Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 219

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juni 2016
Tijdens het Algemeen Overleg van 1 juli 2015 over de VN top inzake de
Post 2015 ontwikkelingsagenda (Kamerstuk 32 605, nr. 172) heb ik uw
Kamer een rapportage over beleidscoherentie toegezegd. In het Algemeen
Overleg RBZ/OS d.d. 3 december 2015 (Kamerstuk 21 501-04, nr. 181) is
toegezegd dat uw Kamer een Actieplan Beleidscoherentie ontvangt. Met
deze brief wordt hier opvolging aan gegeven. Hiermee wordt de motie
Van Laar (Kamerstuk 33 625, nr. 209) om de jaarlijkse coherentierapportage voor de zomer toe te sturen uitgevoerd.
De ongelijkheid tussen landen daalt, maar is nog steeds erg hoog: de plek
waar iemand geboren en getogen is bepaalt zijn of haar kansen op een
behoorlijk inkomen. Ethiopië bijvoorbeeld is 30 keer zo arm als Nederland.
Die kloof kunnen we mee helpen dichten door coherent beleid, waarbij
ons beleid op het gebied van bijvoorbeeld handel, belastingen en toegang
tot medicijnen onze hulpinspanningen versterkt. Beleidscoherentie voor
ontwikkeling is vastgelegd in het Werkingsverdrag van de Europese Unie:
de Unie houdt rekening met de doelstelling van haar ontwikkelingssamenwerkingsbeleid bij besluitvorming op andere terreinen dan hulp- en
ontwikkelingsbeleid. De EU heeft in 2009 een agenda van vijf coherentiethema’s vastgesteld.1 Het Nederlandse coherentiebeleid richt zich voor
een belangrijk deel op de besluitvorming in de Europese Unie. De
bevoegdheid op ontwikkelingsrelevante onderwerpen als handel en
landbouw is immers overgedragen naar Europees niveau. Ook op veel
andere terreinen formuleert de Unie een gezamenlijke inzet.

1

kst-33625-219
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadsconclusies uit 2005 definiëren 12 gebieden waarop de EU zich ertoe verbonden heeft
PCD-doelstellingen na te streven, alsook richtsnoeren over de wijze waarop de PCD-agenda
moet worden uitgevoerd. In 2009 zijn deze gebieden geclusterd tot vijf prioritaire terreinen –
handel en financieren, klimaatverandering, voedselzekerheid, migratie en veiligheid – de
beginselen voor coherentie van het ontwikkelingsbeleid op EU niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

1

Beleidscoherentie voor ontwikkeling is een verantwoordelijkheid van het
hele kabinet. Beleid coherent maken begint bij het expliciet onderkennen
van het ontwikkelingsbelang in de beginfase van de beleidsformulering.
Duidelijk is dat tegenover het belang van de armste mensen andere
belangen kunnen staan. Beleidscoherentie is daarom vaak een kwestie
van belangenafweging.
Het voorliggende Actieplan Beleidscoherentie omvat de thema’s waarop
het kabinet al langer werkt: handelsakkoorden, toegang tot medicijnen,
belastingontwijking, duurzame waardeketens, kosten van geldovermakingen door migranten en klimaatverandering. Het plan is aangevuld met
drie onderwerpen. Zo zijn als eerste nieuwe onderwerp onder handelsakkoorden ook overige bilaterale en regionale handelsakkoorden (FTAs)
opgenomen, omdat de EU met veel landen dergelijke onderhandelingen
voert of gaat voeren. Deze akkoorden kunnen gevolgen hebben voor
ontwikkelingslanden. Het tweede nieuwe onderwerp omvat investeringsbeschermingsovereenkomsten (IBO’s). IBO’s vergroten de rechtszekerheid
en bevorderen daarmee het aantrekken van investeringen in ontwikkelingslanden. In de nieuwe EU-positie is de beleidsvrijheid van overheden
gegarandeerd, hetgeen ook voor ontwikkelingslanden belangrijk is. Als
derde nieuwe onderwerp is voedselzekerheid opgenomen, dit naar
aanleiding van de motie van Laar (Kamerstuk 33 625, nr. 202).
Op de coherentiethema’s stellen het Ministerie van Buitenlandse Zaken en
de penvoerende ministeries een gezamenlijke inzet vast. Het gaat daarbij
om het vaststellen van zo concreet mogelijke doelen, waarbij het streven
naar positieve resultaten voor de armste groepen leidend is. Nederland
draagt deze posities vervolgens uit in de EU en binnen andere internationale organisaties. Om de inzet te versterken en steun te mobiliseren
wordt vaak samengewerkt met andere landen en NGO’s. Kennis uit
academische hoek wordt benut om de inzet te onderbouwen.
Naast de uitvoering van de actieagenda blijft het kabinet werken aan
systematische doorlichting van al het nieuwe EU-beleid op impact op de
armen. De Nederlandse beoordeling van nieuwe EU-beleidsvoorstellen
wordt met de Kamer gedeeld via de fiches van de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Relatie tot de Global Goals
De Global Goals bieden nieuw perspectief op samenhangend beleid
doordat ze voor het eerst de hoofddimensies van duurzame ontwikkeling
verbinden, de economische, de sociale, ecologische en de governance
dimensie. Ze zijn universeel: ze gelden voor alle landen, rijk en arm. In de
Global Goals is een aparte doelstelling opgenomen over beleidscoherentie voor duurzame ontwikkeling, als subdoelstelling van doel 17 over
middelen voor de uitvoering van de Global Goals (doelstelling 17.4). Deze
subdoelstelling impliceert dat op alle beleidsterreinen de economische,
sociale, ecologische en governance aspecten van duurzame ontwikkeling
met elkaar in balans moeten worden gebracht. Daarbij moet de
verbinding worden gelegd tussen binnenlandse en internationale
maatregelen.
De Nederlandse agenda op het gebied van beleidscoherentie voor
ontwikkeling draagt direct bij aan de realisatie van de Global Goals: alle
onderwerpen uit het Actieplan Beleidscoherentie corresponderen met een
of meerdere Global Goals (zie bijlage). Omgekeerd vormen de Global
Goals met hun tijdshorizon in 2030 een stimulans om in Nederland en de
EU nog ambitieuzer te werken aan coherent beleid. Daarom zal Nederland
bij de nationale uitvoering van en rapportage over de Global Goals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

2

specifieke aandacht besteden aan de prioriteiten in het actieplan voor
beleidscoherentie.
Actieplan en Jaarrapportage
Hieronder volgen de belangrijkste resultaten die in de periode tussen mei
2015 en juni 2016 bereikt zijn op de thema’s van het Actieplan voor
Beleidscoherentie. De bijlage bevat per onderwerp een volledig overzicht
van de gestelde doelen en behaalde resultaten.
Handel
•

•

•

•

Nederland heeft met het Verenigd Koninkrijk met succes bepleit dat in
het EU-voorstel voor het hoofdstuk over handel en duurzame
ontwikkeling in het EU-VS handelsakkoord (Transatlantic Trade and
Investment Partnership – TTIP) een specifieke verwijzing naar
ontwikkelingslanden wordt opgenomen. In het voorstel wordt
afgesproken dat in de samenwerking op het gebied van duurzame
ontwikkeling speciale aandacht wordt gegeven aan ontwikkelingslanden, met name minst ontwikkelde landen (MOL’s). Dit kan bijvoorbeeld
gaan om samenwerking tussen de EU en de VS ter verbetering van
arbeidsomstandigheden in Bangladesh. Deze afspraak geldt ook voor
het evalueren van de impact van TTIP, met als doel de positieve
effecten op ontwikkelingslanden van het akkoord te maximaliseren.
Het EU-voorstel is gepubliceerd in november 2015.2
Op 21 april jl. organiseerde Nederland met het Verenigd Koninkrijk en
België een goed ontvangen technisch seminar in Brussel over TTIP en
ontwikkelingslanden. Verschillende opties zijn besproken om de
economische impact van TTIP op lage-inkomenslanden zo positief
mogelijk te maken. Hierbij kan gedacht worden aan onder meer
oorsprongsregels en samenwerking op gebied van regelgeving. De
uitkomsten van het seminar zijn gedeeld met de Europese Commissie.
Nederland heeft aandacht gevraagd voor de gevolgen van de
Economische Partnerschapsakkoorden (EPA’s) op de landen in Afrika,
het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen). Nederland zal
dit onverminderd blijven doen. Het gaat hierbij om de vraag of de EPA
het beoogde doel van toenemende export en diversifiëring van de
betrokken Afrikaanse economieën bereikt. Nederland volgt actief het
werk van de evaluatiecommissie en andere instellingen die toezien op
de uitvoering en impact van de EPA’s. Als er sprake is van negatieve
gevolgen, zal Nederland zo nodig pleiten voor verzachtende
maatregelen.
Nederland laat onderzoek doen naar de effecten van toekomstige
EU-handelsakkoorden, bijvoorbeeld met Australië en Nieuw-Zeeland
en met de Filippijnen, op de Nederlandse economie. Hierbij wordt
onder meer gekeken naar de effecten op werkgelegenheid, inkomen en
handelsvolumes. Naast de effecten op de Nederlandse economie zal
expliciet aandacht geschonken worden aan de effecten van deze
akkoorden op minst ontwikkelde landen (MOL’s).

Investeringsbescherming
•

•

2

Nederland zet zich in om het traditionele regime van investeringsbescherming te verbeteren en te vernieuwen, zowel bilateraal als op
EU-niveau.
Nederland is voorstander van hervorming van het mechanisme van
investeringsbescherming en de beslechting van investeringsgeschillen
langs de volgende vier lijnen:
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/november/tradoc_153923.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

3

1.

•

•

•

waarborgen voor beleidsvrijheid zonder risico van arbitrageclaims;
2. het moderniseren van de geschillenbeslechtingsprocedure (onder
andere door meer transparantie, verbeterde selectie van gekwalificeerde en onafhankelijke rechters, een beroepsmechanisme, het
oprichten van een multilateraal investeringshof);
3. het beperken van oneigenlijk gebruik van arbitrage (waaronder
uitsluiten van brievenbusmaatschappijen);
4. het afbakenen en verduidelijken van de standaarden van
investeringsbescherming.
Op 16 september 2015 presenteerde de Europese Commissie haar
nieuwe positie voor investeringsbescherming. In deze positie is de
Nederlandse inzet overgenomen: het Investment Court System. In het
voorstel wordt bijvoorbeeld de beleidsvrijheid voor overheden
expliciet in een verdragsartikel vastgelegd en kunnen alleen bedrijven
met een substantiële bedrijfsactiviteit gebruik maken van de geboden
investeringsbescherming.
Parallel hieraan zal de Europese Commissie samen met andere landen
starten met de oprichting van een permanent internationaal
investeringshof.
Tevens zal Nederland op basis van de nieuwe EU-inzet voor investeringsbescherming al haar 91 investeringsbeschermingsovereenkomsten aanpassen.3

Toegang tot medicijnen
•

•

•

•

3

Nederland heeft zich in de EU actief opgesteld ten gunste van oneindig
uitstel van de ontheffing voor de minst ontwikkelde landen (MOL’s) van
de farmaceutische verplichtingen onder het TRIPS-verdrag (Agreement
on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights-TRIPS). In de
TRIPS Raad van de Wereldhandelsorganisatie van november 2015 is
met steun van de EU een nieuw uitstel verleend aan de MOL’s tot 2033.
Hierdoor kunnen in de minst ontwikkelde landen generieke medicijnen
geproduceerd of op de markt gebracht worden zonder risico op een
klacht van de patenthouder.
Nederland heeft in EU-overleg geconstateerd dat TRIPS+ bepalingen
(bepalingen die verder gaan dan het TRIPS verdrag) zijn opgenomen in
het afgeronde handelsakkoord met Vietnam en dat vergelijkbare
bepalingen te verwachten zijn in de nu startende onderhandelingen
met de Filipijnen en Indonesië. Nederland heeft hierover opheldering
gevraagd, de Nederlandse bezwaren uiteengezet en medestanders
gezocht voor onze inzet onder EU-lidstaten. Nederland gaat hier mee
door, omdat TRIPS+ bepalingen een strikte patentbescherming eisen
die kan leiden tot hoge medicijnprijzen.
In 2016 heeft Nederland de internationale discussie aangezwengeld
over oplossingen voor het probleem dat medicijnen vaak te duur zijn
en innovatie voor nieuwe medicijnen tekort schiet. Nederland leverde
als een van de weinige regeringen een alom geprezen schriftelijke en
mondelinge bijdrage aan het High Level Panel on Access to Medicines
(HLP) van de Secretaris-Generaal van de VN. De Nederlandse bijdrage
riep het HLP op om op een breed terrein oplossingen te zoeken, zowel
binnen als buiten het patentsysteem.
Tijdens de 69ste Wereld Gezondheids Assemblee in mei 2016 pleitte
Nederland in EU-verband voor een wereldwijd gecoördineerde aanpak
voor onderzoek en ontwikkeling van medicijnen die de markt niet of
tegen zeer hoge prijzen levert. Dit probleem geldt niet langer alleen
voor tropische ziektes maar kan iedereen treffen. Ook in rijke landen
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/internationaal-ondernemen/documenten/rapporten/
2010/02/22/ibo-landenlijst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

4

groeit dit besef. Nederland heeft zich dan ook hard gemaakt voor een
resolutie die de WHO een stevig mandaat geeft voor de komende
jaren. De resolutie benadrukt dat onderzoek en ontwikkeling gebaseerd
moet zijn op de behoeften en tot betaalbare medicijnen moet leiden.
De tekst legt het principe vast dat de kosten van onderzoek en
ontwikkeling losgekoppeld moeten worden van de uiteindelijke
medicijnprijzen.
Belastingen
•

•

•

•

•

•

Mede op Nederlands initiatief werd tijdens de Financing for Development (FfD) conferentie het Addis Tax Initiative (ATI) gelanceerd.
Inmiddels hebben zich 19 donoren, 14 partnerlanden, 9 internationale
instellingen en de Gates Foundation bij het initiatief aangesloten. Bij
het ATI zegden donoren toe om de beschikbare middelen voor
technische assistentie ter versterking van belastingbeleid en belastingdiensten uiterlijk in 2020 gezamenlijk te hebben verdubbeld. Nederland
is in 10 ontwikkelingslanden bilateraal actief met onder meer on-thejob training in behandeling van belastingaangiftes, trainingen om
belastingplanning door multinationals te kunnen doorgronden en
trainingen om belastingverdragen actueel te houden.
De FfD conferentie riep donorlanden op om niet langer een beroep te
doen op vrijstelling van invoerrechten en BTW voor projecten die
vallen onder ontwikkelingssamenwerking van overheid tot overheid.
Nederland past dit nieuwe beleid per 1 januari 2016 toe op nieuwe
projecten. Dit draagt bij aan meer overheidsinkomsten voor de
partnerlanden.
Nederland loopt ook voorop met implementatie van de oproep van de
FfD conferentie om in alle belastingverdragen antimisbruikbepalingen
op te nemen. Nederland heeft aan 23 ontwikkelingslanden aangeboden om antimisbruikbepalingen in de bilaterale verdragen op te
nemen waardoor hen inkomstenverlies wordt bespaard. Tot nu toe is
hierover met 4 ontwikkelingslanden overeenstemming bereikt. Met 15
andere ontwikkelingslanden is Nederland in gesprek.
Het kabinet heeft zich er met succes voor ingezet dat de OESO de
deelname aan het overleg over de aanpak van belastingontwijking
uitbreidt met alle daarin geïnteresseerde landen. Tot nu toe waren 14
ontwikkelingslanden toegelaten tot het overleg van het OESO/G20
Base Erosion and Profit Shifting (BEPS) project tegen belastingontwijking van het OESO Committee on Fiscal Affairs (CFA). Andere
ontwikkelingslanden hadden tot nu toe via regionale consultatiebijeenkomsten geparticipeerd in dit project. Nu heeft de OESO de directe
deelname opengesteld voor alle landen die het BEPS-project tegen
belastingontwijking steunen. Daarmee zal sprake zijn van een
toenemende diversiteit aan belangen in het comité. Problemen
waarmee ontwikkelingslanden te maken hebben, krijgen zo meer
aandacht. Het BEPS-project heeft in oktober 2015 een indrukwekkend
pakket van aanbevolen maatregelen opgeleverd. Bijvoorbeeld de
beperking van excessieve renteaftrek op het belastbare bedrijfsresultaat. Door de openstelling van het CFA kunnen in principe ook alle
ontwikkelingslanden deelnemen aan de monitoring van de implementatie van het BEPS-pakket.
Tijdens het lopende EU-voorzitterschap maakt Nederland zich sterk
voor een politiek akkoord over een voorstel van de Europese Commissie voor een anti-belastingontwijkingsrichtlijn.
Ontwikkelingslanden zijn ook betrokken bij de ontwikkeling en
implementatie van internationale afspraken over grotere transparantie,
zoals de automatische uitwisseling van bankgegevens tussen
belastingdiensten. Op dit moment hebben 101 landen toegezegd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

5

hieraan mee te doen. Een aantal landen, waaronder Nederland, start in
2017, andere volgen in 2018.
Verduurzaming waardeketens
•

•

•

•

•

Nederland draagt via verschillende ketenprogramma’s bij aan de
verduurzaming van koffie, thee, cacao, soja, hout en groente en fruit.
Ondersteund door het Initiatief Duurzame Handel (IDH) werken in
Malawi producenten, theepakkers, NGO’s en de overheid samen aan
leefbare lonen in en revitalisatie van de theesector. Voor de koffiesector is een uitgebreide toolkit ontwikkeld (Sustainable Coffee as a
Family Business) waarmee de positie van vrouwen wordt versterkt. In
de katoenteelt wordt met het Better Cotton Initiative tot 20% water
bespaard en pesticiden gebruik met tweederde verminderd.
Nederland levert een actieve bijdrage aan het oprichten en verbeteren
van internationale platforms voor de verduurzaming van ketens zoals
de Rondetafel voor Duurzame Palmolie (RSPO). Nederland ondersteunt ook een trilaterale dialoog met Indonesië (grote producent) en
China (grote consument) over verduurzaming van productie en handel
van palmolie.
In mei 2016 kwamen in Pakistan vertegenwoordigers van vakbonden,
inkopende merken, overheden en producenten bijeen om te spreken
over bevordering van leefbaar loon in negen textiel producerende
landen. De conferentie was gericht op een regionale multistakeholder
aanpak met sociale dialoog als belangrijke motor. De Conference
Statement stelt duidelijk de verantwoordelijkheden van de stakeholders en is gericht op de ontwikkeling van nationale actieplannen voor
leefbaar loon in de toekomst.
Daarnaast zet het kabinet zich in Nederland in voor het afsluiten van
IMVO-convenanten voor de dertien meest risicovolle sectoren.
Hiermee worden risico’s en schendingen in de waardeketens structureel aangepakt door afspraken tussen alle betrokken spelers te
faciliteren. Het eerste convenant (Textiel en Duurzame Kleding) werd in
maart 2015 gepresenteerd. In december 2015 werd het contourenconvenant «goud» getekend met als doel een goudconvenant in zomer
2016. Ook de bancaire sector is inmiddels tot overeenstemming
gekomen over de tekst van een convenant. De verwachting is dat het
convenant deze zomer wordt ondertekend.
Verduurzaming van mondiale waardeketens is prioriteit van het
Nederlandse EU-voorzitterschap. Naast het belang van EU-actie voor
het bereiken van de Global Goals, draagt dit ook bij aan het creëren
van een level-playing-field voor betrokken bedrijven. Belangrijke
resultaten zijn: Raadsconclusies in mei 2016 over MVO en verduurzaming van mondiale waardeketens en toezegging van de Europese
Commissie over een concept EU Responsible Business Conduct Action
Plan voor zomer 2016, In specifieke sectoren zijn de volgende
resultaten bereikt: de «Amsterdam verklaringen» van december 2015
over 100% duurzame palmolie in 2020 en het tegengaan van ontbossing als gevolg van mondiale landbouwketens, de lancering van het
European Partnership for Responsible Minerals (EPRM) en bijdrage
aan het EU Garment Initiative. Bovendien dringt Nederland binnen de
EU aan op ambitieuze duurzaamheidshoofdstukken in handelsakkoorden met productielanden, zoals met Colombia/Peru, India en Vietnam.

Geldovermakingen door migranten
•

Een van de uitkomsten van de Financing for Development conferentie
(juli 2015) en de VN top voor de Post 2015 ontwikkelingsagenda (juli
2015) is de afspraak om de transactiekosten van de geldovermakingen
door migranten tot maximaal 3% te verlagen in 2030. Dit valt onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

6

•

•

Global Goal 10: het verminderen van ongelijkheid. Voor Nederland
geldt vrijheid van kapitaal en geldovermakingen binnen de
EU-richtlijnen. De bevoegdheid inzake regels voor het betalingsverkeer
ligt dus bij de Commissie. De Minister van Financiën houdt (binnenlands) toezicht op geldovermakingen onder andere in het kader van
anti-witwas praktijken.
Het Ministerie van Financiën zal de Commissie vragen om de
uitvoering van deze doelstelling op te pakken. Daarbij zal tevens
gevraagd worden naar een voorspelling van de toekomstige marktomstandigheden met betrekking tot geldovermakingen door migranten.
In 2014 hebben G20 leiders het G20 Plan to Facilitate Remittance Flows
gelanceerd. Sinds 2014 zet Nederland ook in het G20 Global Partnership for Financial Inclusion (GPFI) in op de verlaging van transactiekosten van geldovermakingen door migranten. GPFI legt de nadruk op
opkomende technologieën, «business» modellen en een marktgerichte
benadering om het gebruik van betalingssystemen, inclusief geldovermakingen door migranten, te verbeteren en vergroten.

Klimaatverandering
•

•

•

•

•

Het Klimaatverdrag roept donoren opnieuw op om hun klimaatfinanciering op te schalen en vanaf 2.020 USD 100 miljard per jaar beschikbaar te stellen. Nederland draagt daar aan bij.
De totale Nederlandse publieke klimaatfinanciering bedroeg in 2.015
EUR 428 miljoen, de gemobiliseerde private klimaatfinanciering, die in
2015 voor het eerst in kaart werd gebracht, bedroeg EUR 73 miljoen.
Daarnaast spant Nederland zich ervoor in dat het Groene Klimaatfonds
en het klimaatfonds voor hernieuwbare energie ten goede komen aan
de armste mensen. Ook is het Groene Klimaatfonds in belangrijke
mate dankzij de inspanningen van Nederland het eerste multilaterale
fonds dat van start gaat met een genderbeleid.
Binnen de Tropical Forest Alliance 2020 werkt Nederland met
bedrijven, kennisinstellingen, NGO’s en overheden samen aan het
tegengaan van ontbossing als gevolg van uitbreiding van landbouw.
De verduurzaming van palmolie- en sojaketens draagt zo bij aan
bosbehoud en klimaatmitigatie.
Bij de Internationale Financiële Instellingen maakt Nederland zich sterk
voor investeringen in groene energie. Alleen bij hoge uitzondering
stemt Nederland nog in met investeringen in olie, gas en kolencentrales.4

Voedselzekerheid
•

•

4

Tijdens de 10e Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie eind 2015 zijn afspraken gemaakt over de afschaffing van exportsubsidies en de beperking van exportsteun voor landbouwproducten.
Hoewel de EU deze instrumenten al sinds 2013 niet meer inzet, zijn
afspraken hierover op WTO-niveau een grote stap vooruit. Het is voor
WTO-leden (uitgezonderd de minst ontwikkelde landen) niet meer
toegestaan om exportsubsidies ten behoeve van landbouwproducten
te gebruiken en ook het gebruik van instrumenten met vergelijkbaar
effect is aan banden gelegd. Dit leidt tot minder handelsverstoring op
voedselmarkten in ontwikkelingslanden en bevordert voedselzekerheid.
Bovendien zijn de leden van de Wereldhandelsorganisatie overeengekomen dat voedselhulp zoveel mogelijk in cash moet worden gegeven.
Daarbij dienen landen zich ervoor in te zetten dat voedselhulp lokale
markten en productie zo min mogelijk verstoort.
Kamerstuk 33 625, nr. 164

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

7

•

Ten slotte draagt de eerder genoemde inzet op coherentie in handelsakkoorden zoals de Economische Partnerschapsakkoorden (EPA’s) bij
aan onze doelstelling op het vlak van voedselzekerheid. Alle EPA’s
kennen bijvoorbeeld een speciale clausule die bepaalt dat EPApartners bij problemen rond voedselzekerheid als gevolg van de
implementatie van het akkoord passende maatregelen mogen nemen,
zoals het terugdraaien van liberalisering.

Blik naar de toekomst
De rapportage geeft aan waar we goede resultaten bereiken en waar
kansen liggen, maar ook welke terreinen extra aandacht behoeven en
waar voortgang moeizaam is. Een positieve ontwikkeling is bijvoorbeeld
het groeiende besef dat er op het gebied van toegang tot medicijnen een
wereldwijd probleem bestaat en dat een betere balans nodig is tussen de
beloning voor gedane onderzoeks-investeringen en het beschikbaar
komen van de resultaten daarvan voor anderen. Ook biedt de nieuwe
Trade for All Strategy van de Europese Commissie een goed aangrijpingspunt voor Nederland om de coherentiedoelen op handel en
investeringen in het EU-overleg aan te kaarten en om handelspolitiek nog
meer in te zetten voor duurzame, inclusieve ontwikkeling. De internationale aandacht voor binnenlandse middelenmobilisatie (DRM) en de
internationale initiatieven om belastingontwijking en belastingontduiking
tegen te gaan bieden een momentum voor ontwikkelingslanden om meer
inkomsten te genereren voor hun ontwikkelingsagenda.
Anderzijds blijft het bij coherentiedossiers op EU-niveau een uitdaging om
voldoende steun van andere lidstaten en de Europese Commissie te
verwerven. Met name op terreinen waar grote belangen spelen, zoals bij
het debat over medicijnen. Bij het laten opnemen van antimisbruikbepalingen in bilaterale belastingverdragen blijkt dat niet alle 23 aangeschreven ontwikkelingslanden hier prioriteit aan geven, zodat het
afronden van aangepaste verdragen vertraging oploopt.
Vooruitgang op het gebied van beleidscoherentie voor ontwikkeling
draagt bij aan inclusieve en duurzame groei. De resultaten die in deze
rapportage zijn beschreven helpen ontwikkelingslanden om zichzelf uit de
armoede omhoog te werken en het uiteindelijke doel te halen: het
uitbannen van extreme armoede in 2030.
Zoals aangegeven tijdens de bijeenkomst over de Coherentiemonitor op
23 maart 2015 zal het kabinet doorgaan met het opstellen van een
jaarlijkse rapportage over de voortgang op de coherentiethema’s van het
actieplan.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

8

Bijlage
Handel (TTIP, EPA’s, FTA’s)
Handel

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Transatlantic Trade and Investment Partnership
(TTIP)
Economische Partnerschapsakkoorden (EPA’s)
Handelsakkoorden
(FTA’s)

Positieve spillover effecten van TTIP voor
lage-inkomenslanden zijn zo groot mogelijk
bij afronding van de onderhandelingen.
Aanknopingspunt voor samenwerking op
harmonisatie preferentiële tariefsystemen
van EU en VS voor ontwikkelingslanden
wordt in TTIP-verdrag benoemd.
Voor effectieve monitoring van de implementatie van de EPA’s is een institutioneel
raamwerk opgezet.
Kwalitatieve en adequate evaluaties van de
implementatie van de EPA’s zijn uitgevoerd
en de aanbevelingen daaruit zijn opgevolgd.
Impactstudies voor alle nieuwe handelsakkoorden om te kijken naar de impact op lage
inkomenslanden en minst ontwikkelde landen
(MOL’s).

17.10, 17.11, 17.12.

Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP)
Het kabinet is van mening dat de economische voordelen van TTIP voor
de VS en de EU niet ten koste mogen gaan van de lage-inkomenslanden.
Het kabinet streeft ernaar om samen met andere lidstaten, de Europese
Commissie en de VS de positieve effecten voor lage-inkomenslanden zo
groot mogelijk te maken. Nederland heeft voor de onderhandelingen over
TTIP een studie laten uitvoeren door de Rijksuniversiteit Groningen om de
impact van TTIP op ontwikkelingslanden beter in kaart te brengen. Deze
studie is een aanvulling op het onderzoek dat de Europese Commissie
voor elk nieuw handelsakkoord uitvoert. De resultaten hiervan heeft het
kabinet op 13 november 2015 met de Kamer gedeeld en de inzet van het
kabinet is toegelicht (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1547).
Nederland brengt bij verschillende gesprekken en bijeenkomsten met
andere lidstaten, de Europese Commissie en de VS het belang van de
impact van TTIP op ontwikkelingslanden op. Dit heeft al tot twee concrete
resultaten geleid: Nederland heeft met het Verenigd Koninkrijk met succes
bepleit dat in het EU-voorstel voor het hoofdstuk over handel en
duurzame ontwikkeling in TTIP een specifieke verwijzing naar ontwikkelingslanden wordt opgenomen. In het voorstel wordt afgesproken dat in
de samenwerking op het gebied van duurzame ontwikkeling speciale
aandacht wordt gegeven aan ontwikkelingslanden, met name minst
ontwikkelde landen (MOL’s). Dit kan bijvoorbeeld gaan om samenwerking
tussen de EU en de VS ter verbetering van arbeidsomstandigheden in
Bangladesh. Deze speciale aandacht geldt ook voor het evalueren van de
impact van TTIP, met als doel de positieve effecten op ontwikkelingslanden van het akkoord te maximaliseren. Het EU-voorstel is gepubliceerd
in november 2015.
Op 21 april jl. organiseerde Nederland met het Verenigd Koninkrijk en
België een goed ontvangen technisch seminar in Brussel over TTIP en
ontwikkelingslanden. Verschillende opties zijn besproken waarmee de
economische impact van TTIP op lage-inkomenslanden zo positief
mogelijk gemaakt kan worden. Dit gaat onder meer over oorsprongsregels en samenwerking op gebied van regelgeving. De uitkomsten van
het seminar zijn gedeeld met de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

9

Economische Partnerschapsakkoorden (EPA’s)
EPA’s zijn handel- en ontwikkelingsakkoorden met landen in Afrika, het
Caribisch gebied en de Stille Oceaan, de zogenaamde ACS-staten. EPA’s
hebben tot doel door handel en investeringen te bevorderen en zo te
stimuleren dat de ACS-landen een sterkere en meer gediversifieerde
economie opbouwen en de armoede vermindert. Nederland heeft zich
ervoor ingezet dat de EPA’s positief uitwerken voor de ontwikkeling van de
ACS-landen, onder andere door uitzonderingen op liberaliseringsverplichtingen voor landbouwproducten.
In 2014 is een eerste 5-jaarlijkse evaluatiereview van een EPA uitgevoerd,
namelijk die met de landen in de Cariben (EU-CARIFORUM EPA). Een van
de conclusies luidde dat een beter en gedegener monitoringssysteem
belangrijk is om de precieze impact van EPA’s te kunnen meten. Gedegen
monitoring was een groot probleem, mede doordat de daarvoor verantwoordelijke instituties met vertraging tot stand zijn gekomen. Daarom
blijft de commissie die de evaluatiereview uitvoerde in functie, om de
resultaten van de EPA met de landen in de Cariben beter te kunnen meten.
Zo kan tussentijds, bijvoorbeeld jaarlijks, bezien worden welke resultaten
er behaald zijn, en kunnen de uitkomsten besproken worden in de Joint
EPA Council.
Nederland trekt lessen uit deze ervaring en brengt de noodzaak van goede
monitoring steeds op, zodat aandacht geschonken wordt aan de impact
van een EPA. De voornaamste effecten waarop gelet moet worden zijn het
verlies aan overheidsinkomsten door wederzijdse liberalisering, handelsverdringing, obstakels bij het benutten van de toegekende tariefvrije
markttoegang en mogelijke gevolgen op het gebied van duurzaamheid.
Waar nodig kunnen maatregelen genomen worden om negatieve effecten
aan te pakken. Dit kan bijvoorbeeld via technische assistentie en Aid for
Trade ondersteuning. Ook kunnen de betrokken landen afspraken maken
om liberalisering tijdelijk stopgezet wordt, of zelfs dat tarieven weer
verhoogd worden. Nederland volgt actief het werk van de evaluatiecommissie en andere instellingen die toezien op de uitvoering en impact van
de EPA’s. Als sprake is van negatieve gevolgen zal Nederland zo nodig
pleiten in de Joint EPA Council voor de inzet van de safeguards, vrijwaringsmaatregelen of verzachtende clausules.
Overige handelsakkoorden
De Europese Commissie voert met een aantal landen onderhandelingen
over handelsakkoorden. Hierbij moet zorggedragen worden dat deze
akkoorden niet ten koste gaan van minst ontwikkelde landen (MOL’s).
Nederland laat onderzoeken doen naar de effecten van toekomstige
EU-handelsakkoorden, bijvoorbeeld met Australië en Nieuw-Zeeland en
met de Filippijnen, op de Nederlandse economie. Hierbij wordt onder
meer gekeken naar de effecten op werkgelegenheid, inkomen en
handelsvolumes. Naast de effecten op de Nederlandse economie zal
expliciet aandacht geschonken worden aan de effecten van deze
akkoorden op MOL’s.
Investeringsverdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

10

Investeringen

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Doel: Herzien van het Nederlandse
investerings-beschermingsbeleid dat voorziet
in een eerlijker en gebalanceerd systeem voor
investeringsgeschillen.

Herzien van bilaterale investeringsbeschermingsovereenkomsten.
Opnemen van de nieuwe EU-inzet in lopende
en toekomstige onderhandelingen over
investeringsverdragen.
In samenwerking met de Europese Commissie toewerken naar een multilateraal
investeringshof.

17.15

Dit coherentiedoel komt overeen met paragraaf 91 in de Addis Ababa
Action Agenda dat het streven uitspreekt om handels- en investeringsakkoorden op te stellen die goed waarborgen dat geen beperkingen worden
gesteld aan beleid van nationale overheden en regulering in het publieke
belang.
Rechtszekerheid is een belangrijke voorwaarde voor het scheppen van
een aantrekkelijk vestigingsklimaat en het aantrekken van buitenlandse
investeringen. In landen waar nationale wetgeving en instituties onvoldoende bescherming bieden, kunnen bilaterale investeringsbeschermingsovereenkomsten (IBO’s) dienen als alternatief. IBO’s vergroten de
rechtszekerheid en bevorderen daarmee het aantrekken van investeringen
in ontwikkelingslanden.
IBO’s bevatten basisregels voor de behandeling van buitenlandse
investeerders en hun investeringen. Deze basisregels zien toe op een
eerlijke en billijke behandeling van buitenlandse investeerders,
non-discriminatoire behandeling, het onbeperkt overmaken van kapitaal
en het stellen van voorwaarden op basis waarvan onteigend mag worden.
In veel verdragen wordt ook een geschillenbeslechtingsmechanisme
opgenomen.
Nederland investeert actief in een goed ondernemingsklimaat in binnenen buitenland en zet zich in om het traditionele regime van investeringsbescherming te verbeteren en te vernieuwen, zowel bilateraal als op
EU-niveau. Nederland is voorstander van hervorming van het mechanisme van investeringsbescherming en de beslechting van investeringsgeschillen langs de volgende vier lijnen:
1. waarborgen voor beleidsvrijheid zonder risico van arbitrageclaims;
2. het moderniseren van de geschillenbeslechtingsprocedure (o.a. meer
transparantie, verbeterde selectie van gekwalificeerde en onafhankelijke rechters, een beroepsmechanisme, het oprichten van een
multilateraal investeringshof);
3. het beperken van oneigenlijk gebruik van arbitrage (waaronder
uitsluiten van brievenbusmaatschappijen);
4. het afbakenen en verduidelijken van de standaarden van investeringsbescherming.
Op 16 september 2015 presenteerde de Europese Commissie haar positie
voor het investeringsbeschermingshoofdstuk in TTIP. Hierin is de
Nederlandse inzet overgenomen: het Investment Court System. In het
voorstel wordt de beleidsvrijheid voor overheden expliciet vastgelegd in
een verdragsartikel en kunnen alleen bedrijven met een substantiële
bedrijfsactiviteit gebruik maken van de geboden investeringsbescherming. Ook wordt het oude investeerder-staat geschillenbeslechtingsmechanisme vervangen door een hof met onafhankelijke rechters, die
door staten worden benoemd. Tegen uitspraken van de rechters is hoger
beroep mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

11

Parallel hieraan zal de Europese Commissie samen met andere landen
starten met de oprichting van een permanent internationaal investeringshof. Doelstelling is dat dit hof op termijn alle geschillenbeslechtingsmechanismen zoals voorzien in EU-akkoorden, akkoorden van EU-lidstaten met derde landen en handels- en investeringsverdragen tussen niet
EU-landen vervangt. Dit komt ten goede aan een efficiënt, consistent en
legitiem internationaal geschillenbeslechtingssysteem voor investeringsgeschillen. De nieuwe voorstellen van de Europese Commissie voor
investeringsbescherming vormen de basis voor alle lopende en toekomstige onderhandelingen over investeringsbescherming en zijn al
opgenomen in de handelsverdragen met Vietnam en Canada (CETA).
Tevens zal Nederland op basis van de nieuwe EU-inzet voor investeringsbescherming al haar 91 investeringsbeschermingsovereenkomsten
aanpassen5. Nederland zet zich ervoor in dat ook het Energy Charter in dit
kader gemoderniseerd wordt. Het komend jaar wordt er gewerkt aan een
nieuwe modeltekst die als basis dient voor de onderhandelingen voor de
herziening van bestaande IBO’s.
Toegang tot betaalbare medicijnen
TRIPS en medicijnen

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Doel: Bevorderen toegang tot betaalbare
medicijnen in relatie tot WTO/TRIPS Verdrag

TRIPS-raad geeft minst ontwikkelde landen
(MOL’s) per 1 jan 2016 verlenging van de
ontheffing voor farmaceutische producten.
In lopende EU-onderhandelingen over
handelsakkoorden met ontwikkelingslanden
zijn geen TRIPS+ bepalingen gevraagd die de
flexibiliteit ten behoeve van gezondheid
onnodig inperken.
Opties zijn uitgewerkt om toegang tot
betaalbare medicijnen te waarborgen in
zowel ontwikkelingslanden als in Nederland.

3, 5, 10, 17.

Toegang tot betaalbare medicijnen sluit direct aan op Global Goal 3: het
verzekeren van een goede gezondheid en welzijn voor iedereen op elke
leeftijd. Een coherenter beleid betekent dat medicijnen betaalbaar zijn
voor arme mensen in ontwikkelingslanden en dat voldoende betaalbare
medicijnen ontwikkeld worden. Dit staat verwoord in subdoelstelling 3B.
Die houdt in dat landen steun moeten geven aan onderzoek en ontwikkeling van vaccins en medicijnen voor ziektes die vooral ontwikkelingslanden treffen. Ook moeten landen toegang tot betaalbare essentiële
medicijnen bieden in overeenstemming met de Doha Verklaring over het
WTO/TRIPS-verdrag en Volksgezondheid (Agreement on Trade-Related
Aspects of Intellectual Property Rights), die in 2001 door de WTO werd
aangenomen. De Doha Verklaring bevestigt het recht van ontwikkelingslanden om ten volle gebruik te maken van de flexibiliteit in het TRIPS
verdrag om de volksgezondheid te beschermen en in het bijzonder
toegang tot medicijnen voor iedereen te bieden.
TRIPS en medicijnen
Het WTO/TRIPS-verdrag speelt een cruciale rol bij de toegang tot
betaalbare medicijnen. Het TRIPS Verdrag regelt afspraken over een
minimumniveau van patentbescherming. In het verdrag is flexibiliteit
ingebouwd die landen ruimte biedt om in hun wetgeving de bescherming
en handhaving van intellectuele eigendomsrechten zo in te vullen dat dit
past bij de specifieke omstandigheden van hun land, mits wordt voldaan
aan de minimum voorwaarden. Nederland heeft sinds het begin van deze
5

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/internationaal-ondernemen/documenten/rapporten/
2010/02/22/ibo-landenlijst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

12

eeuw met succes gepleit om in het TRIPS verdrag expliciete ruimte te
houden voor beleid voor de volksgezondheid.
In Kamerbrief (Kamerstuk 32 605, nr. 147) van 8 juli 2014 in antwoord op
de motie Sjoerdsma over intellectueel eigendom in ontwikkelingslanden
zet het kabinet het Nederlandse beleid ten aanzien van het TRIPS-verdrag
in relatie tot ontwikkeling uiteen. Het kabinet zegde toe in lopende
onderhandelingen met ontwikkelingslanden over handelsakkoorden actief
te bepleiten dat de EU geen TRIPS-bepalingen vraagt die verder gaan dan
het TRIPS-verdrag (TRIPS+ bepalingen) en die de mogelijkheden van
ontwikkelingslanden om gebruik te maken van flexibiliteit ten behoeve
van de volksgezondheid en voeding inperken. Daar waar mogelijk zal
Nederland dit doen met gelijkgezinde lidstaten. Ook zal het kabinet de
onderhandelingsresultaten hierop beoordelen.
De Ministeries van Economische Zaken en Buitenlandse Zaken werken
samen om te bepleiten dat de bestaande TRIPS flexibiliteit voor lage- en
middeninkomenslanden behouden blijft. Om deze reden heeft Nederland
zich – in de aanloop naar de WTO TRIPS raad en de WTO Ministeriële
Conferentie in december 2015 – in EU verband ingezet voor oneindige
verlenging van de ontheffing voor minst ontwikkelde landen (MOL’s) van
uitvoering van de TRIPS-bepalingen op het gebied van medicijnen.
Nederland heeft zich actief opgesteld ten gunste van deze oneindige
verlenging in de TRIPS expert meetings in Brussel en zich in het Handelspolitieke Comité als één van de weinige lidstaten direct aangesloten bij de
positie van de Commissie ten gunste van deze oneindige verlenging. In de
WTO TRIPS raad van november 2015 is met steun van de EU een nieuwe
verlenging gegeven aan de MOL’s. Door verzet van enkele WTO lidstaten
zoals VS en Japan lukte het niet de ontheffing oneindig te verlengen,
maar wel tot 2033. Hierdoor kunnen in de minst ontwikkelde landen
generieke medicijnen geproduceerd of op de markt gebracht worden
zonder dat een klacht van een octrooihouder gevreesd hoeft te worden.
Ook met betrekking tot handelsakkoorden met ontwikkelingslanden pleit
Nederland in EU-verband voor behoud van de flexibiliteit in het TRIPS
verdrag ten behoeve van volksgezondheid en voedselzekerheid. Een
voorbeeld van flexibiliteit is dat een land hogere eisen kan stellen bij de
toekenning van een patent. Of een land mag, in het belang van de
volksgezondheid, een generieke fabrikant een vergunning geven om
goedkope versies te maken van dure gepatenteerde medicijnen.
Nederland is geen voorstander van het opnemen van TRIPS+ bepalingen
in handelsakkoorden met ontwikkelingslanden omdat het gebrek aan
flexibiliteit kan leiden tot een strikte patentbescherming die kan leiden tot
hogere medicijnprijzen. In het handelsakkoord tussen de EU en Vietnam
zijn, ondanks de inzet van Nederland op dit onderwerp, enkele TRIPS+
bepalingen opgenomen. Zo is er sprake van een maximum 5 jaar
verlenging bovenop de standaard octrooi-periode als compensatie voor
vertraagde markttoelating van een nieuw medicijn. Wel moet worden
aangetekend dat Vietnam al verdergaande bepalingen is overeengekomen
in het Trans Pacific Partnership (TPP). Vietnam zal deze bepalingen in de
eigen wetgeving moeten opnemen. In de (startende) EU-onderhandelingen met de Filipijnen en Indonesië zal Nederland zich wederom
inzetten om de opname van TRIPS+ bepalingen tot een minimum te
beperken en zoekt hiervoor medestanders onder EU-lidstaten.
Nederland zwengelt discussie aan over toegang tot medicijnen
Ondanks vele succesvolle initiatieven om medicijnen beschikbaar en
betaalbaar te maken, blijft het probleem van hoge medicijnprijzen en
onvoldoende farmaceutische innovatie bestaan. Dit speelt niet langer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

13

alleen in ontwikkelingslanden. Steeds meer worden ook de rijke landen
hiermee geconfronteerd. Daarom werken de Ministeries van Buitenlandse
Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en Sport samen om opties te
onderzoeken voor een betere toegang tot betaalbare medicijnen.
Nederland heeft veel expertise opgebouwd met het ondersteunen van
alternatieve modellen voor farmaceutische productontwikkeling. Zo steunt
Nederland de Product Development Partnerschappen, waarbij onderzoekers, farmaceutische industrie, nationale overheden en filantropische
organisaties zoals de Gates Foundation samenwerken bij het beschikbaar
maken van betaalbare vaccins, geneesmiddelen, diagnostica en andere
technieken in ontwikkelingslanden om een halt toe te roepen aan
armoede gerelateerde ziekten. Ook heeft Nederland veel kennis
opgebouwd met steun aan wereldwijde fondsen zoals Gavi, de vaccine
alliance, die toegang tot een gezonde farmaceutische markt bevorderen.
Gavi neemt van meerdere producenten vaccins af en stimuleert daarmee
concurrentie en prijsdalingen, maar ook zekerheid dat een vaccin
beschikbaar blijft op de markt.
In 2016 heeft Nederland de internationale discussie aangezwengeld over
oplossingen voor het probleem dat medicijnen vaak te duur zijn en
innovatie voor nieuwe medicijnen tekort schiet. Nederland leverde als een
van de weinige regeringen een schriftelijke en mondelinge bijdrage aan
het High Level Panel on Access to Medicines (HLP) van de SecretarisGeneraal van de VN. Het Panel verzamelt voorstellen die een oplossing
bieden voor de incoherentie tussen de rechten van farmaceutische
uitvinders, de mensenrechten, handelsregels en de volksgezondheid. Het
HLP rapporteert in juni 2016. De Nederlandse bijdrage moedigt het HLP
aan op een breed vlak naar oplossingen te zoeken, zowel binnen als
buiten het patentsysteem. Daarbij is het van belang het juiste evenwicht te
vinden tussen beloning voor gedane onderzoeksinvesteringen en het
beschikbaar komen van de resultaten daarvan voor anderen. Daarnaast
moeten oplossingen worden gezocht in onderzoek naar alternatieve
modellen voor het ontwikkelen en op de markt brengen van medicijnen,
zoals de bovengenoemde Product-Development-Partnerschappen. De
Nederlandse bijdrage aan het High Level Panel on Access to Medicines
(HLP) werd alom geprezen.
In lijn met de inbreng in het High Level Panel on Access to Medicines
(HLP) hebben de Ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
Buitenlandse Zaken in mei 2016 gezamenlijk deel genomen aan discussies
tijdens de 69ste Wereldgezondheidsassemblee over het bevorderen van
onderzoek naar betaalbare medicijnen voor iedereen. Nederland pleitte
voor een wereldwijd gecoördineerde aanpak voor onderzoek en ontwikkeling van medicijnen die de markt niet of niet tegen betaalbare prijzen
levert. Nederland heeft zich dan ook hard gemaakt voor een resolutie die
de WHO een stevig mandaat geeft voor de komende jaren. De resolutie
benadrukt dat onderzoek en ontwikkeling gebaseerd moet zijn op de
behoeften en tot betaalbare medicijnen moet leiden. De tekst legt het
principe vast dat de kosten van onderzoek en ontwikkeling losgekoppeld
moeten worden van de uiteindelijke medicijnprijzen.
Belastingontwijking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

14

Belastingontwijking

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Doel: Beter belastingbeleid en betere belastingdiensten in ontwikkelingslanden om tot hogere
belastinginning te komen en effectievere
internationale fiscale samenwerking.

Verdubbeling technische assistentie conform
Addis Tax Initiative. Dit heeft ook een gunstig
effect op het ondernemingsklimaat.
Herziening van verdragen met 23 ontwikkelingslanden door middel van opname
antimisbruikbepalingen.
BZ betaalt vanaf 1 januari 2016 lokale
invoerrechten en BTW op nieuwe projecten
die vallen onder ontwikkelingssamenwerking
van overheid tot overheid.
Nederland committeert zich aan het pakket
maatregelen van het OESO BEPS-project om
belastingontwijking wereldwijd aan te
pakken.

10, 17.

Beleidscoherentie op gebied van belastingen hangt samen met Global
Goal 17.1 gericht op het verhogen van binnenlandse inkomsten zoals
belastingen. Dit is een belangrijk coherentie thema omdat ontwikkelingslanden volgens de United Nations Conference on Trade and Development
(UNCTAD) jaarlijks ongeveer $ 100 miljard aan inkomsten mislopen door
belastingontwijking. Het optuigen van fatsoenlijke en efficiënte belastingsystemen is cruciaal om zoveel mogelijk mensen van economische
ontwikkeling te laten profiteren. De Addis Ababa Action Agenda, doet
belangrijke aanbevelingen voor een effectievere internationale samenwerking op het gebied van belastingen zodat ontwikkelingslanden meer
middelen uit de eigen samenleving kunnen mobiliseren voor de financiering van de Global Goals (DRM, domestic resource mobilisation).
In dit coherentieonderwerp richt Nederland zich op twee aspecten van
DRM: capaciteitsopbouw en internationale fiscale samenwerking. Op
beide terreinen is aanzienlijke vooruitgang geboekt, waarbij Nederland
vaak tot de voortrekkers behoort.
Capaciteitsopbouw
Om minder afhankelijk te worden van hulp is het belangrijk dat landen zelf
meer inkomsten krijgen, vooral via belastingheffing en het aanpakken van
belastingontwijking. Daar wordt internationaal nog te weinig werk van
gemaakt: er moet meer geïnvesteerd worden in fiscale capaciteitsopbouw.
Mede op Nederlands initiatief werd tijdens de Financing for Development
(FfD) Conferentie het Addis Tax Initiative (ATI) gelanceerd. Inmiddels
hebben zich 19 donoren, 14 partnerlanden, 9 internationale instellingen en
de Gates Foundation bij het initiatief aangesloten. Met het ATI zegden
donoren toe om de beschikbare middelen voor technische assistentie ter
versterking van belastingbeleid en belastingdiensten uiterlijk in 2020
gezamenlijk te hebben verdubbeld. Partnerlanden tonen door aansluiting
bij ATI bereidheid tot noodzakelijke belastinghervormingen en interesse in
technische assistentie. Samenwerking komt zo sneller van de grond. Ook
donorcoördinatie verbetert dankzij ATI. Nederland streeft ernaar om zijn
fiscale technische assistentie tenminste te verdubbelen. Ook zonder
partnerland van het ATI te zijn komen ontwikkelingslanden in aanmerking
voor Nederlandse technische assistentie.
Nederland is in 10 ontwikkelingslanden bilateraal actief met onder meer
on-the-job training in behandeling van belastingaangiftes, trainingen om
belastingplanning door multinationals te kunnen doorgronden en
trainingen om belastingverdragen actueel te houden. Daarnaast ondersteunt Nederland activiteiten op belastinggebied van internationale
organisaties, zoals het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling OESO en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

15

African Tax Administration Forum. Met deze steun faciliteert Nederland
onder meer de toepassing door ontwikkelingslanden van internationale
fiscale maatregelen tegen belastingontwijking in de eigen belastingwetgeving. Het kabinet is bereid om fiscale technische assistentie door de VN
te steunen en ziet uit naar voorstellen van die kant.
De Financing for Development conferentie riep donorlanden op om niet
langer een beroep te doen op vrijstelling van invoerrechten en BTW voor
projecten die vallen onder ontwikkelingssamenwerking van overheid tot
overheid. Nederland past dit beleid per 1 januari 2016 toe op nieuwe
projecten hetgeen bijdraagt aan meer overheidsinkomsten voor de
partnerlanden. Noorwegen en Denemarken gingen Nederland al voor.
Wellicht sluit Canada, dat momenteel een verkennend onderzoek initieert,
zich aan. Het kabinet blijft zich ervoor inzetten om meer landen zover te
krijgen.
Nederland loopt ook voorop met implementatie van de oproep van de
Financing for Development conferentie om in alle belastingverdragen
antimisbruikbepalingen op te nemen. Nederland heeft aan 23 ontwikkelingslanden aangeboden om antimisbruikbepalingen in de bilaterale
verdragen op te nemen waardoor hen inkomstenverlies wordt bespaard.
Tot nu toe is hierover met 4 ontwikkelingslanden overeenstemming
bereikt. Met 15 andere ontwikkelingslanden is Nederland in gesprek.
Omdat Nederland openstaat voor eigen wensen die ontwikkelingslanden
uiten bij de verdragsaanpassing (in enkele gevallen is zelfs sprake van een
volledige herziening) gaat het om een meerjarenproject.
Internationale fiscale samenwerking
Om inkomsten door middel van belastingheffing te verhogen is een
effectieve bestrijding van belastingontwijkingsconstructies nodig. Dit is
alleen mogelijk door wereldwijde inspanningen. Daarom is het belangrijk
dat ontwikkelingslanden direct betrokken zijn bij de internationale
besprekingen over standaarden voor fiscaal beleid. Het kabinet heeft zich
er met succes voor ingezet dat de OESO de deelname aan het overleg
over de aanpak van belastingontwijking uitbreidt met alle daarin
geïnteresseerde landen. Tot nu toe waren 14 ontwikkelingslanden
toegelaten tot het overleg van het OESO/G20 Base Erosion and Profit
Shifting (BEPS) project tegen belastingontwijking van het OESO
Committee on Fiscal Affairs (CFA). Andere ontwikkelingslanden hadden
tot nu toe via regionale consultatiebijeenkomsten geparticipeerd in dit
project. Nu heeft de OESO de directe deelname opengesteld voor alle
landen die het BEPS-project tegen belastingontwijking steunen. Daarmee
zal sprake zijn van een toenemende diversiteit aan belangen in het comité.
Problemen waarmee ontwikkelingslanden te maken hebben, krijgen zo
meer aandacht. Het BEPS-project heeft in oktober 2015 een indrukwekkend pakket van aanbevolen maatregelen opgeleverd. Bijvoorbeeld de
beperking van excessieve renteaftrek op het belastbare bedrijfsresultaat.
Door de openstelling van het CFA kunnen in principe ook alle ontwikkelingslanden deelnemen aan de monitoring van de implementatie van het
BEPS-pakket.
Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan verwerking van de uitkomsten
van het BEPS-project in de nationale fiscale regelgeving. Uw Kamer is
hierover geïnformeerd via Kamerstuk 25 087, nr. 112 op 12 oktober 2015.
Met het oog op de uniforme EU-markt zal implementatie van een deel van
de uitkomsten plaatsvinden aan de hand van een EU-richtlijn. Tijdens het
lopende EU-voorzitterschap maakt Nederland zich sterk voor een politiek
akkoord over een voorstel van de Europese Commissie voor een
anti-belastingontwijkingsrichtlijn. Voortvarende implementatie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

16

BEPS-uitkomsten door de EU zal naar verwachting indirect ook positieve
effecten hebben op de belastingheffing in ontwikkelingslanden.
Bovendien kunnen de ontwikkelingslanden de EU-maatregelen aangrijpen
als een model voor eigen implementatie.
Ontwikkelingslanden zijn ook betrokken bij de ontwikkeling en implementatie van internationale afspraken over grotere transparantie, zoals de
automatische uitwisseling van bankgegevens tussen belastingdiensten.
Op dit moment hebben 101 landen toegezegd hieraan mee te doen. Een
aantal landen, waaronder Nederland, start in 2017, andere volgen in 2018.
Duurzame waardeketens
Duurzame waardeketens

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Doel: Verduurzaming productieketens – textiel,
palmolie en andere agrogrondstoffen en
metalen- en mineralen, in het bijzonder goud.

Verbeteren van arbeidsomstandigheden en
voorwaarden in producerende textiellanden:
onder meer: Bangladesh, Pakistan, Ethiopië.
Nederlandse textielbedrijven treden op tegen
IMVO-risico’s in de productieketen conform
OESO-richtlijnen.
Gelijk speelveld binnen de EU voor textielbedrijven voor het toepassen van de OESOrichtlijnen.
Binnen EU wordt een multistakeholderapproach gebruikt om duurzame
handel te realiseren.
100% duurzame palmolie sourcing in
Nederland en Europa in 2020.
Naast EU ook andere grote (Aziatische)
consumerende landen betrokken in ketenverduurzaming palmolie.
Capaciteit maatschappelijke organisaties in
productielanden versterkt voor duurzame
productie en nationale dialoog.
Mineralen en metalenketens, in het bijzonder
goud, zijn duurzamer (van mijn tot eindproduct).
Due diligence mechanismes worden in de
mineralen en metalenketens toegepast.
Sociale en milieu omstandigheden zijn ook in
andere ketens verbeterd, zoals in koffie, thee
en cacao.

2, 8, 12, 15.

Verduurzaming van waardeketens is bij uitstek een coherentiethema. De
waardeketens betreffen productie, handel en consumptie. En alleen door
interventies vanuit verschillende beleidsterreinen en betrokkenheid van
alle stakeholders kunnen risico’s in de ketens worden verkleind en kansen
voor duurzame, inclusieve ontwikkeling worden gecreëerd. De verduurzaming van waardeketens draagt bij aan het bereiken van meerdere
Global Goals: doel 8 «bevorder aanhoudende, inclusieve en
duurzame economische groei, volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk voor iedereen», maar ook doelen 12
(duurzame consumptie- en productiepatronen), 2 (einde aan de honger)
en 15 (leven op het land).
Nederland draagt via verschillende programma’s bij aan de verduurzaming van ketens van producten als koffie, thee, cacao, soja, hout en
groente en fruit. Ondersteund door het Initiatief Duurzame Handel (IDH)
werken in Malawi producenten, theepakkers, NGO’s en de overheid
samen aan leefbare lonen in en revitalisatie van de theesector. Voor de
koffiesector is een uitgebreide toolkit ontwikkeld (Sustainable Coffee as a
Family Business) waarmee de positie van vrouwen wordt versterkt. In de
katoenteelt wordt met het Better Cotton Initiative tot 20% water bespaard
en pesticiden gebruik met twee derde verminderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

17

Voor drie productieketens voert het kabinet een brede en actieve agenda:
textiel, palmolie en mineralen en metalen, in het bijzonder goud. De
inspanningen van Nederland richten zich op alle schakels in de keten
door: 1) stimuleren van (inter)nationale multistakeholderdialoog en
afspraken, 2) vergroten van de inzet op verduurzaming van ketens op
EU-niveau, en 3) ondersteunen van capaciteitsopbouw, handhaving,
kennis en checks and balances in productielanden.
Om ketens te verduurzamen is dialoog en actie nodig van alle actoren, de
zogenaamde multistakeholder aanpak; bedrijfsleven, NGO’s, overheid en
vakbonden, uit zowel consumptie- als productielanden komen samen tot
oplossingen. Geen van de spelers kan deze verandering individueel tot
stand brengen. Nederland levert al sinds het begin van het millennium
een actieve bijdrage aan het oprichten en verbeteren van internationale
platforms voor de verduurzaming van ketens zoals de rondetafel voor
duurzame palmolie (RSPO). De RSPO heeft geleid tot afspraken over
standaarden en certificering van duurzame palmolie. Nederland ondersteunt ook een trilaterale dialoog met Indonesië (grote producent) en
China (grote consument) over verduurzaming van productie en handel
van palmolie.
In mei 2016 kwamen in Pakistan vertegenwoordigers van vakbonden,
inkopende merken, overheden en producenten bijeen om te spreken over
bevordering van leefbaar loon in negen textiel producerende landen. De
conferentie was gericht op een regionale multistakeholder aanpak met
sociale dialoog als belangrijke motor. De Conference Statement stelt de
verantwoordelijkheden van de stakeholders en is gericht op de ontwikkeling van nationale actieplannen voor leefbaar loon in de toekomst.
Daarnaast zet het kabinet zich in Nederland in voor het afsluiten van
IMVO-convenanten voor de dertien meest risicovolle sectoren. Hiermee
worden risico’s en schendingen op zowel sociaal als milieuvlak in de
waardeketens structureel aangepakt. Het eerste convenant (Textiel en
Duurzame Kleding) werd in maart 2015 gepresenteerd. In december 2015
werd het contourenconvenant «goud» getekend, met als doel een
goudconvenant in zomer 2016. Ook de bancaire sector is inmiddels tot
overeenstemming gekomen over de tekst van een convenant. De
verwachting is dat het convenant deze zomer wordt ondertekend.
Verduurzaming van mondiale waardeketens is prioriteit van het Nederlandse voorzitterschap. Naast het belang van EU-actie voor het bereiken
van de Global Goals, draagt dit ook bij aan het creëren van een levelplaying-field voor betrokken bedrijven. De Europese Commissie heeft in
mei 2016 raadsconclusies aangenomen waarin de EU en haar lidstaten
zich actief committeren aan MVO in het algemeen en verduurzaming van
mondiale waardeketens in het bijzonder. De Europese Commissie heeft
toegezegd nog voor de zomer van 2016 met een concept EU Responsible
Business Conduct Action Plan komt. Ook zijn stappen gezet in specifieke
sectoren. In december 2015 zijn de «Amsterdam verklaringen» aangenomen met als doel 100% duurzame palmolie in 2020 en het tegengaan
van ontbossing als gevolg van mondiale landbouwketens. Ook heeft
Nederland samen met een aantal gelijkgezinde landen aanbevelingen
gedaan aan de Commissie voor de inrichting van het EU Garment
Initiative. Bovendien dringt Nederland binnen de EU aan op ambitieuze
duurzaamheidshoofdstukken in handelsakkoorden met productielanden,
zoals met Colombia/Peru, India en Vietnam.
Tot slot is het European Partnership for Responsible Minerals (EPRM)
gelanceerd. Dit publiek-private partnerschap beoogt de vraag naar en het
aanbod van verantwoorde mineralen te vergroten om zo een bijdrage te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

18

leveren aan duurzame ontwikkeling in conflict en hoogrisico mijnbouwlanden. Concreet zal het EPRM een kennisplatform over mineralenhandel
en winning vormen voor de deelnemers uit bedrijfsleven, NGO’s en
overheden. Tevens zal het EPRM projecten in ontwikkelingslanden gaan
financieren. Het EPRM zal ook projecten in de EU financieren om kleinere
bedrijven te trainen in het doen van due diligence.
Optimale benutting van bovengenoemde afspraken en beleid vergt
duidelijke wet- en regelgeving op het terrein van arbeids- en milieuomstandigheden, handhaving, kennis en checks and balances in productielanden. Mede dankzij Nederland is in Bangladesh 97% van de exportgeoriënteerde textielfabrieken geïnspecteerd op brand- en bouwveiligheid, is
het aantal arbeidsinspecteurs met 235 toegenomen en zijn er 483
vakbonden geregistreerd. In DR Congo, Burundi en Rwanda financiert
Nederland een traceerbaarheidssysteem voor conflictvrij tin, tantalum en
tungsten in periode 2015–2017. In 2015 is het aantal mijnen dat is
aangesloten bij het systeem gestegen van 736 naar 799. Nederlandse
inspanningen betreffen ook capaciteitsopbouw bij producenten, professionalisering van de productie en versterking van maatschappelijke
organisaties ten behoeve van dialoog en duurzame productie.
Geldovermakingen door migranten
Geldovermakingen

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Doel: Reduceren van kosten van geldovermakingen in Nederland.

Reductie van transactiekosten van geldovermakingen in Nederland.

10c

Een van de uitkomsten van de Financing for Development conferentie (juli
2015) en de VN top voor de Post 2015 ontwikkelingsagenda (september
2015) is de afspraak om de transactiekosten van de geldovermakingen
door migranten tot maximaal 3% te verlagen in 2030. Dit valt onder Global
Goal 10: het verminderen van ongelijkheid. Voor Nederland geldt vrijheid
van kapitaal en geldovermakingen binnen de EU-richtlijnen. De
bevoegdheid inzake regels voor het betalingsverkeer ligt dus bij de
Commissie. De Minister van Financiën houdt (binnenlands) toezicht op
geldovermakingen onder andere in het kader van anti-witwas praktijken.
Het Ministerie van Financiën zal de Commissie vragen om de uitvoering
van deze doelstelling op te pakken. Daarbij zal tevens gevraagd worden
naar een voorspelling van de toekomstige marktomstandigheden met
betrekking tot geldovermakingen door migranten.
Thans zijn betaaldienstverleners al verplicht om hun klanten vooraf
informatie te verstrekken over alle kosten die deze verschuldigd zijn voor
het uitvoeren van een betalingstransactie. Dit is een uitvloeisel van de
EU-richtlijnen voor betalingsdiensten (Payment Services Directive 1 en 2).
Verschil in kosten is deels afhankelijk van hoeveelheid betalingen via de
verschillende betalingscorridors (van land A naar land B). Als meer
geldovermakingen via een corridor worden gedaan worden de kosten
binnen deze corridor meestal lager. Kostenverlaging wordt versneld door
de nieuwe technologische innovatieve ontwikkelingen door grote
providers zoals Google, Vodafone en Apple, die geldovermakingen via de
mobiele telefoon mogelijk maken. Meer transparantie en concurrentie
zullen naar verwachting de kosten ook verder doen dalen.
In 2014 hebben G20 leiders het G20 Plan to Facilitate Remittance Flows
gelanceerd. Sinds 2014 zet Nederland ook in het G20 Global Partnership
for Financial Inclusion (GPFI) in op de verlaging van transactiekosten van
geldovermakingen door migranten. GPFI legt de nadruk op opkomende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

19

technologieën, «business» modellen en een marktgerichte benadering om
het gebruik van betalingssystemen, inclusief geldovermakingen door
migranten, te verbeteren en vergroten.
Klimaatverandering
Klimaatverandering

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Doel: Evenwicht adaptatie en mitigatie;
implementatie van ambitieus klimaatakkoord

Een ambitieus klimaatakkoord met een
balans tussen mitigatie en adaptatie, dat de
armste landen en bevolkingsgroepen helpt de
gevolgen van klimaatverandering te dragen.
Meer transparantie en voorspelbaarheid op
het terrein van klimaatfinanciering. Bij de
besteding ligt de nadruk op vrouwen en
allerarmsten.
Klimaatverandering is beter geïntegreerd in
het (politieke) beleid van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken.

7, 13.

De armste landen en bevolkingsgroepen lijden het meest onder de
gevolgen van klimaatverandering. Mede dankzij inspanningen van
Nederland en de EU is op 12 december 2015 met consensus ingestemd
met een ambitieus, juridisch bindend klimaatakkoord dat tot doel heeft de
opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder 2 graden Celsius,
met als streven 1,5 graad. In het akkoord van Parijs is naast klimaatmitigatie (het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen) ook meer
aandacht gekomen voor het belang van klimaatadaptatie (het verminderen van de kwetsbaarheid voor gevolgen van klimaatverandering).
Voorts erkent het verdrag dat ontwikkelingslanden, en met name de minst
ontwikkelde en meest kwetsbare landen, ondersteuning nodig hebben.
Het verdrag roept donoren opnieuw op om hun klimaatfinanciering op te
schalen en vanaf 2.020 USD 100 miljard per jaar beschikbaar te stellen.
Ook Nederland draagt hieraan bij. Daarbij zorgt de inbedding van de
Nederlandse klimaatfinanciering in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid
ervoor dat klimaatdoelstellingen hand in hand gaan met ontwikkelingsdoelstellingen. Inzet op klimaat vindt met name plaats binnen de sectoren
water, landbouw en energie. Zo wordt er gewerkt aan het vergroten van
toegang tot hernieuwbare energie van de rurale bevolking en kleine
bedrijven en het weerbaarder maken van kleine boeren tegen klimaatverandering, bijvoorbeeld door het Climate Resilient Post Harvest and
Agribusiness Support Project in Rwanda (IFAD). Binnen de Tropical Forest
Alliance 2020 werkt Nederland met bedrijven, kennisinstellingen, NGO’s
en overheden samen aan het tegengaan van ontbossing als gevolg van
uitbreiding van landbouw. De verduurzaming van palmolie- en sojaketens
draagt zo bij aan bosbehoud en klimaatmitigatie. Door heviger regenval
en stormen voldoen traditionele technieken voor drogen en opslaan van
oogst niet meer. Innovaties zijn nodig om de klimaatweerbaarheid te
vergroten. Climate smart warehouses zijn steviger, hebben betere
ventilatie en zijn koeler.
Daarnaast wordt gewerkt aan het mobiliseren van private financiering
voor klimaatmitigatie en -adaptatie. Totale publieke klimaatfinanciering
bedroeg in 2.015 EUR 428 miljoen, de gemobiliseerde private klimaatfinanciering, die in 2015 voor het eerst in kaart werd gebracht, bedroeg
EUR 73 miljoen.
Nederland spant zich ervoor in dat het Groene Klimaatfonds en het
klimaatfonds voor hernieuwbare energie ten goede komen aan de armste
mensen. Het Groene Klimaatfonds is het eerste multilaterale fonds dat
van start gaat met een genderbeleid. Dit is in belangrijke mate gereali-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

20

seerd dankzij de inspanningen van Nederland. Immers, om de transitie
naar inclusieve groene groei te versnellen, is het noodzakelijk om de
bijdrage die vrouwen als «agents of change» aan klimaatadaptatie en
-mitigatie kunnen leveren ook daadwerkelijk te mobiliseren. Kritiek dat het
Groene Klimaatfonds de meest kwetsbare groepen onvoldoende bereikt
omdat het onvoldoende samenwerkt met lokale organisaties is prematuur.
Het fonds is nog maar kort operationeel. Daarom zijn nog weinig
projecten zo ver dat ze goedgekeurd zijn: tot nu toe 8, een fractie van het
totale kapitaal van het Fonds. Ook is pas net gestart met de accreditatie
van organisaties die toegang tot het fonds hebben.
Bij de Internationale Financiële Instellingen maakt Nederland zich sterk
voor investeringen in groene energie. Nederland stemt alleen nog in met
investeringen in olie en gas als er sprake is van een acuut energietekort en
er een geloofwaardig traject op het gebied van hernieuwbare energie is of
wordt opgezet. Ten aanzien van kolen gaat het beleid een stuk verder:
Nederland heeft zich in maart 2014 bij monde van premier Rutte aangesloten bij het initiatief van president Obama om geen steun meer te geven
aan investeringen in kolencentrales in het buitenland. Dit is alleen nog
mogelijk in zeer uitzonderlijke situaties. In de armste ontwikkelingslanden
wordt alleen nog ingestemd als er geen koolstofarme alternatieven zijn, er
een sterke bijdrage is aan armoedebestrijding en gebruik wordt gemaakt
van de best beschikbare technologie in de lokale context.
Voedselzekerheid
Voedselzekerheid

Na te streven doelstellingen

Global Goal

Doel: Beleid gericht op bevordering van handel
en investeringen draagt positief bij aan
(mondiale en lokale) voedsel- en voedingszekerheid.
Beleid ten aanzien van klimaat en mondiale
agro-ecologie draagt maximaal positief bij aan
(mondiale en lokale) voedsel- en voedingszekerheid.

Handelsbeleid draagt bij aan versterking
regionale markten, vergroten van de
economische weerbaarheid en capaciteit van
ontwikkelingslanden (met name minst
ontwikkelde landen (MOL’s)) en een gelijk
speelveld op de internationale voedselmarkt.
Uitvoerders instrumentarium voor internationaal ondernemen implementeren internationale richtlijnen van het VN-comité voor
voedselzekerheid (CFS) ten aanzien van
landrechten (VGGT) en sociale en ecologische randvoorwaarden voor investeringen in
landbouw en voedselsystemen (RAI
Principles), cq passen de OESO/FAO Due
diligence guidance toe.
Agrobiodiversiteit, en toegang daartoe voor
kleinschalige boeren/vissers, wordt niet
ondermijnd en zo mogelijk maximaal
bevorderd.
Klimaatmitigatiedoelen worden gerealiseerd
zonder negatieve effecten op voedselproductie en -voorziening.

2, 8, 12, 13, 15.

Met bovenstaande doelstellingen komt het kabinet tevens tegemoet aan
de motie van het lid van Laar, die de regering verzoekt om in haar
coherentieagenda een implementatieplan voor voedselzekerheid en het
recht op voedsel op te nemen (Kamerstukken, 33 625, nr. 202).
Verschillende consultaties over coherentie ten aanzien van voedselzekerheid wijzen op zorgen over de relatie tussen internationale handel en
voedselzekerheid in de minst ontwikkelde landen (MOL’s) en onvoldoende
aandacht voor internationale publieke milieugoederen waaronder klimaat.
De Voluntary Guidelines to support the progressive realization of the right
te adequate food in the context of national food security (FAO, 2005)
richten zich primair op de nationale verantwoordelijkheden van landen
met betrekking tot de voedsel- en voedingszekerheid van hun eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

21

bevolking. De richtlijnen roepen (ontwikkelde) landen op tot coherent
beleid met het oog op het marktsysteem, inclusief bescherming van
milieu en publieke goederen, voedselveiligheid, voedselhulp en hulp aan
vluchtelingen. Daarnaast wordt opgeroepen tot internationale (ontwikkelings)samenwerking om de implementatie van het recht op voedsel te
bevorderen (hulp, capaciteitsopbouw, eerlijke handel, schuldverlichting,
ODA verplichting, voedselhulp, partnerschappen, mensenrechteninstrumentarium, rapportage).
Tijdens de 10e Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie
eind 2015 zijn afspraken gemaakt over de afschaffing van exportsubsidies
en de beperking van exportsteun voor landbouwproducten. Hoewel de EU
deze instrumenten al sinds 2013 niet meer inzet, zijn afspraken hierover
op WTO-niveau een grote stap vooruit. Het is voor WTO-leden (uitgezonderd de minst ontwikkelde landen) niet meer toegestaan om exportsubsidies ten behoeve van landbouwproducten in te voeren. Tevens is het
gebruik van instrumenten met vergelijkbaar effect aan banden gelegd. Dit
leidt tot minder handelsverstoring op voedselmarkten in ontwikkelingslanden en bevordert voedselzekerheid. Bovendien zijn de WTO-leden
overeengekomen dat voedselhulp zoveel mogelijk in cash moet worden
gegeven. Daarbij dienen WTO-leden zich ervoor in te zetten dat
voedselhulp lokale markten en productie zo min mogelijk verstoort. De
eerder genoemde inzet op coherentie ten aanzien van handelsakkoorden
zoals de EPA’s draagt bij aan deze doelstelling op het vlak van voedselzekerheid. Alle EPA’s kennen bijvoorbeeld een speciale clausule die bepaalt
dat EPA-partners bij problemen rond voedselzekerheid als gevolg van de
implementatie van het akkoord passende maatregelen mogen nemen,
zoals het terugdraaien van liberalisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 625, nr. 219

22