PreRail
Memo
Aan

Ministeri~ van I&M

Van

DG Mobiliteit

DallJm
OndelW<l'l>

1 juni 2011
Maatregelen kwartiersdienst
Valleilijn

Telefoonnummor

ManagementsamenvattJ ng
Aanleiding
Het Ministerie van I&M heeft ProRail gevraagd inzicht te bieden in de maatregelen die nodig zijn
om op de Valleilijn een kwartiersdienst te kunnen rijden en de lijn tevens als omleidingsroute te
gebruiken. Aanleiding daarvoor is een Tweede Kamer motie waarin de veronderstelling wordt
uitgesproken dat kleine capaciteitsuitbreidingen een kwartiersdienst mogelijk maken.

Naar aanleiding van dit verzoek heeft ProRail een capaciteitsanalyse uitgevoerd en onderzoek
gedaan naar de haalbaarheid van de benodigde capaciteitsvergrot~!nde maatregelen. In dit memo
worden de resultaten hiervan gepresenteerd.
Maatregelen
Uit de studie blijkt dat voO( het kunnen rijden van een kwartiersdienst tenminste een passeerspoor
(en extra zijperron) bij Ede Centrum moet worden gerealiseerd en dat lussen Barneveld Centrum
en Lunteren de baanvaksnelheid moet worden verhoogd van 80 naar 120 km/u. Daarnaast moet
naar alle waarschijnlijkheid een stuk dubbelspoO( worden aangelegd tussen Barneveld Centrum en
Lunteren. Tenslotte dienen maatregelen te worden genomen om te voorkomen dat de
overwegveiligheid ~Iechtert en de geluidsbelasting toeneemt tot IXlVen de wettelijke normen.

De kosten van deze maatregelen worden op basis van eerdere verkenningen zeer indicatief
geraamd op 120 mln euro. Driekwart van deze kosten (circa 90 mln) komt naar verwachting voor
rekening van de compenserende maatregelen die genomen moeten worden om de
overwegveiligheid te borgen en de geluidsoverlast te beperken. Deze kosten kunnen st~
gereduceerd worden wanneer met gemeenten overeenstemming kéln worden bereikt over het
opheffen van overwegen. Benadrukt moet worden dat vervolgonderzoek nodig is om de
inpasbaarheid en de kosten van de maatregelen beter in beeld Ie krjgen en te beoordelen of de
veiligheidsmaarregelen 'proportiooeel' zijn. In dit stadium is de conclusie In ieder geval
gerechtvaardigd dat kleine capaciteitsuitbreidingen alleen niet zullen volstaan om op de Valleilijn
een kwartiersdienst te kunnen rijden.
Omleidingsroute
Met de huidige infra en de extra inrrastructuur die voor het kunnen rijden van een kwartlersdienst
minimaal noodzakelijk is. is het niet mogelijk om naast de kwartIersdienst ook nog eens omgeleide
treinen via de Valleilijn afte wikkelen. Bij geplande buitendienslstellingen zou het mogelijk kunnen
zijn een omgeleide NS-trein tussen Amsterdaml Utrecht en Arnhem In plaats van een Connexxioo­
trein te laten rijden, mits de lengte van de om te leiden treinen beper1<t kan blijven. Bij incidentele
verstoongen zal het vanwege de (noodzakelijke) lengte van de NS-treinen niet mogelijk zijn deze
via de Valleilijn om Ie leiden.

roR

1.

Inleiding

1.1
Aanleiding
Het Ministerie van I&M heeft ProRail gevraagd inzicht te bieden in de maatregelen die nodig zijn
om op de Valleilijn een kwartiersdienst te kunnen rijden en de lijn tevens als omleidingsroute te
gebruiken. Aanleiding daarvoor is de volgende motie die de Tweede Kamer op 6 december 2010
heeft aangenomen.
"overwegende, dat kleine capaciteitsuitbreidingen op de VaJfeJfijn een kwartiersdienst mogelijk maken
en deze lijn tevens geschikt maken als omleidingsroute bij calamiteiten op het knooppunt Utrecht;
verzoekt de regen"ng in samenwerking met de provincie Gelderland een quickscan te maken van
maatregelen die lelden tot een kosteneffectieve capaciteitsuitbreiding van de Valleilijn en de Kamer
hierover voor 1 juli 2011 te informeren"
Naar aanleiding van dit verzoek heeft ProRail een capaciteitsanalyse uitgevoerd en onderzoek
gedaan naar de haalbaarheid van de benodigde capaciteitsvergrotende maatregelen. In dit memo
worden de resultaten hiervan gepresenteerd.
Naast het onderzoek naar een kwartiersdienst op de Valleilijn wordt op dit moment ook een
capaciteitsanalyse uitgevoerd naar aanleiding van de Overbelastverklaring op het
samenloopbaanvak Amersfoort - Bameveld. Deze capaciteitsanalyse loopt nog. De resultaten
hiervan zijn niet in dit memo verwerkt. Gebleken is wel dat de in deze memo geformuleerde
maatregelen tbv een kwartiersdienst bijdragen aan het oplossen van het capaciteitsknelpunt tussen
Amersfoort en Barneveld.

1.2
Doel en uitgangspunten
Doel van dit memo is I&M inzicht te bieden in de maatregelen die nodig zijn om op de Valleilijn een
kwartiersdienst te kunnen rijden en de lijn, zo mogelijk tevens als omleidingsroute te kunnen
gebruiken.
Afbakening
In dit memo wordt een overzicht gegeven van de noodzakelijke maatregelen en een indicatie
gegeven van de kosten van deze maatregelen. Nader onderzoek is nodig om de kosten van de
maatregelen verder te specificeren.

1.3

Dit memo gaat niet over de maatregelen die genomen kunnen worden om de Overbelastverklaring
voor het samenloopbaanvak Amersfoort - Barneveld op te lossen. Het memo gaat ook niet in op de
maatregelen die genomen moeten worden ten behoeve van doortrekking van de treindiensten op
de Valleilijn naar Arnhem enlof Utrecht.

1.4

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt op hoofdlijnen beschreven welke infrastructuur lussen Amersfoort en Ede
Wageningen beschikbaar is en hoe die wordt gebruikt. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de
maatregelen die genomen moeten worden om op de Valleilijn een kwartiersdienst te kunnen rijden.
In hoofdstuk 4 wordt de vraag beantwoord in hoeverre de Valleilijn - bij een kwartiersdiensl ­
tevens als omleidingsroute te gebruiken is. In hoofdstuk 5 worden de belangrijkste conclusies
samengevat.

2/13

2.

Huidige situatie

Op dit moment rijdt Connexxion op de Valleilijn tussen Amersfoort en Barneveld Centrum een
kwartiersdienst en tussen Bameveld Centrum en Ede Wageningen een halfuursdienst.
Het baanvak Amersfoort - Bameveld aansluiting is dubbelsporig en wordt bereden door
Connexxion, NS Reizigers, NS Hispeed en goederenvervoerders. Het baanvak Barneveld
aansluiting - Ede Wageningen wordt uitsluitend door Connexxion bereden. Het baanvak wordt­
met uitzondering van het traject Barneveld Centrum - Bameveld aansluiting - niet gebruikt door
reguliere goederentreinen en heeft ook geen functie (meer) als omleidingsroute. Het baanvak
Bameveld - Ede Wageningen is grotendeels enkelsporig. Er zijn passeemnogelijkheden bij
Barneveld Centrum en Lunteren. In figuur 1 wordt een schematisch overzicht gepresenteerd van de
huidige spoorinfra tussen Barneveld aansluiting en Ede Wageningen (na realisatie van station
Bameveld Zuid).
Barneveld Aansl.

Barneveld Centrum

Barneveld Zuid

Ede·Wageningen J.

Figuur 1: infra Barneveld aansluilJng - Ede Wageningen (na realisatie Barneveld Zuid)

Op het dubbelsporige baanvak tussen Amersfoort en Barneveld aansluiting geldt een
baanvaksnelheid van 130 km/u. Tussen Barneveld aansluiting en Ede Wageningen ligt de
baanvaksnelheid op maximaal 80 km/u met aanvullende snelheidsbeperkingen in bogen en tussen
Ede Centrum en Ede Wageningen.
In de capaciteitsanalyse is er vanuit gegaan dal de stations Hoevelaken en Barneveld Zuid
geopend zijn en bediend worden door de treinen op de Valleilijn. Er wordt verder uitgegaan van de
inzet van Protos materieel (het treintype dal Connexxion momenteel op de Valleilijn inzet).

3/13

3.

Maatregelen

In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de maatregelen die getroffen moeten worden om op de
Valleilijn een kwartiersdienst te kunnen rijden. Uitgangspunt hierbij is dat er een dienstregeling
gereden moet kunnen worden met voldoende speling. Om de robuustheid te waarborgen wordt er
door ProRail vanuit gegaan dat enkelsporige baanvakken tussen 2 kruisingspunten in beide
richtingen opgeteld maximaal 13 minuten bezet zijn (de zgn. ruitjesmethode). Dat betekent dat de
procestijden (de rijtijden, halteertijden en overkruistijden samen) maximaal 13 minuten mogen
bedragen. Daarmee ontstaat per 'ruitje' 2 minuten speling, wat voldoende moet zijn om
vertragingen te voorkomen en te voorkomen dat een vertraagde trein de vertraging doorgeeft aan
de trein in tegengestelde richting.
In bijlage 2 worden de 'ruitjesmethode' en de door ProRail gehanteerde normen voor enkelsporige
baanvakken verder toegelicht.

3.1
Samenvatting maatregelen
Om op de Valleilijn een kwartiersdienst te kunnen rijden dienen de volgende maatregelen genomen
te worden (zie ook figuur 2):
•
een passeermogelijkheid tussen Lunteren en Ede Wageningen (zie paragraaf 3.2);
•
snelheidsverhoging en een stukUe) dubbelspoor tussen Bameveld Centrum en Lunteren
(zie paragraaf 3.3);
•
maatregelen om de overwegveiligheid op tenminste het huidige niveau te handhaven (zie
paragraaf 3.4);
•
maatregelen om de geluidsbelasting agv frequentie- snelheidsverhoging te compenseren
(zie paragraaf 3.5).

Barneveld
Centrum

-

Lunteren

Barneveld
Zuid

~~;;===:::::::====~~~
_

Extra spoor

~~

Ede
Centrum

. . . .;; ===,...------.J

Snelheid 8Q > 120 kro/uur

Snelheids verhoging

Figuur 2: overzicht maatregelen kwartiersdiensl

3.2
Passeermogelijkheid tussen Lunteren en Ede-Wageningen
De procestijd tussen Lunteren en Ede Wageningen en vice versa bedraagt 19,90 minuten,
exclusief keertijd op Ede Wageningen (zie ook bijlage 1). Het is dus niet mogelijk om binnen een
kwartier van Lunteren naar Ede Wageningen te rijden en terug. Daarom is tussen Lunteren en Ede
Wageningen een passeermogelijkheid nodig. Het is het meest gunstig deze passeermogelijkheid
bij Ede Centrum aan te leggen. Doordat treinen halteren op Ede Centrum halteren is het
rijtijdverlies gering en kan de lengte van het passeerspoor beperkt blijven.
Een passeermogelijkheid op een andere plek tussen Lunteren en Ede Wageningen is minder
gunstig. Een inhaling op een andere plaats leidt tot een aanzienlijk langer stuk dubbelspoor (bij een
rijdende inhaling) enlof rijtijdverlies (wanneer één van beide treinen stilgezet wordt). Daarnaast leidt

4/13

dubbelspoor op een andere plaats dan Ede Centrum ertoe dat het dubbelspoor over meerdere
overwegen heen loopt waardoor hoge kosten moeten worden gemaakt om de overweg veiligheid
op minimaal hetzelfde niveau te houden. Kruisen op een andere plek dan Ede Centrum heeft
tevens als nadeel dat extra maatregelen (snelheidsverhoging, extra dubbelspoor) moeten worden
getroffen op andere 'ruitjes' om te voorkomen dat de circuittijden daar oplopen tot boven de 13
minuten. Bij een passeermogelijkheid ten noorden van Ede Centrum moeten deze maatregelen
tussen Ede Wageningen en Ede Centrum worden getroffen. Bij een passeermogelijkheid ten
zuiden van Ede Centrum tussen Ede Centrum en Lunteren en mogelijk ook nog ten noorden van
Lunteren.
Realisatie van een passeerspoor bij Ede Centrum (en een extra zijperron om te kunnen halteren)
hebben een behoorlijke impact op het stationsgebied Uit veiligheidsoogpunt is het wenselijk het
passeerspoor tussen de bestaande overwegen aan weerszijden van het perron in te passen.
Daartoe moeten wel concessies worden gedaan aan het ontwerp van perrons en wissels. Het
perron zal bij inpassing tussen de bestaande overwegen naar verwachting maximaal 160 meter in
rechtstand bedragen en de rest in een boog. Daarnaast dient een aantal 1:9 wissels toegepast te
worden. Deze wissels kunnen weliswaar met relatief lage snelheid worden bereden maar doordat
ze kort bij het perron liggen is het rijtijdverlies beperkt en lijkt dit geen beletsel voor het kunnen
rijden van een kwartiersdienst De verwachting is wel dat de korte bogen kunnen leiden tot een
toename van de geluidsbelasting op omliggende woningen (zie ook paragraaf 3.5).
Wanneer wissels met grotere boogstralen (en dus hogere snelheden) worden toegepast, dan loopt
het passeerspoor door over één van de bestaande overwegen bij Ede Centrum, die daardoor
dubbelsporig worden. Hierover dient dan overeenstemming bereikt te worden met IVW.
Naar de inpasbaarheid en de kosten van een passeermogelijkheid bij Ede Centrum dient nader
onderzoek te worden verricht. Draagvlak bij de gemeente Ede is crucÎaal, gelet op de aanzienlijke
impact van een passeerspoor op de stationsomgeving en de te verwachten geluidsoverlast. De
kosten van de realisatie van een passeerspoor bij Ede Centrum worden (zeer indicatief) geraamd
op circa 10 mln. euro (exclusief de kosten voor compenserende veiligheids- en
geluidsmaatregelen ).
Bijkomend voordeel van het creêren van een passeermogelijkheid bij Ede Centrum, is dat het dan
mogelijk is om tegemoet te komen aan de wens van Connexxion om de symmetrie-as van de
dienstregeling te schuiven en zo de overstap op Ede Wageningen voor reizigers tussen Amersfoort
en Arnhem te verbeteren.

3.3

Rijtijdverkorting tussen Barneveld Centrum en lunteren
De procestijd tusen Barneveld Centrum en Lunteren en vice versa bedraagt 16,88 minuten,
inclusief een stop op het nieuwe station Barneveld Zuid (zie ook onderstaande tabel).

rijtijd Bnc-Ltn
rijtijd Ltn-Bnc

6,77
7,56

halteringen

1,25

kruistijd Bnc

1,00

kruistijd Ltn

0,30

Kale procestijd

16,88

circuittijd
speling

5113

Om een dienstregeling met voldoende speling te kunnen ontwerpen dient deze procestijd te
worden teruggebracht tot 13 minuten of dient een extra stuk dubbelspoor tussen Bameveld
Centrum en Lunteren gerealiseerd te worden. Op dit moment wordt tussen Barneveld Centrum en
Lunteren met een baanvaksnelheid van 80km/u gereden. Door de baanvaksnelheid te verhogen
naar 120 km/u kan 2,40 minuten rijtijd gewonnen worden. Snelheidsverhoging lijkt mogelijk door in
de bogen op het baanvak Bameveld Centrum-Lunteren de verkanting en overgangsbogen aan te
passen. Daarmee wordt de procestijd tussen Barneveld Centrum en Lunteren teruggebracht naar
14,48 minuten. Aanvullend moet nog 1,48 minuten gewonnen worden om de procestijd terug te
brengen tot maximaal 13 minuten. Er is nog winst te halen door het terugdringen van de
overi<ruistijden op met name Barneveld Centrum. Het is echter onwaarschijnlijk dat die winst
voldoende is voor het reduceren van de procestijd tot 13 minuten.
Om die reden lijkt het noodzakelijk een stukUe) dubbelspoor aan te leggen tussen Barneveld
Centrum en Lunteren. Het ligt uit dienstregelingsoogpunt voor de hand dit dubbelspoor te realiseren
tussen Barneveld Centrum en Barneveld Zuid. Naar de lengte, inpasbaarheid en kosten van dit
dubbelspoor dient nader onderzoek te worden verricht.
De kosten van snelheidsverhoging en realisatie van een extra stuk dubbelspoor tussen Barneveld
Centrum en Lunteren worden zeer indicatief geraamd op circa 20 mln. euro (exclusief de kosten
voor compenserende veiligheids- en geluidsmaatregelen).

3.4

Veiligheidsmaatregelen op overwegen
De Valleilijn kent een zeer hoge overwegdichtheid. Tussen Amersfoort en Ede Wageningen liggen
54 (deels onbeveiligde) overwegen, waarvan 40 tussen Barneveld Centrum en Ede Wageningen.
Om te voorkomen dat de overwegveiligheid als gevolg van de frequentie- en snelheidsverhoging
afneemt dienen - bovenop de lopende aanpassingen aan overwegen - aanvullende
compenserende veiligheidsmaatregelen te worden getroffen. Hierbij kan gedacht worden aan het
opheffen van overwegen, het beter beveiligen van overwegen of het ongelijkvloers uitvoeren van
overwegen. Een uitgebreide veiligheidsstudie is noodzakelijk om te kunnen beoordelen welke
maatregelen nodig zijn om de overwegveiligheid op minimaal hetzelfde niveau te handhaven en de
kosten van deze maatregelen te kunnen inschatten. Aandachtspunten in een veiligheidsstudie zijn
met name de overwegveiligheid rond Ede Centrum (na realisatie van een passeerspoor en een
nieuw zijperron) en de onbeveiligde (particuliere) overwegen tussen Barneveld en Ede.
De kosten voor compenserende overwegmaatregelen worden geraamd op circa 70 mln. euro. Bij
deze (overigens zeer indicatieve) kostenraming is er vanuit gegaan dat4 overwegen ongelijkvloers
moeten worden uitgevoerd om de overwegveiligheid te borgen. Een veiligheidsstudie moet
uitwijzen of die aanname standhoudt en welke maatregelen 'proportioneel' zijn. De kosten voor
overwegmaatregelen kunnen overigens sterk gereduceerd worden wanneer met de betrokken
gemeenten overeenstemming kan worden bereikt over het opheffen van overwegen op de
Valleilijn.

3.5

Geluidsmaatregelen
De frequenlieverhoging tussen Bameveld Centrum en Ede Wageningen zal, in combinatie met
snelheidsverhogende maatregelen, leiden tot extra geluidsbelasting. De frequentieverdubbeling
tussen Bameveld Centrum en Ede Wageningen leidt naar verwachting tot een gemiddelde
toename van de geluidsbelasting met ongeveer 3 dB. Ook snelheidsverhoging van 80 naar 120
km/u leidt tot circa 3 dB extra geluidsbelasting. Maximaal is dus sprake van 6 dB extra
geluidsbelasting. Dit zal vooral spelen in het buitengebied tussen Bameveld en Lunteren en
eventueel tussen Lunteren en Ede en grotendeels dus buiten de bebouwde kommen van
Barneveld, Lunteren en Ede. Binnen de bebouwde kommen zal de extra geluidsbelasting veelal

6/13

1

beperkt blijven tot 3 dB (vanwege de frequentieverdubbeling). Of er maatregelen genomen moeten
worden om de geluidsbelasting te beperken en zo ja welke, hangt af van de huidige
geluidsbelasting en de exacte toename van de geluidsbelasting. Daarvoor is een aanvullend
geluidsonderzoek noodzakelijk..
Naast de generieke toename van de geluidsbelasting speelt kan rond Ede Centrum sprake zijn van
extra geluidsoverlast als gevolg van de bogen van en naar het nieuw aan te leggen passeerspoor.
Het is op dit moment niet in te schatten hoe ernstig de geluidstoename is en of en zo ja welke
maatregelen zouden moeten worden getroffen om de geluidsoverlast te beperken. Extra
complicatie daarbij is dat er geen wettelijke norm is vastgelegd voor dit soort geluid en op voorhand
dus niet precies is aan te geven welke maatregelen moeten worden getroffen.
De kosten voor compenserende geluidsmaalregelen worden (zeer indicatief) geraamd op circa 20
mln. euro.

3.6

Overige maatregelen

3.6.1
Barneveld Noord
Een dubbelsporige aansluiting van de Valleilijn bij Barneveld Noord is niet noodzakelijk om een
kwartiersdienst te gaan rijden. Een dubbelsporige aansluiting levert wel een bijdrage aan het
voorkomen van het doorgeven van vertragingen (van de Vaileilijn op de IC's tussen Amersfoort en
Deventer) en leidt tot iets meer speling op de Vaileilijn door het terugdringen van de overkruistijd.
Die speling is echter ook zonder een dubbelsporige aansluiting al voldoende.
Lunteren-Ede Centrum
De procestijd tussen Lunteren en Ede Centrum (en vice versa) bedraagt 13,42 minuten. Om bij een
kwartiersdienst voldoende speling te hebben in de dienstregeling dient deze procestijd
teruggebracht te worden teruggebracht tot 13 minuten (en dient dus 0,42 minuut gewonnen te
worden). De verwachting is dat deze winst behaald kan worden door de over1<ruistijden terug te
dringen. Met name bij Lunteren is de overkruistijd lang door de overweg direct ten zuiden van
station Lunteren en de stopdoor-schakeling. Optimalisering van deze stopdoor schakeling zou
voldoende rijtijdwinst moeten kunnen opleveren. De impact op de dichtligtijden en de
overwegveiligheid dient nader onderzocht te worden maar lijkt gering. Snelheidsverhoging tussen
Lunteren en Ede Centrum lijkt dan ook niet noodzakelijk voor het kunnen rijden van een
kwartiersdienst.

3.6.2

7/13

Afbeelding 3: station Ede Centrum. Aan de rechter zijde is ruimte voor een eventueel passeerspoor en een fweede perron

3.7
Alternatieve variant
Een alternatief voor de hierboven uitgebreid beschreven variant met kruising bij station Ede
Centrum is een variant waarin gekruist wordt op de stations Lunteren en Ede Wageningen en een
passeerspoor bij station Ede Centrum dus achterwege kan blijven. Voorwaarde voor deze variant is
wel dat tussen Lunteren en Ede Centrum en tussen Ede Centrum en Ede Wageningen de
baanvaksnelheid substantieel wordt verhoogd. Daarnaast dient ten noorden van Ede Wageningen
en ten zuiden van Lunteren een extra stuk dubbelspoor te worden gerealiseerd. De haalbaarheid
van deze maatregelen is nog niet onderzocht en de kosten zijn nog ongewis. In kwalitatieve zin kan
het volgende worden opgemerkt over de benodigde maatregelen.
Snelheidsverhoging Lunteren - Ede Wageningen
Er is veel rijtijdwinst te halen wanneer de baanvaksnelheid tussen Lunteren en Ede Centrum
verhoogd zou kunnen worden (van 80) naar 120 of 130 km/u en tussen Ede Centrum en Ede
Wageningen (van 40) naar 80 km/u. Verhoging van de baanvaksnelheid zal niet op alle stukken
mogelijk zijn vanwege de aanwezigheid van een aantal bogen en kan aanzienlijke consequenties
hebben voor de overwegveiligheid en geluidsbelasting.
Dubbelsporigheid Lunteren en Ede Wageningen
Om een kruising bij Ede Centrum te voorkomen is zowel aan de zuidkant van Lunteren als aan de
noordkant van Ede Wageningen een stuk dubbelspoor nodig. De lengte van deze stukken
dubbelspoor is afhankelijk van de rijtijdwinst die door snelheidsverhoging kan worden behaald.
Tussen Ede Wageningen en Ede Centrum is naar verwachting een flink stuk dubbelspoor nodig,
zeker wanneer de baanvaksnelheid wordt verhoogd naar 80 km/u en de perroncapaciteit op Ede
Wageningen niet wordt uitgebreid (en er maar 1 perronspoor voor de Valleilijn beschikbaar is). De
inpasbaarheid van dubbelspoor dient nader bestudeerd te worden. Tussen Ede Wageningen en
Ede Centrum liggen over een afstand van 1.700 meter 4 overwegen waarvan er tenminste 1 maar
vermoedelijk meerdere dubbelsporig moet worden uitgevoerd. Daarvoor dienen in overleg metlVW
compenserende veiligheidsmaatregelen te worden getroffen.

8/13

1

Ook de inpasbaarheid van dubbelsporigheid ten zuiden van Lunteren dient nader bestudeerd te
worden. Binnen 400 meter van station Lunteren liggen 3 overpaden en overwegen die in plaats van
enkelsporig dubbelsporig zouden worden (tenzij er overeenstemming kan worden bereikt over het
opheffen van deze overwegen).
Op basis van bovenstaande verwachten wij dat deze variant aanzienlijk duurder zal zijn dan de in
deze memo geformuleerde variant (met een passeerspoor bij Ede Centrum). Daar staat tegenover
dat de variant uit vervoerkundig en exploitatie-oogpunt voordelen biedt. De reistijd tussen Ede
Wageningen en Amersfoort kan behoorlijk worden verkort en bij eventuele doortrekking van de
Valleilijn naar Arnhem wordt een compositie uitgespaard.

4.

Omleidingsroute

ProRail is ook gevraagd in hoeverre de Valleilijn als omleidingsroute te gebruiken is bij calamiteiten
op Utrecht Centraal.
Op dit moment wordt de VaJleilijn (op papier) reeds gebruikt als omleidingsroute voor internationale
reizigerstreinen bij verstoringen tussen Utrecht en Ede Wageningen. Om de Valleilijn als
omleidingsroute te (blijven) gebruiken voor nationale en intemationale reizigerstreinen, in
combinatie met een reguliere kwartiersdienst, zou de gehele Valleilijn dubbelsporig moeten worden
uitgevoerd. Met de huidige infra op de Valleilijn en de in deze memo genoemde extra
infrastructuur, is het niet mogelijk om tegelijkertijd een kwartiersdienst te rijden en omgeleide treinen
via de Valleilijn af te wikkelen.
Het is wel mogelijk omgeleide NS-reizigerstreinen tussen Amsterdaml Utrecht en Arnhem in plaats
van een Connexxion-trein te laten rijden. Connexxion geeft aan daarvoor open te staan mits de
omgeleide reizigerstreinen op alle stations aan de Valleilijn halteren. Doordat de perronlengtes en
de lengte van de passeersporen op de Valleilijn beper1<.t zijn, stelt dat wel eisen aan de lengte van
de omgeleide treinen. Bij geplande buitendienststellingen (bijvoorbeeld als gevolg van
werkzaamheden op Utrecht Centraal of tussen Utrecht en Ede Wageningen) zou NS daar
eventueel rekening mee kunnen houden en kan de Valleilijn als omleidingsroute gebruikt worden.
Bij incidentele verstoringen of calamiteiten zijn de IC's van NS te lang en kan de Valfeilijn derhalve
niet gebruikt worden als omleidingsroute.
Wanneer Connexxion ervoor zou kiezen alleen bijvoorbeeld in de spits een kwartiersdienst te
rijden, dan zijn in de daluren mogelijkheden om reizigerstreinen om te leiden via de Valleilijn.
Aandachtspunt daarbij is wel de lengte van de omgeleide treinen in verband met de relatief korte
passeersporen op de Valleilijn (bij Barneveld Centrum, Lunteren en Ede Centrum).

9/13

Afbeeldrng 4: Prolos maleneelap de Va/leilijn

5.

Conclusies

5.1
Kwartiersdienst
Om op de gehele Valleilijn een kwartiersdienstte kunnen rijden dient tenminste een passeerspoor
(en extra zijperron) bij Ede Centrum te worden gerealiseerd en moet tussen Bameveld Centrum en
Lunteren de baanvaksnelheid worden verhoogd van 80 naar 120 km/u. Daarnaast moet naar alle
waarschijnlijkheid een stuk dubbelspoor worden aangelegd tussen Bameveld Centrum en Lunteren
(waarbij verdubbeling van het traject Barneveld Centrum=Bameveld Zuid uit
dienstregelingsoogpunt het meest voor de hand ligt). Tenslotte dienen maatregelen te worden
genomen om te voorkomen dat de overwegveiligheid verslechtert en de geluidsbelasting toeneemt
tot boven de wettelijke normen.
De kosten van deze maatregelen worden op basis van eerdere verkenningen zeer indicatief
geraamd op 120 mln euro. Driekwart van deze kosten (circa 90 mln) komt naar verwachting voor
rekening van de compenserende maatregelen die genomen moeten worden om de
overwegveiligheid te borgen en de geluidsoverlast te beperken. Deze kosten kunnen sterk
gereduceerd worden wanneer met gemeenten overeenstemming kan worden bereikt over het
opheffen van overwegen. Benadrukt moet worden dat vervolgonderzoek nodig is om de
inpasbaarheid en de kosten van de maatregelen beter in beeld te krijgen en te beoordelen of de
veiligheidsmaatregelen 'proportioneel' zijn.

In dit stadium is de conclusie in ieder geval gerechtvaardigd dat kleine
capaciteitsuitbreidingen alleen niet zullen volstaan om op de Vallei lijn een kwartiersdienst te
kunnen rijden.

10/13

•

1

5.2
Valleilijn als omleidingsroute
Met de huidige infra op de Valleilijn en de in deze memo genoemde extra infrastructuur, is het niet
mogelijk om tegelijkertijd een kwartiersdienst te rijden en omgeleide treinen via de Valleilijn af te
wikkelen. Het lijkt wel mogelijk om omgeleide NS-reizigerstreinen tussen Amsterdam! Utrecht en
Arnhem in plaats van een Connexxion-trein te laten rijden (waarbij Connexxion als voorwaarde stelt
dat omgeleide treinen op alle haltes langs de Valleilijn halteren).
Bij incidentele verstoringen (calamiteiten) zal dat niet mogelijk zijn omdat NS-treinen te lang zijn om
op de stations langs de ValJeilijn te kunnen halteren en de passeersporen bij Barneveld Centrum,
Lunteren (en Ede Centrum) relatief kort zijn. Bij geplande buitendienststellingen zijn er wel
mogelijkheden NS-treinen via de Valleilijn om te leiden mits het mogelijk is de lengte van om te
leiden treinen te beperken (bijvoorbeeld 's avonds of op zondagen).

11!13

1

Bijlage 1: procestijden Barneveld aansluiting - Ede Wageningen huidige situatie
-

tLll1tere ~ - Ede C~mf1Um

i!<1 mevertl 0)~f15~uirtjnll - Ba me\'eld Cel'llrum
rijtijd Bnva-Ilne

3,87

rijtijd Ltn-Ede

rijtijd Bne-Bnva

rijtijd Ede-Un

kruistijd Bnva

3,71
1,00
2,58

kruistijd Ltn

5,81
6,01
0,00
1,10

kruistijd Bne

1,00

kruistijd Ede

0,50

Kale procestijd

12,16
15,00 I

Kale procestijd

13,42

eireuittijd

IS,OO

Halteringen Bnn

circuittijd
speling

284

halteri ngen

!

speling

norm: 2 min

BamElve Iti Ce nlrIJm - tUl1teu:n
rijtijd Bne-Ltn

I

Etle C~ntrum -Etle Wallel1ingefl

kruistijd Bne

6,77
7,56
1,25
1,00

kruistijd Ede

2,99
2,99
0,00
0,50

kruistijd Ltn

0,30

keertijd Ed

4,20

Kale procestijd

16,88
15,00

Kale procestijd
circuittijd

10,68
15,00

rijtijd Ltn-8ne
Halteringen Bnz

circuittijd
speling

rijtijd dc-Ed
rijtijd Ed-Ede
halteringen

speling
norm: 2 min

12/13

Bijlage 2: ontwerpnormen diensttregeling enkelspoor

Uit Netverklaring 2012 Gemengde Net - versie 1.1 dd. 18 april 2011
Op enkelsporige lijnen is het niet doelmatig om speling in elk proces apart te plannen. In plaats
van de standaard normering (5% rijtijdtoeslag en 1 minuut overkruistijd) geldt op enkelspoor
een afzonderlijke methode voor reizigersvervoerders met eenmansbediening. Omdat het
uitvoeren van de vertrekprocedure door de machinist tot minder spreiding in de uitvoering leidt,
kan met minder speling worden volstaan.
In een dienstregeling op enkelspoor zijn circuits te onderscheiden: reeksen afhankelijke
processen waarvan treinen in beide richtingen deel uitmaken. Zo'n circuit vormt in een
tijdwegdiagram een ruit of een driehoek en herhaalt zichzelf één of enkele malen per uur.
Voldoende speling in een circuit zorgt voor een uitvoerbare dienstregeling in de praktijk.
Een circuit ligt doorgaans tussen twee opeenvolgende kruisings- of eindstations. Door het
cyclisch karakter eindigt het circuit bij het proces waarmee het begint. De totale technisch
minimale tijd is de optelsom van:
•
rijtijd (kaal) van eind/kruisingsstation tot volgende eind/kruisingsstation;
•
halteertijd op tussengelegen stations (niet op kruisingsstations);
•
kruistijd (lokale technische tijd is te meten of te berekenen; als deze onbekend is, dan
kan als vuistregel worden gebruikt: 0,5 minuten);
•
rijtijd (kaal) in de tegenrichting tot oorspronkelijke eindpunUkruisingsstation;
•
halteertijd op tussengelegen stations (niet op kruisingsstations);
•
kruistijd of keertijd (als de keertijd onbekend is, dan kan als vuistregel worden gebruikt:
4 minuten).
De intervaltijd (meestal 15, 30 of 60 minuten) minus de totale technisch minimale tijd is de
speling in het circuit. De streefnorm is 2 minuten speling in circuits tlm 30 minuten, of 5% van
de kale rijtijd in grotere circuits.

13/13