Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 797

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2023
1. INLEIDING
Ieder jaar voor de zomer informeer ik uw Kamer over ontwikkelingen in
het gevangeniswezen en de uitvoering van de visie «Recht doen, kansen
bieden» ten aanzien van effectieve gevangenisstraffen.1 Hierbij ontvangt u
de vijfde voortgangsbrief.
Gevangenisstraffen hebben tot doel om de rechtsorde te herstellen,
gedetineerden perspectief te bieden en recidive te voorkomen, met oog
voor het belang van slachtoffers en nabestaanden. Gedetineerden zijn
daarbij aan onze zorg toevertrouwd. Daarom moeten zij erop kunnen
rekenen dat hun gevangenisstraf op een humane en veilige manier ten
uitvoer wordt gelegd. De medewerkers van de penitentiaire inrichtingen
(PI) verdienen te werken in een veilige werkomgeving. Afgelopen maand
bleek uit het rapport van de Inspectie Justitie en Veiligheid dat in PI
Nieuwersluis van beide niet altijd sprake is geweest.2 Dat grijpt mij zeer
aan. De situatie in PI Nieuwersluis straalt helaas slecht af op het gehele
gevangeniswezen en dat betreur ik. Daar waar het mis gaat moeten we er
niet omheen draaien of wegkijken maar maatregelen treffen om grensoverschrijdend gedrag in de PI’s te voorkomen. Andersom verdienen de
medewerkers ook onze erkenning en waardering.
De tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen vraagt om vakmanschap en
flexibiliteit van de medewerkers. En om een wendbare organisatie die met
steeds veranderende omstandigheden en ontwikkelingen kan omgaan,
zoals bijvoorbeeld de toename van de ondermijnende criminaliteit en een
gevangenispopulatie met een steeds zwaardere problematiek. De basis
moet op orde zijn. De financiële situatie van DJI en de krappe arbeidsmarkt maken deze opdracht tot meer dan zomaar een uitdaging. Dit komt
in paragraaf 2 van deze brief aan de orde.
1
2

kst-29279-797
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 279, nr. 439.
Kamerstuk 24 587, nr. 898.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

1

Veroordeelde criminelen moeten hun straf ondergaan. Daarbij mag nooit
ruimte zijn voor crimineel handelen vanuit detentie. Daar treed ik hard
tegen op. Ik heb uw Kamer hierover op 26 mei 2023 geïnformeerd in de
tweede voortgangsbrief over de aanpak van georganiseerde criminaliteit
tijdens detentie en berechting.3 Ik hecht aan een goede balans tussen het
treffen van extra veiligheidsmaatregelen waar en voor wie dat nodig is en
het creëren van een humaan detentieklimaat. Want niet de gehele
gedetineerdenpopulatie maakt zich schuldig aan crimineel handelen
vanuit detentie. Per individu wordt daarom beoordeeld welk detentieregime het meest passend en geschikt is, met oog voor dader én
slachtoffer. Licht waar het kan, stevig waar het moet. Die balans moet er
zijn.
Belangrijk is ook een goede terugkeer in de maatschappij. Hoe minder
mensen terugvallen in de criminaliteit, hoe meer mensen daarbij zijn
gebaat. Onze samenleving is daarmee uiteindelijk beter af. Daarom
investeert dit kabinet een bedrag oplopend tot € 12 miljoen per jaar extra
in de re-integratie van (ex-)gedetineerden. Dit komt bij de uitvoering van
de visie «Recht doen, kansen bieden» in paragraaf 3 aan de orde.
Met deze brief bied ik uw Kamer ook het rapport van de Inspectie Justitie
en Veiligheid (IJenV) aan: Samen werken aan een nieuwe start;
re-integratie tijdens en na detentie. Ik geef daar in paragraaf 3.3 een
beleidsreactie op.
In deze brief ga ik ook in op zeven toezeggingen die ik heb gedaan in de
commissiedebatten van 19 oktober 2022 (Kamerstuk 24 587, nr. 863) en
8 februari 2023 (Kamerstukken 29 911, 29 279 en 24 587, nr. 391). Deze
toezeggingen betreffen:
• de invoeringstoets van de Wet straffen en beschermen (in 3.1);
• de beperkt beveiligde afdeling (in 3.2);
• het ouder/kind-contact tijdens detentie (4.1);
• de motie over beeldbellen met familie (4.2);
• het bezoek van vrijwilligers (4.3);
• de maatregel Inrichting stelselmatige daders (4.4);
• de uitbreiding van de BIJ-regeling (4.5).
In paragraaf 4.8 geef ik tot slot een reactie op het onderzoek naar factoren
die bijdragen aan telefoonsmokkel in PI Zaanstad waardoor gedetineerden
het crimineel handelen kunnen voortzetten. De vaste commissie voor
Justitie en Veiligheid heeft mij dit op 31 mei 2023 verzocht.
2. BASIS OP ORDE
2.1 Capaciteit en financiële situatie DJI
Op 23 september 2022 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de wijze
waarop de taken en middelen van DJI structureel in balans zullen worden
gebracht, naar aanleiding van het PwC-rapport over de financierbaarheid
van DJI.4 In deze brief heb ik aangegeven de keuze te maken de gezamenlijke capaciteit van het gevangeniswezen en de vreemdelingenbewaring te
bevriezen op 11.100 plaatsen. De feitelijke bezetting en de kortetermijnverwachting boden hiertoe de ruimte.5 Dit beeld van een lagere
capaciteitsbehoefte dan vorig jaar geraamd wordt bevestigd in de nieuwe
PMJ-ramingen. Dit betekent dat de gezamenlijke capaciteit van gevangeniswezen en vreemdelingenbewaring van 11.100 plaatsen naar huidig
3

Kamerstukken 24 587 en 29 279, nr. 418.
Kamerstuk 24 587 nr. 858.
5
PMJ: Prognosemodel Justitiële Ketens.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

2

inzicht meerjarig toereikend zal zijn. De nieuwe PMJ-ramingen, die de
basis vormen voor de begrotingsvoorbereiding 2024, zal de Tweede
Kamer voor de zomer ontvangen. Deze ramingen zullen budgettair
worden vertaald naar de JenV-begroting, conform de Voorjaarsnota 2023
en de eerste suppletoire begroting 2023. Hierin zal ook de geactualiseerde
meerjarige capaciteitsplanning van het gevangeniswezen worden
opgenomen.
In de brief van 23 september 2022 over het PwC-rapport heb ik ook
aangegeven welke middelen het kabinet structureel heeft vrijgemaakt en
welke aanvullende maatregelen ik tref om het tekort terug te dringen.
Inzake het resterende tekort van € 46 miljoen in 2024 en een structureel
tekort met een omvang van ongeveer € 23 miljoen in 2028 gaf ik aan uw
Kamer bij Voorjaarsnota 2023 hier nader over te informeren. In de
Voorjaarsnota 2023 geeft de Minister van Financiën aan dat ingrijpende
gebeurtenissen uit het afgelopen jaar voor forse tegenvallers op de
begroting hebben gezorgd. Dit raakt het Ministerie van Justitie en
Veiligheid en daarmee ook DJI.6 Dit betekent dat de restproblematiek van
DJI in dit bredere perspectief moet worden opgelost, alsmede in dat van
de nieuwe PMJ-ramingen. De uitwerking hiervan vindt momenteel plaats
en zal zijn weerslag vinden in de ontwerpbegroting 2024.
2.2 Personeel
In veel sectoren in Nederland is sprake van een enorme krapte op de
arbeidsmarkt. Dat geldt ook voor DJI. De personele capaciteit is en blijft
daarom een kritiek vraagstuk. In 2022 is de bezetting van het eigen
personeel in de sector gevangeniswezen en de vreemdelingenbewaring
slechts marginaal (netto 27 fte) gestegen. De toegestane formatie in deze
sector is 10.964 fte, de ambtelijke bezetting bedraagt 10.236 fte. Dit
betekent een ambtelijke onderbezetting van 728 fte. Hiervan wordt 405 fte
met inhuur opgelost. Dit resulteert in een netto onderbezetting van 323 fte
(in april 2023).
DJI heeft het afgelopen jaar stevig ingezet op (het verder professionaliseren van) werving en selectie met onder meer een grootschalige
arbeidsmarktcampagne. DJI richt zich ook op de (preventieve) aanpak van
verzuim, onder andere met het programma «Grip op verzuim» en de
aanpak «Vooruit». Deze aanpak laat voorzichtig een licht dalend ziekteverzuim zien, maar de effecten op de dagelijkse praktijk zijn nog niet
voldoende.
DJI doet er alles aan om voldoende personeel aan te trekken en dat ook te
behouden, maar er is geen garantie dat dit altijd lukt. Gegeven de
ontwikkeling van de arbeidsmarkt in Nederland is het reëel dat in de
toekomst het werk met minder medewerkers gedaan moet worden. Dit
scenario vraagt om een ander type oplossingen gericht op innovatie en
een efficiëntere manier van werken.
3. RECHT DOEN, KANSEN BIEDEN – effectieve gevangenisstraffen
3.1 Wet straffen en beschermen
In 2021 is het grootste deel van de Wet straffen en beschermen (Wet
SenB) in werking getreden. De belangrijkste onderdelen van deze wet zijn:
• de voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.) wordt voortaan voor een
periode van maximaal twee jaar verleend;
6

Kamerstuk 36 350, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

3

•

de persoonsgerichte aanpak tijdens detentie, waarbij meer nadruk ligt
op de eigen verantwoordelijkheid van de gedetineerde en zijn gedrag,
heeft een wettelijke basis gekregen;
• verlof is minder vanzelfsprekend en minder vrijblijvend;
• ketenpartners kunnen meer informatie over re-integratie en risico’s
met elkaar delen.7
Het laatste deel van de Wet SenB, het meewegen van het slachtofferbelang bij re-integratieverlof op basis van actuele slachtofferinformatie, is
nog niet ingevoerd. De invoering van dit onderdeel wordt gekoppeld aan
de overdracht van de verantwoordelijkheid voor het informeren en
raadplegen van slachtoffers in de tenuitvoerleggingsfase van het
Openbaar Ministerie naar het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Op
basis van uitvoeringstoetsen van ketenpartners zal de implementatiedatum voor dit onderdeel worden bepaald. De Wet SenB zal rond vijf en
tien jaar na inwerkingtreding (op 1 juli 2021) worden geëvalueerd. Uw
Kamer wordt hierover te zijner tijd geïnformeerd.
Invoeringstoets Wet SenB
In het commissiedebat van 8 februari 2023 heb ik toegezegd uw Kamer te
informeren over de invoeringstoets van de Wet SenB die tot doel heeft na
te gaan hoe de nieuwe regelgeving in de praktijk werkt en welke
knelpunten zich voordoen.8 Ik zal uw Kamer in het najaar 2023 over de
uitkomsten en de eventuele opvolging hiervan informeren.
3.2 Re-integratie van (ex)-gedetineerden
Samenwerking DJI, reclassering en gemeenten
In de regio werken DJI, de reclassering en de gemeenten vanaf het begin
van detentie met de gedetineerde aan de voorbereiding van zijn
terugkeer.9 De acties zijn gericht op het op orde krijgen van de basisvoorwaarden, worden in een detentie- en re-integratieplan (D&R-plan)
vastgelegd en besproken in een zogenaamd trajectgesprek.10 Voor de
tijdige afstemming over het D&R-plan wordt gebruik gemaakt van digitale
middelen. In vrijwel alle PI’s is beeldbellen met ketenpartners – onder
bepaalde voorwaarden – inmiddels mogelijk. Bovendien wordt medio
2023 het D&R-plan digitaal beschikbaar gesteld aan de betrokken
reclasseringswerker en gemeente.
Daarbij stelt het kabinet vanaf 2023 een bedrag oplopend tot in totaal
€ 12 miljoen beschikbaar voor een betere re-integratie van
ex-gedetineerden.
Hiervan gaat € 2 miljoen naar de gemeenten. Dit bedrag is per 2023
structureel toegevoegd aan de Bijdrageregeling «Begeleiden (ex-)
gedetineerden voor Wonen en Werken» tot een totaal van € 4,5 miljoen.
Hiermee kunnen gemeenten extra interventies plegen om
ex-gedetineerden aan een woning en werk te helpen of ondersteuning te
bieden op de andere basisvoorwaarden. Gemeenten hebben immers een
belangrijk taak bij de re-integratie van hun ex-gedetineerde burgers.
Verder is een bedrag van oplopend € 5 miljoen beschikbaar voor
versterking van de ketensamenwerking. Dit bedrag wordt onder meer

7

Deze wettelijke grondslag is vastgelegd in artikel 18a en 18b van de Penitentiaire Beginselenwet. Voor beide is een praktijkhandreiking gemaakt voor de betrokken ketenpartners.
8
Kamerstuk 35 122, nr. 43.
9
Bestuurlijk akkoord «Kansen bieden voor re-integratie van ex-gedetineerde burgers», 1 juli
2019.
10
Basisvoorwaarden: werk/inkomen, onderdak, identiteitsbewijs, zorg(verzekering), schuldhulp
en sociaal netwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

4

ingezet voor de jaarlijkse organisatie (samen met gemeenten en reclassering) van zogenaamde re-integratiepleinen rond de PI, D&R-dagen voor
PI-medewerkers en de doorontwikkeling van het aanbod van de
re-integratiecentra binnen de PI’s (RIC’s).11 Voor meer om- en bijscholing
van gedetineerden is vanaf 2023 een bedrag oplopend tot € 5 miljoen
extra beschikbaar. Met deze extra gelden wordt onder meer de inzet van
arbeidsbedrijven waarmee DJI nauw samenwerkt, bevorderd.
Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA)
In het commissiedebat van 19 oktober 2022 heb ik toegezegd te onderzoeken hoe de bezetting op de BBA kan worden verhoogd. Daarover het
volgende. Gedetineerden kunnen in de laatste fase van hun detentie in
aanmerking komen voor re-integratieverlof voor extramurale arbeid,
eventueel in combinatie met opleiding en zorg. Zij worden dan geplaatst
op de beperkt beveiligde afdeling (BBA). Sinds de start van de BBA op
1 juli 2021 is de bezetting echter laag, gemiddeld slechts 20% van de
beschikbare capaciteit. Dat is een gemiste kans omdat gedetineerden zich
juist op de BBA goed kunnen voorbereiden op hun re-integratie in de
eigen regio. Ik heb daarom besloten de plaatsingsgronden voor de BBA
aan te passen door de definitie «leer-/werkplek» uit te breiden met
«zinvolle dagbesteding» bij een (niet-)betalende organisatie. Vanuit de PI
zal waar nodig intensievere ondersteuning worden geboden bij het vinden
van een baan of dagbesteding. In bijzondere gevallen, zoals bij gepensioneerden, wordt maatwerk toegepast in het aantal te werken uren. DJI zal
de effecten van deze verruiming op de BBA-bezetting monitoren.
Medio 2022 is de motie van het lid Sneller c.s. (D66) aangenomen
(Handelingen II 2021/22, nr. 102, item 29) die de regering verzoekt om
«slimmere» straffen, zoals alternatieven voor korte detenties, uit te
werken in de aangekondigde plannen voor de oplossing voor de
financiële problemen bij DJI.12 Daarvoor wordt op dit moment door mijn
ministerie een verkenning uitgevoerd voor een mogelijke verbetering van
het sanctiestelsel en de sanctietoepassing op de langere termijn. Deze
verkenning is niet gericht op besparingen maar op het verhogen van de
effectiviteit van sancties. In deze verkenning wordt ook gekeken naar de
mogelijkheid om zelfmelders op de BBA te plaatsen. Naar verwachting
wordt uw Kamer voor de zomer 2023 over deze verkenning geïnformeerd.
ID-bewijs
Een belangrijke mijlpaal is de invoering van een nieuwe werkwijze voor
uitgifte van identiteitskaarten aan gedetineerden. Daartoe hebben de
Ministeries van JenV en BZK nauw samengewerkt. Deze nieuwe werkwijze
wordt per 1 september 2023 ingevoerd en houdt in dat gemeenten waarin
een PI is gevestigd de bevoegdheid krijgen een Nederlandse identiteitskaart aan de gedetineerden in die PI te verstrekken, ook al zijn zij in een
andere gemeente ingeschreven.13 Daarmee wordt voorkomen dat
gedetineerden zonder geldig id-bewijs de PI verlaten. Het hebben van een
id-bewijs is belangrijk voor een succesvolle re-integratie, want zonder
id-bewijs kun je immers geen werk of onderdak krijgen. De PI’s en de
gemeenten bereiden zich voor op uitvoering van de nieuwe werkwijze.
11

Re-integratieplein: jaarlijkse lokale bijeenkomst waar medewerkers van de PI, de reclassering,
gemeenten, zorg & veiligheidshuizen, politie, rechtbank en OM elkaar leren vinden en kennis
uitwisselen over re-integratie.
Doe-dagen: speciale training voor PI-medewerkers over de begeleiding binnen de muren, de
ins en outs van het D&R-proces en het belang van hun werk als onderdeel van de keten.
12
Kamerstuk 24 587, nr. 850.
13
De invoering van deze nieuwe werkwijze is met twee maanden vertraagd tot 1 september
2023, omdat de wijziging van het Paspoortbesluit meer tijd nodig heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

5

Onderdak
Huisvesting is zeer belangrijk in het voorkomen van recidive. Het
realiseren van huisvesting voor ex-gedetineerden is daarom één van de
ambities van dit kabinet. JenV werkt dan ook mee aan het interbestuurlijke programma «Een thuis voor iedereen» onder coördinatie van de
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Het wetsvoorstel
«Versterking regie op de volkshuisvesting» biedt gelegenheid om
huisvesting voor ex-gedetineerden te faciliteren.14 Het doel is om
ex-gedetineerden die meer dan drie maanden in detentie verbleven en
niet zelf in huisvesting kunnen voorzien, aan te merken als een verplichte
categorie urgent woningzoekenden die met voorrang gehuisvest wordt.
Daarnaast wordt er door middel van woonzorgvisies per gemeente in
kaart gebracht wat aandachtsgroepen zoals ex-gedetineerden nodig
hebben aan huisvesting, ondersteuning en zorg.
3.3 Rapport Inspectie JenV en Toezicht Sociaal Domein
De intensievere samenwerking van DJI met reclassering en gemeenten
verloopt gestaag maar is in de praktijk weerbarstig. Zo is het organiseren
van trajectgesprekken, waaraan de reclassering en de gemeente ook
moeten deelnemen, in de praktijk nog lastig. Diverse gemeenten zijn al
aanwezig in de PI maar de onderlinge afstemming moet nog beter.
Dit blijkt ook uit het onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid naar
de samenwerking bij de re-integratie: Samen werken aan een nieuwe
start; re-integratie tijdens en na detentie (25 mei 2023).15 Het onderzoek
van de Inspectie is uitgevoerd in de periode van oktober 2021 tot en met
maart 2022. Ik ben de Inspectie erkentelijk voor het rapport omdat het
enerzijds aangeeft dat we op de goede weg zijn, en anderzijds dat er nog
verbeterpunten zijn.
In dit rapport constateert de Inspectie dat de medewerkers van DJI, de
reclassering en gemeenten de afgelopen jaren hard hebben gewerkt om
elkaar meer te betrekken bij de verschillende fasen van het
re-integratietraject. Het bestuurlijk akkoord re-integratie uit 2019, maar
ook de invoering van de Wet SenB hebben eraan bijgedragen dat er meer
urgentie is ontstaan om samen te werken. Zij weten elkaar daardoor beter
te vinden en hebben nieuwe initiatieven genomen om samenwerking een
impuls te geven. Niettemin behoeft de samenwerking op een aantal
punten verbetering, volgens de Inspectie. Zo verloopt onder meer de
informatiedeling nog niet goed en zijn ketenorganisaties lang niet altijd op
belangrijke momenten betrokken. Gemeenten, en dan met name kleine
gemeenten, zijn soms zelfs helemaal niet in beeld tijdens het
re-integratietraject.
De Inspectie doet enkele waardevolle aanbevelingen die kunnen bijdragen
aan een verbetering van het re-integratieproces. De belangrijkste zijn:
• Verbeter de informatiedeling en de digitale systemen die daarvoor
worden gebruikt en geef de reclassering en de gemeenten toegang tot
die systemen;
• Geef de casemanagers in de PI’s voldoende tijd om zijn/haar taak op
een gedegen wijze uit te voeren;
• Maak goede afspraken over de trajectgesprekken en betrek gemeenten
en reclassering daar vroegtijdig bij.

14
15

Dit wetsvoorstel zal naar verwachting 1 januari 2024 in werking treden.
De IJenV heeft dit onderzoek uitgevoerd met het samenwerkingsverband Toezicht Sociaal
Domein (TSD).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

6

Deze aanbevelingen zal ik samen met de reclassering en de gemeenten
oppakken. De extra injectie van € 5 miljoen die het kabinet vrijmaakt voor
het intensiveren van de ketensamenwerking zal de re-integratie zeker ten
goede komen. DJI verkent daarnaast op dit moment hoe (de organisatie
van) het trajectgesprek verbeterd kan worden. Ik zal uw Kamer over de
opvolging van de aanbevelingen in de volgende voortgangsbrief
informeren.
DJI, de reclassering en de VNG communiceren actief binnen de eigen
organisaties over de ambities van het bestuurlijk akkoord en het belang
hier gezamenlijk invulling aan te geven. De VNG zal daarbij uitdrukkelijk
ook de samenhang met andere ontwikkelingen (zoals het programma Een
thuis voor iedereen) aangrijpen om (ook de kleinere) gemeenten te
stimuleren te kiezen voor een integrale aanpak van wonen, werk en
inkomen, en zorg en ondersteuning.
Eind 2023 is het onderzoek naar het verloop van het re-integratieproces in
de beleving van (ex-)gedetineerden gereed. De Universiteit Leiden voert
dit onderzoek uit, in opdracht van het WODC. Dit onderzoek zal evenals
het bovengenoemde inspectieonderzoek handvatten bieden om verbeteringen mogelijk te maken.16
4. OVERIGE ONDERWERPEN
4.1 Ouder-kind contacten
In het commissiedebat van 8 februari 2023 heb ik toegezegd in te gaan op
ouder-kind contacten in detentie. Hierover het volgende.
Beter Start voor gedetineerde vaders
Op 13 oktober 2022 heb ik uw Kamer het onderzoek De lange termijn
follow-up van de opvoedondersteuning Betere Start voor
(ex-)gedetineerde moeders aangeboden.17 Daaruit bleek dat deze
interventie een belangrijke bijdrage levert aan het doorbreken van de
negatieve spiraal van transgenerationele criminaliteit. Ik heb de ontwikkelaars van Betere Start gevraagd om een plan van aanpak voor een pilot
voor Betere Start voor vaders, uiteraard passend binnen het beveiligingsniveau van de PI en het individuele D&R-traject.
Kinderen ouder dan negen maanden
Kinderen tot maximaal negen maanden oud kunnen – indien het belang
van het kind en de veiligheid in de PI dit toelaat – bij hun gedetineerde
moeder verblijven. Hiervoor zijn speciale moeder-kind cellen ingericht. In
het buitenland gelden andere maximale leeftijden, zoals 18 maanden in
het Verenigd Koninkrijk of drie jaar in Spanje. Het WODC zal onderzoeken
of de Nederlandse bovengrens van negen maanden kan worden verruimd
en of er alternatieve contactmogelijkheden bestaan voor kinderen in deze
jonge leeftijdscategorie.
Meer ouder-kind contacten
Ik heb vanaf 2023 structureel € 500.000 per jaar aan DJI beschikbaar
gesteld voor activiteiten ter bevordering van het ouder-kind-contact, zoals
bijvoorbeeld het verhogen van het aantal ouder-kind dagen. Daarnaast

16
17

Kamerstukken 29 279 en 24 587 nr. 719.
Kamerstuk 24 587, nr. 860.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

7

verken ik de mogelijkheid om vrijwilligers in te zetten bij ouder-kind dagen
voor de begeleiding van kinderen onder de drie jaar.
Ik zal uw Kamer over deze drie initiatieven in de volgende voortgangsbrief
nader informeren.
4.2 Beeldbellen met familie
In het najaar 2022 is de motie van het lid Sneller (D66) aangenomen
(Handelingen II 2022/23, nr. 13) om beeldbellen in zo veel mogelijk PI’s
mogelijk te maken en erop toe te zien dat de verbindingen veilig zijn en
niet worden gebruikt om voortgezet crimineel handelen mogelijk te
maken.18 Vooropgesteld, het is op dit moment in alle PI’s mogelijk voor
gedetineerden om te beeldbellen. De voorwaarden waaronder dit kan zijn
vastgelegd in het beleidskader beeldbellen. Dit kader is onlangs door DJI
aangepast en in april 2023 opnieuw onder de inrichtingen verspreid.
Indien een gedetineerde gebruik wenst te maken van beeldbellen doet hij
hiertoe een verzoek bij de directeur van de PI. Beeldbellen kan worden
aangeboden, maar is geen recht voor gedetineerden zoals bezoek, bellen
en brieven. De directeur besluit hierover, bijvoorbeeld in het kader van
een sociaal of re-integratie belang. Daarbij dient hij ook rekening te
houden met eventuele veiligheidsrisico’s, zoals het (in de motie
genoemde) risico op voortgezet crimineel handelen in detentie (VCHD)
door bijvoorbeeld niet te monitoren non-verbale communicatie en/of
omgevingsbeelden. Gedetineerden met een hoog risicoprofiel zijn
uitgesloten van de dienst beeldbellen. Om risico’s op VCHD te beperken
wordt altijd direct toezicht op beeldbellen uitgeoefend. Dit maakt
beeldbellen een arbeidsintensief proces dat extra personele inzet vergt.
Kortom, het nieuwe beleidskader beeldbellen houdt rekening met het
sociaal en re-integratiebelang van de gedetineerde, de mogelijke
veiligheidsrisico» s en de vereiste inzet van personeel. Gedetineerden die
voldoen aan de voorwaarden kunnen de mogelijkheid krijgen om te
beeldbellen maar wel op een verantwoorde manier. Ik beschouw hiermee
de motie als afgedaan.
4.3. Bezoek vrijwilligers in de PI
Vrijwilligers zijn van grote waarde omdat zij gedetineerden kunnen
steunen bij hun terugkeer naar de samenleving. In het commissiedebat
van 8 februari 2023 heb ik toegezegd terug te komen op twee vragen van
uw Kamer: 1) om bezoeken van vrijwilligers niet in mindering te brengen
van regulier bezoek, en 2) om gesprekken tussen vrijwilligers en gedetineerden in een vertrouwelijke setting te laten plaatsvinden.
Er is een verschil tussen regulier en ambtelijk bezoek. Regulier bezoek
betreft bezoek van familie en vrienden/kennissen. Ambtelijk bezoek is het
bezoek van bijvoorbeeld een advocaat, de gemeente of de reclassering.
Het bezoek van vrijwilligers dat wordt aangevraagd in het kader van het
detentie- en re-integratietraject van de gedetineerde, wordt als ambtelijk
bezoek aangemerkt en komt niet in de plaats van regulier bezoek. Het
moet dan wel als zodanig zijn opgenomen in het D&R-plan. DJI zal deze
landelijke beleidslijn onder de aandacht brengen van de directeuren van
de PI’s.
In principe vindt het ambtelijke bezoek van de vrijwilliger aan de gedetineerde plaats in een aparte spreekkamer, waarin bijvoorbeeld ook de
gesprekken met advocaten plaatsvinden. De vertrouwelijke setting van
een aparte spreekkamer kan helaas niet in alle gevallen worden gegeven
18

Kamerstuk 24 587, nr. 874.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

8

vanwege de gebouwelijke situatie, het tekort aan aparte spreekkamers of
vanwege redenen van veiligheid.
4.4 Inrichting stelselmatige daders
Op 26 januari 2023 heb ik uw Kamer het onderzoek «ISD – Onbenut
potentieel» aangeboden.19 In mijn beleidsreactie heb ik aangekondigd dat
er enkele manieren zijn om de uitvoering van de ISD te verbeteren. Een
betreft de ontwikkeling van een landelijke visie op de uitvoeringspraktijk
van de ISD inclusief een multidisciplinaire behandelvisie. In het commissiedebat gevangeniswezen en tbs op 8 februari 2023 heb ik uw Kamer
toegezegd u over deze visie te informeren. Dat doe ik zodra de visie
gereed is, naar verwachting voor de zomer van 2024. Voorts vroeg uw
Kamer of de ISD niet langer moet duren voor een adequate aanpak van de
problematiek van de ISD’er. De ISD duurt twee jaar en wordt daarna van
rechtswege beëindigd. De ISD is een relatief zware en langdurige
maatregel om de cyclus van zogenaamde draaideurcriminaliteit te
doorbreken. Het ligt daarom niet voor de hand de wettelijke duur van de
ISD te verlengen. Wel moet de tweejarige ISD-maatregel zo goed mogelijk
worden benut en ingevuld om de recidivespiraal in de toekomst te
stoppen. Hoe dat gebeurt zal worden beschreven in de hierboven
genoemde landelijke visie.
4.5 Uitbreiding van de BIJ-regeling
In het commissiedebat op 19 oktober 2022 heb ik toegezegd uw Kamer in
het tweede kwartaal van 2023 te informeren over de mogelijkheden voor
uitbreiding van de BIJ-regeling met meldingen over personen die zijn
veroordeeld voor delicten op het gebied van stalking, brandstichting en
terrorisme. Een werkgroep met vertegenwoordigers van Justid, DJI, het
Ministerie van JenV en de VNG deed onderzoek naar de mogelijkheden en
constateerde dat uitbreiding van het bereik van de BIJ-regeling juridisch
mogelijk is. De werkgroep constateerde ook dat voor de uitvoering van de
uitgebreide BIJ-regeling aanpassingen nodig waren. Daarvoor zijn
aanvullende afspraken gemaakt over de wijze van registeren van de
delicten op het gebied van stalking, brandstichting en terrorisme. Op dit
moment wordt de impact op de uitvoering bij Justid en DJI in beeld
gebracht en vindt de laatste afstemming met de gemeenten plaats. Ik
verwacht uw Kamer in het vierde kwartaal van 2023 nader te informeren.
4.6 Vergrijzing in detentie
In mijn brief van 26 januari 2023 over het advies van de Raad voor de
Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) over vergrijzing in
detentie heb ik toegezegd uw Kamer voor de zomer te informeren over de
voortgang van de maatregelen en acties om in de toekomst beter
voorbereid te zijn op de toenemende vergrijzing in detentie20:
• DJI brengt momenteel de zorgbehoefte en behoefte aan specifieke
voorzieningen voor de oudere en meer hulpbehoevende gedetineerden in beeld. Deze verkenning wordt in de loop van 2023 afgerond.
• Daarnaast streeft DJI ernaar oudere gedetineerden een meer op hun
specifieke situatie toegesneden dagbesteding aan te bieden.
• De RSJ gaf aan dat oudere gedetineerden vaak niet aan de minimale
arbeidsurennorm voor plaatsing op de beperkt beveiligde afdeling
(BBA) kunnen voldoen waardoor het re-integratietraject in sommige
gevallen vastloopt. Door de hierboven genoemde uitbreiding van de

19
20

Kamerstuk 31 110, nr. 21.
Kamerstukken 24 587 en 29 389, nr. 879.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

9

•

plaatsingsvoorwaarden komen ook ouderen gemakkelijker in aanmerking voor plaatsing op de BBA.
Tot slot gaat een deel van de hierboven genoemde extra middelen
voor om- en bijscholing naar het lesprogramma «Digisterker». Dit
lesprogramma helpt gedetineerden om zelfstandig gebruik te maken
van de digitale diensten. In de praktijk hebben met name oudere
gedetineerden hier baat bij.

4.7 Beleidswijziging strafoverdracht en
schadevergoedingsmaatregel
Het aantal gedetineerden dat aan Nederland wordt overgedragen ligt vele
malen hoger dan het aantal gedetineerden dat Nederland overdraagt aan
het buitenland. Dit is geen gewenste situatie. Ik neem daarom twee
maatregelen om het aantal strafoverdrachten naar het buitenland te
verhogen.
Op dit moment geldt dat als de schadevergoeding aan het slachtoffer nog
niet (volledig) door de veroordeelde is betaald, het verzoek tot strafoverdracht in beginsel wordt aangehouden. Het CJIB heeft na strafoverdracht
naar het buitenland namelijk geen instrumenten om betaling af te
dwingen. In 2022 zijn 14 zaken om deze reden aangehouden. Ten opzichte
van 18 daadwerkelijke uitgaande strafoverdrachten in 2022 is dit een
behoorlijk aantal.
Als de veroordeelde de schadevergoeding niet binnen 8 maanden nadat
het vonnis onherroepelijk is geworden betaalt, kan de Staat het gehele
nog openstaande bedrag aan het slachtoffer uitkeren. Deze voorschotregeling is bedoeld om te voorkomen dat het slachtoffer te lang op de
schadevergoeding moet wachten. De voorschotregeling is gemaximeerd
op € 5.000 maar ongemaximeerd voor slachtoffers van gewelds- en
zedenmisdrijven.
De eerste maatregel die ik neem houdt in dat in zaken waarin het
slachtoffer volledig dan wel tot € 5.000 schadeloos is gesteld, het belang
van strafoverdracht prevaleert boven het volledig innen van de schadevergoedingsmaatregel. Hierbij wordt het principe «de dader betaalt»
genuanceerd. Het kan voorkomen dat slachtoffers die niet volledig vanuit
de voorschotregeling schadeloos worden gesteld, door deze maatregel
slechter af zijn. Dit zal echter beperkt het geval zijn: uit cijfers blijkt dat het
merendeel van de huidige lopende zaken zien op misdrijven waarbij het
slachtoffer volledig schadeloos wordt gesteld. Bovendien heeft het CJIB
beoordelingsruimte om in het geval dat er enige aanleiding is om te
veronderstellen dat langer verblijf in Nederlandse detentie bijdraagt aan
het op redelijke termijn tot stand komen van een betalingsregeling dan
wel het lokaliseren van vermogen van de dader, te adviseren om
strafoverdracht aan te houden. Een dergelijke afweging wordt op basis
van informatie van betrokken ketenpartners gemaakt.
De tweede maatregel die ik tref is een verkenning hoe zaken die in
aanmerking komen voor strafoverdracht in een zo vroeg mogelijk stadium
systematisch en persoonsgericht kunnen worden geselecteerd en
uitgevoerd.21

21

Kamerstuk 32 885, nr. 12. Het is conform de aanbeveling van de RSJ en het WODC-onderzoek
«Evaluatie Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging vrijheidsbenemende en voorwaardelijke sancties» om zaken die in aanmerking komen voor strafoverdracht systematisch te
beoordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

10

De verhoging van het aantal strafoverdrachten naar het buitenland zal een
gunstig effect hebben op de detentiecapaciteit. Daarnaast zal het leiden
tot een daling van het aantal strafonderbrekingen om een gedetineerde te
kunnen uitzetten. Dit strookt met het beginsel dat strafoverdracht de
voorkeur heeft boven strafonderbreking.22 Bij strafoverdracht wordt de
straf overgedragen, terwijl bij strafonderbreking de tenuitvoerlegging bij
het verlaten van Nederland wordt opgeschort en resocialisatie achterwege
blijft. Strafoverdracht doet ook meer recht aan de belangen van de
samenleving en slachtoffers en nabestaanden.
4.8 Onderzoek naar telefoonsmokkel in JC Zaanstad
Op verzoek van uw Kamer reageer ik hierbij ook op de afstudeeropdracht
«Een onderzoek naar factoren die bijdragen aan telefoonsmokkel in PI
Zaanstad waardoor gedetineerden het crimineel handelen kunnen
voortzetten». Deze afstudeeropdracht is uitgevoerd in opdracht van de
Nationale Politie, eenheid Amsterdam in het kader van de opleiding
Sociaal Juridische Dienstverlening. In deze afstudeeropdracht is onder
andere gekeken naar het ontbreken van preventieve factoren om
telefoonsmokkel tegen te gaan, naar personeels- en telefoonfactoren die
bijdragen aan telefoonsmokkel en het gebrek aan consequenties dat
bijdraagt aan telefoonsmokkel in PI Zaanstad. Hiervoor zijn medewerkers
van JC Zaanstad, Politie en het Gedetineerde Recherche Informatie Punt
(GRIP) geïnterviewd. Daarnaast zijn ex-gedetineerden geïnterviewd.
Zoals ik in de tweede voortgangsbrief over de aanpak van georganiseerde
criminaliteit tijdens detentie en berechting ook aangaf zijn contrabande
mij een doorn in het oog. DJI zet in op technische en innovatieve
middelen om contrabande tegen te gaan en op te sporen. Zo wordt
ingezet op dronedetectie, gsm-detectie en onaangekondigde «spitacties».
Zoals criminelen hierin steeds innovatiever worden, wordt DJI dit ook. In
de opleidingen van het personeel is veel aandacht voor de omgang met
gedetineerden en de dilemma’s die hierbij spelen. De penitentiaire
scherpte van het personeel is hierbij van groot belang. Daarnaast kunnen
gedetineerden waar extra monitoring van gedrag wenselijk is geplaatst
worden op afdelingen Intensief Toezicht (AIT). Ten slotte telt met de Wet
SenB gedrag bij verlening van verlof en v.i. zwaarder. De uitkomsten van
de afstudeeropdracht laten het belang van deze maatregelen goed zien.
5. TOT SLOT
De basis van het gevangeniswezen moet op orde zijn om gevangenisstraffen snel, zeker en veilig te kunnen uitvoeren. De Wet SenB stelt
daaraan nieuwe eisen. Ook de komende jaren staan wij voor grote
uitdagingen die mede voortkomen uit de krappe arbeidsmarkt. Tegelijk
worden er ook resultaten geboekt. DJI, gemeenten en de reclassering
werken steeds beter samen bij de re-integratie van gedetineerden. Het
rapport van de IJenV biedt praktische aanknopingspunten om die
samenwerking in de toekomst verder te verbeteren. Deze opdracht neem
ik graag ter harte, want de samenleving heeft baat bij een goede
re-integratie van gedetineerden en dus minder recidive van criminaliteit.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

22

De RSJ adviseerde in 2018 voorrang te geven aan strafoverdracht boven strafonderbreking en
dat heeft de beroepscommissie als zodanig in haar jurisprudentie overgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 797

11