Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 861

Beleidsdoorlichting Infrastructuur en Waterstaat

Nr. 60

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2020
Hierbij informeer ik u over de opzet van de beleidsdoorlichting van
begrotingsartikel 11 Integraal waterbeleid van Hoofdstuk XII van de
rijksbegroting. Hierbij zullen ook de relevante onderdelen van het
Deltafonds worden betrokken. De beleidsdoorlichting heeft voornamelijk
betrekking op het op orde houden van een duurzaam watersysteem,
waarbij waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit centraal
staan. Conform de wens van uw Kamer informeer ik u, voorafgaand aan
de start van de beleidsdoorlichting, over de opzet van de beleidsdoorlichting1.
Het doel van de beleidsdoorlichting is om een beeld te krijgen van de
mate van doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid dat
valt onder het huidige begrotingsartikel 11 inclusief de relevante
onderdelen van het Deltafonds en wat de mogelijkheden zijn om het
beleid te verbeteren.
In deze brief wordt achtereenvolgens ingegaan op de doelstelling van het
beleid, de beleidsonderdelen van artikel 11 en het Deltafonds en de scope
van de beleidsdoorlichting, de opzet van de beleidsdoorlichting, de
onafhankelijke beoordeling en de planning.
Doelstelling van beleid
De beleidsdoorlichting van artikel 11 Integraal waterbeleid vindt plaats op
basis van de algemene doelstelling die in de I&W-begroting van 2019 in
artikel 11 is geformuleerd:
Het op orde houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland droge voeten heeft, over

1

kst-32861-60
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Motie van het lid Harbers c.s., Kamerstuk 34 000, nr. 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 861, nr. 60

1

voldoende zoetwater beschikt en schoon (drink)water heeft en kan blijven
gebruiken, nu en in de toekomst.
De beleidsdoorlichting heeft betrekking op de periode 2014–2019 en
beschouwt het gehele artikel. Er is echter een nauwe relatie tussen
artikel 11 en onderdelen van het Deltafonds. Bij de I&W-begroting ligt de
nadruk op beleidsvoorbereiding en bijdragen aan derden, de uitvoeringsgelden zijn ondergebracht in het Deltafonds.
Beleidsonderdelen en scope van de beleidsdoorlichting
Focus bij de beleidsdoorlichting zijn de 16 vragen uit de Regeling
periodiek evaluatieonderzoek (RPE). Bij de beantwoording zal gebruik
worden gemaakt van de handreiking beleidsdoorlichtingen. Nagegaan
wordt wat er gedaan is met de aanbevelingen uit de vorige beleidsdoorlichting en gestreefd wordt om een uitspraak te doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van een substantieel deel van de budgetten in
de periode 2014 tot 2019. Verwacht wordt dat er voldoende verantwoordingsinformatie is om hierover in de komende beleidsdoorlichting een
uitspraak te kunnen doen. Mocht tijdens de uitvoering van de beleidsdoorlichting blijken dat dit in onvoldoende mate het geval is, dan wordt ernaar
gestreefd om additioneel onderzoek te laten uitvoeren.
De uit te voeren beleidsdoorlichting heeft betrekking op de periode
2014–2019. Deze periode sluit aan op de vorige beleidsdoorlichtingen:
Waterkwantiteit (2014) en Waterkwaliteit (2015). In 2016 zijn de beleidsartikelen 11 (Waterkwantiteit) en 12 (Waterkwaliteit) in de beleidsbegroting H. XII samengevoegd tot het huidige Beleidsartikel 11 Integraal
waterbeleid.
Het huidige begrotingsartikel 11 bevat vier onderdelen: Algemeen
waterbeleid (11.01), Waterveiligheid (11.02), Grote oppervlaktewateren
(11.03) en Waterkwaliteit (11.04).
Hoofdstuk XII Beleidsartikel 11 Integraal waterbeleid
Artikel

Begroting 2019
Uitgaven x 1.000

11.01
Algemeen waterbeleid
11.02
Waterveiligheid
11.03
Grote oppervlaktewateren
11.04
Waterkwaliteit

33.424

Totaal

45.362

2.992
2.408

6.538

Doel

Instrumenten

Onder andere klimaatadaptatie, geocentrifuge en
beleidsadvisering RWS
Gericht op alle primaire waterkeringen in Nederland
en regionale waterkeringen in beheer van het rijk
Ontwikkelen van een integrale aanpak

Opdrachten, subsidies en bijdragen

Ontwikkelen van beleid ten behoeve van het
bereiken van een goede ecologische en chemische
waterkwaliteit van de oppervlaktewateren en het
grondwater

Opdrachten, subsidies en bijdragen

Opdrachten
Opdrachten

Bovengenoemde onderdelen worden hieronder kort toegelicht.
• Bij Algemeen waterbeleid gaat het o.a. om het ontwikkelen van kennis,
educatie en het uitvoeren van onderzoek.
• Bij Waterveiligheid gaat het om ondersteunende werkzaamheden en
onderzoeken gericht op alle primaire waterkeringen in Nederland en
regionale waterkeringen in beheer van het rijk.
• Bij Grote oppervlaktewateren worden samen met andere departementen en gebiedspartners gebiedsagenda’s voor de grote oppervlaktewateren ontwikkeld.
• Waterkwaliteit richt zich op het ontwikkelen van beleid ten behoeve
van het bereiken van een goede ecologische en chemische waterkwaliteit van de oppervlaktewateren en van het grondwater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 861, nr. 60

2

Het gaat in artikel 11 voornamelijk om beleidsvoorbereidende activiteiten
en om subsidies aan kennisinstellingen. De uitvoeringsgelden met
betrekking tot het waterbeleid zijn ondergebracht in het Deltafonds.
Omdat de uitgaven op artikel 11 beperkt zijn en een oordeel over
doelmatigheid en doeltreffendheid moeilijk te geven is, ligt de nadruk in
de beleidsdoorlichting op de relevante artikelen uit het Deltafonds van
waaruit het leeuwendeel van de uitgaven wordt gedaan. De voor de
beleidsdoorlichting relevante onderdelen zijn samengevat in onderstaande tabel.
Hoofdstuk J Deltafonds
Artikel

Begroting 2019
Uitgaven x 1.000

1. Investeren in
waterveiligheid

407.172

2. Investeren in
zoetwatervoorziening
4. Experimenten

25.244

7. Investeren in
waterkwaliteit

84.443

Totaal binnen scope
Doorlichting

549.326

32.467

Doel

Instumenten

Het Rijk investeert in waterveiligheid om te voldoen
aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen en het Rijk en
om een bijdrage te leveren aan het beheer van de
Rijkswateren
Een duurzame zoetwatervoorziening die economisch
doelmatig is: voorkomen van tekorten
De waterwet voorziet in een experimenteerbepaling
die het mogelijk maakt om uitgaven te doen op
andere beleidsterreinen zoals natuur, milieu of
economische ontwikkeling.
Het op orde krijgen en houden van een duurzaam
watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare
kosten, waardoor Nederland schoon (drink)water
heeft

HWBP-2, Ruimte voor de Rivier, Maaswerken en overige aanlegprojecten

Realisatieprogramma zoetwatervoorziening
Markerwadden, Afsluitdijk

Realisatieprogramma kaderrichtlijn water

In het kort betreft het de volgende uitgaven:
• Investeren in waterveiligheid (Deltafonds artikel 1): het betreft hier
investeringen van het rijk om te voldoen aan de wettelijke normen van
de primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen en het rijk.
Het betreft hier o.a. uitgaven t.b.v. het HWBP-2, Ruimte voor de Rivier,
Maaswerken en overige aanlegprojecten.
• Bij Investeren in zoetwatervoorziening (Deltafonds artikel 2) gaat het
om investeringen in een duurzame zoetwatervoorziening die economisch doelmatig is, waarbij tekorten worden voorkomen.
• Het Experimenteerartikel (Deltafonds artikel 4) staat ten dienste van
een integrale uitvoering van het Deltaprogramma en biedt de
mogelijkheid tot een integrale bekostiging.
• Het artikel Waterkwaliteit (Deltafonds artikel 7) richt zich op het op orde
krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland schoon (drink)water
heeft. Uitgaven worden o.a. gedaan voor het Realisatieprogramma
Kaderrichtlijn Water.
Bovenstaande artikelen omvatten ruim de helft van alle uitgaven uit het
Deltafonds. Naast bovengenoemde uitgaven worden uit het Deltafonds
aanzienlijke uitgaven gedaan ten behoeve van Beheer, onderhoud en
vervanging (circa 180 miljoen) die betrekking hebben op het duurzaam op
orde houden van het watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare
kosten, zodat Nederland droge voeten heeft. Omdat Beheer en
onderhoud, vervanging en renovatie en de daarmee samenhangende
apparaatsuitgaven niet direct samenhangen met beleidsontwikkeling
maar een direct gevolg zijn van vroegere beleidsbeslissingen, worden
deze niet meegenomen in de doorlichting. De evaluatie van deze uitgaven
vindt bovendien plaats in een ander kader. Hierover wordt uw Kamer
afzonderlijk geïnformeerd, met name via externe audits die in de tweede
helft van 2020 beschikbaar komen, zoals toegezegd in de brief «Ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 861, nr. 60

3

lingen instandhouding Rijksinfrastructuur» van 28 mei 2019 (Kamerstuk
35 000 A, nr. 98). Netwerkgebonden kosten (circa 310 miljoen) worden in
deze beleidsdoorlichting evenmin meegenomen, omdat het merendeels
om kosten van RWS als uitvoeringsorganisatie gaat. Op basis van de
Regeling agentschappen wordt RWS ten minste eens in de vijf jaar
doorgelicht, voor het laatst in 2016. De doorlichting RWS heeft als doel
inzicht geven in het functioneren van het agentschap RWS in het licht van
de Regeling agentschappen op de gebieden governance, financieel
beheer, doelmatigheid en bekostiging.
In de beleidsdoorlichting wordt aangesloten op de rollen en verantwoordelijkheden van het ministerie, zoals vermeld in artikel 11 van de
begroting van I&W. In dat kader zal ook een uitspraak worden gedaan of
de huidige indicatoren en kengetallen richtinggevend genoeg zijn voor de
beoordeling of het beleid zich voldoende doeltreffend en doelmatig
ontwikkelt. De omvang van de (rijks-) uitgaven zijn hierin leidend. Dat
betekent bijvoorbeeld, dat de beleidsdoorlichting zich niet expliciet richt
op de doeltreffendheid en doelmatigheid van co-financiering van
rijksbeleid, of op delen van beleid of daarmee verweven bestuurlijke
afspraken en akkoorden waaraan geen beleidsuitgaven zijn gekoppeld.
Deze instrumenten zullen in de beleidsdoorlichting wel worden meegenomen om te bepalen of er gebruik wordt gemaakt van een juiste
instrumentenmix.
Opzet
De beleidsdoorlichting zal worden uitgevoerd conform de eisen van de
RPE. De in de toelichting bij deze regeling genoemde vragen vormen de
leidraad van de beleidsdoorlichting. Het onderzoek zal door middel van
een beleidsreconstructie een beschrijving geven van de doelstellingen van
het gevoerde beleid en aangeven in hoeverre de doelstellingen van het
gevoerde beleid en daarmee samenhangende uitgaven doeltreffend en
doelmatig zijn geweest. Daarbij zal ook aandacht worden geschonken aan
mogelijke verbeteringen. De beleidsdoorlichting is een syntheseonderzoek
dat is gebaseerd op reeds uitgevoerde (evaluatie)onderzoeken,
monitoring en andere bronnen. Daarnaast kunnen interviews onderdeel
vormen van het onderzoek. De nadruk zal liggen op de relevante
onderdelen van het Deltafonds, waar een groot deel van het beschikbare
budget mee gemoeid is.
De beleidsdoorlichting zal worden uitgevoerd door een onafhankelijk
extern onderzoeksbureau. Voor de begeleiding van het onderzoek wordt
een begeleidingscommissie samengesteld van betrokken personen
binnen en buiten het Ministerie van I&W.
Onafhankelijk oordeel beleidsdoorlichting
Aan een onafhankelijk deskundige zal worden gevraagd een oordeel te
geven over het uitgevoerde onderzoek. Deze zal in een vroeg stadium van
de uitvoering van de beleidsdoorlichting worden betrokken. De opdracht
aan de onafhankelijk deskundige richt zich op het geven van een oordeel
over de wijze waarop de beleidsdoorlichting wordt opgezet en is
uitgevoerd, waarbij getoetst wordt aan de in de RPE gestelde kwaliteitseisen. De bevindingen van de deskundige zullen samen met het
eindrapport van de beleidsdoorlichting aan uw Kamer worden gezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 861, nr. 60

4

Planning
De afronding van de beleidsdoorlichting staat geprogrammeerd voor
2021. Ik verwacht het resultaat van de beleidsdoorlichting en de bevindingen van de onafhankelijk deskundige in de tweede helft van 2021 aan
uw Kamer te kunnen aanbieden, voorzien van een beleidsreactie.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 861, nr. 60

5

Bijlage 1

Overzicht Beleidsdocumenten en Evaluaties/onderzoeken
Beleidsdocumenten
– Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (2018)
– Comptabiliteitswet (2016)
– I&W-begrotingen en jaarverslagen H. XII (2014–2019)
– Deltafonds-begrotingen en jaarverslagen H. J (2014–2019)
Evaluaties en onderzoeken Integraal Waterbeleid
Bron: jaarverslagen van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat 2018 en 2019 (TK vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII,
nr.1 en TK vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1)
Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van
beleid
– CPB: overstromingsrisico’s (2017)
– Ex ante evaluatie SGBP’s (2015)
– Nader onderzoek Windenergie op Zee – aanvulling Hollandse Kust
(2016)
– Deltaprogramma Nationaal Waterplan 2016–2021 (2014)
– Evaluatie doelmatigheid drinkwater (evaluatie van hfd 5 van de
drinkwaterwet) (2017)
– Nationale analyse en ex ante evaluatie van het waterkwaliteitsbeleid:
Delta-aanpak waterkwaliteit (2019)
– Advies van Bureau ICT-toetsing (BIT) over het programma Landelijk
Meetnet Water 2 (2018)
Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van
beleid
– Beleidsdoorlichting Beleidsartikel 11 Waterkwantiteit (2014)
– Beleidsdoorlichting Beleidsartikel 12 Waterkwaliteit (2015)
– Methode ex-post doelmatigheidsonderzoek waterveiligheidsprojecten
(2016)
– Pilot ex-post doelmatigheidsonderzoek waterveilheidprojecten (2018)
– Effectenonderzoek ex-post: evaluatie van enkele onderdelen van de
waterwet (2014)
– Effectenonderzoek ex-post: evaluatie Waterschapswet verkiezingsstelsel (2014)
– Tussentijdse evaluatie Bestuursakkoord water (2015/2017)
– MIRT-onderzoeken ihkv het Deltaprogramma gericht op voorstellen
van het Deltaprogramma in 2014 voor de Deltabeslissingen (2014)
– Eindevaluatie Ruimte voor de Rivier en Maaswerken (2018)
– Evaluatie Deltawet (2016)
– Diverse voortgangsrapportages ihkv de Regeling grote projecten
(2018), o.a. HWBP, Ruimte voor de Rivier en Maaswerken
– Evaluatie structuurvisie Waddenzee (2015)
– Deltaprogramma Zoetwater: Evaluatie waterbeschikbaarheid (2019)
– Deltaprogramma rapport «Koers houden in de Delta» (2016)
– Wettelijke ex post evaluatie Deltawet Waterveiligheid en Zoetwatervoorziening (2016)
– Evaluatie water-RO; Naar een vloeiende lijn (2016)
– Tussentijdse beleidsevaluatie 3 grote waterveiligheidsprogramma’s
o.a. Ruimte voor de Rivier en Maaswerken (2016)
– Evaluatie structuurvisie derde nota Waddenzee (2016)
– (Tussentijdse) evaluatie Samenwerkingsagenda Beheer Waddenzee
(2017)
– HWBP onderzoek kostenontwikkeling (feitenrelaas (2019)
– Evaluatie subsidieregeling HWBP (2020)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 861, nr. 60

6

Overig onderzoek
– Policy dialogue naar aanleiding van OESO-onderzoek gericht op
toekomstige opgaven in het waterbeheer (2014)
– Jaarlijkse voortgangsrapportage waterbeleid in Nederland 2014 (Water
in beeld) (2014)
– Periodieke toetsing van primaire waterkeringen (2014)
– Toetsing van de Basiskustlijn (2018)
– Verkenning van de veiligheid in Nederland fase 2 (2015)
– 5-jaarlijkse evaluatie activiteiten Schelde-estuarium (2019)
– Nader onderzoek naar de doorwerking van het Besluit algemene regels
ruimtelijke ordening voor het Waddengebied. (2015)
– De kwaliteit van het drinkwater in Nederland (2018)
– Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer (2019)
– Midterm review beleidsnota drinkwater (2019)
– Eindrapport visitatiecommissie Waterketen (2015)
– Beleidsevaluatie legionellapreventie (2016)
– Jaarevaluatie drinkwatertarieven (2019)
– Bescherming drinkwaterbronnen in het nationaal beleid (2013)
– Bedrijfsvergelijking in de drinkwatersector (2014)
– Beleidsverkenning Toekomstige rol en ambitie Rijk en Regio voor het
Waddengebied (2017)
– Evaluatie nieuwe regelgeving voor badinrichtingen (2019)
– Toetsing van de basiskustlijn (jaarlijks) (2019)
– Jaarlijkse voortgangsrapportage De staat van ons water (2019)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 861, nr. 60

7