Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 152

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 oktober 2014
Met deze brief ontvangt u de halfjaarsrapportage inzake de benutting van
het financieringsinstrumentarium van het Ministerie van Economische
Zaken over het eerste halfjaar van 2014. Ik heb uw Kamer toegezegd om
elk half jaar een rapportage te sturen over de benutting van het financieringsinstrumentarium. Naast de benuttingscijfers geef ik u zoals ik heb
toegezegd tijdens het AO Bedrijfslevenbeleid en Innovatie van 11 juni jl.
(Kamerstuk 32 637, nr. 148) een overzicht van fondsen die risicokapitaal
verstrekken aan het Nederlandse mkb.
Benutting
De benutting van de BMKB en de GO ligt in het eerste half jaar van 2014
op een gelijk niveau als de eerste helft van 2013. De benutting van vrijwel
alle overige instrumenten is toegenomen. De onderbenutting van de
beschikbare garantieruimte van de BMBK, de GO en de Groeifaciliteit in
2014 en 2015 is ingezet voor de uitvoering van het Aanvullend Actieplan
mkb-financiering, dat ik voor de zomer naar uw Kamer heb gestuurd. In
het Actieplan is voor een bedrag van totaal € 1 mrd aan garanties ten
behoeve van het mkb opgenomen, ter vergroting van het aanbod van
risicodragend vermogen van het mkb, ter verbreding van het aanbod van
mkb-financiering en ter verruiming van de dienstverlening van Qredits.
Borgstelling mkb-kredieten (BMKB)
Met het borgstellingskrediet (BMKB) staat de overheid voor een deel
garant voor bedrijven die een lening willen afsluiten, maar de bank niet
genoeg zekerheid kunnen bieden. De sterke daling van de benutting in de
jaren 2012 en 2013 ten opzichte van het recordjaar 2011 is daarmee in
2014 tot staan gekomen. De benutting komt, met € 169 mln in het eerste
half jaar van 2014, iets lager uit dan in dezelfde periode vorig jaar, en is
gelijk met de benutting in het tweede half jaar van 2013.

kst-32637-152
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 637, nr. 152

1

Zoals in de brief Stimulering Ondernemersfinanciering van 17 september
2013 aangekondigd, zijn de modaliteiten van de BMKB per begin
november 2013 tijdelijk verruimd. Deze verruiming betreft een verhoging
van het borgstellingspercentage op kleine leningen van bestaande
mkb-bedrijven en een verhoging van het garantieplafond per bedrijf van
€ 1 mln naar € 1,5 mln. Het effect van de verruiming van de BMKB wordt
bijgehouden. In het eerste half jaar van 2014 is de verruiming 188 keer
gebruikt, waarvan 170 keer voor kleine leningen en 18 keer voor een
borgstelling van boven € 1 mln. Er is sprake van een sterke stijging van
het gebruik van de verruimingen ten opzichte van de eerste twee
maanden na openstelling in november 2013. Naar verwachting zal dit een
verder stimulerend effect hebben op het gebruik in de tweede helft van
2014. In de brief over het «Aanvullend Actieplan mkb-financiering»1 is
aangekondigd dat deze verruiming van de BMKB ook in 2015 van
toepassing zal zijn. Indien de kredietvraag in 2014 aantrekt als gevolg van
economische groei, zal naar verwachting de benutting van de BMKB en de
andere financieringsinstrumenten groter zijn.
De BMKB is op 19 oktober 2012 bij wijze van pilot ook opengesteld voor
andere financiers dan banken. Tot nu toe zijn Qredits, MILK Kennis en
Krediet Coöperatie I U.A., Triodos Cultuurfonds en de Europese Horeca
Financieringsmaatschappij toegetreden. Dit heeft het eerste half jaar van
2014 geleid tot 29 borgstellingen (totaalbedrag € 1,7 mln) op door
niet-bancaire partijen verstrekte kredieten. Eind dit jaar zal de pilot
openstelling voor niet-banken worden geëvalueerd, en zal ik besluiten of
de openstelling permanent wordt.
Benutting BMKB (bedragen in miljoenen euro)

Gepubliceerd budget
Benutting
Aantal kredieten

2010

2011

2012

2013-I

2013

2014-I

805
742
3.701

1.000
909
4.325

705
486
2.640

705
175
1.053

705
344
1.983

605
169
907

Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
Met het instrument GO kunnen banken een 50% staatsgarantie krijgen op
(middel)grote leningen vanaf € 1,5 mln. Door de verstrekking van een
staatsgarantie wordt het risico voor de bank op de ondernemingsfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de mogelijkheden om te voorzien in de
financieringsbehoefte bij het Nederlandse bedrijfsleven. De benutting van
de GO is het eerste half jaar 2014 ongeveer 10% gestegen (€ 39,34 mln
gefiatteerd) ten opzichte van de benutting van het eerste half jaar 2013
(€ 36,03 mln gefiatteerd). Het bedrag aan verstrekte garanties is het eerste
half jaar van 2014 uitgekomen op € 47,48 mln, tegen € 63 mln in het
eerste half jaar van 2013, maar is in dit geval als indicatie van de
benutting van minder belang aangezien een aantal posten tussen 2012 en
2013 de jaarsgrens overschreden heeft in de tijd tussen fiattering en
daadwerkelijke verstrekking.
De GO heeft, net als de andere financieringsinstrumenten, in 2013 te
maken gehad met een lager gebruik vanwege een lagere financieringsvraag van bedrijven, als gevolg van uitstel van investeringsplannen. In de
vorige benuttingsbrief2 werd de verwachting uitgesproken van een herstel
van de benutting van de GO. Dit herstel is het eerste half jaar van 2014
ingezet en zet naar verwachting de tweede helft van 2014 door.

1
2

Brief regering van 8 juli 2014
Kamerstuk 32 637, nr. 125

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 637, nr. 152

2

Benutting GO (bedragen in miljoenen euro)
2010
Gepubliceerd budget1
Fiatteringen2, actueel na
annulering/terugname3
Verstrekte garanties

2011

2012

2013-I

2013

2014-I

150

150

250

36
63

62
103

39
47

1.259
493
413

240
261

117
103

1

Vanaf 2013 geldt er een jaarbudget, tot 2012 bestond er een totaalbudget over de jaargrens
heen.
2
Gecorrigeerd voor annulering/terugname in latere jaren. Als gevolg van overloop van jaar op
jaar ontstaat er een verschil tussen fiattering en verstrekking van garanties.
3
De overheid staat garant voor 50%, dus de leningsbedragen zijn het dubbele hiervan.

Overige instrumenten
Groeifaciliteit
Met de Groeifaciliteit worden bedrijven geholpen bij het aantrekken van
risicodragend vermogen door een 50% staatsgarantie te verstrekken op
achtergestelde leningen van banken en op aandelen van participatiemaatschappijen. De Groeifaciliteit kan ondernemingen in een groeifase, bij
bedrijfsovernames en bij herstructureringen helpen bij het aantrekken van
risicokapitaal.
De Groeifaciliteit kent het eerste half jaar van 2014 een zeer forse groei
van de benutting, te weten € 15,2 mln (fiatteringen) tegenover een
benutting van € 3,9 mln in de eerste helft van 2013. Het aantal fiatteringen
is een indicatie van de aantrekkende financieringsvraag. De benutting is
hiermee het eerste half jaar van 2014 al bijna vier keer zo hoog als de
benutting in de eerste zes maanden van 2013. De benutting in heel 2013
kwam uit op € 8,14 mln. Het tweede kwartaal van 2014 toont in vergelijking met voorgaande perioden een opvallende toename van de
interesse van banken om weer achtergestelde leningen onder de
Groeifaciliteit te verstrekken.
Financiers tonen veel interesse in de regeling en het aantal aanvragen dat
nu in behandeling is, is zodanig dat dit naar verwachting aan het eind van
2014 resulteert in een sterke groei van het gebruik van de Groeifaciliteit.
Daarom is eind augustus het gepubliceerde garantieplafond verhoogd
naar € 84 mln, gelijk aan de totaal beschikbare garantieruimte voor deze
regeling.
Vroegefasefinanciering
Met de regeling vroegefasefinanciering kunnen ondernemers een
risicodragende geldlening ontvangen. Hiermee kunnen zij onderzoeken of
hun idee (of concept) een kans van slagen heeft op de markt. Op 1 juli jl. is
de regeling vroegefasefinanciering opengegaan voor innovatieve starters
en het bestaande mkb bij RVO.nl. Academische starters kunnen vanaf
1 september een aanvraag doen op de tender van STW/NWO. Bij RVO.nl
zijn de eerste aanvragen inmiddels ingediend en de verwachting is dat
begin oktober een eerste toekenning zal zijn. In de volgende benuttingsbrief zal de verstrekking van vroegefasefinanciering standaard worden
meegenomen.
MKB-kredieten
Qredits verstrekt twee soorten leningen: microkredieten tot € 50.000 en
(sinds eind 2013) mkb-kredieten vanaf € 50.000 tot € 150.000. Startende
en bestaande ondernemers met een haalbare business case, die bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 637, nr. 152

3

bank geen krediet kunnen krijgen (een afwijzing is een voorwaarde)
kunnen een aanvraag doen bij Qredits. In de eerste helft van 2014 zijn er
40 kredieten verstrekt voor een totaalbedrag van ruim 3 mln euro. Van de
kredieten is 84% lager dan € 100.000. Net als bij de microkredieten is de
screening gedegen en het kredietbeheer intensief. Daarnaast worden de
ondernemers door vrijwilligers uit de Qredits coachpool gecoacht.
Innovatiekrediet
Het Innovatiekrediet is een risicodragende geldleningsfaciliteit om
ontwikkelingstrajecten van ondernemers mee te financieren. De budgetbenutting ligt medio 2014 (€ 22,5 mln) hoger dan medio 2013 (€ 11,5 mln)
en in lijn hiermee wordt ook een hogere benutting over geheel 2014
verwacht.
Seed Capital
De SEED Capital-regeling maakt het mogelijk dat investeerders technostarters en creatieve starters kunnen helpen hun technologische en
creatieve kennis om te zetten in toepasbare producten of diensten. De
SEED Capital-regeling verbetert de risico-rendementsverhouding voor
investeerders en vergroot de financieringsmogelijkheden voor technostarters en creatieve starters. De benutting van de SEED Capital-regeling
is in het eerste half jaar van 2014 (€ 12,1 mln) gestegen ten opzichte van
het eerste half jaar 2013 (€ 8,9 mln). De verwachting is dat deze groei zich
het tweede half jaar doorzet, waardoor de benutting over heel 2014 de
hoogste kan worden sinds het eerste rapportagejaar 2010. De huidige
tender met aanvragen voor nieuwe SEED Capital-fondsen verloopt
uitstekend, zodat naar verwachting dit jaar het volledige budget wordt
benut. Ook voor de tender in 2015 bestaat nu al veel belangstelling.
Garantstelling Landbouw en Landbouw Plus
Met de Garantstelling Landbouw en Landbouw Plus wordt (jonge)
agrarische ondernemers ondersteuning geboden in de vorm van een
garantie op een lening. De Garantstelling is bestemd voor landbouwondernemers die willen investeren in hun landbouwbedrijf. Voor
glastuinders en veehouders die duurzaam en milieuvriendelijk willen
investeren is er de Garantstelling Plus.
De benutting van de Garantstelling Landbouw (GL) in de eerste helft van
2014 is in vergelijking met de eerste helft van 2013 redelijk stabiel. Ten
opzichte van het tweede half jaar 2013 is echter sprake van een daling.
Gezien het geringe aantal lopende GL-aanvragen en de signalen die
banken afgeven verwacht ik dat de benutting over 2014 lager uitkomt dan
over 2013. Veel melkveebedrijven hebben inmiddels geïnvesteerd met het
oog op het wegvallen van de melkquotering in 2015. De prijsvorming
binnen de glastuinbouw is dit jaar zodanig matig dat nieuwe investeringsplannen naar verwachting worden doorgeschoven.
De benutting van de Garantstelling Landbouw Plus in de eerste helft van
2014 ligt op een vergelijkbaar laag niveau als een jaar eerder. Oorzaken
van de lage benutting ten opzichte van de jaren daarvoor zijn dezelfde als
bij het gebruik van de Garantstelling Landbouw. Daarbij speelt mee dat de
doelgroep van deze regeling een relatief klein aantal bedrijven betreft.
De Garantie Scheepsbouwregeling
De huidige Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering (GSF) is in
maart 2013 gestart. De GSF is bedoeld als ondersteuning voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 637, nr. 152

4

bouwfinanciering van nieuw te bouwen schepen in Nederland. De
garantstelling wordt gegeven over maximaal 80% van de contractprijs van
het schip. In 2013 is er voor € 44 miljoen aan garantstellingen onder de
GSF gefiatteerd. Omdat niet kon worden voldaan aan opschortende
voorwaarden, heeft een bank zijn aanbod voor de bouwfinanciering van
twee schepen aan een werf in het eerste half jaar van 2014 moeten
intrekken. Hierdoor was voor een bedrag van € 33 mln de garantieverstrekking onder de GSF niet meer aan de orde. Er is voor 2014 € 1 mrd
gepubliceerd budget. In het eerste half jaar van 2014 is de regeling niet
benut.
In bijlage 13 is een overzicht opgenomen van de benuttingscijfers van de
overige bedrijfsfinancieringsinstrumenten, de garantstelling Landbouw,
Garantstelling Landbouw Plus en de in maart 2013 gepubliceerde
Garantieregeling Scheepsnieuwbouwregeling.
Investeringsfondsen
In het Algemeen Overleg Bedrijfslevenbeleid en Innovatie van 11 juni jl.
heb ik uw Kamer toegezegd dat u een overzicht ontvangt van private
investeringsfondsen die investeren in Nederlandse bedrijven via
overheidsgerelateerde fondsen. Specifiek betreft dit SEED-fondsen en
Dutch Venture Initiative (DVI). Voor SEED-fondsen die binnen de SEED
Capital-regeling actief zijn, geldt dat het minimaal privaat geïnvesteerd
vermogen hetzelfde bedraagt als de benutting van de SEED Capitalregeling genoemd in tabel 1, te weten € 12,1 mln in het eerste half jaar
van 2014.
De overheid investeert daarnaast vanaf medio 2013 samen met het
European Investment Fund (EIF) via het Dutch Venture Initiative (DVI) in
participatiemaatschappijen. Meer dan de helft van dit € 150 mln grote
fonds is al geïnvesteerd in fondsen. Hiervan zijn vijf fondsen – Prime
Ventures, Gilde Healthcare, Karmijn Kapitaal, Newion en Aglaia – met
meer dan € 400 mln aan investeringskapitaal in de markt van het
innovatieve mkb actief.
In bijlage 24 wordt verder een zo compleet mogelijk overzicht gegeven
van het aantal Nederlandse fondsen dat op dit moment actief is in eigen
land. Buitenlandse investeringsfondsen die investeren in Nederlandse
bedrijven zijn niet meegenomen in het overzicht. In het overzicht staan de
namen van de investeringsfondsen vermeld. Omwille van vertrouwelijkheid is niet aangegeven wat de omvang van de fondsen is.
Ongeveer 85% van alle eigen vermogen investeringen die jaarlijks gedaan
worden via deze fondsen zijn kleiner dan € 5 mln. Het merendeel van de
partijen in het overzicht zal dan ook in mkb (bestaand of starters)
investeren. Fondsen die niet open staan voor andere beleggers,
zogenaamde captive fondsen, zijn onderdeel van bijvoorbeeld een bank of
bedrijf en zijn apart vermeld. Ook apart staan de fondsen die gelieerd zijn
aan de overheid of die een regionale focus hebben. Het overzicht van de
private fondsen is gebaseerd op gegevens van de Nederlandse Vereniging
van Participatiemaatschappijen. De leden van de NVP vertegenwoordigen
ongeveer 90% van het in Nederland beschikbare participatiekapitaal.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 637, nr. 152

5