Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 984

Werkbezoek van een delegatie uit de vaste
commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit aan de 17e VN-commissie voor
Duurzame Ontwikkeling, New York (10 mei t/m
15 mei 2009)

Nr. 1

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 24 juni 2009
Inleiding
Van 10 tot en met 15 mei 2009 heeft een delegatie van vier leden van de
vaste commissie voor LNV deelgenomen aan de 17e sessie van de
VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling in New York. De leden
maakten op uitnodiging van de minister van LNV, die de 17e VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling mocht voorzitten, deel uit van de
Nederlandse delegatie. De gehele conferentie heeft plaatsgevonden
tussen 4 en 15 mei 2009. De Kamerleden zijn begeleid door de griffier van
de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, drs.
C. J. M. Dortmans. De delegatie bestond uit de leden Atsma (CDA/
delegatieleider), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), en Thieme
(PvdD; deelgenomen van 12 t/m 15 mei).
Zondag 10 mei 2009

Briefing door de minister van LNV
Na aankomst in New York hebben de leden een briefing gekregen door de
minister van LNV. Hierbij werd ingegaan op de stand van zaken rond de
onderhandelingen over de concept-slottekst van de 17e sessie van de
VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling. Deze 17e sessie staat voornamelijk in het teken van landbouw. Landbouw wordt vaak als een
probleem beschouwd maar kan juist onderdeel zijn van de oplossing als
het gaat om duurzame ontwikkeling. De Nederlandse delegatie bestaat uit
22 leden. Behalve ambtenaren van het ministerie van LNV zijn ambtenaren van de ministeries van VROM, VW en BZ aanwezig. Het doel van
het voorzitterschap is niet alleen papier op te leveren maar vooral afspraken te maken over de concrete uitwerkingen en daarbij eerder gedane
beloften te kunnen invullen.
Maandag 11 mei

Overleg Nederlandse delegatie
Tijdens het dagelijkse delegatieoverleg wordt de stand van zaken

KST132455
0809tkkst31984-1
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

1

besproken van de onderhandelingen over de slottekst en wordt een strategie bepaald. Ook doen de aanwezigen verslag van bijgewoonde en bij te
wonen «side events». Tot slot wordt overleg gevoerd over de ambtelijke
inbreng namens Nederland in het EU-coördinatieoverleg, dat wordt voorgezeten door de huidige voorzitter van de EU, Tsjechië.

Parallel onderhandelingen
In twee grote zalen is gedurende twee weken onderhandeld over de slottekst van de 17e sessie van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling. In één zaal met name over landbouw, rurale ontwikkeling, implementatie («Means of Implementation»). In de andere zaal is voornamelijk
gesproken over land, droogte, verwoestijning en Afrika.

Expert meeting met Rabobank International over landbouw
De Kamerleden hebben een gesprek gevoerd met de heren Cordingley en
Whitehead en de dames Aure Flynn en De Rijke op het hoofdkantoor van
Rabobank International in New York. Er wordt een toelichting gegeven op
het thema landbouw in de VS, de wereld en de relatie met de nieuwe
Obama-regering. De Farm Bill (met een looptijd van vijf jaar) van president Obama lijkt protectionistischer van aard dan wetgeving van zijn
voorganger, president Bush. Tegelijk lijkt de trend te zijn dat meer duurzaam en hernieuwbaar dient te worden geproduceerd en geconsumeerd
om de problemen als gevolg van de klimaatverandering het hoofd te
kunnen bieden.

Internationale landbouw
Naar verwachting zal bij hervatting van de Doha-ronde van de WTO over
katoen, suiker en biobrandstoffen (ethanol) worden gesproken. Brazilië
heeft vanuit Amerikaans perspectief een overwinning geboekt ten aanzien
van het Amerikaanse katoenbeleid. Als de Doha-ronde in 2009 wordt
hervat, worden geen afspraken verwacht op het gebied van katoen
vanwege de huidige financieel-economische crisis. In de VS krijgen suikerboeren onrealistisch hoge subsidies.
Brazilië is de eerste concurrent van de VS als het gaat om biobrandstoffen
en heeft een importreductie van ethanol uit de VS bepleit. Dit hoeft niet
alleen negatieve gevolgen te hebben: mogelijk wordt de vraag naar
ethanol in de VS juist gestimuleerd. In de VS is een intens debat gevoerd
over brandstof vs. voedsel («fuel-fooddebate»). Ethanol is een nieuwe tak
van industrie en kan een onderdeel van de oplossing voor het olietekort
vormen maar is niet hét antwoord. President Obama is van plan de mengverhoudingen in biobrandstoffen te wijzigen. Zo zou meer ethanol uit
maïs moeten worden gewonnen. Biodiesel maakt geen deel uit van de
discussie in de VS omdat diesel minder wordt gebruikt dan in Europa. In
Europa vindt discussie plaats over tweede generatiebiobrandstoffen.
Volgens de bestuurders van Rabobank International is hiervoor onvoldoende technologie beschikbaar.
Naarmate de Doha-ronde vordert, zal naar verwachting de aandacht voor
zogenoemde non-trade concerns naar de achtergrond raken.

Landbouw in de VS
President Obama lijkt van plan te zijn om subsidies en toeslagen aan grote
boerenbedrijven te verminderen en de familiebedrijven juist meer te
ondersteunen. Het gaat echter niet om omzet maar om marges van
bedrijven. Er zijn in de VS nog steeds veel familiebedrijven al is er ook
sprake van schaalvergroting. In totaal heeft de VS bijvoorbeeld 9,2 miljoen
melkkoeien. Gemiddeld heeft een melkveehoudersbedrijf 43 koeien; 47%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

2

van de bedrijven heeft 500 of meer melkkoeien. De twee grootste zuivelstaten zijn California en Wisconsin. Veel zuivelbedrijven zijn coöperatief
georganiseerd en de zuivelfabrieken zijn groot genoeg voor de wereldhandel. De zuivelboeren financieren deze zelf.
Het budget voor biologische landbouw is in de Farm Bill omgaan gegaan.
Het gaat hierbij om 50 miljoen dollar uit een totaalbudget van 9,5 miljard
dollar. De effecten van de duurzaamheidswetgeving op de landbouw in de
VS zijn: een vergroting van de aandacht voor dierenwelzijn, milieu en het
watertekort in bepaalde regio’s. Overigens is de gebruikelijke trend dat
wetgeving vanuit het statelijk niveau wordt vormgegeven en dan de weg
naar het nationale niveau vindt.
Er zijn veel jonge boeren in de VS in vergelijking met andere Westerse
landen, ook al is de gemiddelde leeftijd van een agrariër 65 jaar. Over
opvolging en successiewetgeving wordt volop gesproken.

Voedselveiligheid
Voedselveiligheid is een belangrijke discussie in de VS, die een grote
invloed heeft op de voedselindustrie. Er is in het verleden veel kritiek geuit
op de Food and Drug Administration (FDA) vanwege de soms trage onderzoeksresultaten naar voedselbesmettingen. Daarom wordt nu veel energie
gestopt in de ontwikkeling van nieuwe opsporingssystemen. Deze FDA
wordt voornamelijk door de voedingsindustrie zelf gefinancierd. Vanwege
de grote verantwoordelijkheid voor burgers, is er nauwelijks discussie
over de onafhankelijkheid van de FDA.
Het debat over genetisch gemodificeerde organismen in de VS wordt
nagenoeg niet meer gevoerd. Op dit moment is 80% van de soja genetisch gemodificeerd.
Gevolgen financieel-economische crisis
De consumentenvraag naar voedsel is in de VS gedaald, al verschilt dit
per sector. De zuivelsector is op het moment niet gezond en de rundvleesindustrie is de grootte ervan aan het inperken. Ook is de vraag van consumenten naar goedkoper voedsel als conservenvoedsel en bevroren
voeding gestegen. Tegelijkertijd is een aantal kosten gedaald, bijvoorbeeld
de kosten voor brandstof en kunstmest. Ook is de waarde van grond niet
gedaald tijdens de huidige crisis.
Het is voor agrariërs in de VS wel moeilijker om kredieten te krijgen. Zij
moeten hiervoor ook meer vragen aan de geldverstrekkers beantwoorden.
Door de overheid wordt bijvoorbeeld zuivel opgekocht bij wijze van steunmaatregel. De toekomst voor de landbouw in de VS ziet er echter rooskleurig uit. De vraag op mondiaal niveau blijft hoog en er is sprake van
een groei van de wereldbevolking. Rabobank International ziet daarnaast
mogelijkheden bij de speculatie van voedsel. Landbouw past in het profiel
van geduldig kapitaal en langere termijnrendementen. Er zal altijd een
competitie blijven bestaan tussen economische en sociale belangen.
Voedseltekorten door speculaties zijn dan ook niet uit te sluiten.

«Side event» Voedsel en duurzame ontwikkeling – toekomstige
uitdagingen
De minister van LNV heeft een inleiding gegeven bij een «side event» over
de toekomstige uitdagingen van voedsel in relatie tot duurzame ontwikkeling. Verder is een presentatie gegeven door een medewerker van de
Department of Economic and Social Affairs van de VN. Onderwerpen die
aan de orde zijn gekomen:
• «Voedselstress»;
• Strijdige belangen (bijvoorbeeld over energie en water);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

3

•
•

Voedselsoevereiniteit;
Verhouding tussen voedsel en zekerheid bij mensen: het is van belang
niet alleen aan de beschikbaarheid van voedsel te denken maar ook
aan andere onzekerheden.

Dinsdag 12 mei 2009

Dialoog van ministers met belangengroepen en VN-gespecialiseerde
vertegenwoordigingen, fondsen en programma’s
Een dergelijke bijeenkomst heeft een informeel karakter, waaraan de
volgende belangengroepen etc. hebben deelgenomen: vrouwen, kinderen
en jeugd, inheemse volkeren, NGO’s, locale bestuurders, arbeiders en
vakbonden, handel en industrie, wetenschappelijke en technologische
gemeenschap en boeren. Zij hebben korte presentaties gegeven, waarop
de overige aanwezigen konden reageren, zoals vertegenwoordigers van
United Nations Environment Programme (UNEP) en Internationale Fund
for Agricultural Development (IFAD). De minister van LNV heeft een inleiding gegeven over de implementatie van duurzame ontwikkeling. Tijdens
de informele bijeenkomst is gesproken over: landbouw, rurale ontwikkeling, de verbinding tussen stad en platteland, het veiligstellen van land- en
waterrechten, voedselsoevereiniteit, ggo-gewassen en «capacity building».

Lunch met minister van LNV en Permanent Vertegenwoordiger bij de VN
Tijdens een informele lunch op de residentie van de Permanent Vertegenwoordiger bij de VN, de heer Majoor, is gesproken over het proces van de
17e sessie van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling, de huidige
financieel-economische crisis en de effectiviteit en noodzakelijkheid van
grote internationale organisaties.

SEED receptie
SEED is een partnership tussen UNEP, United Nations Development
Programme (UNDP) en International Union for Conservation of Nature
(IUCN) is gepresenteerd tijdens de wereldtop over duurzame ontwikkeling
in Johannesburg in 2001. De doelen zijn:
• Het ondersteunen van innovatieve startende ondernemers, die in
ontwikkelingslanden opereren ter verbetering van het levensonderhoud en de natuurlijke hulpbronnen;
• Het ontwikkelen van praktische hulpmiddelen om ondernemers te
helpen die zich op sociaal gebied en het milieu richten;
• Het beïnvloeden ven beleidsmakers om de randvoorwaarden te
scheppen voor duurzame bedrijven;
• Het inspireren van nieuwe ondernemingen ten gunste van sociale
voordelen en milieuwinst.
Het SEED Initiative is in 2004 gelanceerd tijdens het Wereld Economisch
Forum in Davos. Tijdens de receptie in New York zijn de SEED-awards
voor het jaar 2009 uitgereikt.
Woensdag 13 mei 2009

Officiële opening High Level Segment
In de plenaire zaal is onder voorzitterschap van de minister van LNV en in
aanwezigheid van de Secretaris-Generaal van de VN, de heer Ban
Ki-moon, het High Level Segment van de 17e sessie geopend. De Secretaris-Generaal wijst in zijn speech onder andere op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

4

VN-Klimaatconferentie die op 22 september 2009 in New York zal worden
gehouden. Deze zal worden gevolgd door de 15e VN-klimaattop in Kopenhagen in december 2009. Een duurzame landbouw is belangrijk bij een
klimaatverandering. De gevolgen hiervan voor de landbouw, vooral in
arme landen en ten koste van vrouwen, kunnen groot zijn. De gevolgen
van de voedselcrisis van 2008 zijn nog niet voorbij. Ook de huidige
financieel-economische crisis zal zijn sporen nalaten, vooral in de arme
landen. Voedselzekerheid is daarom van groot belang en is te verkrijgen
door de samenwerking tussen overheden, NGO’s en de civil society.
Daarom is een succesvolle 17e sessie van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling volgens de Secretaris-Generaal essentieel.
Tijdens de opening zijn verder speeches gegeven door de president van
Guyana over ontbossing en het belang van een wereldwijde aanpak van
de klimaatverandering (een nieuw soort «Bretton Woods»). De minister
van Milieu van Namibië is ingegaan op de diverse crises die de wereld
bedreigen en het belang van landbouw in ontwikkelingslanden. Namibië
heeft een begin gemaakt met een «African Sustainable Green Revolution». De gevolgen van droogte worden in Namibië bijvoorbeeld behoorlijk gevoeld. Het is voor Afrika in het algemeen van belang dat wordt
geïnvesteerd in infrastructuur en technologische ontwikkelingen. De vertegenwoordiger van de IUCN, mevrouw Levèvre, is in het bijzonder ingegaan op het overmatig gebruik van natuurlijke hulpbronnen en het
programma voor de «Reduction of Emissions from Deforestation in Developing Countries» (REDD).
In de plenaire vergadering heeft de staatssecretaris voor Landbouw van
de VS haar positie met betrekking tot de duurzaamheidsagenda offensief
aan de orde gesteld, door uitgebreid haar c.v. toe te lichten en die te
verbinden aan diezelfde agenda.

Receptie in het kader van het voorzitterschap van de minister van LNV
Tijdens de receptie hebben de Kamerleden gesproken met diverse vertegenwoordigers, waaronder de Permanente Vertegenwoordiger voor de
VN van Suriname, ambtenaren van het ministerie van Milieu van ZuidAfrika en het ministerie van Landbouw van Finland en de voorzitter van de
pan-Amerikaanse federatie van ingenieurs.
Donderdag 14 mei 2009

Drie thematoespraken
•

•
•

Department for Environment, Food and Rural Affairs van het Verenigd
Koninkrijk, de heer Watson over voedselzekerheid: in de komende 20
tot 25 jaar moet de hoeveelheid voedsel worden verdubbeld. Hiervoor
zijn kennis, wetenschap en technologie nodig. Ook kunnen ggo’s een
bijdrage leveren. Hierbij dient veiligheid wel voorop te staan volgens
een «evidence based»-benadering. Daarnaast zijn etikettering en coexistentie van groot belang. Zijn volledige presentatie is te raadplegen op
http://www.un.org/esa/dsd/resources/res_pdfs/csd-17/14May/AM/
CSD-FoodSecurity-Africa.pdf
Alliance for a Green Revolution in Africa (AGRA), de heer Tecle Tesfai
over de werkzaamheden van AGRA in Afrika.
IFAD, de heer Wyatt over een duurzame groene revolutie en het belang
van kleine agrarische bedrijven: zonder revolutionaire veranderingen
zal Afrika in grote problemen komen. Tachtig procent van de boeren in
Afrika hebben kleine agrarische bedrijven. Zij hebben ondersteuning
nodig (van onder andere private investeerders), waarbij het organiseren van coöperaties essentieel is. Ook vrouwen spelen een cruciale
rol in de ontwikkeling van de landbouw in Afrika, evenals een betere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

5

infrastructuur en verspreiding van kennis. Beloften die eerder aan
Afrika zijn gedaan moeten daarom worden nagekomen.

Gesprek met EU-ambassadeur Valenzuela
Aanwezig zijn, behalve de heer Valenzuela, de heer Sivenas van DG Agri
en de dames Spatolisano en Blanco. De EU-ambassadeur vermeldt dat het
de eerste keer is dat parlementariërs uit een EU-lidstaat een bezoek
brengen aan zijn kantoor in New York. Hij vindt dit een goede zaak die
navolging verdient.

Inbreng EU en EU-lidstaten
De EU worden door de voorzitter van de EU vertegenwoordigd tijdens
formele bijeenkomsten van de VN, op dit moment Tsjechië. Toch blijft er
de mogelijkheid voor EU-lidstaten om een eigen bijdrage te leveren om
algemene verklaringen meer concreet te maken en om de boodschap te
bekrachtigen. Soms is het ook nuttig diverse geluiden vanuit de EU te
horen ten aanzien van de balans tussen inbrengen uit andere regio’s.
In Brussel is de algemene inbreng van het voorzitterschap voor de 17e
sessie van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling voorbereid.
Tijdens het EU-coördinatieoverleg wordt elke ochtend gesproken over de
concept-slottekst en over de deelname aan gesprekken. Formele standpunten worden voorbereid en afgestemd op die gesprekken. Ook komt de
strategiebepaling aan bod.

De G-77 en China
De G-77 en China hebben tijdens de 17e sessie een duidelijk uitgangspunt:
het krijgen van financiële middelen. Zij willen geld in ruil voor hun inspanningen op het gebied van duurzame ontwikkeling. Daarbij worden de EU,
de VS, Japan, Australië en andere Westerse landen op dezelfde wijze
benaderd. De EU is de grootste donor van ontwikkelingslanden. In het
verleden speelde de EU een bemiddelende rol tussen de VS en de G-77 en
China. Op dit moment is de positie van de VS met de komst van president
Obama nog niet geheel duidelijk. Dit zou van invloed kunnen zijn op de rol
van de EU.
In de G-77 is vooral Afrika erg machtig. Brazilië en Argentinië maken deel
uit van de G-77 maar ook van een Latijns-Amerikaase groep. Deze twee
landen spreken hoofdzakelijk vanuit het eigen nationale belang. China is
niet erg actief in de G-77, waarvan het officieel ook geen deel uitmaakt, al
is China op de achtergrond wel invloedrijk. China hanteert een afwijkende
donorpositie omdat het de voorkeur geeft aan een bilaterale, marktgerichte aanpak. De EU is ODA-georiënteerd en heeft naast het vrijmaken
van de mondiale handel altijd veel aandacht besteed aan good governance, versterking van de democratie etc. Deze voorwaarden worden door
sommige landen van de G-77 ervaren als neo-kolonialisme. Er is daarom
steeds meer kritiek op deze wijze van ondersteunen, die wellicht bij de
aanstaande Financiële Perspectieven aan de orde zal komen.

17e sessie van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling
In de 17e sessie van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling speelt
de WTO geen grote rol. De WTO is echter ook bewust buiten de CSD is
gehouden vanwege het feit dat de VS nog niet klaar is met hun oriëntatie
op de WTO en vanwege het feit dat de Farm Bill van de VS mogelijk
onvoldoende WTO-proof is. Volgens de EU-ambassadeur proberen de
G-77 en China de onderhandelingen te koppelen aan de WTO-onderhandelingen. Hij acht het echter noodzakelijk de twee trajecten gescheiden te
houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

6

Het voordeel van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling is dat
het onderwerp in een brede, globale context wordt geplaatst. Tijdens de
17e sessie staat de landbouw in relatie tot andere sectoren centraal. De
voorzitter heeft hierbij een aanmerkelijke rol omdat zij het tempo bepaalt
en interactieve en informele gesprekken kan entameren. De G-77 en China
hebben geprobeerd om het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de
EU te agenderen voor de 17e sessie. Het is niet algemeen bekend dat de
EU al veel heeft gedaan om marktverstorende subsidies te beëindigen.
Het verdient de voorkeur dat er overeenstemming over een slottekst
wordt bereikt, maar niet tegen elke prijs.

Lunch met de directeur van het departement van Landbouw en Rurale
Ontwikkeling van het IMF
Landbouw
De directeur van het departement van Landbouw en Rurale Ontwikkeling
van het IMF, de heer Voegele, is van mening dat de Westerse systemen
onvoldoende duurzaam zijn voor de rest van de wereld en dat het
consumentenpatroon in ontwikkelde landen dient te veranderen, ook al is
dit niet wat veel mensen willen. Ontwikkelingslanden zijn bereid een
andere weg in te slaan. De wereldvoedselproductie moet in 2050 verdubbeld zijn vanwege de bevolkingsgroei. Het is van belang om te kunnen
intensiveren wat er nu beschikbaar is. Het is de vraag op welke wijze dit
het best zal lukken. Landbouw dient daarbij in een mondiaal perspectief te
worden geplaatst, zonder protectionistische maatregelen.
In 2009 is het World Development Report on Agriculture van het IMF
verschenen. Na 22 jaar kreeg landbouw daarmee een prominenter positie,
terwijl 75% van de arme mensen in rurale gebieden leeft. De heer Voegele
denkt dat familiebedrijven in de landbouw duurzamer zijn dan grootschalige bedrijven als het gaat om de oogst en het optimaliseren van de
productie. Hij noemt daarbij China als voorbeeld. Het voornaamste is dat
mensen een eigen inkomen kunnen verdienen.

Voedselzekerheid
Er zijn volgens de heer Voegele vijf thema’s aangaande stijgende voedselprijzen:
• Er is onvoldoende geïnvesteerd in landbouwonderzoek;
• De graanvoorraden in de wereld zijn met ongeveer de helft gereduceerd. Niemand weet precies hoe groot de voorraden zijn;
• De toenemende vraag naar vlees en veranderende consumptiepatronen in o.a. China en India met diverse gevolgen (NB: dit punt is
ook in de bijdragen op de VN-commissie meerdere malen aan de orde
gesteld);
• Er is gespeculeerd met voedsel en land. Het feit dat onbekend is hoe
groot de graanvoorraden zijn (in vergelijking tot olie), bijvoorbeeld,
maakt dat graan interessant is voor beleggers;
• De vluchtigheid is het echte probleem. De notie dat hoge prijzen goed
zijn voor boeren is te algemeen.
De heer Voegele is van oordeel dat plaatselijke graanvoorraden nodig zijn,
gecombineerd met virtuele voorraden. Dit is een politiek-gevoelig onderwerp van gesprek.
Elke technologie in het belang van voedselzekerheid is het beoordelen
waard. Daarom is het noodzakelijk meer te investeren in landbouwkundig
onderzoek. De discussie in de EU over ggo’s is te gepolariseerd geraakt, al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

7

moet elke vorm van ggo goed worden gemonitord. Eigenlijk is de
discussie in de EU een luxe discussie omdat de EU niet direct ggo’s nodig
heeft.

Drie thematoespraken
•

•
•

Voorzitter United Nations Secretary-General’s Advisory Board on
Water and Sanitation, de prins van Oranje over de relatie tussen water
en landbouw: zie Kamerstuk 31 700 XIV, nr. 155 (bijlage).
Ministerie van Landbouw van Mexico, de heer De Jesus Romo Santos.
Vice-president voor Duurzame Ontwikkeling van de Wereldbank,
mevrouw Sierra over landbouw als oplossing en het Global Food
Crisis Response Programme. Er zijn vijf doelstellingen voor landbouw
teneinde de armoede te verminderen:
– Verminderen van risico en kwetsbaarheid;
– Toename van de productiviteit in de landbouw;
– Verbinden van boeren met markten;
– Faciliteren van brede landbouw (met opbrengsten uit nevenactiviteiten);
– Vergroten van duurzaamheid.

Gesprek met vice-president IFAD en de directeur van het IFAD-kantoor in
Noord-Amerika
De vice-president van de IFAD, de heer Wyatt, en de directeur van het
IFAD-kantoor in Noord-Amerika, mevrouw Morden, hebben met de
Kamerleden gesproken over de verhouding tussen grootschalige landbouw en kleine agrarische bedrijven in relatie tot de armoedebestrijding.
China is een voorbeeld waar de landbouwproductie landelijk is verdubbeld door middel van kleine bedrijven, wat een impact heeft gehad op de
armoedereductie. In Brazilië zijn veel grootschalige bedrijven en is de
armoede niet voldoende teruggedrongen. Het belang van coöperaties is
voor kleine boeren van onschatbare waarde.

IFAD
IFAD hangt het adagium aan dat de lokale bevolking ondersteuning
verdient en dat het belangrijk is kleine boeren in contact te brengen met
grote ondernemingen. IFAD geeft boeren advies maar verplicht ze tot
niets. Nederland is de derde donor van IFAD. Er worden in het algemeen
goede resultaten geboekt in goed bestuurde landen, zoals Ghana en
Tanzania. IFAD werkt in principe samen met regeringen, omdat zij het
beleid bepalen, maar juist ook op lokaal niveau.
Er wordt nu gewerkt aan een instrument om de resultaten van het werk
van IFAD te kunnen meten. Dit instrument zal worden gepresenteerd
tijdens de volgende vergadering van de Board, waarvan mevrouw Van
Ardenne deel uitmaakt en die als een Raad van Commissarissen opereert.
De president van de Board is in februari 2009 gekozen en komt uit Nigeria.
De ontwikkelde landen hebben niet de meerderheid. De Board bestaat uit
drie groepen vertegenwoordigers uit de ontwikkelingslanden, ontwikkelde
landen en de OPEC.
Vrijdag 15 mei 2009

Gesprek assistent Directeur-Generaal FAO
Met de assistent Directeur-Generaal van de FAO, de heer Müller, is van
gedachten gewisseld over de reorganisatie van de FAO en over duurzame
ontwikkeling. In november 2009 zal een besluit worden genomen over de
reorganisatie van de FAO. Betrokkenheid van de lidstaten is cruciaal. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

8

FAO werkt met NGO’s (bijvoorbeeld de Gates Foundation) en (op verzoek)
met overheden samen. Ook worden directe gesprekken met agrariërs
georganiseerd. Doelstelling van de FAO is om partnerships aan te gaan
om voldoende krachtig te zijn.

Landbouw
Hoe landbouw op te nemen in de klimaatdiscussie is noodzakelijk. Duurzaamheid en voedselproductie moeten met elkaar in verband worden
gebracht om te voorkomen dat er voedseltekorten (blijven) bestaan. De
toegang tot voedsel is van belang, als onderdeel van de voedselzekerheid
en daarmee ook de stabiliteit. Ook water is doorslaggevend voor de voedselproductie. Daarom zijn irrigatiesystemen en het vergroten van de
waterefficiency nodig. Dit is aan de orde gekomen tijdens World Water
Forum in Istanbul in maart 2009.
Een strategie is door de FAO in ontwikkeling om landbouw een rol van
betekenis te laten hebben tijdens de 15e VN-Klimaattop.

17e sessie VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling
Er is sprake van interessante «side events» en informele bijeenkomsten.
Een multilaterale benadering voor duurzame ontwikkeling is essentieel, al
verlopen de onderhandelingen door het grote aantal deelnemers en de
diverse belangen, moeizaam.
Afrondend gesprek met de minister van LNV
De Kamerleden hebben voor vertrek naar Nederland een afrondend
gesprek gevoerd met de minister van LNV. Op dat moment was er overeenstemming bereikt over 90% van de concept-slottekst. Later die avond
zijn de aanwezigen het eens geworden over de gehele tekst.
De voorzitter van de delegatie,
Atsma
De griffier van de delegatie,
Dortmans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 984, nr. 1

9