Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 156

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 september 2009
De commissie Arbeidsomstandigheden van de Sociaal-Economische Raad
heeft in augustus advies gegeven over aanpak van inhaleerbare allergenen, stoffen die een allergische reactie oproepen, zoals met name
astma. Ik bied u dat bijgaand aan1 en zet uiteen wat mijn reactie op het
advies is.
1. Inleiding
Onderzoek toonde de afgelopen jaren de samenhang van gezondheidsklachten en blootstelling via de luchtwegen aan diverse allergenen. Meelstof was een prominent voorbeeld. Inzet voor arbeidsbescherming nam
toe, ook door uitvoering van het programma Versterking Aanpak Stoffen
en arboconvenanten zoals het convenant «meelsectoren», in de keten van
grondstoffen- en maalindustrie, ambachtelijke en industriële bakkers,
productschap en leveranciers van apparatuur. Stofbeheersing leidde tot
reductie van blootstelling. Desondanks is er nog blootstellingsproblematiek, zeker in kleine bedrijven en bij sommige werkzaamheden.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Aard problematiek en kern vaststellingen en advies van de
Gezondheidsraad
De Gezondheidsraad beschrijft in zijn advies de stand van wetenschap
inzake de preventieve aanpak, advieswaarden en gezondheidsmonitoring
van inhaleerbare allergenen. Allergenen maken dat mensen door blootstelling gesensibiliseerd raken, dat is gevoelig worden voor het allergeen.
Het is de overtuiging van de Raad dat bij voortdurende blootstelling nagenoeg iedere gesensibiliseerde persoon vroeg of laat een allergie ontwikkelt en dan gezondheidsklachten heeft bij geringe blootstelling aan het
allergeen. De kans op sensibilisatie is mede afhankelijk van mate van
blootstelling en kracht van werking van een allergeen.
Bij een vroege diagnose en vermijding van blootstelling zullen klachten
(zoals voortdurend ontstoken neusslijmvliezen en/of ogen) grotendeels
verdwijnen. Een ernstig ander gevolg is allergisch beroepsastma, met

KST134953
0910tkkst25883-156
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 25 883, nr. 156

1

1

naar schatting jaarlijks 500 à 2000 nieuwe gevallen in Nederland. Meer
dan de helft van de mensen met allergisch beroepsastma heeft jaren na
het beëindigen van de blootstelling nog astmatische klachten, die dan ook
chronisch kunnen worden.
Inhaleerbare allergenen die op de werkplek kunnen voorkomen betreffen
natuurlijke substanties, zoals uitscheiding van dieren, sommige soorten
meel en plantenpollen. Ook betreft het metalen en chemicaliën, in
kunststof-, metaal- en verfproductie en -verwerking, maar ook bij kappers.
De kennis en wetenschappelijke zekerheden lopen uiteen voor diverse
allergenen en werkzaamheden. Bij de kans op sensibilisatie en klachten is
er ook invloed van persoonlijke kenmerken als aanleg, maar de mate
ervan is onzeker.
De Raad beschouwt sensibilisatie als kritisch gezondheidseffect dat voorkómen zou moeten worden. Voor de meeste allergenen bestaat er géén
mate van blootstelling in werk waarbeneden naar redelijke verwachting
geen gezondheidsschade optreedt. De Raad adviseert eventuele normering op te stellen aan de hand van een te aanvaarden kleine extra kans op
sensibilisatie, rekening houdend met het achtergrondrisico in de algemene bevolking.
De Gezondheidsraad acht het de moeite waard om gezondheidsmonitoring te overwegen: vroegtijdig opsporen van werkenden die bij voortgezette blootstelling (meer) klachten krijgen.
Ik had de commissie Arbeidsomstandigheden van de SociaalEconomische Raad gevraagd hoe bij arbeidsbescherming betrokken
partijen een vervolg kunnen geven aan dit advies van de Gezondheidsraad. Het doel is te concretiseren hoe de werkgever aan zijn zorgplicht kan
voldoen indien werk met blootstelling aan allergenen niet vermeden kan
worden.
2. Het advies van de commissie Arbeidsomstandigheden van de
SER
De commissie sluit zich aan bij de opvatting van de Gezondheidsraad, dat
sensibilisatie het kritisch effect is dat voorkómen moet worden. De
commissie overweegt dat het effect van inhaleerbare allergenen niet op
één lijn te plaatsen valt met dat van kankerverwekkende stoffen, waarbij
evenmin «veilige waarden» mogelijk zijn. Maar ook meent de commissie
dat het effect niet mag worden gebagatelliseerd; voor gesensibiliseerde
personen gelden evenzeer forse gezondheidsklachten. Daarom wil ze een
aanpak met resultaat op korte termijn, door het ontwikkelen van een
leidraad voor beperking van blootstelling, een leidraad te ontwikkelen
door sociale partners. En ze wil in aanvulling daarop als tweede spoor het
stellen van grenswaarden, dat wil zeggen een maximaal toegestane blootstelling op het werk.
Ik neem het advies van de commissie op hoofdlijnen over. Het geeft voor
een reeks van jaren houvast voor de inspanningen voor verbetering,
inspanningen van álle betrokken partijen. Ik behandel hierna de verschillende onderdelen waarbij de commissie zich tot de overheid richt.

2.1 Het eerste spoor: leidraad beperking blootstelling aan allergenen
Het eerste spoor behelst voor de commissie de preventie, dat wil zeggen
het vermijden respectievelijk minimaliseren van de blootstelling. Voor het
bevorderen van adequate maatregelen acht ze een landelijke leidraad van
sociale partners van belang, vooral bedoeld als hulpmiddel voor die
branches/sectoren waar de beheersing van de blootstelling nog problemen geeft. Het doel moet zijn de blootstelling te voorkomen of als dat nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 25 883, nr. 156

2

niet kan, zoveel mogelijk terug te dringen. Er kan gebruik worden gemaakt
van de ervaringen met reeds bestaande aanpakken. De leidraad kan
behulpzaam zijn voor een concrete vertaalslag bij het verbijzonderen naar
soorten allergenen en soorten bedrijfsomstandigheden en branches. Door
de leidraad wordt als het ware de zorgplicht van de werkgever in de vorm
van praktische maatregelen geoperationaliseerd. Er zou volgens de
commissie in de leidraad tevens aandacht moet worden geschonken aan:
– de risico’s van inhaleerbare allergenen;
– het belang van de risico-inventarisatie en -evaluatie en het plan van
aanpak;
– storingen en onderhoud in verband met buitengewone omstandigheden en piekbelastingen;
– het gebruik van wettelijke grenswaarden en bedrijfsgrenswaarden;
– het verstrekken van informatie en voorlichting (inclusief de onzekerheden) aan zowel werkgevers als werknemers;
– gezondheidsmonitoring van werknemers;
– het geven van instructies aan individuele werknemers.
Verder zal in de leidraad ook aandacht moeten worden geschonken aan de
mogelijkheid dat allergene stoffen via huidblootstelling aanleiding kunnen
geven tot luchtwegaandoeningen. De sociale partners in de commissie
Arbeidsomstandigheden hebben uitgesproken om in gezamenlijk overleg
de leidraad te ontwikkelen. Ze zullen hun achterbannen aanspreken om
die tevens te gebruiken voor arbocatalogi op brancheniveau. De commissie bepleit dat het ministerie financiële faciliteiten verleent voor het
initiatief van sociale partners.

Mijn reactie
Dit resultaatgerichte voornemen en de eerste uitwerking in het advies
spreken mij aan. Ik ben in beginsel bereid een concrete subsidie-aanvraag
van de gezamenlijke sociale partners te honoreren.
2.2 Het tweede spoor: meerjarenaanpak grenswaardestelling
De commissie meent dat in aanvulling op het ontwikkelen van de leidraad
en het gebruik ervan in arbocatalogi, een tweede spoor nodig is, het
ontwikkelen van grenswaarden. Deze geven maximaal aanvaarde blootstelling aan, en vormen dus een houvast voor de werkgever voor zijn
beoordeling of voldoende beschermende maatregelen zijn getroffen, in
overeenstemming met de arboregelgeving.
De commissie vraagt zich allereerst af voor welke allergenen de overheid
een grenswaarde zou moeten stellen, ook gezien het per 2007 vernieuwde
grenswaardestelsel waarin meer nadruk ligt op private grenswaarden. Na
overwegingen verwacht de commissie, aan de hand van een lijst bij het
Gezondheidsraadsadvies, dat daarin genoemde allergenen met ernstige
effecten en hoge, veel voorkomende blootstelling, in aanmerking komen
voor grenswaardestelling door de overheid. De commissie realiseert zich
dat grenswaarden ontwikkelen veel tijd vergt, en beoogt dan ook prioritering daarvoor, zoals op basis van aantal blootgestelde werknemers.
Vaak zal het onmogelijk zijn te komen tot grenswaarden waarbeneden
geen gezondheidsschade optreedt. Daar kiest de SER-commissie conform
het advies van de Gezondheidsraad voor waarden waarbij een vooraf
bepaalde extra kans op gezondheidsschade wordt geaccepteerd; dit wordt
ook wel aangeduid als referentiewaarde. De commissie wil ernaar streven
dat niet meer dan 1% meer sensibilisatie ontstaat door een arbeidsleven
met blootstelling aan een allergeen, dan voor de algemene bevolking; al
zal dat vaak pas op lange termijn haalbaar zijn. Als werkwijze voor het tot
stand brengen van publieke grenswaarden stelt ze voor: advisering door
de Gezondheidsraad over de referentiewaarde (eventueel in de vorm van
referentiewaarden voor een groep allergenen); vervolgens een haalbaarheidstoets door een SER-commissie; een advies van de commissie; op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 25 883, nr. 156

3

basis daarvan vaststelling van de publieke grenswaarde door de bewindspersoon; en als ze daar aanleiding voor ziet, periodiek een haalbaarheidstoets door de commissie voor verlaging van de grenswaarde.
De SER-commissie stelt dat wanneer de overheid duidelijk maakt voor
welke allergenen zij grenswaarden stelt, de overige allergenen in het
private domein vallen. Dit betekent dat bedrijven zoals verplicht in het
Arbobesluit zelf grenswaarden moeten stellen, al dan niet op geleide van
sectorale actie of een arbocatalogus.

Mijn reactie
In navolging van dit advies zal ik publieke grenswaarden stellen voor
inhaleerbare allergenen met een krachtige werking en veel voorkomende,
hoge blootstelling in genoemde lijst bij het Gezondheidsraadsadvies. Dit
in aanvulling op het bestaande stelsel van publieke grenswaarden voor
het beheersen van risico’s van blootstelling in werk aan gevaarlijke
stoffen. Ik zal in een brief aan de commissie Arbeidsomstandigheden van
de SER deze selectie allergenen benoemen met prioriteitsstelling voor
aanpak, en aan de hand daarvan de Gezondheidsraad vragen te adviseren.
2.3 Een lijst inhaleerbare allergenen
De commissie constateert dat vanuit het Europese stoffenbeleid informatie beschikbaar zal komen over de vraag welke stoffen allergeen zijn.
Niettemin acht de commissie het uit oogpunt van voorlichting van belang
dat het departement een opdracht geeft aan een onafhankelijke instelling
om jaarlijks een lijst van inhaleerbare allergenen op te stellen. Dit dient ter
voorlichting voor werkgevers en werknemers, en als houvast voor risicoinventarisatie en -evaluatie en aanpak in bedrijven.

Mijn reactie
Ik begrijp deze vraag. Feit is dat er diverse lijsten resp. databases bestaan,
naast de Europese informatie waaraan de commissie refereert. Ik zal een
onderzoek hiernaar laten doen, waarna de noodzaak van een nieuwe lijst
te beoordelen is, zo nodig in overleg met sociale partners.
2.4 Gezondheidsmonitoring
Mensen verschillen in gevoeligheid voor allergenen (en dat is maar
beperkt voorspelbaar), en de SER-commissie accepteert grenswaarden
met een kans op gezondheidsschade. De commissie reageert daarom in
beginsel positief op de vraag naar het nut van het instrument periodieke
gezondheidsmonitoring: het vroeg opsporen van werknemers die (meer)
klachten zullen krijgen. Die kunnen vroegtijdig ander werk krijgen of meer
individuele bescherming. Dit naar het voorbeeld van het bestaande
gezondheidsmonitoringssysteem in bakkerijen, bakkerijgrondstoffen- en
maalindustrie. De commissie ziet monitoring als aanvulling op de nodige
preventie, en een middel om zo nodig die nog aan te scherpen. Voor vele
allergenen is overigens ontwikkeling nodig van medische tests om sensibilisatie aan te tonen. De SER-commissie meent dat dit onderwerp
betrokken moet worden in de beoogde leidraad.
De commissie kan nu echter niet alle consequenties overzien die verbonden zijn aan resultaten van zo’n systeem, noch welke oplossingsrichtingen
mogelijk zijn aan te reiken. Ze adviseert dan ook in overleg met de sociale
partners nader onderzoek te laten doen. Hetzelfde bepleit de commissie
wat betreft de mogelijkheid en wenselijkheid van aanstellingskeuringen,
het vóór in dienst nemen onderzoeken of gegadigden klachten zullen
krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 25 883, nr. 156

4

Mijn reactie
Ik onderken de complexiteit van deze materie, en kan me vinden in de
noodzaak van nader onderzoek. Het is ook van belang bedrijfsgeneeskundige expertise hierbij te betrekken. Ik ga ervan uit dat de aanvraag van
gezamenlijkse sociale partners voor financiële steun voor de beoogde
leidraad een nader gespecificeerde vraagstelling over deze onderwerpen
zal bevatten.
3. Ten slotte
Het advies richt zich eveneens tot sociale partners, ook die op branche- en
sectorniveau. Hen wordt onder meer gevraagd te werken aan het waar
nodig tot stand brengen van arbocatalogi waarin genoemde leidraad voor
hun specifieke werkgebied wordt geconcretiseerd; centrale organisaties
zullen hen daartoe (gezamenlijk) aanspreken. Extra aandacht wordt
gevraagd voor de praktische uitvoerbaarheid en de organisatie van de
aanpak in sectoren met vele kleine bedrijven en vele betrokken arbodiensten. Aan decentrale sociale partners wordt aanbevolen gezondheidsmonitoring gezamenlijk nader in te vullen, in de beroepsopleidingen bij te
dragen aan preventie en voorlichting, en met verzekeraars op het gebied
van verzuim, arbeidsongeschiktheid en zorg te zoeken naar mogelijkheden
om alle kansen te benutten.
Met mijn vervolgacties zoals boven omschreven bevorder ik de verdere
verbetering van arbeidsbescherming op dit terrein. Met de commissie
Arbeidsomstandigheden van de SER onderstreep ik echter dat inzet in
branches en sectoren doorslaggevend is voor resultaat op de werkvloer.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 25 883, nr. 156

5