Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 398

Maatregelen verkeersveiligheid

Nr. 555

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 februari 2017
In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) heeft een onderzoek plaatsgevonden naar het onder het
toepassingsbereik van de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (Wahv) brengen van artikel 30, tweede lid, van de
Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (Wam), de verzekeringsplicht voor motorvoertuigen. In deze brief ga ik, mede namens de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, in op het rapport1 en reageer ik
op de conclusies en aanbevelingen. De conclusie van het rapport is dat de
doelstelling van het onder het toepassingsbereik van de Wahv brengen
van artikel 30, tweede lid, Wam is bereikt. Doel van het onderbrengen bij
de Wahv was het ontlasten van de strafrechtketen (de rechtspraak en het
Openbaar Ministerie (OM) en het verhogen van de efficiency voor de
handhaving. Uit het rapport blijkt dat het aantal voertuigen dat als
onverzekerd staat geregistreerd sterk is gedaald en dat de beoogde
volledige handhaving is gerealiseerd zonder dat de rechtspraak en het OM
hiermee evenredig zwaarder zijn belast. Daar staat tegenover dat door de
intensivering van de handhaving het aantal zaken dat behandeling door
OM en de rechtspraak vergt is toegenomen. Bovendien hebben zich wel
enkele effecten voorgedaan, waaronder voor andere betrokken organisaties een significante toename van het werk.
Artikel 30, tweede lid, Wam onder toepassingsbereik Wahv
Onverzekerd rijden kan, na het veroorzaken van een ongeval, leiden tot
niet-vergoede schade van slachtoffers. In artikel 30, tweede lid, Wam is
het niet verzekeren van een motorrijtuig dat in het kentekenregister is
ingeschreven en te naam is gesteld daarom strafbaar gesteld. In opdracht
van het OM vergelijkt de Dienst Wegverkeer (RDW) periodiek het

1

kst-29398-555
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 398, nr. 555

1

kentekenregister met het verzekeringenregister2 om te zien voor welke
voertuigen geen verzekering staat geregistreerd, de zogenoemde
registervergelijking. Als uit de registervergelijking blijkt dat een motorrijtuig wel in het kentekenregister maar niet in het verzekeringsregister
staat, stuurt de RDW een zogenaamde vorderingsbrief waarin de
kentekenhouder wordt gewezen op de strafbaarheid. In de vorderingsbrief
wordt de mogelijkheid gegeven om met een geschrift van een verzekeraar
te laten blijken dat het voertuig wel verzekerd is (de zogenaamde
34-Wam-verklaring). Als blijkt dat een voertuig niet verzekerd is, kan
handhavend worden opgetreden.
Sinds 1 juli 2011 is met een wetswijziging3 invulling gegeven aan de wens
van het College van procureurs-generaal van het OM om de handhaving
van artikel 30, tweede lid, Wam te intensiveren door de Wam onder het
toepassingsbereik van de Wahv te brengen en daarmee 100 procentcontrole mogelijk te maken van het aantal te handhaven voertuigen.
Hierdoor werd het mogelijk om, na de genoemde registervergelijking en
vorderingsbrief, een administratieve sanctie op te leggen. Het belangrijkste verschil met de vroegere strafrechtelijke afdoening met een
transactie is dat de administratieve sanctie via de Wahv onherroepelijk
wordt en ten uitvoer kan worden gelegd indien betrokkene niet binnen zes
weken na verzending van de beschikking in beroep gaat bij het OM. Het
onderbrengen in de Wahv diende de strafrechtketen (de rechtspraak en
het OM) te ontlasten en de efficiency voor de handhaving te verhogen. Op
het moment van de parlementaire behandeling van de wetswijziging
stonden er circa 243.000 voertuigen, die voor handhaving in aanmerking
kwamen, als onverzekerd geregistreerd. Vanwege de beperkte
verwerkings- en zittingscapaciteit bij OM en rechterlijke macht was het
niet mogelijk om alle zaken van geregistreerd staande motorrijtuigen
zonder verzekering met een transactie af te doen, omdat bij het niet
betalen van de voorgestelde geldsom slechts ongeveer een derde van de
zaken op zitting aan de rechter kon worden voorgelegd. Dit resulteerde
erin dat slechts één op de vier voertuigen jaarlijks met de registercontrole
werd gecontroleerd. Bij een aanzienlijk deel van de onverzekerde
voertuigen werd dus niet handhavend opgetreden. De wetswijzing bood
zicht op uitbreiding van de handhaving naar 100 procent van de
overtreders. In de memorie van toelichting (Kamerstuk 32 438, nr. 3) is als
streven aangegeven dat door de intensivering van de handhaving het
aantal onverzekerde voertuigen kan worden teruggebracht tot minder dan
de helft van de 243.000 voertuigen.
Conclusies onderzoek
De conclusie van het onderzoek is dat de doelstelling van het onder het
toepassingsbereik van de Wahv brengen van artikel 30, tweede lid, Wam
is bereikt. Het aantal te handhaven onverzekerde voertuigen is sterker
gedaald dan als streven werd benoemd, namelijk tot minder dan 50.000 te
handhaven voertuigen in 2015. De beoogde volledige handhaving is
gerealiseerd zonder dat de rechtspraak en het OM hiermee evenredig
zwaarder zijn belast. Door de toepassing van de Wahv wordt een groot
deel van de in de handhaving geconstateerde overtredingen nu zonder
directe inzet van OM en rechtspraak afgehandeld. Daar staat tegenover
dat daar werkzaamheden voor terug zijn gekomen omdat door de
intensivering van de handhaving het aantal zaken dat behandeling vanuit
OM en rechtspraak vergt sterk is toegenomen: de aantallen zijn in
absolute zin verdubbeld door beroep en vordering gijzeling. De aard van
2

CRWAM, waarin wordt bijgehouden of per geregisterd voertuig een wettelijk verplichte
verzekering staat ingeboekt.
3
Stb. 2011, nr. 170.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 398, nr. 555

2

deze werkzaamheden is echter verschillend van die welke voorheen door
OM of rechter moesten worden verricht. Hierdoor is het moeilijk een
directe vergelijking te maken van de werklast van OM en rechtspraak vóór
en na het onder het toepassingsbereik van de Wahv brengen.
Voor andere betrokken organisaties hebben zich keteneffecten
voorgedaan:
• Zoals al bij de parlementaire behandeling is aangegeven is de
handhaving geïntensiveerd en wordt iedere kentekenhouder van een
onverzekerd voertuig meerdere keren per jaar aangeschreven. Deze
verviervoudiging van de volledige registercontrole heeft geleid tot
meer werk voor de RDW (ongeveer 250.000 geselecteerde overtreders
in 2014) en de afhandeling van uit de registercontrole voortkomende
boetes tot meer werk voor het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB)
(ongeveer 192.000 in 2014);
• Elke opdracht tot toepassing van dwangmiddelen vergt een aanzienlijke inzet van de politie (in 2014 ongeveer 66.000 gevallen), terwijl de
inzet van de politie vóór het overbrengen naar de Wahv beperkt was.
• Voor DJI heeft het overbrengen naar de Wahv geleid tot een groot
aantal gijzelingen (ongeveer 5.500 in 2014), wat een veelvoud is van de
mate waarin voor het overbrengen naar de Wahv vrijheidsstraffen en
vervangende hechtenis werden toegepast.
• Bij buitengebruikstellingen van een voertuig is tevens de Dienst
Domeinen betrokken.
Voor de handhaving van de resterende groep onverzekerde voertuigen
dient de keten een verhoudingsgewijs grote inspanning te leveren. Het
betalingsgedrag van deze groep blijft namelijk sterk achter bij de
Wahv-boetes in het algemeen. Een relatief groot aantal boetes vanwege
overtreding van artikel 30, tweede lid, Wam komt daardoor in de verhaalen dwangfase.
De politie heeft daarbij gewezen op een groeiende groep betrokkenen
waarvoor buitengebruikstelling van een voertuig niet kon worden
uitgevoerd (omdat er geen voertuig meer op naam staat), maar waarvoor
eveneens geen verzoek tot gijzeling is aangevraagd. De reden is dat in
deze gevallen niet aannemelijk kon worden gemaakt dat er sprake is van
betalingsonwil.
Bepaalde groepen voertuigen blijken vaker onverzekerd te zijn en
bepaalde kentekenhouders blijken artikel 30, tweede lid, Wam vaker te
overtreden. Met name bij bromfietsen, voertuigen na een bijzondere
status zoals schorsing of diefstal, voertuigen tussen de 11 en 20 jaar oud
en kentekenhouders jonger dan 26 jaar is sprake van een verhoogde kans
op de constatering van een onverzekerd voertuig. Er is geen gericht
strafvorderingsbeleid opgesteld voor de personen waarbij bij herhaling
een onverzekerd voertuig wordt constateert.
Opgemerkt dient te worden dat de boete op overtreding van artikel 30,
tweede lid, Wam voor een auto op dit moment € 400 is. Bij drie registercontroles in een jaar waarbij het voertuig niet is verzekerd volgen dus drie
boetes van € 400 waarmee het boetebedrag in een jaar oploopt tot
€ 1.200. Bij niet betalen van deze boete wordt het boetebedrag na de
eerste aanmaning verhoogd met 50 procent van het boetebedrag en na de
tweede aanmaning met 100 procent. Het totaalbedrag aan openstaande
schuld kan per jaar dus aanzienlijk oplopen. Uit het onderzoek blijkt dat
deze stapeling van boetes in sommige gevallen wordt veroorzaakt
doordat betrokkenen een voertuig, dat niet meer bij hen in gebruik is, niet
uit de registers laten verwijderen omdat het verwijderen uit de registers
lastig voor hen blijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 398, nr. 555

3

Aanbevelingen
Het rapport geeft een aantal suggesties en aanbevelingen die uit een
expertsessie naar voren zijn gekomen over het voorkomen van onverzekerde voertuigen, de handhaving, en het proces van inning. Deze
aanbevelingen kunnen bijdragen aan het verminderen van de genoemde
keteneffecten van het onder het toepassingsbereik van de Wahv brengen
van artikel 30, tweede lid, Wam.
Het voorkomen van onverzekerde voertuigen
Het streven is dat iedereen die een voertuig bezit daarvoor een verzekering heeft. Dit zou kunnen worden bereikt door een integrale aanpak
waarbij meer mogelijkheden worden benut en initiatieven worden
ontwikkeld om te voorkomen dat voertuigen onverzekerd zijn. Daarbij kan
worden gedacht aan waarschuwen over de gevolgen van niet verzekeren,
eisen aan de tenaamstelling stellen alsmede de verantwoordelijkheid en
betrokkenheid van verzekeraars. Ook wordt in het rapport een aantal
suggesties gedaan om de instroom van nieuwe onverzekerde voertuigen
te voorkomen zoals eisen aan de tenaamstelling en inningstrajecten in
plaats van beëindiging door verzekeraars bij het ontbreken van een
betaling. Ik zal met de ketenpartners in overleg treden om voornoemde
maatregelen uit te werken om de instroom van nieuwe onverzekerde
voertuigen terug te dringen.
Het onderzoek gaat ook in op de pilot die de RDW is gestart waarin
contact wordt gezocht met kentekenhouders van wie de RDW bij
herhaling een onverzekerd voertuig constateert. Bij elke derde overtreding
zoekt de RDW actief contact met de kentekenhouder. De eerste resultaten
van de pilot zijn positief. In bijna de helft van de gevallen krijgt de RDW
contact met de kentekenhouder. Wanneer contact is gelegd wordt in 50
procent van de gevallen actie ondernomen door de kentekenhouder zodat
het voertuig verzekerd is, ofwel uit de registratie wordt verwijderd en een
volgende keer niet meer door de registervergelijking wordt geselecteerd.
Deze pilot levert een goede bijdrage aan het voorkomen van herhaalde
constateringen. De werkwijze van de pilot zal in 2017 toegepast worden bij
de gehele populatie.
Strafrechtelijke handhaving
Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel is toegezegd dat
als het aantal overtredingen van de verzekeringsplicht dusdanig is
afgenomen dat ook binnen het strafrecht op elke geconstateerde
overtreding van artikel 30, tweede lid, Wam een effectieve sanctie kan
volgen, deze overtreding weer strafrechtelijk, met de strafbeschikking, zal
worden afgedaan.
In de aanbevelingen uit de expertsessie wordt ook gewezen op de
mogelijkheid van de terugkeer naar strafrechtelijke afdoening van deze
overtreding, dus het weer uit het toepassingsbereik van de Wahv halen
van deze overtreding. In het strafrecht kunnen de persoonlijke omstandigheden worden meegewogen en kan meer differentiatie in de sancties
(bijvoorbeeld een taakstraf) worden opgelegd. Bij de aanbeveling wordt er
wel op gewezen dat dit een zorgvuldige afweging vergt en voor- en
nadelen kent. In de aanbeveling wordt aangegeven dat strafrechtelijk
afdoening met name wenselijk is voor de groep herhaalde overtreders.
Het OM, de RDW en het CJIB wijzen erop dat zeker voor de eerste
overtreding, ondanks de verzwaring van de werklast, de wijze van
handhaving via de Wahv zeer effectief is gebleken. Deze sterke punten van
de handhaving door middel van registervergelijking en de Wahv zouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 398, nr. 555

4

voor wat betreft deze ketenpartners behouden moeten blijven. Bij een
derde constatering op hetzelfde kenteken is het volgens deze partijen
gewenst om de afhandeling van de overtreding binnen het strafrecht af te
doen. Het gedrag van de overtreder is bij de derde herhaalde constatering
immers niet veranderd. Overdracht naar het strafrecht zou in dergelijke
gevallen de voorkeur genieten en biedt meer mogelijkheden tot
maatwerk. Vanuit de uitvoeringspraktijk gaat derhalve de voorkeur uit
naar een combinatie van sanctionering op grond van de Wahv en na een
derde constatering sanctionering op grond van het strafrecht mogelijk te
maken. De beoordeling van overdracht naar het strafrecht zou door de
officier van justitie moeten plaatsvinden. Zoals bij de conclusies van het
onderzoek is aangegeven is er nog geen gericht strafvorderingsbeleid
opgesteld voor de personen waarbij bij herhaling een onverzekerd
voertuig wordt geconstateerd.
In mijn brief van 18 februari 20164 heb ik aangegeven dat ik de mogelijkheden onderzoek om een progressief boetestelsel in te voeren. Hierbij
wordt onder andere de mogelijkheid onderzocht om meer verkeersfeiten,
die nu via de Wahv worden afgedaan, via het strafrecht af te doen.
Daarnaast wordt ook onderzocht of bepaalde feiten na herhaalde
constatering over kunnen gaan naar het strafrecht. Ik zal de strafrechtelijke
afdoening van artikel 30, tweede lid, Wam en de strafrechtelijke afdoening
van de herhaalde constatering meenemen in het onderzoek naar het
progressief boetestelsel.
Inning
In het rapport worden naar aanleiding van een expertsessie enkele
aanbevelingen gedaan om het standaardproces ten aanzien van de inning
opnieuw te bezien, namelijk het explicieter communiceren van verhaal en
dwangmaatregelen en mogelijkheden van schuldhulpverlening. Ook
wordt aangegeven dat persoonlijk contact bij risicogroepen kan helpen
om problemen op te sporen en aan te pakken.
Zoals in het onderzoek wordt aangegeven zijn de afgelopen jaren diverse
maatregelen getroffen om te komen tot een snelle, zekere, efficiënte en
maatschappelijk verantwoorde tenuitvoerlegging van financiële sancties.
De Staatssecretaris heeft uw Kamer hierover in verschillende brieven
geïnformeerd.5 Deze maatregelen hebben uiteraard ook betrekking op de
inning van sancties in het kader van artikel 30, tweede lid, Wam.
Een belangrijke maatregel is de mogelijkheid om Wahv-sancties van meer
dan 225 euro (waaronder de sancties in het kader van artikel 30, tweede
lid, Wam) in termijnen te betalen. De Staatssecretaris heeft in zijn brief
van 12 september jl. (Kamerstuk 29 279, nr. 345) aangegeven dat het
betalingspercentage van personen die gebruik maken van de mogelijkheid
om in termijnen te betalen hoger ligt dan bij de personen die geen gebruik
maken van deze mogelijkheid (73 procent t.o.v. 66 procent). Bij zaken in
het kader van artikel 30, tweede lid, Wam is dit verschil nog groter. Het
betalingspercentage van personen die gebruik maken van een betalingsregeling ligt op 55 procent, terwijl dit bij de personen die geen gebruik
maken van de mogelijk om in termijnen te betalen op 24 procent ligt.
De uitvoeringsketen werkt continu aan het verder verbeteren van het
verhaal- en dwangtraject. Hierin speelt de communicatie met burgers een
nadrukkelijke rol. Een voorbeeld is de pilot telefonische incasso, waarbij
de betrokkene na het niet betalen van de tweede aanmaning telefonisch
wordt benaderd met de vraag waarom de vordering nog niet is voldaan.
Waar mogelijk worden direct afspraken gemaakt over de betaling van het
openstaande bedrag. De eerste resultaten van de pilot laten zien dat het
4
5

Kamerstuk 29 398, nr. 495.
O.a. Kamerstuk 29 279, nrs. 244 en 345.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 398, nr. 555

5

betalingspercentage door deze werkwijze toeneemt. Een ander voorbeeld
is de waarschuwingsbrief die wordt gestuurd naar betrokkene voorafgaand aan het indienen van de vordering gijzeling bij de rechter. Hierin
verzoekt het CJIB betrokkene om eventuele betalingsonmacht kenbaar te
maken, zodat – indien nodig – een betalingsregeling kan worden
getroffen.
Zoals de Staatssecretaris meldt in antwoord op Kamervragen van het lid
Kooiman (SP)6 wordt betrokkene door CJIB gewezen op de mogelijkheid
van schuldhulpverlening indien CJIB ziet dat eventuele schuldenproblematiek van betrokkene nog niet is gemeld bij een gemeente, bewindvoerder of andere instelling.
Conclusie
De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat het doel van het
overbrengen van artikel 30, tweede lid, Wam naar de Wahv – versterking
van de handhaving zonder evenredige werklasttoename van de strafrechtketen – is bereikt. Om de door de onderzoekers geconstateerde
knelpunten in de uitvoering zoveel mogelijk te voorkomen zijn verschillende maatregelen in gang gezet. Preventieve maatregelen – die
voorkomen dat voertuigen onverzekerd zijn – dienen daarbij voorop te
staan en als die niet tot het beoogde doel leiden is handhaving het
sluitstuk. Over het voorkomen van onverzekerde voertuigen zal ik met de
ketenpartners in overleg treden om de voornoemde maatregelen uit te
werken. Daarnaast is er een pilot gedaan waarin door de RDW contact
werd gezocht met kentekenhouders van wie de RDW bij herhaling een
onverzekerd voertuig constateert. Omdat deze pilot een succesvolle
bijdrage levert aan het voorkomen van herhaalde constateringen zal de
werkwijze van deze pilot in 2017 toegepast worden bij de gehele
populatie. Bij het onderzoek naar het progressief boetestelsel zal ook het
overbrengen van de afdoening van artikel 30, tweede lid, Wam naar het
strafrecht (met een strafbeschikking) en de afdoening van de herhaalde
constatering in het strafrecht worden meegenomen.
Ik zal uw Kamer over de uitkomsten informeren.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

6

Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3254.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 398, nr. 555

6