Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 878

Voorstel van wet tot wijziging van enkele
socialezekerheidswetten in verband met
aanpassing van de hoogte van de uitkering aan
het woonland (Wet woonlandbeginsel in de
sociale zekerheid)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I ALGEMEEN
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Inleiding
Het woonlandbeginsel
Internationale aspecten
Kinderbijslag en kindgebonden budget
Algemene nabestaandenwet
Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
Overige aspecten
Financiële gevolgen
Commentaren

1
2
3
7
8
9
10
11
13

1. Inleiding
Dit wetsvoorstel, dat in overeenstemming met de staatssecretaris van
Financiën tot stand is gekomen, ziet op invoering van het woonlandbeginsel in de Algemene Kinderbijslagwet (AKW), de Algemene nabestaandenwet (Anw), de Wet op het kindgebonden budget (WKB) en een
onderdeel van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA),
voor landen buiten de Europese Unie (hierna: EU).1 Het woonlandbeginsel
houdt in dat de hoogte van een uitkering wordt afgestemd op het
kostenniveau van het land waar de belanghebbende of het kind woont.

1
In dit verband wordt onder Europese Unie
telkens ook verstaan: de Europese Economische Ruimte en Zwitserland.

kst-32878-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De regering streeft naar beperking van de export van uitkeringen naar
landen buiten de EU. Zolang export naar die landen plaatsvindt, is het van
belang de geëxporteerde uitkeringen zo veel mogelijk te laten aansluiten
bij het doel dat met de uitkering wordt nagestreefd. Voorkomen moet
worden dat Nederlandse uitkeringen die buiten Nederland worden
verstrekt, naar lokale maatstaven bezien, uit de pas lopen. Met name als
het gaat om uitkeringen die voorzien in een bijdrage in specifieke kosten
of gerelateerd zijn aan het sociaal minimum in Nederland, is de kans
aanwezig dat de uitkering zijn doel voorbij schiet, in die zin dat een
verdergaande financiële ondersteuning wordt geboden dan – de plaatse-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

1

lijke omstandigheden in aanmerking genomen – noodzakelijk en gerechtvaardigd is. Zo zal een te hoge uitkering in relatie tot het kostenniveau van
het woonland bijvoorbeeld de prikkel ondermijnen om weer aan het werk
te gaan.
Het woonlandbeginsel wordt ook ingevoerd voor Caribisch Nederland
(Bonaire, Saba en Sint Eustatius). Deze benadering past bij keuzes die,
tegen de achtergrond van de eigen positie van deze eilanden, ook op
andere deelterreinen van de sociale wetgeving met betrekking tot
Caribisch Nederland zijn gemaakt. De bijzondere lokale context is steeds
het vertrekpunt.
Zoals aangekondigd in het Regeerakkoord en in de brief van de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 22 december 20101 aan de
Tweede Kamer – zal het woonlandbeginsel voor landen buiten de EU
worden ingevoerd bij de AKW de Anw, WKB en bij en de WGA-vervolguitkering. De Algemene ouderdomswet (AOW) is hiervan uitgezonderd,
omdat de AOW een ouderdomspensioen is dat wordt opgebouwd en
tevens geen arbeidsplicht kent.
Invoering van het woonlandbeginsel in de AKW en WKB is een eerste stap
in de richting van volledige stopzetting van export van deze regelingen
buiten de EU zoals aangekondigd in het Regeerakkoord.
Inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel is voorzien met ingang van
1 juli 2012 voor de AKW, Anw en WGA-vervolguitkering en om uitvoeringstechnische redenen voor de WKB met ingang van 1 januari 2013.
In het vervolg van deze memorie van toelichting wordt het woonlandbeginsel in paragraaf 2 geschetst. Paragraaf 3 beschrijft de internationale
aspecten. Paragraaf 4 gaat in op de AKW en de WKB in relatie tot het
woonlandbeginsel. Paragraaf 5 beschrijft de gevolgen van de toepassing
van het woonlandbeginsel op de Anw. Paragraaf 6 gaat in op de Wet WIA.
Paragraaf 7 schetst een aantal overige aspecten. De financiële gevolgen
van het wetsvoorstel volgen in paragraaf 8. In paragraaf 9 komen tot slot
de commentaren met betrekking tot dit wetsvoorstel aan de orde.
2. Het woonlandbeginsel
Invoering van het woonlandbeginsel vindt plaats via een wijziging van de
nationale wetgeving. In de verschillende wetten wordt geregeld dat de
hoogte van de uitkeringen afhankelijk is van het kostenniveau van het
land waar de uitkeringsgerechtigde woont dan wel degene met betrekking
tot wie de uitkering wordt ontvangen. De vaststelling van de hoogte
geschiedt met behulp van economische kerncijfers zoals de koopkrachtpariteit (Purchasing Power Parity, afgekort: PPP). De PPP tussen twee landen
geeft aan wat de wisselkoers tussen twee valuta’s is zodanig dat het
mogelijk is om met een bepaald bedrag dezelfde producten en diensten te
kopen in beide landen. Als een product in Nederland 1 euro kost en in
Japan ditzelfde product 50 Yen kost dan is de PPP (euro/yen) gelijk aan
1/50 = 0.02. Als de PPP vergeleken wordt met de «echte» of nominale
wisselkoers, dan kan het kostenniveau tussen twee landen worden
bepaald. Als de wisselkoers (euro/yen) bijvoorbeeld 0.01 is, dan krijgt men
voor elke euro honderd yen en daarvoor krijgt men in Japan twee
producten in plaats van één in Nederland. Het kostenniveau in Nederland
is dan twee keer zo hoog.
Het gaat om een internationaal algemeen geaccepteerde indicator, die
periodiek door onder andere de Wereldbank en de Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) gepubliceerd wordt.
De gegevens van de Wereldbank omvatten een groot aantal landen
inclusief de OESO-landen.

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 500-XV, nr. 57.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

2

Aan de hand van de PPP kan zo een percentage worden vastgesteld wat
het kostenniveau aangeeft van een bepaald land ten opzichte van het
kostenniveau in Nederland. Naar de mening van de regering is het
kostenniveau, zoals weergegeven door de koopkrachtpariteit, de beste en
meest objectieve parameter voor een vergelijking van de kosten van
levensonderhoud in diverse landen.
De bij ministeriële regeling vast te stellen percentages zullen in principe
jaarlijks worden herzien. Aangezien de regering voor de vaststelling van
de percentages echter afhankelijk is van cijfers van derden is dit principe
niet wettelijk vastgelegd.
De hoogte van de uitkeringen blijft gebaseerd op het Nederlandse
kostenniveau. Daarom kan de te exporteren uitkering nooit dit niveau
overstijgen. Het percentage kan dus maximaal 100 zijn. Hierdoor blijft de
hoogte van de uitkering voor betrokkenen in landen waar het kostenniveau boven dat van Nederland ligt volledig gelijk aan het huidige
niveau.
Sinds 2000 exporteert Nederland alleen nog bepaalde uitkeringen als met
het desbetreffende land in een verdrag handhavingsafspraken zijn
gemaakt. De export van uitkeringen ziet daarom in beginsel op een
beperkt aantal landen. Voor de meeste landen waar Nederland een
verdrag mee heeft afgesloten is de PPP beschikbaar en is het derhalve
eenvoudig om het kostenniveau van dat land vast te stellen.
Voor een aantal bijzondere categorieën werkenden, die werkzaamheden
verrichten in het algemeen belang1 in het buitenland, is het toegestaan
ook naar niet-verdragslanden uitkeringen te exporteren. Hierbij gaat het
bijvoorbeeld om Nederlandse diplomaten werkzaam op een ambassade in
het buitenland, ontwikkelingswerkers en personen die werkzaamheden
verrichten voor een volkenrechtelijke organisatie in het buitenland. Ook
vindt export van Anw-uitkeringen op grond van artikel 68 Anw plaats naar
niet-verdragslanden op grond van de Pardonregeling Wet beperking
export2. Het gaat hier om mensen die vóór 1 januari 2000 een Anw-uitkering hadden en op 31 december 2005 nog steeds met uitkering in dat
niet-verdragsland woonden. Deze groep is beperkt en neemt in de tijd af.
Hoewel het dus om geringe aantallen betrokkenen gaat, kan export ook
plaatsvinden naar landen waarvan de PPP niet bekend is. Voor deze
landen zal het kostenniveau worden afgeleid van andere economische
kerncijfers dan het PPP. Te denken valt aan het Bruto Binnenlands Product
(BBP) per hoofd van de bevolking.
3. Internationaalrechtelijke aspecten
Nederland exporteert sinds 2000 alleen nog bepaalde uitkeringen als met
het desbetreffende land in een verdrag handhavingafspraken zijn
gemaakt. Daarbij moet er onderscheid worden gemaakt tussen de landen
die tot de EU behoren en landen buiten de EU waarmee Nederland
bilaterale verdragen heeft afgesloten.

1
Zie Besluit afwijkende regels beperking
export uitkeringen.
2
Wet van de Minister van Sociale zaken en
werkgelegenheid van 7 december 2006,
houdende wijziging van enkele socialeverzekeringswetten betreffende de definitieve
vaststelling van de uitkeringspositie van
uitkeringsgerechtigden woonachtig in het
buitenland (Stb. 697).

Binnen de EU is het vrije verkeer van werknemers één van de pijlers
waarop de interne Europese markt rust. Op het terrein van de sociale
zekerheid brengt dit met zich mee dat iemand die gebruik maakt van zijn
recht op vrij verkeer geen nadelen in zijn sociale zekerheidspositie mag
ondervinden. Hiertoe zijn verordeningen opgesteld die de socialezekerheidsstelsels van landen binnen de EU coördineren. Wat betreft kinderbijslag schrijft artikel 67 van Verordening (EG) nr. 883/2004 (PbEU, L 166)
zelfs uitdrukkelijk voor dat een persoon die volgens de Nederlandse
wetgeving recht heeft op een gezinsbijslag, dat recht ook heeft voor
gezinsleden die in een andere lidstaat wonen, alsof deze in eerstbedoelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

3

lidstaat woonden. Dat betekent dat deze persoon, als zijn kinderen in een
andere EU-lidstaat wonen, recht heeft op kinderbijslag en kindgebonden
budget, berekend naar de Nederlandse maatstaven. Gelet hierop, heeft de
regering er voor gekozen om het woonlandbeginsel niet binnen de EU toe
te passen.
Het voorgaande geldt ook voor de Europese Economische Ruimtelanden
(IJsland, Noorwegen en Liechtenstein) en voor Zwitserland.
Buiten dit Europese kader is er sprake van bilaterale verdragen met tal van
landen, waarin afspraken zijn gemaakt over sociale zekerheid. Deze
verdragen berusten niet op het vrije verkeer van werknemers en kennen
bovendien geen bepalingen als artikel 67 van Verordening (EG) nr.
883/2004. Deze verdragen verzetten zich dus ook niet tegen de effectuering van het woonlandbeginsel. Hierop zijn drie uitzonderingen. De
verdragen met Nieuw Zeeland, Australië en Macedonië bevatten
bepalingen die toepassing van het woonlandbeginsel in de weg staan wat
betreft alle of een deel van de in het wetsvoorstel genoemde uitkeringen.
Deze verdragen gaan voor op de nationale wetgeving. Bij gelegenheid van
de onderhandelingen over aanpassing van de bilaterale verdragen in
verband met stopzetting van de export van AKW en WKB zal ook aandacht
worden besteed aan deze bepalingen.
In de bilaterale verdragen is een bepaling opgenomen op grond waarvan
de uitkeringen verschuldigd op grond van de wetgeving van de verdragspartners, niet mag worden verminderd, gewijzigd, geschorst, ingetrokken
of verbeurd verklaard op grond van het feit dat de rechthebbende of de
leden van zijn gezin op het grondgebied van de andere verdragspartner
wonen. Deze bepaling verbiedt dat een uitkering zoals die uit de
wetgeving van de verdragspartners voortvloeit, wordt aangepast of niet
meer wordt verstrekt om de enkele reden dat iemand in het buitenland
woont. Dit betekent echter niet dat de nationale wetgeving geen gedifferentieerde rechten zou mogen bevatten. Dit vanzelfsprekend alleen indien
dat niet leidt tot discriminatie. Aangezien vanwege het doel van de
uitkeringen (garanderen sociaal minimum dan wel een bijdrage leveren
aan de kosten verbonden met de opvoeding van kinderen) het verschil in
uitkeringshoogte objectief gerechtvaardigd is, verzet deze bepaling in de
verschillende verdragen zich niet tegen de invoering van het woonlandbeginsel.
Hetzelfde geldt voor het multilaterale Europees Verdrag betreffende
sociale zekerheid, dat alleen nog van belang is voor de relatie met Turkije,
aangezien de overige aangesloten landen inmiddels zijn toegetreden tot
de Europese Unie.
De EU heeft met verschillende landen buiten de EU Associatieovereenkomsten gesloten. Deze overeenkomsten dienen als grondslag
voor de geleidelijke liberalisering van het handelsverkeer met de
geassocieerde landen. In de Associatie-overeenkomsten worden in
algemene termen de voorwaarden voor de samenwerking op economisch, sociaal en cultureel gebied tussen de EU en elk partnerland
vastgesteld. Sommige van deze Associatie-overeenkomsten voorzien in
de totstandkoming van besluiten van de Associatieraad op het gebied van
de sociale zekerheid, waarin specifieke exportverplichtingen worden
opgenomen. Alleen in de relatie met Turkije is op dit moment een
dergelijk besluit van de Associatieraad in werking. Met Algerije, Kroatië,
Israël, Macedonië, Marokko en Tunesië zullen in de toekomst besluiten
van de Associatieraad in werking treden. Voor al deze Associatieraadbesluiten geldt hetzelfde als voor de bilaterale verdragen. De bepalingen van
deze besluiten – de nondiscriminatiebepalingen incluis – vormen geen
beletsel voor de invoering van het woonlandbeginsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

4

Op 26 mei 2011 heeft het Europese Hof van Justitie (Hof) het arrest Akdas
(C 485/07) gewezen. In dit arrest geeft het Hof antwoord op de prejudiciële
vragen die de Centrale Raad van Beroep heeft gesteld met betrekking tot
de uitleg van artikel 6 van Besluit 3/80 van de Associatieraad EU-Turkije.
De Centrale Raad van Beroep achtte deze uitleg noodzakelijk om het
geschil te kunnen beslechten in de nationale procedures van de heer
Akdas en anderen over het beëindigen van de export van toeslag op
grond van de Toeslagenwet. De heer Akdas en anderen zijn
WAO-gerechtigden die reeds voor het jaar 2000 naar Turkije zijn teruggekeerd. Omdat hun arbeidsongeschiktheidsuitkering lager was dan het in
Nederland relevante sociale minimum, ontvingen velen een toeslag op
grond van de Toeslagenwet bovenop deze uitkering. Met ingang van
1 januari 2000 is in de Toeslagenwet een exportverbod is opgenomen. Dit
betekent dat uitkeringsgerechtigden uitsluitend nog in Nederland, de
toeslag kunnen ontvangen. Als gevolg hiervan is de aan de heer Akdas en
anderen toegekende toeslag volgens een afbouwschema uiteindelijk in
zijn geheel ingetrokken. Zij zijn tegen de intrekking van de toeslag in
bezwaar en beroep gekomen.
Het Hof bepaalt in het arrest Akdas dat artikel 6 van Besluit 3/80 van de
Associatieraad in de weg staat aan de intrekking van toeslagen op grond
van de Toeslagenwet voor Turkse werknemers die na in Nederland
arbeidsongeschikt te zijn geworden naar Turkije zijn teruggekeerd. Artikel
6 van Besluit 3/80 van de Associatieraad behelst dus een verbod om een
uitkering waarop iemand op grond van de nationale wetgeving recht
heeft, aan te passen of in te trekken, omdat hij in Turkije woont. Invoering
van het woonlandbeginsel ziet echter niet op beperking van de export van
uitkeringen. Bij toepassing van het woonlandbeginsel wordt (in de
nationale wetgeving) de hoogte van een uitkering vastgesteld, afhankelijk
van het kostenniveau van het woonland van de belanghebbende. De
uitkering waarop aldus recht bestaat, wordt vervolgens (ongewijzigd)
geëxporteerd als daartoe een verplichting bestaat. Het arrest Akdas heeft
daarom voor de invoering van het woonlandbeginsel geen consequenties.
Gelijke behandeling
De verplichting tot gelijke behandeling, waaraan Nederland is gebonden
op grond van bilaterale en multilaterale verdragen, zoals het Internationaal Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke rechten (BUPO) en het
Europees Verdrag inzake de rechten van de mens (EVRM), houdt niet
alleen in dat gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld, maar ook
dat ongelijke gevallen ongelijk mogen dan wel moeten worden
behandeld, rekening houdend met en rechtdoend aan de relevante
verschillen.

1
Arresten Carson tegen het Verenigd
Koninkrijk d.d. 4-11-2008 en 16-3-2010, nr.
42184/05

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens1 heeft geoordeeld dat
personen die niet in een bepaalde staat wonen zich niet in een gelijke
positie bevinden als personen die daar wel wonen, met name niet als het
gaat om de toepassing van sociale zekerheidsregelingen die voorzien in
een uitkering op het sociaal minimum. Omdat de woonplaats van een
persoon een kwestie is van eigen keuze, is het Hof bovendien van oordeel
dat iemand niet dezelfde mate van bescherming tegen ongelijke behandeling op grond van woonplaats behoeft als tegen ongelijke behandeling
op gronden als geslacht of ras.
Naar de mening van de regering is er geen sprake van (ongerechtvaardigde) ongelijke behandeling als de hoogte van een uitkering, die is
gebaseerd op het niveau van het sociaal minimum en de kosten van
levensonderhoud, voor betrokkenen buiten Nederland wordt gebaseerd
op het kostenniveau in het land waarin de betrokkene woont.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

5

Normverdragen
In een aantal verdragen, zoals de Europese Code inzake sociale zekerheid
en de ILO-verdragen nrs. 102, 121 en 1281, zijn minimumnormen voor de
hoogte van de uitkering opgenomen. Deze normverdragen bevatten geen
exportverplichting. Het wordt aan de verdragsstaten overgelaten om te
beslissen of een uitkering wordt geëxporteerd naar het buitenland. Als
een staat ervoor kiest om uitkeringen te exporteren, mogen uitkeringen
waarop recht bestaat op grond van de nationale wetgeving geheel of
gedeeltelijk worden geschorst, zolang de belanghebbende zich niet op het
grondgebied van de desbetreffende staat bevindt. Dit betekent dat deze
verdragen er niet toe verplichten aan belanghebbenden in het buitenland
dezelfde uitkeringen te verstrekken als aan belanghebbenden op het eigen
grondgebied.
De regering is derhalve van mening dat deze normverdragen invoering
van het woonlandbeginsel zoals in dit wetsvoorstel voorzien evenmin in
de weg staan.
Ongestoord genot van eigendomsrechten
Artikel 1 van Protocol nr. 1 bij het EVRM schrijft voor dat iedere natuurlijke
of rechtspersoon recht heeft op het ongestoorde genot van zijn eigendom.
Het eigendomsrecht is echter niet absoluut. De overheid heeft het recht
om wetten toe te passen en wetten te wijzigen, indien dit noodzakelijk is
in het algemeen belang.
Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft bepaald dat ook uit
de wet voortvloeiende uitkeringsrechten onder het begrip eigendom in de
zin van dit artikel vallen. Uit de jurisprudentie die ziet op uitkeringen die
lopen op het moment dat een wet wordt aangepast, blijkt dat de overheid
een ruime beoordelingsvrijheid heeft bij het bepalen of een maatregel in
het algemeen belang is. Wel moet het algemeen belang goed worden
afgewogen tegen de benodigde bescherming van individuele rechten. Er
moet sprake zijn van evenredigheid tussen de getroffen maatregel en het
nagestreefde doel. Dit houdt ook in dat een maatregel niet een kleine
groep belanghebbenden onevenredig zwaarder mag treffen dan anderen.
Een depriverende maatregel in het algemeen belang zonder enige vorm
van compensatie voor de betrokkenen, zal alleen in bijzondere gevallen
als een gerechtvaardigde inbreuk op het eigendomsrecht worden geacht.2

1
ILO-verdrag nr. 102 Minimumnormen van
sociale zekerheid (Trb. 1953, 69), ILO-verdrag
nr. 121 De Prestaties bij arbeidsongevallen en
beroepsziekten (Trb. 1966, 137 en Trb. 1982,
48) en ILO-verdrag nr. 128 Uitkeringen bij
invaliditeit en ouderdom en aan nagelaten
betrekkingen (Trb. 1968, 131).
2
Arresten Stec e.a. d.d. 12-4-2006, nrs.
65731/01 en 65900/01 en Asmundsson d.d.
12-20-2004, nr. 60669/00, en de beschikking
Goudswaard, d.d. 22-9-2005, nr. 75255/01.

De regering is van mening dat met het onderhavige wetsvoorstel een
gerechtvaardigde ingreep wordt gedaan op de uitkeringsrechten. Door
invoering van het woonlandbeginsel wordt bereikt dat de hoogte van een
uitkering wordt afgestemd op het kostenniveau van het land waar de
belanghebbende woont. Op die manier wordt het doel van een uitkering
ten aanzien van belanghebbende in het buitenland op dezelfde manier
nagestreefd als ten aanzien van belanghebbenden in Nederland.
Waar het woonlandbeginsel leidt tot een verlaging van de uitkering, staat
die verlaging ook in verhouding tot het lokale kostenniveau en geeft de
uitkering de belanghebbende dus net zo veel bestedingsmogelijkheden.
De maatregel geldt in gelijke mate voor iedereen die met een Nederlandse
uitkering buiten Nederland woont en de maatregelen worden ruimschoots
voor inwerkingtreding aangekondigd zodat een ieder de kans krijgt
maatregelen te treffen om een eventuele verlaging van de uitkering op te
vangen.
4. Kinderbijslag en kindgebonden budget
Wat betreft de hoogte van de kinderbijslag en het kindgebonden budget
geldt dat het gaat om een tegemoetkoming in de kosten voor kinderen. Dit
impliceert dat deze bijdragen een deel van de kosten voor kinderen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

6

dekken en dat de ouders in alle gevallen een eigen financiële verantwoordelijkheid voor hun kinderen houden. Kinderen die buiten Nederland
woonachtig zijn en waarvoor kinderbijslag wordt betaald, wonen soms in
landen waar het kostenniveau lager ligt dan in Nederland. Ongedifferentieerde uitkeringen op grond van de AKW en de WKB doen in dat geval
geen recht aan de eigen verantwoordelijkheid van de ouders. In het kader
van de noodzaak om alle publieke middelen zo efficiënt mogelijk in te
zetten, is het niet wenselijk en niet rechtvaardig om mensen met kinderen
in landen waar het kostenniveau lager ligt, een relatief hogere tegemoetkoming in de kosten voor kinderen te blijven verstrekken. Vandaar dat de
regering invoering van het woonlandbeginsel voor deze wetten gerechtvaardigd acht.
In het regeerakkoord is afgesproken dat de export van kinderbijslag en het
kindgebonden budget naar landen buiten de EU wordt gestopt met
ingang van 2014. De regering is van mening dat deze uitkeringen eigenlijk
in het geheel niet voor export in aanmerking dienen te komen. Vooruitlopend op deze stopzetting wil de regering het woonlandbeginsel
invoeren.
In het kader van de AKW krijgen ouders en verzorgers van jaarlijks circa
3,5 miljoen kinderen een bijdrage in de kosten die het verzorgen en
opvoeden van kinderen met zich meebrengt. Op dit moment wonen
50 000 kinderen waarvoor recht op kinderbijslag bestaat in het buitenland,
waarvan circa 14 000 buiten de EU. Het grootste gedeelte van deze 14 000
kinderen woont in Marokko, Turkije, Egypte of de Verenigde Staten.
In de AKW wordt het recht op kinderbijslag bepaald door onder andere de
toets of de verzekerde het kind onderhoudt wanneer het kind niet tot zijn
huishouden behoort. De regering is van mening dat de voorwaarden voor
het verkrijgen van een recht op kinderbijslag ongewijzigd dienen te
blijven. De verzekerde moet daarom voor de vaststelling van het recht op
kinderbijslag aantonen dat hij voldoet aan de onderhoudsvoorwaarden
van het Besluit onderhoudsvoorwaarden kinderbijslag en de Regeling
inkomen kinderbijslag 1997. Nadat vaststaat dat de verzekerde ten aanzien
van een kind recht op kinderbijslag heeft en op welk bedrag hij recht
heeft, wordt vervolgens dat bedrag aangepast aan het kostenniveau van
het land waar het kind woont door vermenigvuldiging met de woonlandfactor. Uiteraard geldt dit evenzeer voor de vaststelling van het recht op
eventuele tweevoudige kinderbijslag.
Kinderen uit één gezin in verschillende landen
De situatie kan zich voordoen dat er uit één gezin zowel kinderen wonen
in een land waarvoor de hoogte van de kinderbijslag en het kindgebonden
budget wordt aangepast, als in een land waarvoor dat niet zo is. Een
andere mogelijkheid is dat er uit één gezin kinderen in verschillende
landen wonen waarvoor aanpassing van de hoogte van de kinderbijslag
en kindgebonden budget plaatsvindt. In deze gevallen moet geregeld
worden op welke wijze de woonlandfactor wordt toegepast bij het
bepalen van de hoogte van het kindgebonden budget. In de kinderbijslag
wordt de hoogte van het uit te keren bedrag per kind vastgesteld en wordt
daarop per kind de woonlandfactor toegepast. Het kindgebonden budget
is een gezinsbudget, waarbij de bedragen niet voor ieder kind even hoog
zijn. In 2011 wordt voor het eerste oudste kind bijvoorbeeld € 1 011
toegekend, voor het tweede kind € 455. Voorgesteld wordt het hoogste
bedrag aan kindgebonden budget (€ 1011) toe te kennen aan het kind met
de hoogste woonlandfactor en het daarop volgende bedrag (€ 455) aan
het kind met de daarna hoogste woonlandfactor.
Dat komt er in de praktijk op neer dat als er één kind in Nederland woont
en één kind in een land buiten de EU, er op het hoogste bedrag (kind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

7

woont immers in Nederland)geen woonlandfactor wordt toegepast. Op
het daarop volgende bedrag wordt de woonlandfactor toegepast van het
kind dat buiten de EU woont. Daarbij maakt het dus niet uit of het kind in
het buitenland ouder is dan het kind in Nederland. Daarnaast is er nog de
situatie mogelijk dat van één gezin alle twee de kinderen in twee
verschillende landen buiten de EU wonen. In deze situatie wordt op het
hoogste bedrag de hoogste woonlandfactor toegepast en op het tweede
bedrag de lagere woonlandfactor.
Aanvullende kinderbijslag of aanvullend kindgebonden budget
Als er voor hetzelfde kind ook recht bestaat op een naar aard en strekking
overeenkomende tegemoetkoming in een land buiten de EU, of op grond
van een regeling van een volkenrechtelijke organisatie1, zal de kinderbijslag respectievelijk het kindgebonden budget slechts worden uitbetaald
voor zover deze uitkeringen, na toepassing van het woonlandbeginsel,
deze tegemoetkomingen overtreffen. Daartoe zal aanpassing van de
lagere regelgeving plaatsvinden.
5. Algemene nabestaandenwet
De Anw voorziet onder andere in uitkeringen voor nabestaanden van
personen die in Nederland verzekerd zijn. Deze uitkeringen hebben het
karakter van een inkomstenvoorziening op minimumniveau en zijn
gekoppeld aan het wettelijk minimumloon. In landen waar het kostenniveau lager is dan in Nederland, kan de uitkering uit de pas gaan lopen.
De regering acht dit niet wenselijk. Om dit te voorkomen wordt de hoogte
van de Anw-uitkeringen (nabestaanden- halfwezen- en wezenuitkering,
inclusief vakantie-uitkering) aangepast aan het lokale kostenniveau door
toepassing van het woonlandbeginsel.
Recht op een Anw-nabestaandenuitkering hebben achterblijvende
partners die een kind verzorgen dat jonger is dan 18 jaar, arbeidsongeschikt zijn, of geboren zijn voor 1950. De hoogte van de nabestaandenuitkering is gelijk aan 70% van het wettelijk minimumloon. De nabestaandenuitkering kent een inkomenstoets. Om de arbeidsparticipatie niet te
ontmoedigen is hierbij sprake van een vrijlating van inkomen uit arbeid
van 50% van het wettelijk minimumloon plus éénderde van het meerdere.
Het woonlandbeginsel zal ook op deze vrijlating van toepassing zijn. De
vrijlating is immers gekoppeld aan het sociaal minimum. Zo wordt
voorkomen dat de vrijlating onevenredig hoog zou worden ten opzichte
van de hoogte van de uitkering.
De ouders of verzorgers van een halfwees of halfwezen hebben recht op
een Anw-halfwezenuitkering van 20% van het wettelijk minimumloon.
Deze uitkering heeft het karakter van een minimumuitkering en is bedoeld
voor het levensonderhoud van het kind of kinderen van de overledene. De
regering acht het wenselijk de hoogte van de halfwezenuitkering aan te
passen aan het kostenniveau van het land waar het kind woont. Bij
toepassing van het woonlandbeginsel op de halfwezenuitkering is daarom
de woonplaats van de halfwees bepalend.
Indien recht op halfwezenuitkering bestaat ten behoeve van meerdere
kinderen en deze kinderen in verschillende landen wonen, is het
woonland met het hoogste kostenniveau bepalend voor toepassing van
het woonlandbeginsel.

1
Zie Besluit uitbreiding en beperking kring
verzekerden volksverzekeringen 1999.

Wezen komen in aanmerking voor een wezenuitkering, waarvan de
hoogte, afhankelijk van de leeftijd, varieert van 32% tot 64% van het
wettelijk minimumloon. De hoogte van de uitkering zal worden aangepast
aan het kostenniveau van het land waar de wees woont.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

8

Personen met een Anw-uitkering hebben in aanvulling op de uitkering
recht op een maandelijkse financiële tegemoetkoming. Het woonlandbeginsel zal ook op deze tegemoetkoming van toepassing zijn. De Anw-tegemoetkoming is ingevoerd om koopkrachtverlies dat sommige
nabestaanden als gevolg van invoering van de Zorgverzekeringswet
ondervonden te compenseren. Ook nabestaanden in het buitenland
konden hiermee te maken krijgen. In de Zorgverzekeringswet heeft
inmiddels premiedifferentiatie plaatsgevonden naar de hoogte van de
zorgkosten in het woonland. Het is daarom niet meer nodig het
koopkrachtverlies op het Nederlandse niveau te compenseren.
6. Wet WIA
De regering wil het woonlandbeginsel introduceren in de Wet WIA bij het
bepalen van de hoogte van de WGA-vervolguitkering buiten de EU. De
reden hiervoor is dat de WGA-vervolguitkering een uitkering is die
georiënteerd is op het sociaal minimum. Hiermee wordt onder meer
beoogd, een stimulans te bieden tot arbeidsparticipatie.
De WGA-vervolguitkering wordt toegekend als de verzekerde, die een
arbeidsongeschiktheidspercentage heeft tussen de 35 en 80, de
maximumduur van de WGA-loongerelateerde uitkering heeft bereikt. De
WGA-vervolguitkering is een percentage van het wettelijk minimumloon
of van het maandloon als dat lager was dan het minimumloon. De
oriëntatie op het sociaal minimum blijkt uit de wijze waarop de hoogte
van de uitkering wordt bepaald. Daartoe wordt het percentage dat het
midden van de arbeidsongeschiktheidsklasse waarin de verzekerde is
ingedeeld vormt, vermenigvuldigd met 70% van het wettelijk minimumloon. De regering acht het gerechtvaardigd een koppeling aan te brengen
met het kostenniveau en daarmee met de kosten van het bestaan in het
woonland.
Met deze oriëntatie op het sociaal minimum wordt tevens beoogd een
stimulans te bieden tot arbeidsparticipatie. Deze stimulans komt tot uiting
in de vergelijking tussen de relatief lage WGA-vervolguitkering en de
relatief hogere WGA-loonaanvullingsuitkering. Als men voldoet aan de
zogenaamde inkomenseis, inhoudende dat betrokkene met arbeid
tenminste 50% van zijn resterende verdiencapaciteit benut, komt men in
aanmerking voor de aanzienlijk hogere (loongerelateerde) loonaanvullingsuitkering. Verdient betrokkene minder dan deze 50%, dan bestaat er
recht op de WGA-vervolguitkering. Het verschil in uitkeringshoogte
stimuleert betrokkene om zoveel als mogelijk de resterende verdiencapaciteit te benutten. Echter als de WGA-vervolguitkering wordt geëxporteerd
naar een land met een lagere koopkrachtpariteit zou deze uitkering op
zichzelf al relatief hoog zijn in verhouding tot de plaatselijke kosten van
het levensonderhoud. De stimulans om te gaan werken wordt dan weer
verzwakt.
Op de hierboven vermelde inkomenseis (tenminste 50% van de resterende verdiencapaciteit wordt benut), wordt het woonlandbeginsel niet
toegepast. De inkomenseis, aan de hand waarvan wordt vastgesteld of
een verzekerde recht heeft op de loongerelateerde WGA-loonaanvullingsuitkering, is uitgedrukt in een percentage van de resterende
verdiencapaciteit. De resterende verdiencapaciteit wordt gevonden door
het loon dat de werknemer verdiende voordat hij ziek werd te vergelijken
met wat hij, rekening houdend met de ziekte of het gebrek, naar Nederlandse maatstaven nog kan verdienen. De resterende verdiencapaciteit is
daarom verbonden met het loon dat verdiend werd voordat de arbeidsongeschiktheid intrad en niet aan het sociaal minimum. Gevolg hiervan is
dat het voor de in het buitenland verblijvende uitkeringsgerechtigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

9

moeilijker wordt om aan de inkomenseis te voldoen. Dit is echter een
consequentie van de keuze die de verzekerde heeft gemaakt om in het
buitenland te gaan wonen.
De regering past het woonlandbeginsel niet toe op de arbeidsongeschiktheidsuitkering bij volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid, de WGA-loongerelateerde uitkering en de WGA-loonaanvulling. Dit zijn loongerelateerde uitkeringen die een ander karakter
hebben dan uitkeringen op minimumniveau. Een loongerelateerde
uitkering heeft als doel een bepaald deel van het laatstverdiende loon te
vervangen. Het koopkrachtpeil in het land waar naartoe de uitkering wordt
geëxporteerd is daarbij niet het oriëntatiepunt.
De Wet WIA is per 29 december 2005 ingevoerd. WGA-gerechtigden
hebben daarom momenteel nog vaak aanspraak op een
WGA-loongerelateerde uitkering. Op termijn zal de doorstroom naar de
WGA-loonaanvulling of de WGA-vervolguitkering toenemen. In augustus
2010 was sprake van ruim 3 000 lopende WGA-vervolguitkeringen. Op dat
moment werd een zeer beperkt aantal WGA-vervolguitkeringen geëxporteerd buiten de EU (minder dan 10). Het is de verwachting dat dit aantal
de komende jaren groeit omdat de WIA pas sinds eind 2005 bestaat en
iemand pas een uitkering op grond van de Wet WIA kan krijgen twee jaar
na aanvang van zijn arbeidsongeschiktheid. Uitkeringsgerechtigden met
een loongerelateerde WGA-uitkering komen vervolgens pas na enige tijd
in aanmerking voor de WGA-vervolguitkering.
Verzekerden die een WGA-vervolguitkering ontvangen, kunnen in
aanmerking komen voor een toeslag ingevolge de Toeslagenwet (TW). De
toeslag is volgens de nationale wetgeving in beginsel een niet exporteerbare uitkering. Export geschiedt echter nog wel op grond van de met
verschillende landen gesloten bilaterale verdragen. De regering wil
voorkomen dat de toepassing van het woonlandbeginsel ten aanzien van
de WGA-vervolguitkering teniet wordt gedaan door een navenante
verhoging van de toeslag. Daartoe wordt in dit wetsvoorstel geregeld dat
het woonlandbeginsel eveneens wordt toegepast op het sociaal minimum
zoals opgenomen in de TW. De toeslag vult de WGA-vervolguitkering
immers aan tot dat minimum indien deze WGA-vervolguitkering minder
bedraagt.
7. Overige aspecten
Invoering van het woonlandbeginsel heeft ook gevolgen voor de
uitvoering en de handhaving. Verder zal het woonlandbeginsel gedifferentieerd in werking treden.
Uitvoering kinderbijslag en kindgebonden budget
Invoering van het woonlandbeginsel zal er toe leiden dat het, nog meer
dan nu, voor de vaststelling van de hoogte van de uitkering belangrijk zal
zijn dat duidelijkheid bestaat over waar de belanghebbende en/of het kind
woont.
Een uniforme beoordeling van het toepasselijke woonland door de SVB
en de Belastingdienst/Toeslagen is van groot belang. Dat wordt verzekerd
door de voorgestelde leden 10 en 11 van artikel 2 WKB waarin immers
wordt bepaald dat de beoordeling van het woonland van een kind in het
kader van de AKW door de Belastingdienst/Toeslagen zal worden
overgenomen ten aanzien van het kindgebonden budget. Deze systematiek sluit aan bij de bepaling van een kind waarvoor recht bestaat op
kindgebonden budget. Daarvoor wordt immers ook aangesloten bij het
kindbegrip zoals gehanteerd binnen de sociale zekerheid. De bepaling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

10

het land waar het kind of de kinderen wonen, kan hierdoor plaatsvinden
op dezelfde uniforme wijze als de bepaling van het woonland ten behoeve
van het recht op kindgebonden budget. De Belastingdienst/Toeslagen
volgt ten aanzien van het bepalen van het woonland het oordeel van de
SVB, waarna de Belastingdienst/Toeslagen de hoogte van het toe te
kennen kindgebonden budget bepaalt.
Handhaving
In het kader van de handhaving is de Gemeentelijke basisadministratie
(GBA) het beginpunt voor de vaststelling waar een belanghebbende of
kind woont. De SVB en het UWV kunnen van deze, in het GBA
opgenomen gegevens, gebruikmaken voor de uitvoering van haar
wettelijke taken.
Bezien zal worden of een landelijke registratie van verleende vrijstellingen
op grond van de Leerplichtwet kan worden gebruikt door de uitvoering
om in het kader van de kinderbijslag te controleren of een leerplichtig kind
onderwijs buiten Nederland volgt. Een wetsvoorstel voor de registratie
van vrijstellingen op grond van de Leerplichtwet is in voorbereiding.
Daarnaast krijgt de uitvoering bij aanvaarding van het wetsvoorstel
huisbezoeken (Kamerstukken, 31 929) een instrument in handen om door
middel van een aanbod tot huisbezoek de woonsituatie van de belanghebbende of het kind makkelijker te controleren.
Uitkeringsgerechtigden dienen op grond van de informatieplicht die in de
verschillende wetten is opgenomen1 zelf alle feiten en omstandigheden te
melden aan de uitvoerende instantie die van belang zijn voor de
vaststelling van de hoogte van de uitkering. Als het woonlandbeginsel
wordt ingevoerd, vallen derhalve gegevens met betrekking tot het
woonland van de uitkeringsgerechtigde en/of zijn kind(eren) derhalve ook
onder deze informatieverplichting.
Inwerkingtreding
De regering streeft ernaar de gewijzigde wetgeving rond 1 januari 2012 te
publiceren en voor alle in hetwetsvoorstel genoemdewetten op 1 juli 2012
in werking te laten treden, met uitzondering van de Wet ophet kindgebonden budget. De wijzigingen in de WKB zullen om uitvoeringstechnische redenen (met name de door de Belastingdienst/Toeslagen
gehanteerde jaarsystematiek) met ingang van 1 januari 2013 in werking
treden. Op het moment dat het wijzigingsvoorstel door het parlement
isaangenomen, zal hier publicitair aandacht aan worden besteed. De
uitvoeringsorganen zullen direct na publicatie van de wet hun klanten
hierover informeren via de geëigende communicatiekanalen. Op deze
manier wordt alle betrokkeneneen periode van minimaal een half
jaargegeven waarin maatregelen kunnen worden getroffen om de
eventuele toekomstige verlaging van de uitkering of de tegemoetkoming
op te vangen.
8. Financiële gevolgen
Het woonlandbeginsel wordt toegepast op de AKW, WKB,
WGA-vervolguitkering en de Anw. Het woonlandbeginsel wordt vastgesteld op basis van de koopkrachtpariteiten zoals deze periodiek worden
vastgesteld door de Wereldbank (zie hiervoor paragraaf 2). Binnen de EU
zal het woonlandbeginsel niet worden toegepast.
1
Deze plicht is opgenomen in artikel 35 Anw,
artikel 15 AKW, artikel 27 Wet WIA en voor wat
de WKB betreft is deze plicht opgenomen in
artikel 17 van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (AWIR).

Budgettaire gevolgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

11

Toelichting: de uitvoeringskosten zijn afgerond op hele miljoenen; de
exacte omvang daarvan wordt nader toegelicht in deze paragraaf.
De besparing op de uitkeringslasten AKW blijft stabiel, maar schommelt
door afrondingsverschillen in de tabel. De uitkeringslasten Anw nemen af,
omdat de instroom afneemt. Personen die vóór 1950 zijn geboren kunnen
onder voorwaarden instromen in de Anw, vanaf 2015 zijn zij 65 jaar oud
en ontvangt deze groep AOW.
Achtergrond
Om een beeld te geven van de omvang van de export is onderstaande
tabel opgenomen.
Uitkering

AKW
Anw
Anw-tg
WKB
WGA

Aantallen
export

w.v. buiten
EU

49 700
7 700
7 700
12 300

14 200
2 600
2 600
1 700

Export
uitkeringslasten

w.v. buiten
EU

Jaar

€ 49 mln
€ 68 mln
€ 2 mln
€ 13 mln
verwaarloosbaar

€ 14 mln
€ 36 mln
€ 1 mln
€ 1 mln

Ultimo 2009
Ultimo 2009
Ultimo 2009
2010

De woonlandfactor wordt uitgedrukt in categorieën afgerond op tientallen
procenten waarbij de afronding zal geschieden in het voordeel van de in
het buitenland woonachtige.
Niet alle personen buiten de EU worden getroffen door de maatregel.
Voor landen buiten de EU met een met Nederland vergelijkbaar kostenniveau zal de factor 100% zijn en daar merkt men feitelijk niets van de
invoering van het woonlandbeginsel, omdat de uitkeringen dan op gelijke
hoogte blijven. Australië en Nieuw-Zeeland zijn landen met een vergelijkbare koopkrachtpariteit. Aangezien de meeste uitkeringen worden
geëxporteerd naar Turkije en Marokko heeft een substantieel deel van de
besparing betrekking op uitkeringen in die landen.
Administratieve lasten
De administratieve lasten worden berekend aan de hand van bovenstaande tabel met uitkeringslasten. Aan het wetsvoorstel zijn administratieve lasten verbonden. De administratieve lasten voor burgers nemen toe
met ongeveer 15 000 uren en € 8 000. De voornaamste administratieve
lasten toename kan worden toegeschreven aan het lezen van brieven en
het maken van bezwaar door burgers. Dit is in beginsel een eenmalig
effect.
Uitvoeringskosten
De Sociale verzekeringsbank (SVB) zal voor de invoering van het
wetsvoorstel éénmalig kosten maken ten bedrage van € 1,2 mln (verdeeld
over tweede helft 2011, eerste helft 2012). De structurele uitvoeringskosten zullen € 0,4 mln per jaar bedragen. Als gevolg van de invoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

12

halverwege het jaar zullen de structurele kosten in 2012 lager uitvallen. De
uitvoeringskosten voor het UWV zijn verwaarloosbaar.
Inkomenseffecten
Het inkomensverlies van de invoering van het woonlandbeginsel hangt af
van het kostenniveau in het woonland van de belanghebbenden. In de
tabel hieronder staan een aantal voorbeelden met de korting die wordt
toegepast op het te ontvangen bedrag als het kostenniveau in een land
lager ligt. De bedragen zijn op jaarbasis en gebaseerd op 2011.
Kostenniveau
in land
tov
Nederland

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%

Korting van
de kinderbijslag bij 2
kinderen
tussen 5 en
11 jaar.

Korting van
het kindgebonden
budget bij 2
kinderen
tussen 5 en
11 jaar.

Korting van
de WGAvervolguitkering voor
een
alleenstaande 80%
arbeidsongeschikt.

Korting van
de
Anw-uitkering
voor een
huishouden
met kinderen

Korting van de
Anw-uitkering
voor een
huishouden
zonder
kinderen

€0
€ 189
€ 379
€ 568
€ 758
€ 947
€ 1 136
€ 1 326
€ 1 515
€ 1 705

€0
€ 147
€ 293
€ 440
€ 586
€ 733
€ 880
€ 1 026
€ 1 173
€ 1 319

€0
€ 802
€ 1 604
€ 2 406
€ 3 208
€ 4 010
€ 4 812
€ 5 614
€ 6 416
€ 7 218

€0
€ 1 730
€ 3 460
€ 5 190
€ 6 920
€ 8 650
€ 10 380
€ 12 110
€ 13 839
€ 15 569

€0
€ 1 408
€ 2 816
€ 4 224
€ 5 632
€ 7 040
€ 8 449
€ 9 857
€ 11 265
€ 12 673

9. Ontvangen commentaren

1
Brief van 5 april 2011 met kenmerk
LOMTB20110028.
2
Brief van 24 maart 2011 met kenmerk
2011/1478.
3
Brief van 8 april 2011 met kenmerk
RvB.56/11/ES/ptb.
4
Brief van 31 maart 2011 met kenmerk
SBK/82644/AB/EvH

Het wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan de Inspectie Werk en
Inkomen (IWI), de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en het Uitvoeringsorgaan werknemersverzekeringen (UWV). Ook de samenwerkingsverbanden van het Landelijk Overleg Minderheden (LOM) hebben
commentaar geleverd.1
De IWI heeft geen opmerkingen over de toezichtbaarheid. De redactionele
opmerkingen van het IWI zijn verwerkt in het wetsvoorstel2. De SVB acht
het wetsvoorstel technisch uitvoerbaar, maar vindt invoering per 1 januari
2012 niet reëel. De SVB stelt voor alle gevallen (bestaande en nieuwe
gevallen) tot 1 juli 2012 te informeren over het woonlandbeginsel en het
woonland per 1 juli 2012 voor alle gevallen toe te passen.3 Dit advies is
overgenomen.
Het UWV acht het wetsvoorstel uitvoerbaar en handhaafbaar. Wel zien het
UWV en de SVB een risico in relatie tot het verdragsrecht. Verder merkt
het UWV op dat toepassing van de woonlandfactor in bepaalde niet-EU
landen gecompenseerd wordt door de toeslag die op verdragsrechtelijke
gronden het inkomen alsnog aanvult als het gezinsinkomen onder het
toetsbedrag ligt.4 Het UWV en de SVB gaan uit van de vooronderstelling
dat met de introductie van het woonlandbeginsel een verboden wooneis
in het kader van het verdragenrecht wordt gesteld. Het woonland is echter
niet bepalend voor het recht op een uitkering of een tegemoetkoming,
maar is een factor in de berekening van de hoogte van de uitkering of een
tegemoetkoming. Na invoering van het woonlandbeginsel vloeit uit de
Nederlandse wetgeving voort hoe hoog een uitkering is en die uitkering
wordt geëxporteerd.
Naar aanleiding van de hiervoor genoemde suggestie van het UWV is
besloten het woonlandbeginsel ook toe te passen op de toeslag op grond
van de TW die de WGA-vervolguitkering aanvult.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

13

De LOM-samenwerkingsverbanden hebben fundamentele bezwaren tegen
invoering van het woonlandbeginsel in de sociale zekerheid. Zij achten het
voorstel juridisch onhoudbaar en vinden dat het tot indirecte discriminatie
zou leiden. De regering stelt zich op het standpunt dat hiervan geen
sprake is. Het woonlandbeginsel maakt geen onderscheid naar nationaliteit en toepassing ervan leidt er niet toe dat een bepaalde groep
ongunstiger wordt behandeld dan een andere; hooguit wordt een
onbedoelde bevoordeling ongedaan gemaakt.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I Algemene Kinderbijslagwet
Onderdeel A
In de AKW wordt in artikel 12 in een nieuw tweede lid geregeld dat de
hoogte van de kinderbijslag met betrekking tot een kind dat niet in
Nederland, een van de andere lidstaten van de Europese Unie, een andere
staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte of Zwitserland woont (hierna: in het buitenland woont)
wordt bepaald door het kostenniveau van dat land (in een percentage dat
een weergave is van de verhouding tussen het kostenniveau in het
desbetreffende land en het kostenniveau in Nederland). Het percentage
kan niet boven de honderd komen. De percentages worden bij ministeriële regeling vastgesteld voor de verschillende landen.
Onderdeel B
Dit betreft een technische aanpassing.
Artikel II Algemene nabestaandenwet
Onderdelen A en D
In de Anw wordt in de artikelen 17, 29 en 29a geregeld dat de hoogte van
de nabestaanden- en wezenuitkering evenals de Anw-tegemoetkoming met betrekking tot een nabestaande of wees die in het buitenland
woont, wordt bepaald door het kostenniveau van dat land (in een
percentage van het kostenniveau in Nederland). Het percentage kan niet
boven de honderd komen. De percentages worden bij ministeriële
regeling vastgesteld voor de verschillende landen.
Onderdeel B
Op de nabestaandenuitkering wordt inkomen in mindering gebracht. Een
deel van het inkomen uit arbeid wordt echter vrijgelaten. Met dit
onderdeel wordt geregeld dat de hoogte van dat vrij te laten bedrag wordt
aangepast indien de nabestaande in een land woont waarin op grond van
het nieuwe artikel 17, derde lid, een lager bedrag voor de nabestaandenuitkering geldt. Het vrij te laten bedrag wordt met eenzelfde percentage
verlaagd als de bruto-nabestaandenuitkering.
Onderdeel C en E
In de Anw wordt in de artikelen 25 en 29a geregeld dat de hoogte van de
halfwezenuitkering evenals de Anw-tegemoetkoming ten behoeve van de
halfwees die in het buitenland woont, wordt bepaald door het kostenniveau van dat land (in een percentage van het kostenniveau in
Nederland). Het percentage kan niet boven de honderd komen. De
percentages worden bij ministeriële regeling vastgesteld voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

14

verschillende landen. Indien er sprake is van meer halfwezen ten behoeve
waarvan één recht op halfwezenuitkering bestaat dan wordt er geen
percentage toegepast indien een van deze halfwezen níet in het
buitenland woont. Indien alle halfwezen in verschillende landen wonen
waarvoor percentages zijn vastgesteld bij ministeriële regeling dan wordt
de hoogte van de halfwezenuitkering altijd door het hoogste percentage
bepaald.
Onderdeel F
Met dit onderdeel wordt geregeld dat de vakantie-uitkering ook evenredig
wordt verlaagd indien op grond van het woonlandbeginsel recht bestaat
op een lagere nabestaandenuitkering.
Onderdeel G
Met dit onderdeel wordt geregeld dat het woonlandbeginsel ook van
toepassing is op nabestaanden- en halfwezenuitkeringen op grond van
het overgangsrecht van artikel 67 van de Anw in verband met de
intrekking van de Algemene Weduwen- en Wezenwet.
Artikel III Wet op het kindgebonden budget
Onderdeel A
Bij het Besluit houdende departementale herindeling met betrekking tot
kindregelingen (Staatscourant 2010, nr. 16542) wordt de minster van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid onder meer belast met het behartigen
van aangelegenheden op het terrein van het kindgebonden budget. Dit
onderdeel is een technische aanpassing van de Wet op het kindgeboden
budget aan de overdracht van de verantwoordelijkheid voor deze wet van
de minister voor Jeugd en Gezin aan de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.
Onderdeel B
In het nieuwe tiende lid van artikel 2 van de WKB wordt met betrekking tot
de situatie dat de ouder recht heeft op kindgebonden budget voor één
kind geregeld dat de hoogte van het kindgebonden budget, zoals dat is
berekend op grond van artikel 2, tweede lid, onderdeel a, en – indien van
toepassing – het vierde, vijfde of zesde lid, wordt vermenigvuldigd met
een bij ministeriële regeling vastgesteld percentage dat is bepaald door
het kostenniveau van het land waar het kind woont. Evenals voor de
kinderbijslag wordt dit berekend aan de hand van een percentage dat de
verhouding tot het Nederlandse kostenniveau weergeeft.
In het elfde lid wordt de situatie geregeld dat de ouder recht heeft op
kindgebonden budget voor meer dan een kind en een of meer van die
kinderen in het buitenland woont. Het kindgebonden budget bedraagt in
dat geval een volgens bij ministeriële regeling te stellen regels vastgesteld
bedrag. Dat bedrag is gebaseerd op de verhouding tussen het kostenniveau van het land waar het desbetreffende kind woont of de desbetreffende kinderen wonen en dat van Nederland.
Artikel IV Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
Onderdelen A, B en C
In het nieuwe tweede lid van artikel 62 van de Wet WIA wordt geregeld
dat de hoogte van de WGA-vervolguitkering van de uitkeringsgerechtigde
die in het buitenland woont wordt bepaald door het kostenniveau van dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

15

land. Het percentage dat de verhouding tot het Nederlandse kostenniveau
weergeeft kan niet boven de honderd komen. De percentages worden bij
ministeriële regeling vastgesteld voor de verschillende landen. In het
nieuwe derde lid van artikel 62 van de Wet WIA wordt geregeld dat de op
grond van het nieuwe tweede lid aangepaste uitkering niet alsnog tot het
in Nederland geldende sociaal minimum wordt aangevuld op grond van
de TW. De bedragen die in de TW worden genoemd worden vastgesteld
op het percentage dat voor het desbetreffende land bij ministeriële
regeling is vastgesteld en ook het minimumloon wordt, voor zover het de
toepassing van de TW betreft, aan het kostenniveau van dat land
aangepast.
De artikelen 13, derde lid, en 83, tweede lid, van de Wet WIA worden
technisch aangepast in verband met de vernummering van artikel 62,
derde lid, tot artikel 62, vierde lid.
Artikel V Inwerkingtreding
De regering beoogt het wetsvoorstel voor de AKW, Anw en de
WGA-vervolguitkering op 1 juli 2012 in werking te laten treden. De
wijzigingen in de WKB zullen om uitvoeringstechnische redenen met
ingang van 1 januari 2013 in werking kunnen treden.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 878, nr. 3

16