Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1565
Vragen van de leden Sjoerdsma en Verhoeven (beiden D66) aan de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht «regering
negeert referendumstem vanuit het buitenland» (ingezonden 10 februari 2016).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 18 februari 2016).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «regering negeert referendumstem
vanuit het buitenland»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u uiteenzetten wat de Nederlandse regering doet om Nederlanders in
het buitenland te activeren te gaan stemmen bij verkiezingen in het algemeen, en bij het referendum over het associatieakkoord met Oekraïne op
6 april in het bijzonder?
Antwoord 2
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft voor
het referendum dezelfde informatie verstrekt als die welke ook voorafgaand
aan «reguliere» verkiezingen wordt verschaft. Kort nadat bekend was dat een
referendum zou worden gehouden, is de website stemmenvanuithetbuitenland.nl geactualiseerd. Daarop staat uitgebreide informatie over hoe kiezers
buiten Nederland zich kunnen registeren om te kunnen stemmen. Medio
december 2015 zijn banners gepubliceerd op diverse (nieuws)sites. De
banners zijn zichtbaar voor personen die buiten Nederland de site bezoeken
en de taalinstelling in hun browser hebben ingeschakeld op «Nederlands».
Op een aantal populaire Nederlandse (nieuws)sites worden de banners ook
getoond, ongeacht de taalinstelling. Daarnaast is informatie dat men zich
voor het komende referendum kan registreren gepubliceerd op Twitter,
Facebook en LinkedIn. Voor deze social media geldt ook dat de informatie
alleen zichtbaar is voor personen die buiten Nederland zijn en hun taalinstelling op «Nederlands» hebben ingesteld. Twitter en Facebook beperken de

1

ah-tk-20152016-1565
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Volkskrant.nl, 6 februari 2016 (http://bit.ly/1QjDWY8)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

zichtbaarheid van de informatie tot 25 landen. Er is daarom voor gekozen de
informatie zichtbaar te laten zijn als genoemde netwerken worden bezocht
vanuit een land waarnaar de afgelopen jaren volgens het Centraal Bureau
voor de Statistiek veel Nederlanders zijn geëmigreerd.
Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Den Haag is
verantwoordelijk voor de registratie van de kiesgerechtigdheid van Nederlanders die buiten het Koninkrijk wonen. Het houdt daartoe, op grond van de
Kieswet, een zogenaamd semi-permanent register bij, met daarin de
gegevens van Nederlanders die zich eerder voor een verkiezing hebben
geregistreerd. Bij een volgende verkiezing krijgen zij, zonder dat zij daar iets
voor hoeven te doen, een formulier toegestuurd waarmee zij zich voor de
betreffende verkiezing kunnen registeren. De gemeente Den Haag heeft mij
laten weten dat aan de kiezers die in dit semi-permanente register zijn
opgenomen, als van hen een e-mailadres bekend was én de kiezer had laten
weten voor het registratieformulier per e-mail benaderd te mogen worden,
begin november 2015 een e-mail met het formulier is gezonden. Aan de
overige kiezers die zijn opgenomen in het register is half november een
registratieformulier per post naar het bij de gemeente Den Haag bekende
adres toegestuurd. Zowel per e-mail als per post is een herinnering verstuurd.
Ik ben, als Minister van BZK, verantwoordelijk voor de registratie van de
kiesgerechtigdheid van Nederlanders die in Curaçao, Aruba of Sint Maarten
wonen. Daartoe wordt eveneens een semi-permanent register bijgehouden.
Aan de kiezers die daarin zijn opgenomen is in september 2015 een registratieformulier toegestuurd.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft op de websites van alle
ambassades en consulaten-generaal informatie opgenomen over het
raadgevend referendum. De posten zijn daarnaast gevraagd het referendum
bij kiezers in hun ressort onder de aandacht te brengen door informatie op te
hangen naast balies of in wachtruimtes. Deze informatie verwijst naar de
website van de gemeente Den Haag, waar ook het online registratieformulier
kan worden gevonden. De posten zijn daarnaast geïnstrueerd voor kiezers die
niet van internet en/of een printer gebruik kunnen maken, het registratieformulier af te drukken. Inmiddels zijn alle ambassades en consulaten-generaal
hier nogmaals op gewezen. Het registratieformulier kan digitaal worden
verstuurd naar de gemeente Den Haag, maar alle ambassades en consulaten
kunnen desgewenst ook optreden als postadres.
Vraag 3, 4, 5, 6
Deelt u de mening dat stemmen per papieren post omslachtig is en niet meer
van deze tijd? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat stemmen per papieren post ongewenste neveneffecten
heeft, omdat brieven vaak erg lang onderweg zijn? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat stemgerechtigde Nederlanders
in het buitenland hun stem daardoor feitelijk al moeten bepalen voordat de
campagnes en de daarmee gepaard gaande informatievoorziening over de
verschillende standpunten begonnen zijn? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat de datum om je actief te registreren om te mogen
stemmen niet al zes weken voor de verkiezingsdatum hoeft te liggen als
moderner communicatiemiddelen worden gebruikt dan de papieren post? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid het systeem van internetstemmen dat
in Frankrijk wordt gebruikt ook in Nederland in te voeren?
Antwoord 3, 4, 5, 6
De Kieswet bepaalt dat kiezers die buiten Nederland woonachtig zijn in
beginsel per brief stemmen. Ook is het mogelijk dat er een volmacht wordt
gegeven aan een andere kiezer. Het stemmen per post voor kiezers in het
buitenland is, in de landen die toestaan dat kiezers vanuit het buitenland
stemmen, de meest gangbare vorm van stemmen.
Nederland heeft in 2004 (verkiezing van de leden van het Europees parlement) en in 2006 (verkiezing van de leden van de Tweede Kamer) op basis
van de Tijdelijke Experimentenwet kiezen op afstand experimenten gehouden
met het stemmen per internet voor kiezers in het buitenland. Na deze twee
experimenten is besloten daar niet mee verder te gaan, vanwege de
beveiligingsrisico’s die verbonden zijn aan deze vorm van stemmen en
vanwege de kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

In 2013 heeft het Ministerie van BZK een onderzoek laten uitvoeren naar het
stemmen per internet voor de kiezers in het buitenland. De Tweede Kamer
heeft op 31 januari 2014 het rapport hierover ontvangen2. Het kabinet heeft in
maart 2014 een standpunt geformuleerd over (onder meer) de uitkomsten
van dit onderzoek. Het kabinet heeft geconcludeerd dat voor het stemmen per
internet de tijd (nog) niet rijp is. Er kleven te veel risico’s aan deze vorm van
stemmen. Risico’s die niet of in onvoldoende mate kunnen worden afgedekt.
Daarnaast is het kostbaar. Over dit standpunt is met de Tweede Kamer
gesproken.
Omdat niet is uit te sluiten dat in de toekomst internetstemmen voor de
kiezers in het buitenland wel betrouwbaar genoeg en betaalbaar zal zijn (de
techniek ontwikkelt zich immers verder), heb ik de Tweede Kamer toegezegd
een test voor te bereiden met internetstemmen. Ik heb daarbij concreet uiteen
gezet waarop de test betrekking zal hebben, namelijk op de betrouwbaarheid
van stemdiensten. Dat wil zeggen dat het testen van de beveiliging centraal
staat. Ik verwijs hiervoor naar de brieven die de Tweede Kamer hierover heeft
gekregen op 21 maart 20143, 17 september 20144 en 19 mei 2015 en de
beantwoording van schriftelijke vragen op 12 november 20155.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het bureaucratisch en omslachtig is dat stemgerechtigde Nederlandse kiezers in het buitenland zich elke verkiezing opnieuw
moeten registreren? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid het systeem
zo aan te passen dat stemgerechtigde Nederlanders in het buitenland zich
maar eenmaal hoeven te registeren per land waarin zij woonachtig zijn?
Antwoord 7
Ja, daar ben ik het mee eens. Daarom is er een wetsvoorstel bij de Tweede
Kamer ingediend om een permanente registratie mogelijk te maken6. Het
betreft een wijziging van de Kieswet. Als de permanente registratie is
ingevoerd, is een eenmalige registratie voldoende. Daarna krijgt de betreffende kiezer voorafgaand aan elke verkiezing een oproep om te stemmen.
Vraag 8
Bent u bekend met het feit dat Nederlandse overheidswebsites, die veel
bezocht worden door Nederlanders in het buitenland zoals bijvoorbeeld
www.the-netherlands.org, weinig tot geen informatie geven over de
aanstaande registratie-deadline van 24 februari? Zo ja, waarom gebeurt dit
niet?
Antwoord 8
Op de website www.the-netherlands.org is, in een slideshow, een verwijzing
opgenomen naar de deadline voor de registratie (onder de kop «Ukraine
referendum, Register now to cast your vote»). Zoals opgemerkt in mijn
antwoord op vraag 2, heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken op de
websites van alle ambassades en consulaten-generaal informatie opgenomen
over het raadgevend referendum.
Vraag 9
Deelt u, de vorige vragen in ogenschouw nemende, de mening dat er veel
meer gedaan kan worden om stemgerechtigde Nederlanders in het buitenland te activeren te gaan stemmen?
Deelt u voorts de mening dat er veel drempels kunnen worden weggenomen
om het stemmen voor Nederlanders in het buitenland gemakkelijker te
maken?

2

Kamerstuk 31 142, nr. 38
Kamerstuk 33 829, nr. 3
4
Kamerstuk 33 829, nr. 4
5
Kamerstuk 33 829, nr. 9
6
Wijziging van de Kieswet in verband met het vereenvoudigen van de procedure voor registratie
als kiezer voor Nederlanders die in het buitenland wonen (permanente kiezersregistratie
niet-ingezetenen), Kamerstuk 34 384
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Ik ben van oordeel dat al het nodige wordt gedaan om stemgerechtigde
Nederlanders in het buitenland in de gelegenheid te stellen om te gaan
stemmen. Ik verwijs daarbij naar mijn antwoorden op vraag 2.
In antwoord op de vraag of er veel drempels kunnen worden weggenomen
om het stemmen voor Nederlanders in het buitenland makkelijker te maken,
merk ik op dat het kabinet in het regeerakkoord heeft aangekondigd stemmen
vanuit het buitenland makkelijker te maken7. Daartoe zijn al verschillende
maatregelen geëffectueerd, te weten:
– ondertekende registratieformulieren en een kopie van het bewijs van
Nederlanderschap kunnen ingescand worden en per e-mail worden
verzonden naar de gemeente Den Haag en de Nederlandse vertegenwoordigingen in Aruba, Curaçao en Sint Maarten;
– de groep kiezers die vanuit het buitenland per brief kan stemmen is
uitgebreid. Kiezers die in Nederland wonen, maar tijdelijk in het buitenland verblijven, konden voorheen alleen stemmen per brief als ze voor
beroep of werkzaamheden langdurig in het buitenland verbleven.
Inmiddels kan een kiezer die om andere redenen (zoals studie) langdurig
in het buitenland verblijft ook per brief stemmen;
– het vereiste dat het (brief)stembiljet alleen met rood kan worden ingevuld,
is afgeschaft. Het stembiljet mag ook met zwart, blauw of groen worden
ingevuld. Dit heeft het aantal ongeldige stemmen doen afnemen;
– er is een mogelijkheid gecreëerd om briefstembureaus in te stellen op
meerdere locaties op Aruba, Curaçao en Sint Maarten; en
– op basis van de Tijdelijke experimentenwet stembiljetten en centrale
stemopneming (Experimentenwet) zijn experimenten mogelijk gemaakt
met het aanvragen van een vervangend briefstembewijs (het equivalent
van de stempas voor de kiezers die vanuit het buitenland mogen
stemmen) en met een nieuw model stembiljet dat per e-mail aan de kiezer
kan worden gezonden8. Bij de verkiezing van de Nederlandse leden van
het Europees parlement op 22 mei 2014 is hiermee voor het eerst
geëxperimenteerd9.
Zoals opgemerkt bij mijn antwoord op vraag 7, ligt er thans een wetsvoorstel
bij uw Kamer voor dat voorziet in de mogelijkheid van een permanente
registratie van kiezers buiten Nederland.
Vraag 10
Bent u bereid tot 24 februari alles op alles te zetten om zoveel mogelijk
Nederlanders in het buitenland te bewegen te gaan stemmen? Zo ja, welke
instrumenten en middelen zet u daartoe in? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Voor de informatie die aan kiezers in het buitenland is verstrekt, verwijs ik
naar mijn antwoord op vraag 2. Naar mijn overtuiging wordt daarmee al het
nodige gedaan om zoveel mogelijk Nederlanders in het buitenland te
attenderen op het aanstaande referendum.
Vraag 11
Bent u bereid deze vragen binnen een week te beantwoorden, zodat een en
ander duidelijk is ruim voor de registratiedeadline op 24 februari?
Antwoord 11
Ja.

7

Regeerakkoord «Bruggen slaan», 2012, p. 41
Stb. 2013, 240 en Stb. 2013, 368
9
Het experiment is geëvalueerd; Kamerstuk 31 142, nr. 46
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4