Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2693
Vragen van het lid Marijnissen (SP) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de misstanden en de winsten in de
zorg (ingezonden 17 juli 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 12 september 2017). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2016–2017, nr. 2420.
Vraag 1
Hoe oordeelt u over de situatie van een 21 jarige man die samen met zijn
ouders naar de rechter stapte vanwege de slechte zorg die Woonzorgnet hem
bood?1
Antwoord 1
Ik vind dat een onwenselijke situatie. Klachten moeten bespreekbaar zijn en
zo goed mogelijk in overleg tussen zorgaanbieder en cliënt(vertegenwoordigers) worden opgelost.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat zorginstellingen als Woonzorgnet veel winst maken?
Vindt u het acceptabel dat Woonzorgnet vorig jaar een omzet van 9 miljoen
euro had en daarvan bijna 1 miljoen euro winst maakte? Vindt u het
acceptabel dat in 2016 de drie directeuren samen bijna 500.000 euro salaris
ontvingen en de aandeelhouders, waaronder directeuren een winstuitkering
deelden van 650.000 euro?
Antwoord 2
Instellingen hebben een positief bedrijfsresultaat nodig met het oog op de
continuïteit van hun dienstverlening en investeringen in bijvoorbeeld een
betere kwaliteit van zorg. Op grond van de Wet toelating zorginstellingen
(WTZi) gelden regels omtrent winstoogmerk door aanbieders van Zvw- en
Wlz-zorg (zie ook mijn antwoord op vraag 7). De IGZ houdt toezicht op
naleving van deze regels. Daarnaast heeft de interne toezichthouder van de
zorgaanbieder een belangrijke rol. Deze moet beoordelen of het uitkeren van
dividend in het belang is van de continuïteit van de aanbieder en de

1

ah-tk-20162017-2693
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

http://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2138364/Wie-gaat-er-vechten-voor-mijn-kind-als-ik-erniet-meer-ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

zorgverlening aan patiënten/cliënten. Voorts hebben de partijen die zorg
inkopen (de zorgverzekeraars, zorgkantoren en gemeenten) hier een rol. Zij
moeten kritisch kijken met wie zij zaken doen en welke voorwaarden zij
daarbij afspreken, bijvoorbeeld over de prijs en kwaliteit van zorg.
Winstdelingen worden op grond van de Wet Normering Topinkomens (WNT)
tot de bezoldiging gerekend indien het gaat om een winstdeling die wordt
uitgekeerd in het kader van een dienstverband als topfunctionaris. Winstuitkeringen aan aandeelhouders worden in het kader van de WNT niet tot deze
bezoldiging gerekend, omdat dit niet een vergoeding voor arbeid betreft maar
voor beschikbaar gesteld kapitaal.
Het kabinet streeft naar maatschappelijk verantwoorde inkomens voor
topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector. Wat daarbij
aanvaardbaar is, is vastgelegd in de WNT. Binnen de grenzen die de wet stelt,
is het aan de instellingen zelf om te bepalen wat een passende beloning is. Ik
ga ervan uit dat instellingen daarbij niet enkel naar de letter van de wet
kijken, maar een maatschappelijke afweging maken die recht doet aan de
specifieke omstandigheden. Dat blijft maatwerk. Zie voorts mijn antwoord op
vraag 9.
Bij overtredingen zal de WNT-toezichthouder, in de zorg is dat het CIBG,
handhavend optreden.
Vraag 3, 4
Hoe oordeelt u over de signalen van slechte zorg en de positie van te
machtige bestuurders die de Stichting Klokkenluiders Verstandelijke
Gehandicaptenzorg elke week binnenkrijgt over misstanden in de zorg? Kunt
u uw antwoord toelichten?
Hoe oordeelt u over de uitspraak van J. Schroten van Stichting Klokkenluiders Verstandelijke Gehandicaptenzorg, dat cliënten en ouders weinig macht
hebben om een vuist te maken omdat er sprake is van machtsongelijkheid,
aangezien zorginstellingen vaak met dure advocaten werken die ouders niet
kunnen betalen?
Antwoord 3, 4
Misstanden in de zorg vind ik zeer kwalijk. Of het nu gaat om kwaliteit van
zorg of over het gedrag van bestuurders. Hier ligt een grote verantwoordelijkheid bij het bestuur en management van zorginstellingen. Het gaat hier
vooral ook om «moreel» handelen. Bestuurders en interne toezichthouders in
de zorg moeten hun taken op een professionele en integere manier uitvoeren,
en daarbij rekening houden met hun cliënten, andere belanghebbenden en de
publieke belangen die zij dienen. Op diverse manieren is de positie van
clienten (of hun verwanten geborgd). Zie ook mijn antwoord op vraag 5.
Vraag 5
Begrijpt u dat veel ouders zich zorgen maken over hun zorgbehoevende
kinderen, omdat zij de zorg goed geregeld willen hebben, als zij er zelf niet
meer zijn? Hoe kunt u ervoor zorgen dat deze ouders zich geholpen en zich
meer gesteund voelen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
Ja, ik begrijp dat ouders zich zorgen maken over de zorg voor hun kind. Juist
ook in de situatie wanneer zij er zelf niet meer zijn. Hierover moeten zij «bij
leven» al nadenken en met hun verwanten en personeel van de zorginstelling
in gesprek gaan. De positie van de cliënt en zijn verwanten staat centraal in
de Kwaliteitsagenda «Samen werken aan een betere gehandicaptenzorg»
(Kamerstuk 24 170, nr. 152). Bij het opstellen van die agenda heb ik cliëntenorganisaties en de Stichting Klokkenluiders betrokken. Van belang is een
goede dialoog tussen cliënt, verwanten en professionals waarbij onafhankelijke cliëntondersteuning onontbeerlijk is, juist ook in die situatie waarin er
geen ouders meer zijn die de cliënt terzijde kunnen staan. Ook de positie van
cliëntenraden is hierbij van belang. Cliëntenraden kunnen veel betekenen als
het gaat om de kwaliteit van zorg. Dit thema stond dan ook centraal op het
congres «Cliëntenraad: Inspraak in kwaliteit» op 9 december 2016. Daarnaast
komt er in de tweede helft van 2017 een digitaal platform beschikbaar waar
cliëntenraden, verwantenraden en familieverenigingen met en van elkaar
kunnen leren. Via dit platform kunnen informatie en ervaringen worden
gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 6
Begrijpt u dat klokkenluiders het een doorn in het oog is dat belangenorganisaties in de zorg geen vuist maken en dat inspecties niet doorpakken, omdat
zij geen individuele situaties in behandeling nemen? Wat kunt u hieraan
doen?
Antwoord 6
Mijn ervaring is dat belangenorganisaties in de zorg wel degelijk een vuist
maken en aan de bel trekken als zij problemen constateren. Het is bovendien
niet zo dat de IGZ geen individuele meldingen in behandeling neemt.
Afhankelijk van de aard en ernst van de meldingen start de IGZ al dan niet
een onderzoek. Daarbij kijkt de IGZ of er meerdere meldingen zijn binnengekomen over de desbetreffende zorgaanbieder.
Om veilig te kunnen melden is het daarnaast van belang dat de identiteit van
klokkenluiders adequaat wordt beschermd. Bij individuele situaties is het
afschermen van de identiteit van een klokkenluider soms lastig omdat naar
aard en inhoud de melding herleidbaar is naar de klokkenluider of melders
die anoniem willen blijven. Dit maakt het onderzoek van individuele situaties
soms complex. Daarom vraagt de IGZ de klokkenluider toestemming om de
melding door te sturen aan de betrokken zorgaanbieder of het bedrijf. Indien
de klokkenluider geen toestemming geeft of zijn identiteit is onbekend, dan
kan de IGZ besluiten om vanwege de ernst van de melding deze toch te
onderzoeken. De IGZ weegt in dat besluit de ernst van de melding zorgvuldig
af tegen de eventuele herleidbaarheid naar de melder.
Vraag 7
Bent u bekend met uw reactie op eerdere vragen waarin u aangaf dat in de
Wet Toelating Zorginstellingen (WTZi) is bepaald dat winstuitkeringen
verboden zijn bij intramurale zorg, maar zijn toegestaan voor extramurale
zorg? Kunt u toelichten waarom hiertussen onderscheid wordt gemaakt en n
vindt u dit wenselijk? Kunt vervolgens een overzicht geven welke organisaties
wel en geen winst mogen uitkeren en welke uitzonderingen hierop zijn?2
Antwoord 7
Ja. Het onderscheid in de regels omtrent winstoogmerk vloeit voort uit de
voormalige Wet Ziekenhuisvoorzieningen (WZV). Instellingen die onder deze
wet vielen, werden collectief gefinancierd en liepen dus weinig of geen
financieel risico. Winstuitkering werd mede daarom onwenselijk geacht. Sinds
de invoering van de WTZi is dit beleid gecontinueerd en kritisch bezien of er
sectoren zijn waar het toestaan van winstuitkering de betaalbaarheid,
kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg zou kunnen bevorderen. Dit heeft
bijvoorbeeld geleid tot het Wetsvoorstel vergroten investeringsmogelijkheden
in de medisch-specialistische zorg.
Het huidige winstverbod is neergelegd in artikel 5 van de WTZi, die betrekking heeft op Zvw- of Wlz-zorg. Bepaald is dat instellingen met winstoogmerk
alleen een toelating wordt verleend als zij behoren tot een bij algemene
maatregel van bestuur (het Uitvoeringsbesluit WTZi) aangewezen categorie.
Op grond daarvan is winstoogmerk toegestaan voor: Instellingen voor
medisch-specialistische zorg voor zover zij deze zorg uitsluitend leveren in
verband met een psychiatrische aandoening en dit niet plaatsvindt in
combinatie met Zvw-verblijf; Audiologische centra; Trombosediensten;
Huisartsenzorg; Verloskundige zorg; Kraamzorg; Mondzorg; Paramedische
zorg; Het verstrekken van hulpmiddelen; Het verlenen van farmaceutische
zorg; Ziekenvervoer; Behandeling van gedragswetenschappelijke aard in
verband met een psychiatrische aandoening; De uitleen van verpleegartikelen; Persoonlijke verzorging voor zover deze zorg niet wordt verleend in
combinatie met Wlz-verblijf; Verpleging voor zover deze zorg niet wordt
verleend in combinatie met Wlz-verblijf; Begeleiding voor zover deze zorg niet
wordt verleend in combinatie met Wlz-verblijf; Behandeling, anders dan de
behandeling van gedragswetenschappelijke aard in verband met een

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 3425

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

psychiatrische aandoening voor zover deze zorg niet wordt verleend in
combinatie met Wlz-verblijf; Kleinschalige woonvoorzieningen3.
Winstoogmerk is op grond van de huidige regelgeving niet toegestaan voor:
Medisch specialistische zorg (inclusief ZBC’s); Verpleging, verzorging,
begeleiding of behandeling van gedragswetenschappelijke aard in combinatie
met Wlz-verblijf (intramurale Wlz en intramurale GGZ); Erfelijkheidsadvisering; ADL-assistentie.
Vraag 8
Herinnert u uw antwoorden op eerdere vragen waarin u aangaf dat de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) toeziet houdt op de WTZi en
daarmee ook op de naleving van het winstverbod? Kunt u nader aangeven
hoe de Inspectie dit toezicht uitvoert en welke conclusies hieruit zijn
getrokken? Zijn er zorgorganisaties geconstateerd die hier misbruik van
maken? Kunt u uw antwoord toelichten?4
Antwoord 8
Ja. Zoals uiteengezet in mijn antwoord op vraag 7, zijn de regels omtrent
winstoogmerk neergelegd in de WTZi en het Uitvoeringsbesluit WTZi. Indien
de IGZ een overtreding op het winstoogmerkverbod constateert dan treedt zij
handhavend op.
De IGZ kan een last onder bestuursdwang opleggen, waarmee de verplichting
wordt opgelegd om de oude situatie (voor overtreding) te herstellen en om
een geldsom te betalen indien herstel van de overtreding niet of niet tijdig
wordt uitgevoerd. Ook kan overtreding van het verbod op winstoogmerk er
uiteindelijk toe leiden dat de Minister, op advies van de IGZ, de toelating van
de desbetreffende instelling intrekt.
Er is tot nu toe één zorgaanbieder waarbij de IGZ van oordeel is dat het
verbod op winstoogmerk is overtreden. De IGZ heeft de desbetreffende
zorgaanbieder een last onder dwangsom opgelegd. Op dit moment is deze
casus juridisch in behandeling omdat de zorgaanbieder formeel bezwaar
heeft gemaakt tegen deze, door de IGZ opgelegde, last onder dwangsom.
Vraag 9
Hoe kijkt u na vier jaar regeren terug op het feit dat we in de zorg nog steeds
situaties tegenkomen waarbij niet alleen veel te hoge salarissen betaald
worden, maar er ook winst wordt gemaakt met publiek geld?
Antwoord 9
In 2013 is de Wet Normering Topinkomens in werking getreden. Deze wet is
ook van toepassing op topfunctionarissen in de zorgsector. De wet voorziet
met bepalingen over het overgangsrecht in de groep topfunctionarissen die al
voor de inwerkingtreding van de WNT een bezoldiging boven de norm
ontvingen. De komende jaren dient de bezoldiging van diverse topfunctionarissen conform het overgangsrecht te worden afgebouwd naar de toepasselijke WNT-norm. Inkomens boven de WNT-norm kunnen dus nog in overeenstemming zijn met de wet. Uit een eerste evaluatie van de wet blijkt dat deze
goed wordt nageleefd, zoals recent aan uw Kamer gemeld (Kamerstuk 34 654,
nr. 3, p. 1).
Vraag 10
Wat gaat u doen met de meldingen die de Stichting Klokkenluiders Verstandelijke Gehandicaptenzorg elke week ontvangt? Bent u bereid om naast de
cliënten en hun familie te gaan staan om samen op te trekken voor betere
zorg?

3

Dit zijn instellingen of delen daarvan die: bestaan uit zelfstandige woningen, dat wil zeggen
woningen die naast één of meer privé vertrekken een eigen voordeur, keuken, toilet en
badkamer hebben; een beperkte omvang hebben, d.w.z. dat zij huisvesting bieden aan ten
hoogste zes personen, en samen met andere in de directe omgeving gelegen zodanige voorzieningen aan niet meer dan vijftig personen huisvesting bieden.
4
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 3425

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

Antwoord 10
De meldingen die de Stichting Klokkenluiders ontvangt zijn voor mij input als
het erom gaat een beeld te krijgen van de stand van zaken met betrekking tot
de kwaliteit in de gehandicaptensector. De Stichting Klokkenluiders heeft hier
al eerder aandacht voor gevraagd en ik heb hen daarom betrokken bij het
opstellen van de Kwaliteitsagenda voor de gehandicaptenzorg. In de Coalitie
Kwaliteitsagenda Gehandicaptenzorg trek ik op samen met vertegenwoordigers van Ieder(in), MEE Nederland, LSR, LFB, KansPlus, V&VN, NVAVG, VGN,
Zorginstituut Nederland en de IGZ om de kwaliteit van zorg te verbeteren.
Eén van de acties van de kwaliteitsagenda betreft een onderzoek naar ervaren
afhankelijkheid van cliënten in de gehandicaptenzorg. Twee leden van de
Stichting Klokkenluiders maken deel uit van de begeleidingscommissie van
dit onderzoek. De begeleidingscommissie heeft de onderzoeksopdracht
geformuleerd, waarin aandacht is voor de ervaren formele en informele
afhankelijkheid, collectief en individueel. Het onderzoek wordt eind 2017
afgerond.
Over de voortgang van de Kwaliteitsagenda Gehandicaptenzorg heb ik u
geïnformeerd met mijn brief van 6 juli 2017 «Diverse onderwerpen gehandicaptenzorg en maatwerk in Wlz-zorg thuis» (Kamerstuk 24 170, nr. 162).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5