6
Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas
Aan de orde is het VSO Vaststelling Notitie reikwijdte en
detailniveau planMER Schaliegas (33952, nr. 13).
De voorzitter:
Ik geef in dit VSO als eerste het woord aan mevrouw
Ouwehand van de Partij voor de Dieren.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Met betrekking tot de vraag of wij wel of niet
zouden moeten overgaan tot schaliegaswinning en of wij
daarnaar onderzoek moeten doen, is er veel veranderd in
de afgelopen tijd. De Kamer heeft inmiddels gezegd: een
moratorium op die opsporingen zolang dit kabinet zit. Dan
ligt het ook voor de hand om de opsporingsvergunningen
die zijn afgegeven niet in de lucht te laten hangen en ook
duidelijkheid te geven aan de desbetreffende bedrijven. Ik
had daarover eerder een motie ingediend. Ik heb begrepen
dat de vergunningen, in elk geval in één geval, al verlopen
zijn en dat de minister zelf zich ook afvraagt: moet ik dat
verlengen of hoe heet dat; is dit nu een gedoogconstructie?
Ik zou graag als eerste een herbeoordeling door de minister
willen van mijn ingediende en toen aangehouden motie. Ik
overhandig die even aan de bode, zodat de minister weet
over welke motie het gaat.
Wij hebben hier een VSO over de planMER en de structuurvisie die daaruit zou kunnen voortvloeien. Daarover heb ik
een nieuwe motie.

Motie
De Kamer,

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de inspraakronde van de Notitie reikwijdte en detailniveau voor de planMER Schaliegas duizenden zienswijzen heeft opgeleverd, en de Commissie voor
de m.e.r. hierover een advies heeft opgesteld;
constaterende dat doordat er geen vernieuwde versie van
de NRD is opgesteld, en de concept-NRD en de reactienota
van de minister gezamenlijk als nieuwe NRD gelden, het
onduidelijk is in hoeverre het advies van de Commissie
voor de m.e.r. en de diverse zienswijzen nu wel en niet
worden meegenomen bij het opstellen van de planMER;
gelet op het belang om onderzoek naar schaliegaswinning
zorgvuldig uit te voeren;
verzoekt de regering, een nieuwe Notitie reikwijdte en
detailniveau voor de planMER Schaliegas te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 15 (33952).

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Het CDA wil graag van het kabinet weten hoe
de aangenomen motie van Samsom en Van Ojik wordt
uitgevoerd. Vallen proefboringen ook onder het moratorium
volgens het kabinet? Het CDA heeft grote vraagtekens bij
de winning van schaliegas en vraagt zich af of dat schoon,
veilig en met draagvlak kan. Onze drinkwatervoorziening
mag in geen geval in gevaar komen.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering voornemens is om direct na
het afronden van de planMER Schaliegas een structuurvisie
op te stellen;
overwegende dat een structuurvisie geen onderzoek meer
is, maar een beleidsvoornemen;
verzoekt de regering, na het afronden van de planMER
Schaliegas een nieuw besluitmoment in te bouwen en niet
direct over te gaan tot het opstellen van een structuurvisie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (33952).
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dan de tweede en laatste motie.

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

Schaliegas mag daarnaast de overgang naar een duurzame
energievoorziening niet belemmeren. Het CDA sluit niet uit
dat er in de toekomst ooit nog innovaties worden gedaan,
waardoor de winning van schaliegas op termijn veilig en
schoon zou kunnen plaatsvinden. Maar zelfs als dat zo is,
is het voor het CDA van belang dat er voldoende draagvlak
is onder de bevolking. Wij moeten richting toekomstige
generaties voorkomen dat er jaren na de winning nog problemen opduiken, zoals nu in Limburg bijvoorbeeld met de
steenkoolwinning het geval is.
In de planMER Schaliegas heeft de CDA-fractie vragen
gesteld over wat er gebeurt met het afvalwater. Ook tijdens
ons bezoek aan de VS bleek dat dit een van de grootste
zorgpunten is en dat dit daar nog verder wordt onderzocht.
De uitkomsten in de VS volgen pas in 2016.
Voor Twente is de zorg rondom afvalwater nu heel actueel.
Prof. Reijnders van de Universiteit van Amsterdam beweert
dat er door het transport van het afvalwater naar en de
opslag ervan in lege gasvelden in Twente aardbevingen,
bodemverzakkingen en bodemverontreinigingen zouden

11 december 2014
TK 36

36-6-1

kunnen voorkomen. Deelt de minister deze conclusies? Hoe
groot is het risico van lekkages tijdens het transport volgens
de minister? Worden bij de vergunningverlening voldoende
voorwaarden gesteld om de veiligheid te garanderen? Zijn
de mogelijke schadelijke effecten van de toegevoegde
stoffen aan het gebruikte water bij de winning van olie op
korte en lange termijn goed in beeld? In hoeverre wordt
het geïnjecteerde afvalwater gemonitord? Zijn er risico's
dat water uit de diepe ondergrond in ons oppervlakte- en
grondwater terechtkomt? Kan de minister een overzicht
geven van de verschillen tussen de vergunningverlening
in de Verenigde Staten en Nederland op dit gebied? In
hoeverre lopen de inwoners van Twente risico?

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber, Van
Tongeren en Ouwehand. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (33952).
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Mijn volgende motie luidt.

Motie
De voorzitter:
Mevrouw Van Tongeren, ik wil geen heel debat voeren. Ik
vind het prima als u één vraag stelt, maar we gaan niet
uitgebreid debatteren.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Het CDA was bij het overleg waarin de minister toezeggingen op de vragen van GroenLinks over dit dossier heeft
gedaan. Wij krijgen er dus al een heleboel informatie over.
Wil het CDA daar samen met GroenLinks op wachten, of
moeten er nu, vooruitlopend op die beantwoording al een
antwoord op deze vragen komen?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Wij hebben, zoals aangegeven tijdens dat debat, eerder
schriftelijke vragen over de planMER Schaliegas en met
name het afvalwater in de Tweede Kamer ingediend. De
zorg van GroenLinks deelt het CDA dus absoluut, mede
naar aanleiding van het bezoek dat wij gezamenlijk aan de
Verenigde Staten hebben gebracht. Over het afvalwater is
inderdaad een toezegging gedaan, maar ik benadruk hier
dat de omgang daarmee zeer cruciaal is in het kader van
de eventuele toekomstige omgang met schaliegas in dit
land.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. De ChristenUnie was, is en blijft tegen schaliegas.
Aangezien de Kamer een nieuwe motie heeft aangenomen,
dien ik de volgende motie in. Volgens mij is onderzoek naar
schaliegas en het opstellen van een structuurvisie namelijk
niet meer aan de orde.

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat boringvrije zones door de provincie
worden aangewezen om bewoond gebied, natuurgebieden
en waterwingebieden te beschermen;
overwegende dat strategische grondwatervoorraden voor
de drinkwatervoorziening in de Structuurvisie Ondergrond
(STRONG) worden aangewezen;
verzoekt de regering om boringvrije zones die door provincies zijn aangewezen en strategische grondwatervoorraden
vooraf uit te zonderen van schaliegaswinning over de volledige diepte,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber, Van
Tongeren en Ouwehand. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (33952).
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Het moge duidelijk zijn dat ik heel erg hoop dat de eerste
motie van mijn fractie wordt aangenomen, want dan is de
tweede motie overbodig. Ik ben er niet helemaal gerust op,
vandaar dat ik beide moties heb ingediend. Tot slot geef ik
aan dat ik in een groot debat zit over de hervormingen van
de zorg. Er zit een medewerker achter in de zaal. Ik verlaat
deze vergadering om terug te gaan naar het zorgdebat.

Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Voorzitter. Ik dien meteen de volgende motie in.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie
overwegende dat er geen noodzaak is tot het boren naar
en winnen van schaliegas in Nederland;
verzoekt de regering om de voorbereidingen voor de
Structuurvisie Schaliegas en onderzoek naar schaliegaswinning te beëindigen en om het bespaarde budget te investeren in onderzoek naar innovatieve, hernieuwbare energie,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat aardbevingen schade kunnen veroorzaken
aan zowel actieve als verlaten boorputten voor olie- en
gaswinning en dat hierdoor milieuschade kan ontstaan;

11 december 2014
TK 36

36-6-2

verzoekt de regering, vergunninghouders te verplichten om
na een aardbeving alle putten in de buurt van het epicentrum van de aardbeving te inspecteren op integriteit,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Tongeren. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (33952).

Zij krijgt nr. 20 (33952).
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Als afsluiting wil ik nog zeggen dat GroenLinks vanaf het
begin heeft gezegd dat zeker in Nederland de laatste resten
fossiel niet uit de aarde moeten worden gehaald en dat
schaliegas en ander onconventioneel gas daar zeker onder
vallen. We moeten veel zuiniger omgaan met de bestaande
voorraad in Groningen. Het opvolgen van het advies van
het Staatstoezicht op de Mijnen is daarbij voor GroenLinks
van het grootste belang.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat niet alle informatie van het Staatstoezicht
op de Mijnen openbaar is en dat transparantie goed is voor
het vertrouwen van de burger in de overheid;
verzoekt de regering, alle niet-bedrijfsgevoelige informatie
van het SodM openbaar te maken en binnen vier weken te
ontsluiten via de website,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Smaling (SP):
Voorzitter. De SP wil complimenten uitdelen aan alle partijen die zienswijzen hebben ingediend op het dossier
schaliegas. Dat is toch een mooi democratisch instrument.
Het niveau van de zienswijzen lag over het algemeen erg
hoog en ze waren diepgravend. Dat is een goede zaak. Ik
meen dat we in juni een debat hebben gevoerd over schaliegas, waarbij de posities wel ongeveer duidelijk zijn
geworden. Ik denk niet dat er heel veel verschil is tussen
toen en nu, met uitzondering van het klimaatdebat dat we
vorige week hadden en dat toch wel tot een nieuwe realiteit
heeft geleid door het aannemen van de motie van de heren
Samsom en Van Ojik.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Tongeren. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Ik heb twee moties.

Zij krijgt nr. 19 (33952).

Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

constaterende dat schaliegaswinning in Nederland geen
serieuze optie meer is;

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in Nederland afvalwater van mijnbouwactiviteiten diep onder de grond wordt gepompt omdat het
te vuil is om op het oppervlaktewater te lozen en te duur is
om te zuiveren;
overwegende dat hierbij een risico bestaat op grondwaterverontreiniging en aardbevingen;
overwegende dat de minister in het kader van de Structuurvisie Schaliegas stelt dat als hergebruik van "retourwater"
niet mogelijk is, het gezuiverd moet worden tot een kwaliteit
waarop het geloosd mag worden;
verzoekt de regering, bij het afgeven van nieuwe vergunningen onder de Mijnbouwwet de voorwaarde te stellen dat
afvalwater gezuiverd moet worden tot een kwaliteit waarop
het geloosd mag worden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Tongeren en
Dik-Faber. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

verzoekt de regering, vanwege dit feit ook geen proefboringen te laten plaatsvinden en vergunningen dienaangaande
niet te verlengen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Smaling. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (33952).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de winning van schaliegas in de nabije
toekomst niet aan de orde is;
overwegende dat de urgentie van het onderzoek naar
schaliegaswinning en het opstellen van een milieu-effect-

11 december 2014
TK 36

36-6-3

rapportage en een Structuurvisie Schaliegas daarmee sterk
verminderd is;
overwegende dat onderzoek naar kansrijke vormen van
opwekking en benutting van duurzame energie de hoogste
prioriteit heeft;
verzoekt de regering, de route richting Structuurvisie
Schaliegas af te sluiten en uitgespaarde middelen in te
zetten voor een versnelde omschakeling naar duurzaam
energiegebruik,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Smaling. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Voorzitter. Ook D66 wil graag van de minister weten hoe
hij de motie-Samsom/Van Ojik gaat uitvoeren en wat er wel
en niet bij hoort. Wij zijn er nog steeds niet zeker van dat
er geen risico's voor ons grondwater zouden kunnen ontstaan bij de uitvoering van die motie. Daarom dien ik een
drietal moties in die er in ieder geval op gericht zijn om
risico's voor ons grondwater en drinkwater uit te sluiten.
Wellicht zijn de moties overbodig na het besluit van de
minister over het uitvoeren van de motie, maar voor de
zekerheid dien ik ze toch alvast in.

Motie
De Kamer,

Zij krijgt nr. 22 (33952).
gehoord de beraadslaging,
De heer Smaling (SP):
Rest mij nog te zeggen dat de SP de minister zal steunen
in zijn goede en duidelijke pogingen, het energieakkoord
tot een goed einde te brengen. Met de moties hebben we
op dit punt een duidelijk standpunt verwoord.

De heer Klein (Klein):
Voorzitter. Het bezoek aan de Verenigde Staten heeft mij
geleerd dat je zorgvuldig moet zijn en dat je beter moet
gaan kijken. Het geeft aan dat wij daarover duidelijkheid
moeten geven aan de burgers. Vandaar de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat door het aannemen van de motieSamsom/Van Ojik op stuk nr. 50 (31795) deze kabinetsperiode geen besluit tot het verlenen van een vergunning om
te boren naar schaliegas genomen zal worden;
overwegende dat de bevolking in de mogelijk betrokken
schaliegaswingebieden in Nederland duidelijkheid willen
hebben of er een kans bestaat dat een volgend kabinet wel
vergunningen kan afgeven;
verzoekt de regering, alle voorbereidende onderzoeken uit
te voeren in deze kabinetsperiode;
verzoekt de regering tevens om, als de onderzoeksresultaten
daartoe aanleiding geven, de betreffende gebieden duidelijkheid te geven dat er geen schaliegaswinning zal plaatsvinden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Klein. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 23 (33952).

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

overwegende dat het huidige Waarborgfonds mijnbouwschade niet kan worden ingezet om eventuele schade aan
de grondwaterkwaliteit te herstellen;
overwegende dat een schadefonds noodzakelijk is om
schade aan de grondwaterkwaliteit, ook op de lange termijn
van 100 jaar, te kunnen financieren;
verzoekt de regering, de bestedingsdoeleinden van het
mijnbouwfonds te verbreden, zodat financieel gewaarborgd
is dat schade aan de grondwaterkwaliteit altijd kan worden
hersteld;
verzoekt de regering tevens, aan het verlenen van een vergunning voor het boren naar schaliegas een bijdrage aan
het mijnbouwfonds tot voorwaarde te stellen, en een
voorstel te ontwikkelen voor de hoogte van die bijdrage;
verzoekt de regering voorts, daarbij duidelijk aan te geven
dat deze bijdragen niet in de plaats komen van de aansprakelijkheid van bedrijven,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Veldhoven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 24 (33952).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de motie op stuk nr. 11 (33952) van het
lid Jan Vos c.s. met het verzoek aan de regering om
onaanvaardbare risico's ten aanzien van het grondwater
uit te sluiten, is aangenomen;
overwegende dat monitoring van de grondwaterkwaliteit
nu is geregeld voor het ondiepe grondwater, maar dat
monitoring van het diepe grondwater nog altijd niet is
geborgd;

11 december 2014
TK 36

36-6-4

overwegende dat het rapport van Witteveen+Bos aangeeft
dat monitoring en aanvullende boorgasmetingen nodig zijn
om risico's van gasdoorslag naar watervoerende lagen te
beheersen;
overwegende dat je de stoffen waar je niet op test, ook niet
zult vinden;
verzoekt de regering, een monitoringsprogramma voor het
diepe grondwater verplicht te stellen;
verzoekt de regering tevens, een monitoringsprotocol op
te stellen, waarin in ieder geval gewaarborgd is dat
- er altijd gemonitord wordt op de stoffen die gebruikt
worden in de fracking vloeistof, inclusief een tijdige actualisatie van de lijst van die stoffen bij wijziging ervan;
- er op de boorlocaties wordt bijgehouden welke stoffen
met de vloeistof omhoogkomen, en dat ook op die stoffen
structureel de doorsijpeling naar het diepe en ondiepe
grondwater gemonitord wordt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Veldhoven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 25 (33952).
Uw spreektijd is op.
Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Ik zal het heel snel doen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er zorgen zijn over de potentiële risico's
van schaliegaswinning voor de kwaliteit van het grondwater
dat wordt gebruikt voor de drinkwatervoorziening;
overwegende dat drinkwaterbedrijven veel knowhow hebben op het gebied van bescherming van de drinkwaterbronnen;
verzoekt de regering, in de wetgeving een verplicht advies
van de drinkwaterbedrijven op te nemen, waarvan slechts
beredeneerd kan worden afgeweken;
verzoekt de regering tevens, daarbij te verzekeren dat zowel
het advies als de reactie tijdig openbaar toegankelijk is,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Veldhoven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 26 (33952).

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

Daarmee is een einde gekomen aan de eerste termijn van
de Kamer. Ik ga niet schorsen, maar we wachten heel even
tot de minister de beschikking heeft over alle moties.

Minister Kamp:
Voorzitter. Als er over schaliegas gesproken wordt, lijkt het
wel of dat een of ander giftig gas is, dat op een duivelse
manier naar boven wordt gehaald en dat alleen maar grote
ellende voor de hele samenleving met zich meebrengt.
Maar eigenlijk is het gewoon aardgas, en aardgas zit in
steen. Je hebt iets poreuzer steen. Als het gas daaruit komt,
noemen we het aardgas. Je hebt ook vaster steen. Als het
gas daaruit komt, noemen we het schaliegas. Dat is het
verschil. Ik heb schaliegas nooit groter willen maken dan
het is. Ik heb vanaf het begin heel goed gezien dat er haken
en ogen zitten aan schaliegaswinning. Ik heb ook een neutrale opvatting over schaliegas, omdat ik eerst weleens
even wil zien wat er precies aan de hand is rondom schaliegas, waar we allemaal rekening mee moeten houden en
of we er wel aan moeten beginnen. Ik heb het nooit groter
willen maken dan het is, maar ik heb ook geen zin om het
kleiner te maken dan het is.
In mijn dossiers staat dat er aanwijzingen zijn dat er in de
Nederlandse bodem schaliegas zit waarmee we voor een
periode van vijf, tien en misschien twaalf jaar ons jaarlijkse
verbruik zouden kunnen afdekken. Dat betekent dat alle 8
miljoen huishoudens in Nederland die nu gebruikmaken
van gas, kunnen worden afgedekt. Dat geldt ook voor het
koken op aardgas en voor 60% van onze elektriciteitsproductie, die via gas wordt gewonnen. Dat zou allemaal vijf,
tien of misschien zelfs twaalf jaar lang uit dat schaliegas
gehaald kunnen worden. De waarde van dat schaliegas,
dus de netto-opbrengst voor de Staat, zou een bedrag
kunnen betreffen tussen 12 miljard en 42 miljard euro.
Als je over zulke dingen praat, lijkt het mij logisch en verstandig om eerst eens te onderzoeken wat er precies aan
de hand is voordat je daarover beslissingen neemt en uitspraken doet. Met die onderzoeken ben ik nu bezig. Dat zijn
verschillende onderzoeken. Ik ben bezig met een onderzoek
met een MER, waarbij alle mogelijke milieueffecten worden
uitgezocht en beschreven. Ik ben bezig met een onderzoek
waarin bekeken wordt of schaliegas een rol zou kunnen
spelen in de energietransitie waar we mee bezig zijn, dus
de overgang naar duurzame energie. Wat komt daar allemaal bij kijken? Ook ben ik bezig met een onderzoek waarin
wordt bekeken wat de eventuele rol van schaliegas zou
kunnen zijn in een langetermijnstrategie voor aardgas. En
ik ben bezig met een onderzoek naar schone technieken
om schaliegas uit de bodem te halen. Het lijkt mij heel
logisch om, als je dat onderzoek begonnen bent en daarvoor
opdrachten gegeven hebt nadat er een discussie is geweest
met de Kamer, dat onderzoek eerst af te maken voordat je
daarover allerlei uitspraken doet.
Er is mij gevraagd wat ik van de motie-Samsom/Van Ojik
vind. In die motie staat dat er in deze kabinetsperiode geen
winning van schaliegas meer moet zijn. Dat is zo. Dat zal
ook niet gebeuren, want we zijn nu bezig met die onderzoeken en we gaan pas in de tweede helft van het jaar 2015
bekijken of we verdergaan met een structuurvisie. Vervolgens komt er dan een moment waarop een besluit moet
worden genomen over eventuele proefboringen. Pas daarna
komt de winning eventueel aan de orde. Die winning is dus

11 december 2014
TK 36

36-6-5

zo ver weg; die gebeurt zeker niet in deze kabinetsperiode.
Die proefboringen lijken me echt iets waarover je moet
beslissen wanneer je het onderzoek hebt afgerond. Dat zijn
we toch verplicht aan de burgers van Nederland? Als we
praten over twaalf tot vijftien keer het gebruik van aardgas
en een bedrag van 12 miljard tot 42 miljard euro, moeten
we ons goed voorbereiden voor we daarover beslissen. Die
onderzoeken heb ik om ons goed voor te bereiden. Dat is
voor mij van belang, voor de Kamer, hoop ik, en, schat ik
in, ook voor de Nederlandse burgers. Daarom ben ik er een
voorstander van om die onderzoeken netjes af te ronden
en daarna te bekijken wat we gaan doen.
De eerste motie is de aangehouden motie-Ouwehand op
stuk nr. 215 waarin de regering verzocht wordt om de
opsporingsvergunningen in te trekken. Die opsporingsvergunningen zijn ooit verleend op grond van de geldende
wetgeving. Die kan ik niet zomaar intrekken. Er zijn gronden
in de wet op basis waarvan intrekking aan de orde kan zijn,
maar ik geloof niet dat die gronden mij nu de gelegenheid
bieden om deze in te trekken. Als ik het toch zou doen,
ontstaat er een situatie met juridische haken en ogen en
mogelijke effecten. Dan kom je terecht in een sfeer die op
dit moment niet constructief is. Daarom heb ik tegen de
bedrijven die die vergunningen hebben gezegd: we gaan
het bevriezen, we doen er helemaal niets mee; we gaan de
onderzoeken doen en praten met de Kamer over wat we
vinden en willen, waarna ik zal beslissen of vergunningen
ingetrokken worden en of andere vergunningen verder in
behandeling worden genomen of niet. Het lijkt me veel
beter dat op zo'n moment te doen dan daar nu uitspraken
over te doen. Die motie van mevrouw Ouwehand ontraad
ik dus ook deze keer.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Allereerst wil ik de minister complimenteren dat hij zijn
scheikunde, of aardwetenschappen, heeft opgefrist. Hij
heeft ons nog even verteld wat schaliegas precies is.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Mijn vraag is hoe het staat met de opsporingsvergunningen.
Ik hoor de minister goed. Hij zegt: we gaan eerst het
onderzoek doen. Dat zijn we ook verplicht aan de burgers
in ons land. Daarna beslissen we of we gaan proefboren of
niet. De vraag is wat er dan in de tussentijd boven de markt
blijft hangen met die opsporingsvergunningen die zijn
afgegeven. Toen ik de motie indiende, was er al discussie
over de vraag of de betreffende bedrijven wel aan de
voorwaarden voldeden om die vergunning te behouden.
Daarover verschillen de minister en ik nog steeds van
mening en ik wil graag een analyse op dat punt. De volgende vraag is wat de status van die vergunningen is. Ik
heb begrepen dat een van de twee al is verlopen en dat de
minister een soort van verlenging heeft geregeld. Hoe zit
dat? De andere verloopt over een halfjaar. Hoe gaat de
minister daarmee om?
Minister Kamp:
Ik heb het bevroren en dat betekent dat ik verlengingstermijnen ook niet laat aflopen. Dat zou niet reëel zijn voor die

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

bedrijven. Die bedrijven hebben op grond van de Mijnbouwwet, artikel 21, lid 1, een aanvraag ingediend. Vervolgens
moet ik daarover beslissen. Ik heb tegen die bedrijven
gezegd: laten we dat niet gaan doen. Sommige aanvragen
liggen er, andere zijn al verstrekt. Ik heb tegen de twee
bedrijven waar het om gaat, Quadrilla en Hexagon, gezegd:
laten we dat allemaal bevriezen. We laten dus geen termijnen verlopen, we maken geen gebruik van vergunningen;
we doen helemaal niets. We gaan ons eerst concentreren
op dat onderzoek. Die bedrijven hebben daarmee ingestemd. Dat betekent dus dat er gedurende die hele periode
geen enkele wijziging optreedt in de positie van die vergunningen of aanvragen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik zou toch graag van de minister willen weten of het laten
verlopen van de vergunningen, want dat is in elk geval een
optie, tot de mogelijkheden behoort. Gelet op het moratorium dat de Kamer wil, lijkt me dat ook wel fair. Ziet de
minister dan problemen om een nieuwe vergunning af te
geven als uiteindelijk toch het besluit valt om over te gaan
tot opsporing en proefboringen? En ik wil graag van de
minister weten wat "bevriezen" juridisch betekent. Is dat
een nieuw instrument dat wordt geïntroduceerd? Excuus
voor de vele vragen, maar hier moet wel helderheid over
komen.
De voorzitter:
Dit was wel de laatste vraag op dit punt, mevrouw Ouwehand.
Minister Kamp:
Ik ben niet bereid om aanvragen of termijnen te laten verlopen. Ik geef uitvoering aan de door de Kamer gecreëerde
realiteit, en die realiteit is dat de Kamer geen proefboringen
en boringen wil, maar eerst onderzoek. Daarna kijken we
wat er gaat gebeuren. Ik heb tegen de bedrijven, die voor
een deel over vergunningen beschikten en voor een deel
aanvragen hadden gedaan, gezegd dat we alles laten liggen
zoals het ligt. "Bevriezen", noem ik dat. Dan gaan we recht
doen aan wat wij, ik en de Kamer, in gang hebben gezet,
namelijk de onderzoeken. Pas als dat afgerond is, komt de
politieke besluitvorming en gaan we bekijken wat we verder
doen met die vergunningen. Ik denk dat dat een heel redelijke manier is van omgaan met de huidige situatie. De
politieke besluitvorming staat voor mij voorop. Wat er aan
regels omheen is, is bedoeld om de politieke besluitvorming
recht te doen. Ik probeer dat nu op een, denk ik, zorgvuldige
manier te doen. Ik heb daar ook de medewerking van de
bedrijven voor gekregen en die wil ik graag vasthouden.
Dat was de eerste, aangehouden motie van mevrouw
Ouwehand.
In de motie van mevrouw Ouwehand op stuk nr. 14 staat
dat er na het afronden van de planMER schaliegas een
nieuw besluitmoment moet komen en dat we niet direct
een structuurvisie moeten gaan opstellen. Natuurlijk ga ik
niet direct een structuurvisie opstellen. Als die vier onderzoeken die ik net heb genoemd, zijn afgerond, ga ik dat
allemaal in beeld brengen en trek ik mijn eigen conclusies.
Dat presenteer ik dan aan de Kamer. De Kamer kan daar
dan over spreken. Vervolgens zal ik kijken of we die structuurvisie gaan opstellen. Maar ik ga zeker niet zomaar

11 december 2014
TK 36

36-6-6

automatisch met de structuurvisie door. Wat mij betreft
gaan we de politieke besluitvorming, die is geweest en die
moet komen, op een zorgvuldige manier doen. De motie
van mevrouw Ouwehand is dus overbodig, omdat het al
de werkelijkheid is.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Fijn dat de minister de motie eigenlijk omarmt, maar dit
was tot nu toe nog niet duidelijk uit zijn plannen. Ik zou het
dus aardiger vinden als hij zegt: dit is een goed idee, oordeel
Kamer.
Minister Kamp:
Nee, het kan echt niet zo zijn dat ik onderzoek ga doen —
vier onderzoeken gedurende bijna een jaar — en vervolgens
met oogkleppen op meteen in een structuurvisie doorga.
Ik weet helemaal niet of ik in een structuurvisie doorga. Ik
weet alleen maar dat ik onderzoek doe, dat ik er neutraal
tegenover sta, en dat ik aan de hand van de resultaten van
het onderzoek wil gaan kijken of we een structuurvisie zullen
opstellen. Dus de suggestie dat ik dat anders zou doen, is
niet terecht. Daarom ontraad ik de motie.
In de motie op stuk nr. 15 van mevrouw Ouwehand wordt
gezegd dat ik een nieuwe notitie reikwijdte en detailniveau
voor de planMER moet maken. Dat ben ik niet van plan,
omdat we de procedure hebben gevolgd zoals de procedure
gevolgd moet worden. Er komt eerst zo'n notitie. Dan wordt
er op gereageerd. Vervolgens wordt er gereageerd op de
reacties. Daarna wordt doorgegaan volgens de wettelijke
procedure om uiteindelijk tot een planMER te komen. Ik wil
dat gewoon vasthouden, vandaar dat ik deze motie ontraad.
Ik kom aan bij de motie op stuk nr. 16, maar voordat ik
daarop inga, ga ik eerst naar mevrouw Mulder van het CDA.
Die heeft ook gevraagd wat ik met de motie van de leden
Van Ojik en Samsom doe. Daar heb ik al op geantwoord.
Ze heeft vragen gesteld over het injecteren van afvalwater
in Twente, zoals zij dat noemt. Ik zie niet direct het verband
met het onderwerp dat nu aan de orde is. Ze vraagt mij ook
of ik op een opvatting van een professor wil reageren. De
Kamer heeft al vragen gesteld over dit onderwerp. Het lijkt
me nuttig om dat geheel, ook aan de hand van de vragen
van mevrouw Mulder, in beeld te brengen en de Kamer
daarover te informeren. Dan kunnen we over dat onderwerp
een keer apart van gedachten wisselen.

Mevrouw Tongeren zegt in de motie op stuk nr. 18 dat alle
putten in de buurt van het epicentrum van een aardbeving
geïnspecteerd moeten worden op integriteit. Ik heb totaal
geen angst dat degene die verantwoordelijk is voor de
aardgaswinning, de NAM, niet zo verstandig zou zijn om
adequaat te reageren als er iets gebeurt. Natuurlijk doet
men dat en natuurlijk moet men dat ook doen. Dat hoort
bij de zorgvuldigheid die van het bedrijf verwacht mag
worden en waar ook de wetgever regels voor heeft gesteld.
Die extra aansporing is niet nodig. Wat er na een aardbeving
moet gebeuren, zal ook gebeuren. Deze motie ontraad ik.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Zegt de minister dus dat dit in Nederland al in alle gevallen
gebeurt? Wordt er goed gekeken naar oude putten, waterinjectieputten en gaswinningsputten rond het epicentrum
van een aardbeving?
Minister Kamp:
Ik zeg dat het bedrijf dat aardgas wint, professioneel handelt. Het doet wat er gedaan moet worden, omdat het dat
zelf wil en omdat de wetgever het wenst. De zorgvuldigheid
die nodig is met betrekking tot aardgaswinning en putten,
is er. Wat moet gebeuren na een calamiteit, gebeurt. Ik heb
daar geen enkele twijfel over. Het is dus niet nodig dat als
Kamer nog eens apart uit te spreken. Daarom ontraad ik
deze motie.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Is het dan mogelijk dat die bedrijven of het SodM de rapporten van de inspecties die ze blijkbaar na een aardbeving
uitvoeren, op hun site zetten, eventueel alleen het gedeelte
dat niet bedrijfsgevoelig is? Wij hebben nagezocht hoe dit
zit, onder andere in Groningen, maar ook in Twente. Een
heleboel van die rapporten zijn niet te vinden: niet of er
gemonitord wordt, niet of er gecontroleerd is en ook niet
of er schade gevonden is. De minister heeft vertrouwen in
deze bedrijven, maar bij de burgers moet er nog wel aan
dat vertrouwen gewerkt worden. Is het daarom mogelijk
dat deze rapporten in elk geval openbaar toegankelijk worden?

Dan heeft mevrouw Dik-Faber, die helaas niet kon blijven,
de motie op stuk nr. 16 ingediend waarin ze vraagt om het
onderzoek naar schaliegaswinning te beëindigen. Ik zou
dat zeer onzorgvuldig vinden. Eerst brengen we onderzoek
op gang, dan zijn we er druk mee bezig, en dan gaan we
het weer beëindigen. Omdat het onderzoek bovendien ook
van grote, maatschappelijke relevantie is, moet ik de motie
ontraden.

Minister Kamp:
Ik weet niet of het vertrouwen van de burgers vergroot
wordt door van alles en nog wat openbaar en toegankelijk
te maken. Iedereen weet dat de NAM een zeer professionele
organisatie is, waar heel veel techniek achter zit, ook vanwege de deelnemende bedrijven. Iedereen weet ook dat
wij onze mijnbouwvoorschriften heel goed hebben uitgewerkt en hebben vastgelegd. Daar is wat mij betreft geen
reden voor twijfel en ook geen reden om van alles en nog
wat, meer dan nu, openbaar te maken. Ik heb daar echt
geen behoefte aan. Ik kan de Kamer dit slechts ontraden.

Mevrouw Dik-Faber heeft de regering gevraagd in de motie
op stuk nr. 17 om boringvrije zones en strategische grondwatervoorraden vooraf uit te zonderen. Ik wil vooraf helemaal niks uitzonderen. Ik wil de planMER en andere
onderzoeken gaan instellen. Op grond daarvan wil ik kijken
wat er wel of niet kan. Ik ga niet van tevoren al zeggen wat
er moet gebeuren, terwijl het onderzoek nog bezig is. Dus
deze motie ontraad ik.

Mevrouw Van Tongeren vraagt in de motie op stuk nr. 19
om alle informatie van het SodM openbaar te maken. Ze
heeft er nog onder geschreven dat het om alle nietbedrijfsgevoelige informatie gaat. Er zijn regels betreffende
de openbaarheid en die worden gevolgd. Ik weet niet wie
er beter van wordt als alles wat bij het SodM niet-bedrijfsgevoelig is, maar openbaar gemaakt wordt. Het SodM heeft
een eigen verantwoordelijkheid. De openbaarheidsregels

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

11 december 2014
TK 36

36-6-7

moeten nageleefd worden. Het SodM moet zijn werk goed
doen en mij van goede adviezen voorzien. Dat is allemaal
op een nauwkeurige manier geregeld. Daar wil ik het bij
laten. Ik wil het SodM na dit debat geen opdracht geven
om alle niet-bedrijfsgevoelige informatie in een keer openbaar te maken. Ik zie het voordeel daar niet van. De motie
op stuk nr. 19 ontraad ik.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Bij een heleboel andere inspecties is dat erg gebruikelijk.
Zo is het voor zowel burgers als Tweede Kamerleden
mogelijk om te controleren. Ik heb meer dan een jaar geleden vragen gesteld, onder andere over de waterinjectie bij
Borgsweer. De minister heeft toen een toezegging gedaan
om bepaalde stukken op de site van het SodM openbaar te
maken. Die stukken staan daar nog steeds niet op. Dat helpt
de lokale bevolking en politiek niet, maar ook de Kamer niet
in haar mogelijkheid om de minister te controleren. Daarom
doe ik dit verzoek. Als de termijn van vier weken te kort is
of als er een selectie moet komen, kan ik me dat voorstellen.
Het is een onafhankelijke inspectie, in het belang van heel
Nederland.
De voorzitter:
Uw vraag is helder.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Andere inspecties publiceren hun stukken op die manier.
Zou het SodM dit ook niet moeten doen?
Minister Kamp:
Ik blijf bij mijn advies. Mevrouw Van Tongeren zegt dat ik
haar een toezegging heb gedaan die ik niet ben nagekomen.
Ik zal uitzoeken wat die toezegging precies is geweest en
wat daarmee is gebeurd. Ik zal de Kamer daar ook apart
over informeren.
In de motie op stuk nr. 20 van mevrouw Van Tongeren en
mevrouw Dik-Faber wordt gezegd dat afvalwater gezuiverd
moet worden tot een kwaliteit waarop het geloosd mag
worden. In grote lijnen gaat het over een activiteit waarbij
water uit de diepe bodem naar boven komt. De praktijk is
nu dat datzelfde water weer naar dezelfde diepe bodem
teruggaat. Mevrouw Van Tongeren zegt dat we dat niet
moeten doen en dat we die kringloop niet moeten willen
hebben. Zij wil dat water zuiveren voordat het terug in de
bodem gaat. Daar zie ik het nut niet van in, zeker niet om
dat nu zomaar als Kamer uit te spreken. Ik denk dat daar
heel veel consequenties aan verbonden zijn. De eerste
logica ligt voor mij ook niet voor de hand. Ik vind het logischer om wat je eruit haalt op dezelfde plek en in dezelfde
staat weer terug te brengen. Dat lijkt mij logischer dan deze
Kamermotie. Daarom ontraad ik de motie van mevrouw
Van Tongeren op stuk nr. 20.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Dit is een misverstand. Dit is niet wat mevrouw Van Tongeren stelt. Dit is wat de minister stelt in zijn beantwoording
van de vragen van de Kamer. Ik wijs op het tweede overwegende: "overwegende dat de minister in het kader van de
structuurvisie schaliegas stelt dat als hergebruik van

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

'retourwater' niet mogelijk is, het gezuiverd moet worden
tot een kwaliteit waarop het geloosd mag worden." Ik ben
het overigens met hem eens dat je het water eerst zo vaak
mogelijk moet gebruiken. Maar goed, dit zijn dus de woorden van de minister. Daarom vraag ik inderdaad om ervoor
te zorgen dat deze woorden hardgemaakt worden. Dat dit
moet, is dus niet de veronderstelling van mevrouw Van
Tongeren, maar van de minister zelf.
Minister Kamp:
Voor mijn eigen veronderstellingen heb ik geen moties
nodig. Het gaat niet om water dat je uit de diepe bodem
haalt en weer terugbrengt. Het gaat om water dat je niet
terug wilt brengen, maar op een andere manier wilt hergebruiken. Dan moet je het eerst zuiveren. Dat lijkt mij allemaal
nogal logisch. Het lijkt mij niet verstandig om daar zomaar
weer even een Kameruitspraak over te doen. Mevrouw Van
Tongeren zegt dat dit bij het afgeven van nieuwe vergunningen onder de Mijnbouwwet als voorwaarde moet worden
gesteld. Ik denk dat we met het afgeven van vergunningen
onder de Mijnbouwwet zorgvuldig om moeten gaan. Als
er een probleem is, moet eerst blijken dat het een probleem
is en daarna moeten we proberen er een oplossing voor te
vinden. Ik zie in dit debat over schaliegaswinning niet meteen een reden om in algemene zin extra bepalingen over
afvalwater in de Mijnbouwwet op te nemen. Om die reden
ontraad ik de motie.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
In de voorbeeldwinning van de minister staat niets opgenomen over eventuele injectie van afvalwater. Er staat alleen
in dat het water afgevoerd en gezuiverd gaat worden. De
minister moet dus of iets doen in de geest van deze motie
of zijn voorbeeldwinning aanpassen met afvalwaterinjectie.
Wij hebben tijdens ons werkbezoek in Amerika geleerd dat
het niet gaat om een paar zwembaden vol, maar om 500
grote tankauto's per dag. In de opstelling voor de proefboring die de minister beschreven heeft in dit plan, wordt daar
helemaal geen aandacht aan besteed. Of het water moet
van het niveau zijn dat je het kunt lozen, of de proefopstelling moet worden aangevuld met een injectielocatie en alle
infrastructuur die daarvoor nodig is, plus monitoring.
Minister Kamp:
Ik weet niet of die 500 tankwagens met afvalwater er überhaupt komen. Ik weet alleen dat we met onderzoek bezig
zijn en dat we nog niet eens proefboringen hebben gedaan.
Boringen zijn in deze kabinetsperiode al helemaal niet aan
de orde. Als dat onderzoek is gedaan, zullen we eens kijken
of er proefboringen komen. Als er die proefboringen er
komen, zijn daar weer allerlei dingen aan verbonden
waarover we wat mij betreft dan gaan beslissen. Dat doen
we dan op basis van het onderzoek dat wordt gedaan. Alle
relevante dingen die milieu-effecten hebben, worden in een
van de vier onderzoeken onderzocht. Daarnaast hebben we
nog drie andere onderzoeken. Ik denk dat het veel beter is
om deze onderzoeken af te wachten alvorens weer nieuwe
eisen en nieuwe voorwaarden te stellen. Ik vind dat meer
dan voorbarig; vandaar dat ik de motie ontraad.
De heer Smaling vraagt in zijn motie op stuk nr. 21 om geen
proefboringen te laten plaatsvinden en vergunningen niet
te verlengen. Ik heb al gezegd hoe ik daarover denk. De

11 december 2014
TK 36

36-6-8

andere, vergelijkbare motie heb ik al ontraden. Dat doe ik
ook met deze.
De heer Smaling zegt dat de route richting de structuurvisie
schaliegas moet worden afgesloten. Dat ben ik niet van
plan. Ik ben gewoon van plan om de onderzoeken te doen
en daarna te bekijken of we een structuurvisie opstellen.
De motie van de heer Smaling op stuk nr. 22 ontraad ik dus.
De heer Smaling (SP):
Ik ken de minister als een man met een plan, die heel
doelgericht is. Dat siert hem ook. Er zijn momenten waarop
de regering het volk bij de hand moet nemen, maar er zijn
ook momenten waarop het volk de regering bij de hand
moet nemen. Ik denk dat er nu zo'n omslagpunt is, doordat
de motie dinsdag is aangenomen. Ik snap dat het niet
makkelijk is voor de minister om mentaal die kentering te
maken, maar ik denk toch dat dat moet. Mijn vraag is of hij
in zijn hoofd die omslag al heeft gemaakt. Ik merk namelijk
dat dat niet zo is.
Minister Kamp:
Nee, die omslag heb ik niet gemaakt. De ene keer sta ik in
de Kamer en hoor ik dat Noordpoololie niet mag. De andere
keer hoor ik dat we niet afhankelijk moeten zijn van gas uit
Rusland. Dan hoor ik weer over de aardbevingsproblematiek
van het aardgas in Groningen. Vervolgens is er de kernenergie, waarover een groot deel van de Kamer opvattingen
heeft die negatief zijn. Nu worden er weer enkele tientallen
moties ingediend over schaliegas. Wat ik ook weet, is dat
de burgers in Nederland heel graag willen dat hun huizen
verwarmd blijven, dat ze kunnen blijven koken en dat er
elektriciteit blijft. Als er 12 tot 42 miljard in de grond zit,
waarvoor je geen belasting hoeft te betalen en die je kunt
krijgen omdat je iets uit de grond haalt, willen die burgers
ook graag dat daar in ieder geval over nagedacht wordt en
er onderzoek naar wordt gedaan. Als ik nu al, terwijl het
onderzoek loopt, bij voorbaat de route richting de Structuurvisie afsluit, en ik daarmee ook de richting eventuele schaliegaswinning helemaal afsluit, denk ik niet dat ik in het
belang van de burgers bezig ben. Daarom ontraad ik de
motie.
De heer Smaling (SP):
De minister schetst wel een beetje het argameddon. Is het
armageddon of argameddon? Dat weet ik nooit. Ik zie de
toekomst van onze energie niet zo somber als onze minister.
Er leiden zeer veel wegen naar Rome. We hebben miljarden
gestoken in het redden van banken en Griekenland en zo,
en we zijn hier nog steeds. In die zin deel ik de heel ernstige
zorg van de minister niet. Het is prima om de bestaande
contracten af te maken met de instituten die nu onderzoek
doen, dat is duidelijk. Maar ik zou hem willen oproepen om
daarna echt af te gaan remmen, gezien de situatie in de
Kamer nu en al die schaliegasvrije gemeenten, provincies
enzovoorts. Ongeacht of hij nou die moties ontraadt of
omarmt, zou ik hem nogmaals willen zeggen dat de omslag
in het denken echt moet gaan gebeuren.
Minister Kamp:
Tegen de stroom van "we zijn tegen windmolens op land
bij ons in de buurt, tegen windmolens op zee als we ze

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

kunnen zien, tegen schaliegas, tegen kernenergie, we willen
dat de aardgaswinning in Groningen stopt vanwege de
aardbevingen, we willen geen noordpoololie, we willen
geen gas uit Rusland" in, kom ik toch op voor de burgers
in Nederland. Zij willen wel heel graag hun huis warm
hebben, zij willen koken en zij willen graag dat er stroom
uit de stopcontacten komt. Voor hen kom ik op. Ik vind
daarom dat we er zorgvuldig over moeten besluiten. Dat
wil ik bij al die onderwerpen, ook bij schaliegas. Daarom
zeg ik in het belang van de Nederlandse burgers: laten we
dit soort uitspraken niet doen, maar laten we eerst het
onderzoek afronden en dan bekijken wat verantwoord en
wat niet verantwoord is. Ik sta daar open en neutraal in. Ik
ga geen dingen doen waarmee ik de Kamer voor de voeten
loop of waarmee ik het onderzoek dwarsboom. Ik doe het
onderzoek, en als de uitkomsten er zijn, leg ik die aan de
Kamer voor. Aan de hand daarvan kunnen we tot conclusies
komen. Dat lijkt mij verstandig.
De motie op stuk nr. 24 van mevrouw Van Veldhoven ...
De voorzitter:
Eerst is er nog de motie op stuk nr. 23 van de heer Klein.
Minister Kamp:
Herstel. In de motie op stuk nr. 23 vraagt de heer Klein om
alle voorbereidende onderzoeken uit te voeren in deze
kabinetsperiode. Dat is de bedoeling. Ik heb al aangegeven
dat wij die onderzoeken medio 2015 denken af te ronden.
Deze kabinetsperiode duurt tot maart 2017. Ik denk dus dat
het ruimschoots zal gebeuren. Ook wordt in de motie
gevraagd om, als de onderzoeksresultaten daartoe aanleiding geven, de desbetreffende gebieden duidelijkheid te
geven. Dat zal natuurlijk gebeuren. Met respect voor de
heer Klein, die niet uitblinkt in het indienen van overbodige
moties, zeg ik in dit geval: de onderzoeken worden afgerond
en we communiceren de zaak natuurlijk goed naar de
gebieden, afhankelijk van de besluitvorming in de Kamer.
Deze motie van de heer Klein wil ik daarom ontraden.
In haar motie op stuk nr. 24 vraagt mevrouw Van Veldhoven
de regering om voor het verlenen van een vergunning voor
het boren naar schaliegas een bijdrage aan het mijnbouwfonds als voorwaarde te stellen. Maar ik ben helemaal niet
toe aan een vergunning voor het boren naar schaliegas. Ik
ben nu bezig met onderzoek. Ik weet niet of wij de stap naar
proefboringen zetten en ik weet niet of wij de stap naar
boren naar schaliegas zetten. Ik vind het niet goed om nu
al over de laatste stap, waarvan ik helemaal niet weet of
die wordt gezet, uitspraken te doen en daarvoor voorwaarden vast te leggen. Deze motie ontraad ik dus ook.
Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Het is toch wel goed gebruik dat je de randvoorwaarden
helder met elkaar bediscussieert voor je een besluit neemt?
Dit is een van de randvoorwaarden die wat mij betreft ook
voor een proefboring zou moeten gelden. Daarvoor heeft
de minister de vergunningen inmiddels bevroren. Ik zou
overigens graag een brief krijgen over wat de verschillende
juridische opties waren. Als de minister daartoe niet bereid
is, zou ik daarover graag een technische briefing krijgen.
De minister heeft dus bevroren vergunningen voor een
proefboring, waarop het wat mij betreft al van toepassing

11 december 2014
TK 36

36-6-9

zou moeten zijn. Ik wil de minister dus toch vragen om het
in overweging te nemen.

met elkaar die randvoorwaarden vaststellen voordat er hier
een vergunning verleend of ontdooid wordt.

Minister Kamp:
Ik ga ook over proefboringen geen uitspraken doen. Dat
zou de discussie vertroebelen. Dan krijgen de mensen het
idee dat wij hier toch alweer zitten te vertellen hoe wij wel
of niet precies die proefboringen willen gaan doen. Ik weet
niet of ik proefboringen wil gaan doen. Ik doe onderzoeken
en ga daarna bekijken of wij aan proefboringen toekomen.
Pas dan zou ik dit soort zaken willen gaan bespreken.

Minister Kamp:
Het ontdooien van vergunningen? Ik weet op welke manier
mevrouw Van Veldhoven het wil formuleren, maar ik hoop
dat zij begrijpt dat ik door alles bij het oude te laten en op
geen enkele manier op het debat in de Kamer naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek vooruit te lopen
en dus alles wat er speelt rond vergunningen en aanvragen
stil te leggen — de bedrijven hebben dat geaccepteerd —
recht heb gedaan aan mijn plicht om ervoor te zorgen dat
de Kamer in vrijheid tot conclusies kan komen. Ik hoop dat
mevrouw Van Veldhoven haar uitspraak over ontdooien
niet op negatieve wijze heeft bedoeld. Als mevrouw Van
Veldhoven zegt dat zij over dit onderwerp een apart debat
wil voeren, lijkt mij dat niet nodig. Als de onderzoeken
afgerond zijn, als ik tot conclusies kan komen en die aan
de Kamer kan voorleggen, dan zal ik alle relevante aspecten
daarbij betrekken, ook de aspecten die door mevrouw Van
Veldhoven naar voren zijn gebracht.

Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Het is van tweeën één. Als de minister nu besluit dat hij
geen proefboringen gaat doen, trek ik de motie in. Als de
minister de mogelijkheid tot het doen van proefboringen
nog altijd openhoudt, moeten wij er met elkaar voor zorgen
dat wij de kaders helder hebben. En dan is dit het moment,
nu wij nog geen besluit hebben genomen, om die kaders
op te stellen. Daar hoort deze motie bij.
Minister Kamp:
Ik laat het graag aan mevrouw Van Veldhoven over of zij
de motie al dan niet intrekt. Ik vind het absoluut voorbarig
om nu te zeggen dat er een bijdrage aan het Waarborgfonds
mijnbouwschade moet komen als er een vergunning voor
het boren naar schaliegas wordt verleend. Ik weet niet of
wij vergunningen voor het boren naar schaliegas gaan
verlenen. Op het moment dat wij denken dat dat zou kunnen
gaan gebeuren, kunnen wij bekijken welke bepalingen
allemaal van toepassing zijn en of het wenselijk is om aanvullende bepalingen op te stellen. Door daar nu al over te
praten, doen wij geen recht aan de situatie waar wij in zitten.
Die situatie is wat mij betreft dat wij neutraal staan ten
opzichte van schaliegas, dat wij onderzoek doen en dat wij
aan de hand van de resultaten van dat onderzoek tot conclusies komen.
In de motie op stuk nr. 25 van mevrouw Van Veldhoven
staat dat er altijd gemonitord moet worden op de stoffen
die gebruikt worden in de frackingvloeistof. Fracking is aan
de orde bij het boren naar schaliegas. Ik ben niet toe aan
het boren naar schaliegas. Ik wil over het gebruik van frackingvloeistof nu dus geen uitspraken doen. Ik ontraad ook
de Kamer om daar uitspraken over te doen. Ik vind het niet
wenselijk om de discussie te vertroebelen en een verkeerd
beeld te geven van onze intentie. Onze intentie is wat mij
betreft: eerst onderzoek en daarna conclusies.
Mevrouw Van Veldhoven (D66):
De minister en ik komen terug op hetzelfde punt. Hij gaf
daarnet een kleine opening en ik wil bekijken of wij nader
tot elkaar kunnen komen. Kan de minister de Kamer beloven
dat wij, wanneer hij zijn onderzoeken heeft afgerond,
voordat hij een besluit neemt over het ontdooien of niet
ontdooien, over het verlenen of niet verlenen van enige
vergunning, een apart debat zullen voeren over de randvoorwaarden die op dat moment gesteld zouden moeten
worden aan datgene wat de minister voornemens is om te
doen? Als wij dat vooraf met elkaar kunnen afspreken, ben
ik bereid om moties aan te houden tot dat moment. In
principe is dat de zuivere volgorde, maar wij moeten zeker

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Dat is een lang antwoord, maar ik begrijp eruit dat er nog
een moment komt waarop wij met elkaar de randvoorwaarden kunnen vaststellen, inclusief de randvoorwaarden die
in deze motie worden genoemd, voordat de minister een
definitief besluit neemt om een proef- of winningsboring
toe te staan. Als de minister daar ja op kan zeggen, zal ik
de moties aanhouden.
Minister Kamp:
Er komt weer een iets langer antwoord. In plaats van het
ja dat mevrouw Van Veldhoven graag wil horen, zeg ik dat
ik niet op die proefboringen vooruit wil lopen. Ik wil niks
rondom die proefboringen nu al gaan uitspreken, omdat
daarmee de suggestie wordt gewekt dat wij staan te trappelen om proefboringen te verrichten. Nee, dat doen wij
niet. Wij zijn bezig met onderzoek en aan de hand van de
resultaten daarvan gaan wij bekijken of wij überhaupt
proefboringen willen doen en zo ja, op welke manier dat
verantwoord zou kunnen, ook verantwoord planologisch
ingepast. Ik wil daar gewoon niet op vooruitlopen. Dat geldt
voor een aantal andere moties en dat geldt ook voor deze
motie.
De voorzitter:
Gaat u verder met de motie op stuk nr. 26.
Minister Kamp:
Daarmee kom ik dan meteen bij de laatste motie. Het is de
motie op stuk nr. 26 waarin de regering wordt verzocht om
een verplicht advies van de drinkwaterbedrijven op te
nemen, waarvan slechts beredeneerd kan worden afgeweken. Dat was ik niet van plan. Ik denk dat de drinkwaterbedrijven bijzonder serieus worden genomen. Hun deskundigheid en de belangen waarvoor zij staan, zijn opgenomen
in alle regels, bepalingen en wetten die op dit gebied relevant zijn. Als wij met nieuwe dingen komen, gaan wij hen
natuurlijk formeel en informeel erbij betrekken. Dat zullen
wij nu ook doen. Verplichte adviezen waarvan we slechts

11 december 2014
TK 36

36-6-10

beredeneerd kunnen afwijken, is geen verbetering ten
opzichte van de huidige situatie. De motie op stuk nr. 26
van mevrouw Van Veldhoven ontraad ik om die reden.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering voor enkele minuten, zodat de
stemmingsbel geluid kan worden en mensen de gelegenheid hebben om naar de Kamer te komen om te stemmen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Reikwijdte en detailniveau planMER
Schaliegas

11 december 2014
TK 36

36-6-11