Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 100 VII

Jaarverslag en Slotwet Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties 2021

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Ontvangen 18 mei 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

1

INHOUDSOPGAVE
Gerealiseerde uitgaven en ontvangsten

4

A.

5

Algemeen
1.

2.
B.

5
7
8

Leeswijzer

9

Beleidsverslag

12

3.
3.4

Beleidsprioriteiten
Versnelling naar een grenzeloos samenwerkende
overheid

12

Openbaarheidsparagraaf

29
32
32
50
53

4.7
4.8
4.9
4.10

Beleidsartikelen
Artikel 1. Openbaar bestuur en democratie
Artikel 2. Nationale Veiligheid
Artikel 3. Woningmarkt
Artikel 4. Energietransitie gebouwde omgeving en
bouwkwaliteit
Artikel 5. Ruimtelijke ordening en omgevingswet
Artikel 6. Overheidsdienstverlening en
informatiesamenleving
Artikel 7. Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid
Artikel 8. Kwaliteit Rijksdienst
Artikel 9. Uitvoering Rijksvastgoedbeleid
Artikel 10. Groningen versterken en perspectief

85
101
114
115
121

5.
5.1
5.2
5.3

Niet-beleidsartikelen
Artikel 11. Centraal apparaat
Artikel 12. Algemeen
Artikel 13. Nog onverdeeld

128
128
132
134

6.

Bedrijfsvoeringsparagraaf

135

4.
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6

C.

Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot
dechargeverlening
Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Dechargeverlening door de Eerste Kamer

23

62
74

Jaarrekening

148

7.

Departementale verantwoordingsstaat

148

8.

Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen

149

9.

Jaarverantwoording agentschap Rijksdienst voor
Identiteitsgegevens (RvIG) per 31 december 2021

151

Jaarverantwoording agentschap Logius per
31 december 2021

159

Jaarverantwoording agentschap P-direkt per
31 december 2021

169

10.

11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

2

12.

Jaarverantwoording agentschap Uitvoeringsorganisatie
Bedrijfsvoering Rijk (UBR) per 31 december 2021
180

13.

Jaarverantwoording agentschap FMHaaglanden (FMH)
per 31 december 2021

192

Jaarverantwoording agentschap Shared Service
Centrum ICT (SSC-ICT) per 31 december 2021

200

Jaarverantwoording agentschap Rijksvastgoedbedrijf
(RVB) per 31 december 2021

212

Jaarverantwoording agentschap De Huurcommissie
(DHC) per 31 december 2021

228

14.

15.

16.

D.

17.

Saldibalans
237
Toelichting op de saldibalans per 31 december 2021 HVII 237

18.

WNT-verantwoording 2021 Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
250

Bijlagen

257

Bijlage 1: Toezichtrelaties RWT's en ZBO's

257

Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek

258

Bijlage 3: Inhuur externen

262

Bijlage 4: Overzicht van de burgemeestersbenoemingen
in 2021
266
Bijlage 5: Overzicht Rijksuitgaven pakket Wind in de
zeilen

267

Bijlage 6: Focusonderwerp bekostigingssystemen van
uitvoeringsorganisaties en de impact van Corona

273

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

3

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal
€ 8.667.919.000
1. Openbaar bestuur en democratie

101,3

2. Nationale veiligheid

356,5

3. Woningmarkt

5411,5

4. Energietransitie gebouwde omgeving
en bouwkwaliteit

505,8

5. Ruimtelijke ordening en omgevingswet

167,3

6. Overheidsdienstverlening en
informatiesamenleving

213,9

7. Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid

45,6

8. Kwaliteit Rijksdienst

0,0

9. Uitvoering Rijksvastgoedbeleid

182,3

10. Groningen versterken en perspectief

1001,6

11. Centraal apparaat

648,1

12. Algemeen

34,2

13. Nog onverdeeld

0,0

0

1.000

2.000

3.000

4.000

5.000

6.000

Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal
€ 1.039.375.000
1. Openbaar bestuur en democratie

25,4

2. Nationale veiligheid

14,9

3. Woningmarkt
4. Energietransitie gebouwde omgeving
en bouwkwaliteit
5. Ruimtelijke ordening en omgevingswet
6. Overheidsdienstverlening en
informatiesamenleving
7. Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid

368,7
1,4
10,9
12,3
1,6

8. Kwaliteit Rijksdienst

0,0

9. Uitvoering Rijksvastgoedbeleid

224,0

10. Groningen versterken en perspectief

234,8

11. Centraal apparaat

109,2

12. Algemeen

36,2

13. Nog onverdeeld

0,0

0

50

100

150

200

250

300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

350

400

4

A. ALGEMEEN
1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik, mede namens de Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, het departementale jaarverslag van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) over het jaar 2021 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet
2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties decharge te verlenen over het in
het jaar 2021 gevoerde financiële beheer.
Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot
dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit
rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door
de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport
bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:
1. het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiële bedrijfs­
voering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk;
2. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie
van Financiën;
3. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
4. de totstandkoming van de niet-financiele verantwoordingsinformatie in
de jaarverslagen;
5. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag
van het Rijk.
Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken betrokken:
1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2021;
2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
3. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de
centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel
jaarverslag van het Rijk;
4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in
het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2021 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten over 2021, alsmede over de saldibalans
over 2021 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede
lid, van de Comptabiliteitswet 2016).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

5

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

6

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Tweede Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden
aan de voorzitter van de Eerste Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

7

Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Eerste Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele
exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de
hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van
Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

8

2. Leeswijzer
Voor u ligt het jaarverslag 2021 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties.
Het jaarverslag 2021 is als volgt opgebouwd:
A. Een algemeen deel met de dechargeverlening;
B. Het beleidsverslag met daarin de beleidsprioriteiten (inclusief een
overzicht van de coronasteunmaatregelen), de (niet-)beleidsartikelen en
de bedrijfsvoeringsparagraaf;
C. De jaarrekening met daarin de verantwoordingsstaat, de saldibalans en
de WNT-verantwoording;
D. De bijlagen.
Grondslagen voor de vastlegging en de waardering
De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing
zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend
aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving,
waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2022 en de Regeling
agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt
het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agent
schappen het baten-lastenstelsel.
Groeiparagraaf
Nieuw in dit jaarverslag ten opzichte van het jaarverslag 2020 is de
openbaarheidsparagraaf waarin de reeds lopende trajecten en nieuwe
initiatieven die tot verbetering van de informatiehuishouding en het trans­
paranter maken van de organisatie worden toegelicht.
Focusonderwerp
De Tweede Kamer heeft voor de verantwoording over 2021 de bekostigings­
sytemen van uitvoeringsorganisaties als focusonderwerp aangewezen en
de impact die door uitvoeringsorganisaties ervaring wordt als gevolg van
de coronacrisis. Hiertoe is als bijlage van dit jaarverslag een toelichting
opgenomen van de impact van coronamaatregelen op het agentschap.
Het beleidsverslag
Het beleidsverslag bestaat uit de beleidsprioriteiten, de (niet-)beleidsarti­
kelen en de bedrijfsvoeringsparagraaf.
Beleidsprioriteiten
In de paragraaf «Beleidsprioriteiten» wordt verslag gedaan van de beleids
prioriteiten die zijn opgenomen in de begroting 2021. Zoals gebruikelijk is
ook een tabel opgenomen met de realisatie van de beleidsdoorlichtingen.
Daarnaast is in dit jaarverslag een overzicht opgenomen van de corona
steunmaatregelen.
Beleidsartikelen
In de paragraaf «Beleidsartikelen» wordt meer in detail ingegaan op de
verantwoording over de verschillende onderwerpen. De paragraaf kent per
beleidsartikel de volgende opzet:
A. Algemene doelstelling;
B. Rol en verantwoordelijkheid;
C. Beleidsconclusies;
D. Tabel Budgettaire gevolgen van beleid;
E. Toelichting op de financiële instrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

9

De paragraaf «Niet-beleidsartikelen» kent een andere indeling, te weten:
A. Tabel Budgettaire gevolgen;
B. Toelichting op de financiële instrumenten.
Algemene doelstelling en rol en verantwoordelijkheid
Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) 2022 zijn voor de
onderdelen «Algemene doelstelling» en «Rol en verantwoordelijkheid» in
de beleidsartikelen de teksten uit de vastgestelde begroting 2021 als basis
gebruikt.
Toelichting op de financiële instrumenten
In de toelichting op de financiële instrumenten wordt aangegeven voor
welke activiteiten en doelen de financiële overdracht in het begrotingsjaar
is aangewend. Verschillen tussen de budgettaire raming en de realisatie in
het verslagjaar worden toegelicht, hierbij wordt indien van toepassing
verwezen naar de eerste en tweede suppletoire begrotingswetten of de
slotwet.
De beleidsmatige verschillen en technische verschillen, die groter dan of
gelijk zijn aan de ondergrens zoals deze in de RBV zijn opgenomen, worden
toegelicht. In het kader van transparantie of anderszins kan het voorkomen
dat verschillen beneden deze ondergrenzen ook worden toegelicht.
Tabel 1 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € mln.
Artikel

Beleidsmatige mutaties (ondergrens in
€ miljoen)

Technische mutaties (ondergrens in
€ miljoen)

1. Openbaar bestuur en democratie

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

2. Nationale Veiligheid

Verplichtingen/Uitgaven: 5 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 10 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

3. Woningmarkt

Verplichtingen/Uitgaven: 10 mln.
Ontvangsten: 5 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 20 mln.
Ontvangsten: 10 mln.

4. Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit

Verplichtingen/Uitgaven: 5 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 10 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

5. Ruimtelijke ordening en omgevingswet

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

6. Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

7. Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid

Verplichtingen/Uitgaven: 1 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 2mln.
Ontvangsten: 2 mln.

9. Uitvoering Rijksvastgoedbeleid

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 4 mln.

10. Groningen versterken en perspectief

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 4 mln.

11. Centraal apparaat

Verplichtingen/Uitgaven: 5 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 10 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

12. Algemeen

Verplichtingen/Uitgaven: 1 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

13. Nog onverdeeld

Verplichtingen/Uitgaven: 1 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

Bedrijfsvoeringsparagraaf
In het jaarverslag Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2021 is een
bedrijfsvoeringparagraaf opgenomen. Hierin wordt verslag gedaan over
specifieke punten in de bedrijfsvoering van het begrotingshoofdstuk
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII), begrotingshoofdstuk
Koninkrijksrelaties (IV), het Gemeentefonds (B) en het Provinciefonds (C).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

10

De jaarrekening
Verantwoordingsstaten
In de jaarrekening treft u de departementale verantwoordingsstaat voor
de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) evenals
de samenvattende verantwoordingsstaat voor de baten-lastenagent
schappen.
Jaarverantwoording agentschappen
De jaarrekening bevat tevens de jaarverantwoording van de verschillende
baten-lastenagentschappen, te weten de Rijksdienst voor Identiteitsge
gevens (RvIG), Logius, P-Direkt, Uitvoeringorganisatie Bedrijfsvoering Rijk
(UBR), FMHaaglanden (FMH), Shared Service Center-ICT (SSC-ICT), Rijks
vastgoedbedrijf (RVB) en de Dienst van de Huurcommissie (DHC).
Saldibalans
De saldibalans en de bij dit onderdeel behorende financiële toelichting
maken eveneens onderdeel uit van de jaarrekening.
WNT-verantwoording
De jaarrekening wordt afgesloten met de verantwoording Wet Normering
Topinkomens (WNT).
De bijlagen
In het jaarverslag Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) zijn de
volgende bijlagen opgenomen:
–
–
–
–
–
–

Toezichtsrelaties Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO) en Rechtsper­
sonen met een Wettelijke Taak (RWT);
Afgerond evaluatie- en overig onderzoek;
Inhuur externen;
Overzicht van de burgemeestersbenoemingen in 2021;
Overzicht Rijksuitgaven Wind in de Zeilen;
Focusonderwerp bekostigingssyteem uitvoeringsorganisatie Doc
Direkt.

De bijlage Toezichtsrelatie ZBO's/RWT's bevat conform de RBV 2022 meer
financiele informatie over de ZBO's die onder toezicht van het ministerie
vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

11

B. BELEIDSVERSLAG
3. Beleidsprioriteiten
2021 was wederom een bijzonder begrotingsjaar dat voor een deel in teken
stond van de gevolgen van het coronavirus. Het belang van een sterke
democratie, een prettige en veilige woonomgeving, een inclusieve digitale
samenleving en een slagvaardige overheid. We hebben volop aan deze
opgaven gewerkt, waaronder ook samen met de medeoverheden en
regio's.
Ook hebben in 2021 onder bijzondere omstandigheden verkiezingen plaats
gevonden. Dit was niet alleen bijzonder voor het ministerie van Binnen­
landse Zaken en Koninkrijkrelaties vanwege de verantwoordelijkheid voor
de verkiezingen, maar ook omdat het betekende dat 2021 het laaste jaar was
van het inmiddels demissonaire kabinet.
3.1 Sterke en levendige democratie
Verkiezingen en participatie voor een sterke verbinding tussen inwoners en
overheid
Het ministerie van BZK is verantwoordelijk voor het stelsel waarbinnen ons
(decentraal) bestuur functioneert. We zorgen voor de noodzakelijke
vernieuwing en bescherming van dit stelsel, zodat ons bestuur en onze
democratie slagvaardig kunnen inspelen op de maatschappelijke
uitdagingen van vandaag.
Verkiezingen en wijziging kiesstelsel
We hebben ons ingezet om de Tweede Kamerverkiezing 2021 tijdens de
coronapandemie veilig te laten verlopen voor iedereen. Om ervoor te
zorgen dat iedereen in de gelegenheid was om op een veilige manier te
stemmen, zijn in de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 speciale
maatregelen vastgelegd. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over het brief­
stemmen voor kiezers vanaf 70 jaar en het vervroegd stemmen in het
stemlokaal (Kamerstukken II 2020/21, 35590, nr. 2). De pandemie duurt voort
en daarom was deze tijdelijke wet, met enkele wijzigingen, ook van
toepassing bij de herindelingsverkiezingen in het najaar van 2021. Mede
dankzij de inzet van vele vrijwilligers en de gemeenten zijn deze verkie­
zingen in bijzondere omstandigheden goed verlopen.
Vanwege de aankomende gemeenteraadsverkiezingen is de tijdelijke wet
op 3 december 2021 nog eens met een half jaar verlengd (Stb. 2021, 598).
De organisatie van de Tweede Kamerverkiezing in 2021 is geëvalueerd en
besproken met de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2021/22, 35165, nr. 40,
nr. 42, nr. 43 en nr. 44). Conclusie was dat onderhoud en vernieuwing van
het verkiezingsproces noodzakelijk is. Daarom is met verschillende partijen
de Verkiezingsagenda 2030 opgesteld.
In 2021 hebben we gewerkt aan de vernieuwing van het verkiezingsproces,
waarbij we ons andere hebben gericht op de nieuwe procedure voor
vaststelling van verkiezingsuitslagen (Kamerstukken II 2021/22, 35489, nr. 7
en nr. 8), het wetsvoorstel tijdelijke experimentenwet nieuwe stembiljetten
(Kamerstukken II 2021/22, 35455, nr. A) en de definitieve invoering van het
nieuwe stembiljet voor kiezers buiten Nederland (Kamerstukken II 2020/21,
35670, nr. 2). We vinden het belangrijk dat kiezers in het buitenland meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

12

invloed hebben op de samenstelling van de Eerste Kamer. Daarom is een
grondwetswijziging in tweede lezing aanhangig om een kiescollege nietingezetenen op te richten (Kamerstukken II 2020/21, 35785, nr. 2).
Om het verkiezingsproces voor iedereen toegankelijk te maken is uitvoering
gegeven aan het Actieplan Toegankelijk Stemmen Tweede Kamerverkiezing
(Kamerstukken II 2019/20, 35300 VII, nr. 124). Er is een vervolgplan gemaakt
voor de gemeenteraadsverkiezing van 2022 (Kamerstukken II 2021/22,
35165, nr. 42).
Lokale democratie versterken
Met het samenwerkingsprogramma Democratie in Actie (DiA) heeft BZK
samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en beroepsen belangenverenigingen uit het lokaal bestuur bijgedragen aan versterking
en vernieuwing van de lokale democratie. Gezamenlijk is een gereed­
schapskist met instrumenten, kennis en inzichten voor de versterking en
vernieuwing van de lokale democratie tot stand gebracht. Hier hebben
inmiddels ruim 290 gemeenten gebruik van gemaakt. Ook hebben we bij
circa 70 gemeenten, 5 provincies en 3 waterschappen via het instrument
van de Quick Scan Lokale Democratie het functioneren van hun eigen
democratie in kaart gebracht. Zij hebben vast kunnen stellen op welke
aspecten van hun democratie versterking of vernieuwing noodzakelijk is.
Het aantal gemeenten dat actief aan de slag is met het uitdaagrecht,
waarmee inwoners de mogelijkheid hebben om publieke taken over te
nemen van gemeenten, is verdubbeld naar circa 147.
We streven naar een lokaal bestuur dat slagvaardig is en kan rekenen op
een sterke democratische legitimatie. In 2021 hebben we uiteengezet welke
acties en maatregelen we samen met beroeps- en belangenverenigingen
van het lokaal bestuur nemen om de positie van decentrale volksvertegen­
woordigingen te versterken (Kamerstukken II 2021/2022, 35925 VII, nr. 14).
Om de decentrale rekenkamers te versterken, hebben we een nota van
wijziging bij het wetsvoorstel versterking decentrale rekenkamers
ingediend (Kamerstukken II 2020/21, 35298, nr. 13). Daarnaast is in 2021
een projectgroep lokale rekenkamers van start gegaan die de komende drie
jaar circa 25 gemeenten per jaar gaat ondersteunen bij het versterken van
hun rekenkamers.
In 2021 is in het kader van de Agenda Burgemeester (Kamerstukken II
2019/20, 35300 VII, nr. 108) het onderzoek naar de staat van het burgemees­
tersambt afgerond. Het onderzoek werpt de vraag op of het burgemees­
tersambt in huidige vorm teveel van het goede is. (Kamerstukken II 2020/21,
35570 VII, nr. 89).
Politieke partijen
Om de onafhankelijke positie van politieke partijen te versterken is een
wijziging van de Wet financiering politieke partijen (Wfpp) voorbereid. In
2021 heeft in dit kader de schriftelijke behandeling plaatsgevonden van de
Evaluatiewet Wfpp (Kamerstukken II, 2019/20, 35657, nr. 2). Met dit voorstel
wordt ook tegemoet gekomen aan de motie-Jetten c.s., waarmee de
subsidie voor de politieke partijen wordt verhoogd die onder de wet vallen
(Kamerstukken II, 2019/20, 35300, nr. 19).
Democratisch Burgerschap en jongeren
Ter bevordering van de kennis over en betrokkenheid van jongeren bij de
democratie en de rechtsstaat tijdens de coronapandemie, heeft ProDemos
nieuwe onlineactiviteiten ontwikkeld. Om jongeren daadwerkelijk een stem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

13

te geven in de democratie zijn in 2021 40 dialoogsessies en 15 pilots georga­
niseerd gericht op het leren van verschillende vormen van jongereninspraak
(Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 93).
Om te komen tot een bredere erkenning van het gedeelde Nederlands
slavernijverleden heeft de onafhankelijke Dialooggroep Slavernijverleden
haar rapport van bevindingen gepresenteerd (Kamerstukken II 2020/21,
35570 VII, nr. 106). In 2021 zijn voorbereidingen getroffen voor een onafhan­
kelijk onderzoek naar het Nederlandse slavernijverleden (Kamerstukken II
2020/21, 30950, nr. 272).
Ook beschermen en bevorderen we (de zichtbaarheid van) minderheids­
talen zoals het Fries, bijvoorbeeld door aanpassing van het vertaalbeleid van
de Rijksoverheid. Op 1 juli 2021 is de Wet erkenning Nederlandse
Gebarentaal in werking getreden die de taal in de Nederlandse samenleving
moet bevorderen (Kamerstukken II 2020/21, 34562, nr. 19). Ook is een
adviescollege samengesteld dat het kabinet adviseert over het beschermen
en bevorderen van Gebarentaal.
Samenwerken aan één slagvaardige overheid
Voor de versterking van het binnenlands bestuur hebben we met de koepels
van medeoverheden de notitie aanbevelingen verbeteringen bestuur en
financiën medeoverheden opgesteld (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII,
nr. 104). Met gemeenten hebben we in 2021 gewerkt aan goede randvoor­
waarden voor het sociaal domein. We zijn betrokken bij de totstandkoming
van de Hervormingsagenda Jeugd. Die is gericht op de vraag welke instru­
menten en middelen ingezet moeten worden voor de Jeugdzorg. Ook zijn
we betrokken bij het wetsvoorstel Wet aanpak meervoudige problematiek
sociaal domein (Wams).
In het Interbestuurlijk Programma (IBP) lag in 2021 het accent op de leerer­
varingen en resultaten. We ondersteunden de regionale en lokale praktijk
van samenwerken aan maatschappelijke opgaven. Op 1 juli 2021 organi­
seerde het IBP het eerste landelijke Dorpenfestival, waar is gesproken over
de aanpak van vraagstukken op onder meer het terrein van leefbaarheid en
economie.
Volop werken aan de weerbaarheid van democratie en bestuur
Om een duidelijke grens te stellen bij bedreiging en intimidatie van
decentrale politieke ambtsdragers hebben we een collectieve norm en
een stappenplan opgesteld. Decentrale politieke ambtsdragers die te maken
hadden met intimidatie en bedreiging deden in 2021 25 keer een beroep op
het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur voor steun, advies en nazorg.
Daarnaast hebben we 33 gemeenten en bijzondere gemeenten ondersteund
in de ontwikkeling van een brede weerbaarheids- en beveiligingsaanpak
van hun organisatie. In april 2021 zijn we de brede aanpak Maatschappelijke
onrust begonnen. We publiceerden het leeraanbod maatschappelijke
stabiliteit en het handboek maatschappelijke onrust en adviseerden
gemeenten bij concrete vragen. Ook zijn lessen verzameld over de wijze
waarop afstemming tussen overheidspartijen heeft plaatsgevonden tijdens
de boerenprotesten van 2019 en 2020.
We hebben in 2021 nadere regels aangekondigd voor vervolgfuncties van
gewezen bewindspersonen. Dit gaat bijvoorbeeld over het draaideurverbod
en de verplichting om een advies te vragen bij vervolgfuncties. Ook is het
al bestaande lobbyverbod voor gewezen bewindspersonen verbreed van
het eigen ministerie naar verwante ministeries (Kamerstukken II 2021/22,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

14

28844, nr. 231). Daarnaast is er een self assessment ingevoerd voor
kandidaat-bewindspersonen (Kamerstukken II 2021/22, 28844, nr. 227).
Daarnaast is in 2021 het (Model) Beleidskader verboden handelingen voor
decentrale overheden ontwikkeld. Vooruitlopend op de gemeenteraadsver­
kiezingen hebben we via een reeks bijeenkomsten actief voorlichting
gegeven en discussie gevoerd over het wetsvoorstel Bevorderen integriteit
en functioneren decentraal bestuur.
We hebben in 2021 nadere regels gesteld aangekondigd voor vervolg­
functies van gewezen bewindspersonen (draaideurverbod en verplicht
een adviesaanvraag over toelaatbaarheid van vervolgfuncties) en het al
bestaande lobbyverbod voor gewezen bewindspersonen verbreed van het
eigen ministerie naar ook aanpalende beleidsterreinen (Kamerstukken II
2021/22, 28844, nr. 231).
Desinformatie
Samen met betrokken maatschappelijke organisaties hebben we extra
maatregelen genomen om de Tweede Kamerverkiezing van 2021 te
beschermen tegen de impact van desinformatie (Kamerstukken II 2020/21,
30821, nr. 126). Terugkijkend op de verkiezing kan worden geconcludeerd
dat er geen aanwijzingen zijn dat grootschalige desinformatiecampagnes
door statelijke of niet-statelijke actoren hebben plaatsgevonden. Ook
hebben we in 2021 gewerkt aan bewustwording over het onderwerp desin­
formatie (Kamerstukken II 2020/21, 30821, nr. 119).
Desinformatie is niet aan nationale grenzen gebonden. We sloten ons in
2021 wederom aan bij de Europese aanpak van desinformatie, een
onderdeel van het Europees Democratie Actieplan (Kamerstukken II
2020/21, 22112, nr. 3028).
Het bestrijden van discriminatie
We hebben in het voorjaar de Kamer geïnformeerd over de versterking van
de aanpak (Kamerstukken II 2020/21, 30950, nr. 250). Dit heeft geleid tot
instelling van een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme op
15 oktober 2021.
Leefbaarheid en veiligheid
In 2021 continueerden we het interdepartementale programma voor de
gebiedsgerichte aanpak van leefbaarheid en veiligheid (Kamerstukken II
2019/20, 30995, nr. 97 en nr. 98). De verkenning heeft concrete handelings­
perspectieven opgeleverd voor een meerjarige aanpak voor kwetsbare
gebieden. In 16 stedelijke vernieuwingsgebieden zijn bestuurlijke alliantie­
tafels opgezet onder leiding van de burgemeesters. De Wet bijzondere
maatregelen grootstedelijke problematiek hebben we op Rijksniveau
geëvalueerd (Kamerstukken II 2020/21, 33340, nr. 24).
Bescherming van de democratie en grondrechten tegen dreigingen
De Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) heeft ook in 2021
onderzoek verricht naar organisaties, personen en andere landen die een
(mogelijk) gevaar vormen voor de nationale veiligheid. De Geïntegreerde
Aanwijzing Inlichtingen en Veiligheid ( Stcrt. 2018, 68088 ) is leidend voor
de taakuitvoering, aansturing en verantwoording. Zowel binnenlandse als
buitenlandse actoren vormen een dreiging voor de nationale veiligheid.
De dreiging door binnenlandse actoren bestaat uit extremisme en
terrorisme. Hier is het jihadistisch-terroristisch dreigingsbeeld onveranderd,
maar zien we een vergrote dreiging op rechts-extremisme in 2021. De
dreiging door buitenlandse statelijke actoren speelde met name op het vlak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

15

van cyberaanvallen, met als doel spionage en heimelijke (politieke)
beïnvloeding, en het behalen van economisch gewin. Deze verschillende
dreigingen waren met elkaar verweven, versterkten elkaar en zijn
onderhevig aan veranderende geopolitieke verhoudingen.
De onderzoeken van de AIVD droegen bij aan het handelingsperspectief van
zowel publieke als private organisaties om in hun taakuitvoering nationale
veiligheidsbelangen te behartigen, het functioneren van de democratische
rechtsorde te waarborgen of economisch verdienvermogen in stand te
houden.
3.2 Duurzaam, betaalbaar, prettig en veilig wonen voor iedereen
BZK wil dat iedereen in Nederland prettig en betaalbaar kan wonen.
Hiervoor zijn voldoende goede woningen op de juiste plek nodig, passend
bij de wensen en financiële mogelijkheden. In de afgelopen jaren is een
begin gemaakt met het verhogen en versnellen van de woningbouwpro­
ductie, het vergroten van de betaalbaarheid en toegankelijkheid van
woningen en het verbeteren van de kwaliteit van de woningvoorraad.
Betaalbaar wonen in de huursector
Met de regeling voor de huisvesting van kwetsbare groepen zijn er extra
woonplekken voor aandachtsgroepen gerealiseerd, zoals voor dak- en
thuislozen en arbeidsmigranten. In 2021 hebben we een start gemaakt met
het omzetten van het interbestuurlijke advies «Een thuis voor iedereen» in
een meerjarige samenwerkingsagenda. Om dit te bereiken kiezen we voor
een integrale aanpak van wonen en ondersteuning voor aandachtsgroepen.
Er is blijvend gebruik gemaakt van de heffingsvermindering in de verhuur­
derheffing voor de nieuwbouw van sociale huurwoningen. De Taskforce
Nieuwbouw Woningcorporaties (TNW) heeft met ondersteuning van de
RVO inspanningen geleverd om het traject rondom de realisatie van deze
huurwoningen te monitoren en te ondersteunen. Uit de eerste TNWrapportage van eind 2021 blijkt dat van alle betrokken partijen meer inspan­
ningen nodig zijn om de beoogde 150.000 sociale huurwoningen te halen.
Om te zorgen dat iedereen prettig kan wonen ligt er een grote bouwopgave
Op basis van voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek (de
definitieve cijfers over 2021 worden in juni bekend) zijn er in 2021 68.600
nieuwbouwwoningen gerealiseerd en naar schatting komen daar nog
10.000 transformatiewoningen bij. De woningvoorraad is in 2021 gegroeid
met 77.000. Dit betreft het saldo van alle toevoegingen minus alle sloop en
onttrekkingen aan de woningvoorraad.
In 2021 zijn er twee tranches van de Woningbouwimpuls geweest. De
Woningbouwimpuls ondersteunt projecten die een financieel tekort kennen
door de combinatie van hoge publieke investeringen en relatief lage
opbrengsten (door een programma met tenminste 50% betaalbare
woningen). Met de tweede en derde tranche is gezamenlijk € 518 mln. incl.
btw gehonoreerd aan 66 projecten. Hiermee wordt de bouw van bijna 90
duizend woningen ondersteund. De nieuwe, extra woningen worden nu
versneld gebouwd, zijn betaalbaarder of er komen er meer dan oorspron­
kelijk gepland. Inclusief de eerste tranche uit 2020 leveren we een bijdrage
aan de realisatie van 139.964 woningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

16

Om de woningbouwopgave aan te pakken bouwen we voort op een brede
aanpak
De woningbouwopgave vraagt vanwege de grote regionale verschillen
naast een generieke aanpak ook om een gebiedsgerichte inzet in de regio’s
waar de woningdruk hoog is. Dit krijgt vorm in 14 grootschalige woning­
bouwgebieden en woondeals met zes stedelijke regio's. In 2021 is er een
investeringsraming opgesteld voor de ontwikkeling van deze 14 woning­
bouwgebieden en is er een gevoeligheidsanalyse gedaan op de uitkomsten
van de geraamde investeringen (Kamerstukken II 2020/21, 32847, nr. 758).
In verschillende gebieden in Nederland staat de leefbaarheid onder druk.
Daarom is er in 2021 circa € 425 mln. incl. btw vrijgemaakt in de vorm van
het Volkshuisvestingsfonds. Gemeenten en regio's kunnen met geld uit dit
fonds investeren in leefbaarheid en verduurzaming van de woningvoorraad
in de meest kwetsbare gebieden. In totaal kunnen hiermee bijna 22.000
woningen worden verbeterd. Het gaat bijvoorbeeld om de vervanging van
bestaande woningen door nieuwe woningen. Verduurzaming maakt een
belangrijk onderdeel uit van al deze plannen, omdat dit bijdraagt aan het
realiseren van een toekomstbestendige woningvoorraad en aan lager
energieverbruik.
Op gebiedsontwikkeling en woningbouw een sterkere regierol van het Rijk
In 2021 is interbestuurlijk gestart met de gezamenlijke opdracht voor het
versterken van de regie op woningbouw. We hebben stappen gezet om te
komen tot wederkerige afspraken over de brede woningbouwopgave
(waaronder het aantal woningen, betaalbaarheid, sociale woningbouw,
oplossen van knelpunten), de sturing op de realisatie van deze afspraken
via monitoring en (bestuurlijke en juridische) interventies wanneer de
voortgang stagneert. Om de samenwerking met medeoverheden te
verbeteren is er in 2021 een start gemaakt met het Nationaal Woningbouw­
beraad. Hierin wordt de woningbouwopgave zo vormgegeven dat er op
de juiste plek, sneller, duurzaam, en betaalbaar voor de juiste doelgroepen,
wordt gebouwd.
Voor zeven stedelijke regio’s zijn in 2021 verstedelijkingsstrategieën
opgesteld. Hierin maken Rijk en regio gezamenlijk de ruimtelijke
hoofdkeuzes die nodig zijn om de grote woningbouwopgave, de daarmee
samenhangende mobiliteitsopgave, de energietransitie, werklocaties,
klimaatadaptatie en groen aan te pakken.
Ook zijn er in 2021 zorgen ontstaan over de capaciteit van de bouwsector
en de beschikbaarheid van bouwmaterialen. We sturen samen met de sector
aan op meer innovatie in de bouw, zoals industriële woningbouwproductie.
We verduurzamen de gebouwde omgeving om ook op lange termijn prettig
te blijven wonen
De gebouwde omgeving moet in 2050 CO₂-arm zijn om aan de klimaatdoel­
stellingen te voldoen. Een gevarieerde aanpak is daarbij nodig: van een
collectieve, gezamenlijke aanpak (wijkgericht) tot meer individueel gerichte
acties. In 2021 hebben we langs deze lijnen invulling gegeven aan de
verduurzaming van de gebouwde omgeving.
Dat doen we in de wijk, dicht bij mensen
Eind 2021 hebben de meeste gemeenten hun transitievisies warmte
vastgesteld waarmee inzichtelijk is gemaakt welke wijken voor 2030 voor
collectieve verduurzaming (isolatie en/of aansluiting op een duurzame
bron) in aanmerking kunnen komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

17

Participatie in de transitie in de gebouwde omgeving heeft onder andere via
het Programma Aardgasvrije Wijken en de Participatiecoalitie vorm
gekregen. In samenwerking met betrokken partijen binnen de Uitvoerings­
tafel Gebouwde Omgeving zijn in 2021 Participatie Uitgangspunten voor
een goed wijkproces vastgesteld. Uit onderzoek naar bewonerstevre­
denheid over de proeftuinen blijkt dat veel mensen bekend zijn met de
thematiek van aardgasvrij en de aanpak in hun wijk. En dat zij dit
overwegend steunen. Mensen hebben wel zorgen over de betaalbaarheid
en de betrouwbaarheid van technieken.
In 2021 is het wetsvoorstel Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie
in consultatie gebracht. Dit wetsvoorstel moet voorzien in een aantal
belangrijke bevoegdheden van gemeenten in de energietransitie.
Maar ook individuele gebouweigenaren kunnen bijdragen aan de transitie
Om woningeigenaren en verhuurders te stimuleren te verduurzamen, zijn
in 2021 verschillende instrumenten ingezet, zoals subsidie voor woningiso­
latie en financiering via het Warmtefonds. Zoals afgesproken in het Klimaat­
akkoord is de Standaard voor Woningisolatie ontwikkeld om
gebouweigenaren te ondersteunen bij goede en toekomstvaste woningiso­
latie.
Daarnaast is het Nationaal Warmtefonds in 2021 gecontinueerd door het
verstrekken van leningen met lange looptijden, lage rentes en zonder trans­
actiekosten aan woningeigenaren, VvE’s en scholen die hun gebouwen
verduurzamen. Sinds juli 2021 maakt het Nationaal Warmtefonds ook financiering mogelijk voor woningeigenaren met een hoge leeftijd en wordt
een Energiebespaarhypotheek aangeboden.
Compensatie gestegen energieprijzen
Sinds de zomer van 2021 is er sprake van een uitzonderlijke situatie op de
gasmarkt waarbij energieprijzen, en in het bijzonder die van gas, fors zijn
gestegen. We hebben in 2021 daarom aangekondigd de prijsstijging in 2022
voor iedereen te dempen met twee tijdelijke aanpassingen in de energie­
belastingen. Daarom hebben we in 2021 aanvullend op de belastingmaat­
regelen € 150 mln. in 2022 gereserveerd voor gemeenten om deze hard
getroffen huishoudens op korte termijn gerichter te ondersteunen bij het
verlagen van hun energierekening (Kamerstukken II 2021/22, 29023, nr. 272
en Kamerstukken II 2021/22, 35925 VII, nr. 50).
De ruimtelijke keuzes die nodig zijn maken we in de NOVI en vragen om
een gebiedsgerichte aanpak
De ruimtelijke keuzes en bijbehorende opgaven vragen om meer regie en
richting vanuit het Rijk. Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) nemen we
als Rijk het voortouw in de ruimtelijke ontwikkeling en geven we weer hoe
we alle ambities in de leefomgeving kunnen inrichten.
In 2021 is gestart met de uitvoering van de NOVI. Zo is gestart met de
gezamenlijke uitwerking (rijk-regio) van 8 NOVI-gebieden waar de opgaven
en/of de samenhang tussen de opgaven dusdanig complex en urgent is.
Ook zijn de bestaande gebiedsagenda’s omgebouwd tot bredere
Omgevingsagenda’s. Hierbij is door provincies, gemeenten, waterschappen
en het Rijk samen bepaald welke opgaven in het gebied aandacht en
uitwerking vragen. In maart 2021 is de eerste jaarlijkse NOVI-conferentie
met alle betrokken partijen georganiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

18

De Omgevingswet gaat helpen om de opgaven in de omgeving aan te
pakken
De Omgevingswet zorgt er in combinatie met de NOVI voor dat Rijk en
medeoverheden meer in samenhang aan het beheer en de ontwikkeling van
de fysieke omgeving werken en helpt om de opgaven voor de leefomgeving
voortvarend op te pakken. Daarnaast verbindt de wet ook opgaven, zoals
woningbouw en de energietransitie, met elkaar en biedt de wet mogelijk­
heden om inwoners te betrekken bij de inrichting van hun leefomgeving.
In de eerste helft van 2021 zijn de twee laatste aanvullingsbesluiten en de
vier aanvullingsregelingen gepubliceerd. Daarmee zijn de geplande wetge
vingsproducten van de stelselherziening afgerond. Samen met collegadepartementen, overheden en betrokken partijen is gewerkt aan de afbouw,
implementatie en het beheer en de doorontwikkeling van de Omgevingswet
en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Vlak voor de zomer 2021 is,
samen met de interbestuurlijke partners, besloten de inwerkingtreding van
de Omgevingswet uit te stellen naar 1 juli 2022 (Kamerstukken II 2020/21,
33118, nr. 190.). Hierdoor lopen veel activiteiten om het wettelijk stelsel en
het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) af te bouwen en te implementeren
door in 2022.
Het stelsel Omgevingswet is een levend stelsel. Nationale en internationale
ontwikkelingen beïnvloeden het stelsel van de Omgevingswet, waar weten regelgeving op mee moet bewegen. Daartoe is in 2021 het Verzamelbe­
sluit Omgevingswet 2022 in procedure gebracht. De wet biedt het
instrumentarium om in samenhang, met samenwerking en met de
samenleving de actuele uitdagingen het hoofd te bieden. In 2021 zijn ruim
20 wijzigingen van het stelsel in prodedure gebracht en 17 wijzigingen
gepubliceerd. Vanuit de stelselverantwoordelijkheid is meegedacht over
deze wijzigingen.
Vooruitlopend op de inwerkingtreding wordt gewerkt met de Crisisen herstelwet. In 2021 zijn de 21e, 22e en 23e tranche van het Besluit
uitvoering Crisis- en herstelwet gepubliceerd.
Agenda Stad
In 2021 heeft Agenda Stad zich ingezet voor innovatie, leefbaarheid en
economische groei in Nederlandse en Europese steden door het sluiten van
de City Deals Energieke Wijken, Impact Ondernemen, Gezonde en
Duurzame Voedselomgeving en Circulair en Conceptueel Bouwen. Hiermee
geeft Agenda Stad samen met haar partners innovatief uitvoering aan
bestuurlijke samenwerking om te komen tot oplossingen voor transitieop­
gaven. In de City Deal Openbare Ruimte doen we bijvoorbeeld samen met
gemeenten onderzoek naar integrale financieringsmogelijkheden voor
vergroening, klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid in de openbare
ruimte.
In de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving worden inter­
venties en instrumenten ontwikkeld om effectief in te kunnen grijpen op
een overmatig aanbod van niet-duurzame en ongezonde voeding rondom
scholen en winkelstraten. Parallel wordt ingezet op het verbeteren van
voedselvaardigheden/cultuur en korte voedselketens in kwetsbare
gebieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

19

Europese Agenda Stad
Voor de Europese Agenda Stad (Urban Agenda for the EU) stond 2021 in
het teken van het Ljubljana Agreement waar we een belangrijke bijdrage
aan hebben geleverd door de inzet van de Dutch Urban Envoy. Het Ljubljana
Agreement garandeert de voortzetting van de Europese Agenda Stad tot en
met 2026. Er komen vier nieuwe thematische Partnerschappen: Urban
Greening, Sustainable Tourism, Food en Cities of Equality. Onze inbreng en
positie hebben we nauw afgestemd met de medeoverheden. Die interbe­
stuurlijke samenwerking wordt voortgezet, onder andere in de Taskforce
Europese Agenda Stad.
In Groningen moeten mensen prettig en veilig kunnen wonen
In 2021 is er vooruitgang geboekt in de uitvoering van de publieke verster­
kingsoperatie onder regie van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG).
De NCG heeft, conform de ambitie van 1.500 adressen, het versterkings­
proces voor 1.804 adressen afgerond (waarvan 656 bouwkundig versterkt).
De situatie rondom het coronavirus heeft in het voorjaar tot vertraging
geleid. Vanaf juli 2021 is de typologieaanpak ingevoerd en heeft de NCG
bepaalde type woningen eenvoudiger en sneller kunnen opnemen en
beoordelen.
In de bestuurlijke afspraken met de regio uit november 2020 is overeenge­
komen dat € 1,52 mld. beschikbaar wordt gesteld voor flankerend beleid. Dit
is onder meer gericht op de versnelling van de versterkingsopgave en het
bieden van keuzemogelijkheden. In 2021 zijn concrete stappen gezet in de
uitvoering van deze afspraken voor de bewoners en de veiligheid van hun
woningen in het aardbevingsgebied.
Naast de versterking is er in 2021 met het Nationaal Programma Groningen
verder gewerkt aan een duurzaam toekomstperspectief voor Groningers.
Op 3 februari 2021 de Toekomstagenda Groningen vastgesteld tussen Rijk
en regio. Hiermee is het Rijk en de regio een langjarig partnerschap
aangegaan met als doel de brede welvaart te vergroten en het imago van
de provincie te verbeteren.
Grensregio’s
In 2021 is langs de vier sporen van het kabinetsbeleid verder gewerkt aan
het benutten van kansen voor grensregio's. De regiodeals hebben geleid tot
investeringen in de leefbaarheid van deze regio's, waaronder de subsidie­
regeling Onbegrensd waarmee jongerenevenementen zijn georganiseerd.
Daarnaast zijn ook twee grensregionale NOVI-gebieden van start gegaan:
North Sea Port Distric en Zuid-Limburg, waarin Rijk en regio, zo mogelijk
ook met buurlanden, samen werken aan grensoverschijdende omgevings­
opgaven. Ook is een evaluatie uitgevoerd van het Actieplan Bevolkings­
daling, waarvan de Decentralisatie Uitkering bevolkingsdaling tot en met
2022 is verlengd, en zijn aanbevelingen gedaan voor de vervolginzet.
Investeren in Zeeland (Wind in de zeilen)
Het in 2020 gesloten bestuursakkoord over het pakket Wind in de Zeilen
tussen Rijk en Zeeuwse overheden, heeft in 2021 geleid tot de uitvoering
van verschillende maatregelen uit dit pakket.
De eerste concrete resultaten worden zichtbaar, zoals blijkt uit de tweede en
derde voortgangsrapportages die in juni en december 2021 met de
betrokken overheden zijn gedeeld. Zo zijn de eerste vernieuwende bedrijven
geholpen vanuit het investeringsfonds Zeeland en zijn de eerste omscho­
lingsklassen (werkzoekenden richting nieuw werk) aan de slag. Daarnaast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

20

zijn er enkele onderdelen waarbij de uitvoering meer tijd kost dan van
tevoren werd gedacht, namelijk de oprichting van het Delta Kenniscentrum
en de realisatie van het Justitieel Complex Vlissingen (JCV). De intensieve
samenwerking tussen de partijen heeft de onderlinge verhoudingen sterk
verbeterd en alle partijen zijn positief over de verdere uitvoering van het
pakket Wind in de Zeilen.
3.3 Een waardegedreven digitale overheid
Makkelijk digitaal zaken doen
Ook het afgelopen jaar, waarin de coronacrisis voortduurde, liet zien hoe
belangrijk een goed functionerende digitale overheid is. We hebben in 2021
verder gewerkt aan de digitale overheid waarmee je veilig en makkelijk
zaken kan doen. Een digitale overheid die bovendien inclusief en
betrouwbaar is.
Een inclusieve digitale samenleving waar iedereen meedoet
Steeds meer overheidsdiensten zijn gedigitaliseerd. Dat maakt het voor veel
mensen moeilijker om hun zaken te regelen. Er zijn naar schatting
2,5 miljoen Nederlanders met onvoldoende (digitale) basisvaardigheden.
Ongeveer 4 miljoen Nederlanders hebben onvoldoende digitale vaardig­
heden om zelfstandig zaken te doen met de overheid.
Maar ook als je voldoende vaardig bent, schiet overheidsdienstverlening
soms tekort. De kinderopvangtoeslagenaffaire heeft dit pijnlijk zichtbaar
gemaakt. We werken aan de verbetering van een begrijpelijke en toegan­
kelijke overheid, waarbij we ons ook inzetten om het digitaal bewustzijn te
vergroten.
In 2021 hebben we onder andere overheidswebsites en apps toegankelijker
gemaakt voor mensen met een beperking. Overheidsdiensten zijn met
behulp van de Toolkit Inclusie, de Kennisbank Beeldtaal van Gebruiker
Centraal en Direct Duidelijk communicatie gebruiksvriendelijk gemaakt. Zo
kunnen mensen ook mee blijven doen in tijden van de coronacrisis.
Met cursussen digitale vaardigheden en de Informatiepunten Digitale
Overheid hielpen we mensen op weg met overheidsdiensten zoals de
coronacheck app.
Mensen die minder digitaalvaardig zijn kunnen bellen met de Digihulplijn
(0800-1508) als ze vragen hebben over gebruik van een laptop of tablet. In
samenwerking de Alliantie Digitaal Samenleven zijn er tablets en laptops
beschikbaar gesteld voor mensen die nog geen toegang tot internet hadden.
Daarnaast hebben we, om de regeldruk onder burgers te verminderen, in
samenwerking met maatschappelijke organisaties en uitvoeringsorgani­
saties knelpunten in de samenleving aangepakt. Ambtenaren volgden
cursussen en kregen een toolkit om daar waar nodig maatwerk te kunnen
leveren. Er zijn handleidingen ontwikkeld om de knelpunten bij het
invorderen van geldschulden aan te pakken en om jongeren met schulden
beter te kunnen helpen.
Een veilige digitale overheid
Het belang van informatieveiligheid neemt onverminderd toe. De
maatschappij moet erop kunnen vertrouwen dat de dienstverlening van
de overheid veilig verloopt. Die wordt echter steeds meer bedreigd door
bijvoorbeeld aanvallen met gijzelsoftware (ransomware).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

21

Mede om die reden stond de derde Overheidsbrede Cyberoefening (die
jaarlijks wordt gehouden) in oktober in het teken van een ransomwareaanval. Daarnaast is voor alle overheden op 6 december een masterclass
Ransomware georganiseerd.
Voor het versnellingsprogramma Baseline Informatiebeveiliging Overheid
(BIO) hebben we geïnvesteerd in verdere ontwikkeling van kennispro­
ducten, uitgevoerd door het Centrum voor Informatiebeveiliging en Privacy
(CIP). Ook hebben we onderzoek gedaan naar het effect van de
(toekomstige) herziening van de internationale standaard op informatiebe­
veiliging voor de BIO: de ISO 27002.
Een toegankelijke en transparante digitale overheid
Een digitale overheid die toegankelijk, open en hiermee controleerbaar is,
is een van de belangrijkste punten van ons beleid. Het ministerie heeft
daarom in 2021 de toegankelijkheid en transparantie van data, algoritmen
en broncodes vergroot.
In 2021 is de interbestuurlijke datastrategie gerealiseerd die de overheid
helpt data verantwoord in te zetten. De strategie bevat maatregelen
waarmee overheden de datahuishouding op orde moeten krijgen en
overheidsdata meer kunnen delen, op een verantwoorde manier.
Om de toegankelijkheid en transparantie van de inzet van algoritmen verder
te vergroten, voerde het ministerie in 2021 samen met verschillende
gemeenten het project ‘Publieke controle op algoritmes’ uit. Er wordt
gewerkt aan een prototype voor een algoritmeregister dat breed inzetbaar
is.
De Basisregistratie Personen (BRP) verbeteren we vanuit een meerjarige
ontwikkelagenda. Sinds januari 2021 registreren we contactgegevens van
arbeidsmigranten die zich inschrijven in de BRP als niet-ingezetene. Deze
gegevens zijn gebruikt om hen te informeren over COVID-vaccinaties. Een
in de zomer van 2021 aangenomen voorstel voor wijziging van de wet BRP
maakt het mogelijk tijdelijke verblijfsadressen te gaan registreren en aan
gemeenten te verstrekken. Dit om zicht op verblijf van arbeidsmigranten te
krijgen. Door een eveneens aangenomen voorstel tot wijziging van de wet
BRP kon per 1 januari 2022 een experimentartikel in werking treden. Een
eerste Experimentbesluit is eind 2021 in consultatie gegaan. Dit biedt
grondslag aan een proef met het sturen van een melding aan inwoners als
iemand zich inschrijft op hun adres.
Per 1 januari 2022 zijn meer wijzigingen van de wet BRP in werking getreden,
waaronder uitbreiding van de mogelijkheid voor ouders om hun levenloos
geboren kind te laten registreren. Om knelpunten bij aanvraag van
overheidsvoorzieningen op te lossen is de regelgeving rondom het
briefadres aangescherpt. Met name dak- en thuislozen ondervinden
problemen bij de registratie in de BRP.
Burgers, bedrijven en overheidsorganisaties kunnen sinds 4 januari 2021 bij
het Meldpunt Fouten in Overheidsregistraties (MFO) terecht als zij hulp
nodig hebben om gegevens in overheidsregistraties te corrigeren. Het
Centrale Meldpunt Identiteitsfraude is nog steeds aanspreekpunt voor hulp
bij identiteitsfraude.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

22

Een digitale overheid die publieke waarden en grondrechten borgt
Technologieën bieden belangrijke kansen om uitdagingen aan te gaan, zoals
het tegengaan van klimaatverandering en het indammen van een virus als
corona. Tegelijkertijd laten incidenten zoals de toeslagenaffaire zien dat
technologieën belangrijke publieke waarden onder druk kunnen zetten. In
2021 waren publieke waarden en grondrechten dan ook een essentieel
thema in de digitalisering.
In 2021 hebben we instrumenten ingezet om burgers te informeren over
de kansen en risico’s van nieuwe technologieën. Bijvoorbeeld met het spel
TechTwijfels en bijbehorend lesprogramma. Het spel en lesprogramma zijn
verspreid onder alle scholen binnen het voortgezet onderwijs en alle bibli­
otheken in Nederland.
Daarnaast hebben we een Code kinderrechten online ontwikkeld die moet
zorgen voor een veilige digitale omgeving voor kinderen. Tien beginselen
helpen ontwikkelaars bij de ontwikkeling van verantwoorde software voor
kinderen. Verder heeft het Trimbos instituut op verzoek van BZK in kaart
gebracht welke verleidingstechnieken verborgen zitten in games die vooral
door kinderen worden gespeeld.
De Code Goed Digitaal Bestuur is ontwikkeld om overheden bewust te
maken van verantwoorde inzet van technologieën. In deze Code staan
belangrijke waarden als democratische participatie, transparantie en recht­
vaardigheid centraal.
We hebben in 2021 het Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmen
(IAMA) gerealiseerd. Dit instrument helpt ontwikkelaars van technologieën
om risico’s voor mensenrechten in kaart te brengen. Op het gebied van nondiscriminatie ontwikkelde het ministerie een handreiking om discriminatie
door technologische systemen te voorkomen. Het ministerie organiseerde
in 2021 verschillende bijeenkomsten om onder andere kennis over deze
instrumenten te delen. Ook werd de Toolbox Ethisch Verantwoord
Innoveren in 2021 geactualiseerd.
Ook zijn we actief betrokken geweest bij internationaal beleid en wetgeving.
Zo was Nederland betrokken bij de totstandkoming van de UNESCO
aanbeveling over een ethische inzet van AI en was Nederland actief in de
zogeheten Ad hoc Committee on Artificial Intelligence van de Raad van
Europa. Daarnaast was het ministerie intensief betrokken bij de onderhan­
delingen over de aankomende AI Verordening van de Europese Commissie,
de Data Governance Act, de Digital Services Act en de Digital Markets Act.
We hebben in 2021 geëxperimenteerd met de inzet van AI binnen de
Nederlandse AI Coalitie, waaronder de ondersteuning van diverse initia­
tieven. Binnen het Startup in Residence programma van 2021 werden
startups uitgedaagd om toepassingen te ontwikkelen die discriminatie in
systemen opsporen.
3.4 Versnelling naar een grenzeloos samenwerkende overheid
Goed werkgeverschap is essentieel
Het kabinet heeft in 2021 vastgelegd dat hybride werken het uitgangspunt
is voor het werken bij het Rijk. In 2021 is begonnen met een rijksbreed
programma Hybride werken 2021-2023 dat zorgt voor centrale voorzie­
ningen voor en ondersteuning van de departementen bij de overgang naar
de nieuwe manier van werken bij de rijksdienst op het gebied van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

23

personeelszaken, huisvesting en ICT. Experimenteren en leren is essentieel
voor de gewenste transitie, maar in 2021 was hiervoor nog maar beperkt
ruimte.
In de CAO Rijk (januari 2021-maart 2022) zijn nadere afspraken gemaakt over
de overgang naar hybride werken. Hiervoor was door de coronamaatre­
gelen in 2021 beperkt ruimte. Desalniettemin heeft de rijkdienst dit jaar
betekenisvolle stappen gezet in het hybride werken.
In 2021 bood het Rijk 18 traineeprogramma’s aan die de rijksoverheid een
aantrekkelijk werkgever maken voor starters. De werving en selectie voor
het traineeprogramma is in 2021 vernieuwd, daarbij is aandacht besteed
aan het verkrijgen van een diversere instroom.
Een goede werkgever is inclusief
Op het gebied van het stimuleren van een inclusieve werkcultuur en
het tegengaan van discriminatie en racisme is rijksbreed ingezet op kennis­
ontwikkeling, communicatie, bewustwording en het aanbieden van
specifieke trainingen, zoals op het gebied van inclusief werven en selecteren
en voorkomen van discriminatie. Via de rijksinkoop is samengewerkt met
leveranciers om zoveel mogelijk kansen te creëren
voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit is concreet gemaakt
door middel van de werkwijze Social Return on Investment (SROI),
waarvoor proeftuinen zijn geweest. Het hierop gerichte programma
Maatwerk voor Mensen is in november 2021 afgerond.
Het wetsvoorstel voor het invoeren van de EU-klokkenluidersrichtlijn is op
1 juni 2021 ingediend (Kamerstukken II 2021/22, 35851, nr. 2). Het is niet
gelukt om het wetsvoorstel tijdig voor 17 december 2021 in te voeren. Met
het wetsvoorstel wordt de positie van de klokkenluider in belangrijke mate
versterkt. Met de vakbonden zijn in het Sectoroverleg Rijk (SOR)afspraken
gemaakt over een proef met bemiddeling en juridische ondersteuning tot
1 januari 2024.
De uitkomsten van de evaluatie van de Wet Normering Topinkomens (WNT)
over de periode 2016-2020 zijn medio december 2020 naar het parlement
gestuurd. De Tweede Kamer heeft in februari 2021 alle WNT-onderwerpen
controversieel verklaard, waardoor het wetsvoorstel in 2021 niet is
behandeld.
Maatschappelijk verantwoord omgaan met vastgoed en inkoop
De rijksoverheid is op weg naar een klimaatneutrale en circulaire bedrijfs­
voering en inkoop in 2030 en zet hier onder meer de inkoopkracht van het
Rijk als hefboom voor in. De invoering van de duurzaamheidsambities en
maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) voor de gehele bedrijfsvoering
van de rijksoverheid is in 2021 begonnen. Zo is besloten dat alle departe­
menten de CO2 Prestatieladder gaan gebruiken om de CO2 uitstoot
maximaal te reduceren. De ladder wordt als CO2-managementsysteem en
aanbestedingsinstrument gebruikt. Op het gebied van MVI zijn er verder in
2021 contracteisen voor hergebruik en hernieuwbaar (biobased) materiaal
ontwikkeld en ingevoerd. Ook is er in 2021 een publicatie verschenen over
het circulair koploperproject Kantoor Vol Afval daarbij worden de grenzen
van renovatie met hergebruikte materialen verkend.
Om het bereiken van duurzaamheidsresultaten verder te versnellen is in
december 2021 een nieuw rijksbreed duurzaamheidsprogramma
begonnen. Hierbij worden de departementen ondersteund in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

24

bevorderen en verbeteren van het effect van maatregelen, de communicatie
en het creëren van een netwerk, het gebruik van instrumenten en het
gebruik maken van slimme tips en trucs van andere organisatieonderdelen
binnen het Rijk.
In de afgelopen jaren zijn routekaarten opgesteld om de duurzaamheidsopgave in de rijksvastgoedportefeuille in kaart te brengen. Het Rijksvast­
goedbedrijf (RVB) voert dit uit op weg naar een CO2-neutrale
vastgoedportefeuille. De Tweede Kamer is in 2021 geïnformeerd over de
resultaten van de evaluatie naar het Rijkshuisvestingsstelsel voor kantoren
en specialties, zoals bijvoorbeeld gevangenissen, rechtbanken en
laboratoria (Kamerstukken II 2021/22, 31490, nr. 307).
In 2021 is vanuit het RVB doorgewerkt aan de invulling van het emissieloos
bouwen. Op het gebied van emissieloos bouwen zijn er in 2021 verdere
stappen gezet in de ontwikkeling van contracteisen Schoon en Emissieloos
bouwen, bijvoorbeeld door het eerste koploperproject Schoon en
Emissiearm Bouwen Tijdelijk Hospitaal PI Scheveningen.
Na de tussentijdse resultaten van het Regionaal Ontwikkelprogramma
(ROP) is dit programma in 2021 succesvol afgerond (Kamerstukken II
2020/21, 31490, nr. 293). De diverse projectenen programma’s die onderdeel
uitmaken van dit programma bevinden zich in verschillende fasen en gaan,
als ze nog niet zijn afgerond, afzonderlijk door. Er is een grondstrategie
opgesteld met daarin specifieke aandacht voor duurzaam bodembeheer,
de mogelijke inzet voor woningbouw en het opwekken van hernieuwbare
energie. Daarnaast is in 2021 begonnen met de uitwerking van een
landelijke grondfaciliteit (Kamerstukken II 2021/22, 34682, nr. 85).
EnergieRijk Den Haag
In 2021 zijn er door EnergieRijk Den Haag meerdere stappen gezet in de
gebiedsgerichte aanpak van de energietransitie. De voorbereidingen voor
het eerste Warmte Koude Opvang (WKO)-net aan de Bezuidenhoutseweg
zijn begonnen. Daarnaast zijn er voorbereidingen getroffen om samen met
de leverancier van stadswarmte een proef met temperatuurverlaging te
beginnen met twaalf omvangrijke gebouwen van meerdere partners.
In 2021 is een leermodule (door)ontwikkeld met ervarings­
lessen uit en over de energietransitie, zoals het businesscase-instrumen­
tarium voor het koppelen van WKO-bronnen en de leidraad van de
gebouwtransitiepaden. Daarnaast is er een publicatie over samenwerking
in de energietransitie door AVANS Hogescholen gepubliceerd.
ICT, Informatievoorziening en informatiebeveiliging binnen de Rijksdienst
in 2021 hebben we stappen gezet om informatievoorziening (IV) en ICT
binnen het Rijk en uitvoeringsorganisaties op orde te brengen, te houden
en waar nodig te verversterken. In het oog springt de nieuwe I-strategie Rijk
2021-2025 (Kamerstukken II 2020/21, 26643 nr. 779).
Ook op het terrein van informatiebeveiliging is in 2021 het nodige gereali­
seerd. In samenwerking met de departementale de Chief Information
Security Officers van de ministeries (CISO's) is een standaardprocedure
opgesteld. Die beschrijft de werkwijze bij opvolging van dringende beveili­
gingsadviezen. Ook is een handreiking opgesteld en gecommuniceerd voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

25

het inrichten van een doorlopende kwetsbaarhedenscan bij rijksoverheids­
organisaties en is de ‘Gedragsregeling voor de digitale werkomgeving’
vernieuwd. Tot slot steeg het aantal organisaties dat is aangesloten op het
Nationaal Detectienetwerk (NDN) van de rijksdienst.
Om meer grip te krijgen op de rijksbrede IV en ICT trad het Besluit CIO-stelsel
Rijksdienst 2021 op 1 januari 2021 in werking. Ook werd eind van het jaar
het Kwaliteitskader Meerjarige Departementale IV-plannen vastgesteld.
Het kwaliteitskader geeft departementen een raamwerk en handvatten om
beter zicht te krijgen op de consequenties van beleid voor het gehele
bestaande ICT- en gegevenslandschap.
Het Rijks ICT-dashboard werd in 2021 stapsgewijs verder ontwikkeld. In 2021
is gewerkt aan het verhogen van de informatiewaarde van het dashboard,
onder andere door het toevoegen van meer actuele informatie en het
opnemen van de kosten voor ICT-beheer en onderhoud. Aan het einde van
het jaar werd een ontwerpdenk-proces afgerond dat een prototype heeft
opgeleverd.
Naar aanleiding van de parlementaire ondervragingscommissie
kinderopvangtoeslag (POK) hebben we in 2021 ingezet op de versnelling
van het op orde brengen van de informatiehuishouding van het Rijk. Met
het programma Open op Orde, onderdeel van het programma Open
Overheid, zetten we in op het op orde brengen en houden de
informatievoorziening van het Rijk. In 2021 is een regeringscommissaris
Informatiehouding benoemd (Kamerstukken II 2020/21, 29262, nr. 302).
Het Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI)
heeft, als onderdeel van het programma Open op Orde, ondersteunende
kennisproducten geleverd zoals richtlijnen en handreikingen voor
chatberichten en e-mail.
Overzicht beleidsdoorlichtingen
Tabel 2 Realisatie beleidsdoorlichtingen
Art.

Naam artikel

1

Openbaar bestuur en democratie

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

1.1

Bestuur en regio

1.2

Democratie

2

Nationale veiligheid

3

Woningmarkt

3.1

Woningmarkt

4

Energietransitie gebouwde
omgevings en bouwkwaliteit

4.1

Energietransitie en duurzaamheid

4.2

Bouwregelgeving en bouwkwaliteit

5

Ruimtelijke ordening en
omgevingswet

5.1

Ruimtelijke ordening

X

Ja

5.2

Omgevingswet

X

Ja

6

Overheidsdienstverlening en
informatiesamenleving

6.2

Overheidsdienstverlening,
informatiebeleid en
informatiesamenleving

X

X

Ja

6.3

Betrouwbare levering van eoverheidsvoorzieningen

X

X

Ja

6.5

Identiteitsstelsel

6.6

Investeringspost digitale overheid

X
X

Geheel artikel?
Ja

X

X

Nee
N.v.t.

X

Ja

X

X

Nee

X

Nee

X

Nee
X

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

26

Art.

Naam artikel

7

Werkgevers- en
bedrijfsvoeringsbeleid

2015

2016

2017

2018

7.1

Werkgevers- en
bedrijfsvoeringsbeleid

7.2

Pensioenen en uitkeringen

9

Uitvoering Rijksvastgoedbeleid

9.1

Doelmatige Rijkshuisvesting

X

9.2

Beheer materiële activa

X

10

Groningen versterken en perspectief

10.1

Groningen versterken en perspectief

X

2019

2020

2021

Geheel artikel?

X

Ja
X

Nee

Voor het meest recente overzicht van de programmering van beleidsdoor­
lichtingen, klik op deze link.
Voor de realisatie van andere onderzoeken, zie de bijlage «Afgerond
evaluatie- en overig onderzoek».
Overzicht van risicoregelingen
Tabel 3 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Artikel 7 Werkgevers- en
bedrijfsvoeringsbeleid1

Rijkshypotheekgaranties

Totaal

Uitstaande
garanties 2020

Verleend 2021

Vervallen 2021

Uitstaande
garanties 2021

Garantieplafond

11

0

2

9

9

11

0

2

9

9

1 Tot en met 2017 viel dit onder artikel 3 van begrotingshoofdstuk 18 - Wonen en Rijksdienst. In 2018 viel dit onder artikel 8 van begrotingshoofdstuk 7 - Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties.

Rijkshypotheekgaranties
De Rijkshypotheekgaranties is een aflopende regeling. Bij beschikking van
23 augustus 1974, nr. AB74/U1271, van de Minister van BZK, is de
mogelijkheid gecreëerd om onder bepaalde voorwaarden een hypotheek
garantie te verlenen voor tijdige betaling van rente en aflossing op een
hypothecaire geldlening, die in verband met de aankoop van een woning is
afgesloten. Er is nog één garantie geldig. Deze laatste garantie vervalt in
2024. Het theoretische risico bedraagt € 9.000. Voor deze garantie is geen
begrotingsreserve aanwezig en wordt geen premie afgedragen als
vergoeding voor de afgegeven garantie.
Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) zorgt dat de deelnemende
woningcorporaties toegang hebben tot de kapitaalmarkt tegen zo optimaal
mogelijke financieringskosten. Dit doet het WSW door borg te staan voor
de rente- en aflossingsverplichting van door het WSW geborgde leningen
van woningcorporaties. Op het moment dat een woningcorporatie niet aan
de rente- en aflossingsverplichting voor een door WSW geborgde lening
voldoet, kan een geldverstrekker aanspraak doen op het WSW.
Het Rijk en de gemeenten vormen de achtervang voor het WSW. Dit houdt
in dat het Rijk en de gemeenten (beide voor 50%) een renteloze lening aan
het WSW verstrekken, indien het WSW onvoldoende liquide middelen heeft
om aan zijn verplichtingen te voldoen.
WSW beschikt over een eigen risicovermogen/bufferkapitaal en kan
daarnaast indien nodig een jaarlijkse obligoheffing van maximaal 0,25% van
het uitstaande saldo van geborgde leningen in rekening brengen bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

27

deelnemende woningcorporaties, evenals gecommitteerd obligo opvragen
tot 2,6% van het saldo geborgde leningen. Financiële problemen bij
corporaties worden in eerste instantie dus opgevangen door WSW en de
corporatiesector zelf via bufferkapitaal en obligo. Pas daarna komen Rijk en
gemeenten in beeld via de achtervang. De achtervang is tot op heden nog
nooit aangesproken. De kans dat dit in de toekomst zal gebeuren, wordt
klein geacht.
Tabel 4 Achterborgstelling: Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
(bedragen x € 1 mln.)
Omschrijving1

2020

2021

Achterborgstelling

81.284

83.262

Bufferkapitaal

509,9

532

Obligo

3.089

2.4022

Stand risicovoorziening

n.v.t.

n.v.t.

1 Bron: Jaarverslag WSW 2020 en voorlopige cijfers 2021.
2 Obligo voor 2020 nog op basis van de uitgangspunten van het oude stelsel (eenmalige obligobijdrage van 3,85%)
en voor 2021 op basis van het nieuwe stelsel (gecommitteerd obligo + eenmalige obligoheffing)

Per eind 2021 heeft WSW € 83,3 mld. aan leningen geborgd. Overeen­
komstig de in 2021 ingevoerde systematiek uit het Strategisch Programma
is het totale obligo ten opzichte van 2020 met € 685 mln. gedaald. Het
bufferkapitaal nam in 2021 met € 22 mln. toe.
Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)
De Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) is de uitvoerder van
de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Het Rijk is de achtervanger bij
het WEW. Dit betekent dat, zodra het WEW onvoldoende risicovermogen
heeft om aanspraken op de garantstelling te kunnen betalen, het Rijk zich
verplicht heeft gesteld om achtergestelde renteloze leningen te verschaffen.
Tot 2011 was het Rijk samen met de gemeenten achtervanger. Vanaf 1 januari
2011 is alleen het Rijk achtervanger, voor de oude gevallen blijven de
gemeenten verantwoordelijk voor 50% van de achtervang.
Tabel 5 Achterborgstelling: Nationale Hypotheekgarantie (NHG)
(bedragen x € 1 mln.)
Omschrijving1

2020

2021

197.394

196.328

Risicodragend gegarandeerd vermogen

6.200

4.412

Bufferkapitaal

1.530

1.608

Obligo

n.v.t.

n.v.t.

Stand risicovoorziening

265

326

Achterborgstelling

1 Bron: Jaarverslag WEW 2020 en voorlopige cijfers 2021.

De omvang van de uitgekeerde verliesdeclaraties (op basis van de verkoop­
datum van het onderpand) is verder gedaald van € 0,8 mln. in 2020 naar € 0,3
mln. in 2021. Deze afname is te verklaren door marktontwikkelingen en
het beleid van het WEW. De achterborgstelling ultimo 2021 is circa € 196
mld. Tegelijkertijd is het garantievermogen van het waarborgfonds verder
toegenomen tot € 1,6 mld. In het actuarieel onderzoek van het WEW uit
het derde kwartaal van 2021 wordt voor de periode 2021 ‒ 2026 geen
aanspraak op de achtervang van het Rijk voorzien.
Voor de achtervangfunctie van het Rijk draagt het WEW een vergoeding af
aan het Rijk. Sinds 2020 bedraagt deze afdracht 0,3% van iedere nieuwe
afgegeven hypotheekgarantie. Deze afdracht wordt doorberekend aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

28

consument. In 2021 heeft het Rijk een afdracht ter grootte van € 63,6 mln.
ontvangen over 2020 en (vanwege correcties) van enkele eerdere jaren. Dit
bedrag is in de daartoe bestemde risicovoorziening gestort.
Openbaarheidsparagraaf
Het ministerie van BZK heeft in 2021, naast de reeds lopende trajecten tot
verbetering van de informatiehuishouding en het transparanter maken van
de organisatie, nieuwe initiatieven hiertoe in gang gezet. Dit naar aanleiding
van het rapport ‘Ongekend Onrecht’, het ongevraagd advies van de Raad
van State over ministeriële verantwoordelijkheid, de monitoring van de
Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed en de aanname van de wetsvoor­
stellen voor een open overheid door de Eerste Kamer.
Lopende trajecten
Het reeds bestaande Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatie­
huishouding (RDDI) ondersteunt de rijksoverheid om bij het hele Rijk de
digitale informatiehuishouding op orde te brengen en duurzaam toegan­
kelijk te maken. Dit doet het programma onder meer door kaders en
handreikingen te bieden, met Rijksbrede generieke voorzieningen te komen
en kennis- en informatie-uitwisseling te stimuleren en bevorderen. De RDDIprojecten zien onder meer toe op een betere archivering van e-mails en
berichten in berichtenapps als WhatsApp, SMS en Signal en het stimuleren
van actieve openbaarmaking door overheidsorganisaties.
Nieuwe initiatieven
Binnen het ministerie van BZK is het programma BZK Transparant in 2021
gestart. Het programma heeft als doel het verbeteren van de informatie­
huishouding en informatievoorziening en de implementatie van de Wet
open overheid (Woo). Het programma bestaat uit een compact team van
15 collega’s en ondersteunt alle (beleids)onderdelen, agentschappen en
uitvoeringsorganisaties van BZK met betrekking tot het doel dat overheids­
informatie publieke informatie is, en daarom voor iedereen toegankelijk
moet zijn. Het programma streeft ernaar informatie intern én extern goed
doorzoekbaar en makkelijk vindbaar te maken.
Vanuit het programma BZK Transparant wordt gewerkt aan de uitvoering
van het generieke actieplan Open op Orde. Dit gebeurt langs vier actielijnen.
Er wordt allereerst geïnvesteerd in kennis en capaciteit van de informatie­
professionals die het informatiebeheer inrichten en uitvoeren. Daarnaast
wordt inzichtelijk gemaakt welke informatie het ministerie van BZK heeft,
moet bewaren en moet vernietigen. Tevens wordt ingezet op een
verbetering van de informatiesystemen. Tot slot wordt gewerkt aan instru­
menten voor een heldere sturing op de informatiehuishouding opdat
verantwoording kan worden afgelegd aan Bureau Regeringscommissaris,
de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed en aan burgers, bedrijven,
parlement en journalisten.
Eén van de projecten binnen het programma is het project Openbaar­
making. Vanuit dit project wordt meegewerkt aan een transparanter BZK
door middel van het bieden en regelen van kaders, instructies en onder­
steuning. Dit project heeft de volgende deelresultaten:
Ten eerste de implementatie van de interdepartementale beleidslijn om
beslisnota’s bij Kamerstukken actief openbaar te maken. Sinds 1 juli 2021
worden beslisnota’s bij Kamerstukken over beleidsvorming en wetgeving
meegestuurd naar de Kamer. Hiervoor is onder meer een instructie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

29

opgesteld. Medio september 2022 wordt dit uitgebreid naar Kamerstukken
over voortgang, kennisdeling, begroting en internationale en Europese
onderhandelingen.
Een tweede implementatie betreft de invoering van de Wet open overheid
binnen het ministerie. Belangrijk doel is om de (beleids)directies te onder­
steuning in de voorbereidingen op de openbaarmaking van de verplichte
openbaar te maken categorieën. Daarnaast zal vanuit dit traject een
aansluiting worden gemaakt naar het rijksbrede platform voor openbare
overheidsinformatie (PLOOI). Ook het proces voor passieve openbaar­
making wordt doorontwikkeld.
Een derde aandachtspunt vanuit het project openbaarmaking is de
uitvoering van enkele pilots met het actief openbaar maken van dossiers.
Het doel van deze pilots is om i.s.m. beleidsdirecties ervaring op te doen
met het actief openbaar maken van een verzameling documenten die inzicht
geven in de ontwikkeling van het dossier en/of totstandkoming van beleid.
Overzicht coronasteunmaatregelen
Het afgelopen jaar is voor een belangrijk deel getekend door de corona­
pandemie. Het kabinet heeft diverse (nood)maatregelen genomen om de
pandemie het hoofd te bieden. Deze paragraaf geeft een overzicht van de
maatregelen die op de begroting van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) zijn genomen. Een uitgebreid overzicht is
te vinden op www.rijksfinancien.nl/overheidsfinancien-coronatijd.
Tabel 6 Overzicht coronasteunmaatregelen (bedragen x € 1 mln.)
Maatregel

Verplichtingen 2021

Uitgaven 2021 Relevante kamerstukken

Lokale culturele voorzieningen

4,1

4,1 Kamerstukken II 2019/20, 35823, nr. 1

Verkiezingen 2021

4,9

4,9 Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 73

Grenstesten

0,4

0,4 Kamerstukken II 2020/21, 35823, nr. 1

Lagere terugontvangsten huurtoeslag door
verlaging terugvorderingsrente

7,2

7,2 Kamerstukken II 2019/20, 35553, nr. 1

Specifieke uitkering ventilatie in scholen

140,2

126,6 Kamerstukken II 2019/20, 35478, nr. 1

Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 1175

Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 73
Kamerstukken II 2020/21, 32846, nr. 703
Totaal

156,8

143,2

Toelichting
Lokale culturele voorzieningen
Aan provincies is in 2021 een specifieke uitkering verstrekt voor de extra
kosten die ze gemaakt hebben, om de primair provinciaal gesubsidieerde
culturele instellingen te compenseren voor inkomsten die deze instellingen
zijn misgelopen voor de periode van 1 juni tot 31 december 2020 vanwege
de corona-maatregelen van het kabinet.
Verkiezingen 2021
Het beschikbaar gestelde bedrag van € 4,9 mln. is nagenoeg volledig
besteed, onder meer aan communicatie en voorlichtingscampagnes aan
gemeenten en kiezers over de maatregelen en procedures tijdens de
afgelopen Tweede Kamerverkiezingen, en aan ondersteuning van de
gemeenten bij de implementatie van de maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

30

Grenstesten
BZK heeft testvoorzieningen in de grensregio's gerealiseerd nadat
Nederland op 6 april 2021 door Duitsland aangewezen was als 'hooginci­
dentiegebied'. Sinds 30 mei 2021 is de testplicht voor noodzakelijk grens­
verkeer komen te vervallen. Om die reden is de gratis testvoorziening
opgeheven. Er zijn ongeveer 13.000 tests afgenomen. Er was maximaal € 12
mln. begroot. De geraamde uitgaven zijn € 344.000. Volgens afspraak vloeit
het restant terug naar de algemene middelen.
Lagere terugontvangsten huurtoeslag door verlaging terugvorderingsrente
Het kabinet heeft de invorderingsrente tijdelijk van 4 procent naar 0,01
procent verlaagd. Dit leidt op de begroting van BZK tot lagere ontvangsten
op de huurtoeslag. De generale compensatie voor deze lagere ontvangsten
is verwerkt in de begroting van BZK.
Specifieke uitkering ventilatie in scholen
De regeling Specifieke Uitkering Ventilatie in Scholen (SUVIS) is gericht op
het op orde krijgen van het binnenklimaat in schoolgebouwen in het primair
en voortgezet onderwijs in verband met de uitbraak van Covid-19. Voor deze
regeling was in de eerste tranche in 2021 € 100 mln. beschikbaar. Deze is
volledig uitgeput. Naar aanleiding van de motie van de Tweede Kamerleden
Westerveld en Kuiken van 14 juli 2021 (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr.
1368) werd in totaal € 100 mln. vanuit de aanvullende post toegevoegd aan
de begroting van BZK voor 2021 en 2022 om een tweede tranche van de
regeling te openen. Daarbij is € 85 mln. in 2021 en € 15 mln. in 2022 gereser­
veerd. Dit is gebaseerd op het verwachtte aantal aanvragen voor de SUVISregeling op basis van de inventarisatie van het Landelijk
Coördinatiecentrum Ventilatie in Scholen (LCVS) en de ervaringen met de
openstelling van de eerste tranche van de SUVIS-regeling. In 2021 was
daarmee circa € 185 mln. beschikbaar, waarvan circa € 126,6 mln. in 2021 is
besteed en € 140,2 mln. verplicht. Het resterende budget ismiddels een
incidentele suppletoire begroting overgeheveld van 2021 naar 2022 zodat
de middelen beschikbaar blijven voor scholen om aanvragen bij RVO in te
dienen voor de ventilatiesubsidie (Kamerstukken II 2021/22, 36018, nr. 1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

31

4. Beleidsartikelen
4.1 Artikel 1. Openbaar bestuur en democratie
A. Algemene doelstelling
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt
aan een slagvaardig en betrouwbaar openbaar bestuur waarop inwoners
kunnen vertrouwen. Een openbaar bestuur dat samen met de samenleving
in staat is de maatschappelijke opgaven op te lossen. Veranderingen in onze
maatschappij beïnvloeden hoe ons bestuur en onze democratie werkt. Om
waarden als legitieme besluitvorming, slagkrachtig openbaar bestuur en
transparantie daarbij te behouden en democratische waarden en vrijheden
te borgen en versterken, is continue aandacht nodig voor de werking en
inrichting van democratie en bestuur.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van BZK heeft de zorg voor het goed functioneren van het
openbaar bestuur van ons land.
Burgers verlangen in toenemende mate maatwerk van de overheid. Dat
vraagt om een overheid die in kan spelen op hun individuele behoeften en
om kan gaan met uiteenlopende maatschappelijke opgaven op verschil­
lende schaalniveaus. Daarnaast zijn er grote maatschappelijke opgaven die
we als overheden alleen samen met de samenleving kunnen oplossen. Om
hier goed op in te kunnen spelen organiseren we de overheid zo dicht
mogelijk bij de burger en met betrokkenheid van de burger.
Met het oog op de doelen binnen dit beleidsartikel is een gezamenlijke inzet
van gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk nodig. Niet alleen
om zo effectief en efficiënt mogelijk te werken, maar met voortdurende
aandacht voor de legitimatie van het overheidshandelen. De belangrijkste
pijler daarin is de democratische legitimatie, maar vloeit die legitimatie ook
voort uit het dagelijks contact tussen overheid en burger.
De slagvaardigheid en legitimatie van het openbaar bestuur vraagt om
een zo helder mogelijke taakverdeling tussen de overheden, financiering die
daarbij aansluit, draagkracht in de uitvoering, onderlinge afstemming en
samenwerking, betrokkenheid van burgers, ruimte voor maatwerk en zorg
voor en toerusting van de mensen werkzaam in het openbaar bestuur.
De basis hiervoor ligt in de Grondwet (GW), de Gemeente- en Provinciewet
(Gemw en PW), de Financiële-verhoudingswet (FVW), de Wet gemeen­
schappelijke regelingen (Wgr), de Kieswet (KW), de Wet financiering
politieke partijen (Wfpp) en de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke
problematiek.
De Minister van BZK heeft hierin een stimulerende, financierende, regisse­
rende en uitvoerende rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

32

Stimuleren
– Om de slagvaardigheid van het openbaar bestuur te versterken
stimuleert de Minister van BZK de samenwerking tussen overheden en
het werken als één overheid, onder meer via het interbestuurlijk
programma (IBP) en de regiodeals. De minister bevordert innovatieve
werkwijzen via Agenda stad en de City Deals.
– Ter versterking van het democratisch bestel werkt de Minister van BZK
aan een sterkere verbinding van inwoner en overheid, aan betere
toerusting en ondersteuning van politieke ambtsdragers en aan een
weerbaarder bestuur. De minister stimuleert en faciliteert betrokken
partijen en draagt zorg voor kennisontwikkeling en –verspreiding.
Concrete voorbeelden zijn het samenwerkingsprogramma Democratie
in Actie en Netwerk Weerbaar bestuur.
Financieren
– Op basis van de FVW is de Minister van BZK - samen met de Staatsse­
cretaris van Financiën (de fondsbeheerders) - verantwoordelijk voor
het beheer van het gemeente- en provinciefonds. De middelen voor
beide fondsen kennen een eigen begroting (gemeentefonds en provin­
ciefonds) maar het beheer kan niet los gezien worden van de rest van
het stelsel. Op basis van de Gemeentewet en Provinciewet is de Minister
van BZK verantwoordelijk voor het stelsel van decentrale belastingen.
– Tevens financiert de Minister van BZK de rechtspositionele regelingen
van (voormalige) politieke ambtsdragers.
Regisseren
– Op basis van artikel 2 van de FVW wordt van beleidsvoornemens van
het Rijk, die leiden tot een wijziging van de uitoefening van taken of
activiteiten door provincies of gemeenten, aangegeven wat de financiële
gevolgen zijn van deze wijziging voor provincies of gemeenten.
Hiernaast dient te worden aangegeven via welke bekostigingswijze de
financiële gevolgen voor de provincies of gemeenten kunnen worden
opgevangen. Hierover vindt overleg plaats met de Minister van BZK en
de Minister van Financiën.
– Op basis van de Gemw en PW is de Minister van BZK daarnaast verant­
woordelijk voor de interbestuurlijke verhoudingen en het Rijksbeleid dat
de medeoverheden raakt. De minister coördineert hierbij het overleg
tussen het Rijk en de medeoverheden. Door de Wgr waarvoor de
Minister van BZK verantwoordelijk is, kunnen gemeenten, provincies en
waterschappen samenwerken in publiekrechtelijke constructies.
– Betrouwbare en transparante verkiezingen zijn essentieel voor het
vertrouwen in de democratie. De Minister van BZK is verantwoordelijk
voor de KW, die de verkiezingen voor de leden van de Eerste Kamer en
Tweede Kamer der Staten-Generaal, het Europees Parlement,
Provinciale Staten, algemene besturen van waterschappen, eilands­
raden en gemeenteraden regelt.
– Om de leefbaarheid te vergroten in ondermijningsgevoelige gebieden
kan de Minister van BZK op basis van de Wet bijzondere maatregelen
grootstedelijke problematiek op verzoek van de gemeenteraad
wooncomplexen of straten aanwijzen waarin aan woningzoekende
huurders eisen kunnen worden gesteld of voorrang wordt verleend. Op
basis van de Wet aanpak woonoverlast (artikel 151d van de Gemw) is
de Minister van BZK stelselverantwoordelijk om hiermee gemeenten
de mogelijkheid te bieden ernstige en herhaaldelijke hinder voor
omwonenden tegen te gaan door middel van het opleggen van een
gedragsaanwijzing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

33

Uitvoeren
– Politieke partijen vervullen een cruciale rol in de democratie. De Minister
van BZK voert de Wfpp uit en financiert deze ook.
– De Minister van BZK geeft uitvoering aan het Nederlandse decoratie­
stelsel en aan de ontslag- en benoemingsprocedures van burge­
meesters, commissarissen van de Koning en leden van de Hoge
Colleges van Staat.
– Om het stelsel van het openbaar bestuur te ondersteunen voert de
minister onderzoek uit en ontwikkelt zij kennisproducten, zoals de Staat
van het Bestuur en de website www.findo.nl.
C. Beleidsconclusies
Gebiedsspecifieke inzet
Het Rijk heeft in 2021 samen met provincies, gemeenten en andere partijen
gewerkt aan het uitvoeren van de verschillende Regio Deals, city-deals,
NOVI-gebieden, omgevingsagenda’s, nationale programma’s (Groningen,
Rotterdam-Zuid), Wind in de zeilen (Zeeland), woondealregio’s, stedelijke
vernieuwingsgebieden, regio’s aan de grens en andere gebiedsgerichte
initiatieven. De opgaven en de daarvoor benodigde transities verschillen per
regio en vragen om een samenhangende inzet van het Rijk en een gebieds­
gerichte aanpak. Gemaakte afspraken en projecten uit onder andere de
Regio Deals zijn uitgevoerd en verschillende NOVI-gebieden zijn opgestart.
Investeren in grensregio's
In 2021 is ingezet op onder meer de start van twee NOVI-gebieden in de
grensregio's, de derde Grenslandconferentie met Noordijn-Westfalen en
de evaluatie van het Actieplan bevolkingsdaling. De Staten-Generaal zijn
hierover geïnformeerd via de Kamerbrieven «Groeien aan de grens»
(Kamerstuk II 2020/21, 32851, nr. 71) en «Evaluatie Actieplan» (Kamerstuk II
2020/21, 31757, nr. 104) met een overzicht van de initiatieven en behaalde
resultaten.
Herzien financiële verhoudingen
Naar aanleiding van diverse moties uit de Tweede Kamer voert het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) het gesprek
met gemeenten en provincies over het herzien van de financiële verhou­
dingen. In 2021 is op verschillende onderdelen voortgang gerealiseerd. Zie
onderstaand voor een toelichting hierop.
Herijking gemeentefonds
Op 2 februari 2021 publiceerden de fondsbeheerders het eerste integrale
verdeelvoorstel voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds (Kamer­
stukken II 2020/21, 35570 B, nr. 16). Dit voorstel is ter consultatie voorgelegd
aan de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB). Naar aanleiding van een
tussenbericht van de ROB is het verdeelvoorstel op onderdelen herzien. Dit
herziene voorstel is op 9 juli aan de ROB voorgelegd en is tevens met de
Tweede Kamer gedeeld (Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 25).
Daarnaast is het ter consultatie aangeboden aan de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG). De consultatie van de ROB leidde op 19 oktober tot
een eindadvies. Een eerste reactie daarop van de fondsbeheerders, naar
aanleiding van een verzoek daartoe van de VNG, is op 13 december aan
de VNG gestuurd en met de Tweede Kamer gedeeld (Kamerstukken II
2021/22, 35925 B, nr. 16). In 2022 zal een besluit worden genomen over
het verdere traject van de invoering van het nieuwe verdeelmodel voor de
algemene uitkering van het gemeentefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

34

Hervormen gemeentelijk belastinggebied
In mei 2020 is het rapport Bouwstenen voor een beter belastinggebied van
de ambtelijke werkgroep Herziening gemeentelijk belastinggebied aan de
Tweede Kamer aangeboden - als onderdeel van het bouwstenentraject voor
een beter belastingstelsel (geïnitieerd door de Staatssecretaris van
Financiën) (Kamerstukken II 2019/20, 32140, nr. 71). Met het verschijnen van
het coalitieakkoord in 2021 is besloten dit rapport als bouwsteen mee te
nemen bij de uitwerking van de nieuwe financieringssystematiek voor 2026
en verder.
Herijking provinciefonds
Het huidige verdeelmodel van het provinciefonds kent een aantal
knelpunten: het is onvoldoende adaptief bij gemeentelijke herindelingen die
gemeentegrenzen overschrijden en houdt te weinig rekening met kostenen inkomstenverschillen tussen provincies bij het realiseren van een
bepaald voorzieningenniveau. Daardoor is het huidige model niet
toekomstbestendig. In juli 2021 is het herijkingsonderzoek provinciefonds
van start gegaan (uitgevoerd door onderzoeksbureaus Cebeon en Lysias),
waarbij de fondsbeheerders, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de
provincies gezamenlijk optrekken. Het onderzoek wordt in 2022 afgerond.
Hervormen provinciaal belastinggebied
In mei 2021 hebben de fondsbeheerders een ambtelijk adviesrapport
gepubliceerd met bouwstenen voor een herziening van het provinciaal
belastinggebied (Kamerstukken II 2020/21, 35570 C, nr. 5). Aanleiding
hiervoor was de mogelijke invoering van Betalen naar Gebruik (BnG). Als
de motorrijtuigenbelasting (MRB), die tevens de grondslag vormt voor de
provinciale opcenten, op termijn geheel of gedeeltelijk zou komen te
vervallen, is het wenselijk om reeds doordachte alternatieven voor de
provinciale opcenten op de MRB gereed te hebben.
Evaluatie normeringssystematiek
In 2021 is de ROB gevraagd om middels een briefadvies zijn zienswijze te
geven op de afweging tussen actualiteit enerzijds en stabiliteit anderzijds
binnen de normeringssystematiek. Het advies van de ROB, getiteld
Toepassing normeringssytematiek, is op 6 juli 2021 aan de Tweede Kamer
aangeboden (bijlage bij Kamerstukken II 2020/21, 29362, nr. 296). In dit
advies wordt aangegeven dat meer stabiliteit in de financiële verhoudingen
gewenst is.
Verkiezingen
Bij de Tweede Kamerverkiezing in 2021 zijn maatregelen genomen om
kiezers, onder corona-omstandigheden, veilig te kunnen laten stemmen. In
het bijzonder voor kwetsbare groepen was het mogelijk om vervroegd in
het stemlokaal te stemmen. Kiezers van 70 jaar of ouder konden ook per
brief stemmen. De opkomst bij de Tweede Kamerverkiezing was met 78,7%
vergelijkbaar met voorgaande verkiezingen zonder corona. Dit was mogelijk
dankzij de inzet van de duizenden vrijwilligers en gemeenten. Bij de herin­
delingsverkiezingen in het najaar van 2021 was het voor alle kiezers mogelijk
om vervroegd in het stemlokaal te stemmen.
Versterking lokale democratie
We hebben met het programma Democratie in Actie (DiA) de afgelopen vier
jaar praktische instrumenten voor de lokale democratie ontwikkeld om de
democratie te versterken. Bestuurders, volksvertegenwoordigers en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

35

ambtenaren maakten uitgebreid gebruik van het DiA ondersteunings­
aanbod. Informatie over het programma, resultaten en instrumenten,
monitoring en een duiding van de opbrengsten zijn te vinden op de website.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 7 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 1. Openbaar bestuur en democratie (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting1

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

30.876

40.314

66.807

87.968

110.874

72.234

38.640

Uitgaven

34.147

37.196

56.472

73.195

101.285

71.053

30.232

1.1 Bestuur en regio

12.159

16.356

11.213

19.863

39.255

9.324

29.931

Subsidies (regelingen)
Diverse subsidies

2.922

1.488

0

0

0

0

0

Oorlogsgravenstichting (OGS)

3.570

4.308

3.414

3.501

3.738

3.501

237

Bestuur en regio

0

0

2.005

1.460

2.692

857

1.835

POK - Multiproblematiek

0

0

0

0

154

0

154

POK - Antidiscriminatie

0

0

0

0

13

0

13

Opdrachten
Communicatie, kennisdeling en onderzoek

3.321

1.799

0

0

0

0

0

Bestuur en regio

0

0

1.879

2.942

1.461

4.465

‒ 3.004

POK - Multiproblematiek

0

0

0

0

40

0

40

Grenstesten Duitsland Covid-19

0

0

0

0

344

0

344

POK - Antidiscriminatie

0

0

0

0

65

0

65

2.282

8.661

3.880

1.986

587

465

122

0

0

0

0

23

0

23

Compensatiepakket Zeeland

0

0

0

2.000

9.479

0

9.479

Lokale culturele voorzieningen

0

0

0

7.939

4.102

0

4.102

Groeiopgave Almere

0

0

0

0

9.277

0

9.277

Evides

0

0

0

0

6.250

0

6.250

64

100

35

35

35

36

‒1

RVB

0

0

0

0

87

0

87

RWS

0

0

0

0

908

0

908

21.988

20.840

45.259

53.332

62.030

61.729

301

Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Diverse bijdragen
POK - Antidiscriminatie
Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Bijdragen internationaal
Bijdrage aan agentschappen

1.2 Democratie
Subsidies (regelingen)
Politieke partijen

17.992

16.125

17.444

23.770

27.646

25.853

1.793

Raadgevend referendum

4

0

0

0

0

0

0

Comité 4/5 mei

0

0

113

116

118

116

2

ProDemos

0

0

5.266

7.510

8.125

8.125

0

Verbinding inwoner en overheid

0

0

3.896

5.161

4.309

2.493

1.816

Toerusting en ondersteuning politieke
ambtsdragers

0

0

2.186

2.978

3.135

3.227

‒ 92

Weerbaar bestuur

0

0

603

1.298

1.261

899

362

Stichting Thorbeckeleerstoel

0

0

165

0

99

99

0

Opdrachten
Kiesraad

711

0

0

0

0

0

0

Raadgevend referendum

62

1.309

0

0

0

0

0

1.617

1.790

0

0

0

0

0

Verkiezingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

36

Vastgestelde
begroting1

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verbinding inwoner en overheid

0

0

2.295

1.886

2.786

7.672

‒ 4.886

Toerusting en ondersteuning politieke
ambtsdragers

0

0

277

573

289

930

‒ 641

Weerbaar bestuur

0

0

1.270

1.625

2.528

1.785

743

Toerusting en ondersteuning politieke
ambtsdragers

0

0

6.274

5.336

6.175

6.982

‒ 807

Vergoeding rouwvervoer

0

0

0

4

46

0

46

Raadgevend referendum

0

1.374

0

0

0

0

0

Diverse bijdragen

0

0

2.891

2.460

3.238

1.339

1.899

1.203

10

0

0

0

0

0

399

0

0

0

0

0

0

Verkiezingen

0

232

396

0

0

0

0

Diverse bijdragen

0

0

100

30

0

0

0

Inkomensoverdrachten

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Bijdrage aan medeoverheden
Experiment centrale stemopneming
Raadgevend referendum

0

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Bijdragen internationaal

0

0

231

160

116

170

‒ 54

Dienst Publiek en Communicatie

0

0

1.852

425

2.157

821

1.336

RvIG

0

0

0

0

2

0

2

Gemeentefonds (H50)

0

0

0

0

0

1.166

‒ 1.166

Provinciefonds (H51)

0

0

0

0

0

52

‒ 52

26.952

25.025

21.590

23.363

25.369

24.765

604

Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

Ontvangsten

1 Stand inclusief de nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 73).

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
1.1 Bestuur en regio
Subsidies (regelingen)
Oorlogsgravenstichting (OGS)
Namens de Nederlandse overheid onderhoudt de Oorlogsgravenstichting
wereldwijd ongeveer 50.000 graven van Nederlandse oorlogsslachtoffers.
Deze graven liggen in meer dan vijftig landen, verspreid over vijf
continenten. Het zwaartepunt ligt daarbij in Indonesië. Tevens verzorgt de
Stichting ruim 10.000 graven van militairen van de geallieerde strijdkrachten
in Nederland. De Oorlogsgravenstichting ontvangt jaarlijks een subsidie
voor de uitvoering hiervan op basis van de Subsidieregeling Oorlogsgra­
venstichting 2019-2022.
In 2021 is incidenteel een extra subsidie verleend voor het vieren van het
75-jarig bestaan van de Oorlogsgravenstichting. Kern van de jubileumacti­
viteiten is de Campagne ‘Lang zouden zij leven’ waarin een jaar lang iedere
week het verhaal van een oorlogsslachtoffer centraal staat, op zijn/haar
geboortedag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

37

Bestuur en regio
COELO
Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden
(COELO) heeft het afgelopen jaar subsidie ontvangen voor informatiever­
strekking over lokale lasten aan burgers en bedrijven. Daarnaast is een
incidentele subsidie toegekend voor het uitvoeren van drie verdiepingson­
derzoeken, waaronder: effecten ozb-tarieven van gemeenten indien de ozbvrijstelling voor cultuurgrond zou komen te vervallen, politieke
samenstelling gemeenteraden en belastinggebied, en een evaluatie lokale
heffingen in de gemeentebegrotingen.
Aan de Rijksuniversiteit Groningen heeft het Ministerie van BZK een
subsidie verstrekt voor een meerjarig onderzoek naar de publieke waarde­
creatie van bestuurlijk regionale ecosystemen (BRE). In 2021 is gestart met
fase 2 van het onderzoek.
De VNG heeft subsidie ontvangen voor de ondersteuningsstructuur
COVID-19, dit heeft geresulteerd in een effectieve juridische helpdesk voor
vragen over de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19. Daarnaast is uitwis­
seling tussen gemeenten mogelijk gemaakt via webinars en informatiefilmpjes. Om dit te realiseren zijn middelen gealloceerd.
Agenda Stad heeft in 2021 middelen besteed aan de ondersteuning en
doorontwikkeling van het instrument City Deals in samenwerking met
Platform 31. Daarnaast is een subsidie verleend voor de ontwikkeling van
een toolbox City Deals en wordt sinds kort een experiment uitgevoerd met
een Chief Exploration Officer (CXO) om een impuls te geven aan bestuurlijke
vernieuwing vanuit de werkwijze van Agenda Stad.
GROS subsidie «Onbegrensd»
In 2021 zijn er dertien grensoverschrijdende jongerenevenementen gesub­
sidieerd. In totaal hebben er zo'n 2450 jongeren deelgenomen aan deze
evenementen die als doel hadden om door middel van sport en cultuur
activiteiten jongeren aan weerszijden van de grens kennis met elkaar te
laten maken.
Kenniscentrum Europa Decentraal (KED)
Het Kenniscentrum Europa Decentraal heeft in 2021 subsidie ontvangen
voor het geven van voorlichting en advies aan gemeenten, provincies,
waterschappen en decentrale samenwerkingsverbanden over de
toepassing van Europees recht en beleid. Daarnaast is subsidie verstrekt
voor de uitvoering van een aantal taken voor het Coördinatiepunt
Staatssteun Decentrale Overheden (CSDO). Het KED zet deze subsidie in
voor het begeleiden van decentrale overheden bij het kennisgeven van hun
steunmaatregelen aan de Europese Commissie en voor de werkzaamheden
met betrekking tot de jaarlijkse staatssteunrapportage.
POK-Multiproblematiek
Met een subsidie heeft het Ministerie van BZK mogelijk gemaakt dat de VNG
eind 2021 versneld kon starten met de uitwerking van de inrichting (functi­
onaliteit, reikwijdte, organisatie en communicatie) van het samenwerkings­
platform sociaal domein. Het samenwerkingsplatform, een duurzame
ondersteuningsstructuur, is erop gericht om de uitvoeringskracht van het
openbaar bestuur en de integrale dienstverlening door gemeenten te
versterken. Dit gebeurt o.a. door het structureel inbedden van systeem­
leren/feedbackloop, genereren van overzicht (geen versnippering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

38

programma's) en vraaggerichte ondersteuning (versterking uitvoerings­
kracht gemeenten). Er zijn middelen gealloceerd naar het Gemeentefonds
voor het verstrekken van decentralisatie uitkeringen ten behoeve van de
zestien stedelijke vernieuwingsgebieden.
POK- Antidiscriminatie
Movisie heeft een subsidie ontvangen om de handreiking lokaal antidiscri­
minatiebeleid te updaten. De vernieuwde handreiking is speciaal voor
gemeenten ontwikkeld en wordt zo breed mogelijk verspreid.
POK-Basisinfrastructuur
In het kader van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvang­
toeslag (POK) zijn eind 2021 middelen beschikbaar gesteld voor 2021 en
2022 ten behoeve van een subsidie ter Versterking van de dienstverlening
bij gemeenten. De middelen voor 2021 zijn niet tot besteding gekomen. Voor
de middelen van 2022 wordt de subsidieaanvraag van de VNG verwacht in
2022.
Opdrachten
Bestuur en regio
In 2021 zijn opdrachten verstrekt aan externe bureaus voor monitoren,
digitale kennisproducten, kennis- en leertrajecten, publicaties en
onderzoeken op het terrein van het openbaar bestuur. Voorbeelden hiervan
zijn de Staat van het bestuur, de bijbehorende essaybundel Gebundeld
Perspectief en analyses o.b.v. de Monitor politieke ambtsdragers en Data
Financiën Decentrale Overheden. Ook is vervolg gegeven aan het in 2020
ontwikkelde ontwerp voor een regionale kennis- en schakelfunctie. In inter­
bestuurlijk verband en onder de vlag van het Veluweberaad wordt gewerkt
aan een duurzaam platform ter ondersteuning van kennisnetwerken voor
integrale opgaven in de fysieke leefomgeving. Hiervoor zijn door Platform31
vanuit de netwerkpraktijk de randvoorwaarden en uitgangspunten in kaart
gebracht. In 2021 is ook een opdracht verleend aan een communicatie­
bureau, welke opdracht heeft geresulteerd in een communicatieplan voor
het traject Wams (wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein).
Vanuit dit instrument zijn middelen gealloceerd bij Julibrief ten behoeve van
de uitkering aan Evides inzake Wind in de Zeilen. Ten behoeve van diverse
subsidies aan de VNG inzake ondersteuningsstructuur transitiefase
COVID-19 en voor subsidies aan Platform 31 in het kader van Agenda Stad/
City deals zijn middelen overgeheveld vanuit het instrument Opdrachten.
Tot slot, is in 2021het Actieplan Bevolkingsdaling geëvalueerd (Kamer­
stukken II 2020/21, 31757, nr. 104). Daaruit volgt dat het actieplan heeft
bijgedragen aan de bewustwording rondom opgaven als gevolg van bevol­
kingsdaling en om het thema bevolkingsdaling op de nationale agenda te
plaatsen. De regionale samenwerking is bevorderd en het denken in samen­
werking tussen Rijk en regio lijkt beter ingebed op Rijksniveau.
POK-Multiproblematiek
Er zijn opdrachten verstrekt in het kader van het stimuleren van interbe­
stuurlijke samenwerking bij complexe maatschappelijke opgaven en het
zorgdragen voor randvoorwaarden voor de uitvoering van beleid door
medeoverheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

39

Grenstesten Duitsland COVID-19
Omdat noodzakelijk grensverkeer naar Duitsland een negatief testbewijs
moest kunnen overleggen vanwege de aanwijzing van Nederland als
hoogincidentiegebied, is in de grensregio een gratis testvoorziening gerea­
liseerd voor mensen die in Nederland wonen en in Duitsland moesten zijn
voor (mantel)zorg, werk of opleiding. Uiteindelijk zijn er in de weken dat
de testplicht gold na het van start gaan van de gratis testvoorziening (te
weten van 6 mei tot 30 mei 2021) ongeveer 13.000 tests afgenomen.
POK- Antidiscriminatie
Er is een opdracht gegeven aan Colourful People voor de werving en selectie
van de Nationaal Coördinator Discriminatie en Racisme (NCDR). De selectie
is succesvol verlopen na een open wervingsprocedure en de NCDR is op
15 oktober 2021 gestart.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Diverse bijdragen
Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft een bijdrage ontvangen voor te
maken datakosten voor de vierde overall rapportage sociaal domein.
In 2021 hebben de regioadviseurs van het Verbindend Landelijk Ondersteu­
ningsteam (VLOT) gemeenten en ketenpartners in de regio vraaggericht
ondersteund en relevante landelijke ontwikkelingen op het snijvlak van zorg
en veiligheid met elkaar verbonden. Verder zijn er middelen ingezet om de
inrichting van een brede duurzame ondersteuningsstructuur (samenwer­
kingsplatform sociaal domein) per 2022 verder uit te werken.
De visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein heeft na
2,5 jaar haar opdracht in 2021 afgerond, en in totaal dertig individuele
gemeenten gevisiteerd. Met deze visitatiecommissie heeft de VNG (met
financiële bijdrage van het Ministerie van BZK) gemeenten onafhankelijk
expertadvies aangeboden.
De VNG heeft ook, met een financiële bijdrage van het Ministerie van BZK,
invulling gegeven aan de Ondersteuningstructuur COVID-19. Doel van het
programma is om gemeenten te ondersteunen in de coronacrisis. De
bijdrage heeft geresulteerd in een aantal producten en diensten voor
gemeenten. Er is een effectieve juridische helpdesk ingericht voor vragen
over de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 en er is uitwisseling tussen
gemeenten mogelijk gemaakt via webinars en informatie-filmpjes.
Op 11 februari 2021 heeft het digitale Festival van het Bestuur plaatsge­
vonden naar aanleiding van de nieuwe editie van de Staat van het Bestuur
2020. Aan VNG Connect is een bijdrage verstrekt voor het organiseren van
dit festival.
POK- Antidiscriminatie
Er is een bijdrage gedaan aan de Nationale Politie (NP). Dit is ten behoeve
van de landelijke rapportage discriminatiecijfers 2020. BZK is opdrachtgever
van deze rapportage en is met de NP overeengekomen om de helft van
kosten te betalen. De rapportage is in juni 2021 opgeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

40

Bijdrage aan medeoverheden
Wind in de zeilen
Binnen het investeringsprogramma Wind in de zeilen zijn via specifieke
uitkeringen verschillende bedragen naar de provincie Zeeland en de
gemeente Vlissingen overgemaakt. Het gaat hierbij onder meer om de
investeringen in de fysieke ontwikkeling van de Kenniswerf in Vlissingen,
onderzoeken voor industrie en haven, werkgelegenheidsaanpak en
mobiliteit. Dit is allemaal conform gemaakte afspraken tussen de provincie
Zeeland, de gemeente Vlissingen en het Rijk (pakket Wind in de zeilen).
Hiervoor zijn bij Julibrief middelen overgeheveld vanuit het Ministerie van
EZK, SZW en I&W.
Evides
Binnen Wind in de zeilen zijn aanvullende afspraken gemaakt over de
ontvlechting van het waterbedrijf Evides uit de Provinciale Zeeuwse Energie
Maatschappij (PZEM). Voor deze ontvlechting is ook een bedrag beschikbaar
gesteld aan de provincie Zeeland middels een specifieke uitkering. Hiervoor
zijn bij de eerste suppletoire begroting middelen overgeheveld.
Lokale culturele voorzieningen
Aan provincies is in 2021 een specifieke uitkering verstrekt voor de extra
kosten die ze gemaakt hebben, om de primair provinciaal gesubsidieerde
culturele instellingen te compenseren voor inkomsten die deze instellingen
zijn misgelopen voor de periode van 1 juni tot 31 december 2020 vanwege
de coronamaatregelen van het kabinet. Hiervoor zijn bij een incidentele
suppletoire begroting middelen overgeheveld.
Groeiopgave Almere
Almere heeft in 2021 een aanvullende bijdrage ontvangen vanwege de
uitzonderlijke groeikosten van de gemeente. De middelen zijn verstrekt via
een specifieke uitkering vanaf de begroting van het ministerie van BZK.
De bijdrage houdt verband met de groeiafspraken die met Almere zijn
gemaakt in het kader van het programma Rijk- en regioprogramma
Amsterdam Almere Markermeer (RRAAM) en in de uitvoeringsovereen­
komst Almere 2.0. Door de bijdrage is Almere in staat gesteld zijn aandeel
in de gemaakte groeiafspraken te leveren. Hiervoor zijn bij de eerste
suppletoire begroting middelen overgeheveld.
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Bijdragen internationaal
Het European Knowledge Network (EUKN) heeft de jaarlijkse contributie
ontvangen voor het lidmaatschap van Nederland van dit instrument voor
transnationale en interregionale samenwerking. Het doel van de activiteiten
van EUKN is het delen van kennis over stedelijk beleid, de NL positie en
het netwerk van de Europese Agenda Stad, een van de vijf EU-prioriteiten
van het Ministerie van BZK.
Bijdrage aan agentschappen
RVB
Het College van Rijksadviseurs (van het Rijksvastgoedbedrijf) heeft een
bijdrage ontvangen voor een onderzoek naar de Locatiekeuze Justitieel
Complex Vlissingen, onderdeel van het compensatiepakket Wind in de
zeilen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

41

RWS
Aan Rijkswaterstaat is een bijdrage verstrekt voor het opzetten van een
kenniscentrum explosieven Tweede Wereldoorlog. Gemeenten kunnen hier
een beroep op doen wanneer explosieven worden aangetroffen.
1.2 Democratie
Subsidies (regelingen)
Politieke partijen
Politieke partijen krijgen subsidie op grond van de Wet financiering politieke
partijen (Wfpp). Een politieke partij komt voor subsidie in aanmerking als zij
voldoet aan een aantal in deze wet genoemde voorwaarden. In 2021
ontvingen zestien politieke partijen subsidie. Als gevolg van de motie-Jetten
c.s. (Kamerstukken II 2019/20, 35300, nr. 19 ; Kamerstukken II 2019/20, 35300
IIA, nr. 8) werd het beschikbare budget voor de subsidie voor de politieke
partijen met ingang van 2020 jaarlijks met € 8,65 mln. verhoogd. Hiervan is
in 2021 80% als voorschot uitgekeerd, conform de Wfpp. Tot en met 2024
betreft de verhoging van het budget jaarlijks € 8,65 mln. en met ingang van
2025 structureel € 5 mln.
Op 17 maart 2021 heeft een Tweede Kamerverkiezing plaatsgevonden. De
gewijzigde samenstelling van de Tweede Kamer heeft gevolgen voor de
subsidieverlening over 2021. Deze is per 1 juli 2021 ambtshalve aangepast
voor politieke partijen, die zetelwinst of –verlies hebben geboekt dan wel
nieuw verkozen zijn in de Tweede Kamer en op de peildatum (1 april 2021)
voldoen aan de 1.000 ledeneis. In 2021 hebben BIJ1, Conservatieve
Liberalen (JA21) en Volt Nederland voor het eerst subsidie gekregen op
grond van de Wfpp. De BoerBurgerBeweging (BBB) ontvangt vanaf subsi­
diejaar 2022 subsidie.
Daarnaast is bij de eerste suppletoire begroting 2021 van het Ministerie van
BZK (Kamerstukken II 2020/21, 35801 VII, nr. 1) een bedrag van circa € 0,5
mln. overgeboekt vanuit het Ministerie van Buitenlandse Zaken conform
de Wfpp. Politieke partijen gebruiken deze middelen voor de steun die
zusterpartijen in het buitenland geven aan de opbouw van een solide functi­
onerend democratisch meerpartijensysteem.
Tabel 8 Politieke partijen
Partij

Waarde 2017

Waarde 2018

Waarde 2019

Waarde 2020

Waarde 20211

VVD

3.332.009

3.207.731

3.244.870

€ 4.641.213

D66

1.870.175

2.140.093

2.161.786

€ 3.087.320

€ 4.664.102
€ 3.337.587

CDA

1.924.344

2.138.116

2.162.654

€ 3.132.970

€ 2.835.280

SP

1.581.598

1.531.678

1.558.208

€ 1.936.019

€ 2.177.704

PvdA

2.432.252

1.422.969

1.433.278

€ 2.086.432

€ 2.019.425

GL

1.250.993

1.712.145

1.761.067

€ 2.584.496

€ 2.192.533

PvdD

763.276

913.596

931.194

€ 1.234.883

€ 1.318.224

FvD

589.458

703.746

701.273

€ 1.304.581

€ 1.724.057

CU

963.474

967.365

989.166

€ 1.402.136

€ 1.375.863

SGP

939.131

882.669

900.252

€ 1.239.422

€ 1.246.100

DENK

303.606

533.358

582.608

€ 883.489

€ 802.126

50PLUS

504.017

609.746

645.138

€ 936.597

€ 769.171

OPNL (was OSF)

366.571

375.519

372.083

€ 545.108

€ 568.785

BIJ1

0

0

0

0

€ 528.464

JA21

0

0

0

0

€ 794.890

Volt

0

0

0

0

€ 788.239

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

42

Partij
VNL
Totaal

Waarde 2017

Waarde 2018

Waarde 2019

Waarde 2020

Waarde 20211

138.482

0

0

0

0

16.959.386

17.138.730

17.443.578

25.014.666

27.142.550

1 De bedragen over 2021 zijn voorlopige bedragen, waarvan 80% inmiddels is uitgekeerd. Uiterlijk 1 juli van het
jaar volgend op het subsidiejaar moeten partijen een definitieve subsidieaanvraag indienen. Als bij de
beoordeling daarvan blijkt dat de partijen voldoen aan de voorwaarden, wordt de resterende 20% uitgekeerd.
De loon- en prijsbijstellingen over 2021 moeten nog in deze bedragen worden verwerkt.

Comité 4/5 mei
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft de jaarlijkse subsidie ingezet om
bewustwording en kennis, dialoog en debat over vrijheid te bevorderen
over de onderwerpen democratie, de rechtstaat en burgerschap. Vanwege
de coronamaatregelen vonden deze activiteiten plaats binnen de
livestreams die de verschillende Bevrijdingsfestivals hadden opgezet.
ProDemos
De jaarlijkse subsidie voor ProDemos is voor een groot deel bedoeld voor
het organiseren van (scholieren)bezoeken aan het parlement en het bijbe­
horende educatieve programma. Vanwege de coronamaatregelen waren
fysieke bezoeken ook in 2021 slechts beperkt mogelijk. Het nieuwe
programma Parlement op School is in september van start gegaan, waarbij
leerlingen op een interactieve manier kennis maken met de democratie.
Het programma is bedoeld voor klassen die niet naar Den Haag komen voor
een fysiek bezoek aan het parlement.
Verbinding inwoner en overheid
Voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezing zijn verschillende subsidies
toegekend met als doel de toegankelijkheid van de verkiezing te vergroten.
Er is onder meer gewerkt aan het vergemakkelijken van het stemproces voor
mensen met een beperking, waaronder met een visuele beperking en (jong)
volwassenen met een verstandelijke beperking. Ook is de website Waaris­
mijnstemlokaal.nl verder verbeterd.
Voor de uitvoering van de activiteiten binnen het samenwerkingspro­
gramma Democratie in Actie (DiA) ter versterking van de lokale democratie
is subsidie verstrekt aan de VNG.
De burgercollectieven Landelijke Vereniging Kleine Kernen (LVKK) en
Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) ontvingen ook
in 2021 subsidie ter ondersteuning van burgerparticipatie en maatschappe­
lijke initiatieven op lokaal niveau in buurten, wijken en dorpen.
In het kader van burgerschap zijn verschillende activiteiten uitgevoerd. Er
is subsidie verstrekt voor het organiseren en voorbereiden van het
Democratiefestival dat in september 2021 zou plaatsvinden, maar vanwege
de coronamaatregelen is uitgesteld tot 2022. Ook is subsidie verstrekt om
bij te dragen aan de interactieve festivalbeleving tijdens Koningsdag 2021
in Eindhoven en aan het Prinsjesfestival dat in 2021 deels online plaatsvond.
Er zijn, onder meer door VNG, pilotprojecten uitgevoerd om de positie van
jongeren in de democratie te versterken (Kamerstukken II 2020/21, 35570
VII, nr. 93).
Er zijn verschillende subsidies verstrekt voor onderzoeksprojecten en –
programma’s op het terrein van democratie en bestuur. In lijn met de
afspraken gemaakt in de Bestjoersôfspraken Fryske Taal en Kultuer (BFTK)
2019-2023 ontving de Rijksuniversiteit Groningen een jaarlijkse subsidie
voor de leerstoel Friese taal- en letterkunde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

43

Ten behoeve van diverse subsidies in het kader van de regeling Verbinding
inwoner en overheid zijn bij de 2e suppletoire begroting middelen gereal­
loceerd.
Toerusting en ondersteuning politieke ambtsdragers
Diverse organisaties, zoals de beroeps- en belangenverenigingen voor
burgemeesters, raadsleden, griffiers, wethouders, Statenleden en
rekenkamers ontvingen subsidie voor intervisie en adequate (digitale)
opleidingsprogramma’s voor hun specifieke beroepsgroepen. In 2021 is
geld beschikbaar gesteld voor de inwerkprogramma’s van kandidaatraadsleden in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2022.
In het kader van het actieplan politieke ambtsdragers met een beperking
(Kamerstukken II 2019/20, 24170, nr. 240) zijn verschillende subsidies
verstrekt om de politieke participatie door deze groep te versterken.
Hieronder valt onder andere het ondersteunen, coachen en werven van
kandidaat-politici met een beperking in aanloop naar de gemeenteraads­
verkiezingen van 2022 en het bevorderen van de politieke participatie van
mensen met een lichtverstandelijke beperking.
Ter versterking van de sturingsrol van de gemeenteraad in het sociaal
domein ontving de Stenden Hogeschool in Leeuwarden een subsidie om
samen met vijf gemeenten, zoals Almere, en kennispartners, waaronder
Movisie, een politiek relevante monitor sociaal domein te ontwikkelen.
Tevens zijn nuttige handreikingen en beeldmateriaal ontwikkeld ter onder­
steuning van raadsleden. Dit project is een vervolg op het traject ‘Rol
gemeenteraad, uniek samenspel’, uit het Programma Sociaal Domein en
de kabinetsreactie in 2020 inzake het advies van de ROB ‘Decentrale taak is
politiek zaak’ (Kamerstukken II 2019/20, 34477 VII, nr. 72).
Het Kennispunt Lokale Politieke Partijen ontving subsidie ter ondersteuning
van lokale politieke partijen die geen financiële ondersteuning ontvangen
op grond van de Wfpp. Deze subsidie is tijdelijk en duurt tot en met 2024,
op basis van de motie-Jetten c.s. over het extra ondersteunen van parle­
mentariërs en politieke partijen. Het Kennispunt organiseerde trainingsac­
tiviteiten, veelal gericht op het professionaliseren van de politieke partij en
het voorbereiden van de gemeenteraadsverkiezingen. VNG (Connect)
organiseerde in samenwerking met het Kennispunt het eerste landelijk
congres van lokale politieke partijen in februari 2021. Hieraan deden
zeshonderd vertegenwoordigers van lokale politieke partijen mee.
Weerbaar bestuur
In het kader van Weerbaar bestuur zijn onder meer subsidies beschikbaar
gesteld aan de Wethoudersvereniging, de Nederlandse vereniging van
rekenkamercommissies (NVRR) en de vereniging juridische kwaliteitszorg
lokaal bestuur (VJK) voor verdere professionelisering en bestuurlijke
integriteit. Het Kennispunt lokale politieke partijen ontving een subsidie
voor een online module, webinar en training over weerbaarheid en
integriteit voor lokale politieke partijen. Ook is subsidie versterkt voor het
Steunpunt Integriteitsonderzoek Politieke Ambtsdragers (SIPA).
Stichting dr. Hilda Verweij-Jonker organiseerde leerkringen over weerbaar
bestuur. In deze leerkringen kwamen zestien gemeenten samen voor een
vorm van intervisie om kennis en ervaringen met elkaar te delen over lokale
weerbaarheid en de gebiedsgerichte aanpak ondermijnende criminaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

44

De ondersteuning van gemeenten werd voortgezet om kennis en ervaringen
uit te wisselen over de toepassing van de Wet aanpak woonoverlast (het
opleggen van gedragsaanwijzingen door de burgemeester) en gebiedsge­
richte aanpak van ondermijnende criminaliteit, zowel in kader van de impuls
weerbaar bestuur, als in kader van de uitvoering van de actieagenda Vakan­
tieparken 2021-2022 (Kamerstukken II, 2020/21, 32 847, nr. 712).
Diverse activiteiten zijn uitgevoerd om kennis te ontwikkelen en te delen
over brede aanpak maatschappelijke onrust en ongenoegen, zoals een
leergang democratische rechtsorde georganiseerd door VNG Realisatie en
een casusonderzoek naar omgaan met controversiële vraagstukken (zoals
de plaatsing van een windmolenpark) door de Universiteit van Amsterdam.
Vanuit het programma Leefbaarheid en Veiligheid zijn subsidies verstrekt
aan netwerk- en kennisorganisaties (zoals het Landelijk Samenwerkings­
verband Actieve bewoners, Landelijk Platform Buurt- en Wijkgericht Werken
(LPB), Platform 31, CCV en Movisie), die daarmee bijdroegen aan de ontwik­
keling van handelingsperspectieven voor de verbetering van de
leefbaarheid en veiligheid in wijken en buurten en een gebiedsgerichte
aanpak. Voor het programma Leefbaarheid en Veiligheid zijn bij de 2e
suppletoire begroting middelen ontvangen uit het Volkshuisvestingsfonds.
Stichting Thorbeckeleerstoel
De stichting prof. mr. J.R. Thorbeckeleerstoel ontving subsidie voor het
doen van onderzoek en het geven van onderwijs op het gebied van het
decentraal bestuur als politiek, juridisch en bestuurlijk systeem.
Opdrachten
Verbinding inwoner en overheid
Er zijn evaluaties uitgevoerd van de herindelingsverkiezingen van
november 2020, de eerste verkiezingen die plaatsvonden onder coronaomstandigheden (Kamerstukken II 2020/21, 35165, nr. 29 ; kamerstukken II
2020/21, 28750 nr. 79).
Voor de Tweede Kamerverkiezing onder corona-omstandigheden is actueel
voorlichtingsmateriaal ontwikkeld over de hygiëne- en gezondheidsmaat­
regelen in de stemlokalen en is een wervingscampagne voor stembureau­
leden gevoerd. Ook zijn kosten gemaakt voor de ontwikkeling van
briefstembescheiden en voorlichting over het briefstemmen voor kiezers
van 70 jaar en ouder.
Voor de evaluatie van de Tweede Kamerverkiezing zijn onderzoeken
uitgevoerd met focusgroepen en onder kiezers, stembureauleden en
gemeenten (aan de hand van vragenlijsten). Ook is onderzoek gedaan naar
de toegankelijkheid van stemlokalen en naar briefstemmen (Kamerstukken
II 2020/21, 35165, nr. 40 ; Kamerstukken II 2021/22, 35165, nr. 41). Naar
aanleiding van schriftelijke vragen vanuit de Tweede Kamer is een online
enquête gehouden onder de in het buitenland wonende Nederlanders die
waren geregistreerd om te stemmen voor de Tweede Kamerverkiezing van
maart 2021 (Kamerstukken II 2021/22, 35165, nr. 42).
In het kader van de Tijdelijke experimentenwet nieuwe stembiljetten is
verder gewerkt aan het ontwerpen van middelen die voor de uitvoering
nodig zijn, zoals het overzicht van kandidaten en oefenmateriaal. Ook zijn
testen uitgevoerd, waaronder een test met blinden en slechtzienden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

45

De Kiesraad ontving meerjarig middelen voor investeringen in het digitaal
hulpmiddel uitslagberekening en voor de capaciteit en deskundigheid van
de Kiesraad zodat het digitaal hulpmiddel op een adequate manier beheerd
en onderhouden kan worden (Kamerstukken II 2020/21, 35801 VII, nr. 1).
Daarnaast ontving de Kiesraad een bijdrage voor personele ondersteuning
bij de transitie naar een verkiezingsautoriteit. Hiervoor zijn bij de eerste
suppletoire begroting middelen overgeheveld.
Om invulling te geven aan de maatschappelijke dialoog over het slavernij­
verleden en de doorwerking daarvan in de hedendaagse samenleving
organiseerde het adviescollege dialooggroep slavernijverleden verschil­
lende online en offline dialoogsessies en een burgerpanel.
De subsidieregelingen voor Comité 4 en 5 mei en ProDemos, die in 2021
afliepen, zijn extern geëvalueerd. Ook heeft een evaluatie plaatsgevonden
van de ‘Taalskipper’; een rol die de provincie Fryslân op zich heeft genomen
om sturing te geven bij de implementatie van de afspraken tussen Rijk en
provincie op het gebied van de Friese taal en cultuur.
Ten behoeve van het versterken van jongereninspraak zijn opdrachten
verstrekt voor onderzoek en dialoog (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr.
93).
De realisatie is lager uitgevallen t.o.v. de Ontwerpbegroting doordat er
vanuit deze regeling zowel bij de 1e als 2e suppletoire begroting middelen
zijn gerealloceerd om deze op het juiste instrument en/of artikel te verant­
woorden. Daarnaast zijn er, zoals hierboven aangegeven, bij de 1e
suppletoire begroting middelen overgeheveld naar de begroting van de
Kiesraad.
Toerusting en ondersteuning politieke ambtsdragers
Ter ondersteuning van de primaire processen met betrekking tot de rechts­
positie van politieke ambtsdragers zijn kosten gemaakt voor juridisch
advies, softwaresystemen, assessments, sollicitatie, reïntegratie en
medische begeleiding. De doelgroep bestaat voornamelijk uit (kandidaat)
burgemeesters en commissarissen van de Koning.
Bij de 2e suppletoire begroting zijn vanuit deze regeling middelen gereal­
loceerd voor diverse opdrachten in het kader van de regeling Weerbaar
bestuur.
Weerbaar bestuur
Er zijn diverse opdrachten verstrekt aan universiteiten en onderzoeksbu­
reaus voor onderzoek en advies ten aanzien van de inrichting van het
openbaar bestuur en de versterking van decentrale volksvertegenwoordi­
gingen. Er zijn expertmeetings gefaciliteerd en samen met decentrale
bestuurders en volksvertegenwoordigers is een collectieve norm tegen
intimidatie en agressie ontwikkeld. Via de websites www.maatschappelij­
kestabiliteit.nl en www.maatschappelijkeonrust.nl is het leer- en ondersteu­
ningsaanbod op het gebied van maatschappelijke stabiliteit en
maatschappelijke onrust toegankelijk en overzichtelijk gemaakt voor profes­
sionals van overheidsorganisaties.
Er is een projectgroep lokale rekenkamers ingesteld die gemeenten
ondersteunt bij de versterking van rekenkamers (Kamerstukken II 2020/21,
35925 VII, nr. 14). Ook is bijgedragen aan het Programma Ongewenste
Buitenlandse Financiering (FEC BF), dat wordt gefinancierd door het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

46

Ministerie van Financiën, JenV, BZ, SZW en BZK voor onderzoek naar
buitenlandse financiering van maatschappelijke en religieuze organisaties
in Nederland.
In 2021 is het model van de Leefbaarometer herijkt. De ondersteuning van
gemeenten is voortgezet om kennis en ervaringen uit te wisselen over de
toepassing van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke proble­
matiek (selectieve woningtoewijzing) en is de wet geëvalueerd op basis van
de lokale praktijk (Kamerstukken II, 2020/21, 33 340, nr. 24). Provincies zijn
via kennisbijeenkomsten ondersteund bij de integrale aanpak van vakan­
tieparken (uitvoering actieagenda Vakantieparken 2021-2022).
In opdracht van het programma Leefbaarheid en veiligheid is een
dashboard Zicht op Wijken ontwikkeld waarmee een kwantitatief beeld van
de leefbaarheid en veiligheid in gemeenten en hun wijken kan worden
geschetst. Daarnaast zijn verschillende advies- en onderzoeksopdrachten
verstrekt gericht op een meerjarige gebiedsgerichte aanpak waarin
gemeenten - samen met de rijksoverheid en lokale partners - de inwoners
van kwetsbare gebieden perspectief op een betere toekomst kunnen
bieden. Voor het programma Leefbaarheid en Veiligheid zijn bij de 2e
suppletoire begroting middelen ontvangen uit het Volkshuisvestingsfonds.
Inkomensoverdrachten
Toerusting en ondersteuning politieke ambtsdragers
Het Ministerie van BZK is verantwoordelijk voor de uitvoering van de
Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (Appa). Dit betreft ten
eerste de betaling van de uitkeringen en de kosten van de begeleiding en
ondersteuning bij het vinden van een nieuwe baan van gewezen ministers
en staatssecretarissen, van waarnemend burgemeesters en van
(waarnemend) burgemeesters die betrokken zijn bij gemeentelijke
herindeling. Ten tweede betreft het de betaling van de pensioenen van
ministers en staatssecretarissen. De realisatie is lager uitgevallen ten
opzichte van de ontwerpbegroting doordat in 2021 minder uitkeringen aan
ministers en staatssecretarissen zijn verstrekt.
Rouwvervoer
In 2021 zijn betalingen gedaan ter compensatie van de extra kosten voor
nabestaanden voor het rouwvervoer wegens COVID-19.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Diverse bijdragen
Voor de verdere uitvoering van de City Deal Zicht op ondermijning (ZoO),
die bijdraagt aan de preventieve aanpak van ondermijnende effecten van
criminaliteit en de weerbaarheid van het lokaal bestuur vergroot door een
betere informatiepositie, zijn bijdragen verstrekt aan ICTU en CBS. Deze
bijdragen zijn onder meer bedoeld voor een nadere analyse rondom vakan­
tieparken en een pilotonderzoek naar de cliënten van Zorg- en Veiligheids­
huizen. De City Deal ZoO is formeel afgerond met een evaluatie (deze wordt
in de eerste helft van 2022 met de Tweede Kamer gedeeld) en wordt, in lijn
met de aanbevelingen, als samenwerkingsverband structureel geconti­
nueerd. Ten behoeve van deze City Deal zijn bij de 1e suppletoire begroting
2021 (Kamerstukken II 2020/21, 35850 VII, nr. 2) middelen gerealloceerd
vanuit artikel 6.6 van de BZK-begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

47

ICTU ontving een bijdrage voor een ondersteuningsteam dat gemeenten
helpt bij het vinden van stemlokalen voor de Tweede Kamerverkiezing in
2021, aangezien reguliere locaties als gevolg van de coronacrisis niet of
minder beschikbaar waren.
Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
Bijdragen internationaal
In 2021 is contributie betaald aan het Open Government Partnership (OGP),
dat zich richt op het versterken van de transparantie en de openheid van
de overheid.
In 2021 is een bijdrage geleverd ter afronding van de werkzaamheden van
het nationale contactpunt van het EU programma «Europa voor de burger».
Met de ingang van het nieuwe programma «Burgers, Gelijkheid, Rechten en
Waarden» is de functie van nationaal contactpunt belegd bij de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland. De bijdrage hiervoor loopt via artikel 4 van
de BZK-begroting.
Bijdrage aan agentschappen
Dienst Publiek en Communicatie
Dienst Publiek en Communicatie (DPC) ontving een bijdrage voor de
voorlichtingscampagne van de Tweede Kamerverkiezing 2021. Hiervoor zijn
extra kosten gemaakt in verband met de aanpassingen aan coronamaatregelen. DPC ontving ook een bijdrage voor de voorlichtingscampagne
van de Gemeenteraadsverkiezingen 2022. Hiervoor zijn bij de 2e suppletoire
begroting middelen gerealloceerd.
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Gemeentefonds
De gemeente Den Haag ontving een bijdrage voor de permanente
registratie voor kiezers in het buitenland. Met de invoering van de
permanente registratie zijn de verkiezingen voor Nederlanders die buiten
Nederland wonen, toegankelijker geworden.
De gemeenten die extra kosten hebben gemaakt maken voor COVIDmaatregelen bij herindelingsverkiezingen 2021 of werkzaamheden omtrent
ongeadresseerde briefstembiljetenveloppen hebben uitgevoerd bij de
Tweede Kamerverkiezing in 2021, ontvingen daarvoor een bijdrage.
Bij de Tweede Kamerverkiezing in 2021 deden 36 gemeenten mee aan een
experiment met een centrale opzet van de stemopneming (centraal tellen
van de stembiljetten). Deze gemeenten kregen voor hun deelname een
vergoeding van BZK, naar rato van het aantal inwoners van de desbetref­
fende gemeente.
Provinciefonds
Provincie Fryslân ontving een meerjarige bijdrage die ter beschikking wordt
gesteld aan Dingtiid ten behoeve van de uitvoering van de Wet gebruik
Friese taal.
Ontvangsten
Dit betreft voornamelijk de bijdrage van de waterschappen voor een bedrag
van € 21,8 mln. voor hun aandeel in de Waardering Onroerende Zaken
kosten (WOZ-kosten) van de gemeenten en hun aandeel in de kosten van
de Landelijke Voorziening WOZ (LV WOZ).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

48

Daarnaast ontvangt het Ministerie van BZK met ingang van 2020 jaarlijks
een bedrag van € 2,8 mln. van de waterschappen in het kader van de
organisatie van de Waterschapsverkiezingen. De kosten die de gemeenten
voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen maken worden
vergoed door de waterschappen.
Tot slot zijn er meerontvangsten van circa € 0,6 mln. onder meer als gevolg
van lagere bijdrage- en subsidievaststellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

49

4.2 Artikel 2. Nationale Veiligheid
A. Algemene doelstelling
De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) beschermt de
nationale veiligheid. Dit doet de AIVD door tijdig dreigingen, internationale
politieke ontwikkelingen en risico’s te onderkennen, die niet direct zichtbaar
zijn en doet daartoe onderzoek in binnen- en buitenland. De AIVD signaleert,
adviseert en deelt gericht informatie met samenwerkingspartners zodat
deze de dreiging en risico’s kunnen reduceren. Waar nodig reduceert de
AIVD zelfstandig risico’s.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Uitvoeren
– De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is
verantwoordelijk voor de taakuitvoering van de AIVD. Dit doet de AIVD
door het tijdig onderkennen van dreigingen en risico's voor de nationale
veiligheid en de nationale belangen in het binnen- en buitenland. De
AIVD verricht onderzoek met behulp van bijzondere inlichtingenmid­
delen. Op basis van de bevindingen informeert en adviseert de AIVD
de samenwerkingspartners met ambtsberichten en analyses (waaronder
openbare publicaties). De Minister van BZK legt zo veel als mogelijk in
het openbaar verantwoording af aan de Tweede Kamer als geheel of in
de vaste Kamercommissie BZK. Waar dat niet kan, vanwege geheim­
houdingsnoodzaak, gebeurt dit via de Commissie voor de Inlichtingenen Veiligheidsdiensten (CIVD) van de Tweede Kamer.
– Voor de taakuitvoering zijn stevige waarborgen ingericht in de vorm van
toetsing, toezicht en controle. Dit vanwege de inbreuk in de persoonlijke
levenssfeer van mensen die de inzet van bijzondere inlichtingenmid­
delen kan hebben. Voor de inzet van een groot aantal bijzondere inlich­
tingenmiddelen is toestemming nodig van de Minister van BZK. Met
de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2017 is na de
toestemming van de minister en voorafgaand aan de inzet van een groot
aantal bijzondere inlichtingenmiddelen een onafhankelijke toetsing
nodig van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). Daarnaast
houdt de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheids­
diensten (CTIVD) toezicht tijdens en na afloop van de inzet van bevoegd­
heden of op andere werkzaamheden van de AIVD.
C. Beleidsconclusies
Om te kunnen blijven voldoen aan de behoeftestelling in de Geïntegreerde
Aanwijzing Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (GA I&V 2019-2022) heeft
het kabinet Rutte-III structureel extra middelen, voor onder andere
bestrijding van jihadisme, toegevoegd aan de begroting van de AIVD.
De onderzoeken van de AIVD droegen bij aan het handelingsperspectief van
zowel publieke als private organisaties om in hun taakuitvoering nationale
veiligheidsbelangen te behartigen, het functioneren van de democratische
rechtsorde te waarborgen of economisch verdienvermogen in stand te
houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

50

Cyberdreiging, spionage en ongewenste buitenlandse inmenging
De AIVD heeft vorig jaar wederom onderzoek gedaan naar heimelijke,
politieke intenties van andere landen die de Nederlandse belangen in
Nederland en het buitenland kunnen schaden. Deze dreiging is steeds meer
digitaal en gericht op zowel overheden als het bedrijfsleven.
Naast digitale en klassieke spionage voerden statelijke actoren heimelijke
en ongewenste activiteiten uit met als doel invloed uit te oefenen op onze
politiek en om er zelf economisch beter van te worden. Potentiële digitale
verstoring en sabotage van vitale en essentiële infrastructuur worden
gezien als één van de grootste cyberdreigingen voor Nederland. De AIVD
heeft zich vorig jaar ingezet om de weerbaarheid van de Nederlandse
overheid, bedrijven en kennisinstellingen tegen spionage en ongewenste
buitenlandse inmenging te vergroten.
Radicalisering, extremisme, en terrorisme
De AIVD heeft ook in 2021 onderzoek gedaan naar verschillende vormen van
extremisme. Extremisme is het actief nastreven en/of ondersteunen van
ingrijpende veranderingen in de samenleving die een gevaar kunnen
opleveren voor (het voortbestaan van) de democratische rechtsorde,
eventueel met het gebruik van ondemocratische methodes (van geweld­
dadige of niet-gewelddadige aard). De onderzoeken hebben zich met name
op rechtsextremisten, onder wie accelerationisten, anti-overheidsextre­
misten, linksextremisten en jihadisten, gericht. De AIVD tracht zicht te
krijgen op hun intenties en op hun (vaak heimelijke) activiteiten die in
combinatie met gebruikte middelen een bedreiging op korte of langere
termijn kunnen vormen voor de nationale veiligheid en de democratische
rechtsorde. Het jihadistisch-terroristisch dreigingsbeeld was in 2021
onveranderd ernstig en gaat uit van zowel mondiaal opererende jihadis­
tische organisaties als van lokale netwerken en individuen.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 9 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2.Nationale Veiligheid (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

241.762

260.757

308.373

321.890

365.885

316.767

49.118

Uitgaven

233.767

265.091

296.971

321.331

356.541

316.767

39.774

AIVD apparaat

216.917

249.741

279.626

306.849

341.042

300.705

40.337

AIVD geheim

16.850

15.350

17.345

14.482

15.499

16.062

‒ 563

Ontvangsten

14.646

16.233

15.306

15.457

14.858

14.714

144

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
In 2021 heeft de afrekening van de ontwikkelkosten plaatsgevonden inzake
het gezamenlijke huisvestingsproject AIVD en MIVD (Kamerstukken II
2020/21, 30977, nr. 160).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

51

Vanwege het bijzondere karakter van dit begrotingsartikel en de gedeelte­
lijke geheime uitgaven zijn de uitgaven niet nader uitgesplitst en zijn de
apparaatsuitgaven niet opgenomen in het centraal apparaatsartikel.
Wanneer het karakter het toelaat kunnen uitgaven van geheim naar
apparaat worden gehaald.
Ontvangsten
De Unit Veiligheidsonderzoeken (UVO), het samenwerkingsverband tussen
de AIVD en de MIVD, verricht veiligheidsonderzoeken voor andere
(overheids-)organisaties en brengt daarvoor een tarief in rekening. De
ontvangsten hebben hier voornamelijk betrekking op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

52

4.3 Artikel 3. Woningmarkt
A. Algemene doelstelling
Een vrij toegankelijke, vraaggerichte woningmarkt met steun voor degenen
die dat nodig hebben.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Het toegankelijk, betaalbaar en toekomstbestendig mogelijk maken van
de woningmarkt voor iedereen, lukt alleen door veel samen te werken en
telkens goed alle belangen af te wegen. Als Rijksoverheid, met provincies,
gemeenten, woningcorporaties, zorginstellingen, investeerders, project­
ontwikkelaars, bouwers, makelaars en velen anderen. Ieder heeft een eigen
rol, maar altijd samen met anderen.
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) jaagt
die samenwerking aan. We nemen zoveel mogelijk belemmeringen weg,
bieden perspectief in wetten en regels en bewaken de kwaliteit en
duurzaamheid van bouwen en wonen, zodat prettig en betaalbaar wonen
voor iedereen mogelijk is én blijft.
Beleid en regelgeving
Onder meer via de Wet op de huurtoeslag (WHT), de huur(prijs)regulering
en maatregelen ten aanzien van de koopwoningmarkt is de Minister van
BZK verantwoordelijk voor het beleid en de regelgeving met betrekking tot
de betaalbaarheid van het wonen. Tevens is de Minister van BZK medever­
antwoordelijk voor de regelgeving met betrekking tot de fiscale behandeling
van de eigen woning en de hypothecaire leennormen.
De Minister van BZK is verantwoordelijk voor het beleid en de regelgeving
inzake de huurtoeslag. Tevens is de Minister van BZK verantwoordelijk voor
het budgettair beheer van de huurtoeslag op grond van de WHT.
Regisseren
– De Minister van BZK voert de regie over een heldere verdeling van rollen
en verantwoordelijkheden van de verschillende partijen op het terrein
van wonen. Tevens voert de Minister van BZK de regie ten aanzien van
het bevorderen van een evenwichtige omvang en verdeling van de
woningvoorraad.
– De Minister van BZK is verantwoordelijk voor de regelgeving ten aanzien
van (het stelsel van) woningcorporaties. Woningcorporaties zijn via de
Woningwet (Wonw) gebonden aan een begrensd werkdomein
waarbinnen zij werkzaamheden met staatssteun mogen uitvoeren. Deze
zijn het bouwen, verhuren en beheren van woningen met een lage huur
voor huishoudens met een laag inkomen en andere doelgroepen die op
de reguliere woningmarkt moeilijk een woning kunnen vinden. Tevens
is de Minister van BZK verantwoordelijk voor het beleid en de
regelgeving inzake de verhuurderheffing.
– Tevens draagt de Minister van BZK zorg voor het kapitaalmarktbeleid
betreffende investeringen in de woningmarkt, bijvoorbeeld via het
beleid ten aanzien van de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) en het
Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

53

Uitvoeren
– De Minister van BZK draagt zorg voor een adequate uitvoering van een
laagdrempelige beslechting van huurgeschillen. In het Burgerlijk
Wetboek (art. 7:249 t/m 7:261) is vastgelegd dat huurders en verhuurders
een beroep kunnen doen op de Huurcommissie. De organisatie en
werkwijze van de Huurcommissie, evenals de administratieve onder­
steuning door de Dienst van de Huurcommissie (DHC), is vastgelegd in
de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte (Uhw).
– De uitvoering van de verhuurderheffing en de huurtoeslag is onder
verantwoordelijkheid van de Minister van Financiën belegd bij de Belas­
tingdienst respectievelijk bij het directoraat-generaal Toeslagen. De
Belastingdienst en Toeslagen zijn ook verantwoordelijk voor de
bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van de verhuurder­
heffing en huurtoeslag.
C. Beleidsconclusies
Huurtoeslag
Om inzicht te geven in de uitwerking van de huurtoeslag op de huurlasten
voor ontvangers van huurtoeslag is in de onderstaande tabel aangegeven
welk aandeel van de bruto huur dat per saldo (na aftrek van de huurtoeslag)
nog netto door ontvangers van huurtoeslag is verschuldigd.
Uit de tabel blijkt dat het aandeel van de netto huur dat door de huurtoe­
slagontvanger zelf netto nog betaald moet worden in 2021 nagenoeg gelijk
is gebleven ten opzichte van 2020. Deze cijfers zijn nagenoeg gelijk aan de
cijfers zoals verwacht in de begroting.
Tabel 10 Verhouding Bruto-Netto huur Huurtoeslag
Realisatie
Huishoudtype

Eenpersoonshuishouden

Meerpersoonshuishouden

Eenpersoonsouderhuishouden

Meerpersoonsouderhuishouden

Netto Huur1

2017

2018

2019

2020

Netto (huur rond
kwaliteitskortingsgrens)

60,0%

59,9%

59,8%

59,8%

Netto (huur rond
aftoppingsgrens)

49,7%

49,7%

49,6%

49,6%

Netto (huur rond huurgrens)

49,1%

49,0%

48,9%

48,9%

Netto (huur rond
kwaliteitskortingsgrens)

60,0%

59,9%

59,8%

59,8%

Netto (huur rond
aftoppingsgrens)

48,7%

48,7%

48,7%

48,6%

Netto (huur rond huurgrens)

47,7%

47,3%

47,1%

47,3%

Netto (huur rond
kwaliteitskortingsgrens)

59,5%

59,4%

59,4%

59,3%

Netto (huur rond
aftoppingsgrens)

49,4%

49,4%

49,3%

49,3%

Netto (huur rond huurgrens)

48,8%

48,7%

48,6%

48,6%

Netto (huur rond
kwaliteitskortingsgrens)

59,0%

59,0%

58,9%

58,8%

Netto (huur rond
aftoppingsgrens)

49,0%

49,0%

49,0%

48,9%

Netto (huur rond huurgrens)

48,5%

48,4%

48,4%

48,4%

Bruto Huur

100%

100%

100%

100%

Begroting

Afwijking

2021

2021

2021

59,7%

59,7%

0,0%

49,5%

49,5%

0,0%

48,8%

48,8%

0,0%

59,7%

59,7%

0,0%

48,5%

48,5%

0,0%

47,1%

46,9%

0,2%

59,2%

59,2%

0,0%

49,2%

49,2%

0,0%

48,6%

48,5%

0,0%

58,8%

58,7%

0,0%

48,9%

48,9%

0,0%

48,3%

48,3%

0,0%

100%

100%

1 Bron: Eigen berekening Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het percentage netto huur is de te betalen huurprijs (bruto huur) minus de huurtoeslag
gedeeld door de bruto huur (%-netto huur=(bruto huur -/- huurtoeslag)/bruto huur).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

54

Woningbouwimpuls
Met de Regeling Woningbouwimpuls wordt bijgedragen aan het sneller
bouwen van meer betaalbare woningen in de vorm van een financiële
bijdrage aan gemeenten. De bijdrage stelt gemeenten in staat om hun
financiële tekorten op te vangen die ontstaan door de bouw van betaalbare
woningen en voor de woningbouw noodzakelijke investeringen, zoals infra­
structurele ontsluiting en sanering van gronden. Met de tweede en derde
tranche van de Woningbouwimpuls is bijgedragen aan de bouw van 88.943
woningen, waarvan 57.864 in de categorie betaalbaar. Het aandeel
betaalbaar is met circa 65% boven verwachting; voor de woningbou­
wimpuls is de voorwaarde dat ten minste de helft van het programma uit
betaalbare woningen bestaat. In 2021 is, na de tweede tranche, een tussen­
evaluatie uitgevoerd. De tussenevaluatie had als doel om inzicht te krijgen
in de werking van het instrument in de eerste twee tranches en het effect
van de Regeling te optimaliseren in de derde en navolgende tranches. In
mei is de Kamer op de hoogte gesteld van de uitkomsten van de evaluatie
(Kamerstukken II 2020/21, 32847, nr. 748). De evaluatie heeft onder andere
geleid tot het aanpassen van het toelatingscriteria over de minimale project­
omvang, om zo de toegankelijkheid van de regeling te vergroten voor
kleine(re) gemeenten. Daarnaast zijn diverse aanpassingen gedaan in de
aanvraagprocedure.
Huurverlaging
De wet Eenmalige huurverlaging voor huurders met een lager inkomen
regelt dat huurders van woningcorporaties met een laag inkomen en een
hoge huurprijs in 2021 recht op huurverlaging hebben gehad. De Belasting­
dienst/Toeslagen heeft tot en met 4 oktober 2021 circa 155.000 huurverla­
gingen van huurders van woningcorporaties geregistreerd. De aan de
Dienst Toeslagen gemelde huurverlaging is gemiddeld € 40 per huishouden.
Het aantal huishoudens met huurverlaging valt hoger uit, doordat een deel
van de huurders bewust of onbewust geen gebruik maakt van deze regeling
en de huurtoeslag. De Belastingdienst/Toeslagen registreert alleen huurver­
lagingen die worden doorgegeven vanwege een (lopende) huurtoeslagaan­
vraag. Indien er sprake is van een inkomensdaling na 2019 is het voor de
huurder daarnaast mogelijk zelf huurverlaging bij de woningcorporatie aan
te vragen. Ingeschat wordt dat hier bovenop circa 5.000 huurverlagingen
zijn toegepast.
Kansen voor starters
Sinds 1 januari 2021 zijn personen tussen de 18 en 35 jaar eenmalig vrij
gesteld van overdrachtsbelasting, zodat voor jongvolwassenen de drempel
wordt verlaagd om een woning te kopen. Deze vrijstelling geldt
voor een woning tot € 400.000. Daarnaast geldt sinds 1 januari 2021 het
verhoogde tarief van de overdrachtsbelasting voor kopers die niet primair
tot doel hebben de woning zelf te bewonen, zoals beleggers. Deze partijen
worden uitgesloten van het verlaagde tarief van 2%. Zij betalen sinds 2021
8% overdrachtsbelasting bij de aankoop van een woning. Deze wijzigingen
staan in de Wet differentiatie overdrachtsbelasting. In algemene zin kan
opgemerkt worden dat door de differentiatie de positie van starters op de
woningmarkt ten opzichte van beleggers is verstevigd. Zo bleek uit recente
cijfers van het Kadaster dat het aandeel beleggers bij woningverkrijgingen
in de eerste helft van 2021 is gehalveerd ten opzichte van 2020.
Doorbouwen door corporaties
Het doorbouwen door corporaties had voortdurend de aandacht, ook in
het afgelopen jaar. De meest recente cijfers laten zien dat corporaties in 2020
16.000 woningen hebben gebouwd, 1000 meer dan in 2019. Zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

55

aangegeven in de begroting is de termijn voor de heffingsvermindering
verlengd (Stb. 2021, 162). Daarnaast is de marktverkenning daadwerkelijk
opgeschort voor de komende drie jaar (Stb. 2021, 425). De tijdelijke
opschorting van de regeling is van kracht geworden op 1 januari 2022.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 11 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3. Woningmarkt (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting1

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

4.002.525

4.511.926

4.040.201

4.625.815

5.343.930

5.288.493

55.437

Uitgaven

4.022.685

4.518.316

4.069.601

4.576.687

5.411.477

5.278.368

133.109

3.1 Woningmarkt

4.017.614

4.513.949

4.069.601

4.281.422

4.426.334

4.354.268

72.066

Subsidies (regelingen)
Beleidsprogramma betaalbaarheid
Bevordering eigen woningbezit

184

256

0

0

0

0

0

4.501

4.033

3.877

3.463

3.198

4.000

‒ 802

Huisvestingsvoorziening statushouders

1.900

1.231

100

0

0

0

0

Saneringsbijdrage woningcorporatie WSG

28.471

470.767

0

0

0

0

0

Woonconsumentenorganisaties

1.036

1.181

0

0

0

0

0

Binnenstedelijke Transformatiefaciliteit

0

28.000

10.000

0

20.000

20.000

0

Woningmarkt

0

0

7.161

5.689

7.804

4.349

3.455

WSW risicovoorziening

1.176

1.132

4.654

1.105

1.099

0

1.099

Beleidsprogramma betaalbaarheid

629

915

0

0

0

0

0

30.018

30.608

29.768

33.860

63.547

0

63.547

0

0

3.590

4.361

3.435

3.435

0

3.934.868

3.963.679

3.996.521

4.222.655

4.311.856

4.311.085

771

0

0

2.432

630

2.791

3.066

‒ 275

0

0

2.350

620

0

0

0
4.396

Opdrachten

NHG risicovoorziening
Woningmarkt
Inkomensoverdrachten
Huurtoeslag
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Woningmarkt
Bijdrage aan medeoverheden
Woningmarkt
Bijdrage aan agentschappen
Dienst van de Huurcommissie

14.456

11.214

8.816

7.939

11.657

7.261

ILT (Autoriteit Woningcorporaties)

375

933

332

950

947

970

‒ 23

RVO.nl (Uitvoeringskosten BEW)

0

0

0

0

0

100

‒ 100

Diverse bijdragen

0

0

0

150

0

0

0

Financiën en Nationale Schuld (H9)

0

0

0

0

0

2

‒2

3.2 Onderzoek en kennisoverdracht

5.071

4.367

0

0

0

0

0

1.625

1.147

0

0

0

0

0

1.136

2.269

0

0

0

0

0

2.310

951

0

0

0

0

0

0

0

0

295.265

985.143

924.100

61.043

0

0

0

0

348

0

348

0

0

0

118

636

250

386

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

Subsidies (regelingen)
Samenwerkende kennisinstellingen e.a.
Opdrachten
Basisonderzoek en verkenningen
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Basisonderzoek en verkenningen
3.3 Woningbouw
Subsidies (regelingen)
Woningbouw
Opdrachten
Woningbouwimpuls

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

56

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil
2021

2017

2018

2019

2020

2021

2021

Volkshuisvestingsfonds

0

0

0

0

743

0

743

Woningbouw

0

0

0

0

696

0

696

Woningbouwimpuls

0

0

0

295.147

499.473

473.600

25.873

Volkshuisvestingsfonds

0

0

0

0

413.165

450.000

‒ 36.835

Flexpools

0

0

0

0

14.183

0

14.183

Kwetsbare groepen

0

0

0

0

49.059

0

49.059

Woningbouwimpuls

0

0

0

0

0

250

‒ 250

RVB

0

0

0

0

6.840

0

6.840

557.315

957.719

459.522

432.243

368.749

406.400

‒ 37.651

Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan agentschappen

Ontvangsten

1 Stand inclusief de amendement op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 35).

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
3.1 Woningmarkt
Subsidie(regelingen)
Bevordering eigen woningbezit
De Wet bevordering eigenwoningbezit (BEW) is gericht op de bevordering
van het eigenwoningbezit onder lagere inkomensgroepen. Er is voor
nieuwe toekenningen op grond van deze wet geen budget meer beschikbaar
en de meerjarig beschikbare middelen dienen uitsluitend voor de betaling
van in het verleden aangegane verplichtingen. De uitgaven aan de Wet
bevordering eigenwoningbezit zijn in 2021 lager uitgevallen door hoge
uitval bij de inkomenstoetsen en door verhuizingen.
Binnenstedelijke Transformatiefaciliteit
De Financieringsfailiteit Binnenstedelijke Transformatiet is een revolverend
instrument dat woningbouwprojecten financieel haalbaar maakt door
leningen aan ontwikkelaars te verstrekken voor de voorfinanciering van
de bouw. Het Rijk heeft in totaal € 58 mln. beschikbaar gesteld, waarvan € 20
mln. in 2021. Deze middelen worden beheerd door Stimuleringsfonds Volks­
huisvesting Nederlandse gemeenten (SVN). Eind 2021 is sinds de instelling
van de faciliteit afgerond € 43 mln. aan leningen gecommitteerd, goed voor
de bouw van circa 3.726 extra woningen waarvan 53% betaalbaar.
Woningmarkt
Stichting Platform31, een kennis- en netwerkorganisatie, heeft subsidie
ontvangen voor het uitvoeren van activiteiten met betrekking tot trends in
stad en regio, flexwonen, verduurzaming en wonen en zorg. Saba, Bonaire
en Sint Eustatius hebben middelen ontvangen om de woonlasten van
huurders in de sociale sector in 2021 te verminderen en een bijdrage om
huurders in de particuliere sector te ondersteunen. Bonaire heeft tevens
middelen ontvangen voor infrastructuur ten behoeve van sociale
woningbouw. Woningstichting Bazalt en Saba hebben middelen ontvangen
voor het versnellen van de woningbouw op Saba.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

57

Kencis heeft subsidie ontvangen voor de monitor studentenhuisvesting.
Vereniging Coöplink heeft subsidie ontvangen voor het Actieplan Wooncoö­
peraties. De Rijksuniversiteit Groningen heeft subsidie ontvangen voor
onderzoek op de woningmarkt.
De hogere realsatie ten opzichte van de begroting 2021 wordt verklaard
doordat bij 1e suppletoire begroting middelen uit 2020 zijn ingezet voor
overlopende posten in 2021 voor initiatieven waarmee kennis en ervaring
werd opgedaan met alternatieve woonvormen. Daarnaast zijn voor Bonaire,
Sint Eustatius en Saba middelen toegekend voor de kosten van de verhuur­
dersubsidie en voor sociale minima die particulier (moeten) huren.
Opdrachten
WSW risicovoorziening
De uitvoerende taken voor de sanering van woningcorporaties zijn geman­
dateerd aan het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). De kosten die
gemaakt worden voor de sanering en de uitvoeringkosten komen uit de
risicovoorziening. In het kader van de sanering van Vestia is destijds tussen
het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting (CFV) en Vestia afgesproken
dat 40% van de kosten die worden gemaakt voor het onderzoek naar de
aansprakelijkheid van banken wordt vergoed uit de risicovoorziening. In
2021 heeft Vestia hiervoor een bijdrage van afgrond € 0,9 mln. ontvangen.
Tevens worden elk jaar kosten gemaakt voor de uitvoering van de
saneringstaak. Deze bedroegen in 2021 afgerond € 0,1 mln. Deze bijdragen
zijn onttrokken aan de risicovoorziening sanerings- en projectsteun woning­
corporaties. In 2021 is de saneringssubsidie voor Vestia definitief
vastgesteld. Vestia heeft €43.228 aan teveel ontvangen subsidie terugbe­
taald. Dit is aan de risicovoorziening toegevoegd.
NHG risicovoorziening
Voor de achtervangfunctie van het Rijk bij de Nationale Hypotheek Garantie
(NHG) draagt de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) een
vergoeding af aan het Rijk. In 2020 bedroeg deze afdracht 0,3% van iedere
nieuwe afgegeven hypotheekgarantie. Deze afdracht wordt doorberekend
aan de consument. In 2021 heeft het Rijk de afdrachten over het boekjaar
2020 ter grootte van afgerond € 63,5 mln. ontvangen. Dit bedrag is in de
daartoe bestemde risicovoorziening gestort.
Woningmarkt
In 2021 zijn verschillende onderzoeken naar woningbehoefte, woonwensen,
woningmarktontwikkelingen en plancapaciteit uitgevoerd. Daarnaast
hebben er diverse onderzoeken voor monitoring van beleid, demografische
ontwikkelingen, het woningwaarderingsstelsel en evaluatieonderzoek
(Platform31 en de Subsidieregeling Experimenten en Kennisoverdracht
wonen 2013) plaatsgevonden.
Inkomensoverdrachten
Huurtoeslag
Aan de huurtoeslag is in 2021 evenveel uitgegeven als begroot. Bij de
ontvangsten is € 102 mln. minder binnengekomen, als gevolg van minder
ingestelde terugvorderingen en pauzering van de terugvorderingen als
gevolg van corona. De huurtoeslag heeft hierdoor in 2021 netto uitputting
van € 102 mln. negatief ten opzichte van de begroting 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

58

De ontvangsten zijn toegelicht bij de uitgaven huurtoeslag, uitgaven WSW
risicovoorziening en de NHG risicovoorziening.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Woningmarkt
Aan het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn bijdragen verstrekt
voor de Huur-enquête, het WoON-onderzoek en diverse woningmarkton­
derzoeken. Aan het Kadaster zijn bijdragen verstrekt voor het leveren van
data en een onderzoek naar de positie van koopstarters. Tevens is er een
bijdrage verstrekt aan het Ministerie van Economische Zaken (KIRE en
financiële markten).
Bijdrage aan agentschappen
Dienst van de Huurcommissie
Als huurders en verhuurder een geschil hebben, kunnen zij de Huurcom­
missie vragen daar een uitspraak over te doen. Zij zijn in dat geval gebaat
bij een snelle behandeling van hun geschil en een kwalitatieve uitspraak.
De werkvoorraad bij de Huurcommissie is in 2020 echter sterk opgelopen
als gevolg van het coronavirus, toen de zittingen en onderzoeken ter plaatse
tijdelijk stilgelegd moesten worden. In 2021 heeft de Huurcommissie met
het actieplan «Aanpak achterstanden» de werkvoorraad sterk terugdrongen
tot een behapbaar niveau. Daardoor krijgen partijen nu eerder een uitspraak
in hun geschil. Door de extra kosten om de werkvoorraad terug te dringen,
is meer uitgegeven dan begroot. Onder meer hiervoor ontving de Dienst
van de Huurcommissie (DHC) bijdragen bij de 1e en 2e suppletoire
begroting en.
ILT (Autoriteit Woningcorporaties)
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT, hier valt de Autoriteit woning­
corporaties (Aw) onder) heeft in 2021 een bijdrage ontvangen voor het
opvragen van gegevens bij woningcorporaties voor beleidsontwikkeling en
voor het toezicht op de Wet normering topinkomens (WNT).
3.3 Woningbouw
Subsidies
Woningbouw
In 2021 zijn verschillende subsidies ten behoeve van de woningbouw­
opgave uitgekeerd, zoals de pilot aanpak sociaal domein voor vakantie­
parken (€ 160.000) en het programma stedelijke transformatie (€ 128.000).
Hiervoor heeft een reallocatie plaatsgevonden bij 2e suppletoire begroting.
Opdrachten
Woningbouwimpuls
De middelen zijn ingezet voor diverse activiteiten in het kader van de
tussenevaluatie Woningbouwimpuls met als doel om inzicht te krijgen in
de werking van het instrument in de eerste twee tranches en het effect van
de Regeling te optimaliseren in de derde en navolgende tranches. Bij 1e en
2e suppletoire begroting zijn hiervoor reallocaties gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

59

Volkshuisvestingsfonds
Dit betreft een opdracht aan vier consortia van bureaus die ondersteuning
aan provincies en gemeenten hebben verleend bij het indienen van
aanvragen voor het Volkshuisvestingsfonds.
Woningbouw
In 2021 zijn verschillende kleine(re) onderzoeken uitgevoerd en opdrachten
verleend ten behoeve van de woningbouwopgave, onder meer voor vakan­
tieparken
Bijdrage aan medeoverheden
Woningbouwimpuls
Met de specifieke uitkeringen aan gemeenten is in het kader van de tweede
en derde tranche van de Woningbouwimpuls bijgedragen aan de bouw van
88.943 woningen, waarvan 57.864 in de categorie betaalbaar. Hierbij heeft
er ook een storting van circa € 65,1 mln. in het Btw-Compensatiefonds van
het Ministerie van Financiën plaatsgevonden. In 2021 hebben diverse
reallocaties plaatsgevonden bij 1e en 2e suppletoire begroting om de
middelen op het juiste instrument te verantwoorden dat van invloed is op
de realisatie.
Volkshuisvestingsfonds
Met de specifieke uitkeringen aan gemeenten is in het kader van het Volks­
huisvestingsfonds bijgedragen aan de renovatie (20.410 woningen), trans­
formatie (40 woningen) en sloop/nieuwbouw (1.250 sloop en 2.000
nieuwbouw) van 21.700 woningen. Tevens heeft er een storting van circa
€ 13,4 mln. in het Btw-Compensatiefonds van het Ministerie van Financiën
plaatsgevonden. Het benodigde bedrag voor de afdracht aan het Btwcompensatiefonds is lager dan geraamd.
Flexpools
Met de middelen is ondersteuning verleend aan medeoverheden in de
voorfase van de woningbouw, onder andere met de inzet van het
expertteam en specifieke uitkeringen aan medeoverheden voor de inzet van
Flexpools, ondersteuning van de veertien grootschalige woningbouwge­
bieden en aan acht NOVI gebieden. Deze middelen zijn bij de 1e suppletoire
begroting gerealloceerd naar het juiste instrument.
Kwetsbare groepen
Met de middelen voor kwetsbare groepen zijn in 2021 twee regelingen
opengesteld voor de huisvesting van kwetsbare groepen, namelijk de
Regeling Aandachtsgroepen en de Regeling Vergunninghouders. Binnen
de Regeling Aandachtsgroepen is circa € 34,5 mln. besteed aan de ontwik­
keling van 6.401 woonruimtes en 1.751 verblijfruimtes. Ook heeft er bij deze
uitgave een storting van circa € 14,3 mln. in het Btw-Compensatiefonds van
het Ministerie van Financiën plaatsgevonden. Met de Regeling Vergunning­
houders is circa € 14, mln. besteed aan de ontwikkeling van 1.290 woningen,
waarvan 736 voor statushouders. Tevens heeft er een storting van circa
€ 500.000. in het Btw-Compensatiefonds van het Ministerie van Financiën
plaatsgevonden. Deze middelen zijn bij de eerste suppletoire begroting
gerealloceerd naar het juiste instrument.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

60

Bijdrage aan agentschappen
Woningbouwimpuls
Het gaat hier om uitvoeringskosten die RVO maakt voor de woningbou­
wimpuls. De jaaropdracht aan RVO wordt centraal verantwoord op artikel 4.
De middelen zijn gerealloceerd om deze op artikel 4 te verantwoorden.
RVB
Dit betreft de opdracht aan het Rijksvastgoedbedrijf die bestaat uit twee
onderdelen: het concretiseren van mogelijke huisvestingslocaties voor
vergunninghouders (€ 3 mln.) en de realisatie van 100 flexwoningen (€ 3,8
mln.).
Ontvangsten
De ontvangsten zijn toegelicht bij de uitgaven huurtoeslag, uitgaven
Waarborgfonds Sociale Woningbouw risicovoorziening en de Nationale
Hypotheek Garantie risicovoorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

61

4.4 Artikel 4. Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit
A. Algemene doelstelling
Stimuleren van een goede kwaliteit van de gebouwde omgeving op de
aspecten duurzaamheid, energiezuinigheid, veiligheid, gezondheid, bruik­
baarheid en toegankelijkheid.
Met deze doelstelling doet het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) recht aan diverse publieke waarden:
– De energietransitie in de gebouwde omgeving zorgt voor vermindering
van de CO-uitstoot en kan de woonlasten/gebruikslasten voor eigenaren
en huurders van gebouwen verminderen. Uitgangspunt daarbij is dat
voor steeds meer huishoudens - kopers en huurders - de kosten voor
verduurzaming via een lagere energierekening terugverdiend kunnen
worden.
– Gebouwen voldoen aan de eisen van bouwregelgeving op het gebied
van veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid en toegankelijkheid.
– Vermindering van het gebruik van primaire grondstoffen in de bouw
door onder meer zo hoogwaardig mogelijk gebruik van bouw- en
sloopafval draagt bij aan de beschikbaarheid en betaalbaarheid van
producten en diensten op de langere termijn.
Deze publieke waarden worden op onderdelen concreet gemaakt in de
volgende op termijn te bereiken resultaten:
– vermindering van de CO-uitstoot van de gebouwde omgeving met
minstens 3,4 Mton in 2030 in het kader van de vermindering van de
uitstoot van broeikasgassen in 2030 met minstens 49% ten opzichte van
1990, zoals afgesproken in het Regeerakkoord van het kabinet-Rutte III;
– aardgasvrije gebouwde omgeving richting 2050. Conform het in het
voorjaar 2019 gepubliceerde Klimaatakkoord uitvoering van groot­
schalige proeftuinen in minimaal honderd wijken gericht op opschaling
en het opdoen van kennis en ervaring;
– samen met maatschappelijke partners 50% minder gebruik van primaire
grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen) realiseren in 2030 als
tussendoel. Dit is in lijn met het programma ‘Nederland circulair in
2050’ met als einddoel een volledig circulaire economie in 2050 (Kamer­
stukken II 2015/16, 32852, nr. 33). De bouw is hierbij als een van de vijf
prioriteiten genoemd;
– verbetering van de kwaliteit van werkzaamheden aan gasverbrandings­
installaties teneinde het aantal koolmonoxideongevallen te reduceren.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Met het oog op de doelen binnen dit beleidsartikel is de inzet van burgers,
instellingen, bedrijven en de gehele overheid noodzakelijk. In het kader van
het Klimaatakkoord wordt met partijen gesproken over de noodzakelijke
acties en te nemen maatregelen. Rijk, gemeenten, provincies en water­
schappen zijn gestart met het Interbestuurlijke Programma (IBP) van 2018
en een gezamenlijke agenda. Het belangrijkste doel van het IBP is een
optimale samenwerking tussen de overheden, zodat er rond belangrijke
maatschappelijke opgaven een meer gezamenlijke aanpak tot stand komt.
De Minister van BZK heeft hierbij een stimulerende en regisserende rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

62

Stimuleren
Op basis van artikel 120 van de Woningwet (Wonw), hoofdstuk 4 van de Wet
milieubeheer (Wm) en de Kadasterwet is de Minister van BZK verantwoor­
delijk voor het stimuleren van energiebesparing en reductie van CO-uitstoot
in de gebouwde omgeving. De Minister van BZK geeft invulling aan deze
verantwoordelijkheid door kaderstelling (wet- en regelgeving), het
uitvoeren van de acties van het Energieakkoord en het Klimaatakkoord waar
het Rijk verantwoordelijk voor is, ondersteuning van innovatie (onder
andere door middel van subsidies) en monitoring. De Minister van BZK
stimuleert energietransitie in de gebouwde omgeving met verschillende
(subsidie)instrumenten, afspraken en ondersteuningsmaatregelen.
Regisseren
Op basis van de artikel 2 van de Wonw is de Minister van BZK verantwoor­
delijk voor het opstellen en het beheer van de bouwregelgeving en stelsel­
verantwoordelijk voor het borgen van de bouwkwaliteit. Op grond van deze
verantwoordelijkheid worden in ieder geval regels gesteld over het bouwen
van nieuwe bouwwerken, de staat van bestaande bouwwerken en het
gebruiken en slopen van bouwwerken. Deze regels worden gesteld vanuit
het oogpunt van veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid
of milieu. Door naleving van deze regels is de minimumkwaliteit van
bouwwerken gewaarborgd. Toezicht en handhaving hierop berust bij
gemeenten.
C. Beleidsconclusies
Doorrekening effecten nationale Klimaat- en energiebeleid
In de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) van 2021, gerealiseerd door
het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), wordt jaarlijks de ontwikkeling
van de broeikasgasemissies in Nederland tot en met 2030 beschreven. Uit
de analyse blijkt dat de totale uitstoot in de gebouwde omgeving daalt van
29,7 megaton (Mt) CO₂-equivalenten per jaar in 2000, naar 21,6 Mt in 2020,
en verder naar 18,9 Mt in 2030 in de raming met vastgesteld en
voorgenomen beleid. In de KEV van 2022 wordt opnieuw gekeken naar
het doelbereik van het door het Kabinet geagendeerde beleid. Hierin
worden ook de maatregelen uit het coalitieakkoord van het nieuwe Kabinet
doorberekend en het effect hiervan op de totale uitstoot in 2030.
In het kader van het Urgenda-vonnis is op basis van de voorlopige cijfers
uit de KEV 2021, uitgesproken dat de emissiereductie in Nederland in 2020
25% lager ligt dan in 1990 (zie Klimaatnota 2021: 32813, nr. 901). Het CBS
heeft begin 2022 geconcludeerd op basis van de definitieve cijfers uit de
emissieregistratie dat de uitstoot van broeikasgassen 25,5% lager was
(https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/06/urgenda-doel-uitstoot-broeikas­
gassen-in-2020-gehaald). De emissiereductie voldoet daarmee aan het
Urgenda-doel.
Uitvoering Klimaatakkoord gebouwde omgeving
In 2021 hebben we op basis van het Klimaatakkoord en het Urgenda-vonnis
gewerkt aan een breed pakket aan maatregelen voor de verduurzaming van
de gebouwde omgeving:
– Door alle partijen, die betrokken zijn bij het Uitvoeringsoverleg Klimaat­
akkoord Gebouwde omgeving, is in 2021 hard gewerkt aan de transitie.
Zo hebben nagenoeg alle gemeenten de transitievisie warmte
vastgesteld, waarin zij beschrijven in welke wijken zij voor 2030 aan de
slag gaan met de verduurzaming van de gebouwde omgeving (Kamer­
stukken II 2021/22, 32847, nr. 817).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

63

–

–

–

–

–

–

–

In het Klimaatakkoord is afgesproken om een Standaard voor woning­
isolatie te ontwikkelen. Deze is in 2021 vastgesteld (Kamerstukken II
2020/21, 30196, nr. 749). Hiermee krijgen gebouweigenaren een
referentie voor wat als goede en toekomstvaste woningisolatie kan
worden beschouwd.
Het wetsvoorstel ''Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie'' is
in 2021 in consultatie gegaan. Dit wetsvoorstel biedt gemeenten de
mogelijkheid om te regelen welke wijken op termijn overstappen op
een duurzaam alternatief voor aardgas. Het wetsvoorstel vloeit voort uit
afspraken die in het Klimaatakkoord hierover zijn gemaakt.
Sinds 2021 maakt de Energiebespaarhypotheek het voor mensen zonder
leenruimte (zij hebben bijvoorbeeld hun maximale leenruimte al
gebruikt of door een BKR-registratie), mogelijk om verduurzamings­
maatregelen te financieren, wanneer deze uitgevoerd worden in het
kader van gemeentelijke wijkaanpakken.
In 2021 zijn via de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen
(SAH) aanvragen ingediend om circa 8.000 bestaande woningen van
het aardgas af te halen. De SAH kan worden ingezet om woningen op
een warmtenet aan te sluiten en/of het kookgas in de woning te
verwijderen. In totaal is er, sinds de openstelling van de regeling in 2019,
circa € 86,8 mln. subsidie verleend. Hiermee kunnen ongeveer 35.000
bestaande woningen aardgasvrij gemaakt worden.
In 2021 is een start gemaakt met een herziening van het programma
de Renovatieversneller. De eerste tender voor de regeling Renovatiever­
sneller is in 2020 opengesteld, maar deze bleek onvoldoende aan te
sluiten bij de behoefte van de doelgroep.
In het kader van de meerjarige missiegedreven innovatieprogramma’s
(MMIP’s) zijn in 2021 via het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK) weer innovatiesubsidies opengesteld. Deze ondersteunen
de ontwikkeling van een verbeterd en betaalbaar verduurzamings­
aanbod voor bewoners en eigenaren. Het betreft de Missiegedreven
Onderzoek, Ontwikkeling en Innovatie (MOOI)-regeling die Research &
Development-investeringen door grootschalige samenwerkingsver­
banden van marktpartijen en kennisinstellingen ondersteunt en de
Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI +) aardgasvrij gericht op
pilots- en demonstratieprojecten.
In de Regionale Energie Strategieën (RES) worden afspraken uitgewerkt
over verduurzaming van de energie- en warmtevoorziening. De 30 RESregio’s hebben in de zomer de RES 1.0 opgeleverd. Het Nationaal
Programma RES (NP RES) ondersteunt de regio’s hierbij. Het doel van
35 TWh in 2030 is binnen bereik op basis van de RES 1.0 (Kamerstukken
II 2021/22, 32813, nr. 956).

Urgenda
In het kader van het Urgenda-vonnis zijn de volgende maatregelen
genomen:
• Met de Regeling reductie energiegebruik woningen kunnen gemeenten
huishoudens in huur- en koopwoningen ondersteunen bij eenvoudige
energiebesparende maatregelen die helpen het energiegebruik te
verminderen.
• De regeling Vermindering verhuurderheffing voor verduurzaming is per
1 juli 2021 opengesteld om versnelling van de verduurzaming bij
huurwoningen mogelijk te maken. Verhuurders konden voor een
vermindering in aanmerking komen wanneer een woning met tenminste
drie labelstappen wordt verbeterd (naar minimaal label B).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

64

•

•

•

De ruimte voor Verenigingen van Eigenaren (VvE's) in het Nationaal
Warmtefonds is vergroot. In 2021 hebben VvE’s met een meerderheids­
belang van corporaties toegang gekregen tot het Warmtefonds,
waardoor ook deze gemengde complexen verduurzaamd kunnen
worden. Het rijksbudget zorgt voor een hefboom om een groter budget
aan private investering beschikbaar te krijgen. Met de publieke en
private middelen worden de leningen aan gemende VvE’s verstrekt.
Vanaf 2021 kunnen woningeigenaren voor subsidie voor isolatiemaat­
regelen terecht bij de Investeringssubsidie Duurzame Energie en
Energiebesparing (ISDE) die bij het Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat (EZK) op de begroting staat. VvE’s kunnen voor subsidie voor
isolatiemaatregelen nog steeds terecht bij de Subsidie Energiebesparing
Eigen Huis (SEEH).
Daarnaast is het vanaf 2021 mogelijk om subsidie aan te vragen voor
het aansluiten van koopwoningen op een warmtenet via de ISDE.

Programma aardgasvrije wijken
Het in 2018 gestarte Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) is in 2021
voortgezet. Inmiddels zijn er 50 proeftuinen. In 2021 is de derde en laatste
uitvraag voor proeftuinen verzonden. Hierop hebben 47 gemeenten een
aanvraag ingediend. In deze derde ronde ligt meer nadruk op stapsgewijze
oplossingen met een groot CO₂-besparingspotentieel. Net als in 2020 is de
voortgangsrapportage PAW inclusief de resultaten van de uitgevoerde
monitor aan de Kamer gezonden (Kamerstukken II 2020/21, 32847, nr. 739).
Daarnaast is in 2021 in het licht van de leerdoelstelling van het PAW een
bewonerstevredenheidonderzoek uitgevoerd en aan de Kamer gezonden
(Kamerstuk II 2020/21, 32847, nr. 760). Het betreft een eerste meting onder
zeven proeftuinen.
Ontzorging van gebouweigenaren
In 2021 is gewerkt aan de ontwikkeling van het platform www.verbeter­
jehuis.nl. Dit heeft geleid tot afronding van de Europese aanbestedingspro­
cedure. Naar verwachting zal in september 2022 het platform gereed zijn
(Kamerstukken II 2021/22, 30196, nr. 770). Met het platform wordt invulling
gegeven aan de afspraken in het klimaatakkoord over het lanceren van
een landelijk digitaal platform voor gebouweigenaren voor verduurzaming.
Parallel zijn de inspanningen om de markt voor ontzorgingsdiensten voor
particuliere woningeigenaren te ontwikkelen voortgezet. Op vele plekken in
Nederland zijn in samenwerking tussen gemeenten, energieloketten,
financiers en aanbieders van energiebesparende maatregelen ontzorgings­
initiatieven in ontwikkeling. Er is een overzicht van deze initiatieven gemaakt
en er is een praktijkgemeenschap waarin ontzorgingsinitiatieven kennis en
ervaring uitwisselen om hun dienstverlening te verbeteren (Kamerstukken
II 2021/22, 32813, nr. 570).
Verduurzamen utiliteitsbouw commercieel en maatschappelijk vastgoed
Het streven om de eindnorm utiliteitsbouw 2050 in 2021 bekend te maken,
is niet gehaald. Het onderzoek naar de beoogde norm is afgerond en geeft
een beeld waarbij de norm voor de bestaande bouw bijna of geheel gelijk
is aan de huidige nieuwbouwnorm. Publiceren is alleen nog niet mogelijk,
omdat de aanvullende onderzoeken naar impact op de kosten en andere
impacts nog niet gereed zijn. We streven naar publicatie in 2022 en inwer­
kingtreding op 1 juli 2023.
In 2021 is de Specifieke Uitkering Ventilatie in Scholen (SUVIS)-regeling
voor onderwijsgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs geopend,
overtekend, gesloten en weer opnieuw geopend, naar aanleiding van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

65

motie Westerveld Kuiken (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 1368). De
Urgenda-middelen die in het kader van het doorbouwplan beschikbaar
waren voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed zijn toegevoegd
aan de eerste tranche van deze regeling. De cofinanciering door de
gemeenten of schoolbestuur van 70% blijkt een obstakel, ondanks de
overtekening. Om uitvoering te geven aan de motie Westerveld Kuiken is
aanvullend € 100 mln. beschikbaar gesteld. Deze € 100 mln. is afkomstig van
de gereserveerde middelen voor het verbeteren van ventilatie op scholen
van 2023. De middelen zijn deels ingezet om de overtekende aanvragen in
de eerste tranche te beoordelen en te beschikken. Het overige budget is
ingezet om de tweede tranche van de SUVIS-regeling opnieuw open te
stellen (Stcrt. 2021, 39783).
In 2021 is de Subsidieregeling Verduurzaming MKB geopend (Stcrt. 2021,
35913). Deze regeling van € 30 mln. voor advies en begeleiding, is
vrijgemaakt in het kader van de Urgenda Klimaatzaak, om zo ook kleine
ondernemers te stimuleren energiebesparende maatregelen te nemen.
De harmonisatie van wet- en regelgeving is op enkele onderdelen
voorbereid tot wijziging van wetgeving. De actualisatie van de energiebe­
sparingsplicht in 2021 is aangegrepen om eerste reeks voorstellen te doen,
zoals het in lijn brengen met de Bouwbesluiteisen en het verwijderen van
de energielabelplicht voor de industriefunctie. De internetconsultatie is op
15 december gesloten. In 2022 zal een handhavingsstrategie worden
ontwikkeld, in 2021 is hiermee gestart.
In 2021 zijn vastgoedeigenaren van kantoren per brief geïnformeerd over
de aankomende verplichting voor energielabel C in 2023. De bevoegde
gezagen zijn geïnformeerd over de vergoeding van de handhavingslasten
en hun taak als toezichthouder op deze verplichting. Aan Rijkswaterstaat is
een bijdrage verstrekt voor het opstellen van een handhavingsprotocol voor
het bevoegd gezag.
Kleine maatschappelijk vastgoedeigenaren worden via een provinciaal
Ontzorgingsprogramma ontzorgd bij de verduurzaming van gebouwen
(Stcrt. 2020, nr. 50645). In 2021 hebben alle provincies adviseurs aange­
trokken en zijn de provincies begonnen met het adviseren van de eigenaren.
Het programma loopt door in 2022 en 2023.
Circulair bouwen
Op 1 juli 2021 is de milieuprestatie-eis voor nieuwe woningen in de bouwre­
gelgeving scherper gesteld, van 1,0 naar 0,8 (Stb. 2021, 147). Dit is een half
jaar later dan de toegezegde datum van 1 januari 2021. De reden voor deze
latere inwerkingtreding had geen relatie met de betreffende maatregel. Dit
is een eerste stap naar de halvering van de eis uiterlijk in 2030. De Minister
van BZK heeft aan de Tweede Kamer toegezegd te verkennen of de halvering
van de eis kan worden versneld naar uiterlijk 2025 (Kamerstukken II 2021/22,
32847, nr. 825, Verslag van een schriftelijk overleg). In het najaar van 2021 is
onderzoek gestart naar de bepaling van de waardering van CO₂-opslag in
biobased materialen. Dit is gestart naar aanleiding van vragen van de
Tweede Kamer (Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1528).
Bouwregelgeving
In 2021 zijn diverse wijzigingen van het Bouwbesluit en Besluit bouwwerken
leefomgeving (Bbl) in werking getreden of in procedure gebracht. In het
Bouwbesluit zijn nieuwe eisen gaan gelden voor onder andere toeganke­
lijkheid en brand- en vluchtveiligheid (Stb. 2021, 147). Het Besluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

66

Bouwwerken leefomgeving, dat naar verwachting in juli 2022 in werking
treedt, is uitgebreid met een reductieplicht van stikstofemissies voor bouwen sloopactiviteiten (Stb. 2021, 287). Het Bouwbesluit en het Bbl zijn verder
gewijzigd in verband met hernieuwbare energie bij ingrijpende renovatie
(Stb. 2021, 658).
Daarnaast zijn een aantal voorstellen tot wijziging in procedure gebracht,
waaronder een voorstel dat gemeenten een maatwerkbevoegdheid geeft
om duurzame daken op bestaande en nieuw te bouwen gebouwen met
een industriefunctie te verplichten (Kamerstukken II, 2021/22, 33118, nr.
200). Een voorstel ten aanzien van brandveiligheid van parkeergarages en
laadpalen in parkeergarages is in consultatie gebracht (https://www.inter­
netconsultatie.nl/verzamelwijzigingbbl2021). Tevens is gewerkt aan het
verduidelijken van het wettelijk kader voor onder andere de bouwregel­
geving ter uitwerking van onderdelen van het Klimaatakkoord. Zo is het
wetsvoorstel gemeentelijke instrumenten in consultatie gebracht dat
gemeenten de mogelijkheid biedt om te regelen welke wijken op termijn
overstappen op een duurzaam alternatief voor aardgas (https://www.inter­
netconsultatie.nl/wgiw/b1)
Stelsel certificeringwerkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties
In het op 1 oktober 2020 in werking getreden wettelijk stelsel voor
werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties (Stb. 2020, 354) is er
vanuit gegaan dat bedrijven vanaf 1 april 2022 gecertificeerd moeten zijn
om deze installaties (nog) te mogen plaatsen, onderhouden en repareren
en dat de instellingen die deze bedrijven certificeren per 1 april 2022
daarvoor door de Raad voor Accreditatie zijn geaccrediteerd. Op 13 oktober
2021 is de Tweede Kamer bericht dat de datum 1 april 2022 niet meer
haalbaar is omdat het opstellen en aanwijzen van certificatieschema’s meer
tijd vergt dan bij de inwerkingtreding van het stelsel was voorzien (Kamer­
stukken II 2020/21, 32757, nr. 183). In overleg met partijen is de datum van
1 april 2022 daarom nader vastgesteld op 1 januari 2023. Deze aanpassing
is op 22 november 2021 in het Staatsblad gepubliceerd (Stb. 2021, 555).
Nieuwe bepalingsmethode energieprestatie
Per 1 januari 2021 is de nieuwe bepalingsmethode voor de energieprestatie
van gebouwen, de NTA 8800, van kracht geworden en het nieuwe uitge­
breidere energielabel met meer informatie over de energieprestatie van
het gebouw en de aanwezige isolatie en installaties. De nieuwe bepalings­
methode (NTA 8800) heeft in 2021 geleid tot 372.775 geregistreerde energie­
labels en 49.713 vergunningaanvragen. Wel zijn - conform de verwachting
van een compleet nieuwe systematiek - een aantal ommissies en interpre­
taties geconstateerd in de nieuwe bepalingsmethode. Deze zijn in 2021
verbeterd en hebben uiteindelijk geleid tot de publicatie van een gewijzigde
NTA 8800 per begin 2022. Energieadviseurs moesten tijdig worden opgeleid
en geëxamineerd om de vraag naar energielabels aan te kunnen. Vanwege
coronabeperkingen en het tekort aan energieadviseurs is een tijdelijke
overgangsregeling voor vakbekwaamheid ingevoerd (tot 1 november 2021)
en is de handhaving op de advertentieplicht opgeschort (tot 1 januari 2022).
Met het aflopen van de overgangsregeling per 1 november 2021 is het
boetebedrag voor het niet voldoen aan de labelplicht bij de oplevering en
verkoop van een woning vervolgens opgehoogd (Kamerstukken II 2021/22,
30196 nr. 771).
Daarnaast zijn in 2021 de Standaard voor woningisolatie en de streef­
waarden aan het energielabel toegevoegd, is een marktconsultatie
uitgevoerd naar het digitaal aanvragen van het nieuwe energielabel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

67

(Kamerstukken II 2020/21, 30196, nr. 759) en is een onderzoek gedaan naar
de prijsontwikkeling van het energielabel en een internationale vergelijking.
Dit heeft geleid tot het starten van een vijftal vervolgacties voor dooront­
wikkeling van het energielabel (Kamerstukken II 2021/22, 30196 nr. 777).
Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen
Het kabinet geeft met de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Stb. 2019,
382) de consument een sterkere positie als opdrachtgever in de bouw. De
wet verbetert de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht door inschakeling van
kwaliteitsborgers en vergoot daarnaast de aansprakelijkheid van de
aannemer na de oplevering van het bouwwerk. De Minister van BZK heeft
ter uitwerking van deze wet het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen
(Bkb) eind 2021 voor advies voorgelegd aan de Raad van State en heeft de
Regeling kwaliteitsborging voor het bouwen in internetconsultatie
gebracht. Met de VNG is overeenstemming bereikt over de financiële
compensatie voor de extra en gewijzigde taken die gemeenten voor de Wkb
uit gaan voeren. Ter voorbereiding op de inwerkingtreding van de wet zijn
ook in 2021 in samenwerking met bij de bouw betrokken partijen proefpro­
jecten uitgevoerd om zo veel mogelijk ervaringen op te doen met het nieuwe
stelsel. Hieruit zijn geen onoverkomelijke knelpunten naar voren gekomen.
De Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw bereidt zich verder voor
en heeft een eerste informele beoordeling van de instrumenten uitgevoerd.
Na instelling zal de organisatie overgaan tot formele beoordeling. De inwer­
kingtreding van de Wkb is voorzien tegelijk met die van de Omgevingswet.
Eind mei 2021 is - samen met de interbestuurlijke partners VNG, IPO en Unie
van Waterschappen - besloten de inwerkingtreding van de Omgevingswet
uit te stellen naar 1 juli 2022 (Kamerstukken II 2020/21, 33118, nr. 190).
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 12 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit
(bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting1

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

232.210

231.354

245.813

390.509

463.639

478.329

‒ 14.690

Uitgaven

96.521

176.053

206.163

508.200

505.776

537.329

‒ 31.553

4.1 Energietransitie en duurzaamheid

71.398

148.722

198.792

493.364

498.141

532.112

‒ 33.971

Beleidsprogramma energiebesparing

5.923

6.264

0

0

0

0

0

Beleidsprogramma bouwregelgeving

2.713

5.788

0

0

0

0

0

Energiebesparing Koopsector

39.917

3.348

3.664

51.490

90.134

18.500

71.634

Subsidies (regelingen)

Energiebesparing Huursector

0

105.676

134.309

101.656

18.225

37.000

‒ 18.775

270

0

0

0

0

0

0

0

25.000

0

0

0

0

0

Fonds duurzaam funderingsherstel

20.000

0

0

0

0

0

0

Energietransitie en duurzaamheid

0

0

11.014

13.046

13.377

77.071

‒ 63.694

Nationaal Energiebespaarfonds (NEF)

0

0

18.000

0

0

0

0

SAH

0

0

0

28.796

13.986

19.400

‒ 5.414

Warmtefonds

0

0

0

67.000

27.400

67.000

‒ 39.600

Kennis- en innovatieprogramma
emissiearme bouwproducten (stikstof)

0

0

0

0

2.640

0

2.640

635

659

0

0

0

0

0

FES IAGO
Revolverend fonds EGO

Opdrachten
Beleidsprogramma Energiebesparing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

68

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil
2021

2017

2018

2019

2020

2021

2021

797

814

0

0

0

0

0

0

0

1.545

2.655

4.880

2.536

2.344

0

0

1.877

4.567

4.277

5.034

‒ 757

Programma reductie energieverbruik

0

0

0

102.962

95.736

40.000

55.736

Aardgasvrije wijken

0

0

0

77.631

54.677

0

54.677

Ontzorging maatschappelijk vastgoed

0

0

0

8.000

15.317

0

15.317

Ventilatie in scholen

0

0

0

0

125.619

100.000

25.619

ILT (handhaving energielabel)

0

0

0

0

11

532

‒ 521

RVO.nl (uitvoering Energieakkoord)

0

0

0

0

25

47.254

‒ 47.229

Beleidsprogramma bouwregelgeving
Energietransitie en duurzaamheid
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Energietransitie en duurzaamheid
Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan agentschappen

Dienst Publiek en Communicatie

1.143

1.173

630

630

903

0

903

Diverse Agentschappen

0

0

900

1.500

0

600

‒ 600

RVO.nl (energietransitie en duurzaamheid)

0

0

26.853

33.431

30.934

11.221

19.713

EGO

0

0

0

0

0

10.409

‒ 10.409

Gemeentefonds (H50)

0

0

0

0

0

94.199

‒ 94.199

Handhaving energielabel C

0

0

0

0

0

1.356

‒ 1.356

22.617

22.427

7.371

14.836

7.635

5.217

2.418

Beleidsprogramma woningbouw

337

294

0

0

0

0

0

Bouwregelgeving en bouwkwaliteit

0

0

6.183

13.690

5.745

3.584

2.161

Beleidsprogramma woningbouw

165

104

0

0

0

0

0

Bouwregelgeving en bouwkwaliteit

0

0

1.144

1.090

1.699

1.570

129

0

0

44

6

191

0

191

Bijdrage woningbouw

53

0

0

0

0

0

0

Diverse bijdragen bouwregelgeving

0

0

0

50

0

0

0

22.062

22.029

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

55

‒ 55

0

0

0

0

0

8

‒8

2.462

2.256

0

0

0

0

0

1.356

1.844

0

0

0

0

0

1.005

412

0

0

0

0

0

75

0

0

0

0

0

0

Beleidsprogramma woonomgeving e.a.

26

0

0

0

0

0

0

4.4 Revolverend Fonds Energiebesparing
Verhuurders

44

2.648

0

0

0

0

0

0

2.640

0

0

0

0

0

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

4.2 Bouwregelgeving en bouwkwaliteit
Subsidies (regelingen)

Opdrachten

Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Overige bijdragen
Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan agentschappen
RVO (beleidsprogramma woningbouw)
ILT (toezicht EU-bouwregelgeving)
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Infrastructuur en Waterstaat (H12)
4.3 Kwaliteit woonomgeving
Subsidies (regelingen)
Beleidsprogramma woonomgeving e.a.
Opdrachten
Beleidsprogramma woonomgeving e.a.
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Beleidsprogramma woonomgeving e.a.
Bijdrage aan medeoverheden

Leningen
Revolverend Fonds Energiebesparing
Verhuurders
Bijdrage aan agentschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

69

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Uitvoeringskosten RFE Verhuurders

44

8

0

0

0

0

0

Ontvangsten

605

470

270

163

1.371

91

1.280

1 Stand inclusief de nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 73).

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
4.1 Energietransitie en duurzaamheid
Subsidie(regelingen)
Energiebesparing Koopsector
Voor de verduurzaming van woningen wordt ondersteuning geboden aan
woningeigenaren die hun woning verduurzamen. Sinds 2021 kunnen
woningeigenaren voor subsidie voor isolatiemaatregelen terecht bij de
Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE). Verenigingen van Eigenaren
(VvE’s) kunnen voor subsidie voor isolatiemaatregelen nog steeds terecht
bij de Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH). Vanwege de overvraag
op de SEEH en de voortzetting van de VvE is bij de eerste suppletoire
begroting van 2021 het budget voor dat jaar verhoogd naar € 92,9 mln. Dit
heeft geleid tot een hogere realisatie ten opzichte van de vastgestelde
begroting. In totaal is er in 2021 € 90,1 mln. uitgegeven.
Energiebesparing Huursector
De uitgaven in 2021 voor de Stimuleringsregeling energieprestatie
huursector (STEP) bedroegen € 18,2 mln. Naar verwachting zouden dit jaar
aanvragen ter waarde van ca. € 37 mln. worden vastgesteld en betaald. Bij
de eerste en tweede suppletoire begrotingen is de kasprognose bijgesteld
naar € 28,6 mln. De middelen zijn onder andere ingezet voor de Wet Kwali­
teitsborging en de huurcommissie. De kwaliteit van de laatste aanvragen
bleek achteraf beduidend minder, waardoor er minder is uitgegeven. Er is
€10,4 mln. niet uitgegeven.
Energietransitie en duurzaamheid
In het kader van de afspraken voor energietransitie in de gebouwde
omgeving uit het Energieakkoord en het Klimaatakkoord verstrekte het
Ministerie van BZK in 2021 subsidies aan enkele partijen, waaronder de
voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal (klantcontact en informatievoor­
ziening over het energielabel voor woningen en andere gebouwen),
Platform 31 voor onder andere de renovation wave, de Brede Stroomver­
snelling, stichting Natuur en Milieu voor de campagne, «Zet je CV op 50%»
en regionale energieloketten voor de publieke ontzorging. Met de eerste
suppletoire begroting zijn budgetten gerealloceerd om de middelen op
het juiste instrument te verantwoorden. Het betreft onder andere specifieke
uitkeringen van de regeling reductie energieverbruik.
Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH)
Voor zowel sociale als particuliere huurwoningen kan een bijdrage worden
verleend voor het aardgasvrij maken ervan. Bij de SAH staat aardgasvrij
voorop en isolatie maakt hier – afhankelijk van de startsituatie van de
woningen – in meer of mindere mate onderdeel van uit. Er was in 2021
een budget van € 21 mln. beschikbaar. Omdat het meer tijd kostte om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

70

aansluitingen op warmtenetten te realiseren, is er vertraging in het
aanvraagproces opgelopen. Dit heeft geleid tot een lagere realisatie ten
opzichte van de vastgestelde begroting. Er is in 2021 € 14 mln. van het
budget uitgegeven.
Warmtefonds
In 2021 was € 67 mln. beschikbaar voor het Warmtefonds dat tegen aantrek­
kelijke voorwaarden financiering verstrekt aan woningeigenaren en VvE's
die hun woning willen verduurzamen. Bij de eerste suppletoire begroting is
het budget verlaagd ten behoeve van de overvraag op de SEEH en de voort­
zetting van de Vereniging van Eigenaren. In 2021 is € 27,4 mln. uitgegeven.
Kennis- en innovatieprogramma emissiearme bouwproducten (stikstof)
Bij de tweede suppletoire begroting in 2021 is er budget van de instru­
menten Bijdrage aan agentschappen en Bijdrage aan andere hoofdstukken
naar het instrument Subsidies (regelingen) overgeheveld om de middelen
op het juiste instrument te verantwoorden. De middelen waren bestemd
voor het maken van een digitaal afsprakenstelsel gericht op stikstofreductie
in de bouw. In 2021 is het volledige budget van € 2,6 mln. uitgegeven.
Opdrachten
Energietransitie en duurzaamheid
Voor de uitvoering van de afspraken voor energietransitie in de gebouwde
omgeving uit het Energieakkoord en het Klimaatakkoord verstrekte het
Ministerie van BZK in 2021 diverse beleidadvies- en onderzoeksopdrachten,
waaronder voor het energielabel en een landelijk digitaal platform voor
gebouweigenaren voor verduurzaming. Bij de tweede suppletoire
begroting van 2021 vond er een herschikking plaats van het instrument
Bijdrage aan agentschappen naar het instrument Opdrachten om de
uitgaven op het juiste instrument te kunnen verantwoorden. Het betrof
onder andere opdrachten voor het Landelijk digitaal platform
(Woonconnect) en de evaluatie en beleidsdoorlichting van artikel 4.1. Het
budget kwam hiermee uit op € 4,9 mln. Dit budget is volledig uitgegeven.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Energietransitie en duurzaamheid
De Unie van Waterschappen (UvW) ontving in 2021 een bijdrage voor het
Nationaal Programma Regionale Energiestrategieën (NP RES) ten behoeve
van de ondersteuning van de dertig energieregio’s bij het opstellen van hun
RES. Er is € 4,3 mln. uitgegeven. Bij de tweede suppletoire begroting in 2021
is het budget verlaagd met € 900.000 euro om de continuering van RES op
het juiste instrument te verantwoorden. De uitgaven zijn uiteindelijk hoger
uitgevallen aan subsidie programma Bouwwijzer, waardoor er sprake is van
een overuitputting van € 200.000.
Bijdrage aan medeoverheden
Programma reductie energieverbruik
Dit betreft de Regeling reductie van energieverbruik in koopwoningen. De
aanpak van gemeenten bestaat uit een scala aan activiteiten, zoals het
organiseren van informatieavonden voor bewoners en gerichte acties
richting eigenaar-bewoners in de vorm van energieadvies. Voor 2021 was
een budget begroot van € 40 mln. Bij de eerste suppletoire begroting is dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

71

verhoogd naar € 95 mln. Dit betreft een reallocatie naar het juiste instrument
ten behoeve van de specifieke uitkeringen Regeling Reductie Energiege­
bruik. Dit budget is volledig uitgegeven.
Aardgasvrije wijken
Op 26 oktober 2020 is de Tweede kamer geïnformeerd over de selectie van
de tweede tranche proeftuinen in het kader van het Programma aardgasvrije
wijken (PAW). Bij de eerste suppletoire begroting is het budget opgehoogd
met circa € 54,7 mln. om het restant van de tweede tranche proeftuinen te
betalen. Dit budget is volledig uitgegeven.
Ontzorging maatschappelijk vastgoed
Dit betreft een eenmalige specifieke uitkering aan provincies voor activi­
teiten die tot doel hebben om kleine maatschappelijk vastgoedeigenaren te
ontzorgen bij het verduurzamen van hun maatschappelijk vastgoed. Het
gaat in totaal om € 25 mln. waarvan de eerste tranche van € 10 mln. in 2020
is uitgekeerd aan alle provincies, waarmee een start gemaakt is met een
ontzorgingsprogramma voor het maatschappelijk vastgoed. De tweede
tranche is in 2021 betaald. Vanuit het instrument Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken is bij de eerste suppletoire begroting van 2021 € 15
mln. gerealloceerd om de middelen voor het verduurzamen van maatschap­
pelijk vastgoed en het aansluiten van koopwoningen op warmtenetten op
het juiste instrument te verantwoorden. Dit budget is volledig uitgegeven.
Ventilatie in scholen
Het betreft een regeling voor onderwijsgebouwen in het primair en
voortgezet onderwijs (SUVIS-regeling) voor het verbeteren van de ventilatie
op scholen. In 2021 is de SUVIS-regeling geopend, overtekend en weer
gesloten en weer opnieuw geopend, naar aanleiding van de motie
Westerveld Kuiken (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 1368). In 2021 is
€ 125,6 mln. uitgegeven.
Bijdrage aan agentschappen
ILT (handhaving Energielabel)
In 2021 is € 11.000 gerealiseerd ten behoeve van de toezicht label C kantoren.
RVO.nl (uitvoering Energieakkoord)
Dit betreffen uitvoeringskosten voor de verschillende maatregelen voor
het Klimaatakkoord die door RVO worden uitgevoerd. Deze middelen zijn
gerealloceerd naar het juiste instrument. Het gaat hier om uitvoerings­
kosten voor onder andere het energielabel en een aanvullende jaaropdracht
RVO 2021 voor de uitvoering SUVIS en aardgasvrije wijken.
Dienst Publiek en Communicatie
Bij eerste en tweede suppletoire begroting is het budget opgehoogd om
de uitgaven aan de campagne ´Maatregelen in huis Iedereen doet wat´ te
realiseren.
RVO.nl (energietransitie en duurzaamheid)
In 2021 heeft RVO.nl in opdracht van het Ministerie van BZK het jaarpro­
gramma 2021 uitgevoerd. Het is een breed programma op het gebied van
energietransitie in de gebouwde omgeving met onder andere kennisver­
spreiding, beleidsonderbouwing, ontwikkeling en uitvoering van meerdere
subsidieregelingen. Het gaat hier onder meer om de regelingen SEEH, STEP,
SAH, RRE en RREW. De uitvoeringskosten kwamen van het instrument

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

72

RVO.nl (Uitvoering Energieakkoord) en zijn bij tweede suppletoire gereallo­
ceerd voor de nieuwe jaaropdracht. Dit verklaart de hogere realisatie.
4.2 Bouwregelgeving en bouwkwaliteit
Subsidie(regelingen)
Er zijn in 2021 diverse subsidies verstrekt, waaronder voor de Wet kwali­
teitsborging, Stichting De Bouwcampus, stichting BIM-loket en het
ontwikkelen en publiceren van Nederlands Technische Afspraak (NTA) en
'Periodieke beoordeling (APK) constructieve veiligheid grote publieke
gebouwen’. Met de eerste en tweede suppletoire begrotingen is het budget
opgehoogd voor de realisatie van onder andere de wet Kwaliteitsborging
en de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD). Er is circa € 2,7
mln. uitgeput.
Opdrachten
Er zijn diverse opdrachten voor beleidsadvies en -onderzoek verstrekt,
waaronder onderzoek naar breedplaatvloeren en middelen voor de
Helpdesk Bouwregelgeving.
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
In 2021 is een bijdrage aan het Kadaster verstrekt voor de Digitalisering van
het Dossier bevoegd gezag.
Ontvangsten
Er is in 2021 meer ontvangen dan begroot. Dit betreft de eindafrekening van
RVO over 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

73

4.5 Artikel 5. Ruimtelijke ordening en omgevingswet
A. Algemene doelstelling
Een goede kwaliteit van de leefomgeving.
Het beleid is gericht op de realisatie van een veilige, gezonde en aantrekke­
lijke woon- en leefomgeving en een efficiënt gebruik van onze ruimte, nu en
in de toekomst. Daarnaast werkt het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) aan een stelsel van omgevingsrecht, waarmee
overheden, burgers en bedrijven gezamenlijk kunnen werken aan een
goede omgevingskwaliteit.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Regisseren
De Minister van BZK is samen met de sectorale vakministers verantwoor­
delijk voor het beleid voor de leefomgeving:
– de minister is systeemverantwoordelijk voor de Nationale Omgevings­
visie (NOVI), waaronder kennisontwikkeling voor de uitvoering en de
evaluatie en monitoring van de NOVI;
– de minister is stelselverantwoordelijk voor de Wet op de Ruimtelijke
ordening (Wro) en na de inwerkingtreding voor de Omgevingswet;
– het zorgdragen voor een gestructureerde afstemming met de medeover­
heden in het bestuurlijk overleg Wonen, Ruimte en Omgevingswet en
met de regio in de vorm van het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving.
– het – via de omgevingsagenda’s – in kaart brengen van de inhoudelijke
samenhang tussen de verschillende onderdelen van het ruimtelijkfysieke domein (onder andere woningbouw, bereikbaarheid, economie,
energie, natuur en waterveiligheid);
– het ontwikkelen van nationale ruimtelijke visies, zoals een ruimtelijke
vertaling voor duurzame energieopwekking, -opslag en transport in 2050
en een visie op verstedelijking en het landelijk gebied;
– de inbreng van ontwerp in ruimtelijke projecten en programma’s bij
het Ministerie van BZK en het stimuleren van ontwerp bij projecten en
programma’s, zowel interdepartementaal als bij andere overheden.
De Minister van BZK heeft een regisserende rol ten aanzien van de geoinformatie in Nederland en heeft in dat kader een systeemverantwoorde­
lijkheid voor de Nationale Geo-informatie-Infrastructuur. De Minister van
BZK geeft aan deze verantwoordelijkheid invulling door:
– het opstellen, onderhouden en coördineren van nationale en Europese
kaders en wet- en regelgeving ten aanzien van interbestuurlijke geoin­
formatie en de bijbehorende informatievoorziening;
– het vertalen en implementeren van relevante Europese beleidskaders op
het terrein van de geo-informatie;
– het stimuleren van de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en
wetenschap in het kader van de toekomstvisie GeoSamen;
– het initieel ontwikkelen van de Basisregistratie Ondergrond (BRO);
– het zorgen voor een toekomst vaste exploitatie van de geo-basisregi­
straties en basisvoorzieningen en de verdere doorontwikkeling van deze
geo-informatie-infrastructuur in het kader van de ontwikkelvisie
Doorontwikkeling in Samenhang (DiS-Geo).
De Minister van BZK heeft een ontwikkelende, een faciliterende en een
regisserende rol in het kader van de stelselherziening omgevingsrecht. Deze
omvat:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

74

–

–
–

–

het ontwikkelen van het stelsel van Omgevingswet, samen met bestuur­
lijke partners, collega bewindspersonen, uitvoeringsorganisaties,
bedrijfsleven en andere belanghebbenden;
faciliteren van experimenten vooruitlopend op de Omgevingswet via
de Crisis- en Herstelwet;
de implementatie van het nieuwe stelsel via het implementatiepro­
gramma Aan de slag met de Omgevingswet met een interbestuurlijk
opdrachtgeverschap van Rijk, de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG), Interprovinciaal Overleg (IPO) en Unie van Water­
schappen (UvW); het ondersteunen van burgers, bedrijven en
overheden bij de stelselherziening door het vergroten van kennis over
de nieuwe wet- en regelgeving;
het implementeren, uitbouwen en in beheer nemen van een landelijke
voorziening in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO-LV) die de
uitvoeringsprocessen van de Omgevingswet ondersteunt.

C. Beleidsconclusies
Inwerkingstredingsdatum Omgevingswet
Eind mei 2021 is - samen met de interbestuurlijke partners VNG, IPO en Unie
van Waterschappen - besloten de inwerkingtreding van de Omgevingswet
uit te stellen naar 1 juli 2022 (Kamerstukken II 2020/21, 33118, nr. 190), omdat
er meer tijd nodig is om het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO)
opgeleverd, ingeregeld en stabiel werkend te krijgen. Inmiddels is duidelijk
dat ook de datum van 1 juli 2022 niet gehaald zal worden. De nieuwe datum
van inwerkingtreding is, in overeenstemming met de bestuurlijke partners,
bepaald op 1 januari 2023 (Kamerstukken II 2021/22, 33118, nr. 220). Dit
mede naar aanleiding van het advies van het Adviescollege ICT.
Er gaat al veel goed met de invoering van de Omgevingswet, zoals de
vergunningverlening die goed functioneert. Daarnaast zijn bijna alle
gemeenten, provincies en waterschappen inmiddels aangesloten op het
nieuwe systeem, waarmee inmiddels veel wordt geoefend. Er zijn echter
verschillende onzekerheden bij de zogeheten planketen waar gemeenten,
provincies en waterschappen met plansoftware nieuwe omgevingsplannen
kunnen publiceren.
Om de Omgevingswet op een verantwoorde manier in te voeren, is niet
langer vastgehouden aan de invoeringsdatum van 1 juli 2022. Het is immers
belangrijk dat de dienstverlening aan inwoners en bedrijven niet in het
geding komt en dat gebiedsontwikkeling ongehinderd doorgang kan
hebben. Daarbij is van belang dat er voldoende tijd is voor de uitvoerings­
praktijk en de eindgebruikers (burgers en bedrijven) om de inhoud van
het stelsel te beproeven en ermee te oefenen.
Zoals in de laatste voortgangsbrief van december 2021 (Kamerstukken II
2020/21, 33118, nr. 209) is beschreven, is in 2021 fors geïnvesteerd op de
beschikbaarheid en de stabiliteit van het DSO en zijn de eerste aanpassingen
gedaan om de verwerking van grote geometrische bestanden via het DSO
te verbeteren. Dit geldt ook voor de Viewer van het DSO. Met softwarele­
veranciers en bevoegd gezagen is hard gewerkt om de lokale systemen aan
te passen en de aansluitingen met de landelijke voorziening tot stand te
brengen. De stand van zaken in de aantallen aangesloten bevoegde gezagen
wordt wekelijks gepubliceerd op de website Aan de slag met de
omgevingswet en wordt maandelijks via de aansluitmonitor aan beide
Kamers gemeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

75

Afgelopen jaar zijn bevoegd gezagen begonnen met oefenen en inregelen
of maken ze plannen om daarmee te starten. Het oefenen is van groot
belang zodat - voorafgaand aan inwerkingtreding - alle partijen leren hoe ze
met de Omgevingswet en het digitale stelsel om moeten gaan.
Nationale Omgevingsvisie
In september 2020 is de NOVI afgerond en na behandeling in de Eerste en
Tweede Kamer is deze vastgesteld (stcrt 2020, 48104). Hiermee is de NOVI
de geldende Rijksvisie, die richting geeft op inrichting van de fysieke leefom­
geving. Samen met de NOVI is de uitvoeringsagenda gepubliceerd. Deze
geeft handelingsperspectief over hoe de ambities in de NOVI uitgevoerd
kunnen worden, bijvoorbeeld via omgevingsagenda’s, NOVI-gebieden,
verstedelijkingsstrategieën, (nationale) programma’s, wetgeving of
financiële instrumenten. Zo is in 2021 gestart met de gezamenlijke
uitwerking (Rijk-regio) van acht NOVI-gebieden waar de opgaven en/of de
samenhang tussen de opgaven dusdanig complex en urgent is dat een extra
impuls voor de aanpak noodzakelijk is om tot duurzame samenhangende
ruimtelijke keuzes te komen. Ook zijn in 2021 de bestaande gebiedsagenda’s
omgebouwd tot bredere omgevingsagenda’s. Hierbij is door provincies,
gemeenten, waterschappen en het Rijk samen bepaald welke opgaven in
het gebied aandacht en uitwerking vragen. In maart 2021 is de eerste
jaarlijkse NOVI-conferentie met alle betrokken partijen georganiseerd.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 13 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5. Ruimtelijke ordening en omgevingswet (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting1

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

0

113.283

113.294

125.718

177.669

113.757

63.912

Uitgaven

0

107.456

123.230

124.673

167.275

113.757

53.518

5.1 Ruimtelijke ordening

0

49.240

58.422

60.342

65.818

74.973

‒ 9.155

Programma Ruimtelijk Ontwerp

0

1.365

1.615

815

0

1.500

‒ 1.500

Basisregistraties

0

680

830

810

374

830

‒ 456

Gebiedsontwikkeling

0

6

0

0

0

0

0

Ruimtelijk instrumentarium (diversen)

0

160

666

246

174

300

‒ 126

Basisregistraties Ondergrond (BRO)

0

0

45

38

96

0

96
‒ 808

Subsidies (regelingen)

Opdrachten
Programma Ruimtelijk Ontwerp2

0

1.232

1.300

2.093

570

1.378

Basisregistratie Ondergrond (BRO)

0

2.014

845

1.470

1.084

57

1.027

Gebiedsontwikkeling

0

436

538

1.079

967

6.121

‒ 5.154

Geo-informatie

0

227

97

50

18

0

18

Ruimtegebruik bodem (diversen)

0

17

77

4

0

270

‒ 270

Ruimtelijk instrumentarium (diversen)

0

821

598

1.621

1.933

1.702

231

Windenergie op zee

0

36

0

0

0

285

‒ 285

Nationale Omgevingsvisie

0

388

960

0

0

0

0

Uitvoering ruimtelijk beleid

0

16

0

0

0

0

0

Kadaster (basisregistraties)

0

22.959

28.748

26.435

27.305

26.205

1.100

Geo-informatie

0

2.982

3.626

4.543

5.144

2.136

3.008

Basisregistratie Ondergrond (BRO)

0

0

0

0

1.405

6.229

‒ 4.824

Diverse bijdragen

0

2.710

4.805

3.246

251

431

‒ 180

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Bijdrage aan medeoverheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

76

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil
2021

2017

2018

2019

2020

2021

2021

Gemeenten3

0

2.550

2.550

2.550

0

0

0

Diverse projecten ruimtelijke kwaliteit

0

0

0

5.194

560

3.110

‒ 2.550

Diverse bijdragen

0

167

110

89

0

0

0

Gebiedsontwikkeling

0

0

109

28

15.419

15.000

419

Nationale omgevingsvisie

0

0

102

0

0

0

0

Ruimtelijk ontwerp

0

0

0

0

41

0

41

0

0

0

0

479

0

479

RVB

0

3.026

3.964

3.172

3.493

2.484

1.009

RIVM

0

0

100

157

37

140

‒ 103

RWS (leefomgeving)

0

7.448

6.437

6.211

5.844

6.345

‒ 501

Basisregistratie Ondergrond (BRO)

0

0

300

491

533

450

83

Infrastructuur en Waterstaat (H12)

0

0

0

0

91

0

91

5.2 Omgevingswet

0

58.216

64.808

64.331

101.457

38.784

62.673

0

5.000

2.367

2.713

23.564

0

23.564

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
ESPON
Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

Subsidies (regelingen)
Eenvoudig Beter
Opdrachten
Eenvoudig Beter

0

665

535

862

256

540

‒ 284

Aan de Slag

0

2.217

1.519

1.499

1.310

12.763

‒ 11.453

Serviceteam Rijk

0

0

0

0

127

0

127

Kadaster

0

9.652

22.381

26.465

26.504

21.642

4.862

Geonovum

0

3.029

5.193

3.376

5.125

0

5.125

ICTU

0

878

521

812

775

0

775

Aan de Slag

0

0

1.009

833

120

0

120

Diverse bijdragen

0

0

0

415

109

0

109

Aan de Slag

0

1.570

958

0

0

274

‒ 274

Eenvoudig Beter

0

0

87

266

93

0

93

RIVM

0

642

201

0

0

0

0

RWS (Eenvoudig beter)

0

990

1.910

2.910

0

600

‒ 600

Aan de Slag

0

33.558

28.127

23.297

43.389

2.965

40.424

Diverse agentschappen

0

0

0

883

85

0

85

Aan de Slag

0

15

0

0

0

0

0

Ontvangsten

0

11.065

16.740

14.216

10.875

3.824

7.051

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan andere
begrotingshoofdstukken

1 Stand inclusief de nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 73).
2 Tot en met 2018 was dit Architectonisch Beleid.
3 In 2018 was dit de regeling Projecten bestaand Rotterdams Gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

77

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
5.1 Ruimtelijke ordening
Subsidies
Programma Ruimtelijk Ontwerp
Het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp 2021-2024 is onder andere gericht
op het stimuleren van de inzet van ontwerp bij lokale en regionale inrich­
tingsopgaven. Het programma biedt de mogelijkheid voor cofinanciering
bij een samenhangende en vernieuwende aanpak van urgente maatschap­
pelijke opgaven in de fysieke leefomgeving. Juist op de regionale en lokale
schaal kunnen nieuwe breed gedragen initiatieven een innovatieve aanpak
ontwikkelen. Het stimuleringsprogramma is gericht op lokale en regionale
overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en collectieven van
burgers die samen met ontwerpers aan de slag willen.
De Ministeries van BZK en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
hebben het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie (SCI) gevraagd een
vierjarig stimuleringsprogramma op te zetten. Het stimuleringsprogramma
werkt met het instrument open oproep (tender). Jaarlijks starten twee open
oproepen, elk gericht op een ander actueel thema. Elke open oproep biedt
tevens een platform voor kennisdeling en het zichtbaar maken van de
resultaten. Zo zijn de resultaten en inzichten ook elders bruikbaar. In 2021
is het SCI twee open oproepen gestart: ‘Anders Werken aan Wonen’ en
‘Prachtige Productielandschappen’. Bij eerste suppletoire begroting is € 1,2
mln. overgeboekt naar OCW voor de uitvoering van dit programma.
Basisregistraties
Aan de stichting Geonovum is een subsidie verleend voor het basispro­
gramma voor het ontwikkelen en beheren van de geo-standaarden, kennis­
overdracht en advisering over geo-informatie en geo-informatieinfrastructuur. Bij eerste suppletoire begroting zijn middelen gerealloceerd
om deze op het juiste instrument te verantwoorden.
Ruimtelijk Instrumentarium (diversen)
In 2021 is een subsidie verstrekt aan Architecture Workroom Brussels dat
uitvoering geeft aan het Delta Atelier. Het Delta Atelier is een kennis- en
actieplatform van gelijkwaardige partners waarin nu al meer dan 50
ontwerpers, overheden, burgerinitiatieven en lokale organisaties
samenkomen en op innovatieve manieren werken aan de verduurzaming
van de stadslandschappen in onze gezamenlijke delta.
Basisregistratie Ondergrond
Het betreft hier een subsidie aan BIJ12 voor het aansluiten van het landelijk
register grondwater en een subsidie aan de Unie van Waterschappen voor
het ontwikkelen, implementeren en aansluiten van standaarden voor de
basisregsitratie ondergrond.
Opdrachten
Programma Ruimtelijk Ontwerp
Het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp 2021-2024 (‘Ontwerp verbindt’)
vormt het beleidskader voor BZK en OCW om de inzet van ruimtelijk
ontwerp voor urgente maatschappelijke vraagstukken te verbreden en te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

78

versterken. Ruimtelijk ontwerp is een noodzakelijk instrument om te komen
tot een integrale, gebiedsgerichte aanpak van vraagstukken in de fysieke
leefomgeving en voor het behoud van een goede omgevingskwaliteit.
Ontwerp zorgt voor creativiteit, bundeling van initiatieven en vergroot de
kans op realisatie. Het Actieprogramma is gekoppeld aan de uitwerking van
de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Het programma ondersteunt de inzet
van het ruimtelijk ontwerp bij de NOVI-opgaven op nationaal, regionaal en
lokaal schaalniveau.
In 2021 is het budget ingezet voor de uitvoering van het actieprogramma
gericht op onder meer de opzet en start van learning communities, inhou­
delijke netwerkbijeenkomsten en een onderzoek naar de inzet van
(rijks)instrumenten voor de versterking van competenties bij opdracht­
gevers en ontwerpers. Er is een start gemaakt met de Ontwerpagenda en in
samenwerking met Agenda is een ontwerploket opgezet. Daarnaast is
ontwerpend onderzoek ingezet op de thema’s energietransitie en circulaire
economie, verstedelijking, vitaliteit van binnensteden in de grote steden en
klimaatadaptatie. Het programma is tevens partner in de City Deal Openbare
Ruimte. Het programma Ruimtelijk Ontwerp verzorgt de interdeparte­
mentale coördinatie voor het College van Rijksadvieurs. De realisatie viel in
2021 lager uit doordat onder meer middelen bij tweede suppletoire
begroting zijn gerealloceerd om deze op het juiste instrument te verant­
woorden.
Basisregistratie Ondergrond (BRO)
Dit betreft middelen die gebruikt zijn voor het uitbesteden van beleidsad­
viezen, praktijkvoorbeelden en onderzoeksopdrachten op het terrein van
de Basisregistratie- Ondergrond (BRO). De middelen zijn bij eerste
suppletoire begroting overgeheveld om op het juiste instrument te verant­
woorden.
Gebiedsontwikkeling
In het kader van gebiedsontwikkeling zijn in 2021 beleidsinhoudelijke onder­
zoeksopdrachten en evaluaties aan derden uitbesteed op het gebied van
effecten van keuzes voor de leefomgeving bij de uitvoering van het Klimaat­
akkoord en de RES. Daarnaast zijn in 2021 voor zeven stedelijke regio’s
verstedelijkingsstrategieën opgesteld, namelijk Metropool Regio
Amsterdam, de regio Utrecht en de Zuidelijke Randstad, Groningen-Assen,
Zwolle, Arnhem-Nijmegen-Foodvalley, Stedelijk Brabant. Ook zijn er in 2021
bijdragen verstrekt aan de gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma’s in
een aantal van deze gebieden. Bij eerste suppletoirebegroting zijn de
middelen in het juiste kasritme geplaatst. Bij tweede suppletoire begroting
zijn de middelen gerealloceerd om op het juiste instrument te verant­
woorden.
Geoinformatie
Er is een bedrag uitgegeven aan de procesbegeleiding van een verkenning
op het gebeid van Geoinformatie.
Ruimtegebruik bodem
Het budget voor Ruimtegebruik Bodem is bij eerste suppletoire begroting
gerealloceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

79

Ruimtelijk instrumentarium (diversen)
De NOVI is in 2020 vastgesteld. Na inwerkingtreding van de Omgevingswet
zal de NOVI onder meer de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)
vervangen. De financiële middelen voor het Ruimtelijk instrumentarium zijn
in 2021 daarom met name ingezet voor onder andere:
– de uitvoering van de NOVI (NOVI-gebieden) en de NOVI-cyclus (een
NOVI-conferentie, de monitor van de NOVI en de inrichting van de
beleidsevaluatie van de NOVI);
– de verdere ontwikkeling van een Monitor landschap en het opstellen van
een Nationaal ruimtelijke strategie Landelijk Gebied; de stikstofproble­
matiek en;
– het beheer en onderhoud van het stelsel van de Wet ruimtelijke ordening
(Wro).
Wind op zee
Het budget voor Wind op zee is bij eerste suppletoire begroting gereallo­
ceerd.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Kadaster (basisregistraties)
Dit betreft een structurele bijdrage aan het Kadaster. De bijdrage is bestemd
voor beheer en ontwikkeling van de landelijke voorzieningen van basisre­
gistraties in het geo-informatiedomein en in enkele gevallen ook voor het
actueel houden van de inhoud (als bronhouder). Tevens gaat het om beheer
en ontwikkeling van de gezamenlijke verstrekkingsvoorziening voor geoinformatie Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK), het Nationaal GeoRegister (NGR) in relatie tot de Europese richtlijn INSPIRE en de
beheerkosten van het landelijke online portaal voor ruimtelijke plannen.
Geo-informatie
In het kader van ontwikkeling van de geo-basisregistraties en andere
standaardisatie in het geo-domein zijn bijdragen verstrekt aan onder andere
Geonovum en ICTU. Deze betreffen beheer en ontwikkeling van
standaarden, begeleiding van de Europese richtlijn Inspire en de ontwik­
keling van een visie op doorontwikkeling van de Geo-basisregistraties. Bij
tweede suppletoire begroting is een bedrag gerealloceerd voor een bijdrage
aan de ICTU voor het programma Doorontwikkeling in Samenhang Geo
basisregistraties. Bij Slotwet 2021 is gerealloceerd om de bevoorschotting
aan Geonovum voor de opdracht 2022 op de juiste regeling in de begroting
te kunnen verantwoorden.
Basisregistratie Ondergrond (BRO)
Voor het programma BRO zijn er bijdragen verstrekt aan Geonovum, ICTU
en Kadaster. Geonovum en het Kadaster zijn verantwoordelijk voor de
standaardisatie, validatie en visualsatie van de data. ICTU verzorgde de
ondersteuning van de implementatie.
In 2021 is er een bijdrage verstrekt aan het Waterschapshuis voor het
leveren van beeldmateriaal en een bijdrage aan het CBS voor het
verstrekken van ruimtelijke statistieken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

80

Bijdrage aan medeoverheden
Diverse projecten ruimtelijke kwaliteit
Projecten Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK)
De gemeente Breda heeft in 2010 in het kader van Birk een bijdrage
ontvangen. De bijdrage was bestemd voor kwaliteitsinrichting van de
openbare ruimte in de directe omgeving van het nieuwe HSL station. In 2021
heeft de laatste betaling plaats gevonden.
Projecten Bestaand Rotterdams Gebied (BRG)
De oplevering van het het programma BRG is in verband met Corona een
jaar uitgesteld. De financiële middelen zijn gerealloceerd bij eerste
suppletoire begroting.
Projectnota Ruimte
Het budget is een extra impuls voor de versterking van de economische
concurrentiepositie, krachtige steden en platteland, borging belangrijke
ruimtelijke waarden en borging van veiligheid. Alle projecten zouden voor
1 januari 2021 gerealiseerd zijn. Vanwege de coronacrisis hebben enkele
projecten vertraging opgelopen. Rijk en regio hebben gezamenlijk besloten
de looptijd van BRG te verlengen tot en met 1 januari 2022 op basis van
een wijzigingsovereenkomst.
Gebiedsontwikkeling
De gemeente Vlissingen heeft een bijdrage van € 15 mln. ontvangen voor
het project Kenniswerf Vlissingen. Met de beschikbaar gestelde middelen
zal ruimte gecreëerd worden voor het vestigen van nieuwe bedrijvigheid,
ontwikkel-, test- en demofaciliteiten, starters, scale-ups en R&D afdelingen.
Hiermee wordt tevens het vestigingsklimaat positief beïnvloed en ontstaat
ruimte voor een campus met internationale uitstraling en aantrekkings­
kracht. Bij tweede suppletoire begroting is gerealloceerd voor de bijdrage
aan regionale overheden voor het ondersteunen van verstedelijkingsstra­
tegieën.
Ruimtelijk Ontwerp
Het waterschap Limburg heeft een bijdrage ontvangen voor het project
«beeld op de rivier» , dat is gericht op een samenhangende visie op het
rivierengebied.
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
ESPON
Bij tweede suppletoire begroting zijn middelen gerealloceerd voor een
betaling van contributie aan de het Europese programma European Spatial
Planning Observation Network (ESPON).
Bijdrage aan agentschappen
RVB
Het Rijksvastgoedbedrijf ontvangt een bijdrage voor het slimmer gebruik
maken van Rijksvastgoed in het licht van maatschappelijke opgaven, zoals
op het gebied van de energietransitie. Bij eerste suppletoire begroting is € 1
mln. gerealloceerd voor de jaarlijkse bijdrage aan College van Rijksadvi­
seurs .

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

81

RIVM
Het RIVM heeft een bijdrage ontvangen voor het expertisecentrum
Windenergie.
RWS (leefomgeving)
Rijkswaterstaat (RWS) ontvangt een bijdrage voor diverse beleidsonder­
steunende en adviserende activiteiten in het domein van de fysieke leefom­
geving, waaronder beheer en exploitatie van het Omgevingsloket-online
(OLO). Bij eerste suppletoire begroting zijn er middelen gerealloceerd om
op het juiste instrument te verantwoorden.
Basisregistratie Ondergrond (BRO)
RWS heeft in 2021 een bijdrage ontvangen voor de beleidsondersteunende
en adviserende activiteiten in het kader van de Basisregistraties
ondergrond.
Bijdrage aan (andere) begrotingsstukken
Infrastructuur en Waterstaat (H12)
Dit betreft een overboeking aan het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) voor de licenties voor het geografisch informatiesysteem.
5.2 Omgevingswet
Subsidies(regelingen)
Eenvoudig Beter
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van Water­
schappen (UvW) ontvangen subsidie om de gemeenten en waterschappen
te ondersteunen bij het implementeren van en het werken met de
Omgevingswet.
Bij tweede suppletoire begroting is € 23 mln. beschikbaar gesteld voor de
extra kosten van de implementatie - door het verschuiven van de inwer­
kingtreding van de Omgevingswet - voor de koepels van gemeenten,
provincies en waterschappen en voor de rijkspartijen die de Omgevingswet
invoeren. De middelen worden door de koepels ingezet als stimulans voor
een goede en tijdige invoering van de wet en aan maatregelen die de imple­
mentatie van de wet extra ondersteunen. Het geld komt ten goede aan de
bevoegd gezagen die de Omgevingswet moeten invoeren.
Opdrachten
Eenvoudig Beter
Het betreft een aantal kleinere opdrachten, waaronder onderzoeksop­
drachten en advisering over het fysieke domein. Deze opdrachten hebben
bijgedragen aan de producten die zijn opgeleverd of nog worden
opgeleverd binnen het stelsel van Omgevingswet.
Aan de Slag
Het opdrachtenbudget is besteed aan diverse onderzoeksopdrachten,
beleidsadviezen en communicatiemiddelen en -producten, zodat betrokken
partijen en organisaties kunnen werken met het nieuwe digitale stelsel
Omgevingswet. Voor diverse doelgroepen, zoals beleidsmedewerkers van
de bevoegd gezagen, softwareleveranciers, communicatieadviseurs en
bestuurders zijn bijeenkomsten georganiseerd ter voorbereiding op het
leren werken met de Omgevingswet. Vanwege de COVID-maatregelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

82

vonden deze vooral digitaal plaats. Bij eerste suppletoire begroting heeft er
een reallocatie naar plaatsgevonden om de uitgaven op het juiste
instrument te verantwoorden.
Service Team Rijk
Bij tweede suppletoire begroting is vanuit het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) een bijdrage ontvangen voor het
Serviceteam Rijk (STR). Het STR digitaliseert de rijksregelgeving onder de
Omgevingswet voor de zes departementen die regelgeving hebben in het
Omgevingswetdomein. In 2021 zijn de laatste aanvullingsregelingen en
verschillende wijzigingssporen bekendgemaakt. Ook is in 2021 een
belangrijk deel van de ontwikkeling van toepasbare regels afgerond.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Kadaster
Het betreft hier de bijdrage voor de activiteiten die het Kadaster uitvoert in
het kader van het afbouwen, implementeren, beheer en doorontwikkeling
van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Samen met een aantal
ontwikkelpartners, Rijkswaterstaat, KOOP, Geonovum en Kadaster, werkt
het Ministerie van BZK aan het DSO. Elke ontwikkelpartner zet daarvoor
expertise in. Bij tweede suppletoire begroting zijn onder meer middelen
gerealloceerd binnen het instrument voor Geonovum om deze op de juiste
regeling te verantwoorden.
Geonovum
Het betreft hier de bijdrage voor de activiteiten die Geonovum uitvoert in
het kader van de ontwikkeling, implementatie en het beheer van het DSO.
Bij eerste en tweede suppletoire begrotingen zijn middelen gerealloceerd
om deze op de juiste regeling te verantwoorden.
ICTU
Het betreft hier de bijdrage voor de activiteiten die ICTU uitvoert in het kader
van de monitor op de implementatie van het DSO. Hiermee wordt beoogd
te monitoren in hoeverre betrokken partijen en organisaties in staat zijn om
te kunnen werken met het DSO.
Aan de Slag
Dit betreft de nabetaling bijdrage 2020 aan VNG voor het uitvoeren van
activiteiten in het kader van de ontwikkeling van het DSO en het leveren van
invoeringsondersteuning voor de stelselwijziging. Hiervoor zijn bij eerste
suppletoire begroting middelen gerealloceerd.
Diverse bijdragen
Er zijn diverse opdrachten verstrekt aan IPO en VNG voor diverse
onderzoeken naar de financiële effecten van de Omgevingswet voor de
medeoverheden. Hiervoor zijn bij eerste suppletoire begroting middelen
gerealloceerd.
Bijdrage aan Medeoverheden
Aan de Slag
Dit betreft onderzoeken naar de financiële effecten van de inwerkingtreding
van de Omgevingswet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

83

Eenvoudig Beter
Het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de VNG hebben bijdragen ontvangen
voor een aantal onderzoeken met als doel om de financiële effecten van
de Omgevingswet voor de medeoverheden te onderzoeken.
Bijdrage aan agentschappen
RWS (Eenvoudig Beter)
Voor ondersteuning bij de invoering van het stelsel van de Omgevingswet
ontvangt RWS een bijdrage. Inzet van deze expertise is een continuering van
hetgeen gebruikelijk was bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
(IenW). Er zijn in 2021 diverse opdrachten verleend aan RWS voor het
digitaliseren van de regelgeving. Om de middelen op de juiste regeling te
verantwoorden is bij eerste suppletoire begroting binnen het instrument
gerealloceerd naar de regeling Aan de Slag.
Aan de Slag
Dit betreft de bijdrage voor de activiteiten die Rijkswaterstaat (RWS) uitvoert
in het kader van de ontwikkeling van het DSO, de ontwikkeling van het
Informatiepunt en het leveren van invoeringsondersteuning voor de stelsel­
wijziging. Samen met ontwikkelpartner RWS werkt het ministerie van BZK
aan de afbouw, ontwikkeling en implementatie van het DSO. Om de bijdrage
aan Rijkswaterstaat op het juiste instrument te verantwoorden zijn bij eerste
en tweede suppletoire begrotingen middelen gerealloceerd.
Diverse agentschappen
Dit betreft een bijdrage aan het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële
Overheidspublicaties (KOOP) voor de ontwikkeling van een database voor
de Crisis- en Herstelwet.
Ontvangsten
Ruimtelijke Ordening
Voor de basisregistraties is de jaarlijkse bijdrage van de UvW van € 3,8 mln.
ontvangen. Tevens hebben er afrekeningen met Rijkswaterstaat over 2020
voor beleidsondersteunend advies plaats gevonden en ook over een
opdracht voor het Serviceteam Rijk voor in totaal € 1,1 mln. Ook met het
Kadaster heeft een afrekening over de jaaropdracht 2020 plaats gevonden
van € 0,6 mln. Van een aantal gemeenten zijn nog ontvangsten binnen
gekomen van in totaal € 0,1 mln.
Omgevingswet
Voor de ontvangsten was er bij eerste en tweede suppletoire een bedrag
aan ontvangsten van € 6,6 mln geraamd. Bij de afrekening over de
opdrachten voor 2020 is een totaalbedrag van € 5,3 mln. van verschillende
ontwikkelpartners teruggekomen. Het verschil zit in de niet betaalde
bijdrage van het IPO voor het beheer DSO. Deze bijdrage 2021 wordt
waarschijnlijk in 2022 alsnog betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

84

4.6 Artikel 6. Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving
A. Algemene doelstelling
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) zorgt
voor:
– een veilige, gebruiksvriendelijke en inclusieve (digitale) overheids­
dienstverlening;
– een veilig en betrouwbaar identiteitsstelsel waarbij veilig en efficiënt
gebruik wordt gemaakt van (persoons)gegevens;
– bijdragen aan het vertrouwen in de overheid door het verbeteren van
de informatiepositie van burgers en bedrijven;
– zorgdragen voor toegankelijke en transparante overheidsinformatie;
– het bewaken van rechten en publieke waarden, zoals privacybe­
scherming en zelfbeschikking, in de informatiesamenleving en daarmee
bijdragen aan de bewaking van de kernwaarden van de democratie.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van BZK is verantwoordelijk voor het bevorderen van een
adequate digitale overheidsdienstverlening, waarbij het belangrijkste doel
is dat de dienstverlening toegankelijk is voor iedereen.
In de portefeuilleverdeling zijn onderstaande rollen en verantwoordelijk­
heden belegd bij de Staatssecretaris van BZK.
Stimuleren
De Minister van BZK stimuleert het gebruik van nieuwe digitale technolo­
gieën voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken, waarbij de
markt ook nadrukkelijk uitgedaagd wordt om mee te denken over
antwoorden op maatschappelijke vragen.
Regisseren
De Minister van BZK zorgt voor maatregelen die burgers rechten geven en
beschermen tegen ongewenste aspecten van digitalisering. De Minister van
BZK pakt de rol om voortdurend de beleidsagenda op het terrein van de
informatiesamenleving en overheid te herijken aan de eisen van de tijd.
De Minister van BZK is stelselverantwoordelijk voor de inrichting en
governance van de digitale overheid, waaronder de digitale basisinfra­
structuur die deze mogelijk maakt.
De Minister van BZK heeft een kaderstellende rol op het gebied van de
digitale overheid. Kaderstellen gebeurt in de vorm van wetgeving,
standaarden, architectuurkaders en richtlijnen rekening houdend met
Europese ontwikkelingen en verplichtingen.
De Minister van BZK heeft een coördinerende rol met betrekking tot alle
officiële publicaties van de overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

85

Uitvoeren
De Minister van BZK is verantwoordelijk voor de inrichting, beschikbaar­
stelling, instandhouding, werking, beveiliging en betrouwbaarheid van
generieke voorzieningen voor elektronisch berichtenverkeer en informatie­
verschaffing, alsmede voor de voorzieningen voor het inloggen bij
overheidsdienstverleners(authenticatie) en registratie van machtigingen in
het burgerservicenummer (BSN)-domein.
De Minister van BZK is verantwoordelijk voor het beleid rondom het
vaststellen van de identiteit alsmede de verstrekking van reisdocumenten
op basis daarvan. Ook is de Minister van BZK verantwoordelijk voor de
vastlegging van persoons- en adresgegevens in de Basisregistratie
Personen (BRP). In dat kader houdt de Minister van BZK toezicht op de
uitvoering van de Paspoortwet, monitort de uitvoering van de wet BRP en
ondersteunt de gemeenten die primair verantwoordelijk zijn voor de
uitvoering van deze wetten. De Minister van BZK faciliteert hiermee het
juiste gebruik van persoons- en adresgegevens door andere overheidsin­
stanties. Het tegengaan van fraude met, en het corrigeren van fouten van,
persoons- en adresgegevens en reisdocumenten vormt hiervan een
integraal onderdeel.
C. Beleidsconclusies
Digitale Inclusie en vermindering regeldruk voor burgers
Ook als je voldoende vaardig bent, schiet overheidsdienstverlening soms
tekort. Bijvoorbeeld als het gaat om persoonlijk contact. Het kabinet heeft
daarom maatregelen aangekondigd om de dienstverlening te verbeteren en
de overheid toegankelijker en begrijpelijker te maken. Vanuit Digitale
inclusie en Vermindering regeldruk voor burgers hebben we daar op
verschillende manieren aan bijgedragen. Het aantal fysieke Informatie­
punten Digitale Overheid is bijvoorbeeld verhoogd naar 351. Ook werkt
het Rijk aan een betere digitale toegankelijkheid van diensten en het gebruik
van duidelijke taal. Onderzoek wordt gedaan om het digitaal bewustzijn te
vergroten, knelpunten worden aangekaart om dienstverlening te
verbeteren en er wordt gewerkt aan een digitaal inclusieve samenleving. In
de voortgangsbrief Digitale inclusie 2021 gaan we in op de resultaten ten
aanzien van digitale inclusie (Kamerstukken II 2020/21, 26643, nr. 809).
NL DIGIbeter, Agenda digitale overheid
Als onderdeel van de bredere Nederlandse digitaliseringsstrategie van het
kabinet is er de afgelopen jaren gewerkt aan een ambitieuze, brede agenda
om overheidsbreed kansen en uitdagingen te pakken die de informatiesa­
menleving is biedt. Deze Agenda digitale overheid heet NL Digibeter. Om
maatschappelijke vraagstukken op te pakken en de digitale dienstverlening
goed te organiseren is een digitale transformatie nodig. Daarbij werken wij
als één overheid samen. Om deze transformatie te realiseren is er de
afgelopen jaren in projecten geïnvesteerd via de investeringspost. In 2021
is de de investeringspost geëvalueerd en voor het bijbehorende beleidsar­
tikel een beleidsdoorlichting uitgevoerd. Beiden zijn in 2021 aan uw Kamer
aangeboden. Het kabinet komt in 2022 met een reactie op deze beleids­
doorlichting.
Stelsel van basisregistraties
Het Meldpunt Fouten in Overheidsregistraties is in januari 2021 gestart.
Het meldpunt helpt mensen, bedrijven en organisaties die vermoeden dat
de overheid verkeerde gegevens van hen heeft geregistreerd. In 2021 zijn
bij het meldpunt in totaal 504 meldingen binnengekomen. Het meldpunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

86

corrigeert zelf geen gegevens en herstelt geen gevolgen, maar werkt bij
afhandeling van de meldingen intensief samen met verantwoordelijke
overheidsorganisaties.
Met het interbestuurlijke programma Regie op gegevens is er in 2021 als
uitvoering van de beleidsbrief van 11 juli 2019 gewerkt aan het fundament
voor het versterken van de regie op gegevens voor burgers (Kamerstukken
II 2018/19, 32761, nr. 147) . De afspraken en spelregels betreffende het delen
van gegevens door burgers met partijen buiten de overheid zijn verder
uitgewerkt als basis voor wetgeving. Ook zijn diverse (burger)onderzoeken
voor het delen van gegevens uitgevoerd.
De Basisregistratie Personen (BRP) wordt op basis van een meerjarige
ontwikkelagenda verbeterd. In 2021 is gewerkt aan beter zicht op verblijf van
arbeidsmigranten in Nederland. Hierover is gerapporteerd in het hoofdstuk
Registratie van de voortgangsrapportage Arbeidsmigranten (Kamerstukken
II 2020/21, 29861, nr. 77). Een voorstel tot wijziging van de wet BRP werd
aangenomen, waardoor op 1 januari 2022 een experimentartikel in werking
kon treden ten behoeve van doorontwikkeling van de BRP.
Informatieveiligheid
Vanwege de toename van ransomware-aanvallen wereldwijd, stond het
inhoudelijk programma van de Overheidsbrede Cyberoefening in 2021 in
het teken van dit thema1. In webinars, van en voor de overheid, is er kennis
en informatie gedeeld over ransomware, wat organisaties kunnen doen aan
zowel de preventieve kant als in de respons en herstel. Ook ging de gesimu­
leerde hackaanval van het programma, die alle overheden live konden
volgen en ook terug kunnen kijken, in op een ransomware-aanval. Dit
oefenscenario is ook online (gratis) te downloaden voor alle overheden,
zodat zij met dit scenario in de eigen organisatie kunnen oefenen.
Tevens is er een handreiking over redteaming gepubliceerd in dezelfde
periode 2. De handreiking beschrijft wat er komt kijken bij een redteam
oefening: welke vormen, elementen en spelers er zijn bij zo’n oefening en
waar rekening mee gehouden moet houden bij het zelf organiseren van
een redteam oefening.
Met bovenstaande inzet vervult het Ministerie van BZK haar faciliterende,
ondersteunende en aanjagende rol richting alle overheden. Informatievei­
ligheid is en blijft namelijk de verantwoordelijkheid van iedere overheids­
organisatie. Elke vorm van interbestuurlijke samenwerking, kennisdeling en
oefening zorgt voor een verhoogde alertheid en inzet op het thema infor­
matieveiligheid.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 14 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 6. Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving
(bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Realisatie

Verplichtingen

1
2

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

147.334

188.839

159.454

211.807

222.162

170.330

51.832

zie www.weerbaredigitaleoverheid.nl
zie https://www.digitaleoverheid.nl/document/red-teaming-in-de-praktijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

87

Vastgestelde
begroting

Realisatie

Uitgaven
6.2 Overheidsdienstverlening,
informatiebeleid en informatiesamenleving

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

198.313

188.841

170.827

190.203

213.854

170.330

43.524

47.165

67.266

76.764

84.025

97.433

77.798

19.635

Subsidies (regelingen)
(Door)ontwikkeling eoverheidsvoorzieningen

287

413

0

0

0

0

0

Communicatie, kennisdeling en onderzoek

321

1.024

0

0

0

0

0

Digitale dienstverlening

80

20

0

0

0

0

0

Overheidsdienstverlening

0

0

2.976

4.110

3.778

2.149

1.629

(Door)ontwikkeling eoverheidsvoorzieningen

1.991

1.205

0

0

0

0

0

Aanpak fraudebestrijding

10.849

11.100

0

0

0

0

0

Informatiebeleid

1.794

1.467

1.961

2.472

1.646

7.937

‒ 6.291
‒ 8.518

Opdrachten

Overheidsdienstverlening

0

0

1.383

1.230

2.189

10.707

Digitale dienstverlening

1.114

1.423

72

0

0

0

0

Informatiesamenleving

0

0

704

660

517

2.216

‒ 1.699

Bijdrage aan ZBO's/RWT's
CBS

0

154

575

1.440

40

35

5

RDW

1.600

1.458

966

2.515

3.297

0

3.297

KvK

0

2.651

6.167

6.343

3.782

5.279

‒ 1.497

ICTU

0

4.477

8.964

8.877

8.693

8.268

425

Kadaster

0

130

120

0

0

0

0

Diverse bijdragen

0

390

886

1.087

978

900

78
0

Bijdrage aan medeoverheden
Provincies

0

12

0

0

0

0

Waterschappen

0

104

0

0

0

0

0

502

1.481

579

147

422

650

‒ 228

0

191

150

792

565

180

385

RVO.nl

35

2.613

6.647

8.195

9.832

6.527

3.305

Diverse bijdragen

0

444

111

1.520

139

0

139

708

1.617

11.075

12.394

19.275

9.743

9.532

Gemeenten
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Digitale dienstverlening
Bijdrage aan agentschappen

UBR
Telecom

0

0

1.679

1.577

1.796

1.600

196

Logius

24.496

30.991

26.056

23.498

34.205

21.407

12.798

RvIG

2.731

2.150

5.362

6.102

6.266

150

6.116

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Buitenlandse Zaken (H5)

0

20

35

25

13

50

‒ 37

Diverse bijdragen

0

241

296

1.041

0

0

0

657

1.490

0

0

0

0

0

101.511

74.146

0

0

0

0

0

Aanpak fraudebestrijding
6.3 Betrouwbare levering van eoverheidsvoorzieningen
Opdrachten
Beheer e-overheidvoorzieningen

415

423

0

0

0

0

0

Officiële publicaties en wettenbank

1.791

1.765

0

0

0

0

0

KvK

0

4.700

0

0

0

0

0

CBS

0

1.141

0

0

0

0

0

ICTU

0

245

0

0

0

0

0

RVO

0

6.959

0

0

0

0

0

Telecom

0

1.683

0

0

0

0

0

Bijdrage aan zbo’s/rwt’s

Bijdrage aan agentschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

88

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Logius

88.522

45.946

0

0

0

0

0

RvIG

3.434

3.767

0

0

0

0

0

UBR

7.349

7.517

0

0

0

0

0

6.4 Burgerschap

7.365

10.072

0

0

0

0

0

Subsidies (regelingen)
Democratie

0

1.108

0

0

0

0

0

106

216

0

0

0

0

0

4.312

4.403

0

0

0

0

0

594

1.977

0

0

0

0

0

Democratie

1.057

1.750

0

0

0

0

0

Programma burgerschap

1.296

618

0

0

0

0

0

6.5 Identiteitsstelsel

42.272

37.357

46.184

42.566

51.928

35.432

16.496
0

Comité 4/5 mei
ProDemos
Programma burgerschap
Opdrachten

Opdrachten
Beleid BRP en reisdocumenten

146

1.230

0

0

0

0

9.141

0

0

0

0

0

0

0

0

818

248

421

5.476

‒ 5.055

ICTU

0

0

8.451

323

267

0

267

Diverse bijdragen

0

0

0

912

0

0

0

326

767

313

192

287

0

287

32.659

35.360

36.602

40.891

50.953

29.956

20.997

0

0

47.879

63.612

50.286

57.100

‒ 6.814

0

0

5.379

10.013

3.507

5.188

‒ 1.681

0

0

259

851

377

14.385

‒ 14.008

KvK

0

0

175

827

393

166

227

ICTU

0

0

984

2.429

1.168

1.130

38

Diverse bijdragen

0

0

3.468

1.702

2.235

175

2.060

RDW

0

0

0

5.319

1.505

3.740

‒ 2.235

Gemeenten

0

0

0

2.256

0

0

0

Provincies

0

0

0

401

0

0

0

Waterschappen

0

0

150

0

0

0

0

0

0

0

95

197

0

197

RVO.nl

0

0

2.300

2.825

3.987

972

3.015

UBR

0

0

1.478

1.192

397

398

‒1

Diverse bijdragen

0

0

1.954

1.247

696

386

310

Logius

0

0

26.332

27.237

33.791

26.272

7.519

RvIG

0

0

3.500

5.505

1.162

2.504

‒ 1.342

DPC

0

0

0

1.356

827

1.784

‒ 957

0

0

1.900

357

44

0

44

Operatie BRP
Identiteitsstelsel
Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Bijdrage aan medeoverheden
Gemeenten
Bijdrage aan agentschappen
RvIG
6.6 Investeringspost digitale overheid
Subsidies (regelingen)
Doorontwikkeling en innovatie digitale
overheid
Opdrachten
Doorontwikkeling en innovatie digitale
overheid
Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Diverse bijdragen
Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Diverse bijdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

89

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

0

0

0

0

14.207

0

14.207

Hoogwaardige dienstverlening één overheid

0

0

0

0

214

0

214

VNG

0

0

0

0

257

0

257

ICTU

0

0

0

0

1.409

0

1.409

RDW

0

0

0

0

11.400

0

11.400

CBS

0

0

0

0

23

0

23

Logius

0

0

0

0

288

0

288

AZ-DPC

0

0

0

0

320

0

320

Overige bijdragen

0

0

0

0

296

0

296

25.255

18.911

18.419

10.826

12.349

959

11.390

6.7 Hoogwaardige dienstverlening één
overheid
Subsidies (regelingen)

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Bijdrage aan agentschappen

Ontvangsten

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
6.2 Overheidsdienstverlening, informatiebeleid en informatiesamenleving
Subsidies (regelingen)
Overheidsdienstverlening
De Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) ontvangt een
meerjarige subsidie voor diverse activiteiten ter verbetering van het oplei­
dingsaanbod en diplomastelsel voor ambtenaren van de afdelingen
burgerzaken bij gemeenten.
De Universiteit van Amsterdam, de Universiteit van Tilburg en de Univer­
siteit van Groningen hebben ieder in de vorm van een proeftuin een subsidie
ontvangen om onderzoek te doen naar digitale bewustwording onder
mensen.
Beeld en Geluid heeft een subsidie ontvangen ter bevordering van digitale
kansen voor iedereen. De Alliantie Digitaal Samenleven is een samen­
werking van meer dan dertig partijen die zich inzetten voor een digitale
samenleving.
Het aanjaagteam van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
heeft een subsidie ontvangen ter bevordering van de toegankelijkheid van
websites en apps bij gemeenten en de verbetering van een begrijpelijke
overheid.
Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen overgeheveld van het
instrument Opdrachten naar het instrument Subsidies (regelingen) om
subsidies voor onder andere het Aanjaagteam Digitale Inclusie, het
Europese project Digital Compentence (DIGCOM) en Eenduidige Normatiek
Single Information Audit (ENSIA) op het juiste instrument te verant­
woorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

90

Opdrachten
Informatiebeleid
De overheid gaat onverminderd door met het bevorderen van de informa­
tieveiligheid bij de overheid (Kamerstukken II 2020/2021, 26643, nr. 749). Zo
ook met de verdere ondersteuning van alle overheden met diverse kennis­
producten over de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), met als
doel de BIO geimplementeerd te krijgen. Ook wordt de Overheidsbrede
Cyberoefening voortgezet, omdat naast preventie en detectie ook respons
en herstel van belang zijn. Om informatieveilig inkopen te bevorderen is
het instrument Inkoopeisen Cybersecurity Overheid (ICO) doorontwikkeld.
Ook heeft het gemeentelijke verantwoordingsstelsel Eenduidige Normatiek
Single Information Audit (ENSIA) enkele belangrijke aanpassingen
ondergaan. Zo is de governance herijkt, een nieuw ondersteuningsin­
strument ontwikkeld en geïmplementeerd en het stelsel Waardering
Onroerende Zaken (WOZ) als achtste stelsel toegevoegd.
De Minister van BZK heeft de wettelijke taak om de Staatscourant uit te
geven en een wettenbank ter beschikking te stellen. Deze elektronische
publicaties zijn voor iedereen kosteloos raadpleegbaar. De productie is
uitbesteed.
Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen overgeheveld naar het
instrument Agentschappen om de werkzaamheden aan het informatie­
beleid op het juiste instrument te verantwoorden
Overheidsdienstverlening
Om de digitale dienstverlening op een goed en efficiënte wijze te
organiseren is gewerkt aan een digitale transformatie. Het uitgangspunt
hierbij was één overheid door een heldere en eenduidige overheidscom­
municatie. Daarnaast zijn initiatieven ontplooid die een inclusieve en veilige
overheidsdienstverlening moeten waarborgen.
Bij de tweede suppletoire begroting hebben diverse reallocaties plaatsge­
vonden. Vanuit het instrument Opdrachten zijn middelen overgeheveld naar
het instrument Subsidies om subsidies voor het Aanjaagteam Digitale
Inclusie, het Europese project Digital Compentence (DIGCOM) en ENSIA op
het juiste instrument te verantwoorden. Ook zijn er middelen overgeheveld
naar het instrument Bijdrage aan ZBO's/RWT's voor een bijdrage aan ICTU
voor het Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken.
Informatiesamenleving
In het kader van digitale toegankelijkheid heeft 200OK in opdracht van BZK
een verkenning uitgevoerd om de cijfers uit het toegankelijkheidsregister te
kunnen duiden.
Raccoon/De Brouwerij heeft via het Startup in Residence programma een
bijdrage ontvangen voor het ontwikkelen van leer en oefenmodules voor
de Digikwis app. Deze app is ter bevordering van de digitale zelfred­
zaamheid van mensen.
Initiative heeft een bijdrage ontvangen om samen met DPG een speciale
editie van de Libelle/Margriet te ontwikkelen: de Digibelle. Hiermee maken
we mensen digitaal bewuster en bevorderen we het gebruik van digitale
middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

91

Voor de uitgaven voor het Project Gebruiker Centraal zijn er bij de tweede
suppletoire begroting middelen overgeheveld van instrument Opdrachten
naar Bijdrage aan ZBO's/RWT's.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
CBS
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) ontving een bijdrage om in
het kader van het Digitaal Ondernemersplein statistische informatie te delen
die voor ondernemers relevant is.
RDW
De RDW heeft een bijdrage ontvangen voor de meerkosten voor het
realiseren van rijbewijzen met een eID-applicatie. Vanwege het uitstel van
de wet Digitale Overheid, waarin het tarief wordt verwerkt, draagt BZK deze
meerkosten.
Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen overgeheveld binnen
het instrument Bijdrage aan ZBO's/RWT's om de kosten aan de RDW op
de juiste regeling te verantwoorden. Een deel hiervan is afkomstig van de
regeling KVK.
KvK
De Kamer van Koophandel (KvK) ontving een bijdrage voor het beheer en
de exploitatie van het Digitaal Ondernemersplein. Er is samengewerkt met
overheidsorganisaties om actuele informatie voor ondernemers te maken
voor alle dienstverlening van de overheid. Voor Ondernemersplein en
Business.gov tezamen was het bereik in 2021 9,7 miljoen bezoeken. Dat is
een stijging ten opzichte van de 9,1 miljoen in 2020.
ICTU
ICTU heeft een bijdrage ontvangen voor de overheidsbrede cyberoefening
in de Europese maand van de cybersecurity (oktober). De programmering
bestond uit webinars, een online magazine en een gesimuleerde
hackaanval.
Ook ontving ICTU een bijdrage voor het formuleren van een interbestuur­
lijke visie en actieplan op het thema Digitale ontwrichting.
Voor het beheren en stimuleren van het gebruik van de Nederlandse
Overheid Referentie Architectuur ontving ICTU in 2021 eveneens een
bijdrage. Activiteiten zijn onder meer het verwerken van veranderend beleid
in de NORA, het verdiepen op thema’s zoals data, artificial intelligence (AI),
digitale identiteit en regie op gegevens en tenslotte het beter vindbaar en
bruikbaar maken van ICT-architectuurkaders voor overheidsorganisaties.
Uit deelname en gesprekken in de gebruikersraad NORA en sectorale
overleggen blijkt de betrokkenheid van de verschillende overheidsssectoren
bij de referentiearchitectuur.
Een bijdrage is verstrekt aan ICTU voor de begeleiding van de implemen­
tatie van de Europese verordening Single Digital Gateway. ICTU heeft
Nederlandse overheidsorganisaties ondersteund bij het geschikt maken van
informatie over overheidsproducten op het YourEurope portaal. Daarnaast
heeft ICTU ondersteund bij de afstemming met stakeholders over de
technische vereisten van het Once Only Technical System, waarover de
Europese Commissie samen met lidstaten in overleg is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

92

ICTU heeft in 2021 het Ministerie van BZK ondersteund bij de uitvoering van
het overheidsbrede programmaplan voor de verbetering van het stelsel van
Basisregistraties. Onder meer zijn onderzoeken verricht naar de kwaliteit
van de samenhang in het stelsel en naar de kwaliteitsinformatie per basis­
registratie.
ICTU heeft een bijdrage ontvangen voor GebruikerCentraal. GebruikerCen­
traal is een netwerk van deskundigen dat werkt aan de verbetering van
online overheidsdienstverlening vanuit het perspectief van mensen. Het
netwerk deelt kennis en ontwikkelt instrumenten voor inclusieve dienstver­
lening.
Tenslotte heeft ICTU een bijdrage ontvangen voor de programmatische
invoering van de mogelijkheid voor burgers om meer regie op hun
gegevens te kunnen voeren. Een proefopstelling voor inzage in de verstrek­
kingen van persoonsgegevens is succesvol afgerond.
Diverse bijdragen
Het Centrum Informatiebeveiliging en Privacybescherming (CIP) ontving
een bijdrage voor het opstellen van kennisproducten ten behoeve van de
implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) (Stcrt.
2019, 26526).
Ook ontving het CIP een bijdrage voor de doorontwikkeling van het
instrument Inkoopeisen Cybersecurity Overheid ter bevordering van het
veilig inkopen van ICT-producten door de overheid.
Het Ministerie van BZK heeft een bijdrage gegeven aan het Ministerie van
Buitenlandse Zaken voor de uitgifte van DigiD’s in het buitenland.
Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
Digitale dienstverlening
Stichting RINIS heeft een bijdrage ontvangen voor het beheer van eDelivery.
eDelivery richt zich op een veilige en grensoverschrijdende digitale dienst­
verlening tussen Nederland en andere EU-lidstaten, zonder dat een burger
of bedrijf daarvoor fysiek informatie moet ophalen of brengen. Verder heeft
stichting RINIS kennis en expertise gedeeld over eDelivery in relevante
gremia.
TaalUnie
De TaalUnie heeft een bijdrage ontvangen en heeft samen met de Univer­
siteit Utrecht en de Hogeschool Arnhem Nijmegen een monitor opgezet om
de begrijpelijkheid van overheidsteksten steekproefsgewijs te meten. De
TaalUnie bekeek onder andere met proefpersonen en een expertpanel oude
en nieuwe teksten die verbeterd waren met de Direct Duidelijk Checklist en
schrijfwijzer. Daarmee kon worden bepaald wat een tekst begrijpelijker
maakt en is aangetoond dat de verbetering van brieven leidt tot een beter
begrip bij proefpersonen. Ook is onderzoek gedaan naar het effect op het
gedrag van de lezer als een tekst begrijpelijker is.
Stichting ABC
De stichting ABC heeft een bijdrage ontvangen voor het inzetten van taalam­
bassadeurs. Zij onderzoeken de meerwaarde van een landelijk gecoördi­
neerd testpanel op inclusieve dienstverlening. Daarnaast hebben de
Stichting Lezen en Schrijven en Stichting ABC inspiratiesessies voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

93

ambtenaren georganiseerd met taalambassadeurs om te laten zien waar zij
tegenaan lopen bij overheidstaal en hoe taalambassadeurs kunnen helpen
overheidstaal begrijpelijker te maken.
Bijdrage aan agentschappen
RVO.nl
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) ontving een bijdrage
voor het beheren en doorontwikkelen van digitale overheidsvoorzieningen
voor bedrijven, zoals Ondernemersplein en de berichtenbox voor bedrijven.
Deze voorzieningen zijn technisch doorontwikkeld en informatie over alle
(aankomende) wet- en regelgeving van de overheid is geactualiseerd.
Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen van het instrument
Opdrachten naar het instrument Agentschappen gealloceerd ten behoeve
van de uitvoering van eIDAS. eIDAS verzorgt de Nederlandse aansluiting op
het Nederlandse eID stelsel. Nederlandse overheden kunnen zo EU burgers
in laten loggen op hun dienstverlening met hun eigen nationale eID middel.
Nederlanders kunnen in de nabije toekomst ook inloggen met hun DigiD of
eHerkenningsmiddel.
UBR
Het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP),
onderdeel van UBR, heeft een bijdrage ontvangen voor het beheer van de
Staatscourant, de databanken met centrale en lokale wet- en regelgeving,
het register van overheidsorganisaties, de uitspraken op het gebied van
het publiekrechtelijk tuchtrecht en het webportaal www.overheid.nl.
UBR/KOOP ontving een bijdrage voor het traject om te komen tot een
overheidsbreed Register Internetdomeinen Overheid (RIO). In 2021 heeft
KOOP een bijdrage ontvangen voor de doorontwikkeling en implementatie
van het Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI). Op dit platform
moeten bestuursorganen op termijn verplichte categorieën documenten
actief openbaar maken, Deze verplichting komt voort uit de in 2021
aangenomen Wet open overheid (Woo). Met de bijdrage heeft KOOP in 2021
onder andere gewerkt aan de ontwikkeling van een API (koppelvlak) voor
de aansluiting van bestuursorganen op PLOOI, aan de verbetering van
zoekmogelijkheden in het portal en aan het opstellen van een aansluitstra­
tegie.
Telecom
Agentschap Telecom ontving een bijdrage voor het uitvoeren van toezicht
op het stelsel van elektronische toegangsdiensten (eTD) in het bedrijven­
domein.
Logius
Logius heeft in 2021 een bijdrage gekregen voor de ondersteuning van de
overheidsbrede implementatie van e-facturatie en e-procurement. Logius
draagt hier aan bij met het in publiekprivaat verband beheren en dooront­
wikkelen van de e-facturatie standaarden, het ontwikkelen van nieuwe
procurement berichtenstandaarden (zoals e-orders), het bieden van
expertise en implementatieondersteuning aan de rijksoverheidsorgani­
saties en het faciliteren van een onafhankelijk publiekprivaat nationaal
forum, waarin onderwerpen inzake de implementatie van e- facturatie en eprocurement worden besproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

94

Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen van het instrument
Opdrachten naar het instrument Agentschappen gealloceerd ten behoeve
van de werkzaamheden aan MijnOverheid. Logius ontving een bijdrage
voor de doorontwikkeling van het domein Persoonlijke Gegevens in
MijnOverheid. Het doel van deze ontwikkeling is dat gebruikers inzicht
krijgen in meer gegevensbronnen dan die nu worden ontsloten via
MijnOverheid, dat zij kunnen zien aan wie deze gegevens worden verstrekt
en dat zij doorgeleid worden naar de mogelijkheid om deze gegevens te
laten corrigeren. In 2021 zijn verschillende verbeteringen gerealiseerd:
gebruikers van MijnOverheid kunnen officiële bekendmakingen over hun
buurt inzien op MijnOverheid en in een pilot zijn met toestemming van
betrokkenen inkomensgegevens gedeeld met woningbouwcorporaties ten
behoeve van de inkomenstoets bij de aanvraag van een huurwoning.
Tot slot zijn bij Slotwet middelen ontvangen voor de naheffing op de BRP(bevragingen). Deze hangt samen met de DigiD-bevragingen naar aanleiding
van Covid19.
RvIG
De RvIG heeft een bijdrage ontvangen voor de beheervoorziening Burger­
servicenummer (BSN). Kosten worden grotendeels doorbelast aan
gebruikers.
RvIG ontving ook een bijdrage voor beheer van een Autorisatielijst BSN om
inloggen met een inlogmiddel van een ander EU-land mogelijk te maken.
Bij de tweede suppletoire begroting zijn er middelen ontvangen van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, voor de doorbelasting
van de BRP voorzieningen.
6.5 Identiteitsstelsel
Opdrachten
Identiteitsstelsel
Het reisdocumentenstelsel en de Basisregistratie Personen (BRP) zijn
belangrijke onderdelen van het Nederlandse Identiteitsstelsel, die worden
gemoderniseerd. Sinds 4 januari 2021 is het voor burgers mogelijk een
identiteitskaart met e-functionaliteit aan te vragen, waarmee ingelogd kan
worden bij de Nederlandse overheid (via de DigiD app). Op 2 augustus 2021
is de Paspoorwet gewijzigd in verband met invoering van Verordening
(EU)2019/1157 ten behoeve van aanbrengen vingerafdrukken op de
Nederlandse Identiteitskaart.
De Europese Commissie kwam met een voorstel voor de revisie van de
eIDAS verordening tot een Europees digitaal identiteit raamwerk (Kamer­
stukken II 2020/21, 22112, nr. 3161). Hiervoor zijn middelen aangewend om
met de juiste expertise de Nederlandse input vorm te geven.
Op het domein digitale identiteit is tevens een uitgebreid onderzoek
uitgevoerd naar het Nederlandse Self Sovereign Identity ecosysteem
(Kamerstukken II 2021/22, 26643, nr. 791).
Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen gerealloceerd van het
instrument Opdrachten naar het instrument Bijdrage aan agentschappen
om de bijdrage aan RvIG voor onder andere de Basisregistratie Personen
(BRP) op het juiste instrument te verantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

95

Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
ICTU ontving een bijdrage voor de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA).
Dit programma is in de loop van 2019 grotendeels overgenomen door RvIG.
ICTU voerde in 2021 nog taken uit voor LAA,met name voor het Informa­
tieKnoopPunt (IKP), in afwachting van structurele verankering van de
aanpak van LAA in de wet BRP. Daarvoor is een wetsvoorstel ingediend bij
de Tweede Kamer.
Het CBS ontving een bijdrage voor het tweejaarlijkse onderzoek naar de
adreskwaliteit in de BRP. Het onderzoek is uitgevoerd en de resultaten
worden in 2022 verwacht.
Bijdrage aan medeoverheden
Gemeenten
De gemeente Haarlemmermeer heeft een bijdrage ontvangen voor de
exploitatie van een balie op Schiphol voor dienstverlening aan Neder­
landers die in het buitenland wonen. Zij kunnen er terecht voor reisdocu­
menten en DigiD’s. Deze bijdrage is voor de helft afkomstig van het
ministerie van Buitenlandse Zaken.
Bijdrage aan agentschappen
RvIG
Om het identiteitsstelsel veilig en betrouwbaar te houden is het belangrijk
dat burgers het kunnen melden als hun identiteitsgegevens onjuist zijn of
onjuist gebruikt worden. RvIG ontvangt een bijdrage voor activiteiten
rondom ondersteuning van burgers bij identiteitsfraude en -fouten.
Burgers, bedrijven en overheidsorganisaties kunnen sinds begin 2021 bij
het Meldpunt Fouten in Overheidsregistraties (MFO) terecht als zij hulp
nodig hebben om gegevens in overheidsregistraties te corrigeren.
Doordat het steeds gebruikelijker wordt om een kopie van een identiteits­
document digitaal te versturen is het belangrijk om de kopie voor misbruik
te beschermen. RvIG biedt daarom de KopieID-app aan waarmee een veilige
kopie gemaakt kan worden .
De RvIG heeft ook bijdragen ontvangen voor het beheer en onderhoud van
de centrale voorzieningen van de Basisregistratie Personen (BRP) en voor
de persoonsinformatievoorziening van Caribisch Nederland (PIVA-V,
Persoonsinformatievoorziening Nederlandse Antillen en Aruba Verstrek­
kingen). Ook zijn er bijdragen verstrekt in het kader van voorbereiding voor
aanpassingen in de centrale systemen van de BRP. Onder andere om bij
de registratie van niet-ingezetenen in de BRP het inschrijvingsproces uit te
breiden. Voor verbeterd zicht op verblijf van arbeidsmigranten is in januari
2021 gestart met het registreren van contactgegevens van arbeidsmi­
granten die zich in kwamen schrijven in de BRP als niet-ingezetene bij de
RNI-loketgemeenten. De verzamelde e-mailadressen zijn gebruikt om hen
te informeren over COVID-vaccinaties. Dertien mailings zijn aan tiendui­
zenden niet-ingezetenen gestuurd.
RvIG heeft een bijdrage voor de ontwikkeling van de nieuwe Nederlandse
Identiteitskaart ontvangen. Dit was onder andere om vingerafdrukken te
kunnen opnemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

96

RvIG heeft een bijdrage ontvangen voor de Landelijke Aanpak Adreskwa­
liteit (LAA). De uitvoering van LAA draagt bij aan de verbetering van de
adreskwaliteit in de BRP. RvIG begeleidde gemeenten in een goede
uitvoering van LAA. Door de coronamaatregelen waren er beperkingen voor
het uitvoeren van huisbezoeken waardoor het streefgetal van 15.000
huisbezoeken per jaar niet is gehaald. In maart 2021 heeft de kamer de
toegezegde rapportage over de periode 2017 tot 2020 ontvangen.
Bij de eerste suppletoire begroting zijn middelen gerealloceerd naar de RvIG
voor het programma Health Check Basisregistratie Personen in het kader
van de Ontwikkelagenda BRP. Bij de tweede suppletoire begroting zijn
middelen gerealloceerd van het instrument Opdrachten naar het instrument
Bijdrage aan agentschappen om de bijdrage aan RvIG voor onder andere
de BRP op het juiste instrument te verantwoorden.
6.6 Investeringspost digitale overheid
Subsidies (regelingen)
Doorontwikkeling en innovatie digitale overheid
De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een aantal subsidies
ontvangen vanuit de Investeringspost digitale overheid:
Een subsidie voor het traject Common Ground. Met deze bijdrage is een
aantal innovatieve projecten ter verbetering van dienstverlening en infor­
matiehuishouding van gemeenten opgeleverd.
Een subsidie voor het programma Haal Centraal, waarin software wordt
ontwikkeld waarmee gebruikers gegevens van hoge kwaliteit uit de basis­
registraties rechtstreeks ‘bij de bron’ kunnen halen.
Een subsidie voor het programma Totaal Driedimensionaal. Dit programma
heeft tot doel om het gebruik en de mogelijkheden van driedimensionale
geografische gegevens te verkennen.
En tenslotte een subsidie waarmee verkend is op welke wijze gemeenten
de vereisten uit de Verordening Single Digital Gateway kunnen implemen­
teren. VNG heeft een generieke invoervoorziening ontwikkeld en werkt
samen met de koepels van provincies en waterschappen.
Opdrachten
Doorontwikkeling en innovatie digitale overheid
De investeringspost Digitale overheid is bestemd voor gezamenlijke
doorontwikkeling en innovatie van de digitale overheid, waaronder de
generieke digitale (basis)infrastructuur (GDI). De bestemming van de inves­
teringspost wordt afgestemd in de governance van de digitale overheid
(Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid: OBDO) en wordt
opgenomen in de Investeringsagenda Digitale Overheid. Naar aanleiding
van de vastgestelde investeringsagenda in het najaar 2021 heeft er een
herschikking plaatsgevonden van het beschikbare budget. Het overgrote
deel is gerealloceerd naar bijdrage aan agentschappen, waar de middelen
zijn uitgegeven.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

97

KVK
De KvK heeft een bijdrage ontvangen voor het verbeteren van dienstver­
lening aan ondernemers rond levensgebeurtenissen, zoals duurzaam
ondernemen en het starten van een onderneming in Nederland vanuit het
buitenland.
ICTU
ICTU heeft een bijdrage ontvangen voor de ondersteuning van overheids­
partijen bij de implementatie van de Verordening Single Digital Gateway.
Diverse bijdragen
Agentschap Telecom (AT) heeft een bijdrage ontvangen voor het inrichten
van toezicht en toelating van partijen in het eID-stelsel zoals dat vorm krijgt
in de Wet Digitale Overheid (WDO).
RDW
De RDW heeft een bijdrage ontvangen voor de uitvoering van het traject
Blauwe Knop, waarmee in 2021 is gewerkt aan een uniforme en gebruiks­
vriendelijke wijze waarop burgers hun eigen data bij overheden kunnen
ophalen. Er is een aantal eerste implementaties van de Blauwe Knop en er
is gebruikersonderzoek en draagvlakonderzoek gedaan onder overheidsor­
ganisaties. Voor implementatie en vervolgstappen zijn handreikingen en
documentatie opgesteld.
Voor verschillende projecten zijn bij tweede suppletoire begroting middelen
gerealloceerd om de bijdrage aan RDW voor de ondersteuning van
kwetsbare burgers op het juiste instrument te verantwoorden.
Bijdrage aan agentschappen
Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen gerealloceerd van het
instrument Opdrachten naar Bijdragen aan agentschappen om de midde­
lenbesteding te verantwoorden.
RVO.nl
RVO heeft in 2021 een bijdrage ontvangen voor het beheer van de
voorziening eIDAS en voor verbetering van de kwaliteit van de informatie
over de Verordening Single Digital Gateway die via Antwoord voor
Bedrijven ontsloten wordt.
Ook ontving RVO een bijdrage voor uitvoering van het Innovatiebudget
Digitale Overheid. Het innovatiebudget stimuleert overheidspartijen om
maatschappelijke uitdagingen in de digitale overheid interbestuurlijk aan te
pakken. In 2021 zijn er 20 projecten geselecteerd die cofinanciering hebben
ontvangen voor hun projectvoorstellen. Tenslotte is er een externe evaluatie
uitgevoerd naar Innovatiebudget Digitale Overheid (Kamerstukken 2021,
30985, nr. 51).
De onderschrijding van het budget wordt veroorzaakt doordat de uitgaven
aan het innovatiebudget lager uitvallen.
Logius
Logius heeft een bijdrage ontvangen voor de ontwikkeling van een gebrui­
kersvriendelijke app waarmee burgers inzage kunnen krijgen in de eigen
gegevens en deze gegevens kunnen gebruiken. In 2021 is gewerkt aan de
pilot ‘aantonen 18+’ waarmee de gebruiker met zijn mobiel dit identificerend
kenmerk kan tonen, zonder overige identiteitsgegevens te hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

98

prijsgeven zoals het geval is met het tonen van een fysiek paspoort.
Vooralsnog heeft de pilot aangetoond dat dit nog niet vanzelfsprekend te
realiseren is.
RvIG
De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) verkent mogelijkheden om
nieuwe technieken en kennis in te zetten voor vernieuwing van het identi­
teitsstelsel. RvIG ontving een bijdrage voor een project samen met de
pensioensector om nieuwe mogelijkheden te onderzoeken om informatie
uit de Basisregistratie Personen te distribueren. Daarnaast is een bijdrage
ontvangen voor het project SSI (Self-Sovereign Identity), een online
toepassing waarmee publiek-private organisaties en burgers versleuteld
digitaal ondertekende verklaringen/gegevens kunnen uitgeven.
DPC
De Dienst Publiek & Communicatie (DPC) van het Ministerie van Algemene
Zaken (AZ) heeft het project Aanpak Levensgebeurtenissen uitgevoerd,
waarbij wordt gekeken wat mensen nodig hebben van de overheid bij een
bepaalde levensgebeurtenis. De overheidscommunicatie met burgers en
bedrijven rondom een overlijden is verbeterd en vereenvoudigd. Verder is
er gewerkt aan de levensgebeurte­
nissen 'Ik wil gaan studeren', 'Ik bereid me voor op het ouder worden', 'Ik
ga scheiden', «Ik word werkloos» en 'Ik word 18 (18-/18+)'. Daarnaast is er
een eerste begin gemaakt met het uitwerken van de levensgebeurtenis ‘ik
krijg een kind’.
6.7 Hoogwaardige dienstverlening één overheid
Subsidies
VNG
De VNG heeft een subsidie gekregen voor het project 'Omni­
channel met ProductDienstStatus (PDS) functie'. Met behulp van deze
subsidie wordt een instrument ontwikkeld voor de overheidsdienstver­
lening dat burgers en ondernemers op een transparante en eenvoudige
manier inzicht geeft in de status van een aanvraag, product of dienst.
Opdrachten
Hoogwaardige dienstverlening één overheid
In het kader van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvang­
toeslag (POK) zijn eind 2021 middelen beschikbaar gesteld. De POK
middelen voor hoogwaardige dienstverlening één overheid stonden
gereserveerd op het instrument Opdrachten. De uitgaven hebben echter
plaatsgevonden op andere instrumenten binnen hetzelfde artikelonderdeel.
Een groot deel van de middelen zijn gerealloceerd aan Bijdragen aan
ZBO's/RWT's.
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
ICTU
ICTU heeft een bijdrage ontvangen voor het project GebruikerCentraal, de
persoonlijke regelingen assistent en Toekomstbestendige Dienstverlening.
Deze middelen zijn eind 2021 beschikbaar gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

99

RDW
RDW heeft een bijdrage ontvangen voor het Informatiepunt Digitale
Overheid ter ondersteuning van kwetsbare burgers. Bij de Informatiepunten
krijgen mensen hulp van getrainde bibliotheekmedewerkers voor
overheidsdiensten. Hiermee wordt de zelfredzaamheid onder mensen
bevorderd. Deze middelen zijn eind 2021 beschikbaar gesteld.
Bijdrage aan agentschappen
Logius
Logius heeft ook een bijdrage ontvangen voor het expertisecentrum
DigiToegankelijk. DigiToegankelijk helpt en ondersteunt overheidsorgani­
saties bij het implementeren van de digitale toegankelijkheid.
AZ-DPC
AZ-DPC ontving een bijdrage voor de aanpak Levensgebeurtenissen. Voor
dit project wordt gewerkt aan de informatievoorziening en dienstverlening
van de overheid voor de volgende twee levensgebeurtenissen: «een kind
krijgen» en ' ik heb schulden'.
Overige bijdragen
Het CJIB heeft voor het project De Blauwe Knop een bijdrage ontvangen.
Met dit project wordt beoogd om op een betrouwbare en eenvoudige wijze
de burger één integraal overzicht van zijn of haar schulden bij de overheid
te geven.
Ontvangsten
De activiteiten in het kader van de ‘Health Check BRP» (om na het stopzetten
van de Operatie BRP de continuïteit van de huidige voorzieningen voor de
komende jaren te garanderen) werden in 2020 versneld afgerond, als gevolg
van de keuze om de BRP versneld stapsgewijs te gaan doorontwikkelen in
plaats van af te koersen op het bouwen van een nieuw systeem. Over de
resultaten, waaronder vernieuwing van de berichtendienst, is gerappor­
teerd in de brief over de stand van zaken BRP van 21 september 2020
(Kamerstukken 2020/21, 27859, nr.146). Door versneld afronden waren de
werkelijke kosten lager dan het vertrekte voorschot. De afrekening heeft
geleid tot ontvangsten die niet waren begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

100

4.7 Artikel 7. Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid
A. Algemene doelstelling
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) streeft
naar een overheid die haar maatschappelijke taken op professionele wijze
uitvoert en waar de samenleving op kan vertrouwen.
Ze draagt hieraan bij door randvoorwaarden te creëren voor het optimaal
en duurzaam functioneren van ambtenaren en organisaties in de publieke
sector én in het bijzonder voor een efficiënte en effectieve rijksbrede
bedrijfsvoering.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van BZK heeft bij het streven naar een goed functionerende
(Rijks)overheid vooral een regisserende rol. Dit houdt in dat de minister
regels en kaders opstelt, afspraken en handreikingen maakt en deze
monitort en onderhoudt.
De rol die de Minister van BZK heeft verschilt per doelgroep en taak. Dit
geldt ook voor de reikwijdte. Voor een aantal onderwerpen heeft de rol van
de minister een bredere reikwijdte dan de Rijksdienst, namelijk bovensectoraal: voornamelijk Nederlandse overheidsorganisaties. Dit geldt
bijvoorbeeld voor deze onderwerpen:
– de rechtspositie, arbeidsvoorwaarden en pensioenen van ambtenaren;
– een adequaat overlegstelsel en kennispositie van overheidswerkgevers
en werknemers over arbeidsvoorwaarden;
– de normering en openbaarmaking van topinkomens.
Stimuleren
– De Minister van BZK stimuleert de mogelijkheden voor duurzaam
samenwerken door rijksbreed vergaderen mogelijk te maken. Dit draagt
bij aan het imago van de overheid als aantrekkelijke werkgever. In 2019
en 2020 wordt gewerkt aan rijksbrede samenwerkingsafspraken en
worden deze getest in pilots. Op grond van de ervaringen uit de pilots
worden het beleid, seviceconcept, processen en techniek nader
uitgewerkt.
– De Minister van BZK stimuleert onder andere met subsidies diverse
doelen ter bevordering van professioneel werkgeverschap zoals het
vergroten van de aantrekkingskracht van het werken bij de overheid bij
jongeren en het bevorderen van de kwaliteit van overheidsmanagers.
– De Minister van BZK stimuleert kennisontwikkeling door bij te dragen
aan onderzoek, bijvoorbeeld op het vlak van productiviteitsontwikkeling.
– De Minister van BZK stimuleert het creëren van banen voor arbeidsbe­
perkten door in te zetten op partnerschappen tussen overheidswerk­
gevers en leveranciers (social return).
– De Minister van BZK stimuleert kennisdeling over het verminderen van
agressief gedrag tegen publieke werkers. Dit draagt bij aan aantrekkelijk
werkgeverschap.
Financieren
– Een goede samenwerking tussen werknemers, werkgevers en kabinet
draagt bij aan de kwaliteit van de publieke sector. Om die reden
ondersteunt de minister waar nodig deelnemende partijen met kennis
en subsidies om de aanpak van gezamenlijke inhoudelijke opgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

101

mogelijk te maken. Een voorbeeld hiervan is het subsidiëren van samen­
werking en overleg tussen overheidswerkgevers en met werknemersor­
ganisaties rondom pensioenen, de ambtelijke rechtspositie en banen
voor mensen met een arbeidsbeperking. Dit draagt bij aan het
bevorderen van de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever.
Regisseren
– De Minister van BZK is verantwoordelijk voor de werking van het stelsel
waarin (organisaties van) werkgevers en werknemers in verschillende
overheids- en onderwijssectoren afspraken over de collectieve arbeids­
voorwaarden maken.
– De Minister van BZK heeft rijksbreed een regisserende rol bij het perso­
neelsbeleid Rijk, de rijksbrede bedrijfsvoering en bij de banenafspraak
voor het rijk. Als het gaat om de integriteit van medewerkers, de rechts­
positie van ambtenaren, het ambtelijk vakmanschap, arbeidsvoor­
waarden en pensioenen, dan heeft deze rol betrekking op meerdere
overheidsorganisaties.
– Op het gebied van rijksbrede huisvesting, inkoop en faciliteiten stelt de
Minister van BZK kaders op voor een efficiënte, effectieve en duurzame
bedrijfsvoering. De Minister van BZK adviseert over organisatievormen
en werkwijzen en zorgt voor de naleving van de kaders. Bij het vervullen
van deze kaderstellende rol is er aandacht voor maatschappelijke verant­
woordelijkheid en de voorbeeldrol van de Rijksoverheid richting
partners. Het gaat daarbij om het benutten van inkoopkracht voor het
realiseren van maatschappelijk effect en in de masterplannen voor de
Rijkskantoorhuisvesting wordt rekening gehouden met kabinetsbrede
ambities op het terrein van duurzaamheid.
– De Minister van BZK kan op het gebied van ICT samenhangende kaders
opstellen voor de informatiesystemen van de Rijksdienst, in samen­
werking met de andere ministeries. Zij kan, na interdepartementaal
overleg, kaders vastleggen voor het aanwijzen van werkzaamheden die
voor alle of een daarbij aangegeven deel van de ministeries zullen
worden uitgevoerd, voor verplicht gebruik van bepaalde voorzieningen
en voor de wijze waarop gegevens over informatiesystemen wordt
verstrekt. De benoeming en het ontslag van CIO’s kan alleen plaats­
vinden na overleg met de minister van BZK. Tenslotte regiseert de
Minister van BZK de versterking van de kennis en kunde over digitali­
sering bij het Rijk, onder andere via het programma Versterking HR-ICT
Rijksdienst.
Uitvoeren
– De Minister van BZK zorgt ervoor dat het Rijk zich in de arbeidsmarkt­
communicatie als één werkgever profileert en als één werkgever werft.
– De Minister van BZK zorgt in samenwerking met de andere ministeries
voor het realiseren van een hoogwaardig leidinggevend kader in de
Rijksdienst. Dit gebeurt door middel van werving en selectie, loopbaan­
begeleiding en een gericht leer- en ontwikkelaanbod voor een grote
groep (top)managers.
– De Minister van BZK ondersteunt de departementen bij de doelstelling
om ten minste 30% van de topfuncties binnen de Rijksdienst vervuld te
hebben door een vrouw en het percentage vrouwen in topfuncties
verder te laten stijgen.
– De Minister van BZK voorziet in een aantal generieke ICT-voorzieningen
voor de Rijksdienst, ter bevordering van eenheid, kwaliteit en efficiëntie
van de bedrijfsvoering en van samenwerking tussen rijksambtenaren.
Daarnaast werkt zij aan versterking van de kennis en kunde over digita­
lisering bij het Rijk, onder andere via het programma RADIO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

102

–
–

–

De Minister van BZK stuurt door middel van de Masterplannen op de
samenstelling en kwaliteit van de Rijkskantoren.
De Minister van BZK draagt zorg voor de toepassing van het kader
Functionele Werkomgeving Rijk (FWR) in Masterplanprojecten. De FWR
maakt het mogelijk dat ambtenaren op een veilige en comfortabele
manier, flexibel kunnen werken.
De Minister van BZK is verantwoordelijk voor de uitvoering van pensi­
oenregelingen van Nederlandse ambtenaren uit de voormalige
overzeese gebiedsdelen en hun nagelaten betrekkingen.

C. Beleidsconclusies
Duurzame bedrijfsvoering
In 2021 is het Rijk doorgegaan met de uitvoering van de inkoopstrategie
‘Inkopen met Impact’ en zijn de inkoopcriteria voor Maatschappelijk
Verantwoord Inkopen wederom geactualiseerd. Daarnaast zijn de eerste
van de 22 categorieplannen voor de inkoop van generieke producten en
diensten van het Rijk vastgesteld, geheel in lijn met de doelstellingen voor
het inzetten van de inkoopkracht van het Rijk voor het versnellen van
duurzame transities, het inzetten van kwetsbare groepen en het stimuleren
van innovatie.
Een visie voor het circulair maken van de kantoren is doorgeschoven naar
2021. Rijksbreed is besloten om de CO₂-prestatieladder in te voeren,
waarmee alle ministeries actief gaan sturen op reductie van CO₂-uitstoot.
Ook is in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk, die in mei 2021 verscheen,
gerapporteerd over de door het Rijk behaalde resultaten. Daarnaast hebben
we besloten om een rijksbreed programma in te richten om de realisatie van
de klimaatdoelen (circulaire en klimaatneutrale bedrijfsvoering) in 2030 te
versnellen. Het Rijk blijft zich daarmee inspannen de ambitie om een
voorbeeldrol te vervullen ook waar te maken.
Hybride werken
Het kabinet heeft in juni 2021 besloten dat hybride werken het uitgangspunt
is voor het werken bij het Rijk (Kamerstuk 35 925 VII, nr. 51): een manier van
werken waarbij je de ruimte hebt om bewuste keuzes te maken in hoe,
wanneer, met wie en waar je (samen)werkt. Dit geldt voor alle ruim 120.000
ambtenaren van het Rijk. Verschillende groepen geven er hun eigen
uitwerking aan. Het Rijk heeft in 2021 een start gemaakt met de benodigde
aanpassingen en voorzieningen voor het hybride werken. Met name tijdens
de periode van versoepeling van het thuiswerkadvies hebben
medewerkers, leidinggevenden en bestuurders kunnen leren en experi­
menteren met hybride werken.
Hybride werken leidt tot een herbezinning op het gebruik van de rijkshuis­
vesting. Daarbij is er aandacht voor hoe de gebruiker de werkomgeving en
faciliteiten ervaart en hoe deze aspecten bijdragen aan het grenzeloos
samenwerken aan maatschappelijke kwesties. Dit is relevant voor iedereen
die bij de Rijksdienst werkt of een Rijkspand bezoekt.
Grenzeloos Samenwerken / Ambtelijk vakmanschap
Het programma Grenzeloos Samenwerken en Ambtelijk Vakmanschap is in
2021 geïntensiveerd naar aanleiding van de Kabinetsreactie op het verslag
van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag
(POK). Het programma beoogt elke ambtenaar bewust te maken van de
impact van zijn/haar werk op mens en maatschappij. Waarden zoals de
menselijke maat, opgavegericht werken en samenwerken over de grenzen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

103

van organisatie onderdelen heen, staan daarbij centraal. Het programma
kent een looptijd van 5 jaar en wordt daarna structureel in de lijn belegd. In
juli 2021 zijn de financiële middelen voor het uitvoeren van het programma
beschikbaar gekomen.
De belangrijkste resultaten die in 2021 zijn bereikt:
– Er is een gids opgesteld die gaat fungeren als moreel kompas voor het
ambtelijk handelen op basis van gemeenschappelijke waarden van de
Rijksdienst. De gids is algemeen toegankelijk via grenzeloossamen­
werken.pleio.nl en wordt op allerlei manieren onder de aandacht
gebracht van rijksambtenaren.
– Het nieuwe programma onderdeel Dialoog en Ethiek gaat rijksbreed
het haarvatendebat over onze waarden oppakken.
– Interdepartementaal is een pakket aan nieuwe leerinterventies in ontwik­
keling. Dit pakket is gericht op grenzeloos en opgavegericht
samenwerken in de dagelijkse werkpraktijk te leren toepassen. Voor
actieve openbaarmaking en loyale tegenspraak zijn specifieke leerinter­
venties ontwikkeld.
– In 2021 heeft een symposium voor de Algemene Bestuursdienst (ABD)
en een aantal leerateliers plaatsgevonden. Hier is kennis gedeeld over
opgavegericht werken.
Arbeidsvoorwaarden
In 2021 is een CAO voor de sector Rijk afgesloten met een looptijd van
1 januari 2021 tot en met 31 maart 2022. Een belangrijk deel van de
afspraken is gericht op de overgang naar hybride werken. Ook zijn een
aantal afspraken gemaakt op het gebied van integriteit, zoals de introductie
van de periodieke Verklaring Omtrent Gedrag (VOG), onderdeel van het
bredere integriteitsbeleid op rijks- en decentraal niveau.
Brede evaluatie organisatiekaders Rijk
De eindrapportage van de brede evaluatie uitgevoerd naar doelmatigheid
en doeltreffendheid van de organisatiekaders voor rijksorganisaties op
afstand is op 9 december aan de Eerste en Tweede Kamer aangeboden
(Kamerstukken II 2021/22, 31490, nr. 309). De kabinetsreactie wordt
voorbereid.
Strategische I-agenda Rijksdienst
Vanuit de strategische I-agenda voor de Rijksdienst 2019-2021 (Kamer­
stukken 2019/20, 26643 nr. 683) zijn verschillende maatregelen genomen die
bijdragen aan het duurzame functioneren van ambtenaren en een efficiënte
en effectieve rijksbrede bedrijfsvoering. Specifiek zijn verbeteringen gerea­
liseerd op de terreinen van informatiebeveiliging, informatiehuishouding,
generieke ICT, kennis en kunde en het CIO-stelsel. De laatste voortgangs­
rapportage vanuit het perspectief van de strategische I-agenda geeft een
overzicht van gerealiseerde maatregelen en overige aanverwante ontwik­
kelingen (Kamerstukken 2021/22, 26643 nr. 813). De nieuwe I-strategie Rijk
2021-2025 (Kamerstukken 2020/21, 26643 nr. 77) is verzonden naar de Kamer
als opvolger van de strategische I-agenda.
Open op Orde
Naar aanleiding van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderop­
vangtoeslag (POK) heeft het Ministerie van BZK in 2021 ingezet op de
versnelling van het op orde brengen van de informatiehuishouding van
het Rijk. Met het programma Open op Orde, onderdeel van het programma
Open Overheid, zetten we in op het op orde brengen en houden de infor­
matievoorziening van het Rijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

104

Voor het programma Open op Orde is een Regeringscommissaris Informa­
tiehuishouding benoemd door het kabinet (Kamerstukken 2021, 29362 nr.
302).
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 15 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 7. Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

29.068

27.379

35.758

39.149

51.973

34.264

17.709

Uitgaven

28.566

26.403

41.061

36.415

45.570

34.264

11.306

7.1 Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid

12.159

9.887

32.274

28.721

38.718

26.355

12.363

Diverse subsidies

3.819

3.300

1.463

1.235

772

638

134

Overlegstelsel

3.066

3.125

2.503

2.310

1.187

2.751

‒ 1.564

Internationaal

Subsidies (regelingen)

236

175

0

0

0

0

0

Bedrijfsvoeringsbeleid

0

0

280

227

418

205

213

A&O-fonds

0

0

3.400

0

0

0

0

Kwaliteit Management Rijksdienst

0

0

0

0

0

25

‒ 25

4.242

2.150

0

0

0

0

0

796

456

0

0

0

0

0

Bedrijfsvoeringsbeleid

0

0

1.795

1.662

2.897

5.426

‒ 2.529

Kwaliteit Management Rijksdienst

0

0

2.811

2.259

2.924

2.773

151

Werkgeversbeleid

0

0

2.040

1.536

1.402

1.864

‒ 462

Doorontwikkeling Rijksbrede ICTvoorziening

0

0

0

108

1.844

0

1.844

Informatiehuishouding

0

0

0

0

1

0

1

POK - Ambtelijk Vakmanschap

0

0

0

0

17

0

17

Diverse bijdragen

0

668

0

0

0

0

0

Bedrijfsvoeringsbeleid

0

0

392

581

1.454

0

1.454

Werkgeversbeleid

0

0

2.183

2.057

1.616

1.700

‒ 84

POK - Ambtelijk Vakmanschap

0

0

0

0

5

0

5

POK - Staat van de Uitvoering

0

0

0

0

2.350

0

2.350

0

0

144

0

0

0

0

0

0

13

74

50

0

50

Arbeidsmarktbeleid

0

13

0

0

0

0

0

Kwaliteitsverbetering

0

0

1.431

1.528

0

0

0

UBR (arbeidsmarkt communicatie)

0

0

9.161

7.868

8.619

8.376

243

Werkgeversbeleid

0

0

1.264

2.312

2.614

2.097

517

Bedrijfsvoeringsbeleid

0

0

2.579

3.315

3.548

275

3.273

I-Functie Rijk

0

0

118

98

428

0

428

Doorontwikkeling Rijksbrede ICTvoorziening

0

0

488

1.089

879

0

879

POK - Leiderschap, diversiteit en inclusie

0

0

0

0

26

0

26

Diverse bijdragen

0

0

0

0

5.245

0

5.245

0

0

209

462

422

225

197

Opdrachten
Arbeidsmarktbeleid
Zorg voor politieke ambtsdragers

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Bijdrage aan medeoverheden
Werkgeversbeleid
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Werkgeversbeleid
Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Bedrijfsvoeringsbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

105

Vastgestelde
begroting

Realisatie

7.2 Pensioenen en uitkeringen

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

16.407

16.516

8.787

7.694

6.852

7.909

‒ 1.057

5.428

6.687

0

0

0

0

0

10.979

9.829

8.787

7.694

6.852

7.909

‒ 1.057

25

1.432

2.108

2.426

1.613

64

1.549

Inkomensoverdrachten
Pensioenen en uitkeringen Politieke
ambtsdragers
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Stichting Administratie Indonesische
Pensioenen
Ontvangsten

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
7.1 Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid
Subsidies (regelingen)
Diverse subsidies
Er zijn diverse incidentele subsidies verstrekt ter bevordering van modern
en goed werkgeverschap binnen de publieke sector.
Zo is aan de Stichting Beroepseer een aanvullende subsidie verstrekt voor
het opzetten van een derde pilot van de leergang ‘duiding ambtelijk
vakmanschap’.
Stichting IPSE heeft een bijdrage ontvangen in de vorm van een subsidie
voor het onderzoeksprogramma 2020-2023 naar productiviteit en doelma­
tigheid van publieke sectoren en organisaties.
Het European Institute of Public Administration (EIPA) heeft een subsidie
ontvangen voor de ontwikkeling van een meerjarig plan ten behoeve van
een onderzoeksprogramma voor het benchmarken en analyseren van de
prestaties van de verschillende publieke domeinen in 35 landen.
De Vereniging voor Overheidsmanagement (VOM) heeft een subsidie
ontvangen om activiteiten te ondersteunen op het vlak van overheidsma­
nagement, innovatie en performance van overheidsorganisaties.
Om de arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidsbeperking te
bevorderen is ook in 2021 een subsidie verstrekt aan de stichting
Onbeperkte denkers en stichting Studeren en Werken op Maat.
Bij de eerste suppletoire begroting zijn middelen overgeheveld naar het
instrument «Bijdrage aan agentschappen» om de kosten voor Grenzeloos
Samenwerken op het juiste instrument te verantwoorden. Ook heeft er
een reallocatie plaatsgevonden naar hetzelfde instrument om diverse
kosten aan RVO, SSC-ICT en Dictu voor onder andere banenafspraak en
integriteit op het juiste instrument te verantwoorden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

106

Overlegstelsel
De Stichting Centrum voor Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel
(CAOP) heeft subsidie ontvangen voor de ondersteuning van verschillende
commissies op het terrein van arbeidszaken bij de overheid (waaronder
de rijksbrede geschillencommissies) en onderzoek en voorlichting op het
terrein van de arbeidsverhoudingen bij de overheid.
Bedrijfsvoeringsbeleid
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI)
De Code Verantwoordelijk Marktgedrag doet een moreel appél op opdracht­
gevers, opdrachtnemers en vakbonden om sociaal verantwoord opdrachten
uit te zetten, aan te nemen en uit te voeren. In 2021 heeft de Code met behulp
van subsidie, die door het Rijk was verstrekt, een onderzoeksproject
uitgevoerd met als resultaat vijf handreikingen voor relevantie en zinvolle
gunningscriteria.
Fysieke Werkomgeving Rijk
Het kennisinstituut Center for People and Buildings heeft subsidie
ontvangen voor de generieke ontwikkeling van toepasbare kennis in het
domein van de kantoorhuisvesting en de Fysieke Werkomgeving Rijk (FWR).
De FWR is een concept voor een werkomgeving van Rijksambtenaren dat
flexibel, tijd- en plaatsonafhankelijk (samen)werken mogelijk maakt. De
subsidie in 2021 is verstrekt voor het opbouwen van kennis over kwalita­
tieve en financiële aspecten van de FWR voor kantoorgebouwen van het
Rijk. Deze kennis is actueel toepasbaar voor de oriëntatie op meer hybride
werken door de Rijksdienst na de coronacrisis.
Opdrachten
Bedrijfsvoeringsbeleid
Duurzame bedrijfsvoering en duurzame inkoop
Inkoop heeft toegevoegde waarde bij het bereiken van de kabinetsdoelen
op het gebied van duurzaamheid. Dit is vastgelegd in Inkopen met Impact,
de rijksbrede inkoopstrategie die door het kabinet eind 2019 aan de Tweede
Kamer is gezonden. Sindsdien is onder meer met een groot en groeiend
duurzaamheidsnetwerk binnen het Rijk aan de realisatie van die kabinets­
doelen gewerkt. De omvang van verduurzamingsopgave is inmiddels echter
ook groter en urgenter geworden. Eind 2021 is daarom een rijksbreed
programmateam gestart om de verduurzamingsopgave te ondersteunen.
Het programmateam bevordert enerzijds innovatiekracht (dynamische
kwaliteit) en anderzijds draagt het bij aan inzetten op het organiseren van
schaalgrootte door duurzaamheid te latenlanden binnen de reguliere
organisatiestructuur, systemen en processen (statische kwaliteit en
routines).
Rijksinkoopstelsel
Een bijdrage is verstrekt aan PIANOo (expertisecentrum inkopen en
aanbesteden) voor het MVI-loket van PIANOo en het stimuleren van MVI bij
andere overheden. De onderuitputting op het instrument is grotendeels
veroorzaakt door de vertraging in de aanbesteding voor het programma
Vervanging Digi Inkoop.
Strategische I-agenda Rijksdienst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

107

Vanuit de Strategische I-agenda Rijksdienst 2019-2021 is gewerkt aan
aanpassingen van het Rijks ICT-dashboard. Om toegankelijker informatie te
bieden over ICT vernieuwingstrajecten en om informatie over onderhouden beheertrajecten van bestaande ICT toe te voegen wordt het dashboard
doorontwikkeld. Als opvolger van de ‘Strategische I-agenda Rijksdienst
2019-2021’ is in 2021 de nieuwe I-Strategie Rijksdienst 2021-2025
opgeleverd.
Het programma RADIO heeft voor het bevorderen van ICT-kennis en -kunde
binnen de Rijksdienst verschillende kennisproducten laten ontwikkelen.
Het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI)
heeft met succes onderdelen van het informatiebeheer kwalitatief geborgd.
Hiermee is cruciale informatie veilig gesteld en beschikbaar voor
toekomstig gebruik.
Kwaliteit Management Rijksdienst
Op 31 december 2021 bestond de Algemene Bestuursdienst (ABD) uit ruim
1.700 managementfuncties bij de Rijksoverheid. De functionarissen op deze
functies zijn de lijnmanagers in schaal 15 en hoger, en bepaalde project- en
programmamanagers in schaal 15 en hoger. Bureau ABD ondersteunt de
ministeries bij de werving en selectie voor ABD-functies en verzorgt een
gericht leer- en ontwikkelaanbod voor (top)managers bij het Rijk. Door
werving en selectie voor de ABD rijksbreed te harmoniseren, worden de
mobiliteit en flexibele inzet bevorderd en worden gelijktijdig de mogelijk­
heden vergroot om rijksbreed te sturen op bijvoorbeeld diversiteit.
In het streven naar diversiteit begeleidt Bureau ABD de ministeries in het
verwezenlijken van de doelstelling om tenminste 30% van de topfuncties
binnen de Rijksdienst vervuld te hebben door een vrouw. Op 31 december
2021 was 42% van de ABD’ers vrouw.
Hiernaast verzorgde het Bureau loopbaanbegeleiding voor deze groep,
onder andere door met iedere manager op een ABD-functie minstens één
loopbaangesprek per jaar te hebben.
Tot slot verzorgde Bureau ABD namens de Minister van BZK de werkge­
verstaken voor de circa 95 managers op het hoogste niveau, daar waar
het gaat om benoeming, arbeidsvoorwaarden en ontslag. Deze Topmana­
gementgroep (TMG) bestaat uit de (plaatsvervangend) secretarissengeneraal, directeuren-generaal, inspecteurs-generaal, ABD
TOPConsultants, managers van grote uitvoerende diensten, directeuren
van planbureaus en enkele vergelijkbare functies. Vergelijkbaar hieraan
verzorgde Bureau ABD enkele HR-diensten aan de kabinetsleden,
waaronder de salarisadministratie.
Op 15 januari 2021 is de Tweede Kamer geïnformeerd over het rapport
«Kwaliteit van mobiliteit. De werking van de Algemene Bestuursdienst
(ABD)» dat door de Universiteit van Utrecht (USBO) is uitgevoerd (Kamer­
stukken II 2020/2021, 31490, nr. 295). Op 9 december 2021 is de Tweede
Kamer geïnformeerd over de concrete uitvoering en realisatie van alle
aangekondigde maatregelen naar aanleiding van de kabinetsreactie bij
het ABD-rapport (Kamerstukken II 2021/2022, 31490, nr. 310). De genomen
maatregelen geven invulling aan de aanbevelingen uit het USBO-rapport
om het mobiliteitsbeleid minder strikt toe te passen, om transparantie en
zichtbaarheid te vergroten en om meer strategisch bij te dragen aan het
versterken van kwaliteit binnen de rijksdienst. Daarnaast wordt gewerkt aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

108

andere vormen van communicatie om de verbinding met de buitenwereld
structureler vorm te geven, zoals het versterken van de samenwerking met
de wetenschap en internationale kennispartners en het organiseren van
meer dialoog met burgers, politiek en media.
Werkgeversbeleid
In 2021 zijn diverse onderzoeks- en adviesopdrachten verstrekt ten behoeve
van het realiseren van banen voor mensen met een arbeidsbeperking. Dit
alles met als doel meer mensen met een arbeidsbeperking perspectief op
werk en inkomen te bieden. Ook is een online training ontwikkeld «Hoe
maak ik beleid inclusiever».
Het onderzoek ten behoeve van de brede evaluatie van de organisatiekaders
voor rijksorganisaties op afstand is afgerond. Het eindrapport is aan de
Eerste en Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2021/22, 31490, nr.
309). Eerder in 2021 is het deelonderzoek ‘Verkenning van benoemingen­
beleid bij zbo’s en adviescolleges’ aan de TK aangeboden (bij Kamerstukken
II 2020/21, 35570 IV, nr. 94).
In 2021 is onderzoek uitgevoerd naar verschillende soorten waarderings­
systemen in Nederland (met name in de private sector) en in andere (EU)
landen. Het eindrapport is opgeleverd.
De beweging Grenzeloos Samenwerken en Ambtelijk Vakmanschap beoogt
het bewustzijn van alle Rijksambtenaren te vergroten van de impact van hun
werk op mens en maatschappij, en om daarbij de waarden van de Rijks­
overheid als moreel kompas te hanteren. Diverse opdrachten zijn verstrekt
om de beweging van een grenzeloos samenwerkende rijksoverheid in 2021
verder te realiseren, onder andere voor diverse advieswerkzaamheden en
onderzoek, de ontwikkeling van een toolkit voor grenzeloos samenwerken
en het online houden, onderhoud en gebruik van de digitale versie van de
Grenswerker Test.
Doorontwikkeling Rijksbrede ICT-voorziening
Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen ontvangen van verschil­
lende ministeries ten behoeve van het beheer, uitvoering en ontwikkeling
van Rijksbrede ICT-voorzieningen. Hieronder vallen onder andere het
programma HRM Inkoop, DWR-voorzieningen (zoals het project verniewen
Rijksportaal), Rijks ICT-dashboard, Rijkspas en Webex.
Informatiehuishouding
In het kader van (de kabinetsreactie op het rapport van) de Parlementaire
Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) zijn maatregelen
getroffen voor de intensivering en versnelling van het op orde brengen van
de informatiehuishouding van het Rijk, conform hetgeen is opgenomen in
het generiek actieplan Open op Orde.
Voor 2021 was een centraal budget van € 104 mln. beschikbaar. Hiervan is
€ 83,5 mln. uitgekeerd aan stelselpartijen en Rijksonderdelen t.b.v.
generieke en organisatie-specifieke maatregelen. Vanwege het feit dat de
budgetten later in het jaar zijn verkregen en het lastig is gebleken om het
juiste personeel aan te trekken, wordt 2021 gezien als een lerend jaar. Als
gevolg hiervan resteert een budget van € 20,3 mln. dat niet tot uitputting is
gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

109

POK - Ambtelijk Vakmanschap
De maatschappelijke opgaven in de samenleving vragen om meer samen­
werking tussen departementen en over bestuurslagen heen. Naast het
stimuleren van samenwerken, werkt het Rijk aan het vergroten van de
professionaliteit, manier van (samen-)werken en organisatiecultuur.
Naar aanleiding van de POK is een gids gemaakt met daarin de kernwaarden
van het Rijk. De gids heeft als doel om een bijdrage te leveren aan het
verscherpen en verhelderen van het gewenste morele kompas bij het
handelen van ambtenaren, ook in moeilijke dilemma’s. De dialoog over de
waarden uit de gids, over dilemma’s die rijksambtenaren in hun werk
ervaren en over loyale tegenspraak is gestart. Het ABD-symposium rond
grenzeloos samenwerken en ambtelijk vakmanschap is georganiseerd en
kende circa 1.800 deelnemende managers. Tot slot is een week van de
samenwerking georganiseerd, om rijksbreed meer aandacht voor
samenwerken te vragen.
De uitgaven en verplichtingen voor het POK plan Ambtelijk Vakmanschap
vallen lager uit doordat het budget voor dit plan gedurende 2021 ter
beschikking is gekomen. Het aantrekken van personeel en het opstellen van
opdrachten voor dit plan is dan ook later in het jaar van start gegaan. Ten
opzichte van de tweede suppletoire begroting heeft geresulteerd in onder­
uitputting.
POK - Leiderschap, diversiteit en inclusie
Op het gebied van het stimuleren van een inclusieve werkcultuur en het
tegengaan van discriminatie en racisme zijn diverse ontwikkelingen in gang
gezet. Er is een project gestart om rijksbreed de aanpak van discriminatie
en racisme te versterken. Hierbij wordt ingezet op kennisontwikkeling,
communicatie, bewustwording en het aanbieden van specifieke trainingen.
Over diversiteit en inclusie in brede zin worden gesprekken op de werkvloer
georganiseerd. Om meer evidence based te kunnen werken is onderzoek in
gang gezet wat bewezen effectieve maatregelen zijn om diversiteit en
inclusie te bevorderen en wordt een inclusiemonitor ontwikkeld. Op het
gebied van leiderschap is een kompas voor publiek leiderschap ontwikkeld,
dat het komend jaar zal worden vertaald naar HR-processen (werving,
selectie, MD etc.). Diversiteit en inclusie maakt hier onderdeel van uit.
De uitgaven en verplichtingen voor het POK plan Leiderschap, diversiteit en
inclusie vallen lager uit doordat het budget voor dit plan gedurende 2021
ter beschikking is gekomen. Het aantrekken van personeel en het opstellen
van opdrachten voor dit plan is dan ook later in het jaar van start gegaan.
Ten opzichte van de tweede suppletoire begroting heeft dit geresulteerd in
onderuitputting.
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Bedrijfsvoeringsbeleid
Datagedreven bedrijfsvoeringsbeleid
In 2021 is gestart met het opstellen van een nieuwe datawarehouse,
inclusief een nieuwe architectuur en inbedding, ten behoeve van innovatie
en verbinding van gegevens.Ten slotte is bijgedragen aan een datagedreven
bedrijfsvoeringsbeleid. Dit betreft diensten ten behoeve van publicatie van
reguliere producten, zoals de Jaarrapporage Bedrijfsvoering Rijk en de
Spend informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

110

Werkomgeving Belevingsonderzoek (WOBO)
Belevingsonderzoek WOBO (voorheen interdepartementaal klantentevre­
denheidsonderzoek (iKTO)) heeft als gevolg van het programma hybride
werken veranderingen ondergaan, is uitgebreid en in bredere context
geplaatst. Hetgeen geleid heeft tot een vertraagde oplevering en zal plaats­
vinden in 2022 door de ICTU.
Rijksinkoopstelsel
In het kader van de ‘Roadmap Digitaal Veilige Hard- en Software’ is het
programma Inkoopeisen Cybersecurity Overheid (ICO) opgezet. Het
opdrachtgeverschap hiervoor ligt bij het Ministerie van BZK en het
Ministerie van EZK. Hiermee beoogt de overheid veilige producten en
diensten in te kopen en ook de markt te stimuleren veilige producten te
leveren. Om deze doelstellingen te verwezenlijken zijn instrumenten in
ontwikkeling: sets van inkoopeisen, een basisprocesbeschrijving en een
‘Wizard’ waarmee voor specifieke aanbestedingen/inkopen relevante eisen
kunnen worden geselecteerd. De uitvoering van dit programma is belegd
bij het Centrum van Informatiebeveiliging en Privacy (UWV).
Voor de optimale inrichting van het websitelandschap van de Rijksinkoop is
door ICTU een inventarisatie en verkenning uitgevoerd, onder andere ten
behoeve van rijksbreed categoriemanagement en strategisch leveranciers­
management. Tevens werd een advies opgeleverd om het websiteland­
schap van de inkoop van de rijksoverheid te verbeteren.
Werkgeversbeleid
ICTU
De stichting ICTU ontvangt jaarlijks een bijdrage voor de exploitatie van
de door het Ministerie van BZK ontwikkelde, en door heel veel publieke
organisaties gebruikte, benchmarkinstrumenten (InternetSpiegel en
Vensters voor bedrijfsvoering). Deze instrumenten zijn bedoeld om publieke
organisaties te helpen bij het professionaliseren van hun werkgeverschap
en bedrijfsvoering.
Tot slot beheert ICTU ook enkele onderzoekspanels die op verzoek van het
Ministerie van BZK ad-hoc worden bevraagd. Daar is ook in 2021 weer
veelvuldig gebruik van gemaakt.
CBS
Het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) heeft bijdragen ontvangen voor
het onderhoud van het WNT-register.
POK - Staat van de Uitvoering
ICTU heeft een bijdrage ontvangen voor de realisatie van de uitvoerende
activiteiten voor de toegezegde jaarlijkse publicatie van de ‘Staat van de
Uitvoering’, een van de maatregelen als reactie op de uitkomsten van de
Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK). De
bijdrage is tevens bestemd voor diverse activiteiten om het leren in de keten
van ‘beleid tot balie’ te stimuleren.
Bij de tweede suppletoire begroting zijn de middelen naar instrument
Bijdrage ZBO's/RWT's gerealloceerd, omdat de werkzaamheden zijn
verricht door ICTU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

111

Bijdrage aan agentschappen
UBR (arbeidsmarkt communicatie)
UBR Personeel heeft een bijdrage ontvangen voor onder andere het
uitvoeren van de rijksbrede arbeidsmarktcommunicatie. Hierbij draagt UBR
Personeel bij aan het doel om het Rijk te positioneren als één aantrekkelijke
werkgever en in verbinding te blijven met zowel de externe als de interne
arbeidsmarkt. Het diverse en brede werkaanbod van het Rijk wordt via
verschillende kanalen getoond, zoals de vacaturesite WerkenvoorNe­
derland.nl en online op sociale media-kanalen als LinkedIn en Instagram.
UBR Personeel zorgt op het gebied van arbeidsmarktcommunicatie tevens
voor een betere verbinding met en tussen de rijksorganisaties (door onder
andere kennisdeling en themabijeenkomsten) en voor aansluiting bij
wensen van interne en externe kandidaten (denk hierbij aan gerichte
doelgroepaanpak).
UBR Personeel heeft een bijdrage ontvangen voor onder andere het
rijksbrede programma Versterking HR-ICT Rijksdienst, dat als doel heeft
het aantrekken en vasthouden van capaciteit, het verbeteren van de ICTexpertise en het versterken van de kennisfunctie op I binnen het Rijk. De
activiteiten vanuit het programma HR-ICT zijn voortgezet.
Werkgeversbeleid
UBR heeft diverse bijdragen ontvangen. Het onderdeel KOOP heeft de
jaarlijkse bijdrage ontvangen voor de ontwikkeling en het beheer van het
register voor overheidsinstellingen.
Het onderdeel UBR Rijksconsultants heeft meerdere bijdragen ontvangen
voor de inzet van Rijksconsultants, onder andere ten behoeve van het
programma Grenzeloos Samenwerken, de organisatie van de week van
de integriteit, projectleider traject Wendbaarheid, vervolg opleiding sociale
veiligheid en de opdracht Veilig op Openbaar: waarborg veiligheid van
ambtenaren.
Daarnaast heeft het onderdeel Personeel een bijdrage ontvangen voor het
uitvoeren van diverse werkzaamheden ten behoeve van het realiseren van
het Personeelsbeleid, het Organisatiebeleid, ambtelijk vakmanschap en
rechtspositie, en de exploitatie RABA (Rijksloket advies en bemiddeling
arbeidszaken).
Bedrijfsvoeringsbeleid
Het Ministerie van BZK heeft bij de eerste en tweede suppletoire begroting
middelen ontvangen van andere departmenten voor het programma HRM
Inkoop.
I-Functie Rijk
DICTU heeft een bijdrage ontvangen voor functioneel beheer van het ICT
dashboard. UBR heeft een bijdrage ontvangen voor maatwerkoplossingen
bij departementale CIO-offices in de vorm van specifieke kennis en
capaciteit.
Doorontwikkeling Rijksbrede ICT-voorziening
Diverse Rijksbrede ICT-voorzieningen worden doorontwikkeld, dienstver­
leners als SSC-ICT, Logius, DICTU, P-direkt, Belastingdienst en SSC-I
ontvangen hiervoor bijdragen conform de interdepartementale afspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

112

Met deze voorzieningen worden zaken gefaciliteerd als veilige toegang tot
de rijksgebouwen, kantoorautomatisering inclusief video vergaderen en
platforms zoals het Rijks ICT-dashboard.
Diverse bijdragen
Binnen artikel 7 heeft een reallocatie plaatsgevonden om de uitgaven aan
Doc-Direkt, UBR en SSC-ICT in het kader van informatiehuishouding op
het juiste instrument te kunnen verantwoorden.
DICTU heeft een bijdrage ontvangen voor het ontwerpen, bouwen en
beheren van een applicatie over de Gedragscode Integriteit Rijk.
Het Expertisecentrum Inkoop en Aanbesteden van het ministerie van
Economische Zaken en Klimaat, PIANOo, heeft een bijdrage ontvangen voor
de uitvoering van het Programma Partnerships en Inkoopkracht. Om sociaal
opdrachtgeverschap te stimuleren is kennis nodig van het inkoopdomein.
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Bedrijfsvoeringsbeleid
Het bedrag is onder andere besteed aan de ontwikkeling van het curriculum
aan opleidingen voor het inkoopstelsel van het Rijk. Deze opleidingen zijn
in opdracht van het Ministerie van BZK ontwikkeld door de Rijksacademie
voor Financiën en Bedrijfsvoering (Ministerie van Financiën) en zijn in 2021
voor het eerst gegeven.
7.2 Pensioenen en uitkeringen
Bijdrage aan ZBO's/ RWT's
Stichting Administratie Indonesische Pensioenen
Dit betreft de pensioenregelingen van (voormalige) Nederlandse
ambtenaren uit de voormalige overzeese gebiedsdelen en hun nagelaten
betrekkingen.
Ontvangsten
De ontvangsten hebben betrekking op de jaarlijkse verrekening voor de
Garantiewet Surinaamse Pensioenen met het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. Daarnaast zijn er niet-begrote ontvangsten gerealiseerd die onder
meer betrekking hebben op ontvangsten van de afrekening van de subsidie
2020 aan het CAOP en de vaststelling van de bijdrage aan UBR Personeel
voor de jaaropdracht 2019.
Dit betreft diverse bijdragen aan met name UBR, waarvan het betaalde
voorschot hoger was dan de werkelijk gemaakte kosten.
De ontvangsten hebben ook betrekking op onder andere een bijdrage van
het Ministerie van Defensie voor het programma I-Vakmanschap en overige
bijdragen van andere ministeries voor het verzorgen van opleidingen op
het gebied van digitalisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

113

4.8 Artikel 8. Kwaliteit Rijksdienst
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Vanaf de ontwerpbegroting 2019 kent de begroting van BZK een nieuwe
begrotingsstructuur. In deze nieuwe begrotingsstructuur is beleidsartikel
8 samengevoegd met beleidsartikel 7. De middelen voor het begrotingsjaar
2019 en verder worden verantwoord in beleidsartikel 7.
Tabel 16 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 8. Kwaliteit Rijksdienst (bedragen x € 1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

48.620

78.884

0

0

0

0

0

Uitgaven

47.648

74.031

0

0

0

0

0

8.1 Kwaliteit Rijksdienst
Subsidies (regelingen)
Fysieke Werkomgeving Rijk

200

200

0

0

0

0

0

3.400

3.400

0

0

0

0

0

9.931

6.873

0

0

0

0

0

Bijdragen aan het CBS

3

23

0

0

0

0

0

Bijdragen aan de VNG

54

0

0

0

0

0

0

Bedrijfsvoering Rijk

0

397

0

0

0

0

0

A&O-fonds
Opdrachten
Bedrijfsvoering Rijk
Bijdrage aan zbo’s/rwt’s

Bijdrage aan agentschappen
Logius

2.067

3.500

0

0

0

0

0

RidM (Bedrijfsvoering Rijk)

0

0

0

0

0

0

0

FMHaaglanden

0

1.582

0

0

0

0

0

7.493

2.927

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

UBR (Arbeidsmarkt Communicatie)

6.709

7.416

0

0

0

0

0

P-Direkt

2.210

0

0

0

0

0

0

SSC-ICT

15.231

45.804

0

0

0

0

0

Rijkswaterstaat

200

0

0

0

0

0

0

DICTU

150

275

0

0

0

0

0

0

1.182

0

0

0

0

0

0

452

0

0

0

0

0

90.455

37.074

0

0

0

0

0

UBR
UBR lage loonschalen

Bedrijfsvoering beleid
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Bedrijfsvoering Rijk
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

114

4.9 Artikel 9. Uitvoering Rijksvastgoedbeleid
A. Algemene doelstelling
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) geeft
uitvoering aan het Rijksvastgoedbeleid door:
– het verzorgen van de Rijkshuisvesting van Hoge Colleges van Staat,
het Ministerie van Algemene Zaken (AZ) en het Koninklijk Huis, het
beheren van monumenten die, naar hun aard, niet geschikt zijn voor
Rijkshuisvesting en het uitvoeren van het Rijkshuisvestingsbeleid;
– het realiseren van een optimaal financieel resultaat en maatschappelijk
rendement bij het verwerven, beheren, ontwikkelen en vervreemden
van materiële activa van/voor het Rijk voor de realisatie van Rijksdoel­
stellingen, gerelateerd aan de strategische opgaven van het kabinet.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Uitvoeren
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is, als
opdrachtgever en uitvoerder, verantwoordelijk voor:
– de huisvesting van de Hoge Colleges van Staat en het Ministerie van AZ;
– de huisvesting van het Koninklijk Huis, voor zover vallend onder de
verantwoordelijkheid van de Staat;
– het beheer en onderhoud van de monumenten die aan het Rijksvast­
goedbedrijf (RVB) zijn toevertrouwd en die naar hun aard niet geschikt
zijn voor de huisvesting van rijksdiensten;
– de doelmatige uitvoeringspraktijk van de Rijkshuisvesting binnen de
wettelijke en afgesproken kaders.
Daarnaast is de Minister van BZK als uitvoerder op het terrein van Rijks­
vastgoed verantwoordelijk voor:
– het (privaatrechtelijk) beheer van onroerende zaken die aan de Staat
toebehoren dan wel zijn toevertrouwd, een en ander voor zover de
verantwoordelijkheid voor dat beheer niet bij of krachtens de wet bij
een of meer andere ministers is gelegd;
– de vertegenwoordiging namens het Rijk bij gebiedsontwikkelingspro­
jecten waarbij meervoudige Rijksdoelstellingen aanwezig zijn. Ook
hierbij wordt gestreefd naar een optimale inzet van (overtollige)
Rijksactiva en/of financiële bijdragen van het Rijk;
– ingebruikgeving en vervreemding van (overtollige) onroerende zaken
van andere ministeries. Voor zover er op basis van de huidige begro­
tingsregels van het kabinet sprake is van een generieke middelenaf­
spraak met een minister, wordt de opbrengst uit ingebruikgeving en/of
vervreemding door de betreffende minister begroot en verantwoord op
de eigen begroting.
C. Beleidsconclusies
De Hoge Colleges van Staat, het Ministerie van Algemene Zaken en de
Koning hebben gezamenlijk de beschikking over circa 250.000 m2 bruto
vloeroppervlak. Afgelopen zomer zijn zowel de Eerste als de Tweede Kamer
succesvol naar de tijdelijke huisvestingen verhuisd naar het Lange Voorhout
en Bezuidenhoutseweg te Den Haag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

115

In het kader van bijdragen aan een doelmatige werking van de rijkshuis­
vesting heeft het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) diverse activiteiten gereali­
seerd:
Programma Groene Innovaties
Het Programma Groene Innovaties (PGI) test innovatieve technologieën om
langs deze weg bij te dragen aan sneller en goedkoper beschikbaar komen
van innovaties, die ook als vliegwiel kunnen fungeren om de duurzaam­
heidsdoelen van de Rijksoverheid te behalen. Het gaat hierbij om
innovatieve duurzame technologieën en circulaire bouwwijzen/producten
die bijdragen aan energiebesparing, CO2-vermindering en circulaire bouw.
Op globaal niveau zijn de doelstellingen gehaald. Alles wordt naar
verwachting, desnoods met enige vertraging, alsnog uitgevoerd. Zo waren
er in 2021 voor de afronding van PGT 3.0 uitgebreidere testresultaten
beschikbaar van de toegepaste innovaties bij een tweetal testomgevingen
(Roermond en Rijswijk). Voor PGT 3.0 waren de grote uitgaven voor de twee
testomgevingen, Energielab in Valkenburg (gebouw 365) in Katwijk en
Kantoor vol Energie (Herman Gorter Panden) in Utrecht. Voor Circulariteit
ging vooral de aandacht uit naar de aanpassingen van het kantorencomplex
Laan op Zuid in Rotterdam en de Gevelrenovatie in Rijswijk. Dit laatste werd
medio het jaar stilgelegd en wordt niet meer vanuit dit programma gefinancierd. Voor Klimaatadaptatie en Biodiversiteit stond de uitvoering van Zon
op Groen dak gepland, wat vertraging heeft opgelopen.
Atelier Rijksbouwmeester
Met het afscheid van Rijksbouwmeester Floris Alkemade en de komst van
een nieuwe Rijksbouwmeester Fransesco Veenstra in september 2021 is er
door Atelier Rijksbouwmeester (ARbm) voor het College van Rijksadviseurs
(CRa) nu een integrale nieuwe agenda opgesteld (november) met de titel:
De 22ste begint nu! Steeds meer nadruk ligt daarbij op het generen van brede
maatschappelijk meerwaarde.
Het Atelier heeft in 2021 de focus gelegd op RVB-projecten die complex zijn
en of een sterke component hebben inzake gebiedsontwikkeling. Begin
september is er voor de vierde keer een Toogdag Gebiedsgericht Werken
georganiseerd in de Kloosterkerk in Den Haag, door het Atelier Rijksbouw­
meester, het RVB en Staatsbosbeheer (SBB), waarin de nadruk lag op de
gezamenlijk taak van RVB en SBB om hun vastgoed in te zetten voor
maatschappelijke meerwaarde.
In 2021 is door de rijksbouwmeester en zijn adviseurs – ondanks dat
Covid-19 een zware wissel trekt op de benodigde samenwerking tussen de
collega’s - onverminderd hard doorgewerkt aan tientallen lopende
projecten. De meeste inzet ging naar het Binnenhof, het MEA-terrein,
Gebiedsontwikkeling Vlissingen, Defensieterrein Den Helder, de Koninklijke
Bibliotheek, Skills in de Stad, Datacenter Zeewolde, het realiseren van
tussenvoorzieningen voor statushouders en de verkoop van Koepel­
complex in Breda.
Beleidsdoorlichting artikel 9
In 2021 is het Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek artikel
9 opgeleverd (Kamerstukken II 2021/22, 30985, nr. 50). Er is onderzoek
gedaan naar doelmatige huisvesting, het beheer van materiële activa en
de ontwikkeling van ontvangsten. De belangrijkste aanbevelingen betreffen
de actualisatie van de lijst van zaken voor de taak- en rolverdeling van de
gebruiker dan wel gebouweigenaar, het opstellen van een lange termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

116

investeringsagenda inclusief een routekaart duurzaamheid en het
vastleggen van de volgorde en temporisering van investeringen voor
verbetering van de prioritering.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 17 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 9. Uitvoering Rijksvastgoedbeleid (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

102.003

115.700

118.271

128.909

176.305

141.846

34.459

Uitgaven

105.319

117.433

118.271

122.909

182.305

141.846

40.459

9.1 Doelmatige Rijkshuisvesting

44.673

48.954

50.295

51.595

80.916

76.631

7.346

31.760

38.544

0

0

0

0

0

begroting I, de Koning

11.686

13.130

0

0

0

0

0

begroting IIA, Tweede Kamer en Eerste
Kamer

5.664

0

0

0

0

0

0

begroting IIB, Overige Hoge College's van
Staat

8.453

0

0

0

0

0

0

begroting III,

5.434

0

0

0

0

0

0

523

25.414

0

0

0

0

0

RVB (bijdrage voor huisvesting Koninklijk
Huis)

0

0

13.823

12.655

12.979

16.040

‒ 3.061

RVB (Bijdrage voor huisvesting HCvS)

0

0

22.373

25.293

53.331

46.919

6.412

RVB (Bijdrage voor huisvesting Ministerie
van AZ)

0

0

2.198

2.740

3.651

3.245

406

Bijdrage aan agentschappen
RVB (Bijdrage voor huisvesting Koninklijk
Huis, Hoge Colleges van Staat en AZ)1
waarvan:

overig

RVB (Bijdrage voor monumenten)

5.344

3.811

4.809

2.870

2.926

2.870

56

RVB (Bijdrage voor rijkshuisvesting)

7.569

6.599

7.093

8.037

8.029

7.557

472

60.646

68.479

67.976

71.314

101.389

65.215

36.174

4.779

7.462

0

0

0

0

0

44.142

49.296

0

0

0

0

0

9.2 Beheer materiële activa
Opdrachten
Onderhoud- en beheerkosten
Bekostiging
Zakelijke lasten
Bijdrage aan agentschappen
RVB

11.725

11.721

11.926

13.304

12.268

12.156

112

RVB (Onderhoud en beheerkosten)

0

0

7.092

10.272

35.709

4.802

30.907

RVB (Zakelijke lasten)

0

0

48.958

47.738

53.412

48.257

5.155

134.313

224.364

127.681

169.771

223.964

121.574

102.390

Ontvangsten

1 Deze regeling is vanaf de eerste suppletoire begroting 2019 gesplist in drie nieuwe regelingen: 1) RVB (bijdrage voor huisvesting Koninklijk Huis) 2) RVB (bijdrage voor
huisvesting Hoge Colleges van Staat) 3) RVB (bijdrage voor huisvesting Ministerie van AZ).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

117

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
9.1 Doelmatige Rijkshuisvesting
Bijdrage aan agentschappen
RVB (Bijdrage voor huisvesting Koninklijk Huis)
Bij het jaarverslag van de Koning (I) is een extra-comptabele bijlage
opgenomen waarin deze uitgaven ook worden gepresenteerd. Hieronder
volgt een nadere toelichting.
De bijdrage van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksre­
laties (BZK) aan het RVB voor de huisvesting (Paleizen) van het Koninklijk
Huis bedroeg in 2021 € 13 mln. Dit bedrag is lager dan begroot, omdat
een aantal activiteiten vanwege Covid-19 niet kon worden uitgevoerd.
Genoemd bedrag voor de paleizen bestaat uit een aantal componenten. In
2021 heeft het RVB circa € 6,3 mln. in rekening gebracht voor rente en
afschrijvingen en huur. De rente en afschrijvingen zijn voor investeringen
die vanaf 2010 via de leenfaciliteit zijn gefinancierd en zijn geactiveerd op
de balans van het RVB. Voor de vergoeding voor regulier dagelijks en
planmatig onderhoud is circa € 4,2 mln. afgerekend en voor vergoeding
voor kleinere investeringen, functionele verbeteringen en projecten op
basis van wet- en regelgeving circa € 2,5 mln.
Huis ten Bosch
In 2021 zijn er geen renovaties of verbouwingen uitgevoerd.
Paleis Noordeinde
In 2021 zijn er geen renovaties of verbouwingen uitgevoerd.
Koninklijk Paleis Amsterdam
In 2021 zijn er geen renovaties of verbouwingen uitgevoerd.
RVB (Bijdrage voor huisvesting Hoge Colleges van Staat)
Het betreft hier de kosten voor huisvesting van de Hoge Colleges van Staat,
waaronder voor de renovatie van het Binnenhof. De tijdelijke huisvestings­
locaties aan de Bezuidenhoutseweg 67 en Lange Voorhout 34 in Den Haag
zijn in gebruik genomen en de daarbij horende gebruiksvergoeding is in
gegaan. Ook zijn er kosten gemaakt voor aanvullende audiovisuele
middelen in de tijdelijke huisvestingen. Daarnaast betreft het de instand­
houdingskosten van de gebouwdelen van de Binnenhof gerelateerd aan
het jaar uitstel van de renovatie.
Het budget is ten opzichte van de vastgestelde begroting verhoogd om
kosten voor advies en capaciteit te kunnen financieren. Deze kosten zijn op
verzoek van de opdrachtgever door het RVB gemaakt voor activiteiten die
gegeven hun aard bij het RVB apart worden gefinancierd, aangezien zij geen
onderdeel vormen van het reguliere investeringsbudget bij huisvestings­
projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

118

Er heeft een reallocatie van middelen voor de instandhoudingskosten van
de gebouwdelen van het Ministerie van Algemene Zaken (AZ) op het
Binnenhof plaatsgevonden. De middelen zijn van de regeling RVB (Bijdrage
voor huisvesting HCvS) naar de regeling RVB (Bijdrage voor huisvesting AZ)
overgeheveld.
RVB (Bijdrage voor huisvesting Ministerie van Algemene Zaken)
Het betreft hier een bijdrage voor de huisvesting van het Ministerie van
Algemene Zaken. Ook betreft het instandhoudingskosten van het
gebouwdeel op het Binnenhof gerelateerd aan het in 2019 genomen besluit
om de verhuizing uit te stellen. Daarnaast zijn er enkele investeringen op
het gebied van ICT gerealiseerd, waarvan de gebruiksvergoeding in 2021 is
ingegaan.
RVB (Bijdrage monumenten)
De bijdrage is voor de kosten die het RVB maakt voor het onderhoud
monumenten met een erfgoedfunctie, maar zonder huisvestingsfunctie. In
2021 heeft er onder meer onderhoud aan het park van Huis Doorn plaats­
gevonden en is de Stenen Beer in Muiden gerestaureerd. De bijdrage wordt
als voorschot verstrekt en wordt in het jaar t+1 afgerekend.
RVB (Bijdrage voor rijkshuisvesting)
De bijdrage aan het RVB betreft met name de bekostiging van het Atelier
Rijksbouwmeester, het programma Groene Technologieën en de
coördinatie van het rijksopdrachtgeverschap in de bouw. De bijdrage wordt
als voorschot versterkt en wordt in het jaar t+1 afgerekend.
9.2 Beheer materiele activa
Bijdrage aan agentschappen
RVB
Het betreft de bijdrage aan het RVB voor de uitvoering van het (privaatrech­
telijk) beheer van onroerende zaken die de Staat toebehoren. Het gaat
hierbij met name om de verwerking van (erf)pachtcontracten, de verwerking
van de zakelijke lasten en het beheren van onroerende zaken. De bijdrage
wordt als voorschot versterkt en in het jaar t+1 afgerekend.
RVB (Onderhoud en beheerkosten)
Het betreft de bijdrage voor onderhoud- en beheerkosten van onroerende
zaken in het bezit van het RVB voor zover het niet de rijkshuisvesting betreft.
Het gaat bijvoorbeeld om energiekosten, bewakingskosten, transitiekosten
en het (groen) onderhoud van het Staatsdomein bij het Loo en Sorghvliet.
In 2021 is het grootste deel van de pachtboerderijen in eigendom gekomen
van het RVB. Een waardebepaling is uitgevoerd om de overdrachtssom van
€ 30,3 mln. te bepalen. Dit bedrag is door het RVB aan BZK betaald.
Daarnaast heeft BZK onder diezelfde overeenkomst €30,3 mln. betaald aan
het RVB om het herstelprogramma van de pachtboerderijen financieren.
Daarmee zijn de pachtboerderijen door het RVB resultaatneutraal
overgenomen. De bijdrage wordt als voorschot verstrekt en in het jaar t+1
afgerekend.
RVB (Zakelijke lasten)
Het gaat hier om de betaling van, door gemeenten en waterschappen
opgelegde, belastingen en heffingen op onroerende zaken in eigendom bij
de Staat, zoals met name onroerendzaak-belasting (circa 80%) en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

119

waterschaps- en rioolheffingen (circa 20%), voor zover deze kosten niet zijn
toegerekend aan de rijkshuisvesting (zie baten-lastenparagraaf RVB). De
bijdrage wordt als voorschot verstrekt en in het jaar t+1 afgerekend.
Ontvangsten
Voor alle ontvangsten geldt dat deze via bevoorschotting en afrekening met
het Ministerie van BZK worden verwerkt. Een verschil tussen begroting en
realisatie wordt in jaar t+1 afgerekend.
Zakelijke lasten
Het betreft hier de terugbetalingen door de huurders van door het RVB
betaalde gebruikerslasten en de terug-ontvangsten van betaalde zakelijke
lasten op basis van bij gemeenten ingediende bezwaarschriften (totaal € 3,3
mln.).
Ingebruikgevingen
Het gaat hierbij om de ingebruikgeving van de onroerende zaken van de
Staat voor zover er voor de opbrengst uit ingebruikgeving geen middele­
nafspraak bestaat. Dit leidde in 2021 tot € 44,8 mln. inkomsten uit
verpachting, huur en verhuur jachtgenot. Ten opzichte van de begroting
waren er in 2021 minder ontvangsten op ingebruikgevingen door lagere
(erf)pacht- en huuropbrengsten en door de juiste toewijzing van de
materieel beheerder. Hierdoor zijn ontvangsten verschoven naar het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkswaterstaat.
Vervreemding
Het betreft de vervreemding van de onroerende zaken van de Staat voor
zover er voor de opbrengst uit vervreemding geen middelenafspraak
bestaat. Dit leidde in 2021 tot € 18,5 mln. inkomsten uit vervreemding van
met name agrarische onroerende zaken en van overige onroerende zaken.
In 2021 is het grootste deel van de pachtboerderijen in eigendom gekomen
van het RVB. Het RVB heeft hiervoor BZK een bedrag van € 30,3 mln. betaald.
Generale ontvangsten
Verkoop bodemmaterialen
Hieronder vallen de ontvangsten uit de verkoop van bodemmaterialen,
zoals zand (€ 24,3 mln.). De bodemmaterialen hebben € 7,0 mln. meer
opgebracht dan begroot.
Veiling huurrechten benzinestations
Het betreft de ontvangsten uit de veiling van huurrechten van benzinesta­
tions langs rijkswegen (€ 78,7 mln.). De benzineveilingen in september
hebben € 53,5 mln. meer opgebracht dan begroot.
Afrekeningen voorschotten 2020
Dit betreft ontvangsten naar aanleiding van het afrekenen van uitbetaalde
voorschotten in 2020 (€ 24,0 mln.). Het betreft voornamelijk generale
ontvangsten uit bodemmaterialen en ontvangsten uit vervreemding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

120

4.10 Artikel 10. Groningen versterken en perspectief
A. Algemene doelstelling
De inwoners van Groningen hebben dagelijks te maken met de gevolgen
van de gaswinning. Dit brengt gevoelens van angst, frustratie en
onzekerheid met zich mee. Dit heeft het Kabinet doen besluiten om versneld
de winning uit het Groningenveld af te bouwen.
De schadeafhandeling vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). De versterkingsope­
ratie is onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) gebracht. Voor BZK staan de veiligheid,
de veiligheidsbeleving en het creëren van perspectief voor de inwoners
voorop. Hieraan draagt het Ministerie van BZK langs twee sporen bij.
Het aardbevingsbestendig maken van onveilige gebouwen is het eerste
spoor. Gebouwen worden opgenomen en beoordeeld. Wanneer blijkt dat
zij niet aan de heersende veiligheidsnorm voldoen worden deze gebouwen
versterkt. Deze versterkingsoperatie is publiek gemaakt en de Nationaal
Coördinator Groningen (NCG) heeft de rol van uitvoeringsorganisatie
overgenomen. Gezamenlijk met de provincie en de betrokken gemeenten
wordt de versterkingsoperatie in de komende jaren uitgevoerd.
Het bieden van een toekomstperspectief aan de regio met het Nationaal
Programma Groningen (NPG) is het tweede spoor. Het Rijk en de
Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) hebben gezamenlijk het NPG
gevormd om de economische ontwikkeling, de verduurzaming en de
leefbaarheid van de regio te stimuleren.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Sinds 16 oktober 2019 is de Minister van BZK verantwoordelijk voor de
aansturing van de versterkingsoperatie (Kamerstukken II 2019/20,
34700, nr. 68). De Minister van EZK blijft verantwoordelijk voor het nemen
van alle maatregelen die redelijkerwijs van hem gevergd kunnen worden
om te voorkomen dat als gevolg van de gaswinning de veiligheid wordt
geschaad.
Over de wijze waarop de versterkingsoperatie publiek wordt ingericht
hebben de regionale bestuurders, kabinet en de maatschappelijke organi­
saties in maart 2019 afspraken gemaakt. De publieke aansturing van de
versterkingsoperatie wordt wettelijk vastgelegd. Hiertoe is een wetsvoorstel
op 14 oktober 2020 naar de Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2020/21,
35603, nr. 2). Dit zal een aanvulling zijn op de Tijdelijke wet Groningen die
op 11 maart 2020 in het Staatsblad is gepubliceerd (stb. 2020, nr. 85).
Uitvoeren
– Afgesproken is dat de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) als
publieke uitvoeringsorganisatie belast is met het uitvoeren van de
versterkingsoperatie zoals deze is vastgelegd in de door gemeenten
opgestelde lokale plannen van aanpak. Omwille van een voortvarende
uitvoering van deze taak heeft de uitvoeringsorganisatie daar waar het
de veiligheid betreft een onbeperkt mandaat. Gezamenlijk met de
provincie en de betrokken gemeenten geeft de NCG invulling aan de
versterkingsoperatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

121

–

–

–

Waar mogelijk worden bij deze versterkingsoperatie koppelkansen
benut om bij het versterken ook nieuwe economische kansen en een
leefbare en aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving te creëren.
Om – aanvullend op de begroting – de Kamer periodiek te informeren
over voortgang en ontwikkelingen in het beleid is een dashboard
ontwikkeld. Dit dashboard is te vinden op de website van de NCG:
www.nationaalcoordinatorgroningen.nl.
Op 1 juli 2020 is de Tijdelijke wet Groningen in werking getreden,
waardoor de kosten van de schadeafhandeling vanaf de tweede helft van
2020 worden verhaald op de NAM. Met een aanvullende wijziging van
de Tijdelijke wet Groningen moet er ook een wettelijke grondslag komen
voor een heffing op de NAM ten aanzien van de versterkingskosten die
noodzakelijk zijn omwille van de veiligheid.

Regisseren
De inzet van het Rijk is dat het Nationaal Programma Groningen (NPG) zo
veel mogelijk een programma is «van Groningers voor Groningers» waarbij
de regierol en de uitvoering in de regio zelf is belegd. Het Ministerie van
BZK is vertegenwoordigd in de coördinatiegroep en ondersteunt de regio
waar nodig.
C. Beleidsconclusies
Nationaal Programma Groningen
Versterken
Er is hard gewerkt om de feitelijke versterking uit de startblokken te laten
komen. De realisatie op adresniveau in 2021 is als volgt:
Tabel 18 Versterkingsoperaties 2021
Aantal adressen

Ambitie

Behaald

Opname

4.000

4.068

Beoordeling

4.000

4.599

Versterkingen afgerond

1.500

1.804

- waarvan bouwkundig versterkt

n.v.t.

656

- waarvan ‘op norm’

n.v.t.

1.148

Er moet nog veel gebeuren om de versterkingsoperatie verder op snelheid
te laten komen. Het realiseren van veilige huizen betekent overigens niet
automatisch dat bewoners daarmee ook het vertrouwen in de overheid
terugkrijgen. Belangrijk is daarom ook het bieden van perspectief voor de
inwoners van het aardbevingsgebied.
In de Bestuurlijke Afspraken (BA) met de regio uit november 2020 is
overeengekomen dat € 1,52 miljard beschikbaar wordt gesteld voor
flankerend beleid gericht op onder meer de versnelling van de versterkings­
opgave en het bieden van keuzemogelijkheden. De uitwerking van de BA is
samen met de regio in 2021 ter hand genomen. Met de BA is ook meer
stabiliteit gekomen in regelgeving en randvoorwaarden zodat er focus op
de operatie blijft. Over de versterkingsopgave is in het kader van de versnel­
lingsafspraken afgesproken dat de typologie aanpak zo snel mogelijk wordt
toegepast. Het Adviescollege Veiligheid Groningen (ACVG) heeft in mei
2021 akkoord gegeven op het gebruik van het eerste deel van de
typologieën. Op basis van dit eerste deel kan ongeveer 60% van de adressen
in de werkvoorraad van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

122

typologisch worden beoordeeld. De eerste adressen zijn in het najaar van
2021 typologisch beoordeeld en de uitkomsten zijn met de eigenaren
gedeeld. Momenteel werkt TNO in opdracht van het ministerie van EZK aan
aanvullende typologieën. Deze zullen dan ook worden gevalideerd door
het ACVG. De uitrol van de typologie aanpak betekent dat beoordelingen
worden versneld, en dat de meest recente seismologische en bouwkundige
inzichten worden toegepast. Dit betekent dat naar verwachting een groot
deel van de nog te beoordelen adressen ‘op norm’ zal zijn.
Nationaal Programma Groningen
Voor het Nationaal Programma Groningen (NPG) is een bedrag van
€ 1,15 miljard euro toegezegd door het kabinet en de NAM aan de regio voor
het bieden van perspectief na het beëindigen van de gaswinning. Het doel
van het NPG is het bevorderen van de brede welvaart in Groningen. De
thema’s binnen het NPG zijn economie, werken en leren, leefbaarheid,
natuur en klimaat. De vijf gemeenten in het aardbevingsgebied maken met
inwoners lokale programma’s. De provincie heeft diverse thematische
programma’s waaruit projecten worden gefinancierd. Daarnaast is er het
erfgoedprogramma en het zorgprogramma. Inmiddels zijn er al zo’n 40
projecten afgerond en bevinden zich bijna 100 projecten in de uitvoe­
ringsfase, terwijl er ook de nodige projecten in de voorbereidingsfase
bevinden. In totaliteit is inmiddels € 417 miljoen gecommitteerd en
uitgekeerd aan de regio. In 2021 is € 155 mln. van het NPG budget uitgekeerd
aan de regio.
Toukomst is ook onderdeel van het NPG en is een programma ter waarde
van € 100 mln. Het bijzondere van Toukomst is dat de burgers van
Groningen zelf hebben bepaald welke projecten met dit geld worden
gefinancierd. Het bieden van perspectief en organiseren van inspraak zijn
belangrijk om de brede welvaart van bewoners te verbeteren. Het budget
wordt verdeeld aan de hand van drie programmalijnen: Ons Verhoal, Mien
Laand en Mit Mekoar. De eerste projecten onder het Toukomst programma
zijn inmiddels in uitvoering. In 2021 is circa € 18 mln. besteed aan Toukomst.
Perspectief
Bij de bestuurlijke afspraken van november 2020 over de versterkingsope­
ratie is ook besloten dat Rijk en Regio samenwerken aan een toekomst­
agenda voor de hele provincie Groningen. Inzet van de toekomstagenda is
de economische en duurzame ontwikkeling van de regio op thema’s zoals
woningbouw, leefbaarheid, energietransitie, regionale economie en
verduurzaming van de landbouw. De Toekomstagenda is in februari 2021
vastgesteld en zal regelmatig worden geactualiseerd.
Samenwerken met maatschappelijke organisaties.
Het maatschappelijk beraad bestaat uit vertegenwoordigers van het
Groninger Gasberaad (GB), de Groninger Bodem Beweging (GBB), Instituut
Mijnbouwschade Groningen (IMG), NCG, de provincie Groningen, de
aardbevingsgemeenten, woningcorporaties, het ondersteunend bureau
gaswinning (OBG), het ministerie van EZK en het ministerie van BZK. Het
doel van het beraad is informeren en consulteren over de totstandkoming
van het beleid en regelingen. In september 2021 is een kamerbreed onder­
steunde motie van het lid Grinwis aangenomen die het kabinet oproept om
het Maatschappelijk Beraad een vaste, adviserende rol te geven in het
proces rondom de versterkingsopgave (Kamerstukken II 2021/22, 33529, nr.
886). In december 2021 zijn nieuwe afspraken gemaakt over meer strate­
gische samenwerking in het maatschappelijk beraad. Wij houden samen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

123

met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat structureel bilateraal
contact met maatschappelijke organisaties, bijvoorbeeld voor advisering en
consultatie over wet- en regelgeving.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 19 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 9. Groningen versterken en perspectief (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil

2.017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

0

0

0

710.732

1.420.428

109.797

1.310.631

Uitgaven

0

0

0

371.232

1.001.555

114.297

887.258

Energiebesparing woningen bouwkundig
versterkingsprogramma

0

0

0

18

33

10.400

‒ 10.367

Woonbedrijf

0

0

0

1.466

3.028

0

3.028

Diverse subsidies

0

0

0

77.808

1.205

0

1.205

Bestuurlijke afspraken

0

0

0

0

242.140

0

242.140

Versterkingsoperatie

0

0

0

0

62.842

0

62.842

Tegemoetkoming aan huurders

0

0

0

0

254

0

254

Nieuwbouwregeling

0

0

0

0

104

0

104

Werk- en onderzoeksbudget

0

0

0

3.041

1.789

12.563

‒ 10.774

Versterkingsoperatie

0

0

0

191.773

289.581

6.334

283.247

Woonbedrijf

0

0

0

8

11

0

11

Bestuurlijke afspraken

0

0

0

0

5.939

0

5.939

Industrie

0

0

0

0

93

0

93

0

0

0

319

101

0

101

Nationaal Programma Groningen

0

0

0

55.958

155.039

75.000

80.039

Compensatie gemeenten en provincie

0

0

0

39.241

112.661

10.000

102.661

Diverse bijdragen

0

0

0

1.600

1.600

0

1.600

Bestuurlijke afspraken

0

0

0

0

123.808

0

123.808

0

0

0

0

210

0

210

Versterkingsoperatie

0

0

0

0

1.117

0

1.117

Ontvangsten

0

0

0

137.761

234.830

75.000

159.830

Subsidies (regelingen)

Opdrachten

Bijdrage aan ZBO's / RWt's
Werk- en onderzoeksbudget
Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan agentschappen
Werk- en onderzoeksbudget
(Schade)vergoeding

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
10. Groningen versterken en perspectief
Subsidies (regelingen)
Energiebesparing woningen bouwkundig versterkingsprogramma
De subsidieregeling energiebesparing woningen bouwkundig versterkings­
programma is met de komst van de bestuurlijke afspraken overgegaan in
de nieuwe de subsidieregeling ‘verduurzaming, onderhoud en verbetering
gebouwen aardbevingsgebied Groningen’, die een onderdeel is geworden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

124

van een grotere subsidieregeling. Bij de tweede suppletoire begroting is dit
budget met € 7,4 mln. naar beneden bijgesteld omdat die niet meer tot
besteding is gekomen.
Woonbedrijf
Het woonbedrijf, Stichting Woonbedrijf Aardbevingsgebied Groningen
(SWAG), ziet toe op de uitvoering van het koopinstrument waarmee
woningen worden gekocht van bewoners die het aardbevingsgebied willen
verlaten. Bij de eerste suppletoire begroting zijn de niet bestede middelen
van 2020 van € 7,2 mln. toegevoegd aan het budget van 2021. Bij de
Ontwerpbegroting is € 4,9 mln. van dit budget verschoven naar 2022. In 2021
is het overige budget van ruim € 3 mln. aan subsidie toegekend aan het
woonbedrijf voor de uitvoering van het koopinstrument.
Diverse subsidies
In 2021 zijn voor twee jaar subsidies toegekend aan het Kennisplatform
Leefbaar en Kansrijk en Gronings Perspectief. Deze twee organisaties
verzamelen en ontwikkelen kennis over de maatschappelijke effecten van
de aardbevingen in Groningen. Verder zijn twee subsidies verstrekt aan
woningcorporaties die extra bedrijfsvoeringskosten maken als gevolg van
de aardbevingsproblematiek. Daarnaast zijn nog enkele subsidies
uitbetaald die voortvloeien uit toezeggingen vanuit 2020 en die hun
grondslag hebben vanuit het meerjarenprogramma 2016-2020 NCG (o.a.
het opleidingsinstituut Epi – Kenniscentrum).
Bestuursakkoord
Bij de eerste suppletoire begroting is van de aanvullende post bij het
ministerie van Financiën circa € 235 mln. ontvangen voor de bestuurlijke
afspraken. In 2021 is € 185,6 mln. subsidie verstrekt aan Samenwerkings­
verband Noord-Nederland (SNN) die namens ons de subsidieregeling
‘verduurzaming, onderhoud en verbetering gebouwen aardbevingsgebied
Groningen’ uitkeert aan de gebouweigenaren in het aardbevingsgebied in
de provincie Groningen. Daarnaast zijn de eerste subsidie middelen
uitgekeerd aan twaalf woningcorporaties van € 56 mln. Een deel van de
middelen zijn bestemd voor de huurders. De resterende middelen zijn voor
de coöperaties ten behoeve van de verduurzaming, verbetering en
onderhoud van de woningen. Ook is er ruim € 0,5 mln. uitgegeven in het
kader van de knelpuntenpot (subsidies). Er resteert nog circa € 4,5 mln.
welke onderdeel is van de bestuurlijke afspraken.
Versterkingsoperatie
Bij de eerste suppletoire begroting is een raming gemaakt die direct
gerelateerd is aan de versterkingsopgave in Groningen. Hiervoor is € 62,8
mln. aan subsidie uitgekeerd aan eigenaren die de versterkingsoperatie in
eigen beheer uitvoeren. Dit zijn middelen die zijn uitgekeerd in het kader
van de Subsidieregeling Versterken Gebouwen Groningen. De bedragen
zijn gestort in depots en worden op basis van facturen uitbetaald. Deze
uitgaven zullen in rekening gebracht worden bij de NAM. Op dit budget
resteert nog een budget van € 9,5 mln. Er zijn minder voorschotten verstrekt
dan aanvankelijk in de prognose werd aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

125

Opdrachten
Werk- en onderzoeksbudget
In 2021 zijn middelen gealloceerd naar andere instrumenten zoals subsidies
en bijdragen. Het resterend budget is besteed aan diverse opdrachten, met
name in de activiteitengebieden Leefbaarheid (Gronings Perspectief
2018-2020 en Kennisplatform Leefbaarheid 2018-2020 ), Bouw (Kennis­
platform Bouw en versterken 2018-2020) en Zorg (Groninger Zorg Akkoord).
Versterkingsoperatie
Bij de eerste suppletoire begroting is een raming gemaakt die direct
gerelateerd zijn aan de versterkingsopgave in Groningen. In 2021 heeft de
NCG € 289,9 mln. uitgegeven aan opdrachten voor de versterkingsoperatie.
Dit zijn middelen die zijn uitgekeerd aan marktpartijen voor het opnemen,
beoordelen en versterken van woningen, zodat de woningen in het aardbe­
vingsgebied voldoen aan de veiligheidsnormen en voor ondersteunende
werkzaamheden zoals tijdelijke huisvesting. Deze uitgaven zullen exclusief
btw in rekening gebracht worden bij de NAM. In 2021 resteert in totaal nog
€ 25 mln. Dit heeft o.a. te maken met het feit dat opname en beoordelen
complexe processen zijn en komende jaren nog doorlopen.
Bestuursakkoord
In 2021 is € 4,5 mln. uitgegeven om de knelpunten in de versterkingsope­
ratie op te lossen. Daarnaast is € 1,3 mln. uitgegeven om de vastgelopen
dossiers op te lossen. In totaal resteert er nog circa € 0,4 mln. voor de
knelpuntenpot (opdrachten) en circa € 1,2 mln. voor de vastgelopen
dossiers. Deze middelen zijn onderdeel van de bestuurlijke afspraken.
Bijdrage aan medeoverheden
Nationaal Programma Groningen
In 2021 is een vierde en vijfde tranche van het Nationaal Programma
Groningen overgemaakt naar de Provincie en Gemeenten. De aangedragen
projecten zijn getoetst en goedgekeurd door het NPG-bestuur. Deze
projecten dragen bij aan een toekomstbestendig en leefbaar Groningen. In
2021 is in totaal € 155 mln. aan projecten uitgekeerd. Op de oorspronkelijk
begroting staat € 75 mln. en deze is aangevuld met € 80 mln. vanuit de
Aanvullende Post van het ministerie van Financiën.
Compensatie gemeenten en provincie
Bij de eerste suppletoire begroting zijn van de aanvullende post bij het
ministerie van Financiën middelen ontvangen voor o.a. de batch 1588 en
de jaarlijkse compensatie voor provincie en gemeenten van circa € 65 mln.
In 2021 zijn een viertal specifieke uitkeringen gedaan. Voor batch 1588 is
de tweede tranche van € 91,1 mln. uitgekeerd. Er is een bijdrage gedaan aan
de regio van de € 19,3 mln. voor de aardbeving gerelateerde kosten en extra
werkzaamheden. Verder is een bijdrage aan de maatschappelijke organi­
saties van € 1,8 mln. en de Onafhankelijke raadsman van € 0,5 mln.
toegekend, zodat bewoners een beroep kunnen doen op deze organisaties.
Diverse bijdragen
In 2021 is in het kader van het Erfgoedprogramma in totaal € 1,6 mln. aan
de provincie Groningen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het
Erfgoedloket en financiering van subsidieregelingen voor onderhoud aan
monumentale panden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

126

Bestuursakkoord
Bij de eerste suppletoire begroting zijn van de aanvullende post bij het
ministerie van Financiën middelen ontvangen voor de bestuurlijke
afspraken inzake het gebiedsfonds, clustering en het integrale programma
voor sociaal-emotionele ondersteuning, namelijk € 123,8 mln. In 2021 zijn
hiervoor een drietal specifieke uitkeringen gedaan. Dit betreft een uitkering
van € 68,8 mln. aan de regio om de moeilijke uitlegbare verschillen te
overbruggen. Verder is € € 53 mln. uitgekeerd aan de regio voor het gebieds­
fonds om o.a. te investeren in de publieke ruimte. Daarnaast is € 2 mln.
beschikbaar gesteld voor de sociaal-emotionele ondersteuning.
(Schade)vergoeding
Versterkingsoperatie
In 2021 zijn er schadevergoedingen uitgekeerd voor een bedrag van € 1,1
mln. De schadevergoedingen zijn uitgekeerd in het kader van de Tijdelijke
Beleidsregel Schade als gevolg van versterking. In 2021 is nog niet veel
gebruikt gemaakt van de Tijdelijke Beleidsregel Schade en resteert er nog
circa € 8,8 mln. van het budget.
Ontvangsten
De ontvangsten betreffen met name de bijdragen van € 75 mln. van de NAM
voor het NPG en de versterkingskosten. De te verwachten ontvangsten voor
de versterkingskosten over het tweede kwartaal van 2021 zijn niet gereali­
seerd. Daarnaast zijn er minder ontvangsten gerealiseerd dan begroot voor
zowel € 151,1 mln. aan programmakosten als € 35,7 mln. aan uitvoerings­
kosten (deze worden verantwoord op "artikel 11, Centraal apparaat"). Dit
wordt ook veroorzaakt doordat de NAM slechts 60% van de facturen (Q3
2020, Q4 2020 en Q1 2021) heeft voldaan en de rest heeft betwist.
Tabel 20 Extracomtabele overzicht apparaatskosten NCG (bedragen x €1.000)
Stand 1e suppletoire
begroting

Stand 2e suppletoire
begroting

116.933

117.692

99.416

Eigen personeel

96.531

32.257

30.444

1.813

Inhuur externen

8.469

57.060

48.140

8.920

Overige personele uitgaven

8.923

415

76

339

‒ 178

19.083

13.088

5.995

‒

3.240

3.246

‒6

Overige materiële uitgaven

3.188

5.637

4.422

1.215

Ontvangsten

91.477

47.949

35.730

12.219

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

127

Totaal

Realisatie

Verschil
18.276

Personele uitgaven

Materiële uitgaven
Bijdrage SSO's
ICT

5. Niet-beleidsartikelen
5.1 Artikel 11. Centraal apparaat
A. Apparaatsuitgaven kerndepartement
Tabel 21 Apparaatsuitgaven Centraal apparaat (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

362.821

431.675

476.442

634.269

674.586

422.136

252.450

Uitgaven

366.513

433.319

467.234

599.980

648.056

422.136

225.920

eigen personeel

167.527

198.271

206.082

253.273

259.735

185.745

73.990

inhuur externen

4.725

14.298

18.043

55.509

74.546

11.837

62.709

overige personele uitgaven

3.329

3.471

3.627

2.852

2.740

12.988

‒ 10.248

Personele uitgaven

Materiële uitgaven
ICT

1.525

946

2.122

2.109

9.463

200

9.263

bijdrage aan SSO's

177.366

199.074

220.333

267.849

288.218

196.917

91.301

overige materiële uitgaven

12.041

17.259

17.027

18.343

11.162

14.449

‒ 3.287

0

0

0

45

2.192

0

2.192

81.708

45.253

78.343

98.747

109.153

19.040

90.113

Bijdrage aan agentschappen
Diverse bijdragen
Ontvangsten

Personele uitgaven
Eigen personeel
De uitgaven aan eigen personeel zijn ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting toegenomen door:
– het deel eigen personeel van de uitvoeringskosten van de Nationaal
Coördinator Groningen (NCG) die gerelateerd zijn aan de versterkings­
operatie in Groningen;
– het toevoegen van middelen voor het tegengaan van discriminatie
binnen het Rijk in het kader van de kabinetsreactie op het rapport
Ongekend onrecht. Ook zijn er voor de informatiehuishouding en actieve
openbaarmaking naar aanleiding van de kabinetsreactie middelen
toegevoegd aan de begroting;
– de kosten voor eigen personeel in het kader van dienstverlening door
Doc-Direkt aan notarissen voor archiefbewerking, -beheer, opslag en
digitale documenthuishouding, die via tarieven worden bekostigd. De
uitgaven zijn niet hoger dan begroot, maar hangen samen met de
toegenomen ontvangsten van overige departementen en derden
(notariaat);
– diverse werkzaamheden voor de Shared Service Organisaties (SSO's)
die jaarlijks worden doorbelast;
– overheveling van middelen van de begroting van Koninkrijksrelaties (IV)
in verband met de personele kosten van het Caribisch orgaan voor
hervorming en ontwikkeling (COHO);
– binnen de begroting van BZK herschikte middelen voor onder andere
de uitvoering van de woningbouwimpuls, voor capaciteitsuitgaven voor
versnelde digitalisering, eID, Machtigen en de Basisregistratie Personen
(BRP) en de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw;
– de toedeling van de loon- en prijsbijstelling 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

128

Bij de tweede suppletoire begroting zijn middelen toegevoegd voor het
eigen personeel. De uitgaven aan eigen personeel zijn ten opzichte van de
tweede suppletoire begroting lager uitgevallen. De onderschrijding kent
diverse oorzaken. Allereerst is er minder uitgegeven op de POK-budgetten,
voornamelijk doordat het budget pas in de loop van 2021 ter beschikking is
gekomen. Het aantrekken van personeel is dan ook later in het jaar van start
gegaan. Daarnaast zijn de uitgaven voor eigen personeel bij het kerndepar­
tement lager uitgevallen onder andere vanwege krapte op de arbeidsmarkt.
Tot slot zijn de apparaatsuitgaven van Doc-Direkt lager uitgevallen, maar
hier staan ook lagere ontvangsten tegenover.
Inhuur externen
De uitgaven aan inhuur van externen zijn ten opzichte van de oorspronke­
lijke begroting toegenomen door:
– het deel inhuur externen van de uitvoeringskosten van de NCG die
gerelateerd zijn aan de versterkingsoperatie in Groningen;
– de BTW-component van de uitvoeringskosten die de NCG heeft
gemaakt;
– binnen de begroting van BZK herschikte middelen voor de inhuur van
externen voor onder andere de ontwikkeling van fase-1 van het DSO,
de Investeringsagenda 2020-2021 (Investeringspost Digitale Overheid)
en de resourcepool adviseurs informatiebeheer bij Doc-Direkt.
– een bijdrage van het Ministerie van I&W aan het Adviescollege ICTtoetsing.
De uitgaven aan inhuur externen zijn ten opzichte van de tweede suppletoire
begroting lager uitgevallen. De onderschrijding kent diverse oorzaken.
Allereerst is er door het Adviescollege ICT-toetsing minder uitgegeven aan
externe inhuur. Daarnaast zijn de externe inhuur uitgaven van Doc-Direkt
lager uitgevallen, hier staan lagere ontvangsten tegenover. Bij NCG bestaat
een aanzienlijk deel van de bezetting (circa 40%) uit inhuurkrachten
vanwege flexibiliteit en beschikbaarheid als gevolg van de huidige krapte
op de arbeidsmarkt. Uiteindelijk heeft NCG minder aanspraak gedaan op
het budget voor externe inhuur dan verwacht.
Overige personele uitgaven
De overige personele uitgaven zijn lager dan oorspronkelijk begroot. Dit
wordt met name verklaard door reallocaties bij tweede suppletoire
begroting van overige personele uitgaven naar inhuur externen om de
uitgaven op de juiste regeling te verantwoorden. Het betreft uitvoeringsuit­
gaven van de Nationaal Coördinator Groningen.
Materiële uitgaven
Bijdrage aan SSO's
De gerealiseerde bijdrage aan SSO's is ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting toegenomen door:
– het deel bijdrage aan SSO's van de uitvoeringskosten van de NCG die
gerelateerd zijn aan de versterkingsoperatie in Groningen;
– de bijdrage aan SSO's van Doc-Direkt die samen hangt met de
toegenomen ontvangsten van overige departementen en derden
(notariaat);
– het uitvoeren van de Dienstverleningsafspraken (DVA) tussen de batenlastenagentschappen van het Ministerie van BZK. De uitgaven zijn niet
hoger dan begroot, maar hangen samen met de toegenomen
ontvangsten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

129

–

–
–

bijdragen van verschillende departementen waar het aantal te verzorgen
personen meer dan 5% afwijkt van het aantal personen waarvoor budget
is afgedragen aan P-Direkt;
bijdragen van andere departementen voor de centrale bekostiging
dienstverlening van FMH;
de toedeling van de loon- en prijsbijstelling 2021.

De uitgaven aan bijdrage aan SSO's zijn ten opzichte van de tweede
suppletoire begroting lager uitgevallen. De onderschrijding wordt onder
andere veroorzaakt door lagere materiële uitgaven bij Doc-Direkt. Bij NCG
hebben de uitgaven met name betrekking op het beheer en de ontwikkeling
van informatiesystemen door de interne leverancier Dictu. Ontwikkelingen
aan het uitvoeringssysteem (BKG) voor de versterkingsoperatie zijn onder
andere andere noodzakelijk in verband met de wijzigingen in de diverse
uitbetalingsregelingen. Uiteindelijk is hier circa 31% minder aan besteed in
2021.
ICT
De uitgaven aan ICT zijn hoger dan begroot, met name vanwege ICT kosten
van Doc-Direkt die samen hangen met de toegenomen ontvangsten van
overige departementen en derden (notariaat). Daarnaast betreft het het deel
ICT van de uitvoeringskosten van de NCG die gerelateerd zijn aan de
versterkingsoperatie in Groningen.
Overige materiële uitgaven
De overige materiële uitgaven zijn lager uitgevallen dan begroot. De onder­
schrijding kent diverse oorzaken. Allereerst is er minder uitgegeven bij de
NCG. De uitgaven bestaan voornamelijk uit huisvestings- en facilitaire
kosten, uitbestede opdrachten voor dienstverlening in het kader van
beleidsuitwerking en inrichting van processen en overige kosten zoals
verblijf-, wagenpark- en communicatie kosten. Uiteindelijk is hier circa 21%
minder aan besteed.
Daarnaast is er minder uitgegeven op de POK-budgetten, voornamelijk
doordat het budget pas in de loop van 2021 ter beschikking is gekomen. Tot
slot zijn de overige materiële uitgaven van diverse organisatie onderdelen,
waaronder Doc-Direkt en ABD lager uitgevallen.
Bijdragen aan agentschappen
Diverse bijdragen
De diverse bijdragen zijn hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit komt
grotendeels omdat er middelen zijn gerealloceerd van artikel 4 naar artikel
11 zodat de apparaatsuitgaven van de Toelatingsorganisatie Kwaliteits­
borging Bouw (TIoKB) op het juiste artikel en het juiste instrument
verantwoord konden worden.
Ontvangsten
De gerealiseerde ontvangsten vallen hoger uit dan oorspronkelijk begroot
vanwege:
– de ontvangsten voor uitgaven die in rekening zijn gebracht bij de NAM.
Dit betreft de uitvoeringskosten van de NCG met betrekking tot het derde
en vierde kwartaal 2020 en het eerste kwartaal van 2021 voor de verster­
kingsopgave in Groningen. De NAM heeft 60% van deze facturen in 2021
betaald;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

130

–

–

inkomsten die Doc-Direkt gedurende het jaar heeft gehad van overige
departementen en derden (notariaat). Deze inkomsten waren ter dekking
van de personele en materiële uitgaven. De ontvangsten worden
jaarlijks bij eerste suppletoire begroting toegevoegd;
ontvangsten op basis van de Dienstverleningsovereenkomsten (DVA)
voor de standaard dienstverlening aan de baten-lastenagentschappen.
Deze ontvangsten worden jaarlijks bij eerste suppletoire begroting
toegevoegd.

De ontvangsten zijn ten opzichte van de tweede suppletoire begroting lager
uitgevallen. Dit kent diverse oorzaken. Allereerst heeft de NAM de factuur
over het tweede kwartaal 2021 niet voldaan in 2021. Daarnaast vallen de
ontvangsten van Doc-Direkt lager uit door overlopende facturen. Dit geldt
eveneens voor de ontvangsten met betrekking tot de doorbelasting aan
de SSO's en agentschappen voor de PIOFACH dienstverlening.
B. Totaal overzicht apparaatsuitgaven en -kosten inclusief agentschappen
en ZBO/RWT's
De apparaatskosten van het Ministerie van BZK bestaan uit de apparaats­
uitgaven voor het kerndepartement, de AIVD en de apparaatskosten voor
acht baten-lastenagentschappen. In de onderstaande tabel staan de
structurele apparaatsuitgaven van het kerndepartement en de AIVD
weergegeven. Daarnaast geeft de tabel ook een overzicht van de apparaats­
kosten van de baten-lastenagentschappen, de Zelfstandige Bestuursor­
ganen (ZBO's) en de Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT's).
Tabel 22 Totaal overzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en ZBO's/RWT's (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
Verschil

Realisatie
2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Totaal apparaatsuitgaven Ministerie

583.430

683.060

746.860

906.829

989.098

723.021

266.077

Kerndepartement

366.513

433.319

467.234

599.980

648.056

422.316

225.740

Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(AIVD)

216.917

249.741

279.626

306.849

341.042

300.705

40.337

1.149.179

1.211.958

1.314.739

1.392.566

1.509.469

1.429.909

79.560

Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG)

130.722

115.032

106.660

104.702

128.811

107.188

21.623

Logius

175.837

177.205

207.100

228.336

241.491

235.455

6.036

P-Direkt

71.324

78.522

89.583

97.837

101.835

101.467

368

Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk
(UBR)

199.791

232.415

271.502

299.353

330.799

285.108

45.691

FMHaaglanden

112.968

118.422

128.643

122.122

127.254

138.228

‒ 10.974

SSC-ICT Haaglanden

211.638

224.428

216.197

233.145

248.162

232.567

15.595

Rijksvastgoedbedrijf (RVB)

235.036

257.047

285.477

295.666

313.404

317.085

‒ 3.681

Totaal apparaatskosten agentschappen

Dienst van de Huurcommissie (DHC)

11.863

8.887

9.577

11.405

17.713

12.811

4.902

Totaal apparaatskosten zbo's en rwt's

183.064

186.166

195.368

214.269

207.369

220.085

‒ 12.716

Stichting Administratie Indonesische
Pensioenen (SAIP)

1.320

1.345

1.193

1.406

1.334

1.385

‒ 51

Huis van Klokkenluiders

2.344

2.821

3.075

11.863

3.729

3.700

29

Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging
Bouw (TloKB)

0

0

0

0

2.306

0

2.306

Bureau Architectenregister

0

0

0

0

0

0

0

Referendumcommissie

0

0

0

0

0

0

0

179.400

182.000

191.100

201.000

200.000

215.000

‒ 15.000

Kadaster

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

131

5.2 Artikel 12. Algemeen
Tabel 23 Algemeen (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

13.328

6.978

68.482

35.929

265.557

12.706

252.851

Uitgaven

13.354

7.262

66.964

36.480

34.225

12.706

21.519

Diverse subsidies

603

408

929

935

1.063

854

209

Koninklijk Paleis Amsterdam

173

50

50

50

50

52

‒2

(Inter)nationale samenwerking

522

593

385

361

126

507

‒ 381

Diverse opdrachten

140

292

236

114

49

315

‒ 266

13

19

41

81

180

0

180

Verzameluitkeringen

0

0

0

0

334

0

334

Diverse bijdragen

0

0

119

0

0

0

0

SSC-ICT (eigenaarsbijdrage)

0

0

22.435

9.000

1.575

0

1.575

POK - BZK transparant

0

0

0

0

916

0

916

11.903

5.875

42.744

25.939

29.932

10.978

18.954

0

25

25

0

0

0

0

1.500

5.924

13.145

17.269

36.244

0

36.244

Subsidies (regelingen)

Opdrachten

Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Diverse bijdragen
Bijdrage aan medeoverheden

Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Financiën en Nationale Schuld
(Belastingdienst)
Justitie en veiligheid (H6)
Ontvangsten

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
12. Algemeen
Subsidies (regelingen)
Diverse subsidies
Dit betreft voornamelijk een subsidie aan de Stichting Parlementaire
Geschiedenis voor exploitatie van het Centrum Parlementaire Geschiedenis
(CPG). Verder is onder andere een subsidie verstrekt aan de Nederlandse
School voor Openbaar Bestuur (NSOB) voor het kennisprogramma
Intelligent bestuur, aan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
voor onderzoek Europeanisering gemeenten en provincies en aan de
Vereniging voor Overheidsmanagement voor Overheidsmanager van het
jaar. Daarnaast betreft het een subsidie voor een wetenschappelijk samen­
werkingsverband van de AIVD met de Technische Universiteit Delft. Omdat
artikel 2 "Nationale veiligheid" een apparaatsartikel is waar geen subsidies
opgenomen kunnen worden, wordt de subsidie via artikel 12 "Algemeen"
verstrekt.
Koninklijk Paleis Amsterdam
De stichting Koninklijk Paleis Amsterdam heeft de jaarlijkse subsidie
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

132

Opdrachten
(Inter)nationale samenwerking
Het betreft middelen voor het versterken van de strategische, constituti­
onele en wetgevende, internationale en economische advisering voor het
Ministerie van BZK. De advisering dient als verbindende spil tussen de
(beleids)directies onderling en de politieke en ambtelijke leiding. Hier zijn
opdrachten verstrekt die aan dit doel ondersteunend zijn en daarbij vaak
een beleidsveld overstijgend karakter hebben.
Diverse opdrachten
Een veilige informatievoorziening en verbetering van de ICT is een prioriteit.
De CIO-office van het departement zorgt voor samenhang in de informatie­
voorziening en voor de verdere versterking van de beheersing van projecten
met een ICT-component, waaronder het meehelpen bij het doorvertalen van
beleidsdoelen naar ICT. Het budget voor de CIO-office is aangewend om bij
te dragen aan de verdere inrichting van strategische advisering en toezicht,
IT-governance en beveiligingsgovernance, informatievoorziening en
professionalisering.
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Aan ICTU is een bijdrage verstrekt voor de kennisbank Openbaar Bestuur.
Bijdragen aan medeoverheden
Verzameluitkeringen
Dit betreft de reallocatie van middelen naar artikel 12 "Algemeen" ten
behoeve van het uitbetalen van de verzameluitkeringen op grond van de
Financiele Verhoudingswet.
Bijdragen aan agentschappen
SSC-ICT (eigenaarsbijdrage)
Dit betreft uitgaven aan UBR voor de vervanging van het huidige DigiInkoop
systeem. De uitgaven zijn in de eerste suppletoire begroting gemeld.
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Financiën en Nationale Schuld (Belastingdienst)
Over de winst op een aantal activiteiten op de begroting van het ministerie
van BZK en de daaronder vallende agentschappen moet vennootschapsbe­
lasting (VPB) worden afgedragen. De afgedragen VPB wordt verantwoord
op artikel 12 'Algemeen'.
Er is ook vennootschapsbelasting betaald over de generale ontvangsten
voor de veiling van locaties voor benzinestations langs Rijkswegen en
bodemwinning.
Ontvangsten
De ontvangsten zijn toegenomen ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting vanwege het afgeroomde surplus eigen vermogen van het RVB,
SSC-ICT en UBR. Deze zijn conform de Regeling Agentschappen afgedragen
aan de eigenaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

133

5.3 Artikel 13. Nog onverdeeld
Tabel 24 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

Verplichtingen

0

0

0

0

0

0

0

Uitgaven

0

0

0

0

0

0

0

Loonbijstelling

0

0

0

0

0

0

0

Prijsbijstelling

0

0

0

0

0

0

0

Onvoorzien

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

134

6. Bedrijfsvoeringsparagraaf
Paragraaf 1 - uitzonderingsrapportage voor vier verplichte onderdelen
1 - Rechtmatigheid
Tabel 25 Overzicht overschrijdingen rapporteringstoleranties fouten en onzekerheden
(1) Rapporte­
2) Verantwoord
ringstolerantie
bedrag in
€ (omvangs­
basis)

3) Rapporte­ 4) Bedrag aan 5) Bedrag aan 6) Bedrag aan
6a) Waarvan
7) Percentage
7a) Waarvan
fouten en
ringsfouten in € onzekerheden
bedrag aan fouten aan fouten en percentage fouten
onzekerheden en onzekerheden onzekerheden en onzekerheden
tolerantie
in €
in €
voor fouten
gerelateerd aan
t.o.v.
gerelateerd aan
en onzeker­
noodmaatregelen verantwoord noodmaatregelen
heden in €
in €
bedrag =
t.o.v. verantwoord
(6) /(2) *100
bedrag = (6a)/
2*100

Totaal
artikelen
verplichtingen

9.273.002.516

185.460.050

411.927.294

31.414.826

443.342.120

0

4,8%

0,0%

Artikel
2 Nationale
veiligheid
verplichtingen

365.884.823

25.000.000

26.830.889

31.414.826

58.245.715

0

15,9%

0,0%

Artikel
10 Groningen
versterken en
perspectief
verplichtingen

1.420.427.264

71.021.363

323.631.986

0

323.631.986

0

22,8%

0,0%

Artikel
11 Centraal
apparaat
verplichtingen

674.585.405

33.729.270

54.232.334

0

54.232.334

0

8,0%

0,0%

Samenvattende
staat batenlasten
agentschappen

2.630.761.000

52.615.220

46.935.578

6.417.942

53.353.520

0

2,0%

0,0%

Totaal artikelen verplichtingen
De som van de fouten en onzekerheden op het verplichtingentotaal van
de artikelen bedraagt ruim € 443 mln. en bestaat uit twee componenten.
De eerste oorzaak is een overschrijding van de budgettaire ruimte (€ 202
mln.) van artikel 10 (Groningen versterken en perspectief) en van artikel
2 (Nationale veiligheid, € 6,5 mln.). De tweede component betreft € 235 mln.
aan onrechtmatige verplichtingen, waarvan € 122 mln. op artikel 10, € 52
mln. op artikel 2 (Nationale veiligheid) en € 54 mln. op artikel 11 (Centraal
apparaat). Deze verschillen worden hieronder toegelicht.
Artikel 2 Nationale veiligheid verplichtingen
De overschrijding van het verplichtingenbudget op artikel 2 bedraagt € 58,2
mln. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen.
In december is de Tweede Kamer geïnformeerd over een verwachte
overschrijding van € 4,0 mln. op artikel 2 ‘Nationale veiligheid’ (Kamer­
stukken II 2021/22, 35925 VII, nr. 101). Ten opzichte van deze Kamerbrief is
er een begrotingsonrechtmatigheid, veroorzaakt door een extra
overschrijding op het verplichtingenbudget van € 6,5 mln., doordat in
december meer verplichtingen met een meerjarig kaseffect zijn ingesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

135

dan vooraf was voorzien.
Verder zijn er fouten en onzekerheden op het gebied van inkopen (circa
€ 43,5 mln.), grotendeels veroorzaakt door onvolledige inkoopdossiers.
Daarnaast is in 2021 voor circa € 8 mln. afgenomen op contracten die in 2020
onrechtmatig waren aangegaan. De reden hiervoor is dat het niet haalbaar
was om deze contracten opnieuw en rechtmatig aan te gaan. In deze totalen
is sprake van een geïmporteerde rijksbrede onrechtmatigheid op het gebied
van inhuur van ICT-medewerkers van € 11 mln.
Artikel 10 Groningen versterken en perspectief verplichtingen
Overschrijding verplichtingen
In december is de Kamer geïnformeerd over een verwachte overschrijding
van € 167,7 mln. op artikel 10 ‘Groningen versterken en perspectief’ (Kamer­
stukken II 2021/22, 35925 VII, nr. 101). Ten opzichte van deze Kamerbrief
wordt het jaar afgesloten met een begrotingsonrechtmatigheid veroorzaakt
door een extra overschrijding op het verplichtingenbudget van € 202 mln.
In december is bij het opstellen van deze brief uitgegaan van een vrije ruimte
van circa € 129 mln. In de praktijk bleek deze ruimte niet beschikbaar te zijn,
omdat er wel verplichtingen waren aangegaan voor dat bedrag. Daarnaast
is per abuis geen inschatting gemaakt van nog nieuw in te stellen verplich­
tingen in december 2021 van circa € 73 mln. Hiermee is in totaal dus € 202
mln. (€ 129 mln. plus € 73 mln.) onrechtmatig doordat de Kamer niet vooraf
is geïnformeerd over deze overschrijding op het verplichtingenbudget.
Onrechtmatige inkopen NCG
De NCG is in 2021 voor een bedrag van € 115,5 mln. aan onrechtmatige
inkoopverplichtingen aangegaan. Het betreft inkopen van projecten en
diensten die zijn gestart en gegund zonder dat daarbij de toepasselijke
regelgeving is gevolgd. Met het complexe Groningse dossier geeft de NCG
in sommige gevallen de versnelling van de versterking voor de Groningers
voorrang boven het rechtmatig aangaan van inkoopverplichtingen.
Budget knelpunten en schrijnende gevallen
Als gevolg van de bestuurlijke afspraken heeft de NCG extra budget
gekregen om knelpunten binnen het versterkingsproces en schrijnende
gevallen snel op te kunnen lossen. In dit kader heeft de NCG in 2021 € 6,4
mln. onrechtmatig verplicht.
Artikel 11 Centraal apparaat verplichtingen
De overschrijding op dit artikel wordt grotendeels veroorzaakt door
rijksbrede raamovereenkomsten waarvan het Ministerie van IenW eigenaar
is. In 2020 zijn wij door het Ministerie van IenW geïnformeerd dat de ADR
een aantal gesloten overbruggingsovereenkomsten (Interim Management
& Organisatieadvies, Inkoopadvies en Auditdiensten) als onrechtmatig
heeft beoordeeld. Een aantal van deze overbruggingsovereenkomsten is in
2021 verlengd tot in 2022. Gelet op de verplichting tot gebruik van de
raamovereenkomsten importeert BZK daarmee onrechtmatigheid bij het
afsluiten van verplichtingen onder deze raamovereenkomsten. In het
verslagjaar 2021 betreft dit circa € 48,7 mln. Daarnaast is er een onrecht­
matigheid van circa € 5 mln. die wordt veroorzaakt door apparaatskosten
NCG.
Samenvattende staat batenlasten agentschappen
De rapporteringstolerantie van de samenvattende staat baten-lasten agent­
schappen is overschreden. Het totaalbedrag aan fouten en onzekerheden
bedraagt € 53,4 mln. en is als volgt opgebouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

136

Tabel 26 Samenvattende staat baten-lasten agentschappen
som fouten en onzekerheden

waarvan als gevolg van rijksbrede
raamovereenkomsten

TOTAAL

53.353.520

RvIG

3.578.556

1.632.483

Logius

17.605.000

2.223.391

P-Direkt
UBR

18.361.689

265.803

250.122

10.683.183

8.714.457

FMH

1.349.885

73.233

SSC-ICT

10.700.505

1.140.868

RVB

9.061.642

4.218.189

DHC

108.946

108.946

De grootste onrechtmatigheden worden hierna toegelicht.
Een onrechtmatigheid van circa € 18,4 mln. wordt voor de agentschappen
veroorzaakt door rijksbrede overbruggingsovereenkomsten. Zie meer
informatie over deze overeenkomsten in de toelichting op de overschrijding
van de tolerantiegrens bij artikel 11.
SSC-ICT heeft een onrechtmatigheid van circa € 2,8 mln. vanwege fouten in
het inhuurproces. Daarnaast is een aanvulling op een raamovereenkomst
vanuit de categorie ICT-Werkplekken Rijk als onzekerheid aangemerkt. Dit
heeft als gevolg dat een door SSC-ICT gesloten opdracht ter waarde van
€ 5,8 mln. ook als onzekerheid is aangemerkt.
Het RVB heeft de opdracht met de door de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
gecontracteerde aannemer voor het «Project PI Lelystad» van DJI
overgenomen. Voor dit contract had DJI de aanbestedingsregels niet correct
gevolgd. Dit heeft geleid tot een geïmporteerde onrechtmatigheid voor
het RVB van € 3,9 mln.
Logius maakte gebruik van onrechtmatige verlengingsopties van circa € 15
mln. voor het continueren van dienstverlening voor een cruciale applicatie
voor de digitale overheid.
Verwachte onrechtmatigheden Logius
Tot slot is BZK graag transparant over de verwachte onrechtmatigheden
(fouten) in de komende jaren bij het agentschap Logius. In de bedrijfsvoe­
ringsparagraaf 2020 heeft BZK een onrechtmatigheid bij Logius toegelicht
van € 132,8 mln., welke het gevolg was van onvermijdelijke onrechtmatige
langere afname op bestaande contracten. BZK verwacht de komende jaren
nog meer financiële onrechtmatigheden, omdat herbouw van een applicatie
is vertraagd en de migratie stapsgewijs zal plaatsvinden waardoor langer
gebruik moet worden gemaakt van de huidige infrastructuur. De huidige
raming van de nog te verwachten extra onrechtmatigheid bedraagt € 53,9
mln. Indien dit in 2022 of de jaren daarna leidt tot een overschrijding van
de tolerantiegrens zal BZK dit in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het
betreffende jaarverslag toelichten.
2 -Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
Voor artikel 4 ‘Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit’
constateert de ADR dat in relatie tot CO2-uitstoot de niet-financiële verant­
woordingsinformatie niet adequaat tot stand is gekomen. Volgens de ADR
biedt het jaarverslag 2021 niet voldoende inzicht in de realisatie van de
bijbehorende beleidsdoelen in 2021. Het Ministerie van BZK geeft aan dat
de monitoring van de CO2-uitstoot over 2021 door het Planbureau voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

137

Leefomgeving (PBL) in 2022 wordt gepresenteerd. Het doelbereik van het
door het Kabinet geagendeerde beleid wordt gemonitord in de Klimaat- en
Energieverkenning (KEV) door het PBL.
3 - Begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering
Over het begrotingsbeheer, het financieel beheer en de materiële bedrijfs­
voering zijn geen bijzonderheden te melden, behoudens de hiervoor reeds
toegelichte begrotingsonrechtmatigheden van € 202 mln. op artikel
10 ‘Groningen versterken en perspectief’ en € 6,5 mln. op artikel 2 'Nationale
Veiligheid'.
Misbruik en oneigenlijk gebruik
Ter voorkoming van Misbruik & Oneigenlijk (M&O) gebruik van subsidies
werkt het Ministerie van BZK volgens een vastgesteld M&O-beleid en houdt
het een departementaal M&O-register bij. Het M&O-register wordt risico­
gericht geraadpleegd bij subsidieaanvragen, ter controle of betrokkene is
geregistreerd wegens (vermoedens van) misbruik of oneigenlijk gebruik
van subsidie.
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert een aantal subsi­
dieregelingen uit voor BZK en houdt een eigen M&O-register bij. RVO levert
periodiek rapportages over M&O-meldingen aan BZK.
Onvolkomenheden
BZK is verantwoordelijk voor uiteenlopende beleidsterreinen en zo uiteen­
lopend zijn dus ook de onvolkomenheden die door de Algemene
Rekenkamer (AR) over 2020 zijn gerapporteerd. In september 2021 is de
Kamer op hoofdlijnen geïnformeerd over de opvolging van de verantwoor­
dingsrapportage 2020 (Kamerstukken II 2020/21, 35925 VII, nr. 4). De aanpak
van opvolging en monitoring van de punten die uit het auditrapport van
de Auditdienst Rijk (ADR) en het verantwoordingsonderzoek van de AR naar
voren zijn gekomen, is in 2021 aangescherpt en bestaat uit de volgende
elementen:
• voor alle onvolkomenheden en aandachtspunten zijn, direct na Verant­
woordingsdag, Plannen van Aanpak (PvA’s) uitgevraagd;
• deze PvA’s worden nadrukkelijk getoetst op of ze het juiste probleem
aanpakken en of ze concreet en meetbaar genoeg zijn;
• voor verbeterpunten op het gebied van IT-beheer en informatiebevei­
liging is de staf van CIO BZK aangehaakt voor de inhoudelijke toetsing
op de aanpak en voortgang;
• de ADR en AR zijn geconsulteerd over de PvA’s;
• monitoring vindt net als afgelopen jaar ook weer vanuit de reguliere P&C
cyclus plaats, waarvan gesprekken tussen de secretaris-generaal en
directeur-generaal onderdeel zijn;
• aanvullend daarop is een monitoringscommissie ingesteld, die elke zes
weken bij elkaar komt om de voortgang van de opvolging te monitoren
en aan te jagen.
Per onvolkomenheid wordt hierna de aanpak en huidige stand van zaken
beschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

138

Onvolkomenheden 2020 op financieel- en materieel beheer
Opbrengsten Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG)
Deze onvolkomenheid heeft betrekking op het aantoonbaar maken van de
betrouwbaarheid van de aantallen uitgewisselde berichten BRP (Basisregi­
stratie Personen) en daarmee de aansluiting op de facturatie. Voor de
aanpak hiervan is een wetswijzigingstraject BRP doorgevoerd (in werking
per 1-1-2022) en is gewerkt aan het aantoonbaar maken van de betrouw­
baarheid van het aantal uitgewisselde berichten. De RvIG ontvangt jaarlijks
derdenverklaringen die bruikbaar zijn bij het kunnen aantonen van de
juistheid en de volledigheid van de aantallen. Voor één leverancier is
vanwege het uitlopen van de migratie naar een nieuwe infrastructuur en
tegenslagen in de opdrachtverstrekking deze oplevering van een derden­
verklaring over 2021 niet gehaald. Er zijn mijlpalen benoemd om de onvol­
komenheid in 2022 volledig op te lossen. Zo zal over het eerste half jaar van
2022 al een derdenverklaring worden opgeleverd door deze betreffende
leverancier. Op deze wijze wordt eerder in het jaar zekerheid verkregen over
de werkwijze van deze leverancier en kan eventueel tijdig worden
bijgestuurd.
Toepassing decentralisatie uitkeringen
De AR heeft in het Verantwoordingsonderzoek 2018 voor de eerste keer
geconstateerd dat er bij diverse decentralisatie uitkeringen beperkingen zijn
gesteld aan de beleids- en bestedingsvrijheid van ontvangende decentrale
overheden. Direct na het verschijnen van dit onderzoek is een toetsings­
kader door de fondsbeheerders opgesteld en gedeeld met de Kamer
(Kamerstukken II 2018/19, 35000 B, nr. 13).
In het Verantwoordingsonderzoek 2020 heeft de AR opgemerkt dat in 2020
de fondsbeheerders doorgegaan zijn met de verbeteracties die in 2019 al
werden ingezet. Voorstellen voor decentralisatie uitkeringen van
ministeries worden nu altijd eerst beoordeeld door de fondsbeheerders.
Inmiddels zijn ook de langlopende decentralisatie uitkeringen herbeoor­
deeld. Nieuwe decentralisatie uitkeringen worden nu conform een aange­
scherpte interpretatie van de Financiële-verhoudingswet vormgegeven.
De uitkomsten van deze beoordelingen voorafgaand aan het verschijnen
van iedere circulaire van het provincie- en gemeentefonds zijn meegedeeld
aan de betreffende ministeries. Bij een afwijzing van het voorstel om te
komen tot een decentralisatie uitkering door de fondsbeheerders, vindt er
geen toevoeging aan het gemeente- of provinciefonds plaats. In dat geval
wordt een rechtmatig alternatief uitgewerkt door het desbetreffende
ministerie, hetgeen in de meeste gevallen een specifieke uitkering betreft.
Het streng toetsen van een decentralisatie uitkering, heeft er dan ook toe
geleid dat het aantal specifieke uitkeringen fors is toegenomen. Deze
toename van het aantal specifieke uitkeringen leidt onontkoombaar tot
meer uitvoerings- en controlelasten voor medeoverheden. Inmiddels zijn er
meer dan 250 specifieke uitkeringen, waarmee een bedrag gemoeid is van
circa € 13,5 mrd.
Voorschottenbeheer agentschappen
Voor het voorschottenbeheer zijn verbeteringen aangebracht in verschil­
lende werkinstructies en processen, geldend voor alle opdrachten verstrekt
aan een agentschap waar gebruik wordt gemaakt van een voorschot. Het is
nu duidelijk wanneer een voorschot kan worden verstrekt en hoe een liqui­
diteitsbehoefte van het agentschap op opdrachtniveau kan worden
aangetoond. Ook is een dossieranalyse uitgevoerd waaruit blijkt dat er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

139

onterechte betalingen aan agentschappen zijn geweest. In alle dossiers
volgt de betaling de begroting van de offerte. Uit de dossieranalyse blijkt
tevens dat voorschotten op opdrachten aan agentschappen altijd worden
afgerekend op basis van de werkelijke kosten, waardoor het financieel risico
beperkt is. Het belangrijkste risico bij het verstrekken van een voorschot aan
een agentschap is dat er geld over de jaargrens heen wordt gestald: het
(onbewust) parkeren van begrotingsgeld. Dit risico is uitdrukkelijk
onderkend en daar zijn beheersmaatregelen voor opgenomen in de
aangepaste werkinstructies.
Verplichtingenbeheer
Het Ministerie van BZK heeft in 2021 acties ondernomen om sturingsrisico’s
in het verplichtingenbeheer beter te ondervangen. Daartoe is een analyse
uitgevoerd van de verplichtingen over het eerste, tweede en derde kwartaal.
Vanuit deze analyses zijn verbeterprocessen in gang gezet met betrekking
tot de termijnen waarbinnen de verplichtingen vastgelegd dienen te
worden, bezien vanuit sturingsrisico op de budgetuitputting. Daarbij is
een verbetering waarneembaar van het percentage verplichtingen dat
binnen deze termijn van dertig dagen vastgelegd dient te worden. Met
een percentage van 94% tijdig vastgelegde verplichtingen wordt bijna
voldaan aan de norm van 95%. Naast het creëren van bewustwording en
het instellen van een vastleggingstermijn is in 2021 ook een monitor
gemaakt om te kunnen bijhouden wat de stand is van het verplichtingen­
beheer. Zo kunnen desbetreffende onderdelen, waar nodig, gewezen
worden op de tijdigheid. Met de getroffen maatregelen in 2021 is de
verwachting dat dit voldoende is om de sturingsrisico’s in het verplichtin­
genbeheer af te dekken.
4 - Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Onvolkomenheden 2020 op overige aspecten van de bedrijfsvoering
IT-Beheer P-Direkt systemen
Het project «vernieuwen interne beheersing» heeft in 2021 bijgedragen aan
een ordentelijke bedrijfsvoering en risicobeheersing. Vanuit dit project zijn
de processen van P-Direkt beoordeeld, verbeterd en vastgelegd. Ook is
uitgewerkt welke kennis en vaardigheden hiervoor benodigd zijn en is er
een interne controle ingericht. Dit heeft ertoe geleid dat er nu inzicht is in
de risico’s en de beheersing van deze risico’s. In 2022 wordt verder gegaan
met de implementatie van de governance, risk en compliance (GRC) tool
waardoor het inzicht verder wordt vergroot en de sturingsmogelijkheden
daarmee ook. De voortgang op de verbeterpunten van de P-Direkt systemen
die SSC-ICT beheert is in het maandelijks tactisch overleg met SSC-ICT
bewaakt.
Gebruikersbeheer en beveiliging IT-componenten SSC-ICT
SSC-ICT voert vanuit een meerjarig transitietraject structurele verbete­
ringen door ten aanzien van het gebruikersbeheer en de beveiliging van
de IT-componenten. Belangrijk onderdeel daarvan was het oplossen van
een aanzienlijke backlog van meer dan tweehonderd bevindingen van de
ADR. Deze backlog omvat bevindingen uit de periode 2018-2019 en is
inmiddels nagenoeg weggewerkt. De paar resterende bevindingen worden
uiteraard ook nog opgevolgd in 2022. De beheerprocessen zijn steeds beter
op orde en het risico met betrekking tot de tekortkomingen is verder
gedaald. Er zijn door het transitieprogramma resultaten geboekt, waarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

140

vervolgactiviteiten volgens het plan doorlopen in 2022. Het doorvoeren van
structurele verbeteringen ten aanzien van deze beheerprocessen wordt
gecontinueerd.
In 2021 is op basis van een vernieuwd auditlog het management wekelijks
geïnformeerd over de voortgang van het oplossen van de bevindingen die
in 2020 zijn geconstateerd. Dit heeft ertoe geleid dat alle 68 bevindingen
reeds eind november 2021 zijn opgelost. In 2021 is ook verder gewerkt aan
het systematisch versterken van het stelsel van interne controle en
beheersing. In 2022 zal het «In Control Framework» verder worden geïmple­
menteerd. Een belangrijk ontwikkeling is de totstandkoming van een
Auditcharter en de verdere inrichting van een onafhankelijke interne
auditfunctie. Het einddoel is een structureel verbeterde informatiebevei­
liging en blijvend versterkte interne controle en beheersing. We streven
ernaar dat nu nog bestaande onvolkomenheden onder controle zijn in de
afronding van controlejaar 2022.
Informatiebeveiliging kerndepartement
Het jaar 2021 stond in het teken van het aantoonbaar op orde krijgen van
de besturing en beheersing van de informatiebeveiliging. Informatiebevei­
liging en privacy staan viermaandelijks op de agenda van het management
van de onderdelen. Dit gebeurt op basis van uitgebreide rapportages die
zowel informerend zijn als geschikt voor besluitvorming en risicomana­
gement. De rapportage wordt toegelicht door de Chief Information Security
Officer (CISO) van het onderdeel. We zien daar over het jaar 2021 een
duidelijke groei in volledigheid en kwaliteit bij de onderdelen. Tegelijkertijd
zien we ruimte voor verdere verbetering in 2022. Deze rapportages worden
gebruikt voor het overkoepelende BZK-brede beeld met betrekking tot infor­
matiebeveiliging en privacy dat jaarlijks in de bestuursraad wordt
besproken en wordt toegelicht door de CISO BZK.
Rijksbreed IT-beheer
Voor rijksbreed IT-beheer beveelt de AR aan om concrete invulling te geven
aan de rijksbrede kaderstellende rol en het toezicht op naleving daarvan.
Hiervoor geldt dat BZK huidige kaders als BIO en GITC met de interdepar­
tementale opdrachtgevers en de gezamenlijke uitvoerende ICT-diensten
periodiek agendeert voor mogelijke aanvulling of nadere duiding ter
verbeterde naleving. De invoering en naleving van kaders zijn een eigen
departementale verantwoordelijkheid, met ruimte voor maatwerk per
organisatie of systeem. Vanuit de strategische I-agenda is ingezet op het
versterken van de digitale weerbaarheid en de sturing via het CIO-stelsel
(Kamerstukken II 2021/22, 26643, nr. 813). CIO Rijk draagt hier onder meer
aan bij via een kennisprogramma, opleidingen en informatieve sessies.
Daarnaast zijn er diverse verkenningen en deelonderzoeken geïnitieerd, op
bijvoorbeeld terreinen als ‘backup and recovery’ en logische toegangsbe­
veiliging.
Informatiebeveiliging SSO-CN
Over het jaar 2020 handhaafde de AR de onvolkomenheid op informatiebe­
veiliging van de Shared Services Organisatie Caribisch Nederland (SSOCN). Vanuit SSO-CN is een plan van aanpak opgesteld voor zowel de
onvolkomenheid als de bevindingen van de Auditdienst Rijk. Bij het achter­
blijven van voldoende voortgang op dit plan van aanpak met daarop
volgend de bevindingen van de ADR in haar interim rapportage, is in
november 2021 een projectleider aangesteld om informatiebeveiliging
binnen de organisatie op orde te krijgen en te borgen. De projectleider heeft
een praktisch werkplan ontwikkeld waarbij gecoördineerd en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

141

gestructureerd in multidisciplinaire teams aan de slag gegaan wordt op
thema’s, waaronder monitoring van beschikbaarheid, continuïteit en
veiligheid, vastlegging van alle informatie over IT dienstverlening en opera­
tionele risicoanalyse. Het kennisniveau over informatiebeveiliging is
toegenomen door een gehouden medewerkersbijeenkomst. Over de
voortgang van het informatiebeveiligingproject wordt periodiek gerappor­
teerd aan BZK.
Coördinatie SiSa-controle
In het verantwoordingsonderzoek 2020 heeft de AR de coördinatie van de
SiSa-reviews als een onvolkomenheid aangemerkt. De hoofdredenen
hiervoor waren:
• het aantal deelwaarnemingen was te beperkt in relatie tot het aantal en
de omvang van de specifieke uitkeringen;
• voorts was de SiSa-review naar de mening van de Algemene
Rekenkamer te weinig risicogericht ingevuld en uitgevoerd.
Aantal deelwaarnemingen
Zoals al was voorgenomen, is in de SiSa-review 2020 het aantal deelwaar­
nemingen uitgebreid van 10 naar 25 vanwege de toegenomen omvang van
het aantal specifieke uitkeringen, het daarmee gemoeide budgettaire beslag
alsmede de complexiteit.
Risicogerichtheid
Het is de taak van BZK om in haar opdrachtverlening op te nemen welke
regelingen en accountantskantoren meegenomen worden in de review.
Voor een risicogerichte selectie van die regelingen doet BZK sinds 2021
een uitvraag bij de SiSa-contactpersonen van de departementen. Voorts
komen signalen van medeoverheden en andere vakdepartementen over
onduidelijkheden of problemen in de uitvoering gedurende het jaar aan
de orde in de interdepartementale werkgroep SiSa of via de collegiale
contacten die BZK onderhoudt. Op basis van deze informatie worden door
BZK risicogericht regelingen en kantoren geselecteerd en krijgen
knelpunten nadrukkelijker een plek bij de jaarlijkse reviews. BZK heeft in
2021 stappen gezet om het reviewbeleid verder uit te schrijven. Er zijn
diverse gesprekken gevoerd met de belangrijkste stakeholders en wet- en
regelgeving is grondig geanalyseerd. Deze stappen hebben geresulteerd in
een vergevorderd beleidsstuk dat – na overleg met stakeholders – begin
2022 wordt vastgesteld. Uitwerking van dit reviewbeleid betekent onder
andere dat BZK in gesprek gaat met vakdepartementen om met hen vast te
stellen welke aspecten relevant zijn voor de risico-inschatting.
Paragraaf 2 - Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen
Grote lopende ICT-projecten
Het ministerie van BZK publiceert haar projecten met een ICT-component
groter dan € 5 mln. op het Rijks ICT Dashboard. De CIO BZK monitort deze
projecten conform de afspraken in het rijksbrede CIO-stelsel en het
Handboek Portfoliomanagement Rijk. Sinds 2021 kent BZK een Strategische
portfolioboard onder voorzitterschap van de SG. De CIO BZK adviseert de
Strategische portfolioboard over de samenstelling van het portfolio van
BZK, de uitvoering van individuele projecten en de ontwikkeling van portfo­
liomanagement binnen BZK. Indien daar aanleiding voor bestaat worden
aan een organisatieonderdeel of aan een project gerichte aanwijzingen en
adviezen voor verbetering gegeven, veelal maar niet uitsluitend in de vorm
van een CIO-oordeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

142

Open standaarden en open source software
Het Ministerie van BZK handelt in overeenstemming met artikel 3, eerste lid
van de «Instructie rijksdienst bij aanschaf ICT-diensten of ICT-producten».
BZK ziet er op toe zoveel mogelijk te voldoen aan de open standaarden op
de pas toe of leg uit -lijst van het Forum Standaardisatie. Het in 2020 gestarte
project om de open standaarden voor beveiliging van domeinen en email
te bevorderen en op orde te brengen is doorgelopen tot in 2021.
BZK stimuleert rijksbreed het gebruik van open source software met inacht­
neming van de wetten en beleidsregels omtrent privacy, informatiebevei­
liging en informatiehuishouding.
Betaalgedrag
De rijksbrede norm voor betalingen is dat 95% van alle handelsfacturen
binnen dertig dagen na ontvangst van de facturen zijn betaald. Over 2021
bedraagt het percentage tijdig betaalde facturen van het BZK-kerndepar­
tement 97,1% en van de AIVD 94,9%. In beide gevallen betekent dit een
stijging ten opzichte van 2020.
Onderstaande tabel bevat de betaalcijfers van de SSO's en agentschappen.
Daarna volgt een toelichting op de betaalcijfers die lager zijn dan de norm.
Tabel 27 Betaalgedrag SSO's en Agentschappen
Organisaties

Betaalpercentage

SSC-ICT

95,10%

UBR

85,80%

FMH

94,50%

P-direkt

96,00%

RVB

91,70%

Logius

97,90%

DHC

82,30%

RvIG

95,40%

Het betaalcijfer van de AIVD is iets onder de norm uitgekomen. De oorzaak
hiervoor is dat de realisatiecijfers per maand enigszins fluctueren. In de
laatste maanden van het jaar lag het betaalcijfer ruim boven de norm.
Het jaarcijfer van UBR ligt met 85,8% ruim onder de norm. Dit wordt voorna­
melijk veroorzaakt door te laat goedkeuren van inkoopfacturen door presta­
tieverklaarder/ budgethouder. Daarnaast waren er gedurende het jaar
problemen met een tweetal leveranciers, waardoor de facturen uit voorzorg
langer zijn vastgehouden ter voorkoming van dubbele betaling. De impact
hiervan op het betaalpercentage is ongeveer 7%. Die problemen zijn
opgelost, waarna het percentage sinds de zomer boven de 90% zit. Voor
het tweede kwartaal van 2022 staat de uitrol van de nieuwe inkoopapplicatie
ter vervanging van digi-inkoop gepland, waarmee het aantal processtappen
afneemt en daarmee de kans op vertragingen in het betaalproces ook
afneemt.
Met 94,5% is het betaalcijfer van FM Haaglanden (FMH) iets onder de norm
gebleven. De reden is dat een deel van de facturen door de migratie van
servers niet is doorgekomen naar de financiële administratie. Doordat deze
facturen later handmatig zijn opgevoerd is de norm niet gerealiseerd. Hierbij
is dus sprake van een incidentele oorzaak zonder doorwerking naar 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

143

Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) voldoet met 91,7% niet aan de norm. De
impact van de migratie van SAP naar Oracle (afgerond op 18-01-2021) lag
vooral in de eerste twee maanden van 2021 in het verwerken en betalen van
facturen. Bovendien heeft een deel van de medewerkers het werken met
het nieuwe systeem en de processen, waaronder de factuurafhandeling,
zich eigen moeten maken. Daarnaast heeft een ICT-storing in oktober,
waardoor facturen niet (tijdig) konden worden goedgekeurd en betaald,
gezorgd voor een daling in het betaalpercentage van oktober en november.
Het bovenstaande heeft tot effect gehad dat de norm van 95% in 2021 niet
is gehaald.
Afgezien van deze effecten was er in 2021 een stijgende lijn zichtbaar.
Bovendien blijft het RVB werken aan het optimaliseren en verbeteren van
het factuurafhandelingsproces waaronder het tijdig goedkeuren van
facturen. Op grond daarvan verwacht RVB dat het percentage tijdig betaalde
facturen in 2022 zal verbeteren.
De Dienst van de Huurcommissie (DHC) is uitgekomen op een betaalper­
centage van ruim 82%. Eén van de oorzaken was dat een externe partij aan
het einde van het jaar onverwacht veel achterstallige facturen heeft
ingediend, die veel uitzoekwerk vergden. Daarnaast werkte het systeem dat
de aanlevering van goed te keuren facturen meldde begin 2021 niet goed.
Tot slot is het aantal ICT-facturen erg toegenomen. In combinatie met de
instroom van nieuwe interne en externe medewerkers heeft dit geleid tot
vertraging. De externe partij heeft de factureringsachterstanden nagenoeg
weggewerkt, het probleem met betrekking tot meldingen in het systeem is
opgelost en er zijn afspraken gemaakt om de goedkeuring van facturen te
verdelen over meerdere personen, zodat de facturen in het vervolg op tijd
worden goedgekeurd.
Evaluatie van het Audit Committee
In 2021 heeft geen evaluatie plaatsgevonden van het Audit Committee.
Conform de ‘Regeling audit commitees van het Rijk’ zal het Audit Committee
in 2022 zelf weer zijn functioneren evalueren.
Departementale checks and balances subsidieregelingen
Ten opzichte van de toelichting in het jaarverslag 2020 zijn er geen
wijzigingen te melden.
Normenkader financieel beheer
Ten opzichte van de toelichting in het jaarverslag 2020 zijn er geen
wijzigingen te melden.
Beheer projecten Nationaal Groeifonds (NGF)
Het Ministerie van BZK heeft in 2021 geen middelen uit het NGF ontvangen.
Gevolgen Corona voor de bedrijfsvoering
Ook 2021 werd gedomineerd door het werken en samenwerken op afstand.
Digitaal vergaderen was de hoofdmoot voor de ambtenaren die thuis
werkten. De collega’s in de uitvoering hebben gezorgd dat de ruim 90.000
rijksambtenaren die niet op locatie hoefden te werken hun werk op afstand
konden blijven doen. Door collega’s in bedrijfsvoeringsfuncties is in de
rijkskantoorpanden onder andere gezorgd voor hygiëne, veiligheid en
onderhoud. Panden waar medewerkers in cruciale functies werkten,
maakten zij schoon en werden beveiligd. De rijksambtenaren hebben zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

144

tot het uiterste ingespannen om het werk te blijven doen, thuis, op kantoor
of op locatie, soms ook gecombineerd met zorgtaken en thuisonderwijs.
Mede hierdoor is de dienstverlening door het Rijk op peil gebleven.
Hybride werken
In juni 2021 heeft het kabinet het besluit genomen dat hybride werken het
uitgangspunt is voor het werken bij het Rijk. Dit besluit bevestigde de
beweging van de Rijksdienst naar hybride werken die al was ingezet. BZK
ondersteunt met het rijksbrede programma Hybride werken de departe­
menten bij de overgang naar het hybride werken langs drie actielijnen. In
de sociale actielijn betreft het bijvoorbeeld de afspraken over hybride
werken die in de CAO Rijk zijn gerealiseerd, de Arbo-voorzieningen voor
de thuiswerkplek en trainingen en opleidingen voor het aanleren van de
hybride werkwijze. De fysieke programmalijn ondersteunt rijksbreed de
aanpassing van de kantooromgeving aan de behoeften voor het hybride
werken en de digitale werkomgeving faciliteert het hybride vergaderen en
samenwerken en werkt toe naar een slimme manier van omgaan met de
beschikbare kantoorruimte. Het programma doet dit samen met de eigen
dienstverleners van de Rijksdienst waaronder de Shared Service Organi­
saties van BZK en met de departementen.
Ook binnen de eigen organisatie van BZK worden op sociaal, digitaal en
gebouw/fysiek terrein de randvoorwaarden gecreëerd om het ‘uit- en
thuiswerken’ mogelijk te maken, zodra hier gelet op de coronamaatregelen
ruimte voor zal zijn.
Paragraaf 3 - Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de
bedrijfsvoering
Nationaal Coördinator Groningen (NCG)
De invoering van nieuwe regelingen (zoals bestuurlijke afspraken en de
Tijdelijke Wet Groningen) vraagt veel ontwikkelcapaciteit van de beheers­
organisatie van de NCG. Deze capaciteit is nodig om tegemoet te komen
aan de snelle ontwikkeling van nieuwe processen en ondersteunende
applicaties. NCG ervaart daarbij krapte op de arbeidsmarkt, waardoor
noodzakelijke snelheid niet eenvoudig is te realiseren. Desondanks zijn er
grote stappen gemaakt in de verdere professionalisering van de interne
beheersing. De NCG bouwt hierbij voort op de plannen uit 2020 en de
aanbevelingen van de AR en de ADR. De vlotte afhandeling van financiële
transacties is daarbij belangrijk voor het vertrouwen dat bewoners en
leveranciers in de NCG stellen. De gemiddelde doorlooptijd van de facturen
is rond de twaalf kalenderdagen. NCG voldoet bovendien aan de norm van
de rijksoverheid die stelt dat 95% van de betaalde leveranciersfacturen
binnen dertig dagen betaald moeten zijn (ruim 96%).
Ondanks de professionalisering van de interne beheersing van de NCG,
neemt dat niet weg dat de NCG in 2021 onrechtmatige verplichtingen heeft
moeten aangaan (zoals in paragraaf 1 toegelicht) en dat, vanwege de druk
om de versterking versneld te realiseren, dit ook in de toekomst noodza­
kelijk zal zijn.
Transitie SSC-ICT
Op basis van een breed gedeelde analyse en door een extern onderzoeks­
bureau geadviseerde verbeterpunten, heeft het ultimo 2019 gestarte transi­
tietraject in 2020 vervolg gekregen. Per 1 januari 2020 is SSC-ICT gestart in
een tijdelijke werkorganisatie (TWO) waarbij scheiding tussen regie en
uitvoeringen en standaard- en maatwerkdienstverlening gestalte heeft
gekregen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

145

Zonder stagnatie in de dienstverlening en op basis van opgedane ervaring
in de TWO, heeft in 2021, op basis van ontwikkelopdrachten en in nauwe
samenspraak met de Ondernemingsraad, herschikking van personeel en
werkzaamheden plaatsgevonden. Vanwege COVID-19, maar ook door
herprioritering in het eerste half jaar van 2020, is de looptijd van de transitie
verlengd tot eind 2022. Dit binnen de vastgestelde financiële kaders.
In 2021 is onder meer een digitale Producten/Dienstencatalogus
opgeleverd, zijn vele systemen (OS en applicaties) van een upgrade
voorzien of uitgefaseerd, zijn vrijwel alle ADR-bevindingen opgelost, zijn
de eerste (strategische) processen beschreven, zijn Business Services en
Technische Services belegd en beschreven en is een aanvang gemaakt met
het cultuur- en leiderschapsprogramma. Qua ambities zijn financieel gezond
zijn, levertijden van devices halveren en uptime van systemen duurzaam
boven de norm; de andere KPI’s, zoals het inlossen van de technische schuld,
het medewerkerstevredenheid en lagere tarieven, bewegen grotendeels
de goede kant op.
Governance op I & BIT
Aan de strategische I-agenda voor de Rijksdienst 2019 ‒ 2021 is opvolging
gegeven met een meerjarig perspectief in de vorm van de nieuwe I-strategie
Rijk 2021 ‒ 2025 (Kamerstukken II 2020/21, 26643, nr. 779). De nieuwe Istrategie geeft invulling aan de keuzes die nodig zijn voor de rijksoverheid
op het IV- en ICT-domein en sluit aan op zowel de Nederlandse Digitalise­
ringsstrategie en de Agenda Digitale Overheid (NL DIGIbeter).
In december 2021 heeft het Kabinet ingestemd met de benoeming van
een regeringscommissaris voor het op orde brengen van de informatie­
huishouding zoals onder meer aangekondigd in reactie op het rapport van
de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK).
De regeringscommissaris zal onder meer als boegbeeld het initiatief nemen
in het opbouwen en in stand houden van politiek en bestuurlijk draagvlak
voor het programma Open op Orde (Kamerstukken II 2021/22, 29362, nr.
302).
Implementatie Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV)
In 2021 hebben zowel de Evaluatiecommissie Wet op de Inlichtingen- en
veiligheidsdiensten 2017 (ECW) als de Algemene Rekenkamer (rapport
Slagkracht AIVD en MIVD) hun rapporten aangeboden aan het kabinet.
Beide rapporten en de aanvang van het wetswijzigingstraject van de Wiv
2017 zijn de basis voor de verdere activiteiten van de AIVD op het vlak van
de WIV 2017. Vanaf het najaar zijn voorbereidingen getroffen voor een
tijdelijke wet, specifiek gericht op onderzoek naar landen met een offensief
cyberprogramma. Deze activiteiten lopen door in 2022. Daarnaast is in juni
de zogenaamde «smalle wetswijziging» van de WIV 2017 nog goedgekeurd
door het parlement. Bij al de bovengenoemde wetstrajecten is veel
aandacht voor de impact op de uitvoeringspraktijk van de AIVD en MIVD.
Voor het samenwerken van de beide diensten in het Wiv-domein is toegang
tot de data een belangrijke randvoorwaarde. De gescheiden IT-infrastruc­
turen van de diensten vormen hierbij nu nog een groot obstakel. In 2021 zijn
de eerste stappen gezet om te komen tot een gezamenlijke IT-infrastructuur.
Doorontwikkeling UBR
Om rijksbreed de samenhang tussen beleid, besluitvorming en uitvoering
te versterken en af te stemmen op maatschappelijke en rijksbrede ontwik­
kelingen is het voornemen alle UBR-onderdelen anders binnen BZK te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

146

positioneren. Hierbij worden UBR-onderdelen in zijn geheel uit de shared
serviceorganisatie UBR ontvlochten en, met minimale organisatorische
wijzigingen en minimale personele consequenties, in management en
concernstaf – ‘as is’ binnen BZK met andere uitvoeringspartners gepositio­
neerd. Met de herpositionering van de onderdelen binnen BZK wordt
aangesloten op de wijze waarop de bedrijfsvoeringdomeinen binnen de
Rijksdienst zijn georganiseerd. Als start is hiertoe eind 2021 het
voorgenomen organisatiebesluit Herpositionering UBR-onderdelen
opgesteld. 2022 zal in het teken staan van de transitie naar de nieuwe
organisatiestructuren (inclusief een oprichtingstraject voor een nieuw
agentschap) waarna deze vanaf 2023 in de nieuwe structuur van start zullen
gaan.
Ook na de herpositionering vinden in de nieuwe organisaties kwaliteits- en
efficiencyslagen plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

147

C. JAARREKENING
7. Departementale verantwoordingsstaat
Tabel 28 Departementale verantwoordingsstaat 2021 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) (bedragen x € 1.000)
Art. Omschrijving

(1) Vastgestelde begroting1

(2) Realisatie

(3) = (2) - (1) Verschil realisatie en vastge­
stelde begroting

Verplichtingen Uitgaven Ontvangsten Verplichtingen Uitgaven Ontvangsten Verplichtingen Uitgaven
Totaal

Ontvangsten

7.160.659

7.212.853

666.431

9.273.008

8.667.919

1.039.375

2.112.349

1.455.066

372.944

72.234

71.053

24.765

110.874

101.285

25.369

38.640

30.232

604

Beleidsartikelen
1 Openbaar bestuur
en democratie
2 Nationale
veiligheid

316.767

316.767

14.714

365.885

356.541

14.858

49.118

39.774

144

3 Woningmarkt

5.288.493

5.278.368

406.400

5.343.930

5.411.477

368.749

55.437

133.109

‒ 37.651

4 Energietransitie
gebouwde
omgeving en
bouwkwaliteit

478.329

537.329

91

463.639

505.776

1.371

‒ 14.690

‒ 31.553

1.280

5 Ruimtelijke
ordening en
omgevingswet

113.757

113.757

3.824

177.669

167.275

10.875

63.912

53.518

7.051

6 Overheidsdienstverlening
en
170.330
informatiesamenleving

170.330

959

222.162

213.854

12.349

51.832

43.524

11.390

7 Werkgevers- en
bedrijfsvoeringsbeleid

34.264

34.264

64

51.973

45.570

1.613

17.709

11.306

1.549

8 Kwaliteit
Rijksdienst

0

0

0

0

0

0

0

0

0

9 Uitvoering
Rijksvastgoedbeleid

141.846

141.846

121.574

176.305

182.305

223.964

34.459

40.459

102.390

10 Groningen
versterken en
perspectief

109.797

114.297

75.000

1.420.428

1.001.555

234.830

1.310.631

887.258

159.830

11 Centraal apparaat

422.136

422.136

19.040

674.586

648.056

109.153

252.450

225.920

90.113

12 Algemeen

12.706

12.706

0

265.557

34.225

36.244

252.851

21.519

36.244

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Nietbeleidsartikelen

13 Nog onverdeeld

1 De stand zoals gepresenteerd onder de stand vastgestelde begroting wijkt af van de stand vastgestelde begroting bij de eerste suppletoire begroting, tweede suppletoire
begroting, tweede incidentele suppletoire begroting (ISB) en de slotwet. De reden hiervoor is dat in deze wetten de ISB(s), die zijn ingediend tussen de vaststelling van
de ontwerpbegroting en de vaststelling van de eerste suppletoire begroting, zijn opgeteld bij vastgestelde begroting en in het jaarverslag niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

148

8. Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen
Tabel 29 Samenvattende verantwoordingsstaat 2021 inzake baten-lastenagentschap van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) (bijdragen x € 1.000)
Omschrijving

(1) Vastgestelde begroting

(2) Realisatie (3)=(2)-(1) Verschil realisatie
en vastgestelde begroting

(4) Realisatie 2020

RvIG
Totale baten

105.517

167.235

61.718

114.295

Totale lasten

110.334

133.118

22.784

107.846

Saldo van baten en lasten

‒ 4.817

34.117

38.934

6.449

Totale kapitaaluitgaven

3.448

14.748

11.300

14.350

0

0

0

0

Totale baten

235.855

239.908

4.053

228.639

Totale lasten

235.855

241.910

6.055

228.736

0

‒ 2.002

‒ 2.002

‒ 97

Totale kapitaaluitgaven

6.100

0

‒ 6.100

270

Totale kapitaalontvangsten

6.100

0

‒ 6.100

0

Totale baten

107.558

107.939

381

105.368

Totale lasten

107.558

107.242

‒ 316

105.138

0

697

697

230

Totale kapitaaluitgaven

13.402

4.922

‒ 8.480

6.617

Totale kapitaalontvangsten

9.500

0

‒ 9.500

0

Totale kapitaalontvangsten
Logius

Saldo van baten en lasten

P-Direkt

Saldo van baten en lasten

UBR
Totale baten

286.529

331.937

45.408

311.948

Totale lasten

286.529

332.297

45.768

303.344

0

‒ 360

‒ 360

8.604

1.000

3.265

2.265

610

0

4

4

652

Totale baten

143.273

136.246

‒ 7.027

128.810

Totale lasten

143.273

132.906

‒ 10.367

128.609

0

3.340

3.340

201

Totale kapitaaluitgaven

7.608

9.826

2.218

11.728

Totale kapitaalontvangsten

2.992

5.379

2.387

3.797

Saldo van baten en lasten
Totale kapitaaluitgaven
Totale kapitaalontvangsten
FMH

Saldo van baten en lasten

SSC-ICT
Totale baten

292.964

298.515

5.551

282.679

Totale lasten

292.964

295.435

2.471

286.670

0

3.080

3.080

‒ 3.991

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

149

Saldo van baten en lasten

Omschrijving

(1) Vastgestelde begroting

(2) Realisatie (3)=(2)-(1) Verschil realisatie
en vastgestelde begroting

(4) Realisatie 2020

Totale kapitaaluitgaven

107.799

95.233

‒ 12.566

93.472

Totale kapitaalontvangsten

60.300

51.843

‒ 8.457

47.936

RVB
Totale baten

1.355.954

1.331.035

‒ 24.919

1.319.908

Totale lasten

1.355.954

1.319.625

‒ 36.329

1.288.679

0

11.410

11.410

31.229

Totale kapitaaluitgaven

815.365

955.339

139.974

1.101.954

Totale kapitaalontvangsten

480.000

661.210

181.210

755.426

Saldo van baten en lasten

DHC
Totale baten

12.829

17.946

5.117

11.965

Totale lasten

14.285

18.646

4.361

13.726

Saldo van baten en lasten

‒ 1.456

‒ 700

756

‒ 1.761

Totale kapitaaluitgaven

1.600

590

‒ 1.010

3.336

Totale kapitaalontvangsten

1.456

0

‒ 1.456

2.171

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

150

9. Jaarverantwoording agentschap Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
(RvIG) per 31 december 2021
Inleiding
De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) is de autoriteit en regisseur
van het veilig en betrouwbaar gebruik van identiteitsgegevens.
RvIG heeft als speerpunten:
– uitstekende dienstverlening bieden;
– samenwerken met ketenpartners;
– toekomstbestendigheid door innovatie;
– gericht op burgers;
– zowel analoog als digitaal.
De verbetering van onze producten staat nadrukkelijk op de agenda. We
werken aan wendbaarheid, verbeteren continu en innoveren in de
uitvoering. Hiervoor is een doorontwikkeling nodig in de wijze van besturen
en prioriteren. Zowel binnen RvIG als in de samenwerking met anderen.
Op basis van de Wet Basisregistratie Personen (BRP) voert RvIG het beheer
over de registratie van ingezetenen, BRP en de Registratie niet-ingezetenen
(RNI) met als doel om alle overheidsorganisaties te kunnen voorzien van
dezelfde persoonsgegevens van de inwoners van ons land.
Naast verantwoordelijkheid voor de beheervoorziening Burgerservice­
nummer (BSN), beheert RvIG het foutenmeldpunt voor vermoedens over
BSN-nummerfouten en voert controle op mogelijke dubbelinschrijvingen.
RvIG ziet toe op de productie en het aanvraag- en uitgifteproces bij
uitgevende instanties van reisdocumenten. Daarnaast beheert RvIG het
‘Register Paspoortsignalering’ (RPS), Basisregister 'Reisdocumenten’ (BRR)
en ‘Verificatieregister Reisdocumenten’ (VR). De elektronische ID-kaart en
het nieuwe model nationaal paspoort zijn dit jaar ingevoerd. Bijna alle
grensgemeenten en Buitenlandse Zaken zijn in het kader van Verbeteren
Reisdocumentenstelsel (VRS) aangesloten op de signaleringscontrole via
het ReIS Aanvraag Portaal (RAP).
RvIG heeft samen met de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba (Caribisch Nederland) gewerkt aan verdere kwaliteitsverbetering van
de bevolkingsadministraties in het Caribisch gebied. Op Sint Eustatius is
voortgang geboekt met het opschonen van de Persoonsinformatievoor­
ziening Nederlandse Antillen en Aruba (PIVA).
Bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en –fouten (CMI) zijn gedurende
2021 in totaal 6.397 meldingen (2020: 6.837) ontvangen. Voor het Meldpunt
Fouten in Overheidsregistraties (MFO) zijn er in het eerste jaar 505
meldingen geweest. Deze hadden hoofdzakelijk betrekking op rijksbrede
basisregistraties.
De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) is een samenwerking van de
rijksoverheid en uitvoeringsorganisaties met gemeenten om op basis van
risicosignalen adressen te onderzoeken, waarbij ook een huisbezoek wordt
afgelegd. Vanwege het coronavirus zijn er alternatieve onderzoeksme­
thoden voor huisbezoeken gehanteerd. Er zijn in totaal 11.050 adresonder­
zoeken afgerond in 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

151

Ontwikkelingen
RvIG vervult een rol in de strategische Digitale agenda Rijkdienst met als
doel de burger meer regie te geven over zijn eigen gegevens (Self Sovereign
Identity). Met een demo-omgeving is ‘diploma use-case’ gedemonstreerd.
De gebruiker ontvangt een digitaal bewijs gediplomeerd te zijn.
De kwartiermakersfase voor de uitvoering BRP-ontwikkelagenda is
afgerond. De opdracht voor de uitvoering van de toekomstagenda is bij RvIG
belegd.
In 2021 is er een publiekscampagne geweest voor het gebruik van de
KopieID-app. Het jaar 2021 is afgesloten met 2 miljoen downloads van de
app, bijna 0,5 miljoen nieuwe installaties en ruim 4,5 miljoen gebruikers­
sessies. Een stijging van ruim 30% voor zowel installaties als gebruikers­
sessies.Het onderzoeksproject Digitale BronIdentiteit (DBI) met als focus
inclusie en toegankelijkheid is in 2021 gestart.
Bedrijfsvoering
De exploitatie van de BRP is ook in 2021 gebaseerd op een abonnementen­
structuur. Over het jaar 2021 is een positief exploitatieresultaat behaald van
ruim € 9,4 mln. bij het reguliere beheer van de BRP. Conform Besluit Basis­
registratie Personen (BRP) artikel 13 lid 2 sub a wordt dit bedrag verrekend
met de gebruikers van de BRP. Dit leidt tot een lager tarief in 2022.
Tabel 30 BRP Berichten verkeer 2021 (aantallen x 1.000)
Soort

(1) Begroting
2021

(3)=(2)-(1) Verschil
(2) Realisatie
realisatie en vastgestelde
2021
begroting

Tarieffinanciering

117.053

187.643

70.590

Budgetfinanciering

266.673

244.460

‒ 22.213

RvIG (intercompany)

2.696

4.620

1.924

Vrijgesteld

26.253

14.638

‒ 11.615

Totaal

412.675

451.361

38.686

De kosten voor het beheren van de reisdocumentenketen en de kosten van
de productie en distributie van de reisdocumenten worden gedekt met
rijksleges, die RvIG in rekening brengt bij de uitgevende instanties.
In verband met de verlenging van de geldigheid van diverse reisdocu­
menten van 5 naar 10 jaar in 2014, wordt vanaf 2019 rekening gehouden met
een sterke afname in het aantal uit te geven documenten. Echter de afname
heeft zich vooralsnog minder sterk ingezet dan verwacht.
Tabel 31 Reisdocumenten 2021 (aantallen x 1.000)
Soort

(1) Begroting (2) Realisatie
2021
2021

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en vastge­
stelde begroting

Paspoorten 5 jaar geldigheid

261

420

159

Paspoorten 10 jaar geldigheid

54

310

256

Identiteitskaarten 5 jaar geldigheid

564

489

‒ 75

Identiteitskaarten 10 jaar geldigheid

123

311

188

1.002

1.530

528

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

152

Totaal

Staat van baten en lasten
Tabel 32 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap RvIG 2021 (bijdragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2) Verschil (3) = (2) (1)

Realisatie 2020
(4)

Baten
- Omzet

73.619

123.076

49.457

94.084

waarvan omzet moederdepartement

44.493

56.458

11.965

53.617

0

0

0

0

29.126

66.618

37.492

40.467

waarvan omzet overige departementen
waarvan omzet derden
Rentebaten

0

0

0

0

31.898

44.159

12.261

20.211

0

0

0

0

105.517

167.235

61.718

114.295

Apparaatskosten

107.188

128.811

21.623

104.702

- Personele kosten

29.362

32.715

3.353

29.185

waarvan eigen personeel

22.016

22.648

632

22.564

waarvan inhuur externen

7.346

9.667

2.321

6.104

0

400

400

517

77.826

96.096

18.270

75.517

waarvan apparaat ICT

958

632

‒ 326

412

waarvan bijdrage aan SSO's

275

179

‒ 96

142

76.593

95.285

18.692

74.963

Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten

waarvan overige personele kosten
- Materiële kosten

waarvan overige materiële kosten
Rentelasten

0

0

0

0

Afschrijvingskosten

3.146

4.307

1.161

3.144

- Materieel

3.146

3.497

351

3.144

50

0

‒ 50

0

3.096

3.497

401

3.144

- Immaterieel

0

810

810

0

Overige lasten

0

0

0

0

waarvan dotaties voorzieningen

0

0

0

0

waarvan bijzondere lasten

0

0

0

0

Totaal lasten

110.334

133.118

22.784

107.846

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

‒ 4.817

34.117

38.934

6.449

0

0

0

0

‒ 4.817

34.117

38.934

6.449

waarvan apparaat ICT
waarvan overige materiële afschrijvingskosten

Agentschapsdeel Vpb-lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting
Baten
Omzet
Omzet moederdepartement
De omzet is bijna € 12,0 mln. hoger dan begroot. Dit komt doordat de activi­
teiten voor o.a. de doorontwikkeling BRP en verordening biometrie niet in
de begroting zijn opgenomen. Van het moederdepartement heeft RvIG bijna
€ 4,0 mln. meer ontvangen voor de budget-gefinancierde afnemers.
Omzet derden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

153

De omzet derden bestaat uit het tarief gefinancierde BRP-berichtenverkeer
en de verstrekte reisdocumenten. De realisatie van de omzet reisdocu­
menten is hoger dan begroot. Dit komt doordat de uitgifte van reisdocu­
menten in 2021 aanzienlijk minder is afgenomen dan begroot. Daarnaast
heeft in 2021 een inhaalslag plaatsgevonden met betrekking tot in 2020
uitgestelde documentaanvragen als gevolg van geldende reisrestricties
vanwege de coronamaatregelen.
Rentebaten
Door het negatieve rentepercentage in 2021 was conform begroting geen
sprake van rentebaten.
Vrijval voorzieningen
De vrijval voorziening heeft betrekking op de voorziening reisdocumenten.
Vanwege de verlenging van de geldigheidsduur van paspoorten en identi­
teitskaarten (reisdocumenten) voor volwassenen heeft RvIG toestemming
van het Ministerie van Financiën een langlopend vreemd vermogen,
namelijk een egalisatierekening op de balans op te voeren (zie post voorzie­
ningen).
Lasten
Personele kosten
Eigen personeel
De ambtelijke personele kosten zijn hoger dan begroot. Dit komt onder
andere doordat in 2021 meer verlofuren zijn opgespaard dan in voorgaande
jaren.
Inhuur externen
Kosten voor externe inhuur zijn hoger dan begroot ten gevolge van tijdelijke
personele inzet op niet in de begroting opgenomen opdrachten, waaronder
de doorontwikkeling BRP en de transitie van het informatieknooppunt LAA.
Materiële kosten
Overige materiële kosten
De materiële kosten omvatten de kosten voor overhead en de kosten die
direct of indirect nodig zijn voor het realiseren van de producten van RvIG,
zoals de kosten voor het berichtenverkeer of de productiekosten van de
reisdocumenten. De materiële kosten zijn € 18,3 mln. hoger dan begroot.
Dit is met name het gevolg van aanzienlijk hogere productiekosten dan
begroot als gevolg van hogere aantallen aangevraagde reisdocumenten.
Afschrijvingskosten
Materieel
De afschrijvingskosten op materiële vaste activa betreffen met name de
afschrijvingen op de in 2020 vervangen systemen ten behoeve van het
aanvragen en uitgeven van reisdocumenten.
Immaterieel
De afschrijvingskosten op immateriële vaste activa betreffen de afschrij­
vingen op gedurende 2021 in gebruik genomen ICT-voorzieningen met
betrekking tot de generieke infrastructuur alsook voorzieningen met
betrekking tot de Reisdocumenten Informatiesystemen (ReIS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

154

Balans
Tabel 33 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Vaste activa

33.283

22.843

Immateriële vaste activa

15.039

0

Materiële vaste activa

18.244

22.843

Activa

waarvan grond en gebouwen

0

0

waarvan installaties en inventarissen

9.478

7.831

waarvan projecten in uitvoering

8.592

14.474

waarvan overige materiële vaste activa

174

538

Vlottende activa

94.017

114.813

Voorraden en onderhanden projecten

3.308

15.144

Debiteuren

6.412

7.234

Overige vorderingen en overlopende activa

11.817

7.386

Liquide middelen

72.480

85.049

Totaal activa

127.300

137.656

Passiva
Eigen Vermogen

5.442

5.442

Exploitatiereserve

5.442

5.400

Onverdeeld resultaat

0

42

43.423

87.583

Langlopende schulden

0

0

Leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

Kortlopende schulden

78.435

44.631

Crediteuren

Voorzieningen

9.769

5.683

Belastingen en premies sociale lasten

0

0

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

Overige schulden en overlopende passiva

68.666

38.948

Totaal passiva

127.300

137.656

Toelichting
Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa
Installaties en inventarissen
De investering in installaties betreft de vervanging en ingebruikname van
de systemen ten behoeve van het aanvragen en uitgeven van reisdocu­
menten.
Projecten in uitvoering
In 2021 zijn uitgaven gedaan ten behoeve van de nieuwe infrastructuur
alsook voor de voorzieningen ten behoeve van het aanvragen, registreren
en uitgeven van reisdocumenten. Vooralsnog zijn deze voorzieningen nog
niet allemaal in gebruik genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

155

Immateriële vaste activa
In 2021 zijn voorzieningen met betrekking tot ReIS ontwikkeld en deels in
gebruik genomen. Ten behoeve van de nieuwe generieke ICT-infrastructuur
zijn door RvIG applicaties ontwikkeld.
Vlottende activa
Debiteuren
De totale vordering op het moederdepartement is € 4,5 mln. Dit heeft
uitsluitend betrekking op de BRP-staffels. De totale vordering op andere
departementen bedraagt € 0,1 mln. De vordering op derden van € 1,8 mln.
heeft hoofdzakelijk betrekking op de BRP-staffels.
Overige vorderingen en overlopende activa
De nog te ontvangen bedragen moederdepartement van € 4,5 mln. bestaan
o.a. uit te ontvangen bijdrages voor de opdracht eNIK. Daarnaast is ultimo
2021 de eindafrekening BRP ten behoeve van de budget gefinancierde
afnemers nog niet verzonden.
De overige vorderingen en overlopende activa met betrekking tot derden ad
€ 7,3 mln. bestaan uit vooruitbetaalde kosten van € 1,3 mln. en nog op te
stellen facturen BRP en reisdocumenten van € 6,0 mln.
Liquide middelen
RvIG beschikt per 31 december 2021 over € 72 mln. aan liquide middelen.
Dit is lager dan aan het begin van het jaar 2021. De afname van de liquide
middelen komt onder andere door het ingaan van een dipperiode als gevolg
van de 10-jarige geldigheid van de reisdocumenten.
Passiva
Eigen vermogen
Exploitatiereserve
De Regeling agentschappen stelt dat het een baten-lastenagentschap is
toegestaan om reserves tot een bedrag van 5% van de gemiddelde
jaaromzet over de afgelopen 3 jaren aan te houden. Voor 2021 mag conform
de 5%-regel € 5,3 mln. worden aangehouden. Het restant van € 0,1 mln.
wordt aan het moederdepartement afgedragen.
Voorzieningen
Deze voorziening heeft betrekking op de egalisatierekening reisdocu­
menten. Deze voorziening beslaat de periode van 2014 tot en met 2023.
Langlopende schulden
Schulden bij het Ministerie van Financiën
In 2021 is er geen gebruik gemaakt van de leenfaciliteiten.
Kortlopende schulden
Crediteuren
De facturen die nog betaald moeten worden aan het moederdepartement
en hieronder resorterende agentschappen bedragen ultimo 2021 € 2,6 mln.
De facturen die betrekking hebben op derden van € 5,6 mln. zijn de produc­
tiekosten van de reisdocumenten, maandelijkse berichtkosten, licenties en
de inhuur van externen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

156

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën
In 2021 heeft RvIG geen kortlopende schuld bij het Ministerie van Financiën.
Overige schulden en overlopende passiva
De nog te betalen bedragen aan moederdepartement van ruim € 33,3 mln.
bestaan uit te verrekenen resultaten op afgeronde opdrachten, vooruit
ontvangen bedragen, nog te betalen huisvestingskosten en namens
moederdepartement geïnde extra bijdragen BRP.
De nog te betalen bedragen aan derden hebben onder andere betrekking
op de schuld aan gebruikers BRP van € 30,1 mln. Dit bedrag wordt betrokken
bij de bepaling van het toekomstige tarief. De overige nog te betalen
bedragen van € 5,0 mln. worden in 2022 verrekend.
De post «schuld aan opdrachtgever reisdocumenten» betreft het saldo
exploitatie over 2021.
Kasstroomoverzicht
Tabel 34 Kasstroomoverzicht over het jaar 2021 (bedragen x € 1.000)

1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen
totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
2. Totaal operationele kasstroom
totaal investeringen (-/-)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

91.706

85.049

‒ 6.657

73.619

72.480

‒ 1.139

‒ 107.188

‒ 70.301

36.887

‒ 33.569

2.179

35.748

‒ 3.448

‒ 14.748

‒ 11.300

0

0

0

‒ 3.448

‒ 14.748

‒ 11.300

eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

0

0

eenmalige storting door moederdepartement (+)

0

0

0

aflossingen op leningen (-/-)

0

0

0

beroep op leenfaciliteit (+)

0

0

0

4. Totaal financieringskasstroom

0

0

0

54.689

72.480

17.791

3. Totaal investeringskasstroom

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

Toelichting
Operationele Kasstroom
Door het ingaan van een dipperiode als gevolg van de 10-jarige geldigheid
van de reisdocumenten is er sprake van een negatieve kasstroom. Op deze
negatieve kasstroom is geanticipeerd middels het vormen van een
voorziening in voorgaande jaren (egalisatie-rekening).
Investeringskasstroom
In 2021 heeft RvIG ruim € 14,7 mln. geïnvesteerd. Dit betreffen investeringen
in de nieuwe infrastructuur alsook in de voorzieningen ten behoeve van
het aanvragen, registreren en uitgeven van reisdocumenten.
Financieringskasstroom
In 2021 is conform de begroting geen beroep gedaan op de leenfaciliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

157

Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 35 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021

2018

2019

Realisatie

Vastgestelde
begroting

2021

2021

2020

Omschrijving generiek deel
Fte-totaal (excl. externe inhuur)

160

185

239

252

263

Saldo van baten en lasten (%)

5,7%

‒ 1,3%

6,0%

25,6%

‒ 4,4%

Klanttevredenheid

n.v.t.

n.v.t.

7,2

n.v.t.

n.v.t.

Abonnementsstructuur (B)

2.430

2.430

2.430

2.430

2.430

Reisdocumenten: Paspoort 5 jaar

21,31

22,60

23,19

23,68

23,58

Reisdocumenten: Paspoort 10 jaar

34,61

40,00

41,04

41,90

41,74

Identiteitskaart 5 jaar

5,33

5,71

5,86

7,52

5,96

Identiteitskaart 10 jaar

27,36

32,59

33,44

38,64

34,01

Beschikbaarheid GBA netwerk

100%

100%

100%

100%

100,0%

Beschikbaarheid GBA-V

100%

100%

100%

100%

99,9%

Responsetijd GBA-V

<3 sec

<3 sec

<3 sec

<3 sec

< 3 sec

Beschikbaarheid basisregister

100%

100%

100%

100%

99,9%

Beschikbaarheid verificatieregister

100%

100%

100%

100%

99,9%

Beschikbaarheid BSN

100%

100%

100%

100%

99,9%

Omschrijving specifiek deel
Kostprijzen per product (in €)

Beschikbaarheid

Toelichting
Generiek deel
Fte-totaal
In 2021 is extra ambtelijk personeel aangetrokken.
Specifiek deel
Kostprijzen per product
Abonnementstructuur
In de begroting 2021 is, in overleg met de gebruikers, rekening gehouden
met een niet kostendekkende tariefstelling. Het hieruit voortkomende
negatieve resultaat zou worden verrekend met de schuld aan de gebruikers.
Als gevolg van toename in het berichtenverkeer in 2021 is het vastgestelde
tarief alsnog meer dan kostendekkend gebleken.
Reis- en identiteitsdocumenten
De werkelijke kostprijs van de paspoorten is in lijn met de begroting. De
werkelijke kostprijs van de identiteitskaarten is hoger dan begroot als
gevolg van het dekken van kosten voor toegevoegde e-functionaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

158

10. Jaarverantwoording agentschap Logius per 31 december 2021
Inleiding
Logius levert producten en diensten voor de digitale overheid. Daarnaast
beheert Logius standaarden die alle overheidsorganisaties gebruiken in hun
digitale dienstverlening en is Logius actief betrokken bij meerdere afspra­
kenstelsels. Logius levert diensten aan publieke dienstverleners, zodat zij
onder meer veilig digitaal post kunnen versturen, meldingen uit basisregi­
straties kunnen ontvangen en hun toegankelijkheid kunnen toetsen. Logius
werkt in het hart van de digitale overheid. Dankzij de Logiusdiensten kunnen
burgers bijvoorbeeld online hun aangifte inkomstenbelasting doen door
met DigiD in te loggen en hun gegevens te bekijken in MijnOverheid.
Bedrijven kunnen gestandaardiseerd gegevens uitwisselen met de overheid
en organisaties met een publieke taak. Daarbij zet Logius de behoefte van
burgers en bedrijven centraal. De werkwijze van Logius is gericht op het
flexibel en wendbaar kunnen inspelen op deze behoeften om de dienstver­
lening continue te verbeteren.
Wat is er bereikt in 2021
Burgers, bedrijven en publieke dienstverleners mogen erop vertrouwen dat
Logius zorgt voor een beschikbare, veilige en toegankelijke digitale overheid
die werkt voor iedereen. Logius bevindt zich in een dynamische omgeving
en heeft in 2021 op het niveau van de organisatie, de dienstverlening en
de bedrijfsvoering diverse veranderingen doorgevoerd en er is geïnves­
teerd in de continuïteit, veiligheid en doorontwikkeling van de dienstver­
lening.
Continuïteit en veiligheid dienstverlening
Logius heeft er in 2021 weer voor gezorgd dat de dienstverlening voor
iedereen beschikbaar, veilig en toegankelijk was. De beschikbaarheid van
alle Logiusdiensten zijn boven de afgesproken normen gehouden. Ondanks
de groeiende dreiging op de digitale infrastructuur door cyber- en DDosaanvallen. Op verschillende vlakken is gewerkt aan het verhogen van de
veiligheid. Een voorbeeld is dat inmiddels meer mensen DigiD met een
hoger beveiligingsniveau gebruikt. Dit gaat vooral om het niveau 'substan­
tieel', waarbij eenmalig via een geschikt identiteitsbewijs een mobiel
apparaat aan de DigiD-app wordt gekoppeld.
Dienstverlening
Het gebruik van de Logiusdiensten is in 2021 verder toegenomen. Zo is
het gebruik van DigiD gestegen van 403 miljoen authenticaties in 2020 naar
557 miljoen in 2021. De stijging kwam voor een belangrijk deel door het
maken van test- en vaccinatieafspraken en het ophalen van testuitslagen en
de QR-code in de CoronaCheck-app. De livegang van de CoronaCheck-app
met DigiD-inlog zorgde voor een toename van 50% telefonisch contact met
ons klantcontactcentrum tot een totaal van 873.448 oproepen. Burgers
waardeerden de telefonische serviceverlening gemiddeld met een 8,3.
Er zijn diverse diensten verder doorontwikkeld. Eén van de voorbeelden is
de aanpassing van DigiD Machtigen, zodat een hulpgever meerdere machti­
gingen in één keer kan aanvragen en de hulpgever meerdere machtigingen
in één keer kan activeren. Een tweede voorbeeld is dat de Belastingdienst
na overlijden van een persoon een machtigingsrelatie kan registreren,
waarna de gemachtigde namens de overledene zaken kan regelen. Ook is
Machtigen aangepast zodat mensen met een buitenlands inlogmiddel
Machtigen kunnen gebruiken, waardoor zij als hulpgever ook digitaal
kunnen handelen. Een doorontwikkeling van MijnOverheid is dat burgers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

159

berichten over de eigen buurt kunnen bekijken en dat woningeigenaren
het energielabel van hun woning kunnen inzien en als pdf kunnen
downloaden.
Organisatieontwikkeling en bedrijfsvoering
Voor het tweede jaar op rij is er vanwege de coronasituatie voor het grootste
gedeelte thuis gewerkt. Ondanks deze situatie heeft Logius zich als
organisatie in 2021 verder doorontwikkeld. Zo is er in 2021 volop verder
gewerkt aan het implementeren van het Scaled Agile Framework (SAFe)
binnen de organisatie: ‘SAFe bij Logius’. Daarnaast zijn voorbereidingen
getroffen om Logius met Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheids­
publicaties (KOOP) te vervlechten per 1 januari 2023.
In 2021 heeft Logius vooruitgang geboekt in het professionaliseren en
optimaliseren van de financiële en personele sturingsinformatie. Zo zet
Logius stappen om op waarde te kunnen sturen én te verantwoorden.
Bovendien is hard gewerkt aan het werven van medewerkers met een
afstand tot de arbeidsmarkt en het in dienst nemen van externe
medewerkers om de inclusiviteit en stabiliteit van het personeelsbestand te
vergroten. In 2021 is de strategie voor nadere overeenkomsten voor Appli­
catiediensten vastgesteld om zo ook met de dienstverlening en infra­
structuur meer wendbaar en flexibel te kunnen zijn.
Ontwikkelingen financiering GDI
Er is en wordt gewerkt aan een nieuwe governance- en financieringsstructuur voor Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) dienstverlening,
genaamd Meerjarenprogramma Infrastructuur Digitale Overheid (MIDO)
waarbij het streven is om vanaf 1 januari 2023 te starten met het centraal
financieren van de GDI-bouwstenen.
Staat van baten en lasten
Tabel 36 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2020 (4)
(1)

Baten
- Omzet

235.855

239.148

3.293

waarvan omzet moederdepartement

71.925

71.958

33

227.344
62.828

waarvan omzet overige departementen

124.420

141.232

16.812

140.299

waarvan omzet derden

39.510

25.958

‒ 13.552

24.217

Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

0

0

0

Bijzondere baten

0

760

760

1.295

235.855

239.908

4.053

228.639

Apparaatskosten

235.455

241.491

6.036

228.336

- Personele kosten

73.464

80.056

6.592

75.065

waarvan eigen personeel

37.715

37.215

‒ 500

33.676

waarvan inhuur externen

32.542

41.176

8.634

39.637

Totaal baten
Lasten

waarvan overige personele kosten
- Materiële kosten
waarvan apparaat ICT
waarvan bijdrage aan SSO's
waarvan overige materiële kosten

3.207

1.665

‒ 1.542

1.752

161.991

161.435

‒ 556

153.271

5.924

5.301

‒ 623

6.362

403

848

445

631

155.665

155.286

‒ 379

146.278

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

160

Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Rentelasten

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2020 (4)
(1)

0

0

0

0

Afschrijvingskosten

400

400

0

400

- Materieel

400

400

0

400

0

0

0

0

400

400

0

400

waarvan apparaat ICT
waarvan overige materiële afschrijvingskosten
- Immaterieel

0

0

0

0

Overige lasten

0

19

19

0

waarvan dotaties voorzieningen

0

0

0

0

waarvan bijzondere lasten

0

19

19

0

235.855

241.910

6.055

228.736

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

‒ 2.002

‒ 2.002

‒ 97

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

‒1

Saldo van baten en lasten

0

‒ 2.002

‒ 2.002

‒ 96

Totaal lasten

Toelichting
Specificatie van de omzet
Hieronder is een tabel opgenomen met een uitsplitsing van de omzetten.
Tabel 37 Omzetverdeling 2021 (bedragen x € 1.000)
Opdrachten

Vastgestelde
begroting

Omzet moederde­
partement

Omzet overige
departementen

Omzet derden

Realisatie omzet

Verschil realisatie
en vastgestelde
begroting

Beheer en exploitatie
DigiD

39.156

1.918

34.133

10.191

46.240

7.084

Digipoort (SBR, FS, eFactureren, Sociaal)

38.035

1.334

33.082

4.246

38.662

627

MijnOverheid incl. Berichtenbox

35.585

2.822

25.003

10.684

38.508

2.923

DigiD Machtigen

17.047

1.222

16.008

219

17.449

402

Stelseldiensten

15.737

3.330

12.434

‒

15.765

28

Haagse Ring en
Netwerkdiensten

8.905

3.755

6.398

7

10.160

1.255

Bureau Forum en
Standaardisatie (BFS)

2.142

2.133

611

‒

2.744

602

Overig

32.297

17.669

12.520

611

30.799

‒ 1.498

Totaal beheer en exploitatie

188.904

34.184

140.188

25.958

200.327

11.423

Federatief Berichtenstelsel

10.000

9.709

‒

‒

9.709

‒ 291

Herbouw Digipoort

7.000

4.509

4.509

‒ 2.491

Ontwikkeling Platform Services

4.000

3.517

‒

‒

3.517

‒ 483

Vrijwillig Machtigen

3.934

4.594

‒

‒

4.594

660

Overig

10.066

9.542

645

‒

10.187

121

Totaal Investeringsagenda

35.000

31.871

645

‒

32.516

‒ 2.484

Overige doorontwikkeling

11.951

5.905

400

‒

6.305

‒ 5.646

Totaal overige doorontwikkeling

11.951

5.905

400

‒

6.305

‒ 5.646

Totaal doorontwikkeling

46.951

37.776

1.045

‒

38.820

‒ 8.131

Doorontwikkeling
Investeringsagenda (IP ICM)

Overige doorontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

161

Opdrachten

TOTAAL

Vastgestelde
begroting

Omzet moederde­
partement

235.855

71.957

Omzet overige
departementen

141.232

Omzet derden

25.958

Realisatie omzet

Verschil realisatie
en vastgestelde
begroting

239.147

3.292

Op totaalniveau komt de realisatie € 3,3 mln. (1,4%) boven begroting uit,
waarmee de realisatie op totaalniveau in lijn ligt met de begroting. Per
dienstverlening en doorontwikkeling zijn er verschillende onder en
overschrijdingen die divers van aard zijn.
Beheer en exploitatie
De omzet bij beheer en exploitatie is € 200,3 mln., € 11,4 mln. hoger dan
de begroting ad € 188,9 mln.. Ten opzichte van 2020 is de omzet toegenomen
met € 14,0 mln. (2020: € 186,3 mln.). Dit komt overwegend door hogere
kosten DigiD, DigiD Machtigen, MijnOverheid en Haagse Ring.
Bij DigiD zijn de totale kosten € 7,1 mln. boven begroting uitgevallen. Door
het hoger aantal authenticaties zijn de sms-, porto en printkosten
toegenomen. Deze kostentoename is relatief beperkt ten opzichte van het
aantal authenticaties, dat is toegenomen van 403 miljoen naar 557 miljoen.
Hierdoor is het tarief DigiD met € 0,11 ruim lager uitgevallen ten opzichte
van het vastgestelde tarief van € 0,14.
Bij de Digipoort zijn de kosten € 0,6 mln. boven de vastgestelde begroting
uitgevallen. Voor € 0,4 mln. komt dit door later met afnemers overeenge­
komen meerwerk. De realisatie verschilt weliswaar per domein. Bij SBR ligt
de realisatie boven begroting en bij Financiële Stromen, Sociaal en eFactureren is sprake van onderbesteding. Bij de dienstverlening
MijnOverheid incl. Berichtenbox is in de begroting € 35,6 mln. opgenomen.
Later is dit in samenspraak met de afnemers bijgesteld naar € 38,4 mln.
De realisatie ligt op € 38,5 mln. De realisatie ligt hiermee in lijn met de
bijgestelde begroting. Voor DigiD Machtigen ligt de realisatie op € 17,4 mln.,
waarmee de kosten licht hoger zijn uitgevallen. Bij de Stelseldiensten zijn
de kosten in lijn met de begroting gerealiseerd. De kosten voor Haagse Ring
en Netwerkdiensten ad € 10,2 mln. zijn € 1,3 mln. boven begroting. Dit komt
door hogere facturatie van SSC-ICT en het ministerie van Defensie. Bij het
Bureau Forum Standaardisatie (BFS) lag de realisatie € 0,6 mln. boven de
begroting. De opdrachtovereenkomst heeft een looptijd van vier jaar en
loopt tot en met 2021. Op het totaal van de overeenkomst liggen de kosten
onder het overeengekomen totaalbudget 2018-2021.
Bij de overige opdrachten bedraagt de realisatie € 30,8 mln., waarmee het
€ 1,5 mln. onder begroting is uitgevallen. Deze lagere realisatie is het gevolg
van het saldo van verschillende onder- en overschrijdingen van de overige
beheer- en exploitatie opdrachten.
Doorontwikkeling
Bij de doorontwikkelopdrachten is een onderuitputting te zien van € 8,1
mln., de realisatie bedraagt in totaal € 38,8 mln. tegen € 47 mln. begroot.
Opdrachten met de grootste realisatie zijn het programma Federatief Berich­
tenstelsel (€ 9,7 mln.), Vrijwillig Machtigen (€ 4,6 mln.), Herbouw Digipoort
(€ 4,5 mln.) en Platformontwikkeling (€ 3,5 mln.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

162

Bij de overige doorontwikkeling is via opdrachtovereenkomsten een lagere
toekenning gedaan waarmee de opdrachtwaarde is verlaagd naar € 9,8 mln.
De realisatie is uitgekomen op een totaal van € 6,3 mln. De lagere realisatie
zit grotendeels bij de onderdelen van het programma eID.
Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement is begroot op € 72,0 mln. De realisatie is € 0,4
mln. lager dan begroot. Hiermee ligt de realisatie in lijn met de begroting.
Van het moederdepartement zijn er in 2021 geen bijdragen ontvangen waar
geen prestatie tegenover staat.
Omzet overige departementen
De omzet overige departementen was begroot op € 124,4 mln. De realisatie
is € 16,8 mln. hoger dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt door
een hogere omzet bij DigiD en in beperktere mate bij MijnOverheid en DigiD
Machtigen.
Omzet derden
De omzet derden is € 26,0 mln. waarmee deze € 13,5 mln. lager is dan
begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere realisatie bij DigiD
en DigiD Machtigen. En deels doordat enkele afnames van derden financieel
worden afgerekend door tussenkomst van het moederdepartement.
Bijzondere baten
De bijzondere baten van circa € 0,8 mln. zijn ontstaan als gevolg van vrijval
van transitorische posten (kortlopende schulden voor ontvangen diensten
waarvan de betaling nog moest worden gedaan) uit 2020.
Personele kosten
Tot de personele kosten zijn gerekend de lonen en salarissen van eigen
personeel, de kosten van inhuur en overige personeelskosten. Deze
capaciteit aan medewerkers is nodig voor het kunnen uitvoeren van alle
geplande activiteiten. De begrote kosten voor capaciteit hangen samen met
de begrote en gecontracteerde omzet. Voor het merendeel van de dienst­
verlening geldt dat de werkelijke kosten worden afgerekend. Dit houdt in
dat wanneer werkzaamheden niet doorgaan dit invloed heeft op zowel de
kosten als de omzet. De personele kosten zijn ten opzichte van 2020 met
6,6% toegenomen, het aandeel van de personele kosten van de totale kosten
is met 1% gestegen en bedraagt in 2021 34%.
Ten opzichte van de begroting zijn de totale personeelskosten € 6,6 mln.
hoger. De hogere realisatie is voor € 4,8 mln. het gevolg van aanvullende
opdrachtenverstrekkingen. De kosten voor eigen personeel liggen € 2,0 mln.
onder begroting. De gemiddelde bezetting was met 382 fte lager dan het
gemiddeld begrote aantal van 397 fte. De kosten voor inhuur liggen met
€ 8,6 mln. boven begroting. Onder andere de gemiddelde bezetting was met
221 fte hoger dan het begrote aantal van 195 fte. Daarnaast lagen de
gemiddelde inhuurtarieven boven de gemiddeld begrote inhuurtarieven. En
worden er gemiddeld meer werkuren gemaakt per medewerker, wat
mogelijk een corona gerelateerd effect is.
Materiële kosten
De materiële kosten van € 161,4 mln. zijn € 0,6 mln. lager dan begroot. De
lagere kosten zitten voornamelijk op de overige doorontwikkeling. Waarbij
onder andere de kostenrealisatie op Herbouw Digipoort en de diverse
onderdelen van Programma eID lager zijn uitgevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

163

De materiële kosten bestaan uit kosten voor beheer en exploitatie, dooront­
wikkeling en overige kosten van de dienstverlening (€ 150,5 mln.) en kosten
voor bedrijfsvoering (€ 10,9 mln.). De kosten voor de dienstverlening zijn
voornamelijk ICT-kosten die aan private partijen worden betaald voor infra­
structuur, applicatiebeheer, licenties, migraties, ontwikkelkosten, smsdienstverlening, servicedesks, veiligheidsmaatregelen, testen, audits en
benchmarks. De kosten voor de bedrijfsvoering betreffen voornamelijk
kosten voor huisvesting, ICT, werkplekkosten en overige bedrijfsvoeringas­
pecten.
Afschrijvingen en Rentelasten
Logius heeft in 2021 zelf geen investeringen gedaan, maar heeft deze
uitbesteed aan de markt. Hierdoor is er in 2021 geen gebruik gemaakt van
de leenfaciliteit.
Saldo van baten en lasten
Het resultaat van Logius over 2021 bedraagt circa € 2,0 mln. negatief. Dit is
ontstaan door een negatief resultaat op projecten van circa € 3,3 mln.,
waarvan € 3 mln. betrekking heeft op de dienstverlening Standaard Platform
inclusief Centraal Aansluitpunt en voor € 0,3 mln. op MijnOverheid Berich­
tenbox. Logius heeft de dienstverlening Standaard Platform inclusief
Centraal Aansluitpunt op 1 juli 2020 overgenomen van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat. Ten tijde van de overname was het platform
meerdere jaren verlieslatend wat doorgewerkt heeft in 2021. Daarnaast is
een positief resultaat van circa € 0,8 mln. ontstaan als gevolg van vrijval van
transitorische posten uit 2020. En een positief resultaat van € 0,6 mln. op
de dekking van kosten bedrijfsvoering en personeel. Het resultaat wordt ten
laste van het eigen vermogen gebracht.
Balans
Tabel 38 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Activa
Vaste activa

0

Immateriële vaste activa

0

0

Materiële vaste activa

0

400

waarvan grond en gebouwen

0

0

waarvan installaties en inventarissen

0

0

waarvan projecten in uitvoering

0

0

waarvan overige materiële vaste activa

0

400

141.476

111.029

Vlottende activa
Voorraden en onderhanden projecten

400

0

0

5.953

3.937

Overige vorderingen en overlopende activa

47.158

39.853

Liquide middelen

88.365

67.239

Totaal activa

141.476

111.429

Eigen Vermogen

5.167

7.169

Exploitatiereserve

7.169

7.265

Onverdeeld resultaat

‒ 2.002

‒ 96

Voorzieningen

0

0

Langlopende schulden

0

0

Leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

Debiteuren

Passiva

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

164

Balans 2021

Balans 2020

Kortlopende schulden

136.309

Crediteuren

18.512

5.727

732

‒ 2.510

Belastingen en premies sociale lasten
Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

104.260

0

0

Overige schulden en overlopende passiva

117.065

101.043

Totaal passiva

141.476

111.429

Toelichting
Debiteuren
De post debiteuren betreft alle openstaande verkoopfacturen per
31 december 2021. Het gaat grotendeels om facturen aan opdrachtgevers
over het laatste kwartaal 2021, te weten het moederdepartement € 3,3 mln.,
overige departementen € 2,2 mln. en derden € 0,5 mln.
Overige vorderingen en overlopende activa
De post overige vorderingen en overlopende activa bedraagt € 47,2 mln. Dit
betreft voornamelijk posten van projecten waarbij de werkzaamheden in
2021 hebben plaatsgevonden die nog moeten worden afgerekend met
opdrachtgevers (€ 39,2 mln.). En projecten die doorlopen in 2022 (€ 6,8
mln.). Het totaal is onder te verdelen naar moederdepartement € 27 mln.,
overige departementen € 16,3 mln. en derden € 3,9 mln.
Liquide middelen
De liquide middelen van € 88,4 mln. betreffen bijdragen van het moeder­
departement, overige departementen en derden. Deze bijdragen bestaan uit
de voorschotten 2021 voor werkzaamheden die doorlopen in 2022, de
voorschotten eerste kwartaal 2022 en de nog te verrekenen overschotten
2021.
Eigen vermogen
Het eigen vermogen is onder de toegestane maximumomvang van 5% van
de gemiddelde jaaromzet over drie jaar, zijnde € 11,2 mln. Het eigen
vermogen was ultimo 2020 € 7,2 mln. Het negatieve resultaat van € 2,0 mln.
wordt ten laste van het eigen vermogen gebracht. Daarmee bedraagt het
eigen vermogen ultimo 2021 € 5,2 mln.
Crediteuren
De post crediteuren van € 18,5 mln. bestaat uit alle openstaande facturen
per 31 december 2021 waarvan de prestatie per balansdatum is geleverd.
Het merendeel betreft geleverde prestaties in het laatste kwartaal 2021,
onder te verdelen naar moederdepartement € 15,0 mln., overige departe­
menten € 0,6 mln. en derden € 2,9 mln.
Belastingen en premies sociale lasten
Van de omzet komt 10,9% van derden, voor dit deel van deze omzet is Logius
vanaf 2018 BTW-plichtig. De sociale lasten van opgebouwd vakantiegeld en
eindejaarsuitkering in 2021 zijn opgenomen in de post overige verplich­
tingen en overlopende passiva.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

165

Overige schulden en overlopende passiva
De post overige schulden en overlopende passiva bestaat voornamelijk uit
nog te ontvangen facturen van leveranciers en vooruitgefactureerde
voorschotten. Het aandeel van het moederdepartement in de overlopende
schulden en overlopende passiva is € 37,7 mln., van overige departementen
€ 42,3 mln. en van derden € 37,0 mln.
Kasstroomoverzicht
Tabel 39 Kasstroomoverzicht over 2020 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)
1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen
totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

72.404

67.239

235.855

261.164

25.309

‒ 235.855

‒ 240.038

‒ 4.183

2. Totaal operationele kasstroom

‒ 5.165

0

21.126

21.126

‒ 6.100

0

6.100

0

0

0

‒ 6.100

0

6.100

eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

0

0

eenmalige storting door moederdepartement (+)

0

0

0

aflossingen op leningen (-/-)

0

0

0

6.100

0

‒ 6.100

totaal investeringen (-/-)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom

6.100

0

‒ 6.100

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

72.404

88.365

15.961

Toelichting
De kasstroom uit operationele activiteiten heeft betrekking op de dagelijkse
bedrijfsvoering en is hoger dan begroot namelijk € 21,1 mln. Zowel de totaal
ontvangsten en uitgaven operationele kasstroom zijn hoger dan begroot
(respectievelijk € 25,3 mln. en € 4,2 mln. hoger). In 2021 zijn er geen inves­
teringen gepleegd. De begrote investeringskasstroom en financieringskastroom was opgenomen vanwege het mogelijk activeren van de herbouw
Digipoort. In 2021 is dit niet toegepast vanwege het financieren vanuit ICM
middelen.
Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 40 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021
Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021

Omschrijving generiek deel
Verloop kostprijs MijnOverheid

€ 0,38

€ 0,47

€ 0,49

€ 0,49

Verloop kostprijs DigiD

€ 0,10

€ 0,12

€ 0,10

€ 0,11

€ 0,40
€ 0,14

Verloop kostprijs DigiD Machtigen

n.v.t.

€ 0,71

€ 0,81

€ 1,22

€ 0,66

Verloop tarieven (basisjaar 2011 = 100)

94

94

n.v.t.

94

94

Verloop gemiddeld uurtarief

n.b.

n.b.

90,88

90,97

80,24

€ 179 mln.

€ 208 mln.

€ 227 mln.

239 mln.

€ 236 mln.

0,79%

‒ 0,02%

0,00

‒ 0,84%

0,00%

Fte overhead

30%

23%

19%

20%

23%

Fte-totaal (excl. externe inhuur)

306

329

353

394

447

Medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO)

n.b.

7,0 niet uitgevoerd

7,1

n.v.t.

uitgevoerd niet uitgevoerd niet uitgevoerd

n.v.t.

n.v.t.

Totale omzet Logius
Saldo van baten en lasten (%)

Klanttevredenheid (KTO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

166

Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018
Benchmark

2019

2020

2021

uitgevoerd

2021

2021

308 mln.

341 mln.

403 mln.

557 mln.

352 mln.

82 mln.

81 mln.

81 mln.

81 mln.

88 mln.

184 mln.

193 mln.

112 mln.

67 mln.

193 mln.

DigiD

n.b.

n.b.

n.b.

99,78%

99,50%

DigiD Machtigen

n.b.

n.b.

n.b.

99,98%

99,50%

MijnOverheid

n.b.

n.b.

n.b.

99,99%

99,00%

PKIoverheid

n.b.

n.b.

n.b.

100,00%

99,00%

Diginetwerk

n.b.

n.b.

n.b.

100,00%

99,90%

Stelseldiensten (Digimelding, Digilevering, OIN-register,
Stelselcatalogus)

n.b.

n.b.

n.b.

99,83%

98,00%

- Operational Excellence

n.b.

n.b.

n.b.

99,79%

99,70%

- Baseline

n.b.

n.b.

n.b.

100,00%

95,00%

- B2

n.b.

n.b.

n.b.

100,00%

99,70%

BSN Koppelregister

n.b.

n.b.

n.b.

100,00%

99,20%

- DigiD en DigiD Machtigen

n.b.

n.b.

n.b.

70,90%

97,00%

- MijnOverheid

n.b.

n.b.

n.b.

97,50%

97,00%

- DigiD en DigiD Machtigen

n.b.

n.b.

n.b.

32,70%

80,00%

- MijnOverheid

n.b.

n.b.

n.b.

64,40%

80,00%

Doorlichting BLA's

uitgevoerd

2021

uitgevoerd

uitgevoerd

gepland

2021 niet uitgevoerd

gepland

Omschrijving specifiek deel
DigiD
* Aantal DigiD authenticaties
MijnOverheid
* Aantal berichten
Digipoort (OTP)
* Aantal berichten via Digipoort
Beschikbaarheid Dienstverlening

Digipoort; Procesinfrastructuur (SBR)

Beschikbaarheid eestelijns burgerondersteuning
Aanname % Calls ‒ 1e lijns klantcontactcenter

ServiceLevel Calls 80/20 ‒ 1e lijns klantcontactcenter

Toelichting
–

–
–

–
–

–

Verloop kostprijs MijnOverheid; De kostprijs van MijnOverheid is
gebaseerd op de kosten MijnOverheid (buiten de btw) gedeeld door
het aantal berichten (netto). In de rijksbegroting is een tarief van € 0,40
opgenomen. In de Programmeringsraad Logius is het tarief verhoogd en
gesplitst naar MijnOverheid Gegevens van € 0,16 en MijnOverheid
Berichten van € 0,32. De realisatie in 2021 voor MijnOverheid Gegevens
ligt op € 0,17 en MijnOverheid Berichten op € 0,32 per bericht.
Verloop kostprijs DigiD; De kostprijs van DigiD is gebaseerd op de kosten
DigiD (buiten de btw) gedeeld door het aantal authenticaties (netto).
Verloop kostprijs DigiD Machtigen; De kostprijs van DigiD Machtigen is
gebaseerd op de kosten DigiD Machtigen (buiten de btw) gedeeld door
het aantal authenticaties (netto).
Tarieven worden op gehele centen naar boven afgerond.
Verloop uurtarief; Het verloop uurtarief is hoger dan begroot, namelijk
€ 90,97. Dit hogere uurtarief is voornamelijk te verklaren door een andere
mix van intern en extern personeel dan bij de begroting is ingeschat.
Fte totaal (excl. externe inhuur); De bezetting per jaareinde 2021 is 394
fte. Dit is 56 fte’s lager dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

167

–

–
–
–

–

–

–

–

Klanttevredenheid; Logius organiseert onderzoeken naar klanttevre­
denheid met betrekking tot de prestaties betreffende de dienstverlening.
In 2021 heeft vanwege Covid-19 geen klanttevredenheidsonderzoek
(KTO) plaatsgevonden.
Medewerkerstevredenheidonderzoek; In 2021 is een medewerkerstevre­
denheidonderzoek onder de medewerkers van Logius uitgevoerd.
Benchmark; Logius doet jaarlijks mee met de Rijksbrede Benchmark.
Doorlichting BLA’s; De in 2021 geplande periodieke doorlichting van
het Agentschap Logius is doorgeschoven naar 2022, zodat de evaluatie
die uitgevoerd is door de directie Digitale Samenleving meegenomen
kan worden in de doorlichting van Logius.
DigiD aantal authenticaties; Het aantal authenticaties DigiD was
557 miljoen (bruto). Dit is 205 miljoen. hoger dan opgenomen in de
Rijksbegroting, Covid-19 heeft bijgedragen aan het stijgende gebruik van
DigiD. Zo is DigiD gebruikt als inlogmiddel voor het plannen van een
coronatest en het opvragen van testuitslagen.
MijnOverheid aantal berichten; Het aantal berichten MijnOverheid voor
2021 is 81 miljoen (bruto). Het aantal berichten is in de begroting te hoog
ingeschat.
Digipoort aantal berichten; Het aantal berichten dat via Digipoort zijn
verstuurd is in 2021 67 miljoen. De afname komt door de afsluiting van
de Digipoort Handel & Transport eind 2020.
Beschikbaarheid eerstelijnsburgerondersteuning; In de periode van
september tot en met december 2021, na de aankondiging van het 3G
beleid, is het telefoon en e-mail aanbod sterk gestegen. Het aanbod lag
aanzienlijk hoger dan dezelfde periode in 2020. Vanaf eind september
werd burgers bij grote drukte gevraagd op een ander tijdstip terug te
bellen. Dit heeft gezorgd voor een afname van de wachttijd in de wachtrij,
maar kon het aanname level en service level niet helpen om binnen de
norm te scoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

168

11. Jaarverantwoording agentschap P-direkt per 31 december 2021
Inleiding
P-Direkt levert voor circa 144.000 medewerkers en managers, werkzaam
binnen de rijksoverheid, moderne, efficiënte, betrouwbare en direct toegan­
kelijke administratieve dienstverlening voor personeelszaken. De diensten
zijn gericht op eigen verantwoordelijkheid, vertrouwen en zelfbediening.
De salarisbetaling en informatievoorziening zijn belangrijke eindproducten.
P-Direkt hanteert daarbij de volgende kernwaarden: Betrouwbaar, Efficiënt,
Klantgericht en Innovatief (BEKI).
Ontwikkelingen 2021
Doorontwikkeling van de huidige dienstverlening
In 2021 is de nieuwe CAO Rijk, met onder andere regelingen in het kader
van hybride werken, succesvol geïmplementeerd en is het proces rondom
indiensttreding verbeterd zodat de administratieve afhandeling in 1 dag
geregeld wordt. Ook voor het HR-Dashboard is nieuwe technologie
geïmplementeerd. Hiermee wordt zowel strategisch als operationeel
management op een eenvoudige en toegankelijke manier bediend. In 2021
zijn diverse gebruikerstesten georganiseerd met leidinggevenden, HRadviseurs en informatiespecialisten. In samenwerking met gebruikers zijn
nieuwe rapporten beschikbaar gesteld.
In 2021 heeft P-Direkt flinke stappen gezet in het betrekken van haar klanten
bij de ontwikkeling van de dienstverlening door ondere andere het houden
van belanghebbendensessies over de belangrijkste ontwikkelingen, het
organiseren van klankbordgroepen en demo’s bij onze grote projecten.
Het verbreden van de dienstverlening
De ontwikkeling en implementatie van een rijksbrede roosterapplicatie
(RRA), voor de ongeveer 20.000 medewerkers in roosterdiensten, heeft in
2021 geresulteerd in een succesvolle aansluiting van de eerste gebruikers.
In augustus ontvingen zij hun salarisbetaling via het rooster in de RRA.
Decentraal kunnen organisaties deze roosterapplicatie inzetten om hun
eigen roosters te maken. Aan roosters hangen verschillende belonings- en
salariscomponenten. P-Direkt zorgt er met de applicatie voor dat direct de
juiste componenten worden meegenomen bij de salarisbetaling.
Het verdiepen van de dienstverlening
HR analytics is het doelmatig toepassen van statistiek om gefundeerde
beslissingen te nemen op HR-gebied. P-Direkt voert onderzoeken uit samen
met andere rijksonderdelen naar onder andere de wendbaarheid van
leidinggevenden (in- door- en uitstroom en functieverblijftijd), naar risico­
groepen van verzuim en hoe inclusief vacatureteksten geschreven zijn.
Interne ontwikkelingen
Eind 2021 zijn alle databases van de P-Direkt SAP systemen gemigreerd van
Oracle naar SAP HANA. Hiervoor werd ook alle hardware vervangen. Met
dit project zorgden we voor meer performancesnelheid en dat P-Direkt weer
actueel is met de juiste SAP databases voor support in de toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

169

Klanten vragen in toenemende mate om aantoonbare beheersing van
security- en privacyaspecten. We hebben een traject ingezet waarbij we voor
al onze (kern)systemen en processen een specifiek Baseline
Informatiebeveiliging Overheid (BIO) overeenstemmings verklaring en
een Privacy Impact Assessment (PIA) hebben. Dit traject is meerjarig.
Externe ontwikkelingen
De coronasituatie had met name in de eerste helft van 2021 een onmis­
kenbaar effect op onze dienstverlening. Het aantal beschikbare
medewerkers en werkplekken, als gevolg van het realiseren van een 1,5
meter werkomgeving, was beduidend lager. In de loop van het jaar kwam
er meer balans tussen de beschikbare capaciteit en de benodigde capaciteit.
Er werden extra medewerkers geworven en een aantal werkprocessen van
het contactcenter werd geoptimaliseerd.
Het hybride werken, waarbij zowel op kantoor als thuis wordt gewerkt, heeft
de toekomst. Maar vanuit een beveiligingsperspectief was dat voor veel
medewerkers van P-Direkt nog niet mogelijk. Er is het afgelopen jaar druk
gewerkt om dat wel mogelijk te maken, terwijl tegelijkertijd het beveili­
gingsniveau tenminste hetzelfde blijft. Dat gebeurt onder andere door te
werken aan bewustwording bij de medewerkers, alleen toegang geven tot
noodzakelijke gegevens en digitaal toezicht op logbestanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

170

Staat van baten en lasten
Tabel 41 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap P-direkt 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2020
(1)
(4)

Baten
- Omzet

107.558

107.288

‒ 270

104.960

waarvan omzet moederdepartement

97.851

97.784

‒ 67

93.636

waarvan omzet overige departementen

9.668

9.028

‒ 640

10.878

waarvan omzet derden

39

476

437

446

Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

188

188

196

Bijzondere baten

0

463

463

212

107.558

107.939

381

105.368

Apparaatskosten

101.467

101.835

368

97.837

- Personele kosten

62.089

60.635

‒ 1.454

58.935

waarvan eigen personeel

51.096

50.835

‒ 261

46.587

waarvan inhuur externen

9.737

9.303

‒ 434

11.837

waarvan overige personele kosten

1.256

497

‒ 759

511

- Materiële kosten

39.378

41.200

1.822

38.902

waarvan apparaat ICT

9.783

10.693

910

9.906

waarvan bijdrage aan SSO's

26.694

27.876

1.182

26.986

waarvan overige materiële kosten

2.901

2.631

‒ 270

2.010

0

47

47

137

6.091

3.500

‒ 2.591

6.962

Totaal baten
Lasten

Rentelasten
Afschrijvingskosten
- Materieel

200

201

1

203

waarvan apparaat ICT

150

144

‒6

135

waarvan overige materiële afschrijvingskosten

50

57

7

68

- Immaterieel

5.891

3.299

‒ 2.592

6.759

Overige lasten

0

1.860

1.860

202

waarvan dotaties voorzieningen

0

768

768

202

waarvan bijzondere lasten

0

1.092

1.092

0

107.558

107.242

‒ 316

105.138

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

697

697

230

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

0

697

697

230

Totaal lasten

Toelichting
Baten
Omzet
Omzetrealisatie
Tabel 42 Omzetrealisatie P-direkt 2021 (bedragen x € 1.000)
Moederde­
partement

Overige
departe­
menten

Derden

Generieke Dienst

90.382

1.193

171

91.746

Specifiek/Maatwerk

7.402

7.833

313

15.548

Onderverdeling naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

Totaal

171

Onderverdeling naar

Moederde­
partement

Overige
departe­
menten

Derden

Totaal
‒6

Projecten

0

2

‒8

Overige Ontvangsten / bijdragen

0

n.v.t.

n.v.t.

0

97.784

9.028

476

107.288

Totaal

Omzet moederdepartement
De gerealiseerde baten zijn ongeveer gelijk aan de begroting. Wel is er
sprake van lagere doorbelasting aan UBR Binnenwerk in verband met het
organiseren van de afgesproken dienstverlening op locatie van UBR zelf.
Daar staat dan weer tegenover een hogere doorbelasting aan UBR-P in
verband met het verder uitbreiden van de gezamenlijke dienstverlening in
het kader van de werving en selectie bedrijfsprocessen van UBR-Personeel.
P-Direkt heeft geen overige bijdragen ontvangen.
Omzet overige departementen
De gerealiseerde baten zijn lager dan begroot. Dit wordt voornamelijk
veroorzaakt doordat er geen projecten met additionele verrekening aan
overige departementen zijn uitgevoerd.
Omzet derden
Met ingang van 2019 levert P-Direkt basisdienstverlening aan twee
zelfstandige bestuursorganen met eigen rechtspersoonlijkheid en met
ingang van 2020 de dienst Rijkspas aan de Nationale Politie. Daarmee was
in de begroting nog slechts beperkt rekening gehouden.
Vrijval voorzieningen
P-Direkt heeft in 2020 een voorziening gevormd in verband met onzekerheid
over de mogelijke invordering van openstaande debiteuren. Doordat in
2021 toch nog betalingen zijn binnengekomen, is in 2021 een deel van deze
voorziening vrijgevallen. Daarnaast betreft het de vrijval van de meerjarige
personele voorziening, omdat er geen risico’s meer tegenover staan.
Bijzondere baten
P-Direkt heeft in 2021 een terugbetaling ontvangen van de ICT-dienstver­
lener in verband met dubbel in rekening gebrachte uren in 2018.
Lasten
Personele kosten
Eigen personeel
De lagere kosten van intern personeel worden veroorzaakt door lagere
gerealiseerde personele bezetting in verhouding tot de formatie waar in
de begroting mee rekening was gehouden. In 2020 en 2021 was de formatie
van P-Direkt uitgebreid met ICT-specialisten voor kort cyclische verbetering
op de systemen. Het is in de praktijk lastig gebleken deze werkplekken te
vullen met ambtelijk personeel.
Dit maakte het wel mogelijk om de ongeveer € 2,5 mln. hogere reservering
verlofschuld op de balans binnen de exploitatie op te lossen: als gevolg van
Corona heeft het personeel minder vakantiedagen opgenomen en zijn de
verlofstanden fors gestegen.
Inhuur externen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

172

Ook de kosten van extern personeel waren lager hetgeen voornamelijk
veroorzaakt is doordat er geen nieuwe projecten zijn gestart in 2021.
Overige personele kosten
De opleidingskosten zijn lager dan begroot doordat P-Direkt veel
opleidingen intern organiseert en er ook opleidingen geen doorgang
konden vinden door Corona.
Materiële kosten
Apparaat ICT
Dit betreft voornamelijk de kosten van systeemlicenties en uitbestede
systeemontwikkeling. De hogere kosten betreffen voornamelijk de imple­
mentatiekosten in het kader van de nieuwe dienstverlening Rijks Rooster
Applicatie (RRA).
Bijdrage aan SSO's
Dit betreft voornamelijk de kosten van kantoorautomatisering, ICT-applica­
tiebeheer en de huisvestingskosten. Ook hier worden de hogere kosten
voornamelijk gemaakt in het kader van de RRA.
Overige materiële kosten
Dit betreft bureaukosten en overige personeelskosten zoals de dienstreisen forensenvergoedingen. Vooral die kostenposten zijn in 2021 lager
uitgevallen als gevolg van de coronamaatregelen.
Rentelasten
In 2021 zijn de laatste rentedragende leningen afgelost.
Afschrijvingskosten
Apparaat ICT
Dit betreft voornamelijk P-Direkt specifieke apparatuur die niet door de ICT
dienstverlener geleverd kunnen worden.
Overige materiële kosten
Dit betreft restant inventariskosten. Vanaf 2022 heeft P-Direkt deze kosten
niet meer in verband met overgang inventaris naar facilitair dienstverlener.
Immaterieel
De geplande investeringen in het verbeteren van de bestaande dienstver­
leningssystemen zijn in de praktijk voornamelijk gerealiseerd middels korte
scrum projecten binnen de huidige formatie en niet middels grootschalige
(vervangende) bouw. Dit resulteert in een lagere realisatie dan begroot.
Overige lasten
Dotaties voorzieningen
P-Direkt heeft in 2021 een toevoeging gedaan aan de voorziening dubieuze
debiteuren in verband met openstaande debiteuren waarvan de betaling
onzeker is. Daartegenover staat de vrijval van de voorziening 2020.
In 2021 is besloten dat P-Direkt wordt samengevoegd met UBR-Personeel
en UBR-Binnenwerk. Voor de dekking van extra personele lasten in 2022 en
2023 wordt in 2021 een dotatie van € 0,6 mln. aan de reorganisatievoor­
ziening gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

173

Bijzondere lasten
P-Direkt heeft in 2021 een bedrag betaald aan de ICT dienstverlener in het
kader van de Rijks brede verevening van doorbelastingen.
Saldo van baten en lasten
Het positieve resultaat van € 0,7 mln. is een resultante van diverse ontwik­
kelingen maar worden voornamelijk veroorzaakt door een onderbezetting
van het ambtelijk personeel.
Balans
Tabel 43 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa

5.715

8.095

104

285

waarvan grond en gebouwen

0

0

waarvan installaties en inventarissen

0

57

waarvan projecten in uitvoering
waarvan overige materiële vaste activa

0

0

104

228

Immateriële vaste activa

5.611

7.810

Vlottende activa

25.717

20.199

Voorraden en onderhanden projecten
Debiteuren

0

0

2.337

426

Overige vorderingen en overlopende activa

1.584

3.407

Liquide middelen

21.796

16.366

Totaal activa

31.432

28.294

Eigen Vermogen

5.626

4.929

Exploitatiereserve

4.929

4.699

Onverdeeld resultaat

697

230

Voorzieningen

595

46

1.560

3.680

Passiva

Langlopende schulden
Leningen bij het Ministerie van Financiën

1.560

3.680

Kortlopende schulden

23.651

19.639

316

3.078

Crediteuren
Belastingen en premies sociale lasten

2.046

1.131

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

2.120

3.802

Overige schulden en overlopende passiva

19.169

11.628

Totaal passiva

31.432

28.294

Toelichting
Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa
Installaties en inventarissen
Ultimo 2021 zijn alle betreffende activeringen afgelost. Nieuwe inventaris
zal via de facilitair dienstverlener worden aangeschaft en worden
opgenomen in de jaarlijkse dienstverleningsovereenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

174

Overige materiële vaste activa
De hardware en software van de kantoorautomatisering worden via het
standaardpakket van BZK afgenomen. Specifieke zaken die niet in het
standaardpakket zitten schaft P-Direkt zelf aan. De investering in Hardware
betreft onder andere speciale laptops voor de App-ontwikkeling en dataanalyse.
Immateriële vaste activa
De immateriele vaste activa betreffen de aanschaf van systeemlicenties en
de bouw van de P-Direkt systemen zoals het P-Direkt portaal en de Payrolapplicatie.
De kosten van de samenwerking met SSC-ICT in het kader van de overgang
naar SAP-HANA zijn geactiveerd onder de post Immateriele Vaste Activa in
Ontwikkeling. Eind 2021 is de decharge verleend.
Vlottende activa
Debiteuren en Overige vorderingen en overlopende activa
De post debiteuren betreft de gefactureerde en nog te ontvangen bedragen
voor verrichte diensten en leveringen. Door vertraagde contractvorming
konden een paar grote facturen pas eind 2021 worden verstuurd waardoor
de debiteurenstand ultimo 2021 hoger uitvalt dan ultimo 2020. Begin 2022
worden die facturen betaald.
P-Direkt heeft in 2020 een voorziening getroffen ter dekking van
waarschijnlijk oninbare vorderingen. In 2021 heeft een afboeking van
€ 59.000 plaatsgevonden ten laste van de voorziening: een bedrag van ruim
€ 0,1 mln. is alsnog binnengekomen en dat deel van de voorziening kon
derhalve vrijvallen ten gunste van het resultaat 2021. Daartegenover staat
een dotatie aan de voorziening van bijna € 0,2 mln.
De post voorziening dubieuze debiteuren is onderdeel van de post
debiteuren op de balans.
Tot en met de verantwoording 2020 heeft P-Direkt de voorziening dubieuze
debiteuren verantwoord onder de post voorzieningen. Met ingang van de
verantwoording 2021 wordt deze post verantwoord onder de post
debiteuren.
Tabel 44 Voorziening dubieuze debiteuren 2021 (bedragen x € 1.000)
Voorziening Dubieuze Debiteuren

31-12-2021

31-12-2020

Stand per 31-12-2020

202

60

Dotatie 2021

173

Dotatie 2020

202

Afboeking 2021

‒ 59

Vrijval 2021

‒ 143

Vrijval 2020
Stand per 31-12-2021

‒ 60
173

202

De post overige vorderingen en overlopende activa betreft voornamelijk
vooruitbetaalde onderhoudskosten van licenties en nog te factureren
dienstverlening 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

175

Tabel 45 Debiteuren 2021 (bedragen x € 1.000)
Onderverdeling naar
Debiteuren
Overige vorderingen en overlopende activa
Totaal

Moederde­
partement

Overige
departe­
menten

1.937
68
2.005

Derden

Totaal

138

262

2.337

94

1422

1.584

232

1.684

3.921

Liquide middelen
Alle tegoeden van P-Direkt worden aangehouden bij de Rijkshoofdboek­
houding.
Passiva
Eigen vermogen
Exploitatiereserve en Onverdeeld resultaat
De Regeling Agentschappen stelt dat het een baten-lastenagentschap is
toegestaan om reserves tot een bedrag van 5% van de gemiddelde
jaaromzet over de afgelopen 3 jaren aan te houden.
Het maximaal eigen vermogen ultimo 2021 bedraagt € 5,2 mln. Met het
resultaat van 2021 wordt deze maximaal toegestane reserve met € 0,4 mln.
overschreden. Dit bedrag zal in 2022 aan het moederdepartement worden
overgedragen.
Voorzieningen
De post overige voorzieningen 2020 betrof voornamelijk dotaties voor de
uitvoering van personele regelingen. De aard van de voorziening was
langlopend, maar er vinden nu geen betalingen meer plaats. Het niet aange­
sproken deel is vrijgevallen ten gunste van het resultaat 2021. Ook de rest
van de voorziening is vrijgevallen aangezien er geen financiele risico’s meer
zijn.
In 2021 is een reorganisatievoorziening getroffen ter dekking van extra
personele kosten in de jaren 2022 en 2023 in het kader van de samenvoeging
van P-Direkt met UBR-Personeel en UBR-Binnenwerk.
Aangezien de kosten in verband met jubileumuitkeringen een jaarlijks
gelijkmatig verloop hebben, heeft P-Direkt om doelmatigheidsredenen geen
voorziening voor jubileumuitkeringen getroffen.
Tabel 46 Overige voorzieningen 2021 (bedragen x € 1.000)
Overige Voorzieningen

31-12-2021

31-12-2020

Stand per 31-12-2020

46

181

Vrijval Voorziening Personele Regelingen

‒ 11

‒ 37

Vrijval Voorziening Overige

‒ 35

‒ 98

Dotatie Reorganisatievoorziening O&P

595

Stand per 31-12-2021

595

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

46

176

Langlopende schulden
Schulden bij het Ministerie van Financiën
In 2021 is geen lening afgeroepen ter financiering van de investeringen in
immateriele vaste activa. De investering van € 1,1 mln. kon uit eigen liquide
middelen worden gefinancierd. De aflossingsverplichtingen van de
leningen voor het jaar 2022 zijn opgenomen onder de kortlopende schulden.
Kortlopende schulden
De facturen die zijn opgenomen onder de post crediteuren per ultimo 2021
worden nagenoeg allemaal in de eerste weken van 2022 betaald. Onder
de post overige schulden zijn opgenomen de vooruitontvangen omzet 2022
en volgende jaren, de nog te betalen kosten 2021 aan interne en externe
dienstverleners en de schuld aan het personeel. Deze verplichting is qua
premies verantwoord onder de post Belastingen en Premies.
Tabel 47 Korte schulden 2021 (bedragen x € 1.000)
Moederde­
partement

Overige
departe­
menten

Derden

Totaal

Crediteuren

59

9

248

316

Schulden bij het Rijk

‒

‒

‒

0

Belasting en Premies

‒

74

1.972

2.046

Onderverdeling naar

Aflossing 2022

‒

2.120

‒

2.120

Overige schulden

7.995

4.410

6.764

19.169

Totaal

8.054

6.613

8.984

23.651

Kasstroomoverzicht
Tabel 48 Kasstroomoverzicht over 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)
1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen
totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
2. Totaal operationele kasstroom
totaal investeringen (-/-)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

12.509

16.366

3.857

107.558

119.463

11.905

‒ 104.467

‒ 109.111

‒ 4.644

3.091

10.352

7.261

‒ 9.700

‒ 1.120

8.580

0

0

0

‒ 9.700

‒ 1.120

8.580

eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

0

0

eenmalige storting door moederdepartement (+)

0

0

0

aflossingen op leningen (-/-)

‒ 3.702

‒ 3.802

‒ 100

3. Totaal investeringskasstroom

beroep op leenfaciliteit (+)

9.500

0

‒ 9.500

4. Totaal financieringskasstroom

5.798

‒ 3.802

‒ 9.600

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

11.698

21.796

10.098

Toelichting
Operationele Kasstroom
De hogere operationele kasstroom wordt voornamelijk veroorzaakt door
een stijging van de schuldenpositie op de posten nog te ontvangen facturen
en het verlofsaldo van het ambtelijk personeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

177

Investeringskasstroom
De investeringen betreffen voornamelijk de samenwerking met SSC-ICT in
het kader van SAP-HANA. De in 2021 geplande investeringen in het
verbeteren van de bestaande dienstverleningssystemen zijn voornamelijk
in eigen beheer gerealiseerd, middels kortdurende scrumtrajecten door
eigen en extern personeel die niet worden geactiveerd.
Financieringskasstroom
De in 2021 gerealiseerde investeringen in de verbetering van de bestaande
dienstverleningssystemen is maar voor een deel geactiveerd. Een beroep
op de leenfaciliteit was daarom in 2021 niet noodzakelijk.
Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 49 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021
Realisatie

Vast-gestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021

Omschrijving Generiek Deel
Kostprijzen per product (groep)

697,0

676,1

646,1

656,8

Verloop tarieven/uur (basisjaar 2011 = 100)

121,2

117,6

112,4

114,2

683,80
95,9

Aantal individuele arbeidsrelaties (IAR)

126.812

131.862

138.354

144.626

138.187

Totale omzet basisdienstverlening (x 1.000)

84.643

85.822

86.466

91.746

91.620

Totale omzet overige + projecten (x 1.000)

7.803

15.081

18.494

15.542

15.938

Fte-totaal (excl. externe inhuur)

606,9

595,6

603

637,4

689,0

Saldo van baten en lasten (%)

0,01%

0,85%

0,21%

0,65%

0,00%

7-

n.b.

7

6,4

7

7,3

7,3

7,4

7,4

>7

P-Direkt beantwoordt vragen en klachten binnen 5 werkdagen.

n.b.

92,4%

87,0%

93,2%

90,0%

P-Direkt verwerkt wijzigingen binnen 5 werkdagen.

n.b.

83,8%

81,1%

83,6%

90,0%

P-Direkt archiveert documenten binnen 10 werkdagen.

n.b.

50,9%

39,3%

89,3%

Medewerkerstevredenheid
Omschrijving Specifiek Deel
Gebruikerstevredenheid
De mate waarin medewerkers en managers tevreden zijn over
de dienstverlening van P-Direkt
Tijdige afhandeling vragen, klachten, wijzigingen en documenten

De gemiddelde wachttijd per dag aan de telefoon is maximaal 45
seconden.

90,0%
45 sec

n.b.

54 sec

265 sec

270 sec

99,5%

99,5%

100,0%

100,0%

98%

n.b.

97,50%

97,90%

99,50%

98%

P-Direkt zorgt voor volledige en tijdige dataleveringen via
interfaces.

99,4%

100,0%

100,0%

99,8%

P-Direkt verwerkt wijzigingen op een juiste manier.

99,2%

99,2%

99,7%

99,5%

Beschikbaarheid systeem
Het P-Direktportaal is zeven dagen per week en 24 uur per dag
beschikbaar. Op werkdagen geldt een beschikbaarheidsnorm
tussen 8.00 uur tot 17.00 uur.
Bereikbaarheid
Het contactcenter is bereikbaar van 8.00 uur tot 22.00 uur
Betrouwbaarheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

98%
98%

178

Toelichting
Generiek deel
Kostprijzen per product
P-Direkt realiseert in opdracht van de eigenaar jaarlijks een efficiencydoelstelling van 1%. Daarnaast was in 2020 met de centraal opdrachtgever een
incidentele absolute korting op het tarief afgesproken in verband met lagere
investeringen in de (door)ontwikkeling van de dienstverlening. Dat verklaart
de (weer) hogere kostprijs in 2021, maar er is sprake van een dalende trend.
De gerealiseerde kostprijs is (trendmatig) tevens lager doordat in 2021
tegen dezelfde absolute doorbelasting ongeveer 6.400 meer departe­
mentale medewerkers dan geprognosticeerd zijn bediend.
Fte-totaal
Omdat er tegelijkertijd sprake is van nieuwe dienstverlening en toename
van de basis dienstverlening en de intensivering van onderhoud, beheer en
ontwikkeling door ambtelijk personeel, is er sprake van groei van de
personele formatie. De werving van IT-personeel is moeilijk omdat de op dit
gebied krap aanbod en grote vraag het functiegebouw Rijk niet aansluit op
de marktsituatie.
Specifiek deel
Gebruikerstevredenheid
Met een klanttevredenheid van 7,4 haalt P-Direkt de norm in 2021.
Tijdige afhandeling vragen, klachten, wijzigingen en documenten
P-Direkt realiseerde in 2021 na een minder jaar als gevolg van de corona­
maatregelen in 2020 bijna weer alle KPI’s op voldoende niveau. Alleen de
wachttijden bij de telefoon zijn nog veel te hoog: dit is ook een activiteit die
zeer gevoelig is voor de (voldoende) fysieke bezetting op de P-Direkt
locaties.
Het contactcenter van P-Direkt mag niet thuis werken in verband met
privacy-gevoeligheid van dossiers. Gestart in 2020 en doorlopend in 2021
kon vanwege de coronamaatregelen niet met volledige bezetting gedraaid
worden, totdat de fysieke werklocaties corona-proof ingericht waren.
De panden zijn inmiddels corona-proof ingericht (onder andere de 1,5 meter
afstand regel) en ook is de capaciteit op het contactcenter uitgebreid om
de werkvoorraad in 2021 weg te werken en de hogere wachttijden weer op
een normaal niveau te krijgen. Dat laatste is nog niet gelukt, maar
desondanks is de gebruikerstevredenheid op niveau gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

179

12. Jaarverantwoording agentschap Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering
Rijk (UBR) per 31 december 2021
Inleiding
Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk (UBR) draagt bij aan een
effectieve en efficiënte bedrijfsvoering van de rijksdienst. UBR levert
(kennisintensieve) dienstverlening op het gebied van ICT, personeel,
organisatie, inkoop, overheidspublicaties, beveiliging en logistiek.
Niet alleen ondersteunt UBR Rijksoverheidsorganisaties door bedrijfsvoe­
ringstaken voor hen uit te voeren, ook ondersteunt UBR hen in het realiseren
van hun maatschappelijke opgaven. De aanwezige hoogwaardige expertise
en realisatiekracht zet UBR in voor het begeleiden van (digitale) transfor­
maties en het ontwikkelen van nieuwe dienstverlening.
Binnen UBR worden in het Ontwikkelbedrijf sinds enige jaren programma’s
vormgegeven waarbinnen in opdracht van bestuurders nieuwe dienstver­
leningsconcepten worden ontwikkeld.
Op het moment dat deze concepten stabiel uitontwikkeld zijn, wordt het
dienstverleningsconcept/organisatie overgedragen aan een van de UBRonderdelen dan wel een partij binnen/buiten de Rijksoverheid.
De UBR-onderdelen leveren rijksbreed producten en diensten zoals:
– rijksbeveiligingsorganisatie (RBO) verzorgt de beveiliging van
(Rijks)locaties;
– interdepartementale Post- en Koeriersdienst (IPKD) is de rijks leverancier
voor rijks vertrouwelijke, gerubriceerde koeriers- en transportdiensten;
– Personeel (UBR P) levert HR-expertise op het gebied van Bedrijfszorg,
Advocaten/ adviseurs arbeidsrecht, Loopbaan- en Talentontwikkeling,
Organisatie-inrichting, Arbeidsmarktcommunicatie en wervingsadvies
en Advies op instroom/doorstroom en inclusiviteit;
– Binnenwerk (BW) is opgericht voor het rijksbreed creëren, invullen en
begeleiden van banen voor arbeidsparticipanten;
– onder de paraplu van Organisatie worden advisering door Rijksconsul­
tants, Gateway-reviews, Deltareviews en de coachtrajecten en coaching
programma’s aangeboden;
– binnen het Ontwikkelbedrijf (OW) worden programma’s zoals innovatie,
Rijks I-trainees, het ICT gilde en Rijks I-stage vormgegeven;
– I-Interim Rijk (IIR) vult interim opdrachten op het gebied van strategisch
project- en programma management;
– het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP)
heeft als primaire taak het rechtsgeldig bekendmaken en beschikbaar
stellen van wet- en regelgeving voor alle overheden van Nederland;
– de Haagsche Inkoop Samenwerking (HIS) biedt ondersteuning bij de
inkoop van 6 departementen op het gebied van advisering en uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

180

Staat van baten en lasten
Tabel 50 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2020
(1)
(4)

Baten
- Omzet

286.529

330.324

43.795

waarvan omzet moederdepartement

93.756

102.800

9.044

309.107
92.800

waarvan omzet overige departementen

182.073

224.325

42.252

209.614

waarvan omzet derden

6.693

10.700

3.199

‒ 7.501

Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

1.613

1.613

2.841

Bijzondere baten

0

0

0

0

286.529

331.937

45.408

311.948

Apparaatskosten

285.108

330.799

45.691

299.353

- Personele kosten

191.164

219.401

28.237

196.974

waarvan eigen personeel

161.684

167.855

6.171

157.058

waarvan inhuur externen

21.900

47.649

25.749

36.795

waarvan overige personele kosten

7.580

3.897

‒ 3.683

3.121

93.944

111.398

17.454

102.379

Totaal baten
Lasten

- Materiële kosten
waarvan apparaat ICT

4.510

3.876

‒ 634

6.014

waarvan bijdrage aan SSO's

19.979

20.280

301

13.153

waarvan overige materiële kosten

69.455

87.242

17.787

83.212

2

0

‒2

0

Afschrijvingskosten

1.419

484

‒ 935

1.448

- Materieel

323

140

‒ 183

225

waarvan apparaat ICT

23

83

60

54

waarvan overige materiële afschrijvingskosten

300

57

‒ 243

171

- Immaterieel

1.096

344

‒ 752

1.223

Overige lasten

0

1.014

1.014

2.543

waarvan dotaties voorzieningen

0

1.014

1.014

1.527

waarvan bijzondere lasten

0

0

0

1.016

286.529

332.297

45.768

303.344

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

‒ 360

‒ 360

8.604

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

25

Saldo van baten en lasten

0

‒ 360

‒ 360

8.579

Rentelasten

Totaal lasten

Toelichting
Baten
Omzet
Omdat de realisatie van de omzet overige departementen aanzienlijk afwijkt
van de begroting is in onderstaande tabel een nadere uitsplitsing gemaakt
van de begrote versus gerealiseerde omzet per departement:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

181

Tabel 51 Omzet per departement (bedragen x € 1000)
Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2021

Realisatie 2021

Moederdepartement
waarvan:
Direct gerelateerd aan geleverde produkten/ diensten:

93.756

102.800

0

0

Economische Zaken en Klimaat

11.860

14.170

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

2.999

5.018

Justitie en Veiligheid

56.767

64.088

Buitenlandse Zaken

6.700

6.474

Defensie

6.615

4.674

Financiën

28.361

33.596

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

10.749

13.073

Infrastructuur en Waterstaat

27.392

39.256

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

16.492

23.208

Algemene Zaken

3.295

3.469

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

10.843

17.299

182.073

224.325

Overige ontvangsten/ bijdragen:
Overige departementen

Derden

10.700

3.199

286.529

330.324

De grootste afwijkingen in de begrote versus gerealiseerde omzet per
departement is waar te nemen bij:
– Justitie en Veiligheid (J&V): € 7,3 mln.
– Financiën (FIN): € 5,2 mln.
– Infrastructuur en Waterstaat (I&W) € 11,9 mln.
– Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS): € 6,7 mln.
– Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW): € 6,4 mln.
De hogere omzet bij J&V wordt grotendeels verklaard door meer aanslui­
tingen van de IND, Raad voor de Rechtspraak, Raad voor de Kinderbe­
scherming en SSC DJ bij RBO. Hierdoor is bij deze onderdelen
respectievelijk € 0,4 mln., € 1,1 mln., € 0,5 mln. en € 3 mln. meer omzet
gerealiseerd dan begroot. Daarnaast is bij IPKD sprake van incidentele
dienstverlening welke in de begroting niet was voorzien. In opdracht van
de IND levert IPKD verblijfsvergunningen af wat een extra omzet geneert
van € 0,9 mln. KOOP heeft € 1 mln. aan extra omzet gegenereerd op ontwik­
kelopdrachten.
De afwijking bij FIN is grotendeels te herleiden naar IIR, RBO en HIS. In de
loop van 2021 heeft IIR een aantal opdrachten ingevuld bij de Belasting­
diensten en het Ministerie van Financiën welke bij het opstellen van de
begroting 2021 nog niet in beeld waren. Dit leidt tot een extra omzet bij FIN
van € 1,7 mln. RBO heeft bij de belastingdienst meer panden beveiligd dan
begroot wat leidt tot een extra omzet van € 2,3 mln. € 0,8 mln. wordt
verklaard doordat meer uren inkoopondersteuning zijn afgenomen van HIS
dan in het jaarplan voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

182

De afwijking in de gerealiseerde omzet bij I&W is te herleiden naar KOOP
en RBO. KOOP heeft in 2021 vertraagde werkzaamheden uit 2020 uitgevoerd
voor Rijkswaterstaat. Tevens is de financiering voor een aantal ontwikke­
lopdrachten pas in 2021 geformaliseerd waardoor deze opdrachten niet
waren meegenomen in de begroting. Dit resulteert in een hogere omzet bij
I&W van € 8,6 mln. De verdere aansluiting van Rijkswaterstaat op de dienst­
verlening van RBO is de oorzaak van de hogere omzet van € 2,1 mln.
Daarnaast is voor € 0,5 mln. aan extra inkoopondersteuning afgenomen van
HIS.
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu heeft € 1,7 mln. extra
pandbeveiliging afgenomen van RBO. VWS heeft extra participatiebanen
afgenomen van Binnenwerk wat leidt tot een hogere omzet van € 1 mln.
Vanuit het OW is voor € 1 mln. extra aan ICT-opdrachten ingevuld binnen
VWS. IPKD heeft voor € 0,3 mln. meer koeriersdiensten geleverd. VWS heeft
in 2021 meer gebruik gemaakt van de HR-diensten van UBR P. De gereali­
seerde omzet van UBR P bij VWS is daardoor € 2,7 mln. hoger dan begroot.
De totale omzet bij VWS komt hiermee € 6,7 mln. hoger uit dan in de
begroting voorzien.
De afwijking bij OCW wordt grotendeels verklaard door het per 1 april 2021
landelijk afleveren van zelftesten door IPKD (omzet € 5,5 mln.). Dit betreft
incidentele dienstverlening in verband met COVID-19 welke niet was
begroot.
Omdat UBR bestaat uit 10 Organisatie Onderdelen met een grote diversiteit
in dienstverlening is in onderstaande tabel de afwijking van de gereali­
seerde omzet ten opzichte van de begroting 2021 weergegeven:
Tabel 52 Omzet per organisatie onderdeel (bedragen x € 1.000)
Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2021

Realisatie
2021

Verschil
realisatie en
ontwerp
begroting
2021

UBR Concern
BV&F

4.008

4.435

427

OW

26.856

28.996

2.140

30.864

33.431

2.567

UBR|P

59.299

68.796

9.497

IIR

34.685

31.011

‒ 3.674

Organisatie

13.526

13.762

236

HIS

15.876

17.926

2.050

KOOP

21.184

35.581

14.397

BW

10.850

13.893

3.043

IPKD

16.476

22.870

6.394

RBO

83.769

92.660

8.891

255.665

296.499

40.835

286.529

329.930

43.402

0

394

394

286.529

330.324

43.795

Dienstverleningsbedrijf

subtotaal
Nagekomen baten voorgaande jaren
Uitvoeringsorganisatie
Bedrijfsvoering Rijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

183

De omzet van UBR is voor de meeste organisatieonderdelen gestegen. Dit
is vooral het gevolg van de toegenomen vraag vanuit verschillende
opdrachtgevers/ afnemers vanaf het moment van begrotingsindiening tot
de uiteindelijke realisatie per jaareinde 2021. Hieronder volgt een toelichting
voor de organisatieonderdelen waar de realisatie aanzienlijk afwijkt van
de begroting:
–

–

–
–

–

–

–

–

–

OW heeft een hogere omzet dan begroot van € 2,1 mln. Dit wordt
verklaard doordat OW meer ICT-opdrachten zijn ingevuld door Rijks ICT
Gilde en de Rijks Trainee pools van OW dan begroot.
Bij UBR|P is met name de omzet voor de bedrijfsgeneeskundige dienst­
verlening en Arbeidsmarkt (Instoom, Doorstroom, Uitstroom)
aanzienlijk hoger uitgevallen dan begroot. Dit door hogere vraag vanuit
de afnemers die niet in die mate was voorzien bij het opstellen van de
begroting. In totaal is de gerealiseerde omzet van UBR|P
€ 9,5 mln. hoger dan begroot.
Bij IIR is sprake van een daling van de omzet ten opzichte van de
oorspronkelijke begroting ad € 3,7 mln. wat grotendeels kan worden
verklaard door lager aantal declarabele fte’s. Bij IIR blijft de instroom van
nieuwe medewerkers achter bij de uitstroom, waardoor gestelde
omzetdoelen niet zijn gerealiseerd.
Bij HIS is de stijging te verklaren door hogere vraag naar dienstverlening
uit de Dienst Verleningsafspraken basisdienstverlening. Dit heeft
geresulteerd in een omzet die € 2,1 mln. hoger is dan de oorspronkelijke
begroting.
Bij KOOP is de omzet € 14,4 mln. hoger uitgevallen dan begroot. Dit heeft
enerzijds te maken met vertraagde werkzaamheden uit 2020, die niet in
de begroting van 2021 zijn opgenomen. Anderzijds wordt dit veroorzaakt
door financiering van ontwikkelopdrachten, die ten tijde van de
begroting nog niet voorzien dan wel geformaliseerd was, zoals bijvoor­
beeld de ontwikkelgelden voor de Omgevingswet; werkzaamheden voor
de Bekendmakingswet; ontwikkeling Platform Open Overheidsinfor­
matie (PLOOI) en extra middelen voor nieuwe projecten (PACTA III, Debat
app) die in het derde tertaal 2020 zijn gecontracteerd. PACTA is het
interne verdrageninformatiesysteem van het Ministerie van Buiten­
landse Zaken.
De gerealiseerde omzet 2021 van Binnenwerk wijkt volgens boven­
staande tabel € 3 mln. af van de begroting 2021. De gerealiseerde omzet
is gecorrigeerd voor het verschil tussen omzet en kosten van BW
conform afspraak met de opdrachtgevers dat uitsluitend de door BW
gemaakte kosten in rekening worden gebracht. De «winst» van € 2,5 mln.
wordt in 2022 in de nacalculatie verrekend met de opdrachtgevers. De
omzet voor correctie bedroeg € 16,3 mln. en komt daarmee € 5,5 mln.
hoger uit dan begroot. Dit wordt verklaard doordat Binnenwerk
gemiddeld genomen over 2021 118 banen meer heeft gerealiseerd dan
begroot.
Bij IPKD is de omzet hoger door incidentele dienstverlening als gevolg
van de opdracht voor het afleveren van tientallen miljoenen zelftesten
aan onderwijsinstellingen, omzet als gevolg van het afleveren van
verblijfsvergunningen i.o.v. de IND en COVID-19 gerelateerde dienstver­
lening voor Koerier en Transport. Als gevolg van incidentele dienstver­
lening is de omzet € 6,4 mln. hoger dan begroot.
Bij RBO is de structurele dienstverlening gestegen door nieuwe object
aansluitingen en opschalingen op bestaande panden die nog niet
bekend waren bij het opstellen van de begroting, waardoor de omzet
€ 8,9 mln. hoger is dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

184

Personele kosten
De personele kosten zijn ten opzichte van de begroting zowel gestegen voor
eigen personeel als voor externe inhuur. De gemiddelde loonkosten eigen
personeel zijn gedaald als gevolg van de relatief grotere toename van fte’s
in lage loonschalen (arbeidsparticipanten) en Rijksbeveiligers. De externe
inhuur 2021 is € 25,7 mln. hoger dan de begroting 2021. De toename is met
name veroorzaakt door UBR|P, KOOP en Ontwikkelbedrijf. Bij KOOP is er
sprake van inhuur ten behoeve van projecten (€ 15,9 mln.), waarbij de
kosten één op één worden doorbelast naar de klanten. De overige personele
kosten zijn € 3,7 mln. lager dan begroot. Dit wordt voor € 2,3 mln. verklaard
door het achterblijven van de opleidingskosten als gevolg van COVID-19.
De overige personele uitgaven zijn € 1,9 mln. lager dan begroot. Onder deze
rubriek vallen o.a. medische kosten, ergo-onderzoeken, bureaustoelen,
schade-uitkeringen en declaraties. De kosten voor WKR representatie- en
geschenken zijn daarentegen € 0,5 mln. hoger dan begroot.
Materiele kosten
De materiële lasten zijn € 17,4 mln. hoger uitgevallen dan begroot, met name
veroorzaakt bij RBO. Door de stijging in de vraag naar de dienstverlening
van RBO en IPKD, is er ook meer beroep gedaan op het uitbesteden van
werkzaamheden.
Afschrijvingskosten
De totale afschrijvingskosten 2021 zijn € 0,9 mln. lager dan begroot. De
afschrijving op materiële activa blijft met ongeveer € 0,2 mln. achter op de
begroting en de afschrijving op immateriële activa met circa € 0,8 mln. De
afwijking in de afschrijving op materiële activa is voor € 0,1 mln. te herleiden
naar een lagere afschrijving dan begroot door IPKD op vervoersmiddelen.
Daarnaast is door UBR|P € 0,2 mln. begroot voor afschrijving op vervoer­
middelen terwijl een afschrijving van € 18.000 is gerealiseerd. Daar staat
tegenover dat de gerealiseerde afschrijving op immateriële afschrijving bij
UBR|P met € 0,1 mln. boven de begroting uitkomt. Het lijkt erop dat in de
begroting van UBR|P per abuis een verschuiving heeft plaatsgevonden
tussen de twee rubrieken. UBR breed blijft de afschrijving op inrichting en
inventaris met € 20.000 onder de begroting.
Als gevolg van een vertraging in de oplevering van de projecten met
betrekking tot Programma vernieuwing Exact Landschap, het digitale
bestelsysteem (eCBF) en het applicatie ontwikkelplatform zijn de afschrij­
vingskosten immaterieel van Bv&F € 0,4 mln. lager dan begroot.
Ten tijde van het opstellen van de OW 2021 van UBR was nog niet bekend
dat in 2020 een afwaardering van de ontwikkelkosten van het klantvolg­
systeem (InBeeld) van UBR|P zou plaatsvinden voor een bedrag van € 0,6
mln. In de begroting 2021 is hier wel rekening mee gehouden. Als gevolg
van de afwaardering zijn de afschrijvingskosten immateriële activa in de
begroting 2021 met € 0,2 mln. naar beneden bijgesteld. Daarnaast is in de
begroting 2021 scherper gekeken naar het effect van de vertraging in de
oplevering van informatievoorziening projecten bij UBR|P waarvoor in de
begroting 2021 een neerwaartse aanpassing van € 0,2 mln. in de afschrij­
vingskosten immateriële doorgevoerd.
Saldo van baten en lasten
Het negatief saldo van baten en lasten 2021 van € 0,4 mln. is ten laste van
de balanspost ‘onverdeeld resultaat’ gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

185

De impact van Covid-19 op de financiële resultaten van UBR is relatief
beperkt gebleven. Omzet is gegenereerd door dienstverlening vanuit huis
te organiseren of door vervangende werkzaamheden voor afnemers uit te
voeren.
Balans
Tabel 53 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Activa
Vaste activa

1.517

1.225

Immateriële vaste activa

1127

777

Materiële vaste activa

390

448

waarvan grond en gebouwen

0

0

waarvan installaties en inventarissen

45

58

waarvan projecten in uitvoering
waarvan overige materiële vaste activa
Vlottende activa
Voorraden en onderhanden projecten
Debiteuren

0

0

345

390

107.653

86.688

0

0

18.078

15.541

Overige vorderingen en overlopende activa

18.946

20.211

Liquide middelen

70.629

50.936

Totaal activa:

109.170

87.913

Eigen Vermogen

13.437

16.093

Exploitatiereserve

13.797

7.514

Onverdeeld resultaat

‒ 360

8.579

Voorzieningen

Passiva

4.094

4.968

Langlopende schulden

0

0

Leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

Kortlopende schulden

91.639

66.852

Crediteuren

3.040

2.568

401

306

Belastingen en premies sociale lasten
Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

0

143

Overige schulden en overlopende passiva

88.198

63.835

Totaal passiva

109.170

87.913

Toelichting
Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa
In 2021 is er bij IPKD, Bv&F en KOOP € 0,1 mln. geïnvesteerd in hardware.
Immateriële vaste activa
De investering betreft kosten ten van behoeve een nieuwe orderadmini­
stratie/planningsysteem bij IPKD en een applicatie ontwikkel platform en
Talent Management Assessment tool bij Bv&F. Dit is nog niet in gebruik
genomen in 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

186

Debiteuren
De post debiteuren bestaat uit: moederdepartement € 2,8 mln., overige
departementen € 11,6 mln. en overige debiteuren € 3,7 mln. en bedraagt
circa 0,7 maand omzet (2020: 0,6 maand).
Vorderingen
De vorderingen bestaan voornamelijk uit € 18,2 mln. nog te factureren
termijnen en vooruitbetaalde kosten van € 0,4 mln. Het aandeel van het
moederdepartement bedraagt € 5,6 mln., van de overige departementen
€ 12,1 mln. en van derden € 1,2 mln.
Liquide middelen
De positieve operationele kasstroom is een gevolg een toename in de
vooruit gefactureerde bedragen en nog te betalen kosten.
Eigen vermogen
Na verwerking van het resultaat 2021 resteert een positief eigen vermogen
van € 13,4 mln. Het eigen vermogen van UBR bedraagt 4,4% van de
driejaarsgemiddelde omzet en blijft daarbij onder de norm van het in de
regeling agentschappen voorgeschreven maximum eigen vermogen van
5% van de omzet over de afgelopen drie jaar.
Voorzieningen
Tabel 54 Voorzieningen (bedragen x € 1.000)
Stand

Dotatie

Ontrekking

vrijval

Stand

01/01/2021

2021

2021

2021

31/12/2021

€

€

€

€

€

Voorziening:
Sanering

1.364

635

135

213

1.651

Afbouw grafische sector

2.324

0

188

0

2.136

Verliesgevende projecten

10

0

0

0

10

Juridische geschillen

1.270

0

167

806

297

Subtotaal

4.968

635

490

1.019

4.094

Dubieuze debiteuren

1.136

379

‒

594

921

Totaal

6.104

1.014

490

1.613

5.015

In het kader van de sanering bij een aantal organisatieonderdelen van UBR
hebben in 2014 20 medewerkers de Van Werk naar Werk (VWNW)-status
gekregen en zijn met 19 medewerkers nadere afspraken (vaststellingsover­
eenkomsten) gemaakt over een aanstaande beëindiging van het dienst­
verband. De eind 2014 gevormde saneringsvoorziening (€ 7,3 mln.) bedraagt
na de onttrekkingen in de jaren 2015 tot en met 2021 € 1,0 mln. Op basis van
de huidige berekeningen kan worden geconcludeerd dat de mobiliteits­
voorzieningen tot en met einddatum 2024 toereikend zijn. In 2021 hebben
aanvullend 6 medewerkers de VWNW-status gekregen als gevolg van de
wijziging in de wetgeving van ambtenarenrecht naar het civiel arbeidsrecht.
Met deze wijziging zijn eerdere werkzaamheden op het gebied van bezwaar­
zaken komen te vervallen en hun functies opgeheven.
Voor de afwikkeling van de grafische dienstverlening is eind 2014 een
voorziening gevormd van € 12,1 mln. Na de onttrekkingen in 2014 tot en met
2021 (€ 9,0 mln.) en de gerealiseerde vrijval van € 1,0 mln. in 2020 resteert
eind 2021 een voorziening van € 2,1 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

187

Aan de voorziening verliesgevende projecten is in 2021 niets onttrokken en
is er geen vrijval gerealiseerd.
De voorziening juridische geschillen bestaat uit de volgende componenten:
– Naheffing BTW: De eind 2018 getroffen voorziening voor een juridische
claim als gevolg van onvolledige BTW-heffing voor dienstverlening
Bedrijfszorg is in 2021 nagenoeg volledig afgewikkeld. In dit kader is in
2021 van circa € 0,2 mln. onttrokken. Restpost van deze voorziening per
31 december 2021 is € 45.000.
– Geschil met deelnemer aan ICT-project. Het geschil is in 2021 volledig
afgewikkeld en inmiddels is UBR volledig gecompenseerd voor
gemaakte kosten. Ten gevolge hiervan is de eind 2021 gevormde
voorziening volledig vrijgevallen in 2021 van € 0,8 mln. Restpost van
deze voorziening per 31 december 2021 is nihil.
– Inzake een juridisch geschil over de kostenontwikkeling van een ICTapplicatie is een voorziening opgenomen van circa € 0,3 mln. In 2021 is
aan deze voorziening niets onttrokken en is er geen vrijval gerealiseerd.
Leningen bij het Ministerie van Financiën
In 2021 heeft UBR geen beroep gedaan op de leenfaciliteit bij het Ministerie
van Financiën.
Crediteuren
Van het crediteuren bedrag heeft € 0,4 mln. betrekking op moederdepar­
tement, € 0,2 mln. op overige departementen en € 2,4 mln. op derden.
Belastingen en premies sociale lasten
De belastingen en premies sociale lasten bestaan voornamelijk uit af te
dragen BTW € 0,3 mln. en € 0,1 mln. uit vennootschapsbelasting.
Overige schulden en overlopende passiva
De overige schulden en overlopende passiva bestaan uit € 34,1 mln. nog te
betalen kosten, € 11 mln. vooruitgefactureerde bedragen, € 13,3 mln. voor
personeelsgerelateerde verplichtingen, € 16,6 mln. nog te besteden gelden
en € 13,2 mln. overige schulden.
Kasstroomoverzicht
Tabel 55 Kasstroomoverzicht over 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)
1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

47.890

50.936

3.046

286.529

383.599

97.070

‒ 285.109

‒ 360.645

‒ 75.536

1.420

22.954

21.534

‒ 1.000

‒ 826

174

0

4

4

‒ 1.000

‒ 822

178

eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

‒ 2.296

‒ 2.296

eenmalige storting door moederdepartement (+)

0

0

0

aflossingen op leningen (-/-)

0

‒ 143

‒ 143

beroep op leenfaciliteit (+)

0

0

0

4. Totaal financieringskasstroom

0

‒ 2.439

‒ 2.439

48.310

70.629

22.319

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

188

totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
2. Totaal operationele kasstroom
totaal investeringen (-/-)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

Toelichting
Operationele Kasstroom
De positieve operationele kasstroom is een gevolg van een toename in de
vooruit gefactureerde bedragen en nog te betalen kosten.
De investeringen in 2021 bestaan voornamelijk uit projecten in uitvoering
bij immateriële vaste activa (€ 0,4 mln.) en bij materiële vaste activa (€ 0,3
mln.).
De aflossingen op de leningen ministerie van Financiën betreft een aflossingsdeel van de lening bij IPKD.
Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 56 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021
Realisatie
2018

Vastgestelde
begroting
2019

2020

2021

2021

Omschrijving Generiek Deel
Saldo van baten en lasten (%)

0,1%

2,6%

2,8%

‒ 0,1%

0,0%

Fte-totaal (excl. externe inhuur)

1.495

1.657

1.934

1.986

1.984

Kwaliteitsindicator 1 - MTO

6,8

n.v.t.

n.v.t.

6,6

>7

Kostprijzen per product (groep) (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

122,4

118,6

Tarieven/uur (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

122,4

118,6

Omzet per fte

n.b.

n.b.

n.b.

216.393

175.955

Tevredenheid dienstverlening

n.b.

n.b.

n.b.

‒

>7

Kostprijzen per product (groep) (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

122,0

122,0

Tarieven/uur (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

122,0

122,0

Omzet per fte

n.b.

n.b.

n.b.

162.632

146.961

Tevredenheid dienstverlening

8,8

8,2

8,3

8,39

>7

Kostprijzen per product (groep) (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

118,6

118,6

Tarieven/uur (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

118,6

118,6

Omzet per fte

n.b.

n.b.

n.b.

183.835

168.331

Tevredenheid dienstverlening

n.b.

n.b.

n.b.

8,6

>7

Kostprijzen per product (groep) (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

120,5

120,5

Tarieven/uur (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

120,5

120,5

Omzet per fte

n.b.

n.b.

n.b.

159.906

159.334

Tevredenheid dienstverlening

n.b.

8,1

8,3

‒

>7

Kostprijzen per product (groep) (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

118,6

118,6

Tarieven/uur (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

118,6

118,6

Omzet per fte

n.b.

n.b.

n.b.

195.803

188.400

Tevredenheid dienstverlening

n.b.

7,9

7,9

‒

>7

Beschikbaarheid over alle diensten (url's)

n.b.

n.b.

n.b.

99,90%

99,90%

Omschrijving Specifiek Deel
UBR|Personeel i.o.

UBR|HIS

UBR|Organisatie i.o.

UBR|IIR

UBR|KOOP

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

189

Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021

Kostprijzen per product (groep) (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

122,1

122,0

Tarieven/uur (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

122,1

122,0

Omzet per fte

n.b.

n.b.

n.b.

115.299

146.961

Tevredenheid dienstverlening

n.b.

n.b.

n.t.b.

7,7

>7

Kostprijzen per product (groep) (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

121,0

119,6

Tarieven/uur (indexcijfer)

n.b.

n.b.

n.b.

121,0

119,6

Omzet per fte

n.b.

n.b.

n.b.

55.581

87.721

Tevredenheid dienstverlening

n.b.

n.b.

n.t.b.

‒

>7

UBR|IPKD

UBR|RBO

Toelichting
Generiek deel
% Saldo baten en lasten
UBR komt ultimo 2021 op een % saldo baten en lasten van ‒ 0,1%. Wat wordt
veroorzaakt door het verlies van € 360K terwijl er € 332 mln. aan totale baten
is gerealiseerd.
Aantal FTE UBR
Het aantal gemiddelde FTE van UBR ligt met 1.986 in lijn met de begroting.
Kwaliteitsindicator I - MTO
UBR scoort gemiddeld een 6,6 op medewerkerstevredenheid en blijft
daarmee achter op de voor 2021 gestelde norm van > 7. De tevredenheid
zoals hierboven gerapporteerd is een gewogen gemiddelde van:
– Bevlogenheid: 7,0
– Betrokkenheid: 6,2
– Sociale veiligheid: 7,7
– Herstelbehoefte: 5,3
Met name betrokkenheid en herstelbehoefte blijven achter bij de geplande
medewerkerstevredenheid.
Ontwikkeling indexcijfers
De indexcijfers voor de kostprijzen per product en uurtarieven van UBR|P
en RBO wijken af van de UBR-norm van 1,4% met respectievelijk 3,2% en
1,1%. Dit wordt verklaard door:
1. UBR|P heeft het tarief voor de bedrijfsartsen moeten verhogen met 9,8%
om de verhoging van de prijzen in de markt te kunnen compenseren.
2. RBO omvat uitbesteding meer dan de helft van de kosten. De indexatie
op uitbesteding was voor 2021 3,5%.
Omzet per fte
Voor die Organisatie Onderdelen waar de omzet per fte significant afwijkt
wordt hieronder een toelichting gegeven:
– UBR P laat een afwijking van omzet per fte zien ten opzichte van de
begroting van € 40K. Dit wordt verklaard doordat UBR|P een hogere
omzet heeft gerealiseerd van € 15 mln. Om te kunnen voldoen aan de
grotere vraag naar met name Bedrijfsgeneeskundige dienstverlening is
externe inhuur ingezet. Deze fte’s tellen niet mee in de berekening van
de omzet per fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

190

–
–

–

–

–

Bij HIS wordt de afwijking eveneens verklaard door een hogere gereali­
seerde omzet dan begroot (afwijking van € 1,5 mln.).
Organisatie eindigt met een hogere omzet per fte van € 16K. Dit wordt
veroorzaakt door een hogere gerealiseerde omzet per fte bij Rijkscon­
sultants van € 1,5 mln. terwijl het aantal fte in lijn ligt met de begroting.
IPKD realiseert ultimo 2021 een omzet per fte die € 32K lager ligt dan
begroot. De gerapporteerde omzet per fte is echter gezuiverd voor uitbe­
steding. De gerealiseerde uitbesteding is € 4,4 mln. hoger dan begroot.
Indien de begrote omzet per fte wordt geschoond voor de begrote uitbe­
steding zou de omzet per fte uitkomen op € 96K.
De gerapporteerde omzet per fte voor RBO blijft met € 32K achter op
de begroting. Dit is te herleiden naar een tweetal zaken: 1) Er is voor € 8
mln. meer uitbesteed dan begroot. Dit deel van de omzet wordt niet
meegenomen in de berekening wat reeds € 18K van de afwijking
verklaart. 2) In de begrote omzet per fte is de begrote omzet op uitbe­
steding meegenomen waardoor de begrote omzet per fte € 14K hoger
is.
Het verschil tussen begrote omzet per fte en gerealiseerde omzet per fte
bij Binnenwerk is volledig te herleiden naar de vertraging in de groei in
het aantal participatiebanen terwijl men wel is doorgegaan met het
verder uitbouwen van de organisatie ter voorbereiding op de groei van
het aantal arbeidsparticipanten.

Tevredenheid dienstverlening
De tevredenheid over de dienstverlening is slechts bij drie Organisatie
Onderdelen gemeten. De norm voor de klanttevredenheid is voor 2021
gesteld op > 7. De onderdelen waar de meting is uitgevoerd scoren op deze
indicator boven de norm.
– Organisatie i.o.: 8,6
– HIS: 8,39
– IPKD: 7,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

191

13. Jaarverantwoording agentschap FMHaaglanden (FMH) per
31 december 2021
Inleiding
FMHaaglanden (FMH) is de professionele facilitair dienstverlener voor rijks­
organisaties in de Haagse regio. FMH levert werkplekken met faciliteiten die
het mogelijk maken dat rijksambtenaren comfortabel kunnen werken, met
aandacht voor service in nabijheid, klanttevredenheid en eenvoud in
bekostiging en aansturing. Alle dienstverlening wordt gecontracteerd en
geregisseerd en in samenhang op en rond de werkomgeving aangeboden.
In 2021 leverde FMH dienstverlening voor de departementen (uitgezonderd
het Ministerie van Algemene Zaken) en diverse Rijksorganisaties in de regio
Den Haag. Voor het Ministerie van Financiën levert FMH alleen personen­
vervoer en voor het Ministerie van Defensie alleen dienstverlening voor
het Rijksbedrijvencentrum Rijswijk. Daarnaast voert FMH DBFMO (Design,
Build, Finance, Maintain, Operate)-contractmanagement uit voor de panden
Bezuidenhoutseweg 30 en Rijnstraat 8 in Den Haag.
Producten en diensten
FMH verzorgt producten en diensten zoals: vergaderservices en catering,
inrichting van werkplekken, kunst, verhuizingen, post en reprografie,
kantoorartikelen, schoonmaak, vervoer, gebouwbeheer en onderhoud,
verbouwingen, telefonie, veiligheid, receptiediensten en advisering.
Wanneer FMH een product niet rechtstreeks zelf aan de klant levert, dan
zorgt het voor de benodigde contractuele afspraken met markt- of Rijkstoe­
leveranciers.
Speerpunten 2021
Versneld doorvoeren van veranderingen in de werkomgeving
Met één Rijksbreed Programma Hybride werken en organisatiegerichte
programma’s per departement is er in 2021 richting gegeven aan de wijze
van werken binnen het Rijk. FMH heeft ingezet op het programma Transitie
Hybride Werken en gewerkt aan de versterking op drie thema’s die van
belang zijn in de transitie naar het hybride werken. Dat zijn de thuiswerkplek,
hybride vergaderen en de fysieke werkomgeving. Verschillende pilots zijn
gestart waaronder de inrichting van studiovoorzieningen en een proeftui­
nopstelling.
Duurzame dienstverlening
Met het onderzoek ‘FMH op weg naar econeutraal’ heeft FMH inzicht
gekregen in de CO₂-voetafdruk, grondstofstromen en (duurzame) inkoop.
FMH is gestart met het opstellen van een plan van aanpak met daarin een
uitvoeringsprogramma, routekaart, een bewustwordingsprogramma en
een verkenning naar de CO²-prestatieladder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

192

Staat van baten en lasten
Tabel 57 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap FMH 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2020
(1)
(4)

Baten
- Omzet

143.273

136.246

‒ 7.027

128.810

waarvan omzet moederdepartement

120.400

114.263

‒ 6.137

113.498

waarvan omzet overige departementen

19.729

19.135

‒ 594

12.537

waarvan omzet derden

3.144

2.848

‒ 296

2.775

Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

0

0

0

Bijzondere baten

0

0

0

0

143.273

136.246

‒ 7.027

128.810

Apparaatskosten

138.228

127.254

‒ 10.974

122.122

- Personele kosten

49.036

44.637

‒ 4.399

42.814

waarvan eigen personeel

44.132

41.166

‒ 2.966

39.302

waarvan inhuur externen

4.904

3.471

‒ 1.433

3.512

0

0

0

0

89.192

82.617

‒ 6.575

79.308

Totaal baten
Lasten

waarvan overige personele kosten
- Materiële kosten
waarvan apparaat ICT

41

138

97

68

waarvan bijdrage aan SSO's

61.042

64.335

3.293

54.907

waarvan overige materiële kosten

28.109

18.144

‒ 9.965

24.333

153

141

‒ 12

190

Afschrijvingskosten

4.892

5.511

619

6.297

- Materieel

4.892

5.511

619

6.297

0

0

0

0

4.892

5.511

619

6.297

- Immaterieel

0

0

0

0

Overige lasten

0

0

0

0

waarvan dotaties voorzieningen

0

0

0

0

waarvan bijzondere lasten

0

0

0

0

143.273

132.906

‒ 10.367

128.609

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

3.340

3.340

201

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

0

3.340

3.340

201

Rentelasten

waarvan apparaat ICT
waarvan overige materiële afschrijvingskosten

Totaal lasten

Toelichting
Baten
Omzet
De lagere omzet bij het moederdepartement heeft betrekking op zowel de
generieke als de specifieke dienstverlening. Bij de overige departementen
en derden is dit het gevolg van minder specifieke dienstverlening.
De omzet derden betreft de facilitaire dienstverlening die geleverd wordt
aan de Kansspelautoriteit, het Centraal Orgaan opvang asielzoekers,
Autoriteit Persoonsgegevens en Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.
De baten kunnen als volgt worden gespecificeerd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

193

Tabel 58 Omzet naar productgroep
Vastge­
stelde
begroting
(1)

Realisatie
(2)

Verschil (3)
= (2) - (1)

Productgroepen
Generiek

127.874

123.560

‒ 4.314

Specifiek

15.399

12.646

‒ 2.753

Overige opbrengsten

0

40

40

143.273

136.246

‒ 7.027

Vrijval voorzieningen

0

0

0

Rentebaten

0

0

0

Bijzondere baten

0

0

0

143.273

136.246

‒ 7.027

Totaal

Totaal baten

Generiek
De Productgroep Generiek is een afgesproken pakket producten en diensten
dat wordt afgenomen waarvoor een vaste prijs per vaste verrekeneenheid
wordt betaald. De prijs en hoeveelheid staan gedurende het jaar vast. Bij
substantiële wijzigingen in de dienstverlening zijn aanpassingen gedurende
het jaar mogelijk.
De standaard dienstverlening in de DBFMO-panden die wordt geleverd door
de consortia is ook verantwoord onder generieke dienstverlening.
De lagere omzet van de generieke dienstverlening is met name het gevolg
van de overdracht van de audiovisuele dienstverlening aan SSC-ICT, het
leveren van kunst en bezettingsgraadmetingen. De waarde van de
overdracht van de audiovisuele dienstverlening is hoger dan begroot. Bij
zowel de kunstinrichting van de rijkskantoren als de bezettingsgraadme­
tingen is de lagere realisatie het gevolg van de coronamaatregelen.
Daarnaast is het leegstandsbeheer lager dan begroot.
Specifiek
De productgroep Specifiek heeft betrekking op producten en diensten
waarvoor de opdrachtgever afhankelijk van de afgenomen hoeveelheid,
een prijs per product/dienst betaalt (o.a. catering) en/of producten en
diensten waarover tussen opdrachtgever en opdrachtnemer aparte
afspraken worden gemaakt (o.a. uitvoering van maatwerkprojecten).
De lagere omzet van de specifieke dienstverlening is het gevolg van de
coronamaatregelen. Doordat het merendeel van de Rijksdienst thuiswerkt
is er sprake van een forse afname bij de producten/diensten catering en
overig vervoer. Daarnaast kon het uitvoeren van maatwerkprojecten op de
diverse panden beperkt doorgang vinden.
Overige opbrengsten
De overige opbrengsten hebben betrekking op een bijdrage voor het
programma BZK Transparant. We verbeteren met dit programma onze
informatiehuishouding en maken het werk transparanter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

194

Lasten
Personele kosten
De lagere personele kosten zijn het gevolg van een lagere gemiddelde
bezetting over 2021 voor zowel het eigen personeel als de externe inhuur.
De lagere bezetting is enerzijds het gevolg van de coronamaatregelen en
anderzijds het gevolg van moeilijk vervulbare vacatures. Daarnaast is
sprake van een lagere realisatie bij onder andere de reiskosten en de oplei­
dingskosten. Ook dit is het gevolg van de coronamaatregelen.
Materiële kosten
De lagere materiële kosten hebben betrekking op zowel de generieke als
specifieke dienstverlening. Bij de generieke dienstverlening betreft het
onder andere de diensten warme dranken en koud water, leveren van kunst,
bezettingsgraadmetingen en enveloppen en brief- en printpapier.
Bij de specifieke dienstverlening heeft het betrekking op met name catering,
overig vervoer en maatwerkprojecten.
De toename van de post bijdrage aan SSO’s is het gevolg van de uitbreiding
van de dienstverlening van de Rijksschoonmaakorganisatie (RSO) binnen
het verzorgingsgebied van FMH.
Rentelasten
De lagere rentelasten zijn het gevolg van de aflossing van de oudere
leningen waar het rentepercentage relatief hoog is en de nieuwe leningen
waar het rentepercentage bijna nihil is.
Afschrijvingslasten
De afschrijvingskosten zijn € 0,6 mln. hoger dan begroot. Dit is het gevolg
van het verstrekken van bureaustoelen voor de thuiswerkplek. Hierdoor was
FMH genoodzaakt om extra investeringen te doen om het meubilair op de
kantoorpanden aan te vullen.
Saldo van baten en lasten
FMH heeft in 2021 minder dienstverlening geleverd als gevolg van de
coronamaatregelen. De afname in de dienstverlening is dan ook de oorzaak
van de afname in zowel de omzet als de kosten. De kosten laten echter
een grotere daling zien door lagere personele en materiële kosten. Dit heeft
geresulteerd in een positief resultaat van circa € 3,3 mln.
Balans
Tabel 59 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Activa
Vaste activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
waarvan grond en gebouwen
waarvan installaties en inventarissen

18.386

23.990

0

0

18.386

23.990

0

0

17.932

23.545

waarvan projecten in uitvoering

197

0

waarvan overige materiële vaste activa

257

445

39.357

31.655

Vlottende activa
Voorraden en onderhanden projecten

0

0

Debiteuren

1.561

2.699

Overige vorderingen en overlopende activa

6.153

7.997

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

195

Balans 2021

Balans 2020

Liquide middelen

31.643

20.959

Totaal activa

57.743

55.645

Eigen Vermogen

9.875

6.612

Exploitatiereserve

6.535

6.411

Onverdeeld resultaat

3.340

201

Passiva

Voorzieningen
Langlopende schulden

0

0

15.838

18.446

Leningen bij het Ministerie van Financiën

15.838

18.446

Kortlopende schulden

32.030

30.587

Crediteuren

2.757

1.295

Belastingen en premies sociale lasten

0

0

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

3.321

5.176

Overige schulden en overlopende passiva

25.952

24.116

Totaal passiva

57.743

55.645

Toelichting
Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa
De daling van de materiële vaste activa is het gevolg van de overdracht van
audiovisuele middelen (AV-middelen) van diverse locaties aan SSC-ICT.
Vlottende activa
Debiteuren
De post debiteuren bestaat uit: moederdepartement (€ 0,1 mln.), overige
departementen (€ 1,5 mln.).
Overige vorderingen en overlopende activa
De post overige vorderingen en overlopende activa bestaat uit vooruit
ontvangen en vooruitbetaalde facturen (€ 0,4 mln.), nog te factureren
bedragen (€ 1,7 mln.) en onderhanden werk (€ 4,1 mln.).
Het aandeel van het moederdepartement in de overige vorderingen en
overlopende activa is € 3,2 mln., van overige departementen € 2,6 mln. en
van derden € 0,4 mln.
Passiva
Eigen vermogen
De Regeling agentschappen stelt dat het eigen vermogen van een batenlastenagentschap gebonden is aan een maximum van 5% van de
gemiddelde jaaromzet over de afgelopen drie jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

196

FMH mag hierdoor een maximum eigen vermogen hebben van € 6,7 mln.
Het eigen vermogen ultimo 2021 komt uit op bijna € 9,9 mln. en is € 3,2 mln.
hoger dan de maximumomvang. Het surplus op het eigen vermogen zal bij
de eerste suppletoire begroting van 2022 worden afgedragen aan het
moederdepartement.
Het surplus over 2020 (€ 77.000) heeft FMH in 2021 afgedragen aan het
moederdepartement.
Kortlopende schulden
Crediteuren
Het aandeel in de crediteuren van het moederdepartement is € 2,0 mln., van
overige departementen € 0,3 mln. en van derden € 0,5 mln. De stijging ten
opzichte van 2021 wordt met name veroorzaakt door een factuur van SSCICT voor de basis dienstverlening.
Overige schulden en overlopende passiva
Het aandeel van het moederdepartement in de overige verplichtingen en
overlopende passiva is € 19,9 mln., van overige departementen € 3,4 mln.
en derden € 2,7 mln. De stijging wordt met name veroorzaakt door nog te
ontvangen facturen voor de generieke dienstverlening.
Kasstroomoverzicht
Tabel 60 Kasstroomoverzicht over 2020 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)
1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen
totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
2. Totaal operationele kasstroom
totaal investeringen (-/-)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

12.812

20.949

8.137

143.273

140.687

‒ 2.586

‒ 138.381

‒ 125.550

12.831

4.892

15.137

10.245

‒ 2.115

‒ 3.639

‒ 1.524

877

3.732

2.855

‒ 1.238

93

1.331

eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

‒ 77

‒ 77

eenmalige storting door moederdepartement (+)

0

0

0

‒ 5.493

‒ 6.110

‒ 617

3. Totaal investeringskasstroom

aflossingen op leningen (-/-)
beroep op leenfaciliteit (+)

2.115

1.647

‒ 468

4. Totaal financieringskasstroom

‒ 3.378

‒ 4.540

‒ 1.162

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

13.088

31.639

18.551

Toelichting
Operationele Kasstroom
De lagere uitgaven zijn het gevolg van het leveren van minder dienstver­
lening in 2021 als gevolg van de coronamaatregelen.
Investeringskasstroom
De investeringen hebben betrekking op het vervangen van meubilair op
de locatie Turfmarkt 147 in Den Haag. Daarnaast zijn er investeringen
gedaan voor de inrichting van de locatie Terminal Noord in Den Haag.
De desinvesteringen hebben betrekking op de overdracht van audiovisuelemiddelen naar SSC-ICT per 1 januari 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

197

De investeringen zijn hoger dan begroot. Dit is het gevolg van het
verstrekken van bureaustoelen voor de thuiswerkplek. Hierdoor was FMH
genoodzaakt om extra investeringen te doen om het meubilair op de
kantoorpanden aan te vullen.
Financieringskasstroom
De eenmalige uitkering aan het moederdepartement betreft de afroming
van het eigen vermogen vanwege het overschrijden van het toegestane
maximum van het eigen vermogen in 2020.
In 2021 heeft, in verband met de afstoot van de AV-middelen, een
vervroegde aflossing plaatsgevonden op een deel van de 5-jarige leningen.
Hierdoor is de realisatie hoger dan vooraf begroot.
Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 61 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021
Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021

Omschrijving generiek deel
Omzet per productgroep (PxQ)

127.994

135.286

128.810

136.246

143.273

Generiek

109.345

108.986

117.118

123.560

127.874

Specifiek

18.856

26.206

11.631

12.646

15.399

Overig

‒ 207

94

61

40

0

Fte-totaal (excl. externe inhuur)

476

472

518

519

571

Saldo van baten en lasten (%)

2,9%

0,4%

0,2%

2,5%

0,0%

Omschrijving specifiek deel
Verhouding generieke vs specifieke dienstverlening

85:15

81:19

91:9

91:9

89:11

Personele kosten als % van totale kosten

30,9%

30,0%

33,3%

33,6%

34,2%

Materiële kosten als % van totale kosten

69,1%

70,0%

66,7%

66,4%

65,8%

Apparaatskosten (bedragen x € 1.000)

47.907

49.862

52.256

55.019

58.537

n.v.t.

n.v.t.

196

190

203

Tevreden

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

7,7

9,3

8,0

8,0

7,0

Tevreden

n.b.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Tarieven
Regiotarief (facilitair)
Tevredenheid
Klanttevredenheid
Tevredenheid specifieke dienstverlening
Medewerkerstevredenheid

Toelichting
Generiek deel
Omschrijving per productgroep
De lagere omzet van de generieke dienstverlening is met name het gevolg
van de overdracht van de audiovisuele dienstverlening aan SSC-ICT, het
leveren van kunst en bezettingsgraadmetingen. De waarde van de
overdracht van de audiovisuele dienstverlening is hoger dan begroot. Bij
zowel de kunstinrichting van de rijkskantoren als de bezettingsgraadme­
tingen is de lagere realisatie het gevolg van de coronamaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

198

De lagere omzet van de specifieke dienstverlening is het gevolg van de
coronamaatregelen. Doordat het merendeel van de Rijksdienst thuiswerkt
is er sprake van een forse afname bij de producten/diensten catering en
overig vervoer. Daarnaast kon het uitvoeren van maatwerkprojecten op de
diverse panden beperkt doorgang vinden.
Fte-totaal
De lagere bezetting is enerzijds het gevolg van de coronamaatregelen en
anderzijds het gevolg van moeilijk vervulbare vacatures.
Specifiek deel
Regiotarief (facilitair)
Het regiotarief (facilitair) over 2021 komt uit op € 190 per m2 bruto vloerop­
pervlak (bvo). Het lagere tarief ten opzichte van de begroting wordt
veroorzaakt door de coronamaatregelen die een grote invloed hebben
gehad op de dienstverlening van FMH. Het tarief kan dan ook niet als repre­
sentatief gezien worden voor de toekomst.
Tevredenheid specifieke dienstverlening
Na de afronding van een project wordt een evaluatieformulier naar de klant
gestuurd. De klant waardeert de uitvoering van maatwerkprojecten
gemiddeld met een 8,0. Dit ligt ruim boven de streefwaarde (7,0).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

199

14. Jaarverantwoording agentschap Shared Service Centrum ICT (SSC-ICT)
per 31 december 2021
Inleiding
SSC-ICT is partner van en voor het Rijk. Samen met zeven ministeries werkt
SSC-ICT aan een eigentijdse en compacte rijksdienst. Naast de werkplekau­
tomatisering wordt gewerkt aan de ontwikkeling en het beheer van
applicaties, housing en hosting, en ICT-infrastructuren voor rijksgebouwen
en tijdens evenementen. Veertigduizend ambtenaren werken via de ICTomgeving. Steeds meer doen zij dit mobiel en net als in 2020 ook in 2021
vanwege Covid-19 voornamelijk vanuit huis, dus in toenemende mate op
afstand. SSC-ICT beheert verder ruim tweeduizend applicaties en
ondersteunt internationale missies.
Op basis van een door een extern adviesbureau uitgevoerde analyse met
verbeterpunten is ultimo 2019 gestart met het transitieprogramma. In 2021
is de scheiding tussen regie en uitvoering en standaard- en maatwerk­
diensten afgerond en heeft de nieuwe organisatiestructuur gestalte
gekregen door middel van het Organisatie- & Formatierapport. De nieuwe
organisatiestructuur zal in 2022 formeel ingaan.
SSC-ICT is in 2021 drukdoende geweest met voorbereidingen ten behoeve
van het hybride werken in de vorm van het verstevigen van netwerkverbin­
dingen en het uitrollen van vergadervoorzieningen over de vergaderzalen
in het verzorgingsgebied. Hiermee is het tijd-, plaats- en apparaat onafhan­
kelijk kunnen werken verder verbeterd. Bij het Life Cycle Management is in
het najaar wat vertraging opgetreden door de wereldwijde schaarste van
mobiele apparatuur door het chiptekort. Daarbij heeft SSC-ICT last van
krapte op de arbeidsmarkt in het algemeen en die op gebied van ICT in
het bijzonder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

200

Staat van baten en lasten
Tabel 62 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap SSC-ICT 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2020
(1)
(4)

Baten
- Omzet

292.964

298.515

5.551

waarvan omzet moederdepartement

70.311

82.566

12.255

79.134

waarvan omzet overige departementen

222.653

215.090

‒ 7.563

201.122

waarvan omzet derden

0

859

859

793

Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

0

0

1.323

Bijzondere baten

0

0

0

307

292.964

298.515

5.551

282.679

Apparaatskosten

232.567

248.162

15.595

233.145

- Personele kosten

127.488

133.503

6.015

126.277

Totaal baten

281.049

Lasten

waarvan eigen personeel

86.912

87.787

875

85.455

waarvan inhuur externen

35.655

44.217

8.562

39.181

waarvan overige personele kosten

4.921

1.499

‒ 3.422

1.641

- Materiële kosten

105.079

114.659

9.580

106.868

waarvan apparaat ICT

80.925

93.613

12.688

85.373

waarvan bijdrage aan SSO's

18.505

19.313

808

19.767

waarvan overige materiële kosten

5.649

1.733

‒ 3.916

1.728

0

0

0

0

Afschrijvingskosten

52.044

44.653

‒ 7.391

52.739

- Materieel

48.943

36.733

‒ 12.210

42.185

waarvan apparaat ICT

48.943

36.733

‒ 12.210

42.185

0

0

0

0

- Immaterieel

3.101

7.920

4.819

10.554

Overige lasten

8.353

2.620

‒ 5.733

786

0

327

327

172

8.353

2.293

‒ 6.060

614

292.964

295.435

2.471

286.670

Saldo van baten en lasten uit alle activiteiten1

0

3.080

3.080

‒ 3.991

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

4

4

2

Saldo van baten en lasten na belastingen

0

3.076

3.076

‒ 3.993

15.270

15.270

10.494

18.346

18.346

6.501

Rentelasten

waarvan overige materiële afschrijvingskosten

waarvan dotaties voorzieningen
waarvan bijzondere lasten
Totaal lasten

Programmakosten transitie SSC-ICT2,3
Saldo van baten en lasten uit reguliere activiteiten4

0

1 Deze voorgestelde opstelling van de Staat van baten en lasten zal voor de duur van het transitieprogramma gelden. Volgens het plan is de einddatum 31-12-2022 vanwege
het Spoor Security. Hierna zal het format uit de Rijksbegrotingsvoorschriften weer worden gevolgd.
2 De Programmakosten Transitie SSC-ICT worden gefinancierd uit de balanspost Bestemmingsfonds. Deze boeking zal ieder jaar plaatsvinden op 1 januari.
3 In dit saldo zijn ook de Programmakosten Transitie SSC-ICT meegenomen. De term 'Saldo van baten en lasten uit gewone bedrijfsvoering', die te doen gebruikelijk is op
deze plek, voldoet daarom niet. Het onderdeel 'uit gewone bedrijfsvoering is daarom uit de beschrijving gehaald en is «uit alle activiteiten» toegevoegd.
4 Dit bedrag is eigenlijk het resultaat over het boekjaar indien er geen Programma Transitie SSC-ICT was geweest. Omdat in dit bedrag al de Vpb is verwerkt kan het geen
«Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening» genoemd noemen.

Toelichting
In de jaarrekening worden, naast de reguliere activiteiten ook de kosten voor
het Programma transitie verantwoord terwijl de dekking hiervan via het
bestemmingsfonds op de balans verloopt (in jaar t+1). De kosten voor het
programma transitie zijn echter niet meegenomen in de begroting omdat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

201

deze bij het opstellen van de begroting nog niet duidelijk waren. Het
financiële resultaat, inclusief de kosten voor het transitieprogramma komt
uit op € 3,1 mln. positief. Na aftrek van de, via het bestemmingsfonds
gedekte, transitiekosten á € 15,3 mln. komt het resultaat van de reguliere
activiteiten over 2021 uit op € 18,3 mln. positief.
Baten
Omzet
De realisatie van de totale baten voor 2021 komt uit op € 298,5 mln. In de
begroting is de raming € 292,9 mln. Het verschil van circa € 5,6 mln. ten
opzichte van de begroting, is het resultaat van een hogere omzet in de
afname van mobiele apparatuur, accounts en vergadervoorzieningen,
minder specifieke klantprojecten en vrijval van voorzieningen. De omzet
betreft uitsluitend generiek, gemeenschappelijk en klant specifiek. De
bijzondere baten waren in 2021 nihil.
Tabel 63 Omzet 2021 (bedragen x € 1.000)
x € 1.000
Omschrijving

Generiek
Gemeenschappelijk

Vastgestelde
begroting
2021

Realisatie
2021

Realisatie
2020

8.203

10.835

8.649

252.242

259.830

246.141

Klantspecifiek

32.519

27.850

26.259

Totaal

292.964

298.515

281.049

Omzet generiek en gemeenschappelijk
De realisatie van generiek en gemeenschappelijk komt uit op € 270,7 mln.
tegen een begroting van € 260,4 mln. Het verschil van € 10,3 mln. wordt
voornamelijk verklaard door een toename in uitgifte van extra voorzie­
ningen in relatie tot het massaal thuiswerken als gevolg van de Coronamaatregelen sinds medio maart 2020 almede de Audiovisuele
dienstverlening op locaties. In de begroting was beperkt rekening gehouden
met een stijging van het aantal gebruikers.
Voor klant specifieke baten is de realisatie € 27,9 mln. ten opzichte van een
raming van € 32,5 mln. Het verschil van € 4,6 mln. wordt veroorzaakt door
een positieve raming in de begroting, gebaseerd op voorgaande jaren. De
realisatie over 2021 is nagenoeg gelijk aan die van 2020.
Lasten
De gerealiseerde totale lasten, inclusief de kosten voor het transitiepro­
gramma, komen uit op € 295,4 mln. ten opzichte van de geraamde € 292,9
mln. in de begroting. Een verschil van € 2,5 mln. In de realisatie is 15,3 mln.
meegerekend voor de uitvoering van het transitieprogramma. De totale
kosten voor de reguliere activiteiten komen uit op € 280,1 mln. Dit is € 12,8
mln. lager dan de raming in de begroting. Dit is met name het gevolg van
lagere personeelskosten en afschrijvingskosten ten opzichte van de raming
in de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

202

Personele kosten
De realisatie van de personele lasten komt uit op € 133,5 mln. Dit is € 6,0
mln. hoger dan de begroting. Het verschil wordt vooral veroorzaakt door
de personele kosten voor het transitieprogramma en de benodigde
duurdere externe inhuur voor reguliere werkzaamheden als gevolg van de
lagere bezetting ambtelijk personeel. In de realisatie is € 2,3 mln. verwerkt
voor de gevolgen van de CAO afspraken (loonafspraken en een eenmalige
uitkering) in 2021.
Eigen personeel
De gerealiseerde kosten voor eigen personeel komt uit op € 87,8 mln. ten
opzichte van de begroting van € 86,9 mln. Dit is in totaal € 0,9 mln. hoger
dan geraamd. In de realisatie is € 6,1 mln. verwerkt voor personeelskosten
die ten laste komen van het transitieprogramma. Hierdoor komt de
realisatie van de personeelskosten voor de reguliere activiteiten van SSCICT op € 81,7 mln. en is € 5,2 mln. lager ten opzichte van de begroting. Dit
verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door de lage bezetting van
ambtelijk personeel en de knelpunten op de ICT-arbeidsmarkt.
Inhuur externen
De kosten voor externe inhuur zijn begroot op € 35,6 mln. De realisatie is
€ 8,6 mln. meer dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door een lagere
bezetting ambtelijk personeel en duurdere inhuur. In de realisatie is € 8,6
mln. verwerkt voor het externe inhuur ten behoeve van het transitiepro­
gramma.
Overige personeelskosten
De overige personeelskosten betreft voornamelijk reiskosten woonwerkverkeer en opleidingskosten. Als gevolg van de COVID-19 maatregelen
en het vele thuiswerken zijn met name de reiskosten sterk afgenomen
waardoor de realisatie € 3,5 mln. lager is uitgekomen ten opzichte van de
raming. In de realisatie is € 0,1 mln. verwerkt voor het transitieprogramma.
Dit betreft voornamelijk kosten voor opleidingen en cursussen.
Materiële kosten
De realisatie van de totale materiële kosten komt uit op € 114,7 mln. Dit is
€ 9,6 mln. meer dan de begroting.
Apparaat ICT en overige materiele kosten
De realisatie van de apparaatskosten ICT en de overige materiële kosten
tezamen komt uit op € 95,3 mln. Dit is € 8,8 mln. meer dan de begroting.
Hierin verwerkt zitten de kosten van de overname van de dienstverlening
van de Audio Visuele middelen (AV) vanuit FMH, die als gevolg van de
COVID-19 maatregelen versneld is ingevoerd. Ook zijn kosten voor licenties
hoger door nieuwe contractprijzen. Verder zijn door de toename van het
thuiswerken hogere kosten gerealiseerd voor licentieverlengingen, uitbe­
steding onderhoud en gebruik van datalijnen.
Bijdrage aan SSO's
De realisatie van de bijdragen aan SSO’s is € 19,3 mln. waarin voor transi­
tieprogramma € 0,8 mln. is meegenomen. Voor reguliere activiteiten is de
realisatie € 18,5 mln. Dit is nagenoeg conform de Ontwerpbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

203

Afschrijvingskosten
Afschrijvingskosten
De realisatie van de afschrijvingslasten, materieel en immaterieel, komt uit
op € 44,6 mln. In de begroting was hiervoor € 52,0 mln. begroot. Het verschil
wordt veroorzaakt door het achterblijven van investeringen, ondanks het
opvoeren van de hardware AV-dienstverlening, welke niet in de begroting
was opgenomen. Als gevolg van de COVID-19 maatregelen lopen sommige
LCM-activiteiten vertraging op door het niet tijdig kunnen leveren door
leveranciers (o.a. door een chip tekort) enerzijds en het niet goed toegan­
kelijk zijn van rijkslocaties anderzijds.
Dotaties voorzieningen
Totaal is € 0,3 mln. gedoteerd aan de voorzieningen. Een lager eigen gebruik
van licenties heeft geleid tot een extra dotatie aan de voorziening
onderhoud licenties van € 0,2 mln. Een dispuut betreffende een factuur heeft
geleid tot een extra dotatie aan de voorziening dubieuze debiteuren van
€ 0,1 mln. aan de voorziening dubieuze debiteuren.
Bijzondere lasten
Hiervoor was in de begroting geen bedrag opgenomen. De realisatie van
de bijzondere lasten komt uit op € 2,3 mln. (im)materiële desinvesteringen
van met name mobiele apparaten die vervroegd worden afgeschreven,
bijvoorbeeld vanwege diefstal of verlies maar ook bij dusdanige bescha­
diging dat ze niet langer bruikbaar zijn. De stijging van het resultaat desin­
vesteringen t.o.v. 2020 wordt veroorzaakt door dat in 2021 een vroegtijdige
vervanging heeft plaatsgevonden betreffende mobiele apparaten. Het totale
resultaat desinvestering bedraagt hiervoor € 1,2 mln.
Saldo van baten en lasten
Het saldo van baten en lasten na belastingen over 2021 komt uit op € 3,1
mln positief. Dit is echter inclusief de kosten die zijn gemaakt voor het
transitieprogramma. Na aftrek van de, via het bestemmingsfonds gedekte,
transitiekosten á € 15,3 mln. komt het resultaat van de reguliere activiteiten
over 2021 uit op € 18,3 mln. positief.
Het positieve saldo is, net als in 2020, het resultaat van minder kosten voor
ambtelijk personeel door een lage bezetting, veel vacatures en als gevolg
van de COVID-19 maatregelen ook minder kosten voor onder andere woonwerkverkeer en opleidingen. De afschrijvingskosten zijn ook lager
uitgevallen dan geraamd. Dit is het gevolg van achterblijven van investe­
ringen, wat weer een gevolg is van de lagere bezetting ambtelijk personeel
en de krappe ICT-arbeidsmarkt. Ook de Corona-maatregelen hebben hierop
invloed gehad, met name bij leveranciers. Daarnaast is deels de overstap
gemaakt van koop naar huur, met lagere afschrijvingskosten tot gevolg.
Balans
Tabel 64 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Activa
Vaste activa

84.685

78.087

Materiële vaste activa

75.158

64.603

waarvan grond en gebouwen
waarvan installaties en inventarissen
waarvan projecten in uitvoering

0

0

6.689

2.162

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

204

Balans 2021

Balans 2020

waarvan overige materiële vaste activa

68.469

Immateriële vaste activa

9.527

13.484

Vlottende activa

62.559

68.153

Voorraden en onderhanden projecten

5.758

3.595

Debiteuren

9.575

15.303

Overige vorderingen en overlopende activa

44.594

35.451

Liquide middelen

2.632

13.804

147.244

146.240

Eigen Vermogen

33.446

24.726

Exploitatiereserve

13.864

13.219

Bestemmingsfonds

16.506

15.500

Onverdeeld resultaat

3.076

‒ 3.993

Totaal activa

62.441

Passiva

0

1.870

Langlopende schulden

45.341

39.653

Leningen bij het Ministerie van Financiën

45.341

39.653

Kortlopende schulden

68.457

79.991

Crediteuren

9.712

9.690

Voorzieningen

Belastingen en premies sociale lasten

221

111

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

33.790

36.612

Overige schulden en overlopende passiva

24.734

33.578

Totaal passiva

147.244

146.240

Toelichting
Debiteuren
De stand van de debiteuren kan als volgt worden gespecificeerd:
Tabel 65 Debiteuren 2021 (bedragen x € 1.000)
Debiteuren moederdepartement

2.839

2.876

Debiteuren overige departementen

6.702

12.359

Debiteuren derden

141

78

9.682

15.313

-/- Voorziening dubieuze debiteuren

‒ 107

‒ 10

Totaal

9.575

15.303

Overige vorderingen en overlopende activa
Tabel 66 Overige vorderingen en overlopende activa 2021 (bedragen x
€ 1.000)
Vooruitbetaalde kosten
Overige vorderingen
Nog te factureren bedragen
Totaal

36.405

32.623

197

3

7.992

2.825

44.594

35.451

De specificatie naar afnemersgroep is als volgt:
x € 1.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

205

Omschrijving

31-12-2021

31-12-2020

1.827

586

Overige vorderingen en overlopende activa
moederdepartement
Overige vorderingen en overlopende activa overige
departementen

6.285

2.172

Overige vorderingen en overlopende activa derden

36.482

32.693

44.594

35.451

Eigen vermogen
Ontwikkeling van het eigen vermogen over de jaren 2019 ‒ 2021
Tabel 67 Ontwikkeling van het eigen vermogen over de jaren 2019-2021
2021
Saldo per 1 januari

24.726

Foutherstel

0

Gecorrigeerd saldo per 31 december

24.726

Saldo van baten en lasten

3.076

Directe mutaties in het eigen vermogen
Uitkering aan het moederdepartement

‒ 3.356

Bijdrage door het moederdepartement

0

Bijdrage door overige departementen

9.000

Saldo per 31 december

33.446

Berekening surplus/tekort eigen vermogen
Saldo Programmakosten Transitie SSC-ICT

15.270

Saldo Bestemmingsfonds per 31 december 2020 en 2021

‒ 16.506

Toevoeging aan Bestemmingsfonds

0

Maximale exploitatiereserve
op grond van 5% van de gemiddelde omzet over de jaren 2019 tot en met 2021

‒ 14.534

Surplus eigen vermogen per 31 december wordt hersteld bij de 1e suppletoire
begrotingswet door afstorting naar het moederdepartement

17.676

Bestemmingsfonds
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft,
na een afspraak in 2021 met het Ministerie van Financiën, de door de
afnemers toegezegde bijdragen aan de kosten van het transitieprogramma
van € 9,0 mln. in 2021 gestort in het bestemmingsfonds.
Voorzieningen
Tabel 68 Voorzieningen 2021 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Stand per Vrijval 2021
31-12-2020

Dotatie Onttrekking
2021
2021

Stand per
31-12-2021

Voorziening onderhoud licenties

1.870

0

220

‒ 2.090

0

Totaal

1.870

0

220

‒ 2.090

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

206

Kortlopende schulden
Crediteuren
De specificatie naar afnemersgroep is als volgt:
Tabel 69 Crediteuren 2021 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

31-12-2021

31-12-2020

1.265

494

Crediteuren moederdepartement
Crediteuren overige departementen

0

165

Crediteuren derden

8.447

9.031

Totaal

9.712

9.690

Overige schulden en overlopende passiva
De specificatie is als volgt:
Tabel 70 Overige schulden en overlopende passiva 2021 (bedragen x
€ 1.000)
Omschrijving

31-12-2021

31-12-2020

Nog te ontvangen facturen

12.700

23.785

Nog te verrekenen

3.144

2.279

Vooruit gefactureerde bedragen

602

531

Opgebouwde rechten personeel

8.288

6.983

Totaal

24.734

33.578

31-12-2021

31-12-2020

4.447

16.759

De specificatie naar afnemersgroep is als volgt:
x € 1.000

Overige verplichtingen en overlopende passiva
moederdepartement
Overige verplichtingen en overlopende passiva overige
departementen

3.648

2.583

Overige verplichtingen en overlopende passiva derden

16.639

14.236

24.734

33.578

Kasstroomoverzicht
Tabel 71 Kasstroomoverzicht over 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)
1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen
totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
2. Totaal operationele kasstroom
totaal investeringen (-/-)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
eenmalige storting door moederdepartement (+)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

963

13.804

292.964

300.354

12.841
7.390

‒ 232.567

‒ 268.137

‒ 35.570
‒ 28.180

60.397

32.217

‒ 60.300

‒ 54.191

6.109

0

2.293

2.293

‒ 60.300

‒ 51.898

8.402

0

‒ 3.356

‒ 3.356
9.000

0

9.000

aflossingen op leningen (-/-)

‒ 47.499

‒ 37.686

9.813

beroep op leenfaciliteit (+)

60.300

40.550

‒ 19.750

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

207

Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

4. Totaal financieringskasstroom

12.801

8.508

‒ 4.293

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

13.861

2.631

‒ 11.230

Toelichting
Het kasstroomoverzicht geeft alleen aan hoeveel kasmiddelen in de verslag­
periode beschikbaar zijn gekomen via de rekening-courant RHB en op welke
wijze gebruik is gemaakt van deze middelen. Aan de hand van het
kasstroomoverzicht worden de kapitaaluitgaven en –ontvangsten
toegelicht.
Investeringskasstroom
Het totaal van de investeringen in ICT-goederen (hard- en software) in 2021
bedroeg € 54,2 mln. De investeringen zijn per saldo lager dan begroot.
Immateriële investeringen betrof licenties en software € 5,0 mln. Materiele
investeringen betrof € 49,2 mln. vergadervoorzieningen, mobiele
apparatuur, datalijnen, bekabeling, dataopslagruimte- en apparatuur en
ontwikkelplatforms.
Financieringskasstroom
De eenmalige uitkering aan moederdepartement betreft de afdracht van ons
surplus van het eigen vermogen per 31 december 2020, conform de regeling
Agentschappen.
De storting van € 9,0 mln. betreft de storting van overige departementen in
het bestemmingsfonds conform de afspraak met het Ministerie van
Financiën.
SSC-ICT roept enkele keren per jaar de leningen af. Voor 2021 bedraagt
het beroep op de leenfaciliteit € 40,6 mln. De stand van de rekening courant
RHB per 31 december 2021 ad € 2,6 mln. is de resultante van het behaalde
resultaat en het saldo van de in de jaren opgebouwde vorderingen- en
schuldenpositie. De daling van het saldo op de Rekening Courant Rijks­
hoofdboekhouding wordt onder andere verklaard door het niet volledig
afroepen van leningen voor de gedane investeringen in 2021. In 2021 heeft
SSC-ICT, na verrekening van desinvesteringen, voor € 51,2 mln. geïnves­
teerd en voor € 40,6 mln. beleend bij het ministerie van Financiën. SSC-ICT
heeft voor € 10,6 mln. zelf gefinancierd waardoor het saldo liquide middelen
laag is.
Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 72 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021
Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021

Omschrijving Generiek Deel
Fte-totaal (excl. externe inhuur)

963,8

974,9

986,4

986

1.050

Aantal externe fte's in % van totale fte's

22,1%

16,0%

20,9%

20,4%

20,0%

Saldo van baten en lasten (%)

‒ 8,8%

7,3%

‒ 1,4%

0,0%

0,0%

Klanttevredenheid (KTO)

6,8

n.b.

6,0

n.b.

7

Gebruikerstevredenheid beleving (GTO)

n.b.

n.b.

n.b.

7,3

7

Medewerkertevredenheid (MTO)

6,2

n.b.

6,5

6,7

7

Kostprijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

208

Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021

Digitale werkplekomgeving

865

1.015

n.v.t.

n.v.t.

Digitale werkplekomgeving basis

n.v.t.

n.v.t.

720

570

Digitale werkplekomgeving online

n.v.t.

n.v.t.

710

730

744

Digitale werkplekomgeving light

n.v.t.

n.v.t.

260

255

291

Locatiegebonden werkplek

795

870

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

572

Basisinrichting kantoorpand

73

57

Fat client DWR special

810

962

720

676

Kiosk PC incl. monitor

325

340

520

Omzet per productgroep (PxQ) (bedragen x € 1.000)
Generiek

10.646

8.067

8.649

10.835

8.203

Gemeenschappelijk

215.767

251.868

246.141

259.830

252.242

Klantspecifiek

31.899

32.530

26.259

27.850

32.519

Totaal

258.312

292.465

281.049

298.515

292.964

Beschikbaarheid kernsystemen

n.b.

n.b.

99,7%

99,8%

99,50%

Major incidents

n.b.

n.b.

n.b.

63

75

Gemiddelde hersteltijd storingen

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

90,0%

Geleverd binnen gestelde termijn

n.b.

n.b.

n.b.

95,4%

90,0%

Life Cycle Management hardware

n.b.

n.b.

n.b.

98,7%

98,0%

Life Cycle Management software

n.b.

n.b.

n.b.

89,4%

80,0%

Omschrijving Specifiek Deel

Toelichting
Generiek deel
Fte in- en extern totaal
De gemiddelde bezetting van intern personeel over 2021 is 984,5 fte en voor
externe inhuur 251,6 fte. Het aantal externen ten opzichte van de totale
personele bezetting komt uit op 20,4%. Dit is iets hoger dan 20,1% welke in
de begroting was vastgelegd. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door de lage
bezetting van ambtelijk personeel (984,5 fte gemiddeld) ten opzichte van
de verwachting (1.046,0 fte) en de knelpunten op de ICT-arbeidsmarkt.
Anderzijds is extra inzet van externen nodig geweest voor het Transitiepro­
gramma omdat specifieke kennis en ervaring niet beschikbaar was binnen
de eigen organisatie. Exclusief de externe inhuur voor het Transitiepro­
gramma is het 18,3%.
Saldo van baten en lasten
De realisatie van de baten over 2021 is € 295,5 mln. De lasten over 2021 komt
uit op € 295,4 mln. Het verschil is slechts € 109.328 positief.
Klanttevredenheid- en Medewerkerstevredenheid
De klanttevredenheid is in 2021 niet gemeten. Dit wordt in 2022 weer
opgepakt.
In het voorjaar van 2021 is een BZK-breed MTO uitgevoerd. De gemiddelde
score bij SSC-ICT kwam uit op 6,7. Thema’s m.b.t. het individu zoals
werkdruk, herstelbehoefte en betrokkenheid, kenden een lagere score dan
thema’s op gebied van de inhoud van het werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

209

Gebruikerstevredenheid
Het gemiddelde cijfer in zaken gebruikerstevredenheid is uitgekomen op
een 7,3. Het meest tevreden zijn alle departementen over de klanttevre­
denheid van de baliemedewerkers en de telefonische Servicedesk. Het
minst tevreden zijn alle departementen over de Video vergaderfaciliteiten
en de presentatiehulpmiddelen in de vergaderzalen. Echter is er wel stijging
te zien in de tevredenheid over de vergaderfaciliteiten na de uitrol van
elektronische borden in vergaderzalen.
Kostprijzen
De Rijkswerkplekdiensten en de locatie gebonden services vallen onder
de standaard dienstverlening. Deze producten worden geleverd als een
nutsvoorziening met een jaarlijkse gebruikersvergoeding. Op basis van
een inschatting c.q. planning van het gebruik wordt hier vooraf met de
klanten een inschatting gemaakt van de jaarkosten die op basis van het
feitelijk gebruik worden afgerekend. Als gevolg van het invoeren van een
nieuw kostprijsmodel, waarmee beter inzicht wordt verkregen in de
daadwerkelijke kosten van de producten en diensten van SSC-ICT, is de
kostprijs voor de backend werkomgeving is vanaf 2021 gedifferentieerd
naar kostprijzen voor de digitale werkomgeving basis, -online en –light.
Deze differentiatie geeft meer inzicht in de mogelijkheden die beschikbaar
zijn voor het plaats- en tijd onafhankelijk werken. Via meerdere apparaten
is toegang mogelijk tot applicaties en bedrijfsdata.
Omzet
De realisatie van de totale baten voor 2021 komt uit op € 295,5 mln. In de
begroting is de raming € 292,9 mln. Het verschil van € 2,6 mln. ten opzichte
van de begroting, is het resultaat van een hogere omzet in de afname van
mobiele apparatuur, accounts en vergadervoorzieningen enerzijds en
minder specifieke klantprojecten anderzijds. De omzet betreft uitsluitend
generiek, gemeenschappelijk en klant specifiek. Vrijval voorzieningen en
bijzondere baten waren in 2021 nihil.
Specifiek deel
Beschikbaarheid kernsystemen
De beschikbaarheid van de basisinfra wordt gemeten over een vaste set aan
kernsystemen, diensten en -platforms. Dit betreft de beschikbaarheid van
de Rijks Werkomgeving (RWO), Kritische panden, Applicatieomgeving en
Datacenter Netwerk Diensten. Het niet beschikbaar zijn van een
kernsysteem wordt altijd getypeerd als een groot incident waarbij wordt
vastgelegd hoe lang een systeem niet beschikbaar is. Gemiddeld kwam de
beschikbaarheid uit op 99,8%.
Grote incidenten
Dit betreft het totaal aantal grote incidenten vanaf het begin van het kalen­
derjaar. Een groot incident wordt als zodanig gedefinieerd als de urgentie
(intolerantie van uitstel), de impact (hoeveel gebruikers zijn geraakt) en
het escalatierisico (verspreiding) hoog zijn. De norm voor 2021 is 75 grote
incidenten per jaar. De score kwam uit op 63.
In oktober 2021 is een grote storing opgetreden in een centraal dataopslag
systeem van SSC-ICT waardoor meerdere systemen van verschillende
klanten van SSC-ICT niet meer beschikbaar waren. Klanten die voor hoge
beschikbaarheid hadden gekozen, hadden nauwelijks last van deze storing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

210

omdat hun data ook op een tweede omgeving stond die deze storing
naadloos opving. Voor klanten die geen hoge beschikbaarheid als optie
hadden zijn applicaties met behulp van back-ups en herstelacties
teruggezet. De doorlooptijd hiervan verschilde van enkele dagen tot, in één
geval, ruim twee.
Gemiddelde hersteltijd storingen
Hierop heeft in 2021 geen meting plaatsgevonden.
Geleverd binnen gestelde termijn
Dit betreft de doorlooptijd van aanvragen van item uit de Producten en
Diensten catalogus (PDC – Servicegroep Werkomgeving) met een
afgesproken maximale levertijd. De meeste gebruikers werken al vanaf
2020 thuis. In 2021 kwam de score uit op 95,4% t.o.v. de norm van 90%. In
2021 was dit 92,5% en in 2010 nog 89,9%. In de meting over 2021 is de tijd
dat er op klanten wordt gewacht niet meegenomen in de meting.
Hardware in support
De norm is dat 80% van de gedefinieerde en geregistreerde hardware in
support bij de leverancier. Meting vindt plaats voor netwerkcomponenten,
servers en storage. Vanaf 2022 zal de norm 98% zijn. De realisatie komt uit
op 98,7%. Server hardware en storage scoren 100%. Bij Netwerkcompo­
nenten in datacentra lopen we iets achter vanwege het buiten onder­
steuning «out of support» raken van enkele klantcomponenten.
Applicaties in support
Dit betreft het percentage softwarecomponenten waarvoor de leverancier
beveiliging actualisaties levert. Per applicatielandschap is gedefinieerd
welke servers daar aan gekoppeld zijn. Per server is inzichtelijk welke
software componenten daar op draaien en tot wanneer zij ondersteund
worden. De norm is 80%. Over 2021 was de score gemiddeld 89,4%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

211

15. Jaarverantwoording agentschap Rijksvastgoedbedrijf (RVB) per
31 december 2021
Inleiding
Het Rijksvastgoedbedrijf is de vastgoedorganisatie van en voor de Rijks­
overheid en is als baten- lastenagentschap onderdeel van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Wij zijn verantwoordelijk
voor het beheer en de instandhouding van vastgoedobjecten in gebruik
door de Nederlandse staat en zetten dit vastgoed onder meer in voor de
realisatie van maatschappelijke doelen.
Ondanks de demissionaire status van het kabinet is sprake geweest van
enkele ontwikkelingen die het RVB direct hebben geraakt. Zo zijn er
extra miljarden beschikbaar gesteld door het Kabinet om te voldoen aan
het Urgenda-vonnis, waarvan meerdere departementen middelen aan het
RVB beschikbaar stellen om de routekaarten duurzaamheid en het
programma Zon op Dak uit te voeren. Daarnaast heeft het RVB op verzoek
van BZK een aanbod gedaan om een bijdrage te leveren aan de acute
problematiek rondom de huisvesting van statushouders.
De productievraag vanuit onze opdrachtgevers bleef in 2021 onverminderd
groot. Ondanks capaciteitsuitbreidingen, inzet op efficiëntere werkwijzen en
een groter beroep op de markt, is de hoeveelheid werk substantieel meer
dan we als RVB kunnen realiseren. Daarom hebben we voorafgaand aan
2021 – in nauw overleg met de gebruikers – impactvolle keuzes moeten
maken om te kunnen komen tot een realistisch werkpakket. Desalniettemin
bleek het onontkoombaar dat meerdere projecten en activiteiten in de
planning naar achteren moesten worden geschoven.
Op het terrein van de bedrijfsvoering zijn in 2021 drie reorganisaties
doorgevoerd. Op 1 februari is de heringerichte I-functie operationeel
geworden. Bij de directie Vastgoedbeheer is per 1 april 2021 een nieuwe
organisatiestructuur doorgevoerd waarbij met name aandacht is gegeven
aan een efficiëntere sturing op werkprocessen en het vormen van een
toekomstgerichte uitvoeringsdirectie. Daarnaast is Bureau Taxaties per 1 juli
overgeheveld naar de directie Financiën en Bestuursadvisering.
De productie is in 2021 op niveau gebleven: € 2,34 mld. (2020: € 2,34 mld.).
Er was sprake van achterblijvende investeringen bij enkele Rijksprojecten
maar daar staan onder andere hogere ontvangsten uit verkopen tegenover.
Ook zijn voor een groot deel van de Rijksportefeuille in het afgelopen jaar
nieuwe onderhoudscontracten ingegaan. Ondanks opstartproblemen met
enkele nieuwe leveranciers zijn richting jaareinde stijgende resultaten
waarneembaar op het vlak van het tijdig uitvoeren van wettelijke keuringen
en storingen.
In het afgelopen jaar hebben we opnieuw onze verantwoordelijkheid
genomen voor het realiseren van maatschappelijke opgaven rond
duurzaamheid en circulariteit. We hebben de uitvoering van de routekaarten
op weg naar een CO2-neutrale vastgoedportefeuille verder verstevigd, de
CO2-Prestatieladder is in gebruik genomen om de uitstoot maximaal te
reduceren en er is nadere invulling gegeven aan emissieloos bouwen. Ten
slotte zijn op het terrein van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen contrac­
teisen van hergebruik en hernieuwbaar (biobased) materiaal ontwikkeld en
geïmplementeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

212

Veiligheid heeft de hoogste prioriteit bij het Rijksvastgoedbedrijf. Zowel als
opdrachtgever, eigenaar en als werkgever zorgen we voor een veilige
(werk)omgeving. Of dat nu op of rond een bouwplaats is of bij het beheer,
onderhoud en gebruik van ons vastgoed. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft
vanaf het begin van de crisis het protocol «Samen veilig doorwerken»
ondersteund.
In 2021 heeft een agentschapsdoorlichting plaatsgevonden. Deze periodieke
doorlichting geeft inzicht in het doelmatig en doeltreffend functioneren van
het RVB in het licht van de Regeling agentschappen. De uitkomsten en
aanbevelingen worden begin 2022 verwacht.
Het bedrijfsresultaat van het Rijksvastgoedbedrijf is in 2021 uitgekomen op
€ 13,7 mln. positief.
Staat van baten en lasten
Tabel 73 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap RVB 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2020
(1)
(4)

Baten
- Omzet

1.291.990

1.267.062

‒ 24.928

1.222.000

waarvan omzet moederdepartement

138.140

191.186

53.046

135.589

waarvan omzet overige departementen

1.011.837

946.218

‒ 65.619

927.734

waarvan omzet derden

142.013

129.658

‒ 12.355

158.677

Rentebaten

0

387

387

3

Vrijval voorzieningen

0

768

768

0

63.964

62.818

‒ 1.146

97.905

1.355.954

1.331.035

‒ 24.919

1.319.908

Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten

317.085

313.404

‒ 3.681

295.666

- Personele kosten

238.837

250.432

11.595

234.696

waarvan eigen personeel

201.840

212.818

10.978

201.289

waarvan inhuur externen

36.997

36.702

‒ 295

33.092

0

912

912

315

- Materiële kosten

78.248

62.972

‒ 15.276

60.970

waarvan apparaat ICT

24.096

30.007

5.911

29.710

waarvan bijdrage aan SSO's

29.891

0

‒ 29.891

0

waarvan overige materiële kosten

24.261

32.965

8.704

31.260

waarvan overige personele kosten

Rentelasten

103.341

81.716

‒ 21.625

80.023

Afschrijvingskosten

389.588

354.214

‒ 35.374

326.081

- Materieel

389.588

354.214

‒ 35.374

326.081

0

0

0

0

389.588

354.214

‒ 35.374

326.081

waarvan apparaat ICT
waarvan overige materiële afschrijvingskosten
- Immaterieel

0

0

0

0

Overige lasten

545.940

570.291

24.351

586.909

0

5.764

5.764

12.441

545.940

564.527

18.587

574.468

1.355.954

1.319.625

‒ 36.329

1.288.679

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

11.410

11.410

31.229

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

0

11.410

11.410

31.229

waarvan dotaties voorzieningen
waarvan bijzondere lasten
Totaal lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

213

Toelichting
Baten
Omzet
Omzet moederdepartement
Onder de omzet moederdepartement worden de gebruiksvergoeding van
het Ministerie van BZK, de omzet voor de uitvoering van taken die voort­
vloeien uit de Comptabiliteitswet (zoals de verkoop en verhuur van
vastgoed en grondstoffen aan partijen buiten het Rijk, behandeling zakelijke
lasten en afwikkeling onbeheerde nalatenschappen) en de vergoedingen
voor de apparaatskosten buiten de huur- en verhuurrelatie verantwoord.
Onder deze laatste categorie vallen het beheer van monumenten met een
erfgoedfunctie, de beleidsondersteunende taken van het Rijksvastgoedbe­
drijf en het Energiebesparingsprogramma Rijkshuisvesting. Het moederde­
partement heeft gedurende 2021 voorschotten aan het Rijksvastgoedbedrijf
verstrekt. Op basis van de definitieve realisatiecijfers wordt het verschil
tussen de voorschotten en de realisatie afgerekend met het moederdepar­
tement.
De omzet moederdepartement is € 53,0 mln. hoger dan begroot. Dit wordt
met name veroorzaakt door een hogere omzet voor Projectrealisatie. Zie
hiervoor de toelichting bij het product Projectrealisatie. De omzet moeder­
departement is € 55,6 mln. hoger dan in 2020. Ook dit wordt met name
veroorzaakt door een hogere omzet voor Projectrealisatie.
De specificatie van deze omzet is als volgt:
Tabel 74 Omzet moederdepartement over 2021 (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2021

Realisatie
2020

Waarvan geleverde producten/diensten

191.186

135.589

1.1. Intern in gebruik geven kantoren

61.604

50.674

1.2. Intern in gebruik geven specialties

19.026

14.972

1.3. Intern in gebruik geven bijzondere specialties

49.094

34.628

1.4. Extern In gebruik geven

8.657

9.046

Omschrijving

2.2. DVO's specialties

458

273

39.001

11.725

4.1. Verkopen vastgoed

795

1.308

4.2. Verkopen grondstoffen

204

193

5.1. Strategische advisering/ondersteuning beleidsdirecties

6.824

8.342

5.2. Expertise en advies aan opdrachtgevers

3.843

2.937

5.3. Afhandelen onbeheerde nalatenschappen

1.680

1.491

0

0

191.186

135.589

3.1. Projectrealisatie t.b.v. RVB portefeuille

Waarvan overige bijdragen
Totaal

Omzet overige departementen
Onder de omzet overige departementen vallen de opbrengsten van de
interne verhuurcontracten met de ministeries, services die zowel via
incidentele opdrachten als contracten worden uitgevoerd en huisvestings­
adviezen aan rijksdiensten. Tevens valt hieronder de honorariumomzet aan
Defensie.
De omzet overige departementen ligt in lijn met de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

214

Omzet derden
Onder de omzet derden vallen de opbrengsten van de verkoop en verhuur
van vastgoed aan partijen buiten het Rijk. Onder deze post vallen tevens
de opbrengsten uit de exploitatie van bijzondere objecten (parkeergarages
en de grafelijke zalen) en taxaties voor derden.
De omzet derden is lager dan begroot, met name omdat er minder is
verkocht dan van tevoren geraamd, zoals toegelicht bij de omzet Verkoop.
De omzet derden is tevens lager dan in 2020. Ook hier ligt de oorzaak in
een lagere omzet verkopen vastgoed (€ 22,7 mln.).
Omzet per product
De producten zijn in de volgende omzetcategorieën te verdelen:
– Ingebruikgeving: betreft ter beschikking stellen van kantoren en
(bijzondere) specialties, het leveren van huisvestingsdiensten conform
het Rijkshuisvestingsstelsel en het in gebruik geven van Rijksvastgoed
aan partijen buiten de Rijksoverheid.
– In stand houden vastgoed: betreft onderhoud van kantoren, (bijzondere)
specialties en vastgoed en infrastructuur in eigendom van het Ministerie
van Defensie.
– Projectrealisatie: betreft projectrealisatie voor kantoren, (bijzondere)
specialties en vastgoed en infrastructuur in eigendom van het Ministerie
van Defensie.
– Verkoop: betreft verkoop van vastgoed en grondstoffen.
– Expertise en advies: betreft strategische advisering en ondersteuning
beleidsdirecties, expertise en adviesdiensten aan opdrachtgevers en
het afhandelen van onbeheerde nalatenschappen.
Tabel 75 Omzet per product over 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Ingebruikgeving

1.067.105

1.002.654

‒ 64.451

Waarvan extern

13.652

21.442

7.790

16.598

In stand houden vastgoed

53.644

71.074

17.430

176.663

Omschrijving

Verschil (3) = (2) Realisatie 2020 (4)
(1)
860.784

Waarvan andere eigenaar

31.644

45.453

13.809

42.572

Projectrealisatie

79.297

129.927

50.630

101.872

Waarvan andere eigenaar

47.334

50.669

3.335

56.610

Verkoop

50.039

19.000

‒ 31.039

42.107

Expertise en advies

41.905

44.407

2.502

40.574

1.291.990

1.267.062

‒ 24.928

1.222.000

Totaal

Ingebruikgeving
De totale omzet Ingebruikgeving ligt in lijn met de begroting. De hogere
opbrengsten bij de externe ingebruikgeving worden veroorzaakt doordat
de omzet van de overgenomen pachtboerderijen niet was begroot (€ 1,7
mln.). Daarnaast heeft een correctie plaatsgevonden met betrekking tot
voorgaande boekjaren (€ 5,8 mln.).
De omzet is € 141,9 mln. hoger dan in 2020, met name omdat in de realisatie
van 2021 de dekking voor In stand houden vastgoed is opgenomen (€ 105,0
mln.). Deze dekking is in 2020 niet opgenomen onder Ingebruikgeving, maar
onder In stand houden vastgoed.
In stand houden vastgoed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

215

De totale omzet voor In stand houden vastgoed is hoger dan begroot. Dit
wordt met name veroorzaakt door een hogere omzet voor een andere
eigenaar (Defensie, € 13,8 mln.). Een deel van omzet is begroot onder
Projectrealisatie, dit deel is later door Defensie toegevoegd aan het budget
voor In stand houden vastgoed. Daarnaast zijn er meer uren gemaakt dan
was voorzien.
De omzet is € 105,6 mln. lager dan in 2020. In de realisatie van 2020 is de
dekking voor In stand houden vastgoed opgenomen. Dit is in 2021 niet het
geval, zoals vermeld bij Ingebruikgeving.
Projectrealisatie
De omzet is hoger dan begroot doordat er bij Rijksprojecten meer (kleine)
investeringen en onderhanden projecten zijn afgerekend (€ 47,3 mln.).
Daardoor is de omzet tevens € 28,1 mln. hoger dan in 2020.
Verkoop
Er is minder verkocht dan van tevoren is geraamd. Met name de
opbrengsten van de eigendomsobjecten en de gebiedsontwikkelingspro­
jecten zijn lager uitgevallen dan begroot (€ 19,6 mln.), doordat de verkoop
van een aantal objecten is doorgeschoven naar latere jaren. Daarnaast is in
de begroting de te activeren apparaatsdekking opgenomen (€ 9,2 mln.).
Deze apparaatsdekking valt echter onder de bijzondere baten.
Expertise en advies
De omzet van Expertise en advies ligt in lijn met de begroting.
Vrijval voorzieningen
In 2021 is € 0,8 mln. vrijgevallen van de voorziening geschillen en rechts­
gedingen.
Bijzondere baten
Tabel 76 Bijzondere baten over 2021 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
(Terugneming) bijzondere waardeverminderingsverliezen

Realisatie
2021

Realisatie
2020

0

11.596

Overige baten

62.818

86.309

Totaal

62.818

97.905

Overige baten
De overige baten liggen in lijn met de begroting. De post bestaat met name
uit de mutaties van onderhanden werk (€ 12,8 mln.) en onderhanden
projecten (-/- € 12,1 mln.) en het geactiveerde honorarium (€ 62,2 mln.).
De mutaties onderhanden werk en onderhanden projecten zijn het verschil
tussen de begin- en eindstand van het jaar, met uitzondering van de geacti­
veerde rente voor herontwikkelingsprojecten (zie toelichting bij Leningen
bij het Ministerie van Financiën) en met uitzondering van projecten waarbij
het risico niet bij een derde ligt. Het geactiveerde honorarium heeft
betrekking op de huisvestingsprojecten van het Rijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

216

Lasten
Personele kosten
Eigen personeel
De personele kosten van het eigen personeel betreffen voor € 159,4 mln.
lonen, € 19,7 mln. sociale lasten, € 26,4 mln. pensioenlasten en € 5,0 mln.
aan personele exploitatie.
De personele kosten zijn hoger dan begroot (€ 9,3 mln.). Dit is met name toe
te schrijven aan de toename van het aantal ambtelijke fte’s, een hogere
reservering door toename in de verlofsaldi, de uitkering van de eenmalige
thuiswerkvergoeding en de afspraken uit de nieuwe CAO.
Materiële kosten
Apparaat ICT
De ICT-kosten zijn hoger dan begroot (€ 5,9 mln.). Een deel van deze kosten
is echter begroot onder de post Bijdrage aan SSO's (€ 16,8 mln.). Dit is later
herverdeeld naar de post Apparaat ICT. Per saldo valt deze post daarmee
€ 10,9 mln. lager uit dan begroot.
Dit wordt veroorzaakt doordat er in de begroting voor apparaat ICT € 2,5
mln. aan kosten voor externe inhuur zijn meegenomen. Deze vallen echter
onder de personele kosten. Daarnaast zijn er minder ICT-projecten gereali­
seerd, zijn de beheerkosten lager uitgevallen en is er minder externe
expertise ingeschakeld.
Bijdrage aan SSO's
Deze post is opgenomen in de begroting, maar later herverdeeld naar
Apparaat ICT (€ 16,8 mln.) en Overige materiele kosten (€ 13,1 mln.).
Overige materiële kosten
De overige materiële kosten zijn hoger dan begroot (€ 8,7 mln.). Een deel
van deze kosten is echter begroot onder de post Bijdrage aan SSO's (€ 13,1
mln.). Dit is later herverdeeld naar de post Overige materiële kosten. Per
saldo valt deze post daarmee € 4,4 mln. lager uit dan begroot. Dit wordt
veroorzaakt doordat er in de begroting voor overige materiële kosten een
post van € 1,5 mln. is opgenomen die onder de personele kosten valt.
Daarnaast zijn er enkele facilitaire kosten op andere wijze gefinanciërd en is
er door corona minder uitgegeven aan beurzen en binding van personeel.
Rentelasten
Onder deze post worden de rentekosten van de leningen en debetrente van
de rekening-courant Rijkshoofdboekhouding verantwoord. De gereali­
seerde rentelasten bestaan voor € 35,7 mln. uit rente van leningen van het
Ministerie van Financiën en voor € 46,0 mln. uit rente van DBFMOcontracten (Design Build Finance Maintain Operate). In het verslagjaar is
€ 2,7 mln. rente geactiveerd tegen een gemiddelde rentevoet van 0,26%
respectievelijk 2,69% (DBFMO-contracten).
De begroting is gebaseerd op geplande opleveringen in de projectenporte­
feuille. Het verschil tussen de begroting en de realisatie is het gevolg van
het feit dat nieuwe opleveringen van met name DBFMO-objecten naar
achteren geschoven zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

217

Afschrijvingskosten
Overige materiële kosten
Onder deze post worden de afschrijvingskosten voor materiële vaste activa
(gebouwen, inclusief inbouwpakketten en bedrijfsmiddelen) in het kader
van de Rijkshuisvesting (inclusief DBFMO-objecten) verantwoord. De
begroting is gebaseerd op geplande opleveringen in de projectenporte­
feuille. De realisatie is afhankelijk van het moment van de werkelijke
oplevering. De realisatie voor 2021 ligt in lijn met de begroting.
Overige lasten
Dotaties voorzieningen
In 2021 is € 1,8 mln. gedoteerd aan de voorziening asbestverontreiniging en
€ 4,0 mln. aan de voorziening geschillen en rechtsgedingen.
Bijzondere lasten
Tabel 77 Bijzondere lasten over 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Markthuren

171.532

149.686

‒ 21.846

Design Build Finance Maintain Operate lasten

95.563

82.474

‒ 13.089

79.475

Onderhoud Rijkshuisvesting

125.000

129.112

4.112

134.051

Belastingen en heffingen

23.816

25.002

1.186

26.066

Energielasten

29.513

21.887

‒ 7.626

23.224

Ontwikkeling en verkoop onroerend goed

30.300

20.675

‒ 9.625

21.660

Overige lasten

70.216

135.691

65.475

127.461

Totaal

545.940

564.527

18.587

574.468

Omschrijving

Verschil (3) = (2) Realisatie 2020 (4)
(1)
162.531

Markthuren
Onder deze post worden de huren verantwoord die het Rijksvastgoedbedrijf
aan de markt betaalt. Er zijn minder vierkante meters gehuurd en minder
kosten gemaakt dan waarmee in de begroting rekening was gehouden.
DBFMO-lasten
Onder deze post vallen de kosten die aan de consortia van de DBFMOobjecten zijn betaald, onder aftrek van de rente- en afschrijvingskosten.
Het verschil tussen de begroting en de realisatie is het gevolg van het feit
dat nieuwe opleveringen van DBFMO-objecten naar achteren geschoven
zijn.
Onderhoud Rijkshuisvesting
Onder deze post valt onder andere het preventief, curatief en planmatig
onderhoud voor de Rijkshuisvesting (waaronder ook de Dienstverlenings­
overeenkomsten), het beheer van bijzondere objecten en het onderhoud
van de overgenomen pachtboerderijen. De realisatie ligt in lijn met de
begroting.
Belastingen en heffingen
Het betreft hier de kosten van met name onroerendzaakbelasting en water­
schapslasten. De realisatie ligt in lijn met de begroting.
Energielasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

218

Deze post betreft de energiekosten van de kantorenvoorraad. De onder­
schrijding wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er in de begroting geen
rekening was gehouden met een aantal doorbelastingen aan klanten.
Ontwikkeling en verkoop onroerend goed
Dit betreft de kostprijs van de verkochte objecten, voor zover deze verkopen
in de omzet zijn opgenomen. Er is minder verkocht dan van tevoren
geraamd, zoals toegelicht bij de omzet Verkoop.
Overige lasten
De post overige lasten betreft met name facilitaire kosten leegstand (€ 7,7
mln.), servicekosten inhuurpanden (€ 27,5 mln.), kleine investeringen (€ 45,6
mln.), projectkosten regiotarief (€ 9,0 mln.) en kosten van onderhanden
werken en projecten (€ 37,4 mln.). De overschrijding wordt met name
veroorzaakt door hogere servicekosten inhuurpanden (€ 23,6 mln.), meer
afrekeningen van kleine investeringen (€ 19,1 mln.) en hogere kosten van
onderhanden projecten (€ 22,9 mln.).
Bij de begroting van servicekosten inhuurpanden is een verkeerde
inschatting van de verdeling van de kosten tussen het Rijksvastgoedbedrijf
en de gebruiker toegepast. Daarnaast is geen rekening gehouden met een
gewijzigd proces van afrekenen met de gebruiker. Dit laatste heeft geleid tot
een eenmalig resultaat uit voorgaande boekjaren van € 6,1 mln.
Zoals toegelicht bij de omzet Projectrealisatie, zorgt een hogere afrekening
ook voor een hogere kostprijs van de kleine investeringen en hogere kosten
van onderhanden projecten.
Balans
Tabel 78 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Activa
Vaste activa

7.587.208

Immateriële vaste activa

7.155.897

0

0

Materiële vaste activa

7.587.208

7.155.897

waarvan grond en gebouwen

5.732.857

5.628.905

waarvan installaties en inventarissen

1.050.446

898.984

803.905

628.008

waarvan projecten in uitvoering
waarvan overige materiële vaste activa

0

0

Vlottende activa

825.720

717.356

Voorraden en onderhanden projecten

362.942

349.234

Debiteuren

33.019

60.706

Overige vorderingen en overlopende activa

17.244

96.615

412.515

210.801

8.412.928

7.873.253

Eigen Vermogen

71.340

88.874

Exploitatiereserve

59.930

57.686

Onverdeeld resultaat

11.410

31.188

Liquide middelen
Totaal activa
Passiva

Voorzieningen

35.499

40.985

Langlopende schulden

7.595.849

7.172.359

Leningen bij het Ministerie van Financiën

6.720.084

6.425.599

Overige schulden

875.765

746.760

Kortlopende schulden

710.240

571.035

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

219

Balans 2021
Crediteuren

38.171

Belastingen en premies sociale lasten

Balans 2020
39.479

451

452

Kortlopend deel leningen

379.857

325.770

Overige schulden en overlopende passiva

291.761

205.334

8.412.928

7.873.253

Totaal passiva

Toelichting
Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa
– Het Rijksvastgoedbedrijf is geen juridisch eigenaar voor die objecten
waarvoor het ministerie van Financiën een financial leaseovereenkomst
heeft gesloten met het ABP. De boekwaarde van deze objecten bedraagt
per 31 december 2021 € 85,9 mln.
– Van de boekwaarde per 31 december 2021 heeft € 917,3 mln. betrekking
op objecten waarvoor het Rijksvastgoedbedrijf DBFMO-contracten heeft
afgesloten.
– Van de boekwaarde per 31 december 2021 heeft € 2.886,8 mln.
betrekking op specialties. Een specialty is een Rijksgebouw met voorzie­
ningen toegespitst op de te huisvesten organisatie: bijvoorbeeld
penitentiaire inrichtingen en gerechtsgebouwen. Omdat de specialty
houdende organisaties als kader- en behoeftesteller de meerjarenvisie
bepalen dragen zij ook het leegstand- en afstootrisico.
– In het verslagjaar is € 2,7 mln. rente geactiveerd tegen een gemiddelde
rentevoet van 0,26%.
– Het totaal van de boekwaarde van de afgekochte erfpachtrechten
bedraagt € 84,2 mln.
– Het Rijksvastgoedbedrijf activeert de nazorg op investeringsprojecten.
Een deel daarvan is nog niet verplicht aan leveranciers. Via de overige
waardeverminderingen is daarom € 21,5 mln. teruggenomen op de
boekwaarde van de activa. Dit is tevens in mindering gebracht op de nog
te betalen nazorg.
– In de investeringen zit tevens een activering van een DBFMO-object voor
€ 180,3 mln. en de overname van de pachtboerderijen van BZK voor
€ 30,3 mln.
Vlottende activa
Voorraden en onderhanden projecten
Onder deze post zijn onder andere de gebouwen en terreinen van het Rijks­
vastgoedbedrijf opgenomen die beschikbaar zijn voor verkoop. Deze
objecten zijn getaxeerd en afgewaardeerd indien de taxatiewaarde lager is
dan de boekwaarde.
Voorraad te verkopen onroerend goed
De voorraad te verkopen onroerend goed in eigendom is in 2021
afgenomen. De objecten worden gewaardeerd tegen kostprijs of de lagere
opbrengstwaarde. De opbrengstwaarde is gebaseerd op uitgevoerde
(interne) taxaties. De voorraad te verkopen KORV-objecten is toegenomen.
Voor een nadere toelichting omtrent KORV, verwijzen wij naar de toelichting
in de niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen. De onder deze
balanspost opgenomen categorie niet-KORV bestaat uit kosten die het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

220

Rijksvastgoedbedrijf maakt voor vastgoedobjecten (waaronder PLUKZEobjecten) die in opdracht van derden worden verkocht. Deze kosten bestaan
uit beheerkosten, onderhoudskosten en verkoopkosten. De betreffende
vastgoedobjecten zijn geen eigendom van het Rijksvastgoedbedrijf en
maken dan ook geen onderdeel uit van deze balanspost.
Onderhanden werk
Het gaat om de grondexploitatieprojecten die door het Rijksvastgoedbedrijf
voor eigen rekening en risico worden uitgevoerd en waarbij sprake is van
inherente risico’s en onzekerheden ten aanzien van de waardering. Op basis
van de huidige waardebepaling hoeft geen beroep te worden gedaan op
de garantiestelling van het Ministerie van Financiën via het Ministerie van
BZK.
Met de brief van de ministers van Financiën en VROM van 14 november
2008 (Kamerstukken II 2008/09, 31700 XIV, nr. 18) heeft het kabinet kenbaar
gemaakt het instrumentarium en de organisatorische inbedding voor
deelname aan gebiedsontwikkeling door het Rijk te willen versterken. In
het zogeheten Financieel Kader (Kamerstukken II 2009/10, 32275, nr. 1) is
beschreven hoe de sturing en beheersing van deze ontwikkelingsprojecten
- waar het in de regel gaat om langlopende, complexe projecten met veel
(private) partijen, grote marktonzekerheden en mede daardoor financiële
risico's - plaatsvindt. Eén van de instrumenten betreft de jaarlijkse waarde­
bepaling van het project om vast te stellen of de balanswaardering wordt
terugverdiend bij verkoop van de grond.
Onderhanden projecten
De post onderhanden projecten bestaat uit projecten die in opdracht van
departementen en derden worden uitgevoerd.
Debiteuren
Tabel 79 Debiteuren over 2021 (bedragen x € 1.000)
31-12-2021

31-12-2020

Debiteuren

33.019

60.706

Totaal

33.019

60.706

Van het debiteurensaldo betreft € 1,9 mln. vorderingen op het moederde­
partement, € 15,7 mln. op overige departementen en € 17,2 mln. op derden.
De daling van het debiteurensaldo ten opzichte van 2020 wordt met name
veroorzaakt door een stringenter debiteurenbeheer. Tevens stonden er
ultimo 2020 een groter aantal posten open vanwege een systeemmigratie.
Het Rijksvastgoedbedrijf heeft voor een deel vorderingen op derden
waarvan het debiteurenrisico ligt bij andere materieelbeheerders. Zo ligt
het debiteurenrisico voor een bedrag van € 0,6 mln. bij BZK.
Overige vorderingen en overlopende activa
Van de overige vorderingen en overlopende activa ultimo 2021 betreft € 12,2
mln. vorderingen op overige departementen en € 5,0 mln. op derden. De
daling in de nog te ontvangen bedragen ten opzichte van 2020 wordt
veroorzaakt door lagere vorderingen inzake DBFMO-contracten en service­
kosten inhuurpanden. De daling in de vooruitbetaalde bedragen wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

221

veroorzaakt doordat er in 2020 vanwege een systeemmigratie markthuren
vooruitbetaald waren met betrekking tot het eerste kwartaal van het nieuwe
jaar (€ 44,0 mln.). Dat is in 2021 niet het geval.
Liquide middelen
Tabel 80 Liquide middelen over 2021 (bedragen x € 1.000)
31-12-2021

31-12-2020

Rekening-courant RHB

412.515

210.801

Saldo per 31 december

412.515

210.801

Passiva
Eigen vermogen
Tabel 81 Eigen vermogen over 2021 (bedragen x € 1.000)
2019

2020

2021

Saldo per 1 januari

66.487

70.894

88.874

Saldo van baten en lasten

13.933

31.188

11.410

Uitkering aan het moederdepartement

‒ 9.526

‒ 13.208

‒ 28.944

Bijdrage door het moederdepartement

0

0

0

Overige mutaties

0

0

0

70.894

88.874

71.340

Directe mutaties in het eigen vermogen

Saldo per 31 december

Het eigen vermogen van een baten-lastenagentschap is gebonden aan
een maximumomvang van 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend
over de laatste drie jaar. Voor het Rijksvastgoedbedrijf mag conform de 5%regel € 61,0 mln. worden aangehouden. Het restant van € 12,6 mln. wordt
aan het moederdepartement afgedragen.
Voorzieningen
Tabel 82 Voorzieningen over 2021 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Dotatie

Vrijval

31-12-2021

Asbestverontreiniging

1-1-2021 Onttrekking
25.243

‒ 470

1.764

0

26.537

Geschillen en rechtsgedingen

15.742

‒ 10.012

4.000

‒ 768

8.962

Totaal

40.985

‒ 10.482

5.764

‒ 768

35.499

Asbestverontreiniging
De ‘voorziening asbestverontreiniging’ is opgenomen voor verwijdering
van asbest (saneren van aangebrachte asbestelementen) in de gebouwen­
voorraad, voor zover bekend bij het Rijksvastgoedbedrijf. De komende jaren
wordt asbest verwijderd in te renoveren en af te stoten eigendomsobjecten.
Het grootste deel van de voorziening zal naar verwachting binnen één tot
vijf jaar worden afgewikkeld.
Geschillen en rechtsgedingen
De voorziening voor geschillen en rechtsgedingen is opgenomen voor alle
lopende geschillen en rechtsgedingen, waarvoor met een redelijke mate van
zekerheid de uitkomst van deze zaken en de hieraan gerelateerde juridische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

222

kosten zijn in te schatten. De omvang van de voorziening is bepaald op basis
van een kostenraming die continu wordt bewaakt. De huidige voorziening
zal naar verwachting binnen vijf jaar worden afgewikkeld. In de voorziening
is een bedrag van € 4,0 mln. opgenomen voor het herstel van een gevel en
€ 3,5 mln. voor het herstel van een object met breedplaatvloeren.
Langlopende schulden
Schulden bij het Ministerie van Financiën
Dit betreffen leningen die bij het Ministerie van Financiën ter financiering
van grond en gebouwen zijn afgesloten. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft de
beschikking over een bouwrekening bij het Ministerie van Financiën,
waarmee projecten in aanbouw, tot het moment van oplevering, worden
gefinancierd. Na afronding van een bouwproject wordt een definitieve
lening afgesloten.
Het Ministerie van Financiën staat het Rijksvastgoedbedrijf een aantal
uitzonderingen toe op de Regeling agentschappen voor het gebruik en de
procedure leenfaciliteit. Zo is onder andere toegestaan:
– te lenen voor investeringen in grondposities en buiten gebruik gestelde
activa;
– te lenen voor de financiering van bijkomende kosten;
– de rente op de leningen voor herontwikkelingsprojecten toe te voegen
aan de hoofdsom.
De rentevoet van de leningen ligt tussen de 0,00% en 1,25%. Van de leningen
heeft € 6.214 mln. een looptijd langer dan vijf jaar.
Overige schulden
Onder deze schulden worden de lange termijnschulden aan consortia
opgenomen als gevolg van de DBFMO–contracten. Tegenover deze
schulden (kort en lang) staan onder de materiële vaste activa de objecten
gewaardeerd tegen een boekwaarde die hieraan gelijk is. Het Ministerie van
Financiën heeft ermee ingestemd het langlopende deel van de schulden in
afwijking van de Regeling agentschappen onder de langlopende schulden
op te nemen. De rentevoet van de langlopende schulden ligt tussen de
2,69% en 7,13%. Van de overige schulden heeft € 624,3 mln. een looptijd
langer dan vijf jaar.
Kortlopende schulden
De kortlopende schulden bevatten crediteuren (inclusief overige departe­
menten), schulden aan het moederdepartement, het kortlopende deel van
de langlopende schulden en overige schulden en overlopende passiva. In
deze laatste zijn onder meer de resterende betalingsverplichtingen uit
opgeleverde investeringsprojecten opgenomen.
Crediteuren
Van het crediteurensaldo betreft € 1,3 mln. schulden aan het moederdepar­
tement en € 38,7 mln. aan derden.
Belastingen en premies sociale lasten
Deze post bestaat uit het saldo van de nog te betalen VPB over 2016 t/m
2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

223

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën
Deze post bestaat uit het kortlopend deel van de leningen bij het Ministerie
van Financiën (€ 333,0 mln.) en het kortlopend deel van de langlopende
schulden DBFMO (€ 46,9 mln.).
Overige schulden en overlopende passiva
Van de overige schulden en overlopende passiva betreft € 78,6 mln.
schulden aan het moederdepartement, € 142,9 mln. aan overige departe­
menten en € 68,0 mln. aan derden.
De stijging van de vooruitontvangen bedragen ten opzichte van 2020 wordt
met name veroorzaakt doordat de ontvangen voorschotten van Defensie
de uitgaven overstijgen (€ 58,4 mln.) en het ontvangen voorschot van BZK
ter dekking van het herstelprogramma pachtboerderijen.
Kasstroomoverzicht
Tabel 83 Kasstroomoverzicht over 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)
1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

331.711

210.801

‒ 120.910

totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

2.463.498

2.428.266

‒ 35.232

totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

‒ 2.137.874

‒ 1.932.423

205.451

325.624

495.843

170.219

‒ 480.000

‒ 639.441

‒ 159.441

2. Totaal operationele kasstroom
totaal investeringen (-/-)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

0

33.299

33.299

‒ 480.000

‒ 606.142

‒ 126.142

eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

‒ 28.944

‒ 28.944

eenmalige storting door moederdepartement (+)

0

0

0

aflossingen op leningen (-/-)

‒ 335.365

‒ 286.954

48.411

3. Totaal investeringskasstroom

beroep op leenfaciliteit (+)

480.000

627.911

147.911

4. Totaal financieringskasstroom

144.635

312.013

167.378

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

321.970

412.515

90.545

Toelichting
Het kasstroomoverzicht geeft aan hoeveel kasmiddelen in de verslagpe­
riode beschikbaar zijn gekomen en op welke wijze gebruik is gemaakt van
deze middelen. Aan de hand van het kasstroomoverzicht worden de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten toegelicht.
Operationele Kasstroom
De operationele kasstroom is hoger dan begroot, doordat de uitgaven lager
zijn uitgevallen. Dit komt met name door het verschil in ontvangen
voorschotten en uitgaven met betrekking tot Defensie en BZK en door nog
af te dragen bedragen aan overige materieel beheerders.
Investeringskasstroom
Er is meer geïnvesteerd dan was voorzien in de begroting, maar het totaal
geïnvesteerd bedrag blijft binnen het leenplafond dat bij de 1e suppletoire
2021 is vastgesteld.
Financieringskasstroom
In 2021 is het surplus eigen vermogen van € 28,9 mln. aan het moederde­
partement afgedragen. Deze afdracht vloeit voort uit de jaarrekening 2020
en is bij het indienen van de ontwerpbegroting in het jaar 2020 nog niet
bekend en derhalve niet begroot. De aflossingen op de leningen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

224

Rijkshuisvestingsportefeuille zijn in 2021 lager uitgevallen. Dit komt met
name doordat er minder opleveringen hebben plaatsgevonden dan
begroot, waardoor de afgesloten definitieve leningen en de aflossingen
daarop ook zijn achtergebleven. Het hogere beroep op de leenfaciliteit is
het gevolg van een hogere investeringskasstroom.
Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 84 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021
Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021*

Omschrijving Generiek Deel
Fte-totaal (excl. externe inhuur)

2.070

2.140

2.223

2.271

2.217

Apparaat-omzetindicator

21,3%

24,4%

24,2%

24,7%

25,8%

Saldo baten en lasten

11.170

13.933

31.188

14.102

0

Saldo van baten en lasten (%)

0,9%

1,1%

2,4%

0,9%

0,0%

Ingebruikgeving

888.147

928.912

860.784

1.002.654

1.067.105

waarvan extern

17.607

17.422

16.598

21.442

13.652

In stand houden vastgoed

68.236

75.257

176.663

71.074

53.644

waarvan andere eigenaar

40.091

45.429

42.572

45.453

31.644

projectrealisatie

81.256

93.236

101.872

129.927

79.297

waarvan andere eigenaar

15.345

32.283

56.610

50.669

47.334

Verkoop

146.650

32.818

42.107

19.000

50.039

Expertise en advies

20.724

38.544

40.574

44.407

41.905

Rijkshuisvestingvoorraad x 1000 m² BVO

5.993

5.770

5.746

5.680

5.503

waarvan verhuurd

5.067

4.865

5.007

4.957

4.819

waarvan leeg frictie

NNB

46

29

41

57

waarvan leeg renovatie

NNB

458

378

367

316

waarvan leeg afstoot

NNB

401

332

315

289

Waarvan derden

NNB

NNB

NNB

NNB

23

waarvan eigendom

4.870

4.715

4.658

4.671

4.457

waarvan huur

1.123

1.055

1.088

1.009

1.046

Gemiddelde leegstand rijkshuisvestingvoor rekening RVB (%
t.o.v. voorraad)

NNB

NNB

NNB

NNB

NB
2,1 ‒ 2,8

Omzet per product (x € 1.000)

Omschrijving Specifiek Deel

Indicator Technische Kwaliteit rijkshuisvesting

2,21

2,20

2,19

2,23

50.128

3.874

8.891

‒ 4.586

>0

Projecten binnen budget gerealiseerd

97%

83%

88%

80%

85%

Projecten tijdig gerealiseerd

97%

94%

77%

69%

85%

Productiviteit

954

1.033

1.065

1.052

1.000

Doelmatigheid verkoop vastgoed

Voorraad beheerde Defensieobjecten
Gebouwen x 1000 m² bruto vloeroppervlak
Terreinen x 1000 m²

5.973

5.970

5.995

6.046

5.814

349.814

388.602

342.432

342.396

346.401

Toelichting
*Vanaf de begroting 2023 rapporteert het RVB ook over meer specifieke
prijsontwikkelingen binnen de organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

225

Generiek deel
Fte-totaal
Het Rijksvastgoedbedrijf is een vraag gestuurde dienst. De bezetting ultimo
2021 is ten opzichte van de begroting met 48 fte toegenomen. Dit is in lijn
met een toename in de productie.
Apparaat-omzetindicator
Hiervoor wordt verwezen naar de toelichting bij de staat van baten en lasten.
Saldo van baten en lasten
Hiervoor wordt verwezen naar de toelichting bij de staat van baten en lasten.
Omzet per product
Hiervoor wordt verwezen naar de toelichting bij de staat van baten en lasten.
Specifiek deel
Rijkshuisvestingvoorraad
De voorraad is hoger dan begroot. De voorraad is minder gedaald dan
aanvankelijk in de begroting was voorzien. Dit komt door wijzigingen in
de samenstelling van de portefeuille vanwege de veranderde behoefte van
opdrachtgevers.
Indicator Technische Kwaliteit rijkshuisvesting
De Indicator Technische Kwaliteit (ITK) geeft de score weer van de technische
kwaliteit van de vastgoedportefeuille op een bepaald tijdstip. De score loopt
van 1 (nieuwbouw) tot 6 (zeer slecht). De ITK is een gewogen gemiddelde
van de technische condities van alle gebouwelementen. Deze technische
condities worden bepaald door inspecties. De score is 2,23 voor 2021.
Doelmatigheid verkoop vastgoed
De verkopen van op de balans van het Rijksvastgoedbedrijf opgenomen
vastgoed hebben in 2021 tot een negatief resultaat geleid.
Projecten binnen budget gerealiseerd
In 2021 is de doelstelling om 85% van de projecten binnen budget af te
ronden onder de norm gerealiseerd. Oorzaak hiervan was een toegenomen
focus op de bewaking van andere administratieve uitgangspunten bij de
kleinere projecten.
Projecten tijdig gerealiseerd
Voor informatie over het behalen van de doelstelling is het van belang dat
de afgesproken en daadwerkelijke opleverdata tijdig en juist in de project­
enadministratie worden geregistreerd. De gerapporteerde realisatie is met
69% fors lager dan de doelstelling van 85%. Deels is dit het gevolg van
tijdelijke uitval van het registratiesysteem en door de uitval van personeel.
Daarnaast heeft de focus sterk gelegen op het gestegen aantal projecten en
is de beschikbare administratieve capaciteit in de laatste maanden van 2021
ingezet op het factureren van gerealiseerd werk.
Productiviteit
De productiviteit van het gehele RVB, dus inclusief niet schrijvende
medewerkers (Indirecte medewerkers en Medewerkers die Direct zijn, maar
conform de Tijdschrijfregeling 2019 niet meer behoeven te schrijven), ligt
eind 2021 op 1.052 uren. Dit ligt ruim boven de norm van 1.000 uren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

226

Voorraad beheerde Defensieobjecten
Het ministerie van Defensie is zelf verantwoordelijk voor de opbouw en
afname van haar vastgoedbestand. Het Rijksvastgoedbedrijf beheert die
portefeuille en adviseert Defensie daarbij. De realisatie ligt nagenoeg in lijn
met de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

227

16. Jaarverantwoording agentschap De Huurcommissie (DHC) per
31 december 2021
Inleiding
De Huurcommissie is een onpartijdige organisatie gericht op het oplossen
van geschillen tussen huurder en verhuurder. Het werkterrein wordt vooral
gevormd door het gereguleerde deel van de huurmarkt voor woonruimte.
Als huurders en verhuurders er onderling niet uitkomen, doet de Huurcom­
missie op verzoek uitspraken in het geschil omtrent voornamelijk de hoogte
van huurprijzen, het onderhoud en de servicekosten.
Duidelijke informatie over de huurprijswetgeving kan verschillen van
mening tussen huurders en verhuurders in een vroeg stadium oplossen en
zo procedures bij de Huurcommissie voorkomen. Via verzoekformulieren,
de internetsite, de daarop te vinden huurprijscheck en de telefonische
helpdesk, heeft de Huurcommissie die informatie in 2021 verschaft.
De organisatie is opgebouwd uit een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) de
Huurcommissie en een agentschap, de Dienst van de Huurcommissie. De
Dienst ondersteunt het ZBO. In deze jaarverantwoording van de Dienst zijn
ook de uitgaven van het ZBO opgenomen. Jaarlijks verstrekt het ministerie
van BZK een opdracht aan de Huurcommissie voor de uitvoering van de
huurgeschillenbeslechting- en overige werkzaamheden op basis van een
uitgebrachte offerte. Naast deze bijdrage vanuit het moederdepartement
wordt een bijdrage van de verhuurders ontvangen via de verhuurderbij­
drage en worden voor huurder en verhuurder gedifferentieerde leges
geheven.
Het jaar 2021 stond in het teken van het ‘Actieplan Aanpak Achterstanden’
met als doel de opgelopen werkvoorraad terug te dringen. Dit werd bewerk­
stelligd door het vaker toepassen van kennelijke voorzittersuitspraken, het
verbeteren van het intakeproces en een verdere vereenvoudiging van
procedures. De resultaten zijn ernaar. De werkvoorraad is met ruim 6.000
zaken gedaald van 9.408 aan het begin van het jaar naar 3.386 aan het einde.
Hiermee wordt een goede startpositie voor het nieuwe jaar geschapen
waarin de focus gelegd kan worden op het behalen van de wettelijke
doorlooptijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

228

Staat van baten en lasten
Tabel 85 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap DHC 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2) Verschil (3) = (2) (1)

Realisatie 2020
(4)

Baten
- Omzet

12.829

17.170

4.341

11.510

waarvan omzet moederdepartement

6.875

9.697

2.822

5.768

0

0

0

0

5.954

7.473

1.519

5.742

waarvan omzet overige departementen
waarvan omzet derden
Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

768

768

450

Bijzondere baten

0

8

8

5

12.829

17.946

5.117

11.965

Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten

12.811

17.713

4.902

11.405

- Personele kosten

8.978

14.401

5.423

8.831

waarvan eigen personeel

5.760

7.864

2.104

5.559

waarvan inhuur externen

2.551

6.152

3.601

2.899

667

385

‒ 282

373

- Materiële kosten

3.833

3.312

‒ 521

2.574

waarvan apparaat ICT

1.127

1.139

12

918

0

0

0

0

2.706

2.173

‒ 533

1.656

waarvan overige personele kosten

waarvan bijdrage aan SSO's
waarvan overige materiële kosten
Rentelasten

0

0

0

0

Afschrijvingskosten

18

62

44

18

- Materieel

18

62

44

18

waarvan apparaat ICT

18

54

36

15

waarvan overige materiële afschrijvingskosten

0

8

8

3

- Immaterieel

0

0

0

0

Overige lasten

1.456

871

‒ 585

2.303

0

46

46

882

1456

825

‒ 631

1.421

Totaal lasten

14.285

18.646

4.361

13.726

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

‒ 1.456

‒ 700

756

‒ 1.761

0

0

0

0

‒ 1.456

‒ 700

756

‒ 1.761

waarvan dotaties voorzieningen
waarvan bijzondere lasten

Agentschapsdeel Vpb-lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting
Baten
Omzet
Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement bestaat uit de vergoeding van de opdracht­
gevende beleidsdirectie Wonen onderdeel van het DG Bestuur, Ruimte en
Wonen. Deze bijdrage is hoger vastgesteld door de activiteiten ondernomen
in het kader van het Actieplan.
Omzet derden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

229

De omzet derden bestaat uit de verhuurderbijdrage die aan de verhuurders
in rekening is gebracht en uit de ontvangen leges. De in rekening gebrachte
verhuurderbijdrage is jaarlijks gelijk en bedraagt € 5,5 mln. De gerealiseerde
legesontvangsten zijn hoger dan geraamd door de hogere productie en
verkleining van de werkvoorraad. Waar in de begroting uitgegaan was van
€ 0,4 mln. is € 2,0 mln. gerealiseerd.
Vrijval voorzieningen
In de loop van 2021 heeft een medewerker die aan het Van Werk Naar Werk
traject deelnam een nieuwe functie gevonden en twee medewerkers die ook
aan dit traject deelnamen hebben een overeenkomst gesloten met de
Huurcommissie. Hierdoor is een groot deel van de voorziening Reorgani­
satie 2018 vrijgevallen.
Bijzondere baten
De bijzondere baten bestaan uit aanmaningsvergoedingen die ontvangen
zijn via het CJIB.
Lasten
Personele kosten
Eigen personeel
De kosten voor eigen personeel zijn hoger uitgevallen door voornoemd
Actieplan. Daarnaast zijn daar waar mogelijk externe inhuurkrachten
verambtelijkt.
Inhuur externen
In 2021 is tijdelijk extra personeel aangetrokken voor de hogere productie­
doelstelling en de aandacht voor het uitvoeringsbeleid in het kader van
het Actieplan. De krappe arbeidsmarkt heeft ertoe geleid dat sterk geleund
moest worden op externen. Dit zal nog zijn doorwerking kennen naar de
eerste helft van het jaar 2022.
Overige personele kosten
De overige personele kosten zoals reis-, verblijf- en studiekosten zijn mede
door de gevolgen van het coronavirus lager uitgevallen dan was ingeschat.
Overige materiële kosten
De overige materiële kosten zijn lager uitgevallen dan begroot. De kosten
voor huisvesting waren € 0,4 mln. lager dan begroot en ook de kosten voor
uitbesteding van specifieke werkzaamheden zijn € 0,1 mln. achtergebleven
bij de begroting.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn door investeringen in laptops, telefoons, en
apparatuur voor het houden van videozittingen hoger dan oorspronkelijk
begroot door hogere investeringen in de deze hardware door dat er meer
werknemers werkzaam zijn en door investeringen in de door de pandemie
noodzakelijke videoverbindingen.
Overige lasten
Dotaties voorzieningen
Zie de toelichting op de balanspost 'Voorzieningen'. De dotatie was niet
begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

230

Bijzondere lasten
Hieronder zijn de diverse kosten met betrekking tot projecten tot verbete­
ringen in de werkprocessen van de Huurcommissie uitgesplitst. Ten
opzichte van de begroting zijn in de offerte voor 2021 de geschatte bedragen
voor de werkzaamheden verlaagd naar € 0,8 miljoen. Met name de uitgaven
voor het nieuwe zaaksysteem waren in het jaar 2021 lager dan initieel
begroot. De projecten kwaliteit aan de poort en eenvoudig naar gezag zijn
in de loop van 2021 opgenomen in het reguliere uitvoeringsproces. In 2021
is tenslotte met drie medewerkers van de Dienst van de Huurcommissie
een overeenkomst aangegaan om gebruik te maken van de stimulerings­
premie bij ontslag op eigen verzoek. Hier is in 2021 € 0,3 mln voor
vrijgemaakt.
Saldo van baten en lasten
Over 2021 heeft de Dienst van de Huurcommissie een negatief exploitatie­
resultaat behaald van € 0,7 mln. De primaire focus in 2021 was het terug­
dringen van de opgelopen werkvoorraad en het verbeteren van de
werkprocessen in het kader van het Actieplan. Om dit doel te bereiken is in
2021 meer extra ambtelijk en extern personeel aangetrokken dan was
ingeschat. Daartegenover stonden hogere legesinkomsten en een vrijval
van een reorganisatievoorziening. Per saldo resulteert een negatief resultaat
van circa € 0,7 mln.
In tegenstelling tot voorgaande jaren is bijdrage voor bijzondere lasten van
het moederdepartement ontvangen geclassificeerd als reguliere bedrijfs­
voering en daarom worden deze bijdragen meegenomen in de omzet
moederdepartement.
Balans
Tabel 86 Balans per 31 december 2021 (bedragen x € 1.000)
Balans 2021

Balans 2020

Activa
Vaste activa

180

85

Immateriële vaste activa

0

0

Materiële vaste activa

180

85

15

28

165

57

3.973

5.999

1.414

679

waarvan grond en gebouwen
waarvan installaties en inventarissen

0

waarvan projecten in uitvoering
waarvan overige materiële vaste activa
Vlottende activa

0

Voorraden en onderhanden projecten
Debiteuren
Overige vorderingen en overlopende activa

0
55

1.997

Liquide middelen

2.504

3.323

Totaal activa

4.153

6.084

Passiva
Eigen Vermogen

‒ 159

974

Exploitatiereserve

541

2.735

Onverdeeld resultaat

‒ 700

‒ 1.761

445

1.482

Langlopende schulden

0

0

Leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

3.867

3.628

Voorzieningen

Kortlopende schulden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

231

Balans 2021
Crediteuren

Balans 2020
1.535

1.007

Belastingen en premies sociale lasten

0

0

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

Overige schulden en overlopende passiva

2332

2.621

Totaal passiva

4.153

6.084

Toelichting
Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa
Installaties en inventarissen
De materiële activa bestaan uit hardware en installaties. De Dienst van de
Huurcommissie huurt zijn kantoorruimten, deze panden staan daarom niet
op de balans. In 2021 zijn investeringen gedaan in laptops, telefoons, en
apparatuur voor het houden van videozittingen. Deze zijn opgenomen bij
de overige materiele activa.
Vlottende activa
Debiteuren
In november 2021 is de verhuurdersbijdrage in rekening gebracht waarvan
het merendeel eind 2021 is ontvangen. De vordering per 31 december 2021
op verhuurders bedraagt nog € 0,8 mln. Gezien de hogere productie in 2021
is de debiteurenpost voor de leges ook navenant hoger. De nog te
ontvangen in rekening gebrachte legesveroordelingen over 2021 bedragen
in totaal € 0,6 mln.
Overige vorderingen en overlopende activa
Deze post betreft vooruitbetaalde kosten aan derden in 2021 voor het jaar
2022 en betaalde waarborgsommen. Het grote verschil met het voorgaand
jaar is de afwikkeling van de vordering op het moederdepartement van € 1,9
mln.
Liquide middelen
De post liquide middelen betreft het saldo van de rekening courant RHB ten
bedrage van € 2,5 mln. zoals overeenkomt met het saldobiljet per
31 december 2021.
Passiva
Eigen vermogen
Exploitatiereserve
In 2021 is het verloop van het eigen vermogen als volgt:
Tabel 87 Omschrijving exploitatiereserve (bedragen x € 1.000)
Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Stand 1 januari 2021

Exploitatie- Onverdeeld Totaal eigen
reserve
resultaat
vermogen
2.735

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

‒ 1.761

974

232

Exploitatie- Onverdeeld Totaal eigen
reserve
resultaat
vermogen

Omschrijving (bedragen x € 1.000)
Verwerking onverdeeld resultaat 2020

‒ 1.761

Afroming eigen vermogen

‒ 433

1.761

Resultaat 2021
Stand 31 december 2021

0
‒ 433

541

‒ 700

‒ 700

‒ 700

‒ 159

Het eigen vermogen wordt gevormd door enerzijds de exploitatiereserve en
anderzijds het onverdeeld negatieve resultaat over 2021. De exploitatiere­
serve is in 2021 gemuteerd door verwerking van het onverdeeld resultaat
2020. In 2021 heeft een afroming van het eigen vermogen plaatsgevonden.
Onverdeeld resultaat
Het negatieve exploitatieresultaat over 2021 wordt ten laste gebracht van
het eigen vermogen waardoor dit eigen vermogen € 159.000 negatief wordt.
Conform de regeling agentschappen draagt de eigenaar zorg voor
aanvulling tot het minimumniveau van 0. Dit zal plaatsvinden bij de 1e
suppletoire wet 2022 waarin ook de effecten van de overeengekomen offerte
voor het jaar 2022 worden verwerkt.
Voorzieningen
De voorzieningen die op de balans staan betreffen kosten in verband met
de reorganisaties van de Dienst van de Huurcommissie in 2009, 2012 en
2018. Deze post is gedaald door de reguliere onttrekkingen, een kleine
dotatie en een grote vrijval van 0,7 mln zoals bij de baten toegelicht.
Kortlopende schulden
Crediteuren
Dit betreft in 2021 ontvangen maar per ultimo 2021 nog niet betaalde
facturen voor gemaakte kosten die betrekking hebben op 2021. Het verschil
ten opzichte van het voorgaand jaar is met name gelegen in de factuur voor
de huur over heel 2021 die laat in het jaar is ontvangen.
Overige schulden en overlopende passiva
De overlopende passiva bestaan met name uit de nog te ontvangen
facturen, de reservering van de vakantie uren van het personeel en enkele
vooruit ontvangen bedragen. Deze post is licht gedaald ten opzichte van
eind 2020.
Kasstroomoverzicht
Tabel 88 Kasstroomoverzicht over 2021 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)
1. Rekening courant RHB 1 januari + depositorekeningen

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - (1)

1.925

3.323

1.398

12.829

18.389

5.560

‒ 14.267

‒ 18.618

‒ 4.351

‒ 1.438

‒ 229

1.209

totaal investeringen (-/-)

0

‒ 157

‒ 157

totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

0

0

0

0

‒ 157

‒ 157

eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

‒ 1.600

‒ 433

1.167

eenmalige storting door moederdepartement (+)

1.456

0

‒ 1.456

aflossingen op leningen (-/-)

0

0

0

beroep op leenfaciliteit (+)

0

0

0

‒ 144

‒ 433

‒ 289

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

233

totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
2. Totaal operationele kasstroom

3. Totaal investeringskasstroom

4. Totaal financieringskasstroom

Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

5. Rekening courant RHB 31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

343

Verschil (3) = (2) - (1)
2.504

2.161

Toelichting
Operationele Kasstroom
Het actieplan heeft geleid tot hogere operationele kasstroom. Doordat nu
ook de ontvangsten voor de bijzondere uitgaven worden meegenomen in
de staat van baten en lasten is de totale operationele kasstroom minder
negatief. De afname van de kortlopende vorderingen en de toename van
de debiteuren hebben daarnaast zijn invloed gehad op de operationele
kasstroom.
Investeringskasstroom
In 2021 zijn investeringen gedaan in onder andere laptops, telefoons, en
apparatuur voor het houden van videozittingen voor € 0,2 mln.
Financieringskasstroom
In 2021 heeft het moederdepartement het eigen vermogen van de Dienst
van de Huurcommissie afgeroomd met € 0,4 mln. Van de leenfaciliteit wordt
geen gebruik gemaakt.
Doelmatigheidsindicatoren
Tabel 89 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2021
Realisatie

Vastgestelde
begroting

2018

2019

2020

2021

2021

Omschrijving Generiek Deel
Gemiddeld integraal tarief/uur

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

Fte-totaal (excl. externe inhuur)

50

60

76

91

76

‒ 47%

‒ 3%

‒ 15%

‒ 4%

‒ 11%

Huurprijsgeschillen

3.937

4.614

3.177

7.770

5.908

Servicekostengeschillen

1.819

1.611

1.490

5.030

2.420

Huurverhogingsgeschillen

935

3.083

3.220

491

6.253

Klachten huurders jegens verhuurders

0

195

390

426

500

Wet overleg huurders verhuurders

1

14

19

24

15

Advies geliberaliseerde huurprijs

0

0

0

0

5

Eenmalige huurverlaging bij laag inkomen

0

0

0

83

0

Verzet

152

275

278

2.792

0

Totaal

6.844

9.792

8.574

16.616

15.101

% Huurpijsgeschillen afgerond binnen 4 maanden

60%

45%

59%

30%

90%

% Servicekostengeschillen afgerond binnen 4 maanden (5 mnd in
2018 en 2019)

61%

49%

50%

21%

90%

% Huurverhogingsgeschillen afgerond binnen 4 maanden

98%

94%

99%

29%

90%

% Wohv-geschillen afgerond binnen 8 weken (n.b. is niet
beschikbaar)

n.b.

n.b.

74%

79%

90%

% ADR-geschillen afgerond binnen 90 dagen

90%

86%

80%

59%

>90%

Saldo van baten en lasten (%)

127

Productie per geschilsoort

Omschrijving Specifiek Deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

234

Gemiddeld integraal tarief/uur
Er worden geen uren geschreven binnen de Huurcommissie. Dit maakt dat
een gemiddeld integraal tarief per uur niet te geven is. De gemiddelde
kosten per geschil zijn wel inzichtelijk. Deze bedragen € 1.115 per geschil. Dit
is duidelijk lager dan het voorgaand jaar (€ 1.600 per geschil) ondanks het
nagenoeg ontbreken van relatief eenvoudig te behandelen huurverhogings­
zaken als gevolg van de huurbevriezing.
Fte-totaal
Gezien de hoge productie en de wens tot verambtelijking is het aantal fte’s
in dienst van de Huurcommissie gestegen.
Saldo van baten en lasten
Het saldo van baten en lasten is ‒ 4%. Dit hangt nauw samen met de hogere
personeelslasten als gevolg van het actieplan.
Productie
Het jaar 2021 stond in het teken van het wegwerken van de ontstane
werkvoorraad. In totaal zijn bijna dubbel zoveel zaken afgehandeld als het
voorgaand jaar. Dit zijn met name de huurprijs- en servicekostengeschillen.
Door de huurbevriezing zijn nagenoeg geen huurverhogingsgeschillen
binnengekomen. In onderstaande tabel is deze voorraadontwikkeling in
het uitvoeringsjaar geschetst waaruit is op te maken dat de werkvoorraad
gedaald is met ruim 6.000 zaken.
Tabel 90 Voorraadontwikkeling 2021
Voorraadontwikkeling

1-jan-21 instroom

productie

31-dec-21

Huurprijsgeschillen

5.016

4.193

7.770

1.439

Servicekosten

3.485

2.798

5.030

1.253

Huurverhoging

387

129

491

25

7

30

24

13

249

229

426

52

Wet overleg huurders verhuurders
Klachten huurders jegens verhuurders
Eenmalige huurverlaging laag inkomen
Subtotaal

0

86

83

3

9.144

7.465

13.824

2.785

Verzet

264

3.129

2.792

601

Totaal:

9.408

10.594

16.616

3.386

De hoge productie is mede tot stand gekomen door het hoger aantal
voorzittersuitspraken. Eenvoudige zaken komen met een dergelijke
uitspraak niet meer op zitting zodat zittingscommissies zich kunnen richten
op de meer complexe zaken. Tegen een voorzittersuitspraak kan verzet
worden aangetekend, het aantal verzetzaken is dan ook navenant gestegen.
Specifiek deel
Het actieplan is gericht op het wegwerken van de opgelopen (en daarmee
verouderde) werkvoorraad en mede daarmee het behalen van de wettelijke
doorlooptijden. Een groot deel van de aanwezige voorraad had zijn
oorsprong in het jaar 2020. Door de pandemie was het niet mogelijk deze
in dat jaar af te doen. Dit drukt nu het percentage afwikkelingen binnen de
in de begroting gestelde termijnen sterk over de gehele linie. Van de 16.616
afgewikkelde zaken is bij 9.023 zaken de oorsprong uit 2020 of eerdere jaren.
Het gewogen gemiddelde afwikkelingspercentage binnen gestelde termijn
van de zaken die zijn binnengekomen in 2021 is 65%, van de zaken die zijn
binnengekomen in 2020 en eerdere jaren is dit percentage slechts 8%. In
totaliteit is 34% van de zaken binnen gestelde termijn afgewikkeld. Nu de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

235

werkvoorraad op een acceptabel niveau is gebracht kan de focus gelegd
worden op het behalen van de wettelijke doorlooptijden, het achterliggend
doel van het actieplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

236

17. Saldibalans
Tabel 91 Saldibalans per 31 december 2021 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
(bedragen x € 1.000)
Activa

31-12-2021

31-12-2020

Intra-comptabele posten

Passiva

31-12-2021

31-12-2020

1.039.375

922.242
5.971.991

Intra-comptabele posten

1)

Uitgaven ten laste van de begroting

3)

Liquide middelen

4)

Rekening-courant RHB1

0

0

4a) Rekening-courant RHB

7.626.988

5)

Rekening-courant RHB Begrotingsreserve

343.668

281.133

5a) Begrotingsreserves

343.668

281.133

6)

Vorderingen buiten begrotingsverband

27.455

35.076

7)

31.147

103.501

8)

Kas-transverschillen

0

0

9.041.178

7.278.867

9.041.178

7.278.867

0

0

692.252

747.024

Subtotaal intra-comptabel

8.667.919

6.961.305

2.136

1.353

Extra-comptabele posten
9)

11a) Tegenrekening schulden
12) Voorschotten

Ontvangsten ten gunste van de begroting

Schulden buiten begrotingsverband

Subtotaal intra-comptabel
Extra-comptabele posten

Openstaande rechten

10) Vorderingen

2)

0

0

8.675.394

6.584.853

9a) Tegenrekening openstaande rechten
10a)Tegenrekening vorderingen
11) Schulden
12a)Tegenrekening voorschotten

0

0

692.252

747.024

0

0

8.675.394

6.584.853

13a) Tegenrekening garantieverplichtingen

27.569

27.569

13) Garantieverplichtingen

27.569

27.569

14a) Tegenrekening andere verplichtingen

1.620.540

1.015.482

14) Andere verplichtingen

1.620.540

1.015.482

0

0

0

0

Subtotaal extra-comptabel

11.015.755

8.374.928

Subtotaal extra-comptabel

11.015.755

8.374.928

Totaal

20.056.933

15.653.795

Totaal

20.056.933

15.653.795

15) Deelnemingen

15a)Tegenrekening deelnemingen

1 Rijkshoofdboekhouding

Toelichting op de saldibalans per 31 december 2021 HVII
Ad 1. en 2. Uitgaven en ontvangsten
Bij de begrotingsuitgaven en -ontvangsten zijn de gerealiseerde uitgaven
en ontvangsten opgenomen met betrekking tot het jaar 2021 waarvoor de
Rijksrekening nog niet door de Tweede Kamer is goedgekeurd.
Ad 3. Liquide middelen
De post liquide middelen is onder andere opgebouwd uit het saldo bij de
banken en de contante gelden aanwezig in de kluis van de kasbeheerders.
Tabel 92 Overzicht liquide middelen (bedragen in €)
Liquide middelen
a) Kasbeheerders Rijksdiensten
b) Houders Kleine Kas

Saldo
2.135.645
236

c) Overige liquide middelen
Totaal

0
2.135.881

Ad a) Kasbeheerders Rijksdiensten
Deze post is gebaseerd op de verantwoording van de kasbeheerder. Deze
post bestaat uit het banksaldo van de kasbeheerder AIVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

237

Ad b) Houders Kleine Kas
Het bedrag bestaat uit voorschotverstrekkingen aan houders van een kleine
kas en is gebaseerd op saldoverklaringen.
Ad 4a. Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding
Op de Rekening‑courant met de Rijkshoofdboekhouding (RHB) is de
financiële verhouding met het Ministerie van Financiën weergegeven.
Opgenomen zijn de bedragen conform Rekening-courant afschriften en
het saldobiljet van genoemd departement.
Tabel 93 Overzicht Rekening-courant Rijkshoofdboeking (bedragen in €)
Rekening-courant

Saldo

a) Rekening-courant FIN/RHB

7.626.987.030

Totaal

7.626.987.030

Het saldo vertegenwoordigt de reguliere mutaties met betrekking tot
Hoofdstuk VII.
Ad 5. Rekening-courant RHB Begrotingsreserves
Tabel 94 Overzicht Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding
begrotingsreserves (bedragen in €)
Begrotingsreserves

Saldo

a) Risicovoorziening NHG

264.731.447

b) Risicovoorziening Sanerings- en Projectsteun Woningcorporaties

78.935.751

Totaal

343.667.198

Het saldo vertegenwoordigt de middelen van de risicovoorzieningen
Nationale Hypotheekgarantie (NHG) en Sanerings- en projectsteun woning­
corporaties.
Ad 5a. Begrotingsreserves
Ad 5a. Begrotingsreserves
De post begrotingsreserves is als volgt opgebouwd:
Tabel 95 Overzicht begrotingsreserves (bedragen in €)
Begrotingsreserves

Saldo

a) Risicovoorziening NHG

264.731.447

b) Risicovoorziening Sanerings- en Projectsteun Woningcorporaties

78.935.751

Totaal

343.667.198

Tabel 96 Overzicht verloop Sanering- en Projectsteun Woningcorporaties
(bedragen x € 1 mln.)
Begrotingsreserves Saldo 1-1-2021 Toevoegingen Onttrekkingen
Nationale
Hypotheekgarantie

201,2

Saneringssteun
Woningcorporaties

73,2

Projectsteun
Woningcorporties

6,7
281,1

Saldo 31-12-2021

63,5
1

63,5

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

Artikel

264,7

3

72,2

3

6,7

3

343,6

238

Ad a) Risicovoorziening NHG
Voor de achtervangfunctie van het Rijk bij de Nationale Hypotheekgarantie
(NHG) draagt het Waarborgfonds Eigenwoning (WEW) een achtervangver­
goeding af aan het Rijk. In 2020 bedroeg deze afdracht 0,3% van iedere
nieuwe afgegeven hypotheekgarantie. Deze afdracht wordt doorberekend
aan de consument. In 2021 heeft het Rijk de afdrachten over het boekjaar
2020, ter grootte van afgerond € 63,5 mln., ontvangen. Dit bedrag is in de
daartoe bestemde risicovoorziening gestort. Eind 2021 bedroeg de risico­
voorziening cumulatief € 264,7 mln..
Ad b) Risicovoorziening Saneringssteun en projectsteun
Woningcorporaties
Woningcorporaties kunnen als zij in financiële problemen zitten, op grond
van de Woningwet (art. 57 BTIV) saneringssubsidie aanvragen. De taak voor
sanering en reguliere projectsteun aan woningcorporaties is gemandateerd
aan het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). De hiervoor
beschikbare middelen worden aangehouden in de risicovoorziening bij
het Rijk.
Er is in 2021 geen saneringssubsidie of projectsteun verstrekt. Vestia werkt
aan een structurele oplossing voor haar financiële problematiek zal naar
verwachting per 1 januari 2023 klaar zijn. Met het zicht op de structurele
oplossing en omdat Vestia aan alle voorwaarden en verplichtingen uit het
saneringsbesluit van 2012 heeft voldaan, is de sanering van Vestia in 2021
vervroegd afgerond.
Bij de sanering van Vestia is destijds tussen het Centraal Fonds voor de
Volkshuisvesting (CFV) en Vestia afgesproken dat 40% van de kosten die
worden gemaakt voor het onderzoek naar de aansprakelijkheid van banken
wordt vergoed uit de risicovoorziening. In 2021 heeft Vestia hiervoor een
bijdrage van afgerond € 0,9 mln. ontvangen. Tevens worden elk jaar kosten
gemaakt voor de uitvoering van de saneringstaak, deze bedroegen in 2021
afgerond € 0,1 mln. Deze bijdragen zijn onttrokken aan de risicovoorziening.
In 2021 is de saneringssubsidie voor Vestia definitief vastgesteld. Vestia
heeft € 43.228 aan teveel ontvangen subsidie terugbetaald. Dit is aan de
risicovoorziening toegevoegd.
Eind 2021 bedraagt de risicovoorziening in totaal € 78,9 mln. waarvan € 72,2
voor sanering en € 6,7 mln. voor projectsteun.
Ad 6. Vorderingen buiten begrotingsverband
Het bedrag aan vorderingen buiten begrotingsverband is als volgt
opgebouwd:
Tabel 97 Overzicht vorderingen buiten begrotingsverband (bedragen in €)
Type Vorderingen
a) Vorderingen Kasbeheerders Rijksdiensten

Saldo
778.207

b) Te vorderen van Ministeries en derden

23.852.204

c) Intra-comptabele voorschotten

2.598.554

d) Intra-comptabele debiteuren

225.861

Totaal

27.454.826

Ad a) Vorderingen Kasbeheerders Rijksdiensten
Dit bedrag is gebaseerd op de verantwoording van de kasbeheerder en
bestaat uit de vorderingen van de AIVD voor een bedrag van € 0,8 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

239

Ad b) Te vorderen van ministeries en derden
In dit bedrag zijn aan diverse departementen door te berekenen posten
betreffende uitgevoerde dienstverleningsafspraken opgenomen.
Ad c) Intra-comptabele voorschotten
Dit bedrag bestaat voornamelijk uit voorschotten aan personeel in verband
met salaris en vergoedingen studiekosten (€ 2,6 mln.).
Ad d) Intra-comptabele debiteuren
Dit bedrag heeft betrekking op nog te verrekenen bedragen van de maand
december 2021 inzake APG (€ 0,1 mln) en de BTW vorderingen (0,1 mln.).
Ad 7. Schulden buiten begrotingsverband
Het bedrag aan schulden buiten begrotingsverband is als volgt opgebouwd:
Tabel 98 Overzicht schulden buiten begrotingsverband (bedragen in €)
Schulden
a) Schulden Kasbeheerders Rijksdiensten

Saldo
1.910.824

b) Nog af te dragen loonheffing en Sociale premies

0

c) Overige intra-comptabele schulden

8.158.809

d) Ontvangst subsidie gemeente Appingedam

21.077.044

Totaal

31.146.677

Ad a) Schulden Kasbeheerders Rijksdiensten
Dit bedrag is gebaseerd op de verantwoording van de kasbeheerder. Het
gaat om het saldo bij de kasbeheerder AIVD over de maand december 2021
voor een bedrag van € 1,9 mln.
Ad c) Overige intra-comptabele schulden
Dit bedrag heeft onder andere betrekking op nog te verrekenen bedragen
van de agentschappen (€ 0,6 mln) en eigen risicodragerschap/ WIA (€ 7,5
mln).
Ad d) Ontvangst subsidie gemeente Appingedam
Dit bedrag is door de NCG ontvangen van de gemeente Appingedam in
het kader van de versterkingsoperatie t.b.v. het slopen en nieuwbouwen en
aardgasvrij bouwen van 165 vliesgevel en 69 gemetselde woningen in de
wijk Opwierde-Zuid in de gemeente Appingedam.
Ad 9. Openstaande rechten
Ad 9a. Tegenrekening openstaande rechten
Balanspost 9 is niet van toepassing: BZK heeft geen Openstaande rechten.
Ad 10. Vorderingen
Ad 10a. Tegenrekening vorderingen
Het saldo per 31 december 2021 kan als volgt worden gespecificeerd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

240

Tabel 99 Overzicht vorderingen naar ontstaansjaar (bedragen in €)
Ontstaansjaar vorderingen

Stand per
31-12-2021

t/m 2016
2017

0
127.763

2018

54.453

2019

142.088

2020

38.316.682

2021

208.211.337

Totaal excl. toeslagen

246.852.323

Toeslagen

Stand per
31-12-2021

Toeslagjaar 2014 en ouder

34.892.603

Toeslagjaar 2015

17.605.462

Toeslagjaar 2016

21.491.138

Toeslagjaar 2017

27.007.267

Toeslagjaar 2018

48.633.785

Toeslagjaar 2019

86.681.072

Toeslagjaar 2020

159.567.834

Toeslagjaar 2021

49.522.186

Toeslagjaar 2022

‒ 2.523

Toeslagjaar diverse
Totaal toeslagen

0
445.398.824
Stand per
31-12-2021

TOTAAL

692.251.147

Tabel 100 Overzicht tegenrekening vorderingen per artikel per
31 december 2021 (bedragen in €)
Art. Omschrijving
1 Openbaar bestuur en democratie
2 Nationale veiligheid
3 Woningmarkt

Saldo
59.569
3.008.498
480.733.110

4 Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit

2.155.636

5 Ruimtelijke ordening en Omgevingswet

1.845.200

6 Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving

814.589

7 Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid

470.752

9 Uitvoering Rijksvastgoedbeleid

0

10 Groningen versterken en perspectief

172.347.632

11 Centraal apparaat

30.816.161

12 Algemeen
Totaal

0
692.251.147

Naar mate van opeisbaarheid
Alle vorderingen zijn direct opeisbaar.
Toelichting
Artikel 1: Openbaar bestuur en democratie
Dit betreffen enkele vorderingen (€ 0,05 mln.) i.h.k.v. de referendumcom­
missie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

241

Artikel 2: Nationale Veiligheid
Het betreft hier vorderingen met betrekking tot pensioenpremies voor
medewerkers welke gedetacheerd zijn bij Internationale Volkenrechtelijke
organisaties (€ 0,08 mln.), openstaande vorderingen van veiligheidsonder­
zoeken (€ 2,1 mln.) en openstaande vorderingen van detacheringen (€ 0,8
mln.).
Artikel 3: Woningmarkt
Het saldo betreft voornamelijk op de door Belastingdienst ingestelde terug­
vorderingen (€ 445 mln.) van verstrekte huurtoeslagen.
In 2021 is besloten dat bij gedupeerden in de toeslagenaffaire de publieke
schulden worden kwijtgescholden. Deze kwijtschelding raakt de post
vorderingen bij de huurtoeslag. Het aantal ouders dat in aanmerking komt
en de totale openstaande vorderingen die het betreft, staat nog niet
definitief vast. In een schatting van begin 2021 bedragen de kwijt te schelden
schulden bij de huurtoeslag in totaal circa € 25 mln. Inmiddels is een proces
van besluitvorming en uitwerking in gang gezet om de kwijtschelding uit te
voeren. Als openstaande vorderingen uiteindelijk zijn kwijtgescholden,
wordt dit in de post vorderingen in de saldibalans verwerkt. In 2021 is bij
circa 8.000 huishoudens de openstaande vordering(en) kwijtgescholden
voor een bedrag van in totaal € 8,9 mln.. Het besluit is genomen vooruit­
lopend op de Wet hersteloperatie Toeslagen die met terugwerkende kracht
in werking zal treden. Mocht het besluit onverhoopt niet bij wet geformali­
seerd worden, dan zullen de kwijtscheldingen onrechtmatig zijn wegens
het ontbreken van een wettelijke grondslag.
In 2020 is na de uitbraak van COVID-19 bij de toeslagen de (dwang)invor­
dering stopgezet. In 2022 wordt dit stapsgewijs weer opgestart. Dit raakt
de post vorderingen bij de huurtoeslag. Het is de verwachting dat niet alle
stopgezette vorderingen alsnog kunnen worden geïnd. Als vorderingen
uiteindelijk niet kunnen worden geïnd, wordt dit in de post vorderingen in
de saldibalans verwerkt. Het aantal vorderingen en de totale vordering die
het betreft, zijn nog niet bekend.
Het saldo betreft daarnaast de eerste van drie vorderingen voor de afdracht
door het Waarborgfonds Eigen Woning (WEW) van de premie voor de
achterborgstelling door de Staat voor de Nationale Hypotheekgarantie
(NHG) voor het jaar 2021 (€ 35,3 mln.). Afgesproken is de jaarlijkse premie
voortaan in drie termijnen af te dragen in plaats van eenmaal per jaar. Deze
vordering uit 2021 betreft de eerste afdracht over 2021 in januari 2022.
Artikel 4: Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit
Het betreft vorderingen (€ 2,1 mln.) welke in beheer zijn bij de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO.nl).
Artikel 5: Ruimtelijke ordening en Omgevingswet
Het betreft voornamelijk de jaarlijkse bijdrage van IPO (€ 1,6 mln.) aan
Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).
Artikel 6: Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving
Het gaat hier met name om afrekening van een bijdrage aan Logius voor
het programma eID addendum (€ 0,8 mln.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

242

Artikel 7: Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid
Dit betreft o.a. het terugbetalen van het restant voorschot (€ 0,27 mln.) van
de bijdrage 2020 voor UBR voor arbeidsmarktcommunicatie, het terugvor­
deren van kosten voor de Gemeenschappelijke Centrale Meldkamer
(GCMK) van de RVB (€ 0,08 mln.) en het vorderen van een bijdrage van UBR
voor historische gegevens DigiInkoop (€ 0,04 mln.).
Artikel 10: Groningen versterken en perspectief
Er staat een vordering open op de NAM voor uitvoering en versterking van
in totaal € 170 mln.
Artikel 11: Centraal apparaat
Het overgrote deel van de openstaande vorderingen op dit artikel betreft
een vordering bij NCG van € 16,9 mln. op de NAM voor apparaatskosten Q3
en Q4. Ook staan nog vorderingen open bij Logius en RVB voor vergoeding
PIOFACH kosten 2021 (€ 5,7 mln). Daarnaast staan er nog vorderingen open
met betrekking tot uit-detacheringen (€ 1,0 mln.) en bij Doc-Direct voor o.a.
beheerkosten en restwerkzaamheden (totaal € 2 mln.).
Ad 12. Voorschotten
Ad 12a. Tegenrekening voorschotten
De saldi van de per 31 december openstaande voorschotten en van de in
2021 afgerekende voorschotten worden hieronder per ontstaansjaar gespe­
cificeerd:
Tabel 101 Overzicht voorschotten naar ontstaansjaar (excl. toeslagen) (bedragen in €)
Ontstaansjaar

Afgerekend 2021

Stand 31-12-2021

t/m 2016

Stand 01-01-2021
280.192.235

42.028.485

238.163.750

2017

43.321.159

16.617.804

26.703.355

2018

121.227.667

22.060.901

99.166.766

2019

425.163.195

116.155.982

309.007.213

2020

1.269.680.770

370.948.967

898.731.803

2.658.658.501

19.410.069

2.639.248.432

2.139.585.026

2.658.658.501

587.222.208

4.211.021.319
Stand 31-12-2021

2021
Totaal (excl. toeslagen)
Toeslagen

Verstrekt 2021

Stand 01-01-2021

Verstrekt 2021

Afgerekend 2021

Toeslagjaar vóór 2017

3.355.913

0

3.355.913

0

Toeslagjaar 2017

2.493.166

0

1.521.574

971.592

Toeslagjaar 2018

25.047.020

0

24.200.684

846.336

Toeslagjaar 2019

209.987.532

0

178.138.267

31.849.265

Toeslagjaar 2020*

3.860.117.498

34.903.289

3.748.204.666

146.816.121

Toeslagjaar 2021

344.266.439

3.611.038.716

0

3.955.305.155

328.584.004

0

328.584.004

4.445.267.568

3.974.526.009

3.955.421.104

4.464.372.473

Toeslagjaar 2022
totaal
TOTAAL

Stand 01-01-2021
6.584.852.594

Verstrekt 2021
6.633.184.510

Afgerekend 2021
4.542.643.312

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

Stand 31-12-2021
8.675.393.792

243

Tabel 102 Overzicht openstaande voorschotten per artikel (bedragen in €)
Art. Omschrijving artikel

Saldo

1

Openbaar bestuur en democratie

2

Nationale veiligheid

3

Woningmarkt

4

Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit

883.007.873

5

Ruimtelijke ordening en omgevingswet

326.382.741

6

Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving

337.850.980

7

Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid

48.500.491

9

Uitvoering Rijksvastgoedbeleid

78.599.000

10

Groningen versterken en perspectief

11

Centraal apparaat

5.605.778

12

Algemeen

3.387.784

Totaal openstaande voorschotten

94.067.969
1.983.130
5.806.252.005

1.089.756.041

8.675.393.792

Toelichting
Artikel 1: Openbaar bestuur en democratie
Het openstaande saldo bestaat uit de bevoorschotting van politieke partijen
(€ 23,2 mln.) op grond van de Wet Financiering politieke partijen. Aan de
Oorlogsgravenstichting verstrekte voorschotten bedragen € 3,5 mln. Er
staat € 36,8 mln. open aan specifieke uitkeringen verstrekt aan provincies
(€ 18,4 mln.) wat is bestemd voor verstrekking van subsidies en bijdragen
aan culturele instellingen ter dekking van extra uitgaven of gederfde
inkomsten als gevolg van Covid, die niet uit hoofde van andere regelingen
of bijdragen worden gedekt en (€ 9,1 mln.) zo ook aan de gemeente
Vlissingen en de provincie Zeeland t.b.v. o.a. bereikbaarheid/slimme
mobiliteit en Arbeidsmarktwerkzoekenden en aan de gemeente Almere
(€ 9,3 mln.) voor de Groeiopgave, vaststelling hiervan gaat via SiSa in 2022
t/m 2026. Prodemos heeft een voorschot ontvangen van € 8,1 mln.
Vaststelling van de subsidie vindt plaats in april 2022. Er staat een voorschot
open aan de VNG € 1,2 mln. voor Democratie in actie 2020-2021 en er is
een subsidie verstrekt € 0,5 mln. aan de St voor democratie voor Democra­
tiefestival in 2021, afrekening is in januari 2023. Verder staat er een
voorschot open van € 0,2 mln. voor de duurzame aanpak bestrijding desin­
formatie welke in april 2022 wordt afgerekend. Aan RWS is een bijdrage van
€ 0,9 mln. verleend t.b.v. Kenniscentrum WOII, vaststelling in 2024 en aan
de St Europa Decentraal een bijdrage van € 0,5 mln. voor het Kenniscentrum
Europa decentraal.
Daarnaast staat er nog een voorschot open € 2,9 mln. aan ICTU ten behoeve
van bijdragen aan verschillende City Deals. Met betrekking tot overige
subsidies voor ondersteuning City Deals en de doorontwikkeling Agenda
Stad staat voor € 0,9 mln. aan voorschotten open. Ook staan voorschotten
open aan de Universiteit van Amsterdam, € 0,9 mln. voor een subsidie aan
het adolescentenpanel (verantwoording in 2024). Een subsidie LVKK 2021
€ 0,3 mln. welke in april 2022 wordt afgerekend.
Artikel 2: Nationale Veiligheid
De openstaande voorschotten op dit artikel hebben betrekking op de bevoor­
schotting van Loyalis over 2021 € 0,5 mln. Daarnaast staat een voorschot
open van € 1,5 mln. voor KMAR beveiliging 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

244

Artikel 3: Woningmarkt
Dit saldo betreft voornamelijk openstaande voorschotten, € 4.464 mln., die
betrekking hebben op huurtoeslagen waarvoor nog geen definitieve
toekenning van het toeslagrecht door de Belastingdienst heeft plaats
gevonden. Daarnaast zijn aan diverse gemeenten specifieke uitkeringen
verleend t.b.v. woningimpuls voor € 262,5 mln. (verantwoording 2031) en
t.b.v. Huisvesting kwetsbare groepen voor € 72 mln. (verantwoording 2023)
en € 58 mln. voor financiering binnenstedelijke transformaties (verant­
woording 2023).
Artikel 4: Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit
Aan de Stichting Nationaal Warmtefonds (voorheen Energiebespaarfonds)
is de afgelopen jaren een voorschot verleend van € 211,4 mln. ten behoeve
van de financiering van het treffen van energiebesparende maatregelen
door particulieren. Verder is in het kader van energiebesparing een subsidie
van € 20 mln. aan de Stichting Fonds Duurzaam Funderingsherstel verleend
als eigen vermogen voor het fonds en kent een doorlooptijd tot in 2035. Via
een specifieke uitkering aan gemeenten is voor € 91,7 mln. aan voorschotten
uitgekeerd voor proeftuinen aardgasvrije wijken. Verantwoording vindt
plaats in 2029. Eveneens via een specifieke uitkering aan gemeenten is voor
€ 86,4 mln. aan voorschotten verstrekt voor de regeling reductie energie­
verbruik. Ook staan op dit artikel voor € 6 mln. aan voorschotten open voor
de vergoeding van mensuren en projectmiddelen aan RVO.nl. Tevens staat
hier het Q4 voorschot van € 293,8 mln aan de RVO.nl op vermeld welke in
Q1 van 2022 wordt afgehandeld.
Artikel 5: Ruimtelijke ordening en Omgevingswet
Er staat voor ongeveer € 151 mln. aan voorschotten open voor projecten
ruimtelijke kwaliteit (BIRK). Het betreft o.a. Delft (€ 78,1 mln.), Nijmegen
Waalfront (€ 25 mln.), Rotterdam (12,8 mln.), Breda NSP (€ 21,7 mln.),
Dordrecht (3 mln.) en Venlo (€ 10,4 mln.). Het Kadaster heeft voorschotten
ontvangen van € 28,5 mln. voor beheer van o.a. de geo-basisregistraties en
voor de Tactische Beheer Organisatie (TBO). Tevens een bijdrage voor OBO
afbouw basisniveau van € 8,9 mln. (verantwoording april 2022), een
bijdrage Beheer en doorontwikkeling DSO van € 19 mln. (verantwoording
april 2022). Kadaster, de Grift/tactisch Beheer heeft een voorschot
ontvangen voor TBO afbouw van € 8,3 mln. (verantwoording april 2022).
Aan de ICTU is een voorschot verstrekt om de bronhouders te onder­
steuning a.g.v. de wet basisregistratie Ondergrond van € 5,5 mln.
Vaststelling oktober 2022.
Er staat een voorschot open aan Rijkswaterstaat van € 3,5 mln. voor het
maken van toepasbare regels, zodat de regelgeving van de Omgevingswet
zichtbaar wordt in het DSO. Aan de Stichting Geonovum is voor € 2,9 mln.
aan voorschotten verstrekt voor ontwikkeling naar operationeel beheer van
de standaarden voor de registratieobjecten in de BRO (vaststelling maart
2022). Voor de stimuleringsregeling Omgevingswet staat nog € 14,4 mln.
aan voorschot open als bijdrage aan de VNG. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft
een voorschot ontvangen € 4,9 mln. voor het uitvoeren van gebiedspro­
jecten. Een specifieke uitkering van € 15 mln. is verstrekt aan de gemeente
Vlissingen t.b.v. het ontwikkelplan kenniswerf Wind in de Zeilen,
vaststelling juli 2022.
Artikel 6: Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving
Logius heeft o.a. voor Digid Hoog, Federatief Berichten Stelsel, Machtigen,
eID, Herbouw Digipoort, Machtigen, eTD/eHerkenning en ontwikkeling
platform services voor ca. € 134 mln. aan voorschotten ontvangen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

245

Rijksdienst voor Identiteitsgegevens heeft voor o.a. Basisregistratie
Personen, Landelijke Aanpak Adreskwaliteit, beheer en exploitatie burger­
servicenummer en beheer en exploitatie eIDAS voor ca. € 60 mln. aan
voorschotten verstrekt gekregen. Aan RDW zijn o.a. voorschotten verstrekt
voor Informatiepunten Digitale Overheid, ondersteuning kwetsbare burgers
en meerkosten eID applet op rijbewijzen voor ca. € 28 mln. Stichting ICTU
heeft voor o.a. SDG, Regie op Gegevens, Stelsel van Basisregistraties en
diverse beheerwerkzaamheden voor ca. € 27 mln. aan voorschotten
ontvangen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland heeft voor ca. € 15
mln. aan voorschotten ontvangen voor diverse beheeropdrachten. De
Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk heeft voor ongeveer € 18 mln.
aan voorschotten ontvangen voor o.a. het platform openbare overheidsin­
formatie en de bekendmakingswet. De Vereniging Nederlandse Gemeenten
heeft voorschotten ontvangen voor o.a. Haal Centraal, Totaal Driedimen­
sionaal, Notificatieservice en datagedreven beleid voor ongeveer € 16 mln.
De verantwoording van openstaande voorschotten vindt naar verwachting
plaats in 2022 en 2023.
Artikel 7: Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid
Het openstaande saldo bestaat grotendeels uit de bevoorschotting van de
stichting Administratie Indonesisch Pensioenen € 6,8 mln., ten behoeve van
de pensioenen van gepensioneerd personeel uit de voormalige overzeese
gebieden. Daarnaast zijn aan ICTU diverse voorschotten verstrekt € 3,3 mln
totaal waarvan o.a. (€ 2,4 mln.) voor het project Staat van de uitvoering en
(€ 0,6 mln.) voor de Datawarehouse BZK, afwikkeling mei 2022. Ook zijn
voorschotten, € 1,2 mln., verstrekt aan de stichting Centrum voor Arbeids­
verhouding Overheidspersoneel (CAOP) voor arbeidsmarktmiddelen.
Voorschotten zijn opgenomen voor UBR voor de versterking HR ICT
rijksdienst 2019, 2020 en 2021 van € 10 mln. en voor diverse projecten en
opdrachten voor o.a. het programma arbeidsmarktcommunicatie € 7,3 mln.
De afwikkeling van deze voorschotten vindt in 2022 plaats na ontvangst van
de verantwoording. Er is een bijdrage van € 1,8 mln. verstrekt aan ECM
Partners t.b.v. filenet licence en er zijn bijdragen verstrekt aan Logius van
€ 0,3 mln. t.b.v. Digi-inkoop. Aan het Ministerie van Financiën is een bijdrage
verstrekt van € 0,4 mln. t.b.v. Ontwikkeling ROI 2021 en aan het RVO is € 0,2
mln. verstrekt t.b.v. PIANO 2020. Deze voorschotten zullen in 2022
afgewikkeld worden.
Artikel 9: Uitvoering Rijksvastgoedbeleid
Het openstaande saldo betreft grotendeels een voorschot aan het RVB van
€ 64 mln. voor de zakelijke lasten en voor het uitvoeren van het rijkshuis­
vestingsbeleid met betrekking tot de beheer en onderhoudskosten, beheer
monumenten, energiebesparing, ondersteuning en stimulering architecto­
nische kwaliteit. Na ontvangst en beoordeling van de verantwoordingsin­
formatie zal dit voorschot in de loop van 2022 worden afgewikkeld.
Artikel 10: Groningen versterken en perspectief
Een voorschot van € 185,6 mln. is verstrekt aan SNN. SNN verzorgt de
betalingen aan huiseigenaren als tegemoetkoming voor de langere
doorlooptijd en uitgestelde investeringen in onderhoud en verbetering van
het gebouw. Verder staan er voorschotten open n.a.v. het convenant dat in
2019 is getekend door EZK, BZK met een aantal gemeenten in Groningen
om de woningen in batch 1588 (1e en 2e Batch) te versterken. Het gaat hierbij
o.a. om Appingedam € 76,6 mln., Delfzijl € 28 mln. en Groningen € 21,7 mln.
Gemeente Midden Groningen € 15,2 mln. en de gemeente Eemsdelta € 54,2
mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

246

Daarnaast zijn voorschotten via een specifieke uitkering aan de Provincie
Groningen € 134,7 mln., en aan diverse gemeenten verstrekt ter financiering
van projecten die goedgekeurd zijn door het NPG bestuur. Het gaat o.a. om
de gemeenten Groningen € 32,6 mln., Eemsdelta € 98,7 mln., Hogeland € 15
mln. en Loppersum € 20 mln.. Verder staat € 10 mln. als lening in de vorm
van een subsidie open om huizen te kopen in het aardbevingsgebied als
de huizen te lang in de verkoop staan. Verantwoording vindt plaats na de
consolidatiedatum tot en met 2026. Aan diverse stichtingen zijn subsidies
verstrekt € 45,9 mln., om een tegemoetkoming aan hun huurders te
verzorgen tijdens verduurzaming, onderhoud en verbeteringen van de
woningen. Verantwoording december 2024.
Artikel 11: Centraal apparaat
De openstaande voorschotten op dit artikel betreft voornamelijk de bevoor­
schotting van Loyalis in het kader van de Algemene Pensioenwet Politieke
Ambtsdragers (APPA) over 2021 (€ 5,4 mln.).
Artikel 12: Algemeen
De openstaande voorschotten bestaan o.a. uit de bevoorschotting van het
programma NSOB intelligent bestuur € 0,4 mln. Aan de ICTU is een bijdrage
van € 0,2 mln. verstrekt t.b.v de Kennisbank 2021. Daarnaast zijn er subsidies
verstrekt aan het centrum voor parlementaire Geschiedenis voor onderzoek
naoorlogse PG 2021 van € 0,3 mln. en aan de Stichting Montesquieu € 0,1
mln. ten behoeve van kennisdeling en -verspreiding, waarbij op basis van
jaarlijkse verantwoording wordt afgerekend. Een subsidie is verstrekt aan
de St. Koninklijk Paleis € 0,1 mln. (afrekening 2022) en voor overheidsma­
nager van het jaar is een voorschot verstrekt van € 0,1 mln. aan de Ver. voor
Overheidsmanagement, afrekening in 2022. Voor BZK transparant zijn aan
diverse buitendiensten en agentschappen van BZK (Logius, RVB, UBR, FMH,
P-direkt en de Huurcommissie) bijdragen verstrekt van totaal € 1 mln. Aan
de VNG is een subsidie verstrekt van € 0,1 mln. t.b.v. onderzoek Europea­
nisering Ned. gemeenten en provincies.
Ad 13. Garantieverplichtingen
Ad 13a. Tegenrekening Garantieverplichtingen
De stand openstaande verplichtingen is als volgt opgebouwd:
Tabel 103 Overzicht stand garantieverplichtingen (bedragen in €)
Verplichtingen per 1/1
Aangegane verplichtingen in het verslagjaar (incl neg. Bijstellingen)

27.568.067
0 +/+
27.568.067

Tot betaling gekomen in 2021

0 -/-

Negatieve bijstellingen verplichtingen uit eerdere begrotingsjaren

0 -/-

Totaal

27.568.067

Niet in balans opgenomen garantieverplichtingen
De niet in de balans opgenomen garantieverplichtingen Waarborgfonds
Sociale Woningbouw (WSW), Nationale Hypotheekgarantie (NHG) en de
Rijkshypotheekgaranties worden toegelicht in het «Overzicht van risicore­
gelingen» in het beleidsverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

247

Garantie Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf
Bij de overkomst van het Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf van het
Ministerie van Financiën naar Wonen en Rijksdienst per 1-1-2013 heeft
Wonen en Rijksdienst een door het Ministerie van Financiën verleende
garantie overgenomen. Inmiddels heeft het Ministerie van BZK zich garant
gesteld voor de eventuele verliezen op gebiedsontwikkelingsprojecten van
het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) nu Wonen en Rijksdienst is opgeheven. De
garantie is gemaximeerd tot een bedrag van € 201,5 mln. (het vorderingen­
plafond). Indien de directe opbrengst van grondexploitatieprojecten lager
zijn dan de verwachte geactiveerde kosten, staat het Ministerie van
Financiën via het Ministerie van BZK garant voor in totaal € 201,5 mln.
Mocht een gebiedsontwikkelingsproject echter later toch leiden tot een
betaling van Ministerie van BZK aan het RVB wordt dit budgettair gedekt uit
het generale beeld (via het Ministerie van Financiën).
Ad 14. Andere verplichtingen
Ad 14a. Tegenrekening andere verplichtingen
Tabel 104 Overzicht verplichtingen (bedragen in €)
Verplichtingen per 1/1
Aanpassing beginstand
Verplichtingen per 1/1
Aangegane verplichtingen in het verslagjaar (incl neg. Bijstellingen)

1.015.490.163
‒ 39.667
1.015.450.496
9.357.775.599 +/+
10.373.226.095

Tot betaling gekomen in 2021
Negatieve bijstellingen verplichtingen uit eerdere begrotingsjaren
Totaal

8.667.919.000 -/84.767.599 -/1.620.539.496

Toelichting
De toelichting heeft betrekking op de negatieve bijstellingen die per saldo
een omvang hebben van meer dan 10% en of meer dan € 0,1 mln. ten
opzichte van de verplichtingenstand per 31-12-2020.
Artikel 1: Openbaar bestuur en democratie
De subsidiëring van diverse politieke partijen is naar beneden bijgesteld
(€ 0,98 mln.) vanwege afname van het aantal kamerzetels. Daarnaast is
een verplichting bij DPC voor de verkiezingscampagne (€ 0,3 mln.)
afgesloten vanwege de gewijzigde koers die in 2020 is ingezet om de verkie­
zingscampagne te richten op de corona-omstandigheden. De subsidie 2020
voor de SP is op basis van de verantwoordingsstukken lager vastgesteld,
waardoor de verplichting neerwaarts is bijgesteld met € 0,3 mln. In 2020 zijn
door de VNG minder kosten gemaakt voor ondersteuningstructuur transi­
tiefase COVID dan verwacht, waardoor de verplichting met € 0,01 mln. naar
beneden is bijgesteld.
Artikel 3: Woningmarkt
De regeling BEW wordt uitgevoerd door RvO.nl. In totaal was er sprake van
een intrekking van € 1,3 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

248

Artikel 4: Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit
De door RvO.nl uitgevoerde STEP-regeling is afgesloten. De kwaliteit van
de laatste aanvragen blijkt achteraf beduidend minder. Hierdoor is een
vrijval ontstaan van € 12,7 mln. De realisatie van Unie van Waterschappen
voor NPRES is in 2020 beduidend lager dan verwacht, waardoor de
verplichting met € 1 mln. naar beneden is bijgesteld. De verplichting voor
de jaaropdracht 2020 aan RvO.nl is op basis van de verantwoording met
€ 0,9 mln. naar beneden bijgesteld. Daarnaast is de verplichting voor de
projectmiddelen voor de jaaropdracht van RvO 2019 naar beneden
bijgesteld (€ 0,2 mln.). Verder is omdat niet alle beoogde projectdoelen zijn
gehaald vanwege Corona de verplichting voor Stichting Urgenda met € 0,2
mln. verlaagd.
Artikel 5: Ruimtelijke ordening en Omgevingswet
Op basis van ingediende verantwoordingen door het Kadaster zijn diverse
verplichtingen naar beneden bijgesteld (totaal € 1,2 mln.). De verplichting
aan het Kadaster voor TBO beheer en doorontwikkeling DSO-LV 2021 is op
basis van de definitieve offerte met € 2,4 mln. verlaagd. Op basis van de
verantwoordingen voor twee bijdragen aan UBR/KOOP blijkt dat de kosten
lager zijn uitgevallen. Daarom zijn de verplichtingen naar beneden
bijgesteld (€ 0,45 mln.). Tot slot zijn enkele verplichtingen aan Rijkswater­
staat verlaagd: de verplichtingen voor OBO implementatie en OBO deel
2 met totaal € 0,8 mln. omdat de kosten van met name externe inhuur lager
zijn uitgevallen dan begroot. De verplichting voor bijdrage Informatiepunt
is met € 0,77 mln. verlaagd omdat de kosten i.v.m. uitstel van de OW deels
door andere partijen zijn betaald.
Artikel 6: Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving
De aangegane verplichting voor eHerkenning door RvO.nl is in overleg met
RvO.nl naar beneden bijgesteld met € 1,7 mln. omdat er door ondernemers
te weinig beroep is gedaan voor een tegemoetkoming/bijdrage voor
eHerkenning. Omdat op basis van de afrekening van RvO.nl blijkt dat de
gemaakte kosten voor het project eIDAS lager zijn uitgevallen dan begroot
is de verplichting verlaagd met totaal € 0,5 mln. Mijn ID app is na fase
2 gestopt. Daarom is de verplichting aan de Belastingdienst naar beneden
bijgesteld (€ 0,1 mln.). Verder vielen de werkelijke kosten van de Program­
meringsraad Logius lager uit en is de verplichting aan UBR met € 0,3 mln.
verlaagd.
Artikel 7: Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid
Een verplichting voor Power B1 omgeving aan SSC ICT is afgeboekt (€ 0,1
mln.). Verder is het restant verplichting voor het door de NSOB verzorgde
programma TMG TOP/Leadership in a global arena afgeboekt met € 0,1 mln.
omdat hier een nieuwe invulling aan is gegeven. Daarnaast is een
verplichting voor consultancy uren naar beneden bijgesteld (€ 0,1 mln.).
Het ISA systeem wordt afgebouwd, waardoor minder consultancy uren
nodig zijn.
Artikel 9: Uitvoering Rijksvastgoedbeleid
Omdat de instandhoudingskosten Binnenhof 2020-2021 lager uitvielen dan
verwacht, is de ingestelde verplichting met € 1,5 mln. naar beneden
bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

249

Artikel 10: Groningen versterken en perspectief
Omdat de subsidieregeling energiebesparing woningen bouwkundig
versterkingsprogramma gaswinning Groningenveld is komen te vervallen
is de verplichting aan Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN) met
bijna € 10 mln. neerwaarts bijgesteld.
Artikel 11: Centraal apparaat
Op het personele vlak hebben diverse negatieve bijstellingen plaatsge­
vonden doordat er minder uren zijn ingehuurd dan maximaal in het contract
waren opgenomen (€ 4,6 mln.). Daarnaast is de verplichting van Shuttel
verlaagd (€ 0,1 mln.) doordat het woon-werkverkeer vanwege de Corona
pandemie verminderd is. Vanwege het eerder beëindigen van detacherings­
contracten is de verplichting met € 0,3 mln. verlaagd. Doordat een zaak is
afgelast zijn de betaalde kosten aan de landadvocaat lager dan verwacht
(€ 0,1 mln.) en is de verplichting neerwaarts bijgesteld. Ook de verplichting
voor kosten van de DVO 2020 DICTU – NCG is naar beneden bijgesteld (€ 0,4
mln.) doordat de kosten lager zijn uitgevallen omdat het aantal accounts
lager is dan begroot. Een opgenomen verplichting voor opdracht herin­
richting organisatie en processen en IT NCG is omgezet naar externe inhuur
waardoor de verplichting is afgeboekt (€ 0,5 mln). Neerwaarts bijgesteld is
een verplichting voor plan van aanpak NCG (€ 0,1 mln.). De opdrachtwaarde
betrof het maximum. De werkelijke kosten zijn lager uitgevallen. Enkele
onterechte verplichtingen (dubbel opgenomen) van Doc-Direct zijn
afgeboekt (€ 0,7 mln.).
Niet uit de balans blijkende verplichtingen
Op 19 november 2019 is door het Rijk met de NAM een Overeenkomst tot
overname Contracten versterkingsoperatie getekend. Een aantal van de
overgenomen contracten betreft de huur van tijdelijke huisvesting. Deze
huurcontracten lopen normaliter 5-7 jaar. In de overgenomen contracten is
eveneens een afroepverplichting opgenomen. Deze afroep vindt de
komende jaren plaats. De totale voorzienbare verplichting voor toekomstige
jaren uit hoofde van deze contracten bedraagt per ultimo 2021 ca. € 31 mln.
Deze verplichting is nog niet aan de leverancier verstrekt.
18. WNT-verantwoording 2021 Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
De Wet normering topinkomens (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en
eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen in de publieke en
semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in het
financieel jaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor topfunctio­
narissen die bij een WNT-instelling geen - al dan niet fictieve - dienstbe­
trekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfunctionarissen
de bezoldiging (zonder naamsvermelding) gepubliceerd worden indien
deze het wettelijk bezoldigingsmaximum te boven gaan. Niet-topfunctiona­
rissen zonder dienstverband vallen echter buiten de reikwijdte van de wet.
Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande
functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top
Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het algemeen bezoldigingsmaximum bedraagt in 2021 € 209.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

250

Tabel 105 Bezoldiging van topfunctionarissen
Datum
Datum
aanvang einde
dienst­
dienst­
verband verband
(indien
(indien van
van
toepassing)
toepassing)

Naam topfunc­ Functie
tionaris

BZK/TMG

Dhr. P.J.
Aalbersberg

Nationaal
Coördinator
Terrrorismebestrijding
en
Veiligheid
JenV

1 (1) nee

185.409
(185.899)

23.441
(21.883)

208.850
(207.782)

209.000

BZK/TMG

Dhr. E.S.M.
Akerboom

DG BZK

1 (1) nee

185.371
(119.868)

23.479
(14.611)

208.850
(134.479)

209.000

BZK/TMG

Dhr. G.J.C.M.
Bakker

Hoofddirecteur
Dienst
Justitiële
Inrichtingen
JenV tot en
met
15-8-2021.
Vanaf
16-8-2021 IG
LNV

1 (1) nee

172.460
(173.994)

23.101
(21.474)

195.561
(195.468)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.W.H.M.
Beaujean

DG JenV

1 (1) nee

151.920
(85.100)

22.569
(12.186)

174.489
(97.286)

209.000

BZK/TMG

Mevr. M.C.
Beens

DG LNV

1 (1) nee

158.565
(12.239)

22.331
(1.723)

180.896
(13.962)

209.000

BZK/TMG

Mevr. H.J.
Beentjes

Plv. SG
IenW

1 (1) nee

151.459
(155.761)

22.429
(21.007)

173.888
(176.768)

209.000

BZK/TMG

Hoofddirecteur
Mevr. A. van
Berckel-van de Immigratieen
Langemheen
Naturalisatiedienst
JenV

1 (1) nee

45.721
(173.613)

5.808
(21.496)

51.529
(195.109)

51.534

BZK/TMG

Mevr. A.W.H.
Bertram

1 (1) nee

177.423
(179.141)

23.326
(21.796)

200.749
(200.937)

209.000

BZK/TMG

Mevr. E.A. Bien Hoofddirecteur
Financiën
en Control
DEF

1 (1) nee

156.504
(161.952)

22.915
(20.921)

179.419
(182.873)

209.000

BZK/TMG

Mevr. M.C.A.
Blom

DG IenW

1 (1) nee

185.263
(182.206)

23.321
(21.907)

208.584
(204.113)

209.000

BZK/TMG

Dhr. R.G. de
Boer

IG SZW

1 nee

98.884

13.318

112.202

122.537

BZK/TMG

Dhr. M.J.
Boereboom

DG OCW tot
en met
12-9-2021.
Vanaf
13-9-2021
SG VWS

1 (1) nee

180.609
(184.929)

23.401
(21.862)

204.011
(206.791)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.A. van
den Bos

IG IenW

1 (1) nee

185.382
(186.383)

23.465
(21.899)

208.847
(208.283)

209.000

BZK/TMG

Dhr. H.M. Brons DG BZK

1 (1) nee

185.295
(186.487)

23.458
(21.897)

208.753
(208.384)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J. Brug

DG VWS

1 (1) nee

167.888
(184.388)

23.505
(21.953)

191.393
(206.341)

209.000

BZK/TMG

Dhr. G.J.
Buitendijk

SG AZ

1 (1) nee

182.107
(185.386)

23.482
(21.928)

205.589
(207.314)

209.000

BZK/TMG

Dhr. C. van der DG IenW
Burg

1 (1) nee

172.946
(177.994)

23.165
(21.655)

196.111
(199.649)

209.000

BZK/TMG

Dhr. A. Choho

1 nee

133.940

18.603

152.543

175.216

1-4-2021

DG BZK

Algemeen
Directeur
Rijksdienst

1-6-2021

1-3-2021

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuur-basis plus onkos­
fte (+ tussen (nee; <=
tenvergoe­
haakjes
12 kalender- dingen
omvang in mnd; >
(belast) (+
2020)
12 kalender- tussen
mnd)
haakjes
bedrag in
2020)

Voorzie­
Totale
ningen t.b.v. bezoldiging
beloningen in 2021 (+
betaalbaar tussen
op termijn (+ haakjes
tussen
bedrag in
haakjes
2020)
bedrag in
2020)

Naam
instelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

Individueel
toepasselijk
bezoldi­
gingsma­
ximum

251

Naam
instelling

Naam topfunc­ Functie
tionaris

Datum
Datum
aanvang einde
dienst­
dienst­
verband verband
(indien
(indien van
van
toepassing)
toepassing)

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuur-basis plus onkos­
fte (+ tussen (nee; <=
tenvergoe­
haakjes
12 kalender- dingen
omvang in mnd; >
(belast) (+
2020)
12 kalender- tussen
mnd)
haakjes
bedrag in
2020)

Voorzie­
Totale
ningen t.b.v. bezoldiging
beloningen in 2021 (+
betaalbaar tussen
op termijn (+ haakjes
tussen
bedrag in
haakjes
2020)
bedrag in
2020)

Individueel
toepasselijk
bezoldi­
gingsma­
ximum

voor
Ondernemend
Nederland
EZK
BZK/TMG

Mevr. R.W.C.
Clabbers

DG IenW

1 (1) nee

154.243
(23.837)

22.884
(3.450)

177.127
(27.287)

209.000

BZK/TMG

Mevr. G.E.A.
SG DEF
van Craaikamp

1 (1) nee

183.012
(182.482)

23.319
(21.790)

206.331
(204.272)

209.000

BZK/TMG

Mevr. A. van
Dam

DG JenV

1 (1) nee

161.493
(52.703)

22.713
(7.120)

184.206
(59.823)

209.000

BZK/TMG

Mevr. J.A.A.M. DG VWS
van DiemenSteenvoorde

1 (1) nee

178.383
(181.940)

23.733
(22.153)

202.116
(204.093)

209.000

BZK/TMG

Mevr. A.G. van DG JenV
Dijk

1 (1) nee

155.448
(151.436)

23.059
(21.251)

178.507
(172.687)

209.000

BZK/TMG

Mevr. H.A.M.
van Dongen

DG LNV

1 (1) nee

166.256
(165.764)

22.800
(21.287)

189.056
(187.051)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.H.
Dronkers

SG IenW

1 (1) nee

182.568
(185.853)

23.498
(21.906)

206.066
(207.759)

209.000

BZK/TMG

Dhr. B.E. van
den Dungen

SG FIN

1 (1) nee

185.281
(186.451)

23.495
(21.911)

208.776
(208.362)

209.000

BZK/TMG

Mevr. E. den
DunnenHeijblom

Plv. SG LNV

1 (1) nee

164.374
(94.899)

22.863
(12.467)

187.237
(107.366)

209.000

BZK/TMG

Mevr. M.A.W.
Eckenhausen

IG VWS

1 (1) nee

157.048
(55.090)

22.545
(6.819)

179.593
(61.909)

209.000

BZK/TMG

Dhr. W.A. van
Ee

Plv. SG BZ

1 (1) nee

94.916
(161.838)

13.262
(21.242)

108.178
(183.080)

121.392

BZK/TMG

Mevr. A.J.I. van DG BZ
den Ende

1 (1) nee

158.820
(160.546)

22.683
(21.127)

181.503
(181.673)

209.000

BZK/TMG

Dhr. M.M.
Frequin

Buitengewoon
adviseur
BZK

1 (1) nee

185.503
(185.411)

23.424
(21.882)

208.927
(207.293)

209.000

BZK/TMG

Dhr. A.F.
Gaastra

DG EZK

1 (1) nee

177.212
(186.512)

23.562
(21.792)

200.774
(208.304)

209.000

BZK/TMG

Dhr. M.P. van
Gastel

Buitengewoon
adviseur
BZK

1 (1) nee

55.118
(175.578)

7.088
(21.871)

62.206
(197.449)

62.414

BZK/TMG

Dhr. M.
Gazenbeek

Plv. SG DEF

1 (1) nee

156.505
(160.965)

22.597
(21.155)

179.102
(182.120)

209.000

BZK/TMG

Dhr. E.
Gerritsen

SG VWS

1 (1) nee

76.614
(186.539)

9.777
(21.906)

86.391
(208.445)

86.463

BZK/TMG

Dhr. J.C. Goet

SG LNV

1 (1) nee

185.206
(186.215)

23.620
(22.054)

208.826
(208.269)

209.000

BZK/TMG

Dhr. B. ter Haar ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

180.528
(179.984)

23.289
(21.789)

203.817
(201.773)

209.000

BZK/TMG

Mevr. D.A. Hak DG FIN

1 (1) nee

185.292
(73.265)

23.558
(9.138)

208.850
(82.403)

209.000

BZK/TMG

Mevr. M.J.
Hammersma

SG OCW

1 (1) nee

180.823
(185.998)

23.437
(21.893)

204.260
(207.892)

209.000

BZK/TMG

Dhr. H.A.
Harmsma

DG OCW

1 (1) nee

164.858
(165.238)

22.844
(21.318)

187.702
(186.556)

209.000

BZK/TMG

Dhr. P.F.
Hasekamp

Directeur
Centraal
Planbureau
EZK

1 (1) nee

185.298
(185.904)

23.457
(21.840)

208.755
(207.744)

209.000

1-8-2021

20-4-2021

1-6-2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

252

Datum
Datum
aanvang einde
dienst­
dienst­
verband verband
(indien
(indien van
van
toepassing)
toepassing)

Naam topfunc­ Functie
tionaris

BZK/TMG

Dhr. D.G.T.M.
Heerschop

ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

180.744
(185.900)

23.441
(21.883)

204.185
(207.782)

209.000

BZK/TMG

Dhr. P.R. Heij

ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

182.775
(186.255)

23.505
(21.953)

206.280
(208.208)

209.000

BZK/TMG

Mevr. K. van der DG BZ
Heijden

1 (1) nee

156.834
(157.591)

22.565
(21.024)

179.399
(178.615)

209.000

BZK/TMG

Dhr. P.
Hennephof

ABDTOPconsultant
1-3-2021
BZK

1 nee

145.593

19.317

164.910

175.216

BZK/TMG

Dhr. C.A.
Herstel

DG SZW

1 (1) nee

171.244
(170.402)

22.968
(21.372)

194.212
(191.774)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.P.
Hoogeveen

Buitengewoon
adviseur
BZK

1 (1) nee

178.259
(183.654)

23.584
(22.022)

201.843
(205.676)

209.000

BZK/TMG

Dhr. P.H.A.M.
Huijts

SG BZ

1 (1) nee

185.389
(185.185)

23.479
(21.908)

208.868
(207.093)

209.000

BZK/TMG

Dhr. A.H.M. de ABDTOPconsultant
Jong
BZK

1 (1) nee

114.862
(179.616)

15.515
(21.749)

130.377
(201.365)

139.142

BZK/TMG

Dhr. C. Kaatee

DG SZW

1 (1) nee

149.490
(36.715)

22.332
(5.227)

171.822
(41.942)

209.000

BZK/TMG

Mevr. G.M.
Keijzer-Baldé

Plv. SG EZK

1 (1) nee

158.111
(110.070)

22.508
(13.856)

180.619
(123.926)

209.000

BZK/TMG

Dhr. E.J. van
Kempen

DG BZK

1 (1) nee

175.049
(176.047)

23.123
(21.503)

198.172
(197.550)

209.000

BZK/TMG

Dhr. A.J.M.
Kerkvliet

Algemeen
Directeur
Auditdienst
Rijk FIN

1 (1) nee

156.112
(158.468)

22.555
(20.990)

178.667
(179.458)

209.000

BZK/TMG

Dhr. R.J.A.
Kerstens

ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

86.450
(186.905)

0 (16.498)

86.450
(203.402)

86.463

BZK/TMG

Dhr. A.B.C. de
Klerck

DG BZK

1 (1) nee

173.768
(177.996)

23.183
(21.535)

196.951
(199.531)

209.000

BZK/TMG

Dhr. T.F.
Kockelkoren

IG EZK

1 (1) nee

159.645
(158.130)

22.606
(20.991)

182.251
(179.121)

209.000

BZK/TMG

Dhr. E.B.K. van DG VWS
Koesveld

1 (1) nee

169.089
(170.395)

22.993
(21.388)

192.082
(191.783)

209.000

BZK/TMG

Dhr. H.C.D.
Korvinus

IG JenV

1 (1) nee

159.179
(157.002)

22.696
(21.228)

181.875
(178.230)

209.000

BZK/TMG

Dhr. C.B.F.
Kuijpers

DG BZK

1 (1) nee

185.365
(186.670)

23.477
(21.928)

208.842
(208.598)

209.000

BZK/TMG

Dhr. M.J.
Kuipers

IG SZW tot
en met
31-5-2021.
Vanaf
1-6-2021
Buitengewoon
adviseur
BZK

1 (1) nee

145.367
(185.277)

23.429
(21.755)

168.796
(207.032)

209.000

BZK/TMG

Mevr. K.
Kuipers

Plv. SG SZW

1 (1) nee

148.635
(149.016)

22.331
(20.802)

170.966
(169.818)

209.000

BZK/TMG

Dhr. R.P.
Lapperre

DG IenW

1 (1) nee

179.330
(179.246)

23.311
(21.646)

202.641
(200.892)

209.000

BZK/TMG

Mevr. J.P.M.
Lazeroms

ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

178.970
(181.223)

23.379
(21.829)

202.349
(203.052)

209.000

BZK/TMG

Dhr. B. Leeftink Buitengewoon
adviseur
BZK met
buitengewoon

1 (1) nee

0 (54.660)

23.466
(21.828)

23.466
(76.488)

209.000

1-9-2021

1-6-2021

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuur-basis plus onkos­
fte (+ tussen (nee; <=
tenvergoe­
haakjes
12 kalender- dingen
omvang in mnd; >
(belast) (+
2020)
12 kalender- tussen
mnd)
haakjes
bedrag in
2020)

Voorzie­
Totale
ningen t.b.v. bezoldiging
beloningen in 2021 (+
betaalbaar tussen
op termijn (+ haakjes
tussen
bedrag in
haakjes
2020)
bedrag in
2020)

Naam
instelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

Individueel
toepasselijk
bezoldi­
gingsma­
ximum

253

Naam
instelling

Naam topfunc­ Functie
tionaris

Datum
Datum
aanvang einde
dienst­
dienst­
verband verband
(indien
(indien van
van
toepassing)
toepassing)

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuur-basis plus onkos­
fte (+ tussen (nee; <=
tenvergoe­
haakjes
12 kalender- dingen
omvang in mnd; >
(belast) (+
2020)
12 kalender- tussen
mnd)
haakjes
bedrag in
2020)

Voorzie­
Totale
ningen t.b.v. bezoldiging
beloningen in 2021 (+
betaalbaar tussen
op termijn (+ haakjes
tussen
bedrag in
haakjes
2020)
bedrag in
2020)

Individueel
toepasselijk
bezoldi­
gingsma­
ximum

verlof
zonder
bezoldiging
BZK/TMG

Dhr. R.J.T. van
Lint

Buitengewoon
adviseur
BZK tot en
met
14-6-2021.
Vanaf
15-6-2021
ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

154.584
(157.854)

23.177
(21.664)

177.761
(179.518)

209.000

BZK/TMG

Mevr. P.G.
Lugtenburg

DG FIN

1 (1) nee

167.237
(171.991)

22.968
(21.481)

190.205
(193.472)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.T.
Mommaas

Directeur
Planbureau
voor de
Leefomgeving
IenW

1 (1) nee

164.370
(169.064)

22.875
(21.479)

187.245
(190.543)

209.000

BZK/TMG

Mevr. L. Mulder SG SZW

1 (1) nee

181.930
(183.823)

23.371
(21.835)

205.301
(205.658)

209.000

BZK/TMG

Mevr. A.I.
Norville

Plv. SG VWS

1 (1) nee

161.127
(157.940)

22.713
(21.109)

183.840
(179.049)

209.000

BZK/TMG

Dhr. N.S.T.
Obbink

ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

127.738
(82.590)

17.237
(10.386)

144.975
(92.976)

156.321

BZK/TMG

Mevr. L.M.C.
Ongering

SG EZK

1 (1) nee

170.374
(186.396)

23.485
(21.935)

193.859
(208.331)

209.000

BZK/TMG

Mevr. A.
Oppers

IG OCW

1 (1) nee

185.114
(186.253)

23.711
(21.999)

208.825
(208.252)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.M.
Osinga

DG LNV

1 (1) nee

167.031
(171.799)

22.967
(21.480)

189.998
(193.279)

209.000

BZK/TMG

Mevr. E.L.
Özyenici

Hoofddirecteur1-5-2021
Bedrijfsvoering
JenV

1 nee

99.656

14.882

114.538

140.288

BZK/TMG

Dhr. H. Paul

ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

173.385
(185.798)

23.437
(21.894)

196.822
(207.690)

209.000

BZK/TMG

Dhr. M.E.C. van DG BZ
der Plas

1 (1) nee

169.700
(166.073)

22.776
(21.312)

192.476
(187.385)

209.000

BZK/TMG

Dhr. K. Putters

Directeur
Sociaal en
Cultureel
Planbureau
VWS

1 (1) nee

176.461
(182.780)

23.346
(21.585)

199.807
(204.365)

209.000

BZK/TMG

Dhr. A.C.C.
Rebergen

TG FIN

1 (1) nee

182.303
(186.494)

23.463
(21.898)

205.766
(208.392)

209.000

BZK/TMG

Dhr. S. Riedstra ABDTOPconsultant
BZK

1 (1) nee

188.058
(186.087)

10.517
(22.091)

198.575
(208.178)

209.000

BZK/TMG

Mevr. C.A. van Plv. SG BZ
Rijnsoever

1 nee

68.096

9.298

77.394

87.608

BZK/TMG

Dhr. H.J.I.M. de Plv. SG JenV
Rooij

1 (1) nee

171.084
(174.153)

23.074
(21.514)

194.158
(195.667)

209.000

BZK/TMG

Dhr. M.A.
DG JenV
Roscam Abbing

1 (1) nee

158.065
(28.438)

22.331
(3.946)

180.396
(32.384)

209.000

BZK/TMG

Dhr. W.F. Saris

DG JenV

1 (1) nee

169.980
(174.850)

23.063
(21.564)

193.043
(196.414)

209.000

BZK/TMG

Mevr. N.T. van
Schelven

DG FIN

1 (1) nee

174.068
(102.964)

23.019
(12.823)

197.087
(115.787)

209.000

1-10-2021

1-8-2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

254

Datum
Datum
aanvang einde
dienst­
dienst­
verband verband
(indien
(indien van
van
toepassing)
toepassing)

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuur-basis plus onkos­
fte (+ tussen (nee; <=
tenvergoe­
haakjes
12 kalender- dingen
omvang in mnd; >
(belast) (+
2020)
12 kalender- tussen
mnd)
haakjes
bedrag in
2020)

Voorzie­
Totale
ningen t.b.v. bezoldiging
beloningen in 2021 (+
betaalbaar tussen
op termijn (+ haakjes
tussen
bedrag in
haakjes
2020)
bedrag in
2020)

Naam
instelling

Naam topfunc­ Functie
tionaris

Individueel
toepasselijk
bezoldi­
gingsma­
ximum

BZK/TMG

Dhr. H.W.M.
Schoof

SG JenV

1 (1) nee

185.324
(186.445)

23.523
(21.898)

208.847
(208.343)

209.000

BZK/TMG

Dhr. S.A.E.
Schrover

DG AZ

1 (1) nee

183.785
(179.277)

23.832
(21.663)

207.617
(200.940)

209.000

BZK/TMG

Mevr. J.W.
Schuiling

DG BZ

1 (1) nee

181.825
(186.645)

23.476
(21.928)

205.301
(208.573)

209.000

BZK/TMG

Dhr. M.R.
Schurink

SG BZK

1 (1) nee

185.374
(186.563)

23.468
(21.808)

208.842
(208.371)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.H.
Slootmaker

DG IenW

1 (1) nee

157.120
(51.187)

22.565
(6.934)

179.685
(58.121)

209.000

BZK/TMG

Dhr. P.H. Smink DG FIN

1 (1) nee

185.351
(104.665)

23.496
(12.793)

208.847
(117.458)

209.000

BZK/TMG

Mevr. M.
Sonnema

DG VWS

1 (1) nee

172.788
(160.899)

23.880
(21.566)

196.668
(182.465)

209.000

BZK/TMG

Dhr. M.J.W.
Sprenger

Buitengewoon
adviseur
BZK

1 () nee

155.352 (0)

22.675 (0)

178.027 (0)

209.000

BZK/TMG

Dhr. G. van der Hoofddirecteur
Steenhoven
Koninklijk
Nederlands
Meteorologisch
Instutuut
IenW

1 (1) nee

177.790
(182.867)

23.326
(21.796)

201.116
(204.663)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.J.M.
Uijlenbroek

Buitengewoon
adviseur
BZK

1 (1) nee

181.459
(186.682)

23.478
(21.928)

204.937
(208.610)

209.000

BZK/TMG

Dhr. F.W.
Vijselaar

DG EZK

1 (1) nee

166.496
(166.533)

22.798
(21.432)

189.294
(187.965)

209.000

BZK/TMG

Mevr. M.
Vogelzang

DG JenV

1 (1) nee

176.121
(186.311)

23.485
(21.905)

199.606
(208.216)

209.000

BZK/TMG

Mevr. I.J.
Vossenaar

DG OCW

1 (1) nee

161.438
(39.883)

22.774
(5.148)

184.212
(45.031)

209.000

BZK/TMG

Mevr. M. van
Wallenburg

DG BZK

1 (1) nee

158.802
(163.246)

22.683
(21.230)

181.485
(184.476)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.K.
Wesseling

DG FIN

1 (1) nee

174.375
(135.144)

23.098
(15.985)

197.473
(151.129)

209.000

BZK/TMG

Dhr. J.C.S.
Wijnands

DG DEF

1 (1) nee

167.237
(168.174)

22.968
(21.372)

190.205
(189.546)

209.000

BZK/TMG

Mevr. B.
DG OCW
Wolfensberger

1 (1) nee

185.315
(185.831)

23.463
(21.907)

208.778
(207.738)

209.000

Tabel 106 Bezoldiging van topfunctionarissen Huis voor klokkenluiders
Naam
instelling

Naam topfunc­ Functie
tionaris

Datum
aanvang
dienstverband
(indien van
toepassing)

Datum einde
dienst­
verband
(indien van
toepassing)

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuurplus
fte (+
basis (nee; onkosten­
tussen
<=
vergoe­
haakjes
12 kalender-mnd;
dingen
omvang in >
(belast) (+
2020)
12 kalender-mnd)
tussen
haakjes
bedrag in
2020)

BZK/Huis voor mevr. M.P.A.
klokkenluiders Bouman

Bestuurslid

0,44 (0,47) nee

BZK/Huis voor Mevr. N.M.
klokkenluiders Dane

Secretarisdirecteur

1 (1) nee

64.703
(70.805)
115.734
(144.048)

Voorzie­
Totale
Individueel
ningen
bezoldiging toepas­
t.b.v.
in 2021 (+ selijk
beloningen tussen
bezoldi­
betaalbaar haakjes
gingsma­
op termijn bedrag in ximum
(+ tussen 2020)
haakjes
bedrag in
2020)
9.925
(9.872)

74.628
(80.677)

92.889

21.435
(3.371)

137.169
(147.419)

209.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

255

Naam
instelling

Naam topfunc­ Functie
tionaris

Datum
aanvang
dienstverband
(indien van
toepassing)

Datum einde
dienst­
verband
(indien van
toepassing)

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuurplus
fte (+
basis (nee; onkosten­
tussen
<=
vergoe­
haakjes
12 kalender-mnd;
dingen
omvang in >
(belast) (+
2020)
12 kalender-mnd)
tussen
haakjes
bedrag in
2020)

Voorzie­
Totale
Individueel
ningen
bezoldiging toepas­
t.b.v.
in 2021 (+ selijk
beloningen tussen
bezoldi­
betaalbaar haakjes
gingsma­
op termijn bedrag in ximum
(+ tussen 2020)
haakjes
bedrag in
2020)

BZK/Huis voor Dhr. J.P. van der Bestuurslid
klokkenluiders Meij

0,44 (0,47) nee

64.703
(70.805)

9.925
(9.872)

74.628
(80.677)

92.889

BZK/Huis voor Dhr. W.B.M.
klokkenluiders Tomesen

0,78 (0,78) nee

119.831
(123.399)

17.642
(16.512)

137.473
(139.911)

162.556

Voorzitter

Tabel 107 Bezoldiging van topfunctionarissen Huurcommissie
Naam topfunc­ Functie
tionaris

BZK/Huurcommissie

Dhr. J.W.A. van
Voorzitter
Dijk

0,4 (0,4) nee

62.136
(14.177)

8.886
(2.081)

71.022
(16.258)

84.181

BZK/Huurcommissie

Dhr. J.A.M.
Schuurbiers

0,4 (0,4) nee

40.361
(26.695)

7.016
(4.031)

47.377
(30.726)

84.181

plv.
Voorzitter

Datum
aanvang
dienst­
verband
(indien van
toepassing)

Datum
einde
dienst­
verband
(indien van
toepassing)

Dienst­
Op externe Beloning
verband in inhuurplus
fte (+
basis (nee; onkosten­
tussen
<=
vergoe­
haakjes
12 kalender-mnd;
dingen
omvang in >
(belast) (+
2020)
12 kalender-mnd)
tussen
haakjes
bedrag in
2020)

Voorzie­
Totale
Individueel
ningen
bezoldiging toepas­
t.b.v.
in 2021 (+ selijk
beloningen tussen
bezoldi­
betaalbaar haakjes
gingsma­
op termijn bedrag in ximum
(+ tussen 2020)
haakjes
bedrag in
2020)

Naam instelling

Voor 2021 zijn er geen functionarissen die een bezoldiging boven het
toepasselijke bezoldigingsmaximum hebben ontvangen, of waarvoor in
eerdere jaren een vermelding op grond van de WOPT of de WNT heeft
plaatsgevonden of had moeten plaatsvinden. Er zijn in 2021 geen functio­
narissen die hun werkzaamheden als topfunctionarishebben neergelegd en
die op grond van hun voormalige functie nog vier jaar aangemerkt worden
als topfunctionaris. Er zijn in 2021 geen ontslaguitkeringen betaald die op
grond van de WNT dienen te worden gerapporteerd. Er zijn geen functies
als leidinggevend topfunctionaris bij andere instellingen(en) die op grond
van de WNT gemeld en openbaar gemaakt moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

256

D. BIJLAGEN
Bijlage 1: Toezichtrelaties RWT's en ZBO's
Tabel 108 Overzichtstabel inzake RWT’s en ZBO’s van Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(bedragen x € 1.000).
Naam rwt/zbo

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo1

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen1

Stichting Administratie
Indonesische
Pensioenen (SAIP)

7.909

7.745

0

Huis voor klokkenluiders

3.865

3.728

0

0

Huurcommissie

7.261

9.697

0

0

0

0

0

0 Ontvangt geen
rijksbijdragen

Kadaster

48.494

54.157

6.800

7.900 Extra bijdrage
moederdepartement
betreft vooral inzet
t.b.v. Nationale GeoInformatieInfrastructuur en
Tactisch Beheer
Omgevingswet.

Toelatingsorganisatie
Kwaliteitsborging Bouw
(TloKB)

1.028

3.633

0

0 De totale rijksbijdrage
van de TloKb kan
verdeeld worden in:
Aandeel rijk van ca.
€ 1,4 mln.;
Ontwikkeling
zaaksysteem ca. € 2,2
mln.

0

0

0

0

Stichting Visitatie
Woningcorporaties

Keuringsinstanties
Bouwproducten

1.900 Op basis van
jaarverslag ZBO 2020,
omdat het jaarverslag
ZBO 2021 nog niet
beschikbaar is.

1 De gerealiseerde bijdragen zijn opgesteld op basis van de verstrekte informatie van de zbo’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

257

Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek
Tabel 109 Artikel 1 & 2 - Sterke en levendige democratie
Art.

Subthema

Type onderzoek

1.1

Bestuur en regio

Overig onderzoek

2020 Studiegroep Interbestuurlijke en financiële verhoudingen

Ex-post

2020 Evaluatie Interbestuurlijk Programma (IBP)

Ex-post

2021 Evaluatie Sociaal Domein

Ex-post

2021 Evaluatie Tweede actieplan bevolkingsdaling

Overig onderzoek

2021 Herziening provinciaal belastinggebied

Monitor

2020 Leefbaarometer

Monitor

2020 Monitor Integriteit en Veiligheid

Overig onderzoek

2020 Lokaal bestuur in tijden van corona

Overig onderzoek

2020 Corona continue multicliëntonderzoek

Monitor

2021 Monitor Democratie in Actie

Monitor

2021 Evaluatie Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming

Ex post

2021 Evaluatie TK-verkiezingen

Ex post

2021 Evaluatie bijdrage Comité 4 en 5 mei

Ex post

2021 Evaluatieonderzoek subsidieregeling ProDemos 2017-2022

Ex post

2021 Reflectie op resultaten en impact Democratie in Actie

Ex post

2021 Evaluatie Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek

Overig onderzoek

2021 Onderzoeksprogramma lokale partijen

Overig onderzoek

2021 Nationaal kiezersonderzoek 2021

Overig onderzoek

2021 Essay De TK-verkiezing 2021: Corona, constanten en voortgaande veranderingen

Overig onderzoek

2021 Provinciaal en waterschapskiezersonderzoek 2021

Overig onderzoek

2021 Basismonitor Politieke ambtsdragers 2020

Overig onderzoek

2021 Ontwikkeling democratische kernwaarden in het voortgezet onderwijs

Overig onderzoek

2021 De staat van het burgemeestersambt anno 2020

Overig onderzoek

2021 Onderzoek digitale nalatenschap

Overig onderzoek

2021 Juridisch onderzoek digitale nalatenschap

Overig onderzoek

2021 Lessen voor een nieuwe gebiedsgerichte aanpak

Overig onderzoek

2021 Handreiking voor actieonderzoek leefbaarheid en veiligheid in wijken

Overig onderzoek

2021 Nationale burgerfora

Overig onderzoek

2021 Essay over diversiteit in de Nederlandse politiek

Overig onderzoek

2021 Draagvlak voor het burgerforum

1.2

2

Democratie

Afronding

Toelichting onderzoek

Nationale veiligheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

258

Tabel 110 Artikel 3, 4, 5, 10 - Duurzaam wonen en leven in heel Nederland
Art.

Subthema

Type onderzoek

3.1

Woningmarkt

Overig onderzoek

2020 Handvatten aanpak vocht- en schimmelproblematiek

Ex-post

2020 Evaluatie huisvestingswet 2014

Ex-post

Fiscale evaluatie eenmalige vrijstelling schenk- en erfbelasting ten behoeve van
2020 de eigen woning

Ex-post

2020 Evaluatie Wet doorstroming huurmarkt 2015 (o.a. tijdelijke huurcontracten)

Ex-post

Overkoepelende evaluatie fiscale eigenwoningregeling, o.a. vrijstelling
2020 kamerverhuur (2020-2020)

Ex-post

2021 Subsidieregeling kennisoverdracht en experimenten wonen1

Ex-post

2021 Huisvestingsvoorziening (TRSHV)

Monitor

2021 Woondeals

Monitor

2021 Transformatiefaciliteit2

Monitor

2021 Monitor tijdelijke contracten o.g.v. de leegstandswet en BW

Overig onderzoek

2021 Handreiking prestatieafspraken

Overig onderzoek

2021 Onderzoek ondersteuning en versterking huurdersorganisaties
2021 Woningbouwimpuls monitoring

3.3

Woningbouw

Monitor

4.1

Energietransitie en
duurzaamheid

Ex-post

Afronding

Toelichting onderzoek

2020 Evaluatie aanvraag- en selectieproces 2020
Monitor

2021 Warmtefonds/NEF

Ex-post

2021 Beleidsdoorlichting Energietransitie en duurzaamheid: Energieakkoord 20201

Ex-post

2021 Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH)

4.2

Bouwregelgeving en
bouwkwaliteit

Ex-post

5.1

Ruimtelijke ordening

Ex-post

2020 Evaluatie sleutelprojecten

Ex-post

2020 Quick Scan Beleidsdoorlichting Ruimtelijke ordening

Ex-post

2020 Beleidsdoorlichting Ruimtelijke ordening

Ex-post

2020 Gebruikersonderzoek basisregistraties

Monitor

2020 Gebruikersonderzoek basisregistraties

Ex-post

2020 Balans van de Leefomgeving (PBL)

Monitor

2020 Vastgoedmonitor

Overig onderzoek

2021 Interdepartementaal Beleidsonderzoek Ruimtelijke Ordening

Ex-post

2021 NOVI eerste concept

Ex-post

2020 Beleidsdoorlichting Omgevingswet

5.2

Omgevingswet

10.1

Groningen versterken en
perspectief

2021 Beleidsdoorlichting Bouwregelgeving en bouwkwaliteit

1 Het onderzoek is afgerond in 2021 en wordt in 2022 gepubliceerd.
2 De evaluatie wordt in 2022 opgestart en afgerond. Dit onderzoek is vertraagd omdat BZK een grondiger onderzoek uit wil voeren waarbij zowel het functioneren als de
verhoging en verbreding van de Faciliteit meegenomen wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

259

Tabel 111 Artikel 6 - Waarde gedreven digitale overheid
Art.

Subthema

6.2

Overheidsdienstverlening, Ex-post
informatiebeleid en
informatiesamenleving

6.5

6.6

Identiteitsstelsel

Investeringspost digitale
overheid

Type onderzoek

Afronding Toelichting onderzoek
Beleidsdoorlichting overheidsdienstverlening, informatiebeleid en
2020 informatiesamenleving

Ex-ante

2021 Marktverkenning Berichtenbox Bedrijven

Overig

Kadering en beoordeling rekenregels voor dataminimalisatie bij regie op
2021 gegevens

Ex-post

2021 Evaluatie Innovatiebudget

Overig

Onderzoek naar de synergie tussen het Referentie Grootboekschema en
2021 elektronisch factureren

Ex-ante

2021 Onderzoek inrichting architectuurfunctie GDI

Ex-ante

2021 Onderzoek operationalisering anti-discriminatienormen tot AI-systeemprincipes

Ex-ante

2021 Onderzoek naar kosten en baten van open source

Overig

2021 Onderzoek naar open source gemeenschap

Overig

2021 Ontwikkeling Mensenrechten Impact Assessment

Overig

2021 From harmful to ethical game and media design

Overig

2021 Code bescherming kinderrechten online

Ex-post

2021 Onderzoek effecten Direct Duidelijk op dienstverleningsresultaten

Ex-post

2021 Onderzoek effect Direct Duidelijk op begrijpelijkheid teksten

Ex-post

2021 Het Direct Duidelijk Effect

Overig

2021 Onderzoek naar govtech in NL

Ex-post

2021 Update Quick Scan toepassen AI publieke sector

Overig

2021 Quick scan internationale vergelijking governance digitalisering

Ex-post

2021 Onderzoek impact BIO en ISO27002

Monitor

2021 Rapportage Webrichtlijnen

Monitor

2021 Monitor GDI

Overig onderzoek

2021 Adviesnotitie vervallen BTW-plicht GDI-voorzieningen Logius

Ex-post

2021 Evaluatie pilot Regie op Gegevens1

Ex-post

2019 Beleidsdoorlichting Identiteitsstelsel

Overig onderzoek

2021 Zelfevaluatie BRP

Overig onderzoek

2021 Onderzoek burgerperspectief Digitale Identiteit

Overig onderzoek

2021 Rapportage 2e onderzoek Toegang Digitale Overheid

Ex-ante

2021 Speelveldanalyse Self Sovereign Identity

Ex-post
2021 Evaluatie Investeringspost
Ex-post

6.7

2021 Beleidsdoorlichting innovatieve digitale overheid

Hoogwaardige
dienstverlening één
overheid

1 Het onderzoek is afgerond in 2021 en wordt in 2022 gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

260

Tabel 112 Artikel 7 & 9 - Versnelling naar een grenzeloos samenwerkende overheid
Art.

Subthema

Type onderzoek

7.1

Werkgevers- en
bedrijfsvoeringsbeleid

Ex-post

7.2

Pensioenen en
uitkeringen

9.1

Doelmatige
Rijkshuisvesting

9.2

Beheer materiele activa

Afronding Toelichting onderzoek
2019 Beleidsdoorlichting Kwaliteit Rijksdienst H18, art. 3

Overig onderzoek

2019 ADR-onderzoek Rijnstraat 8

Ex-post/Overig
onderzoek

Subsidie Center for people and buildings (Fysieke werkomgeving Rijk) 2019 evaluatie over 2015 ‒ 2019

Ex-post/Overig
onderzoek

2019 Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2018

Overig onderzoek

2019 Evaluatie DigiInkoop

Overig onderzoek

2020 ADR mid term review

Ex-post

2020 Gateway review inzake de herijking/transitie categorieën inkoop1

Overig onderzoek

2020 Onderzoek bekostiging en financiering van transitiegericht inkopen

Overig onderzoek

2020 Onderzoek Functioneren Algemene Bestuursdienst

Ex-post/Overig
onderzoek

2020 Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2019

Ex-post

2020 Evaluatie subsidieregeling EIPA

Ex-post

2021 Brede evaluatie voor organisatiekaders voor rijksorganisaties op afstand

Ex-post

2021 Evaluatie Rijkshuisvestingsstelsel voor kantoren

Overig onderzoek

2021 Interdepartementaal Beleidsonderzoek Agentschappen

Ex-post

2021 Evaluatie subsidieregeling Stichting CAOP 2020

Ex-post/Overig
onderzoek

2021 Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2020

Ex post

2018 Gateway Rijksinkoopstelsel1

Ex-post
2020 Evaluatie bijdrage energiebesparing Programma Groene Technologie
Ex post

Evaluatie kostenbeheersing en sturing van specialistische en bijzondere
2018 projecten van het RvB

Overig onderzoek

2020 Evaluatie bijdrage huisvesting Hoge Colleges van Staat & Algemene Zaken

Ex-post

2020 Evaluatie bijdrage monumenten

Ex-post

2021 Beleidsdoorlichting artikel 9.1 Doelmatige Rijkshuisvesting (incl. artikel 9.2)

Ex-post

2021 Evaluatie overdracht monumenten aan de NMO

Ex-post

2020 Evaluatie zakelijke lasten

Ex-post

2020 Evaluatie onderhoud- en beheerkosten

1 Dit is een intern rapport.

In lijn met de derde voortgangsrapportage Inzicht in Kwaliteit (Kamer­
stukken II 2019/20, 31865, nr. 168) zijn in de begroting van 2021 stappen gezet
richting een strategische evaluatieagenda (SEA). Dit was verder uitgewerkt
in bijlage 5 Evaluatie- en overig onderzoek. Een interactieve versie van de
SEA is te vinden op www.rijksfinanciën.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

261

Bijlage 3: Inhuur externen
Tabel 113 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
verslagjaar 2021 (bedragen x € 1.000)
Programma- en apparaatskosten
1. Interim-management

17.958

2. Organisatie- en Formatieadvies

1.324

3. Beleidsadvies

36.677

4. Communicatieadvisering

6.471

Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

62.430

5. Juridisch Advies

3.937

6. Advisering opdrachtgevers automatisering

119.880

7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie

10.368

(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

134.185

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)

77.951

Ondersteuning bedrijfsvoering

77.951

Totaal uitgaven inhuur externen

274.566

Algemene toelichting op de tabel
Bovenstaand overzicht geeft een beeld van de uitgaven voor inkoop van
adviseurs en tijdelijk personeel conform de rijksbrede definitie in de Rijks­
begrotingsvoorschriften (conform model 3.60). De agentschappen die zijn
opgenomen in dit overzicht betreffen Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
(RvIG), Dienst van de Huurcommissie (DHC), Rijksvastgoedbedrijf (RVB),
Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk (UBR), FMHaaglanden (FMH), PDirekt, Shared Service Center-ICT (SSC-ICT) en Logius. De agentschappen
verantwoorden de externe inhuur op basis van kosten. De inhuur voor
beleidsgevoelige diensten betreft 22,7%. Het merendeel wordt ingehuurd
voor (beleids)ondersteuning (48,9%) en ondersteuning bedrijfsvoering
(28,4%).
Toelichting op het inhuurpercentage 2021
Het gerealiseerde percentage externe inhuur van het kerndepartement is
gemiddeld 21,2%. De agentschappen komen uit op een inhuurpercentage
van gemiddeld 23,8%. Het gerealiseerde percentage externe inhuur voor
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) als
totaal komt in 2021 uit op gemiddeld 23,0% (t.o.v. in 2020 20,9%).
Tabel 114 Sturingspercentage 2021 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Heel BZK

Kern

Agentschappen

Uitgaven ambtelijk personeel

918.453

283.320

Uitgaven externe inhuur

274.566

76.060

635.133
198.506

Totaal personele uitgaven

1.193.019

359.380

833.639

Percentage inhuur 2021

23,0%

21,2%

23,8%

Toelichting bij het kerndepartement
Bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties realiseert
het kerndepartement 21,2% voor inhuur van externen. Dit is een stijging
t.o.v. 2020. De stijging is afkomstig van het Programma DirectoraatGeneraal Omgevingswet, de Directie Democratie en Bestuur, de Nationaal
Coördinator Groningen, de directie Digitale Samenleving en de Directie CIO
Rijk. Deze worden hieronder toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

262

Programma Directoraat-Generaal Omgevingswet
Vanwege het tijdelijke en inhoudelijk ingewikkelde karakter van de
werkzaamheden rondom de Omgevingswet en om de continuïteit van de
ontwikkeling en voortgang van onder ander het Digitaal Stelsel
Omgevingswet te waarborgen, is er relatief veel gebruikt gemaakt van
externe inhuur. Pas na de afronding van het Digitaal Stelsel Omgevingswet
en de (uitgestelde) inwerkingtreding zullen de kosten voor externe inhuur
afnemen.
Directie Ruimte en Leefomgeving
De kosten voor externe inhuur in 2021 zijn hoog door het opgaan van het
Programma Directoraat-Generaal Omgevingswet in de directie Ruimtelijke
Ordening. Voor sommige tijdelijke taken die met de Omgevingswet
samenhangen, is geen vaste formatie beschikbaar en wordt dus gebruik
gemaakt van externe inhuur.
Directie Democratie en Bestuur
De directie Democratie en Bestuur stond ook in 2021 voor een diversiteit
aan opgaves en uitdagingen. Doordat er geen formatieplekken meer
beschikbaar waren en het voor sommige thema’s van belang was om
specifieke kennis en ervaring in huis te halen, was er in 2021 sprake van
hogere inhuuruitgaven.
Nationaal Coördinator Groningen
In 2020 is de NCG gestart als uitvoergingsorganisatie inzake de versterking
van de woningen in het aardbevingsgebied. In 2021 waren de doelstellingen
hoger dan in 2020 vanwege de versnelling van de versterkingsoperatie.
De werving van vaste medewerkers is als gevolg van de krapte op de
arbeidsmarkt achtergebleven op het gewenste niveau. Derhalve heeft de
NCG in 2021 meer externe medewerkers ingezet dan in 2020 om de conti­
nuïteit te waarborgen.
Directie Digitale Samenleving
De uitdagingen voor de directie Digitale Samenleving zijn onverminderd
groot. Het belang van een steeds digitaler wordende en opererende
samenleving is andermaal in 2021 onderstreept door de voortdurende
coronapandemie. Tegen de achtergrond van krapte op de arbeidsmarkt
waarbij specialismen, benodigd voor het verbeteren van de digitale
samenleving waarbij grondrechten en publieke waarden van burgers en
bedrijven worden beschermd, ondervertegenwoordigd zijn en door onder­
bezetting bij de directie is er in 2021 sprake geweest van een relatief hoog
inhuurpercentage.
Directie CIO Rijk
In 2021 is ten opzichte van het vorige jaar meer personeel ingehuurd.
Redenen hiervoor zijn benodigde specifieke IT-expertise voor het uitvoeren
van het rijksbrede project ‘vernieuwing Rijksportaal’, en de tijdelijke
vervanging in veelal ondersteunende functies als gevolg van onverwachte
en langdurige uitval. Daarnaast was op korte termijn specifieke capaciteit
nodig op het programma Open op Orde, voortvloeiend uit de maatregelen
uit de kabinetsreactie op het rapport van de Parlementaire ondervragings­
commissie Kinderopvangtoeslag. Onder andere voor het opstellen van
een businesscase en het begeleiden van de inhoudelijke en financiële
toetsing van de departementale actieplannen om een beroep te kunnen
doen op de middelen die beschikbaar zijn gesteld voor de rijksbrede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

263

verbetering van de informatiehuishouding. Voor deze laatste inzet is intern
BZK afgesproken dat er bij voorkeur geen vaste capaciteit voor wordt
geworven, wat de reden is dat werd uitgeweken naar externe inhuur.
Toelichting bij de agentschappen
Bij de agentschappen van BZK is 22,5% voor inhuur van externen gereali­
seerd, een stijging t.o.v. 2020 (20,5%). Bij de agentschappen vindt inhuur
veelal plaats ten behoeve van en in opdracht van andere departementen.
Voor dergelijke externe opdrachten geldt dat uit doelmatigheidsoverwe­
gingen gebruik gemaakt wordt van inhuur van externen vanwege het
tijdelijke karakter van de opdrachten en/of de gevraagde specifieke kennis
en expertise. Om deze redenen werken de agentschappen met een flexibele
schil in de personele opbouw. Bij de volgende agentschappen van BZK is
meer dan 10% externe inhuur noodzakelijk geweest.
Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
Het sturingspercentage externe inhuur is t.o.v. 2020 gestegen en bedraagt
29,5%. Het percentage externe inhuur voor (tijdelijke) projecten bedroeg
13,5% (2020: 10,0%). Het percentage externe inhuur met betrekking tot
reguliere werkzaamheden is gedaald naar % (2020: 16,0%). Deze toename
is het gevolg van tijdelijke inhuur vooruitlopende op de geplande formatieuitbreiding in 2022.
Dienst van de Huurcommissie
De DHC heeft in 2021 relatief veel inhuur gehad, 46,2%. De reden hiervoor
is dat er extra extern personeel is aangetrokken om de achterstanden in
de werkvoorraden weg te werken. De DHC heeft in 2021 de achterstanden
in het afhandelen van geschillen weggewerkt maar zal in het eerste deel van
2022 nog sterk op externe medewerkers moeten leunen als gevolg van de
krappe arbeidsmarkt.
Logius
Logius heeft een percentage externe inhuur in 2021 van 51,4%. Logius biedt
publieke dienstverleners een samenhangende digitale infrastructuur die
hen in staat stelt met burgers en bedrijven en onderling, 7x24, betrouwbaar,
snel, groen en gemakkelijk elektronisch zaken te doen. Bij Logius vindt
inhuur voornamelijk plaats ten behoeve van werkzaamheden voor
afnemers, zoals andere uitvoeringsorganisaties en ministeries. Voor
sommige opdrachten geldt dat uit doelmatigheidsoverwegingen gebruik
wordt gemaakt van externe inhuur vanwege het vaak tijdelijke karakter van
deze opdrachten of omdat de gevraagde specifieke kennis en expertise niet
altijd in huis is. De combinatie van arbeidsmarktproblematiek (schaarste
van ICT-personeel), reorganisatie (nieuwe functies die snel ingevuld
moesten worden) en politiek-bestuurlijke urgenties (nieuwe werkzaam­
heden) heeft gemaakt dat bij Logius het inhuurpercentage hoog is.
Shared Service Center-ICT
SSC-ICT heeft vanwege tijdelijke werkzaamheden en de behoefte aan
specifieke expertise, elk jaar een aanzienlijk aantal externe krachten. In 2021
is voor € 44,2 mln. ingehuurd wat resulteert in een percentage van 33,1%.
Dit is hoger dan 2020. De voornaamste oorzaak betreft de externe expertise
welke benodigd is voor de uitvoering van het transitieprogramma.
P-Direkt
Het gerealiseerde percentage inhuur 2021 bedraagt 15,4%. P-Direkt had voor
het jaar 2021 extra externe inhuur nodig in verband met de ontwikkeling
van nieuwe dienstverlening en de samenwerking in de keten. De lagere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

264

realisatie betreft vooral de inzet van externen op de basis dienstverlening
omdat het aantrekken van de juiste ICT-deskundigen niet (altijd) gereali­
seerd kon worden.
Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk
UBR heeft een inhuurpercentage van 21,7%. De overschrijding van de
inhuurnorm door UBR vindt voornamelijk plaats bij UBR/KOOP (Kennis- en
exploitatiecentrum Officiële OverheidsPublicaties). De inhuur bij KOOP kan
worden verklaard door haar bijdrage aan de (tijdelijke) programma’s voor
de Bekendmakingswet, PLOOI (Platform Open Overheidsinformatie).
Daarnaast is de werving van gekwalificeerde ICT-ers via resultaatgerichte
opdrachten voor ontwikkelopdrachten in de markt zeer uitdagend. De
betreffende leveranciers geven voorkeur aan reguliere externe inhuurop­
drachten boven resultaatgerichte opdrachten. Ook bij Personeel en HIS zijn
de inhuurkosten hoger dan begroot. Voor beide onderdelen is hierbij sprake
van een flexibele schil om de fluctuaties in de vraag op te kunnen vangen.
Tegenover deze inhuur staat ook een hogere omzet. Voor BV&F (bedrijfs­
voering) geldt programma-inhuur ten behoeve van onder andere de
vervanging van DigiInkoop voor meerdere agentschappen en diensten
binnen BZK. In 2021 is binnen UBR een werkwijze opgezet om beter vooraf
te onderbouwen waarom inhuur noodzakelijk is en welke acties uitgevoerd
kunnen worden om het inhuurpercentage te verlagen. Door onder andere
verambtelijking dalen naar verwachting de percentages voor 2022 en
verder.
Rijksvastgoedbedrijf
Het Rijksvastgoedbedrijf heeft een inhuurpercentage van 14,7%. Het Rijks­
vastgoedbedrijf is een uitvoeringsdienst van het Rijk en is een vraagge­
stuurde dienst, waarbij veelal specifieke en specialistische kennis nodig is.
De inhuur externen bestaat voor het grootste deel uit inhuur ten behoeve
van het primair proces (bijvoorbeeld projectmanagers van bouwprojecten).
Gebleken is dat het RVB op bepaalde terreinen géén of onvoldoende
genoemde specialistische kennis in huis heeft en dat dit per project wordt
ingehuurd. De externe inhuur is verantwoord op basis van kosten.
Rapportage overschrijding maximumuurtarief externe inhuur buiten
raamwerkovereenkomsten
In onderstaande tabel wordt weergegeven en toegelicht in hoeveel gevallen
in 2021 door het Ministerie van BZK buiten de mantelcontracten om externe
krachten zijn ingehuurd (in Nederland) boven het voor de organisaties van
het Rijk afgesproken maximumuurtarief van € 225 (exclusief BTW).
Tabel 115 Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
Omschrijving
Aantal overschrijdingen maximumuurtarief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

2021
0

265

Bijlage 4: Overzicht van de burgemeestersbenoemingen in 2021
Tabel 116 Overzicht verdeling Kroonbenoemde burgemeesters naar politieke kleur en man/vrouw verhouding per
31 december 2021
Partijen

Posten

%

Man

Vrouw

VVD

95

29,5 %

72

23

CDA

91

28,3 %

65

26

PvdA

58

18,0 %

38

20

D66

24

7,5 %

14

10

Geen

19

5,9 %

10

9

Overige

12

3,7 %

9

3

GL

9

2,8 %

5

4

SGP

8

2,5 %

8

0

CU

5

1,6 %

5

0

SP

1

0,3 %

1

0

227

95

Totaal

322

Tabel 117 Overzicht verdeling Kroonbenoemde burgemeesters naar politieke kleur en man/vrouw verhouding per
31 december 2020
Partijen

Posten

%

Man

Vrouw

CDA

97

29,8 %

70

27

VVD

93

28,6 %

70

23

PvdA

59

18,2 %

41

18

D66

24

7,4 %

16

8

Geen

15

4,6 %

10

5

Overige

11

3,4 %

8

3

CU

9

2,8 %

7

2

SGP

9

2,8 %

9

0

GL

8

2,5 %

4

4

SP

0

0,0 %

0

0

235

90

Totaal

325

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

266

Bijlage 5: Overzicht Rijksuitgaven pakket Wind in de zeilen
In 2020 is tussen de Zeeuwse partijen en het Kabinet het pakket Wind in
de zeilen ofwel het bestuursakkoord Compensatiepakket marinierskazerne
tot stand gekomen (Kamerstukken II 2019/20, 33358, nr. 28). Dit pakket heeft
een omvang van circa € 651,9 mln. voor de periode van 2020 tot en met
2030. In artikel 2.10 van het bestuursakkoord is afgesproken dat de Rijksbij­
drage aan de afgesproken maatregelen inzichtelijk wordt gemaakt in een
overzicht bij de begroting en daarmee het jaarverslag van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Onderstaand overzicht van het jaarverslag 2021 is opgesteld op basis van
de verstrekte informatie van de betreffende departementen. In het overzicht
is uitgegaan van de ontwerpbegroting 2021. Gedurende het jaar 2021
hebben er nog grote verschuivingen in de budgetten plaatsgevonden. In
de derde voortgangsrapportage van de uitvoeringsregisseur is het
financieel overzicht van de ontwerpbegroting 2022 opgenomen (Kamer­
stukken II 2020/21, 33358, nr. 37).
Tabel 118 Overzicht Rijksuitgaven pakket Wind in de zeilen (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Begroting Artikel

Instrument

Totaal
0. Compensatie gemaakte kosten
Voorzien in
infrastructuur

Realisaties

Begroting Verschil

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

‒

‒

‒

35.742

47.180

‒

‒

‒

35.742

0

0

0

‒

‒

‒

20.942

0

0

0

84.450 ‒ 37.270

Vergoeding directe
schade

DEF (X)

6. Investeringen

OZB-achterstand

BZK (VII)

1. Openbaar bestuur en Democratie Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

2.000

0

0

0

Overdracht gronden

DEF (X)

6. Investeringen

Voorzien in
infrastructuur

‒

‒

‒

12.800

0

0

0

‒

‒

‒

0

980

1.000

‒ 20

Extra beveiligde
inrichting (EBI)

JenV (VI)

34. Straffen en Beschermen

Bijdrage aan
agentschappen

‒

‒

‒

0

0

0

0

Hoogbeveiligde
Zittingslocatie (HBZ)

JenV (VI)

32. Rechtspleging en
rechtsbijstand

Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

0

0

0

0

Beveiligde
JenV (VI)
overnachtingslocatie

32. Rechtspleging en
rechtsbijstand

Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

0

0

0

0

Kenniscentrum
ondermijning

32. Rechtspleging en
rechtsbijstand

Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

0

980

1.000

‒ 20

1. Law Delta

JenV (VI)

2. Bereikbaarheid

‒

‒

‒

0

10.000

Aanpassing
dienstregeling NS

IenW (MF) 11. Verkenningen, reserveringen en Reserveringen
investeringsruimte1
(Pakket Zeeland)

‒

‒

‒

0

0

Aanleg extra
infrastructuur

IenW (MF) 11. Verkenningen, reserveringen en Reserveringen
investeringsruimte
(Pakket Zeeland)

‒

‒

‒

0

0

Ontwikkeling
stationsgebied
Vlissingen

BZK (VII)2

1. Openbaar bestuur en democratie Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

0

5.000

5.000

0

Slimme mobiliteit

BZK (VII)2

1. Openbaar bestuur en democratie Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

0

5.000

1.000

4.000

Rail Gent - Terneuzen IenW (MF) 11. Verkenningen, reserveringen en Reserveringen
investeringsruimte
(Pakket Zeeland)

‒

‒

‒

0

0

0

0

3. Delta Kenniscentrum

‒

‒

‒

0

283

2.000

‒ 1.717

‒

‒

‒

0

0

2.000

‒ 2.000

Delta Kenniscentrum OCW (VIII)/ Nog te bepalen3
LNV (XIV)

Nog te bepalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

51.000 ‒ 41.000
0

0

45.000 ‒ 45.000

267

Omschrijving

Begroting Artikel

Instrument

Kwartiermakersfase

OCW

Opdrachten

16. Onderzoek en
Wetenschapsbeleid

4. Eerstelijnszorg

Realisaties

Begroting Verschil

‒

‒

‒

0

283

0

283

‒

‒

‒

0

3.117

4.900

‒ 1.783

Subsidies
(regelingen)

‒

‒

‒

0

1.067

1.600

‒ 533

Huisartsen / Physical VWS (XVI) 4. Zorgbreed beleid
Assistant

Subsidies
(regelingen)

‒

‒

‒

0

800

800

0

Gezondheidscentrum VWS (XVI) 3. Langdurige zorg en
Vlissingen/Walcheren
ondersteuning

Subsidies
(regelingen)

‒

‒

‒

0

1.250

2.500

‒ 1.250

Toekomstgerichte
zorginfrastructuur

VWS (XVI) 3. Langdurige zorg en
ondersteuning

5/6. Industrie en haven

‒

‒

‒

0

550

550

0

Onderzoek industrie/ EZK (XIII)
haven

Subsidies
2. Bedrijvenbeleid: innovatie en
ondernemerschap voor duurzame (regelingen)
welvaartsgroei

‒

‒

‒

0

150

550

‒ 400

Onderzoek industrie/ BZK (VII)4
haven

1. Openbaar bestuur en democratie Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

0

400

0

400

‒

‒

‒

0

10.000

5.000

5.000

‒

‒

‒

0

10.000

5.000

5.000

‒

‒

‒

0

15.000

15.000

0

‒

‒

‒

0

15.000

15.0005

0

‒

‒

‒

0

0

4.000

‒ 4.000

‒

‒

‒

0

0

4.000

‒ 4.000

10. Werkzoekenden naar werk in de regio

‒

‒

‒

0

1.000

1.000

0

Arbeidsmarktregio
Zeeland

‒

‒

‒

0

1.000

1.000

0

‒

‒

‒

0

6.250

0

6.250

‒

‒

‒

0

6.250

0

6.250

7. Versterken Investeringsfonds Zeeland
Versterken
Investeringsfonds
Zeeland

EZK (XIII)

3. Toekomstfonds

Leningen

BZK (VII)

5. Ruimtelijke ordening en
omgevingswet

Bijdrage aan
medeoverheden

BZK (VII)

4. Energietransitie gebouwde
omgeving en bouwkwaliteit

Bijdrage aan
medeoverheden

8. Kenniswerf
Kenniswerf

9. Aardgasvrije wijken
Aardgasvrije wijk
Vlissingen

BZK (VII)6

1. Openbaar bestuur en democratie Bijdrage aan
medeoverheden

11. Ontvlechten Evides en PZEM
Evides

BZK (VII)

1. Openbaar bestuur en democratie Bijdrage aan
medeoverheden

1 Vanaf 2022 staat er nog structureel € 2,25 mln. op de Aanvullende Post gereserveerd en wordt onder voorwaarde van een goedgekeurd bestedingsplan overgeheveld naar
het mobiliteitsfonds.
2 Dit bedrag komt oorspronkelijk van het Mobiliteitsfonds (I&W).
3 Deze middelen staan op de Aanvullende Post gereserveerd en worden onder voorwaarde van een goedgekeurd bestedingsplan overgeheveld naar de betreffende
departementale begroting.
4 Dit bedrag komt oorspronkelijk van de begroting EZK (XIII).
5 Toegevoegd via Nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 73).
6 Dit bedrag komt oorspronkelijk van de begroting SZW (XV).

Toelichting
1. Law Delta
Kenniscentrum ondermijning
De strategische kennisunit ondermijning heeft als doel het verkrijgen van
een integraal, gezaghebbend strategisch beeld, dat inzicht geeft in de aard,
omvang, trends en ontwikkelingen in fenomenen van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit. Voor het opstellen van dit strategisch beeld
wordt geabstraheerde informatie gebruikt van opsporings-, handhaving en
toezichtdiensten, waaronder informatie van het Multidisciplinair Interventie
Team (MIT), en uit lokale, regionale, nationale en internationale informatie­
bronnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

268

2. Bereikbaarheid
Aanleg extra infrastructuur
De uitgaven waren in 2021 voorzien, maar achteraf bleek dat een ander
kasritme benodigd was. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
(IenW) heeft dit in de tweede suppletoire begroting aan de Tweede Kamer
gemeld.
Ontwikkeling stationsgebied Vlissingen
In 2021 is een eerste ‘voorlopig ontwerp’ met de beoogde functies van het
stationsgebied van Vlissingen opgesteld. Aan de hand van dit ontwerp
worden gesprekken gevoerd met de verschillende stakeholders. In 2022 zal
het voorlopig ontwerp worden doorontwikkeld tot een definitief ontwerp.
Van daaruit worden de benodigde ruimtelijke en infrastructurele aanpas­
singen met een bijbehorende kostenraming in kaart gebracht en vindt de
verdere technische uitwerking plaats. In het afgelopen jaar is voor de
ontwikkeling van de stationsomgeving Vlissingen € 5 mln. overgeboekt
vanuit artikel 16 van de begroting van het Ministerie van IenW (XII) naar
de begroting van het Ministerie van BZK (VII). Dit bedrag is vervolgens via
een specifieke uitkering naar de Gemeente Vlissingen overgemaakt.
Slimme mobiliteit
In 2021 is de lijst met initiatieven voor pilotprojecten in het kader van
Slimme mobiliteit verder uitgewerkt. Dit heeft geresulteerd in de selectie
van de eerste ronde projecten. Het betreft twee pilotprojecten die gereed
zijn voor uitvoering. Begin 2022 starten deze projecten. Vanuit artikel 16 van
de begroting van het Ministerie van IenW (XII) is € 5 mln. overgeboekt naar
de begroting van BZK (VII). Voor de jaren 2021-2025 stond initieel € 1 mln.
per jaar gereserveerd. In 2021 is nu het gehele bedrag in een keer via een
specifieke uitkering naar de Provincie Zeeland overgemaakt.
3. Delta Kenniscentrum
Delta Kenniscentrum
Het gaat hier om compensatiemiddelen voor provincie Zeeland op de
Aanvullende Post bij Financiën. De middelen worden in de huidige fase
ingezet voor het betalen van de opdracht aan de Kwartiermakers. Hierin
wordt toegewerkt naar een breed gedragen Projectplan voor de oprichting
van een Delta Kenniscentrum (DKC) in Zeeland. Om dit te bereiken vraagt
meer tijd dan in het bestuursakkoord Wind in de Zeilen was voorzien. Zodra
het Projectplan voor het DKC gereed is kan worden besloten over de
besteding van de gereserveerde compensatiemiddelen voor het DKC.
Onbestede middelen van 2021 zijn doorgeschoven naar 2022.
Kwartiermakersfase
Het gaat hier om compensatiemiddelen voor provincie Zeeland op de
Aanvullende Post bij Financiën. De middelen worden in de huidige fase
ingezet voor het betalen van de opdracht aan de Kwartiermakers. Deze
kwartiermakers houden zich bezig met het onderzoeken van mogelijkheden
voor een Delta Climatecentrum in Provincie Zeeland en de wijze van financiering daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

269

4. Eerstelijnszorg
Toekomstgerichte zorginfrastructuur
Medio 2021 is het kasritme aangepast om aan te sluiten bij de verwachte
besteding van de subsidieregeling. Intertemporeel blijft € 3,2 mln.
beschikbaar voor de toekomstgerichte zorginfrastructuur.
Huisartsen / Physical Assistant
Er zijn conform planning 15 artsen gestart met de huisartsenopleiding in
Zeeland. Dit wordt betaald uit de beschikbaarheidsbijdragen Medische
Vervolgopleidingen. Omdat de bedragen nog niet zijn vastgesteld betreft
het een voorlopig bedrag.
Gezondheidscentrum Vlissingen/Walcheren
Medio 2021 is het kasritme aangepast om aan te sluiten bij de verwachte
besteding van de subsidieregeling. Intertemporeel blijft € 5,0 mln.
beschikbaar voor gezondheidscentrum Vlissingen/Walcheren.
5/6. Industrie en haven Onderzoek industrie/haven
Onderzoek industrie/haven
De € 0,15 mln. is voor onderzoek dat deel uit maakt van de maatregel
Industrie en haven van het compensatiepakket Wind in de Zeilen. Dit betreft
een onderzoek naar de verdere optimalisatie van de Carbon Capture and
Storage keten (ondergrondse CO2-opslag) in het industriecluster van het
havengebied North Sea Port.
Onderzoek naar 380 KV (EZK)
Voor een gezonde concurrentiepositie en voor het behalen van de klimaat­
doelstellingen is het voor de Zeeuwse industrie en haven essentieel om
tijdig en tegen dezelfde kosten als andere Nederlandse industrieën gebruik
te kunnen maken van verzwaring van het elektriciteitsnet. Voor de productie
van groene waterstof en mogelijke elektrificatie van de krakers bij DOW is
de noodzaak van een extra aantakking van een 380 kV richting ZeeuwsVlaanderen onderzocht.
In 2021 en begin 2022 heeft onder leiding van het havenbedrijf North Sea
Port een verkenning plaatsgevonden door TenneT, het Ministerie van EZK,
Smart Delta Resources en de Provincie Zeeland naar nut en noodzaak van
een 380 kV-ontsluiting richting Zeeuws-Vlaanderen. Op basis van de
resultaten van de verkenning zijn in de Cluster Energie Strategie (CES) voor
de Schelde-Delta regio (SDR, 2021) en de beoordeling daarvan (PIDI, 2021)
nut en noodzaak voor de aanleg van 380 kV infrastructuur naar en in
Zeeuws-Vlaanderen onderbouwd.
In november 2021 is het project opgenomen in het Meerjarenprogramma
Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). De verkenning in het kader van
het Compensatiepakket Wind in de Zeilen is afgerond. Vervolg vindt plaats
in kader van het MIEK.
Onderzoek industrie/haven (BZK)
Budget is bedoeld voor twee onderzoeken die beide deel uitmaken van de
maatregel Industrie en haven van het compensatiepakket Wind in de Zeilen.
Het betreft een onderzoek naar de verdere ontwikkeling van de water­
stofhub in het industriecluster van het grensoverschrijdend havengebied
North Sea Port en een onderzoek naar mogelijkheden om de positie van
het havenbedrijf North Sea Port te versterken. De ontwikkeling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

270

waterstofhub maakt onderdeel uit van een van de vier hoofdprogramma’s
die door Smart Delta Resources wordt ontwikkeld ten behoeve van de
realisatie van de Klimaatdoelstellingen voor de industrie in 2030 en 2050
(€ 0,2 mln.). Het onderzoek naar het versterken van de positie van het
havenbedrijf wordt mede gebaseerd op de nieuwe strategische visie van
het havenbedrijf North Seaport en heeft onder andere betrekking op het
inventariseren van mogelijkheden voor het faciliteren van realisatie klimaat­
doelen in het havengebied (€ 0,2 mln.).
7. Versterken Investeringsfonds Zeeland
Versterken Investeringsfonds Zeeland
Met het vergroten van het investeringsvermogen van het Investeringsfonds
Zeeland vergroot Zeeland structureel de kans op een meer succesvolle
acquisitie en doorgroei van innovatieve bedrijvigheid. Het biedt kansrijke
innovatieve starters, scale-ups en groeiende ondernemingen, die onder
andere ontstaan als spin-off van het te ontwikkelen Delta kenniscentrum,
een beter groeiperspectief.
Dit bevordert clustervorming en resulteert in een toename van meer
hoogwaardige werkgelegenheid. Zo wordt Zeeland aantrekkelijker voor
hoger opgeleiden en voor andere potentiële bedrijven en daarmee wordt
het vestigingsklimaat verbeterd. Het totale budget voor het versterken van
investeringsfonds Zeeland (€ 20 mln.) zou verdeeld worden over de jaren
2020 t/m 2023. Doordat het voorproces pas in 2021 afgerond was is het
bedrag dat begroot stond in 2020 (€ 5 mln.) ook in 2021 gestort waardoor
de realisatie van 2021 € 5 mln. hoger uitkwam dan begroot.
8. Kenniswerf
Kenniswerf
De Kenniswerf in Vlissingen is het gebied tussen het station, het nieuwe
stadsdeel Scheldekwartier en de historische binnenstad. Het gebied
ontwikkelt zich van een verouderd industriegebied naar een volwaardig
stadsdeel waar kennis, innovatie en ondernemerschap centraal staan. Om
de vestiging van bedrijven mogelijk te maken en verder te versnellen is voor
de fysieke ontwikkeling van de Kenniswerf een eenmalige investering van
€ 15 mln. toegezegd om het gebied verder te revitaliseren. Begin 2021 is € 1
mln. naar Vlissingen overgemaakt voor het opstellen van een ontwik­
kelplan. Dit plan is inmiddels opgesteld en goedgekeurd door het Ministerie
van BZK en Financiën. Vervolgens heeft BZK in december 2021 de
resterende € 14 mln. aan Vlissingen overgemaakt. Hiermee kan de uitvoe­
ringsfase starten.
9. Aardgasvrije wijken
Aardgasvrije wijk Vlissingen
Dit betreft budget voor een proeftuin aardgasvrije wijken in de gemeente
Vlissingen. Gemeente Vlissingen heeft begin november 2021 een aanvraag
ingediend bij het Programma Aardgasvrije wijken (PAW) om kennis en
ervaring op te doen voor de wijkgerichte aanpak van de energie- en warmte­
transitie. Toekenning vindt in maart 2022 plaats. Daarom is het bedrag van
€ 4 mln. overgeheveld van 2021 naar 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

271

10. Werkzoekenden naar werk in de regio
Arbeidsmarktregio Zeeland
In 2021 is incidenteel € 1 mln. toegekend aan de gemeente Vlissingen ten
behoeve van het onderdeel arbeidsmarkt. Doel is een extra impuls voor
het (om)scholen van werkzoekenden in de regio, zodat de creatie van
nieuwe banen uit het compensatiepakket ook voor deze groep nieuw en
meer perspectief biedt.
De uitwerking en uitvoering van het onderdeel ‘Arbeidsmarkt – impuls
werkzoekenden’ krijgt conform planning gedurende de periode 2021 tot en
met 2022-2023 zijn beslag. Zoveel als mogelijk in afstemming en samen­
werking met werkgevers/branches en in lijn met de andere onderdelen van
Wind in de Zeilen zoals de zorg.
11. Ontvlechten Evides en PZEM
Evides
Voor de afhandeling van de ontvlechting van Evides uit de Provinciale
Zeeuwsche Electriciteits-Maatschappij (PZEM) heeft het Rijk in 2021
besloten een incidentele bijdrage van € 10 mln. aan de provincie Zeeland te
leveren voor de aankoop van de aandelen Evides, waarmee de provincie
haar weerstandsvermogen kan ophogen ten behoeve van de garantie op
de lening voor de aankoop van Evides. Dit bedrag volgt bovenop het eerder
afgesproken pakket Wind in de zeilen. In 2021 is het eerste deel van dit
bedrag (€ 6,25 mln.) naar de provincie overgemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

272

Bijlage 6: Focusonderwerp bekostigingssystemen van
uitvoeringsorganisaties en de impact van Corona
In de verantwoording over 2021 is het focusonderwerp de bekostigingssys­
temen van uitvoeringsorganisaties en de impact die door uitvoeringsorga­
nisaties ervaring wordt als gevolg van de coronacrisis. Voor BZK betreft dit
bekostiging van Doc-Direkt.
Doc-Direkt
Doc-Direkt is een Shared Serviceorganisatie (SSO) die binnen de Rijks­
overheid diensten levert op het terrein van de informatiehuishouding. DocDirect voert een financiële administratie die is gebaseerd op het kasstelsel.
Doc-Direkt wordt op diverse wijze bekostigd. Voor het wegwerken van de
(papieren) archiefachterstanden tot 2005 (Wettelijke taak) bij verschillende
departementen wordt gebruik gemaakt van meerjarige budgetfinanciering.
De deelnemende departementen hebben voor de duur van deze opdracht
(tot en met 2024) hun budgetten meerjarig overgedragen aan Doc-Direkt.
Daarnaast verricht Doc-Direkt diensten die tariefgefinancierd zijn en jaarlijks
worden afgerekend met de opdrachtgevers. Door de coronamaatregelen
van het Kabinet zijn in 2021 groepen medewerkers (vooral de archiefbe­
werkers) niet altijd in staat geweest hun werkzaamheden te verrichten.
Door het niet volledig kunnen inzetten van de archiefbewerkers zijn in 2021
op het tariefgefinancierde deel 16.000 productieve uren verloren gegaan.
Dit heeft geleid tot een inkomstenderving van € 1,2 mln.
Op het budgetgefinancierde deel zijn om dezelfde reden 18.000 uren
verloren gegaan. Hierdoor is een tekort ontstaan van € 1,4 mln. Zonder
corona zou Doc-Direkt op schema liggen om de archiefachterstanden tijdig
en binnen het daarvoor beschikbare budget weg te werken. Nu zullen in
2022 extra uren moeten worden ingezet om de archiefachterstanden tijdig
weg te werken waardoor minder tijd beschikbaar is voor nieuwe tariefgefinancierde opdrachten.
Het tekort op het tariefgefinancierde deel heeft geleid tot een budgettair
probleem in 2021 doordat de uitgaven (loon en andere vaste lasten) die
verdisconteerd waren in het tarief niet tot navenante inkomsten hebben
geleid. Het ontstane tekort is door BZK in 2021 aanvullend gedekt.
Het tekort op het budgetgefinancierde deel heeft in 2021 niet tot dekkings­
problematiek geleid, dekking (budget) was immers al aanwezig. Er is echter
wel een productie-achterstand ontstaan die de komende jaren moet worden
ingelopen. Bezien wordt wat daarvoor nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 VII, nr. 1

273