Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

30 991

Beleidsdoorlichting Economische Zaken en
Klimaat

Nr. 35

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 september 2020
Conform de planning in de EZK-begroting 2021 (Kamerstuk 35 570 XIII) en
de uitwerking1 van de motie van het lid Harbers2 informeer ik u, mede
namens de Minister van Economische Zaken en Klimaat, met deze brief
over de opzet en de onderzoeksvragen van de beleidsdoorlichting van
artikel 1: goed functionerende economie en markten.
Deze beleidsdoorlichting is een onderzoek naar de doeltreffendheid en
doelmatigheid van het uitgevoerde beleid in het kader van artikel 1 in de
jaren 2015 tot en met 2020. De vorige beleidsdoorlichting uit 2016 liep tot
en met 2014. Een beleidsdoorlichting heeft het karakter van een synthese
van de recent afgeronde evaluaties van de verschillende beleidsonderdelen. Het vat samen wat reeds bekend is over doeltreffendheid en
doelmatigheid van de verschillende onderdelen en geeft inzicht in de
samenhang van de verschillende beleidsinstrumenten op dit artikel. Voor
wat betreft de eisen die aan een beleidsdoorlichting worden gesteld is de
Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE)3 van toepassing.
Doel artikel 1
De algemene doelstelling van artikel 1 is het scheppen van voorwaarden
voor een goed functionerende economie en goed functionerende
markten, waaronder de markt voor elektronische communicatie en de
markt voor overheidsopdrachten. Goed functionerende markten dragen in
belangrijke mate bij aan economische groei en innovatie. In een goed
functionerende markt reageren vraag en aanbod effectief op elkaar.
Consumenten en bedrijven profiteren daarvan. Op goed functionerende
markten ontstaat een optimale prijskwaliteitverhouding van goederen en
1

Kamerstuk 34 000, nr. 52
Kamerstuk 34 000, nr. 36
3
Stcrt. 2018, nr. 16632 van 26 maart 2018
2

kst-30991-35
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 991, nr. 35

1

diensten en hebben gebruikers keuzevrijheid. Het slim benutten van en
zorgdragen voor hoogwaardige elektronische communicatienetwerken en
digitale infrastructuren waar de Nederlandse samenleving op kan bouwen
én vertrouwen draagt bij aan het economisch groeivermogen en een goed
functionerende economie.
Vanuit verschillende rollen en verantwoordelijkheden geeft mijn departement invulling aan deze algemene doelstelling door onder meer:
• het stimuleren van een goede balans tussen de belangen van
bedrijven en consumenten.
• het bevorderen van innovatie en digitalisering in economische
sectoren en maatschappelijke domeinen, onder meer door coördinatie
van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie.
• het financieren van het CBS. Daarnaast financiering van organisaties
op het gebied van metrologie, normalisatie, accreditatie en markttoezicht. Tot slot financiering van een deel van de exploitatie van het
Agentschap Telecom alsmede opdrachten inzake het frequentiebeleid
en veiligheid.
• het (doen) uitvoeren en het toezicht in het kader van onder meer de
Mededingingswet, Wet handhaving consumentenbescherming,
Aanbestedingswet, Telecommunicatiewet en de Postwet 2009.
Alsmede afspraken over de etherverdeling en uitgifte van frequentieruimte. het regievoeren op goed functionerende markten en het
scheppen van voorwaarden via wet- en regelgeving.
Volgens de beleidstheorie die in 2016 in het kader van de vorige
doorlichting is geformuleerd, is het effect van het beleid dat:
a) informatieasymmetrie en transactiekosten worden verminderd
alsmede dat betrouwbare statistieken worden geleverd;
b) concurrentie wordt bevorderd zodat bedrijven zo efficiënt mogelijk
inspelen op de wensen van de consument alsmede dat marktmacht
wordt voorkomen;
c) door de regulering van de telecom- en postmarkten o.a. mededinging
en continuïteit, kwaliteit, veiligheid en toegang voor iedere Nederlander wordt geborgd.
Onderzoek
Doel en afbakening
In deze doorlichting laat ik onderzoeken in hoeverre de maatregelen die
zijn genomen ten behoeve van een goed functionerende economie en
goed functionerende markten doeltreffend en doelmatig zijn geweest.
Tevens is het doel hieruit lering te trekken voor de vormgeving van
toekomstig beleid en de evaluatie daarvan. De budgettaire grondslag voor
deze beleidsdoorlichting is € 231,5 miljoen aan uitgaven (conform
vastgestelde begroting 2020). Deze doorlichting is niet beperkt tot beleid
waaraan uitgaven zijn gekoppeld. Er zal worden gekeken naar het hele
palet aan ingezette beleidsinstrumenten uitgevoerd in het kader van
artikel 1. Deze doorlichting zal dan ook rekening houden met de regelgeving en beleidsinzet uit de EU en de (evaluatie)onderzoeken daarvan.
De basis voor deze doorlichting zijn de afgeronde en lopende evaluaties
die zijn of worden uitgevoerd van 2015 tot en met 2020. Daar waar
evaluatiemateriaal ontbreekt, zal worden gekeken naar andere onderzoeken en mogelijk worden teruggegrepen op eerder evaluatiemateriaal.
Daarnaast kunnen aanbevelingen worden gedaan voor het opstarten van
aanvullend evaluatieonderzoek.
De insteek is om de doorlichting aan te laten sluiten bij de beleidsverslagen uit de jaarverslagen waarin de beleidsdoelstellingen en de
beleidsverantwoordelijkheden staan beschreven. In de jaren waar deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 991, nr. 35

2

doorlichting op slaat, is de structuur van verslaglegging namelijk
nagenoeg ongewijzigd.
Sinds de beleidsdoorlichting in 2016 zijn de verantwoordelijkheden in
artikel 1 van de begroting uitgebreid, met onder meer het bevorderen van
innovatie en digitalisering in economische sectoren en maatschappelijke
domeinen. Het ICT-beleid is geëvalueerd in 2017 en in 2020 meegenomen
in de beleidsdoorlichting van artikelen 2 en 3 (bedrijvenbeleid) van de
EZK-begroting in het kader van de brede maatschappelijke heroverwegingen.4 De ICT-taken zullen daarom niet worden meegenomen in deze
doorlichting van artikel 1. Daarnaast zal het voor een aantal recente
beleidsinitiatieven, zoals de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (2018) en
het Strategisch Actieplan AI (2019) te vroeg zijn om betrouwbare
uitspraken te doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
beleid. Wel zal waar mogelijk worden gereflecteerd op de stand van zaken
en de manier waarop dit beleid kan worden gemonitord ten behoeve van
toekomstige evaluaties.
Onderzoeksvragen
De centrale onderzoeksvraag is: in hoeverre is het beleid van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat gericht op een goed
functionerende economie en goed functionerende markten in de periode
van 2015 tot en met 2020 doeltreffend en doelmatig geweest?
Daarnaast worden de volgende deelvragen aan de onderzoekers gesteld:
1.
Indien van toepassing: wanneer worden/zijn de andere artikelonderdelen doorgelicht?
2.
Wat was de aanleiding voor het beleid? Is deze aanleiding nog
actueel?
3.
Wat is de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid?
4.
Wat is de aard en samenhang van de ingezette instrumenten in het
licht van de beleidstheorie van de vorige doorlichting van artikel 11
uit 2016?
5.
Met welke uitgaven gaat het beleid gepaard, inclusief kosten op
andere terreinen of voor andere partijen?
6.
Wat is de onderbouwing van de uitgaven?
7.
Welke evaluaties (met bronvermelding) zijn uitgevoerd, op welke
manier is het beleid geëvalueerd en om welke redenen?
8.
Welke beleidsonderdelen zijn (nog) niet geëvalueerd? Inclusief
uitleg over de mogelijkheid en onmogelijkheid om de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid in de toekomst te evalueren.
9.
In hoeverre maakt het beschikbare onderzoeksmateriaal uitspraken
over de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleidsterrein
mogelijk?
10. Zijn de doelen van het beleid gerealiseerd?
11. Hoe doeltreffend is het beleid geweest? Zijn er positieve en/of
negatieve neveneffecten?
12. Hoe doelmatig is het beleid geweest?
13. Welke maatregelen kunnen worden genomen om de doelmatigheid
en doeltreffendheid verder te verhogen?
14. Wat zijn de implicaties van de doorlichting voor de beleidstheorie
van artikel 1?
15. In het geval dat er significant minder of meer middelen beschikbaar
zijn (circa 20% minder of meer van de middelen op het (de)
beleidsartikel(en)), welke beleidsopties zijn dan mogelijk?

4

Kamerstuk 32 359, nr. 4 – bijlage Innovatieve Samenleving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 991, nr. 35

3

Methode
De doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid onder artikel 1 wordt
hoofdzakelijk onderzocht door middel van een documentenanalyse.
Daarvoor worden onder andere beschikbare beleids- en wetsevaluaties
onderzocht die worden vermeld in de bijlage5. Ook wordt mogelijk
gebruik gemaakt van internationale peer reviews of andere onderzoeken
die de respectievelijke onderdelen van artikel 1 hebben onderzocht.
Indien uit de documentanalyse blijkt dat er geen of onvoldoende
toereikende documenten beschikbaar zijn om tot een goede beoordeling
te komen, kan er aanvullend onderzoek worden gedaan door middel van
surveymethoden zoals enquêtes of open-interviews met betrokken
wetenschappers, stakeholders en/of beleidsmedewerkers.
Om tot een uitspraak te komen over de doelmatig- en doeltreffendheid
van beleid, zal de effectladder gebruikt worden. Deze methode wordt ook
genoemd in de handreiking van de beleidsdoorlichting van het Ministerie
van Financiën.6 De effectladder is een evaluatie-ontwerp waarbinnen alle
effect-evaluaties en overige databronnen kunnen worden getoetst aan de
beleidstheorie en algemene doelstelling. De effectladder kent vijf niveaus
die de hardheid aangeven van de gemeten effectiviteit. Het eerste niveau
begint bij «mogelijk (in)effectief» en loopt op naar het hoogst haalbare
niveau van «bewezen (in)effectief». Om tot een conclusie over doelmatigheid te komen, wordt onder andere kosteneffectiviteit onderzocht.
Uitvoering en onafhankelijkheid
Ik heb er voor gekozen om deze doorlichting uit te besteden aan een
onafhankelijk onderzoeksbureau. Bij de uitvoering van het onderzoek
wordt minimaal één onafhankelijke deskundige betrokken om te
waarborgen dat het onderzoek voldoet aan de vereiste kwaliteitseisen. De
manier waarop de onafhankelijke deskundige(n) wordt betrokken zal in
het rapport worden beschreven. Bij de oplevering van de doorlichting zal
de deskundige(n) worden gevraagd om een onafhankelijke verklaring op
te stellen over de kwaliteit van het onderzoek.
Tijdspad
In Q4 wordt het onderzoeksbureau geworven en kan het onderzoek
worden vormgegeven en opgestart. Ik verwacht in het najaar van 2021 de
doorlichting aan uw Kamer te versturen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

5
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/handreikingbeleidsdoorlichtingen/het-meten-van-doeltreffendheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 991, nr. 35

4