Programma Ruimte voor de Rivier
31ste Voortgangsrapportage
Verslagperiode 1 juli – 31 december 2017

Inhoudsopgave

1.
1.1.
1.2.
1.3.

Inleiding
Opdracht
Leeswijzer
Samenvatting hoofdpunten verslagperiode

3
3
4
4

2.
2.1.
2.2.
2.3.

Het programma in zijn omgeving
Bewaking doelen van het programma
Randvoorwaardelijke projecten
Communicatie en kennisdeling

6
6
7
8

3.

De scope van het programma

9

4. Planning en voortgang van het programma
4.1.
Mijlpalen
4.2.
Voortgang
4.2.1 Voortgang verslagperiode
4.2.2. Belangrijkste ontwikkelingen op maatregelniveau
4.2.3. Afronding programma Ruimte voor de Rivier

12
12
12
12
15
18

5.
5.1.
5.2.
5.2.1
5.2.2.
5.3.
5.4

Risicomanagement en auditing
Algemeen beeld en beheersing van risico’s
Post Onvoorzien programma
Benoemde risico’s: per thema
Onbenoemde risico’s
Toprisico’s op programmaniveau
Auditing en control

20
20
20
21
22
22
24

6
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
6.6.

De financiën van het programma
Programmabudget en programmaraming
Uitgaven en verplichtingen
Kasritme Ruimte voor de Rivier
Ontvangsten
Monitoring post onvoorzien
Interne kosten

26
26
27
28
29
29
30

Bijlage 1: Voortgang NURG-maatregelen PKB-waterveiligheids-doelstelling 31
Bijlage 2: Communicatie met het parlement
32
Bijlage 3a: Budgethistorie PKB-fase (2002–2006)
33
Bijlage 3b: Budgethistorie planstudie- en uitvoeringsfase (vanaf 2007)
34
Bijlage 4: Opgetreden programmarisico’s Ruimte voor de Rivier
35

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

2

1.

Inleiding

In de verslagperiode is bij twee Ruimte voor de Rivier-projecten de
waterveiligheidsdoelstelling behaald (Extra uiterwaardvergraving Millingerwaard en
Huissensche Waarden). Daarmee is per 31 december 2017 deze mijlpaal voor alle
maatregelen bereikt. De onafhankelijke toets door Deltares op de gerealiseerde
maatregelen, toont dat voldaan is aan de waterveiligheidsdoelstelling van de PKB.
Naast het bereiken van de waterveiligheidsdoelstelling, is ook de ruimtelijke
kwaliteitsdoelstelling bij alle maatregelen behaald. Het programma voldoet
daarmee per 31 december 2017 aan haar beide doelstellingen.
Het programma heeft bijgedragen aan de waterveiligheid van het rivierengebied.
Waterschappen, gemeenten, provincies en Rijkswaterstaat blijven continu werken
aan waterveiligheid - nu en in de toekomst. Want werken aan waterveiligheid is in
Nederland nooit klaar.
1.1.

Opdracht

De Nederlandse rivieren krijgen steeds meer water te verwerken. Het waterpeil
stijgt omdat het steeds vaker en harder regent. Daarnaast daalt het land achter de
dijken. In 1993 steeg het water verontrustend en in 1995 werd het gevaar van
overstroming zo hoog, dat uit veiligheidsoverwegingen besloten werd 250.000
mensen en een veestapel van één miljoen dieren te evacueren.
Voor de Nederlandse regering vormden deze bijna-rampen aanleiding te
onderzoeken op welke wijze de miljoenen inwoners van het rivierengebied beter
beschermd kunnen worden tegen overstromingen. Dit onderzoek leidde tot een
nieuwe visie op waterbeheer: geef de rivier meer ruimte. Deze visie is uitgewerkt
in de Planologische Kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier waarmee zowel de
Tweede Kamer (op 7 juli 2006) als de Eerste Kamer (op 19 december 2006)
unaniem hebben ingestemd. De opdracht aan het programma Ruimte voor de
Rivier is om eind 2015 het vereiste veiligheidsniveau langs de Rijntakken en het
benedenstroomse deel van de Maas te realiseren conform de PKB en volgens de
ten
tijde
van
de
vaststelling
van
de
PKB
geldende
wettelijke
waterveiligheidsnormen, en de daarmee samenhangende ruimtelijke kwaliteit te
versterken.
De waterveiligheidsnormen schrijven voor dat het Nederlandse rivierensysteem een
piek in de waterafvoer veilig moet kunnen verwerken. Dit is de maatgevende
afvoer. Deze is in 2001 voor de Rijn vastgesteld op 16.000 m3/s bij Lobith. De
Maas benedenstrooms van Hedikhuizen moet in 2015 een maatgevende afvoer van
3.800 m3/s bij Borgharen veilig kunnen verwerken. Voor de IJssel wordt de
maatgevende afvoer verhoogd met een gezamenlijke toestroom van 250 m3/s
vanuit de zijrivieren.
Om te voldoen aan de normen en om de maatgevende Rijnafvoer van 16.000 m3/s
veilig te kunnen verwerken, worden op 34 plaatsen maatregelen getroffen door
voornamelijk meer ruimte voor de rivier te creëren. Alleen waar het onmogelijk of
te duur is om meer ruimte te scheppen, is dijkverbetering als maatregel
opgenomen. Deze maatregelen samen vormen het programma Ruimte voor de
Rivier.
Het rivierengebied wordt door deze maatregelen beter beschermd tegen
overstromingen, uitgaande van de bij de PKB gehanteerde maatgevende afvoer. De
maatregelen beïnvloeden alleen de waterstand van de rivieren bij hoogwater (met
uitzondering van de verkorte zomerbedverlaging Beneden-IJssel, die ook effect bij
laagwater heeft). Bij hoogwater worden mede dankzij deze maatregelen op
sommige plekken waterstanddalingen tot wel 70 cm gerealiseerd. Ook wordt de
noodzakelijke maximale afvoercapaciteit van 16.000 m3/s bij de Rijntakken en
3800 m3/s bij het benedenstrooms deel van de Maas bereikt.
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

3

Het programma Ruimte voor de Rivier heeft een dubbeldoelstelling: naast het
vergroten van de waterveiligheid, wordt ook de ruimtelijke kwaliteit versterkt.
Concreet betekent dit de versterking van de economische, ecologische en
landschappelijke functies in het rivierengebied, die een belangrijk onderdeel
vormen van de (inter-)nationale ruimtelijke hoofdstructuur. Voorwaarde bij de
versterking van de ruimtelijke kwaliteit is dat er geen strijdigheid mag zijn met de
hoofddoelstelling van het riviersysteem: een veilige afvoer van water, ijs en
sediment.
Het programma Ruimte voor de Rivier is op 15 mei 2001 aangewezen als ‘Groot
Project’. Conform de Regeling Grote Projecten wordt ieder half jaar een
voortgangsrapportage opgesteld. Deze éénendertigste voortgangsrapportage
(VGR31) gaat over de tweede helft van 2017.
Per brief van 8 februari 20171 heeft uw Kamer verzocht om een eindevaluatie op te
stellen, zoals bedoeld in artikel 15 van de Regeling Grote Projecten. Dit met het
oog op beëindiging van de grootprojectstatus van het project Ruimte voor de
Rivier. In de verslagperiode is de eindevaluatie uitgevoerd, waarvan de resultaten
worden gedeeld met uw Kamer. In afwachting van de afronding van de
beëindigingsprocedure van de grootprojectstatus, wordt voorgesteld dat deze VGR
de laatste van het programma is. Over de voortgang zal op reguliere wijze via het
Deltafonds / MIRT worden gerapporteerd.
1.2.

Leeswijzer

Deze rapportage beschrijft de voortgang van het programma Ruimte voor de Rivier
in termen van scope (hoofdstuk 3), planning (hoofdstuk 4), risicomanagement en
auditing (hoofdstuk 5) en financiën (hoofdstuk 6). Hieraan voorafgaand wordt een
beschrijving gegeven van de relevante ontwikkelingen in de omgeving van het
programma (hoofdstuk 2).
1.3.

Samenvatting hoofdpunten verslagperiode

Mijlpalen planstudiefase
De planstudiefase is voor alle maatregelen afgerond.
Mijlpalen realisatiefase
Het project Huissensche Waarden is het enige project waarvoor de hoofdbesluiten
–waaronder het projectplan Waterwet- nog onherroepelijk moeten worden.
Vooruitlopend daarop is het werk wel uitgevoerd.
Behalen van de doelstelling waterveiligheid
De PKB-doelstelling wordt gerealiseerd door de gezamenlijke effecten van alle
Ruimte voor de Rivier-maatregelen en de randvoorwaardelijke NURG-maatregelen
en het uitvoeren van de Inhaalslag Stroomlijn.
Samenvattend is de voortgang van de realisatie:
- Ruimte voor de Rivier
In de verslagperiode is bij Extra Uiterwaardvergraving Millingerwaard en
Huissensche Waarden de mijlpaal Waterveiligheid behaald.
Daarmee is de mijlpaal Waterveiligheid per 31 december 2017 in totaal bij
alle 34 maatregelen behaald.
-

1

NURG
Voor vijf maatregelen is de gestelde waterveiligheidsdoelstelling reeds
bereikt. Een maatregel en enkele deelmaatregelen resteren. Dit betreft:
o Uiterwaardvergraving Afferdensche- en Deestsche waarden

Tweede Kamer, 2017Z00708/2017D04280

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

4

o

-

Enkele deelmaatregelen van Uiterwaardvergraving Rijnwaardense
uiterwaarden (waaronder Kribverlaging Pannerdensch Kanaal als
alternatief voor Oevergeul Bovenrijn).

Inhaalslag Stroomlijn
Het project heeft reeds eind 2016 voldaan aan haar minimale
veiligheidsopgave. Het jaar 2017 is benut om enkele resterende
maatregelen te treffen, waarna oplevering plaatsvindt in 2018.

Doelstelling ruimtelijke kwaliteit
In de verslagperiode heeft het laatste veldbezoek van het Q-team plaatsgevonden.
In dit opleverbezoek constateerde het Q-team dat het project IJsseldelta (gedeelte
Reevediep) goed is uitgevoerd, de ruimtelijke kwaliteit is sterk verbeterd.
Overall gezien constateerde het Q-team dat de ruimtelijke kwaliteit in alle
projectgebieden verbeterd is ten opzichte van de uitgangssituatie in 2007. De
ruimtelijke kwaliteitsdoelstelling van het programma is daarmee behaald.
Mijlpaal Oplevering
De mijlpaal Oplevering bestaat naast de beoordeling op het behalen van de
waterveiligheidsdoelstelling onder andere uit de beoordeling op de doelstelling
ruimtelijke kwaliteit van de maatregel en overdracht van het gerealiseerde aan
beheerders.
In de verslagperiode is de mijlpaal Oplevering behaald bij vijf maatregelen:
Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en Culemborger-waarden, Dijkverbetering
Lek/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden, Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard
en de Vijfheerenlanden, Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld en Ruimte voor de
Rivier IJsseldelta (gedeelte Zomerbedverlaging).
In totaal is de mijlpaal Oplevering bij 30 PKB-maatregelen en enkele
deelmaatregelen behaald.
Financiën
Het programmabudget is in de tweede helft van 2017 met € 86,0 miljoen naar
beneden bijgesteld en bedraagt per 31 december 2017 € 2.300,9 miljoen.
Onderdeel van de budgetverlaging is de vrije ruimte ten tijde van VGR29: deze €
77,6 miljoen is vrijgevallen en toegevoegd aan de vrije investeringsruimte van het
Deltafonds.
De raming bedraagt per 31 december 2017 € 2.265,4 miljoen.
De vrije ruimte tussen budget en raming komt hiermee op € 35,5 miljoen.
Op 31 december 2017 is in totaal voor € 2.172,7 miljoen aan verplichtingen
aangegaan. Hiervan is op de peildatum € 2.118,0 miljoen betaald.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

5

2.

Het programma in zijn omgeving

2.1.

Bewaking doelen van het programma

Veiligheid
In de PKB Ruimte voor de Rivier is een pakket maatregelen vastgelegd, waarmee
het ten tijde van de vaststelling van de PKB vereiste wettelijke veiligheidsniveau
wordt bereikt. De ontwerpen van de maatregelen zijn in de planstudiefase
uitgewerkt. Elk jaar wordt een “pakkettoets” uitgevoerd om vast te stellen of aan
de waterveiligheidsopgave uit de PKB wordt voldaan. Dat gebeurt aan de hand van
(samenhangende) berekeningen van de afvoerverdeling en de effecten op
waterstanden van alle ontwerpen (inclusief vastgestelde wijzigingen) waarvoor een
projectbeslissing is genomen.
Na afronding van de werkzaamheden voert Deltares een hydraulische toets uit om
te bevestigen dat de beoogde waterstanddaling per maatregel gerealiseerd is. De
waterstandsdaling die de PKB moet realiseren, wordt bereikt door de rivierverruimende maatregelen die er voor moeten zorgen dat de maatgevende
waterstanden veilig kunnen worden verwerkt. De laatste pakkettoets waarin alle
gerealiseerde projecten zijn opgenomen, is onderdeel van de eindevaluatie van het
programma.
De resultaten van de laatste pakkettoets voor de benedenrivieren zijn in maart
2017 beschikbaar gekomen en voor de bovenrivieren in december 2017.
Geconstateerd is dat na uitvoering van alle maatregelen van het programma
Ruimte voor de Rivier, de benodigde waterstanddaling om te voldoen aan de
waterveiligheidsdoelstelling, is gerealiseerd.
Uit de pakketsommen blijkt dat op het grootste deel van de riviertakken de
waterstanden op of onder de doelstelling van de PKB Ruimte voor de Rivier liggen.
Op sommige locaties komt de waterstand net boven de lijn van de PKB Ruimte voor
de Rivier uit. Deze lokale afwijkingen zijn dusdanig klein dat reeds in de planfase is
besloten de afwijkingen te accepteren, doordat er ofwel voldoende overhoogte van
de dijk aanwezig was of er is gekozen voor aanvullende dijkversterking. Dit heeft
daarmee geen gevolgen voor de waterveiligheid.
Ruimtelijke kwaliteit
Een onafhankelijk kwaliteitsteam (het zogeheten Q-team, dat opereert onder
auspiciën van de Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving) geeft adviezen aan
het programmabureau Ruimte voor de Rivier over de ruimtelijke kwaliteit bij de
projecten.
In de verslagperiode heeft het laatste veldbezoek van het Q-team plaatsgevonden
ten behoeve van de oplevering van de doelstelling ruimtelijke kwaliteit: IJsseldelta
(onderdeel Reevediep). In dit opleverbezoek constateerde het Q-team dat het
project goed is uitgevoerd, de ruimtelijke kwaliteit is sterk verbeterd. Hiermee is
de doelstelling ruimtelijke kwaliteit bij deze maatregel behaald.
Overall gezien constateerde het Q-team dat de ruimtelijke kwaliteit in de
projectgebieden verbeterd is ten opzichte van de uitgangssituatie in 2007. De
ruimtelijke kwaliteitsdoelstelling van het programma is daarmee behaald.
Op 29 september heeft Ruimte voor de Rivier de Bijlhouwerprijs 2017 in ontvangst
genomen: een prijs voor landschapsarchitectuur die eens per drie jaar wordt
uitgereikt. Volgens de vakjury van de Bijlhouwerprijs is de wijze waarop het
verlangen naar ruimtelijke kwaliteit in de projecten van Ruimte voor de Rivier is
verankerd een goed voorbeeld voor organisaties die met vergelijkbare opgaven te
maken hebben of krijgen. “Dankzij Ruimte voor de Rivier staat ruimtelijke kwaliteit
niet meer ter discussie.”

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

6

2.2.

Randvoorwaardelijke projecten

NURG-programma
Er bestaat inhoudelijke samenhang tussen het NURG-programma en Ruimte voor
de Rivier. De Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) is een programma waarin
circa 6.700 hectare nieuwe natuur en veiligheid (centimeters waterstanddaling) in
het rivierengebied wordt gerealiseerd.
Het Rijk is verantwoordelijk voor tijdige uitvoering van de NURG-projecten met een
PKB-waterveiligheidsdoelstelling. Onder verantwoordelijkheid van het ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat worden zeven NURG-maatregelen gerealiseerd die gerelateerd zijn aan
de PKB-doelstelling: ze zijn geen onderdeel van het PKB-basispakket (in de
Millingerwaard behoort de maatregel Extra Uiterwaardvergraving Millingerwaard
wel tot het pakket), maar zijn wel noodzakelijk voor het realiseren van de in de
PKB opgenomen waterveiligheids-doelstelling. Uitgangspunt voor de PKB Ruimte
voor de Rivier was dat zeven NURG-maatregelen vóór eind 2015 zijn uitgevoerd.
Zoals in eerdere voortgangsrapportages gemeld, is dit niet voor alle NURGmaatregelen gelukt.
De voortgang van de NURG-maatregelen is aan het eind van deze verslagperiode:
•
Vijf maatregelen en enkele deelmaatregelen zijn gereed en hebben
aantoonbaar bijgedragen aan de doelstelling waterveiligheid van de PKB:
o Uiterwaardvergraving Millingerwaard
o Uiterwaardvergraving Renkumse Benedenwaard, Wageninger
benedenwaard en veerstoep Lexkesveer
o Uiterwaardvergraving Bemmelse waarden
o Natuurontwikkelingsproject Noordwaard
o Welsumer en Fortmonderwaarden
o Enkele deelprojecten van de uiterwaardvergraving Rijnwaardense
uiterwaarden.
•
De overige maatregelen behalen de doelstelling waterveiligheid op een later
moment:
o Uiterwaardvergraving Afferdensche- en Deestsche waarden
o Enkele
deelprojecten
van
Uiterwaardvergraving
Rijnwaardense
uiterwaarden, waaronder Kribverlaging Pannerdensch Kanaal als
alternatief voor Oevergeul Bovenrijn.
Bijlage 1 toont de stand van zaken van de maatregelen per 31 december 2017.
Inhaalslag Stroomlijn
Het riviersysteem in termen van hoogwaterstanden moet in overeenstemming zijn
met de uitgangspunten van de PKB Ruimte voor de Rivier en het project
Maaswerken. Onder de naam ‘Stroomlijn’ wordt de spontaan opgekomen vegetatie
in de uiterwaarden aangepakt. Deze inhaalslag is een eenmalige activiteit om de
verruwing in het rivierbed van alle grote rivieren terug te dringen en in
overeenstemming te brengen met de geldende waterveiligheidsnormen, als nulsituatie voor de PKB. Het uitvoeren van Stroomlijn is, in samenhang met de Ruimte
voor de Rivier-projecten en de NURG-maatregelen, nodig voor het bereiken van de
waterveiligheidsdoelstelling.
De Inhaalslag Stroomlijn betreft gebieden die niet in eigendom van het Rijk zijn.
Haar opgave is om tussen 50%-70% van de ruwe vegetatie binnen de stroombaan
te verwijderen.
Eind 2016 was de minimale veiligheidsopgave bereikt toen 64% van de ruwe
vegetatie verwijderd was. Dit is eind 2017 68% geworden. Langs de Nederrijn/Lek,
Waal en Maas is Stroomlijn gereed met het verwijderen van vegetatie. De laatste
werkzaamheden aan de IJssel worden in 2018 uitgevoerd. Dit betreft het
verwijderen van vegetatie in één uiterwaard en voor één terrein, waarvoor de

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

7

eigenaar nog geen toestemming voor de werkzaamheden heeft gegeven. Hiervoor
is een gedoogprocedure gestart.
De afronding van het werk, maatregelen die het toekomstig beheer van de
uiterwaarden vereenvoudigen en compensatie-maatregelen zijn voor 90% gereed.
Alleen enkele maatregelen langs de Nederrijn/Lek en IJssel worden nog in 2018
uitgevoerd.
2.3.

Communicatie en kennisdeling

2017 kenmerkte zich als het jaar waarin Ruimte voor de Rivier is gestart met de
afbouw van het programma. Bij het vieren van projectmijlpalen werd letterlijk een
blauwe loper uitgerold waarmee de ruimte die het water heeft gekregen werd
gesymboliseerd. Het programma benut naast de mijlpalen ook diverse
evenementen, bijeenkomst en excursies om Nederlanders meer waterbewust te
maken: we leven in een delta en Nederland is nooit klaar met het werken aan
waterveiligheid. Verschillende projecten en programma’s worden hiertoe (nu en in
de toekomst) uitgevoerd. Ruimte voor de Rivier draagt bij aan een samenhangende
boodschap vanuit de landelijke waterbewustzijnscampagne Ons Water, en daarmee
aan communiceren als één overheid. Ook wordt de communicatie vanuit Ruimte
voor de Rivier afgestemd op dat van de andere grote projecten als Maaswerken en
het
Hoogwaterbeschermingsprogramma.
Gezamenlijk
communiceren
deze
waterprogramma’s sinds de verslagperiode onder de naam Dijkwerkers.
Communicatie met de omgeving
In de verslagperiode is het aantal nog in uitvoering zijnde projecten afgenomen.
Waar nog opportuun, werd ondersteuning verleend bij evenementen, exposities en
manifestaties die een relatie hebben met de projecten. In de verslagperiode werd
in het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem de Canon van Nederland officieel
in gebruik gesteld, waar het programma haar medewerking aan verleende.
De communicatiemiddelen van het programma worden overgedragen aan de
organisaties die het beheer van het gerealiseerde na de projectfase over hebben
genomen.
Berichtgeving over het programma
Zowel over de opgeleverde als de nog in uitvoering zijnde PKB-maatregelen,
verschijnen publicaties in dag- en vakbladen, op websites en social media-kanalen.
In verschillende (vak)bladen werd aandacht besteed aan de toekenning van de
Bijlhouwerprijs (zie paragraaf 2.1) en de Betonprijs 2017 die het project
Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld won (zie paragraaf 4.2.4).

Bijlage 2 geeft een overzicht van de communicatie met het parlement inzake
Ruimte voor de Rivier.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

8

3.

De scope van het programma

Als er wijzigingen ontstaan in de scope van het programma, maakt de
voortgangsrapportage daar melding van. Er is sprake van een scopewijziging als
het beoogde projectresultaat is veranderd ten opzichte van het projectresultaat
zoals dat in het kader van de PKB is vastgelegd of als er wijzigingen in de
bijbehorende randvoorwaarden van tijd en geld optreden.
Het vertrekpunt voor de scope van het programma is de PKB deel 4 Ruimte voor de
Rivier, die op 26 januari 2007 in werking is getreden.
In tabel 3.1 is een scopewijziging uit VGR30 aangepast: de financiële gevolgen van
deoverheveling van de waterveiligheids-taakstelling van deelmaatregel IJsseldelta
Reevediep naar IJsseldelta fase 2. In de verslagperiode is het budget van de
Spuikokers van de Reevesluis overgeheveld naar IJsseldelta fase 2 en uit de
financiële scope van het programma gehaald: daarmee is het programmabudget
gewijzigd ten opzichte van VGR30 (zie ook bijlage 3b).
Het financiële saldo van de scopewijzigingen van het gehele programma tot en met
de verslagperiode is € 52,8 miljoen.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

9

Scopem utaties

bedrag x € 1,0 mln.

Scopew ijzigingen

Bedrag

VGR

Dijkverbetering Steurgat opnemen in ontpoldering Noordw aard

€

2,0

12

Wijziging w aterstanddalend effect bij de SNIP3-beslissing van de
Ontpoldering Overdiepsche Polder met 3 cm minder

€

-

13

Niet uitvoeren van de Dijkverbetering Nederrijn/ Geldersche Vallei

€

-2,1

14

Niet uitvoeren van de Kadeverlaging Biesbosch

€

-1,5

15

Uitbreiding plangebied met Oosterhoutse Waarden bij dijkteruglegging
Lent (gefinancierd uit Kaderrichtlijn Water-budget)

€

5,0

16

Niet uitvoeren van de Dijkverbetering Lek/Lopiker- en
Krimpenerw aard

€

-9,0

16

Niet uitvoeren van de Obstakelverw ijdering Suikerdam en Polderkade
naar de Zandberg

€

-8,8

18

Niet uitvoeren van de Kribverlaging Waalbochten

€

-15,0

18

Extra Uiterw aardvergraving Millingerw aard w ordt niet uitgevoerd
tussen rivierkilometer 870 en 872, maar tussen rivierkilometer 867.5
en 868.5

€

-

18

Kribverlaging op traject Tiel-Rossum w ordt vervangen door een
langsdam

€

-

19

Inconsistentie in PKB-referentieontw erp aangaande Kribverlagingen
Beneden-Waal en Fort St. Andries

€

2,9

19

Verlegging van w estelijke projectgrens bij Dijkverbetering
Amer/Donge

€

0,9

19

Korte ingesloten tussenvakjes in scope opnemen van dijkringen 43 en
€
24 en het grootste deel uit dijkring 16 halen

-18,9

19

77,4

21

95,6

22

-35,0

23

-3,3

26

-25,4

29

-12,0

30, 31

Bypass w ordt onderdeel van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta.
Financiering vanuit:
€
- Rijk begrotingsartikel 1 Deltafonds bypass Kampen: € 55 miljoen
- Nota Ruimte bij provincie Overijssel: € 22,4 miljoen
Bijdrage regio aan maatregel Ruimte voor de Rivier IJsseldelta.
Financiering vanuit:
€
- Provincie Overijssel en gemeente Kampen
1e Aanpassing financiering scopew ijzigingen VGR21 & VGR22
(Saldering bijdrage Provincie Overijssel aan maatregel Ruimte voor de €
Rivier IJsseldelta)
Correctie op Rijk begrotingsartikel 11 bypass - dekking uit vrije ruimte

€

2e Aanpassing financiering scopew ijzigingen VGR21 & VGR22
(Saldering bijdrage Provincie Overijssel aan maatregel Ruimte voor de €
Rivier IJsseldelta)
Versneld uitvoeren van IJsseldelta fase 2; w aardoor taakstelling
gedeelte Reevediep van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta onderdeel
€
van scope IJsseldelta fase 2 w ordt. Derhalve in 2022 behalen van
w aterveiligheid. Overheveling van budget naar fase 2.
Totaal scopew ijzigingen

€

52,8

Tabel 3.1 Overzicht van scopemutaties - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

10

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

11

4. Planning en voortgang van het programma
4.1.

Mijlpalen

De mijlpalen van het programma hangen nauw samen met de belangrijkste
mijlpalen die het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat onderscheidt in de
Spelregels voor Natte Infrastructuurprojecten (SNIP). In de planstudie worden in
de projecten de zogenaamde SNIP-fasen doorlopen: de variantkeuze (SNIP2A) en
de projectbeslissing (SNIP3). De projectbeslissing markeert het einde van de
planstudiefase en het begin van de realisatiefase. Volgend op de projectbeslissing
neemt het bevoegde bestuursorgaan een publiekrechtelijk projectbesluit tot het
treffen van de maatregel. In de realisatiefase worden op projectniveau de mijlpalen
‘start marktbenadering’ (SNIP5), ‘gunning’, ‘waterveiligheid’, ‘oplevering’ en ‘finale
kwijting’ gehanteerd. De opleveringsbeslissing SNIP6 wordt programma-breed
behaald, als administratieve afronding van het programma.
Gegeven de fase waarin het programma zich bevindt, zijn voornamelijk nog de
mijlpalen ‘oplevering’ en ‘finale kwijting’ van belang.
In dit hoofdstuk wordt de voortgang van het programma en van de specifieke
maatregelen toegelicht.

4.2.

Voortgang

In tabel 4.1 is de voortgang van de maatregelen opgenomen.
4.2.1 Voortgang verslagperiode
A. Mijlpalen planstudiefase
Alle maatregelen hebben de planstudiefase doorlopen.
B. Mijlpalen realisatiefase
Ruimtelijke plannen
In de verslagperiode zijn geen ruimtelijke plannen vastgesteld of onherroepelijk
geworden. Voor 99% van het PKB-budget zijn de ruimtelijke plannen vastgesteld
en onherroepelijk. Alleen voor het project Huissensche Waarden moeten de
hoofdbesluiten nog onherroepelijk worden.
Uitvoeringsbeslissingen
Alle maatregelen hebben de uitvoeringsfase doorlopen.
Waterveiligheidsdoelstelling
Het programma is gestart in 2006. In deze doorlooptijd zijn ingrijpende en
complexe maatregelen in het rivierengebied gerealiseerd. De realisatie van het
programma is momenteel gereed. De realisatie van de waterveiligheidsdoelstelling
bij de Ruimte voor de Rivier-maatregelen liep vanaf 2013 tot 2017, met een piek in
2015 en 2016. In de verslagperiode is bij twee maatregelen de mijlpaal
Waterveiligheid behaald:
•
Extra uiterwaardvergraving Millingerwaard;
•
Huissensche Waarden / kadeverlaging Scherpenkamp.
Daarmee is bij alle maatregelen deze mijlpaal behaald: zie ook de laatste kolom
van tabel 4.1 waar alle mijlpalen Waterveiligheid op groen staan.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

12

M01

Obstakelverw ijdering Suikerdam en polderkade naar de Zandberg

M02
M03
M04
M05
M06
M07
M08

Extra Uiterw aardvergraving Millingerw aard
Dijkteruglegging Lent
Kribverlaging Waalbochten
Kribverlaging Midden-Waal
Kribverlaging Waal - Fort St. Andries
Kribverlaging Beneden Waal
Uiterw aardvergraving Brakelse benedenw aarden en dijkverlegging Munnikenland

M09
M10
M11
M12

Uiterw aardvergraving Avelingen
Ontpoldering Noordw aard
Rivierverruiming Overdiepse Polder
Kadeverlaging Biesbosch

M13

Dijkverbetering Amer / Donge

1)

2014

M14

Dijkverbetering Steurgat / Land v Altena

1)

2015

M15
M16
M17

Dijkverbetering Bergsche Maas / Land van Altena
Dijkverbetering Oude Maas / Hoeksche Waard
Dijkverbetering Oude Maas / Voorne Putten

1)

2015
2015
2015

M42
M18

Ontpoldering Zuiderklip
Waterberging op het Volkerak - Zoommeer

M19

Uiterw aardvergraving Huissensche Waarden

M20

Uiterw aardvergraving Meinersw ijk

M21

Uiterw aardvergraving Doorw erthsche Waarden

2)

nvt

nvt

2013

M22

Uiterw aardvergraving Middelw aard

2)

nvt

nvt

2013

M23

Uiterw aardvergraving De Tollew aard

2)

nvt

nvt

M24

2)

M26

Obstakelverw ijdering Machistenschool Elst
Uiterw aardvergraving Honsw ijkerw aarden, stuw eiland Hagestein, Hagesteinse
Uiterw aard en Heerenw aard
Dijkverbetering Nederrijn / Geldersche Vallei

M27

Dijkverbetering Nederrijn / Betuw er, Tieler en Culemborgerw aarden

1)

2016

M28

Dijkverbetering Nederrijn / Arnhemse en Velpsebroek (DR 47)

1)

2013

M29

Dijkverbetering Lek / Betuw er, Tieler en Culemborgerw aarden

1)

2016

M30
M31
M32
M33
M34

Dijkverbetering Lek / Alblasserw aard en de Vijfheerenlanden
Dijkverbetering Lek / Lopiker- en Krimpenerw aard
Dijkverlegging Cortenoever
Dijkverlegging Voorsterklei
Uiterw aardvergraving Bolw erkplas, Worp en Ossenw aard

1)

M35
M36
M37

Uiterw aardvergraving Keizers-, Stobben- en Olsterw aarden
Hoogw atergeul Veessen-Wapenveld
Uiterw aardvergraving Scheller en Oldeneler Buitenw aarden

2014
2017
2016

M38
M39.1
M39.2

Dijkverlegging Westenholte
IJsseldelta (fase 1) - gedeelte Zomerbedverlaging
IJsseldelta (fase 2) - gedeelte Reevediep

2016
2016 4)
Fase 2 4)

M41

Dijkverlegging Hondsbroeksche Pleij

2011

M25

Vervallen
2)

2017
2015
Vervallen
nvt nvt nvt
nvt nvt
nvt nvt

2013
2015
2015
2015
2013
2015
2015

Vervallen

1)
1)

nvt

3)

2017
2014

2013
2014
2015

Vervallen

2015
Vervallen
2016
2015
2015

= maatregel is gereed, maar valt buiten scope PKB
= maatregel is gereed
1)

B ij dijkverbeteringen is een variantenkeuze / SNIP 2a niet aan de o rde, o mdat er geen sprake is van varianten

2)

Do o r te kiezen vo o r vervro egde marktbenadering is bij SNIP 2a beslissing do o r to enmalige staatssecretaris gelijk de investeringsbeslissing
geno men en is de markt ingeschakeld o m het vo o rkeursalternatief uit te werken to t een definitief plan en dit plan uit te vo eren.

3)

Uitvo ering binnen Ho o gwaterbeschermingspro gramma 2 (HWBP -2) o nder regie van Ruimte van de Rivier
Zo merbedverlaging B eneden-IJssel en Reevediep (bypass Kampen) vo rmen samen maatregel IJsseldelta.
Rappo rtage o ver realisatie veiligheid geschiedt separaat, aangezien Reevediep buiten sco pe Ruimte vo o r de Rivier valt (o nderdeel IJsseldelta fase 2).

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

3)

2008
2015

= maatregel is vervallen

4)

Waterveiligheid

Gunning

Plan is
onherroepelijk

Vaststelling Plan

Ontwerpplan
ter inzage

Start Markt
benadering

SNIP 3

Maatregelen Ruim te voor de Rivier

SNIP 2a

Tabel 4.1 Voortgang Maatregelen Ruimte voor de Rivier per 31 december 2017
Voortgang Maatregelen (statusoverzicht)

13

Figuur 4.1: Infographic

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

14

4.2.2. Belangrijkste ontwikkelingen op maatregelniveau
Onderstaande paragraaf schetst de ontwikkelingen per maatregel.
Het merendeel van de maatregelen bevindt zich in de fase van oplevering of finale
kwijting. De mijlpaal finale kwijting (administratieve afronding en ontbinding
realisatie- of projectovereenkomst tussen Rijk en uitvoerende partij) is ten
opzichte van de VGR30 bij enkele maatregelen beperkt vertraagd. Dit komt
voornamelijk voort uit de wens enkele administratieve restpunten zorgvuldig af te
handelen en kent geen financiële consequenties. Er is namelijk een
risicoreservering getroffen voor enkele restpunten, waardoor de programmaraming
niet zal muteren als gevolg van afwikkelen restpunten.
M02 Extra uiterwaardvergraving Millingerwaard – Staatsbosbeheer
Op 1 juli 2017 is de mijlpaal Waterveiligheid behaald, dit resultaat is na
hydraulische toetsing ook bevestigd. De werkzaamheden in het gebied zijn
overigens nog niet gereed: de opdrachtnemer mag nog enkele jaren klei winnen.
Dit heeft geen negatieve gevolgen voor de waterveiligheid.
Begin 2018 worden de mijlpalen Oplevering en Finale Kwijting behaald, waarmee
de overeenkomst met Staatsbosbeheer als realisator wordt ontbonden.
M03 Dijkteruglegging Lent – gemeente Nijmegen
De projectdoelstellingen zijn al geruime tijd gerealiseerd. Vooralsnog kan echter
niet tot finale kwijting van de gemeente Nijmegen worden overgegaan. De reden
hiervoor is een aanhoudende discussie tussen de gemeente Nijmegen en het Rijk
over de financiële afwikkeling van het project (zie VGR30).
M04-M07 Kribverlagingen Waal (3 fasen) – Rijkswaterstaat
Op 15 augustus is mijlpaal Finale Kwijting van deze maatregelen behaald. Daarmee
zijn deze maatregelen gereed.
M08 Uiterwaardvergraving Brakelse Benedenwaarden en Dijkverlegging
Munnikenland – Waterschap Rivierenland
Op 22 december 2017 is mijlpaal Finale Kwijting behaald. Daarmee is deze
maatregel gereed.
M09 Uiterwaardvergraving Avelingen – gemeente Gorinchem
Op 15 augustus is de mijlpaal Finale Kwijting behaald. Daarmee is deze maatregel
gereed.
M10 Ontpoldering Noordwaard - Rijkswaterstaat
Na afwikkeling van de laatste werkzaamheden, is op 11 december 2017 mijlpaal
Finale Kwijting behaald. Daarmee is deze maatregel gereed.
M11 Rivierverruiming Overdiepse Polder – Waterschap Brabantse Delta
Deze maatregel is gereed.
M13 Dijkverbetering Amer/Donge – Waterschap Brabantse Delta
Deze maatregel is gereed.
M14-15 Dijkverbetering Steurgat/ Land van Altena en Dijkverbetering
Bergsche Maas/ Land van Altena – Waterschap Rivierenland
Met een lichte vertraging dient realisator begin 2018 het verzoek tot decharge in
bij de Minister. Naar verwachting vindt binnen afzienbare tijd de daaropvolgende
mijlpaal Finale Kwijting plaats.
M16-17 Dijkverbeteringen Oude Maas / Hoeksche Waard en Voorne Putten
– HWBP2 / Waterschap Hollandse Delta
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

15

Deze beide dijkverbeteringsmaatregelen zijn, vanwege de overlap met het
Hoogwaterbeschermingsprogramma, onder regie van Ruimte voor de Rivier, binnen
het Hoogwaterbeschermingsprogramma uitgevoerd. Dit is in lijn met het besluit
van de Staatssecretaris op 8 juni 2009 hierover (kenmerk VenW/DGW-2009/616)).
De maatregel Oude Maas / Voorne Putten is gereed.
Voor Oude Maas / Hoeksche Waard vinden mijlpaal Oplevering en Finale Kwijting
naar verwachting begin 2018 plaats. De decharge-aanvraag hiertoe is in de
verslagperiode reeds ingediend.
M18 Berging op het Volkerak-Zoommeer – diverse waterschappen /
Rijkswaterstaat
De realisatie van de maatregel Berging op het Volkerak-Zoommeer is in handen
van vier organisaties: Waterschap Scheldestromen, Waterschap Hollandse Delta,
Waterschap Brabantse Delta en Rijkswaterstaat. Eind 2015 is de mijlpaal
Waterveiligheid behaald.
Het deelproject van realisator Waterschap Hollandse Delta is gereed.
Afwikkeling van de nog lopende administratieve kwestie tussen realisator van het
deelproject Primaire Keringen (Waterschap Brabantse Delta) en programmabureau
duurde langer dan verwacht, waardoor Finale Kwijting begin 2018 plaatsvindt.
Voor de opgave van deel-realisator Waterschap Scheldestromen wordt Finale
Kwijting de eerste helft van 2018 verwacht.
Naast de waterveiligheids-deelprojecten, kent de maatregel ook maatregelen
gericht op het tegengaan van regionale wateroverlast die beide belegd zijn bij
Waterschap Brabantse Delta.
Voor het onderdeel Wateroverlast worden in februari 2018 de laatste pompen
geleverd. Kort daarna worden de mijlpalen Oplevering en Finale Kwijting genomen.
Voor het onderdeel versterking van de Regionale Keringen wordt begin 2018 een
voorstel tot afkoop besproken in het dagelijks bestuur van waterschap Brabantse
Delta. Na instemming en effectuering van de afkoop, kan mijlpaal Finale Kwijting
voor dit deelproject genomen worden.
M19 Huissensche Waarden (Kadeverlaging Scherpekamp) – Rijkswaterstaat
Na start van de werkzaamheden in augustus 2017, werd op 27 september 2017 de
mijlpaal
Waterveiligheid
behaald.
Hydraulische
toetsing
bevestigde
de
gerealiseerde waterstanddaling. De werkzaamheden door opdrachtnemer zijn eind
oktober 2017 afgerond.
Er zijn beroepen ingediend op de ruimtelijke vergunningen. Eind 2017 vond de
behandeling van een bodemprocedure bij de Raad van State plaats. Uitspraak volgt
waarschijnlijk begin 2018. Mijlpalen Oplevering en Finale Kwijting staan gepland
voor tweede helft van 2018.
M20 Uiterwaardvergraving Meinerswijk - Rijkswaterstaat
Deze maatregel is gereed.
M21-24 Uiterwaardvergravingen Doorwerthsche Waarden, Middelwaard,
De Tollewaard en Obstakelverwijdering machinistenschool Elst –
Rijkswaterstaat
Deze maatregelen zijn gereed.
M25 Uiterwaardvergraving Honswijkerwaarden, stuweiland Hagestein,
Hagesteinse uiterwaard en Heerenwaard (Ruimte voor de Lek) –
Rijkswaterstaat
Deze maatregel is gereed.
M28 Dijkverbetering Nederrijn/Arnhemse en Velpsebroek (dijkring 47) –
Waterschap Rijn en IJssel
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

16

Deze maatregel is gereed.
M27, 29 Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden, Dijkverbetering Lek/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden
(dijkring 43) – Waterschap Rivierenland
Dijkring 43 tot Schoonhoven
Na het uitvoeren van afrondende werkzaamheden, heeft op 31 oktober 2017
oplevering door de opdrachtnemer plaatsgevonden. Overdracht van het gerealiseerde
aan de beheerder, volgde op 16 november 2017. Dit werd bekrachtigd in de formele
mijlpaal Oplevering op 18 december 2017.
De financiële afwikkeling van de claim van opdrachtnemer waarin hij stelt zwaardere
(damwand)constructies te moeten gebruiken dan ten tijde van de inschrijving
verwacht werd (zie ook VGR27), is nog gaande. De verwachting is dat opdrachtnemer
en opdrachtgever hier zonder tussenkomt van gerechtelijke procedure uitkomen.
Finale kwijting is voorzien voor de tweede helft van 2018.
Dijkverbetering Arnhem-Malburgen
Deze deelmaatregel is gereed.
M30 Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden –
Waterschap Rivierenland
Het wegwerken van de restpunten voor het traject Schoonhovenseveer – Langerak
(een van de maatregelen onder deze PKB-maatregel) duurde langer dan voorzien.
Naar verwachting volgt Finale Kwijting in de eerste helft van 2018.
Het gedeelte Lekdijk Vianen is reeds gereed.
Het resterende deel van deze maatregel (traject Hagestein – Fort Everdingen),
gaat mee in de mijlpaal Finale Kwijting van maatregelnummers 27 en 29.
M32-33 Dijkverleggingen Cortenoever en Voorsterklei (bij Zutphen) –
Waterschap Vallei en Veluwe
Op 9 november 2017 vond mijlpaal Finale Kwijting plaats. Daarmee zijn deze
maatregelen gereed.
M34-35 Uiterwaardvergravingen Bolwerksplas, Worp en Ossenwaard en
Keizers- en Stobbenwaarden en Olsterwaarden (bij Deventer) –
Waterschap Groot Salland
Finale Kwijting voor deze beide maatregelen is behaald op 18 september 2017.
Daarmee zijn de maatregelen gereed.
M36 Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld – Waterschap Vallei en Veluwe
Nadat de gerealiseerde waterveiligheid door middel van hydraulische toetsing
bevestigd was, is op 14 september 2017 Mijlpaal Oplevering genomen. Op die dag
vonden gelijktijdig zowel oplevering door de opdrachtnemer naar de realisator, van
de realisator naar het programma als overdracht van alle objecten naar de
beheerders plaats.
In de verslagperiode is overeenstemming bereikt over contractuele discussies
tussen opdrachtnemer en realisator (zie VGR28).
Na wegwerken van de restpunten, wordt Finale Kwijting medio 2018 verwacht. Een
belangrijk onderwerp hierbij is het afronden van de vastgoedovereenkomsten en
het uitvoeren van kavelaanvaardigswerkzaamheden met de eigenaren in en om de
hoogwatergeul.
In de verslagperiode won dit project in de categorie Natte Waterbouw de Betonprijs
2017. Het juryrapport luidde: “Tegengesteld aan onze lange traditie van water
tegenhouden wordt het water dit keer doorgelaten, als onderdeel van het
programma Ruimte voor de Rivier, waarbij met een betere doorstroming van het
rivierwater de kans op overstromingen wordt verlaagd. Twee bruggen van 800 m
lang aan de uiteinden van de hoogwatergeul zijn tevens waterinlaat, respectievelijk
uitlaat. De beide bruggen zijn in samenwerking van constructeur en
(landschap)architect prachtig in de uiterwaarden van de IJssel ingepast en voegen
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

17

een nieuwe monumentale vorm toe aan ons rivierenlandschap. Op een manier
waarbij natuurlijke en agrarische functies behouden blijven en zelfs worden
versterkt.”
M37-38 Dijkverlegging Westenholte en Uiterwaardvergraving Scheller- en
Oldeneler Buitenwaarden (bij Zwolle) – Waterschap Groot Salland
In de verslagperiode is gewerkt aan het oplossen van restpunten door
opdrachtnemer, en zijn stappen gezet om tot een definitieve verdeling van
eigendom en beheer van objecten en grond in het projectgebied te komen.
Afwikkeling van de claims van opdrachtnemer (zie VGR30) neemt geruime tijd in
beslag. Na afronding hiervan vindt Finale Kwijting plaats.
Zomerbedverlaging Beneden-IJssel
Zie maatregel Ruimte voor de Rivier IJsseldelta (M39.1-39.2).
Dijkverlegging Hondsbroeksche Pleij inclusief regelwerk Pannerden Rijkswaterstaat
Deze maatregel is gereed. Deze valt buiten het PKB-basispakket omdat het ten
tijde van het opstellen van de PKB al een ‘lopend project’ was.
M39.1-39.2 Ruimte voor de Rivier IJsseldelta – Provincie Overijssel /
Rijkswaterstaat
Op 4 juli 2017 vond Mijlpaal Oplevering plaats van het gedeelte
Zomerbedverlaging. Mijlpaal Finale Kwijting van dit gedeelte vindt naar
verwachting medio 2018 plaats.
De werkzaamheden voor het gedeelte Reevediep liggen op schema: naar
verwachting rondt opdrachtnemer in 2018 de werkzaamheden voor dit onderdeel
af.
In VGR27 is melding gemaakt van de uitspaak van de Raad van State waardoor op
basis van de toenmalige plannen in het Reevediep geen doorgaande vaarroute kon
ontstaan.
Inmiddels is een nieuw bestemmingsplan vastgesteld, waarin – in lijn met de
uitspraak van de Raad van State - maatregelen worden getroffen om mogelijke
verstoring door de recreatievaart in het Natura 2000-gebied te voorkomen. Na de
inwerkingtreding van dit bestemmingsplan (en de overige benodigde besluiten) is
gestart met de aanleg van deze maatregelen (onder andere rieteilandjes), zodat
ook het meest westelijke deel van de vaargeul gebruikt kan worden voor de
recreatievaart.
Tegen het nieuwe bestemmingsplan loopt nog een beroepsprocedure bij de Raad
van State.
Op 17 oktober 2017 is het conserveringsbesluit van het in 2015 geborgen
historische Koggeschip genomen. Daarna zijn de conserveringswerkzaamheden
(het op beheerste wijze drogen) van start gegaan.
4.2.3. Afronding programma Ruimte voor de Rivier
Buiten de afronding van alle individuele maatregelen (zie paragraaf 4.2.4 voor
voortgang), stuurt het programma ook op afwikkeling van de programmabrede
activiteiten. Hiertoe is begin 2017 een Plan van Aanpak Afronding opgesteld, om de
benodigde acties uit te kunnen zetten en monitoren. Eventueel doorlopende
verplichtingen na afronding van het programma, worden binnen de staande
organisatie van Rijkswaterstaat belegd.
De voortgang op de inhoudelijke onderwerpen is als volgt:
Afronden inhoudelijke programma-taken
Vastgoed
Nagenoeg alle vastgoedtransacties zijn uitgevoerd. Het beheer van de
staatsgronden die met middelen van Ruimte voor de Rivier zijn verworven is
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

18

belegd. Er resteren enkele administratieve handelingen ten aanzien van de na
afronding van de werkzaamheden ontstane percelen: deze vinden naar verwachting
in de eerste helft van 2018 plaats.
Beheer & onderhoud
In de verslagperiode zijn afrekeningen gedaan met gemeenten over de extra
beheer- en onderhoudskosten, voortkomend uit aanpassingen aan het areaal als
gevolg van uitvoering Ruimte voor de Rivier. De laatste afrekeningen vinden naar
verwachting in de eerste helft van 2018 plaats.
Uit laten voeren evaluaties
Conform de Regeling grote projecten van de Tweede Kamer is de eindevaluatie van
het programma uitgevoerd. Deze wordt tegelijk met voorliggende VGR31 aan uw
Kamer aangeboden.
Kennisdeling
De afrondende fase en het succes van Ruimte voor de Rivier, maken dat er veel
vraag is naar kennisdeling op het gebied van programma-management en
waterveiligheid. Binnen en buiten Rijkswaterstaat, het Ministerie van Infrastructuur
& Waterstaat en de brede watersector worden deze ervaringen gedeeld met andere
grote projecten en programma’s, zodat kennis, gehanteerde aanpak en geleerde
lessen behouden blijven.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

19

5.

Risicomanagement en auditing

5.1.

Algemeen beeld en beheersing van risico’s

Er zijn geen risico’s meer op het vlak van het
behalen van de
waterveiligheidsdoelstelling en de ruimtelijke kwaliteitsdoelen. Het programma
heeft haar doelstellingen immers behaald. De resterende programmarisico’s
kunnen financiële gevolgen hebben of leiden tot vertraging van de afronding van
het programma.
Beheersing van risico’s
Zoals in paragraaf 4.2.3 is geschetst, stuurt het programmabureau op een
beheerste en spoedige afronding van het programma. Dit is terug te zien in de top
tijdrisico’s (zie paragraaf 5.3 voor de toprisico’s van het programma). Doorlopende
procedures of monitoringsactiviteiten kunnen de afronding van maatregelen of
programma vertragen. Te denken valt aan de lange doorlooptijd die
privaatrechtelijke en publiekrechtelijke procedures kunnen hebben. Buiten alle
activiteiten op maatregelniveau, zijn er op programmaniveau aanvullende
activiteiten uitgevoerd en langlopende (monitorings)verplichtingen aangegaan. De
doorlopende inspanningen, procedures en verplichtingen zijn in kaart gebracht, zijn
of worden op korte termijn bij beherende organisaties belegd en de voortgang
wordt gemonitord.
Naast de financiële afronding van de risico’s met betrekking tot de uitvoering van
de projecten, stuurt het programma op deze manier actief en voert zij preventieve
acties uit om de risico’s met betrekking tot de afronding van het programma te
voorkomen (zie ook paragraaf 4.2.3).
Financiële dekking voor optredende risico’s
Het programma heeft dekking voor optredende risico’s binnen de post onvoorzien.
Als financiële risico’s optreden, leidt dit tot wijzigingen in het contract tussen
realisator en opdrachtnemer die ofwel direct afgerekend worden ofwel tot
gesprekken over verantwoordelijkheidsverdeling van de risico’s / ingediende claims
leiden.
In deze verslagperiode zijn bij meerdere maatregelen flinke stappen gemaakt in
het afhechten van contractwijzigingen met opdrachtnemers. Het moment van
financiële afhandeling hiervan is bepalend voor het moment dat de post onvoorzien
daalt. In sommige gevallen ijlt de daadwerkelijke afhandeling van opgetreden
risico’s na ten opzichte van (fysieke) voortgang van de projecten. Het toprisico met
betrekking tot de lange doorlooptijd van procedures (zie paragraaf 5.3) geeft aan
dat de onderhandelingen over de afhandeling soms meer tijd vragen, waardoor de
post benoemd onvoorzien voor een deel nog onaangesproken blijft. Dit verklaart
waarom het programma (ondanks dat de projecten fysiek afgerond zijn) een post
onvoorzien aanhoudt om financiële consequenties van lopende discussies te
kunnen ondervangen.
5.2.

Post Onvoorzien programma

Deze paragraaf gaat in op de risico’s van het programma, die door de post
onvoorzien gedekt worden. De optelsom van de financiële verwachtingswaarden
van de individuele risico’s voor het programma bepaalt het risicoprofiel per
inhoudelijk thema (benoemde risico’s). Daarnaast is er een reservering voor
onbenoemde risico’s. De optelsom van de benoemde en onbenoemde risico’s vormt
de totale post onvoorzien op programmaniveau (zie tabel 5.1), die aan het eind
van de verslagperiode overeenkomt met € 56,4 miljoen.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

20

Voorziening Onvoorzien (bedrag x )
t/m VGR 30

VGR 31
1-7-2017

t/m 30-06-2017

t/m 31-12-2017

Them a's

t/m VGR 31
t/m 31-122017

Proces

€

38,4

€

-0,5

Grond

€

15,1

€

-8,8

€

6,3

Vastgoed

€

3,7

€

-0,6

€

3,1

Hydraulica

€

0,8

€

-0,8

€

-

Natuur

€

-

€

-

€

-

Markt & Aanbesteding

€

-

€

-

€

-

Benoem de risico's €

58,0

€

-10,7

€

47,3

Onbenoem de risico's €

15,7

€

-6,6

€

9,1

€

73,7

€

-17,3

€

56,4

Totaal Ruim te voor de Rivier

€

37,9

Tabel 5.1 Voorziening Onvoorzien - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier per 31-12-2017

Uit het overzicht blijkt dat het totaal onvoorzien op programmaniveau in de
verslagperiode per saldo met € 17,3 miljoen is gedaald, voortkomend uit een
daling van € 10,7 miljoen bij benoemde risico’s en een daling van € 6,6 miljoen
aan onbenoemde risico’s. Doordat de uitvoerende fase bijna geheel is afgerond
kunnen veel risico’s niet meer optreden: de reserveringen hiervoor zijn
vrijgevallen. Daarnaast zijn diverse wijzigingen tussen programma en realisator
vastgesteld.
Nu de risico’s voor afronding van het programma concreter in beeld zijn, zijn
enkele reserveringen op dit vlak herijkt. De inschatting is dat de omvang van de
post onvoorzien passend is om reeds opgetreden en nog optredende risico’s te
dekken.
De mutatie van het benoemd onvoorzien wordt per thema nader verklaard in
paragraaf 5.2.1. De daling van het onbenoemd onvoorzien wordt toegelicht in de
paragraaf 5.2.2.
5.2.1 Benoemde risico’s: per thema
Hieronder staan de grootste mutaties van de benoemde risico’s per thema
verklaard. De grootste mutaties zitten in het thema ‘grond’.
Proces
Voor de procesrisico’s is het risicoprofiel in de verslagperiode gedaald met € 0,5
miljoen. De belangrijkste mutaties voor de procesrisico’s zijn:
- Voor het toprisico ‘De aanwezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te
wijken van de beschikbare (areaal)informatie’ is de reservering naar
beneden bijgesteld. Doordat enkele lopende issues meevallen, kan een deel
van de reservering vrij vallen. Daarnaast is ten laste van dit risico een
wijziging (opgetreden risico) vastgesteld, waardoor de reservering verder is
gedaald.
- In de verslagperiode zijn voor meerdere risico’s de gevolgen van het
optreden afgehandeld. Daarnaast is de resterende verwachtingswaarde
voor de risico’s verlaagd door de voortgang van het programma. Dit heeft
geleid
tot
daling
van
de
volgende
risicoreserveringen:
‘Extra
apparaatskosten bij realisator door optreden tijdrisico's’, ‘Discussies met en
(aanvullende) eisen van beheerders voordat zij beheer & onderhoud op zich
willen nemen’, en ‘Extreme weersomstandigheden hinderen de uitvoering
buiten de schuld van ON om’.
- De reservering voor het risico ‘Reservering binnen onbenoemd onvoorzien
is ontoereikend voor het als laatst te realiseren project (IJsseldelta)’ is
verhoogd om zekerheidshalve voldoende dekking te houden voor het
laatste project in uitvoering.
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

21

-

Voor het risico ‘Nieuwe (onverwachte) restpunten ontstaan bij projecten die
al zijn opgeleverd’ is in de verslagperiode een beperkte reservering
opgenomen.

Grond
Het risicoprofiel van de grondrisico’s is gedaald met € 8,8 miljoen ten opzichte van
VGR30. Dit wordt als volgt verklaard:
- Voor het toprisico ‘Afwijkende (her)bruikbaarheid grond (afwijking in
grond: fysisch/chemisch, volume of bodemsamenstelling), wat op basis
van vooronderzoek door realisator niet redelijkerwijs te verwachten was’
zijn in de verslagperiode een aantal wijzigingen vastgesteld. Dit heeft
geleid tot een forse daling van de reservering.
- Wegens voortgang van het programma zijn enkele grondrisico’s gesloten,
die niet meer kunnen optreden en ten laste waarvan geen issues meer
spelen. De bijbehorende reservering is vrijgevallen.
- Ten laste van de volgende risicoreserveringen zijn wijzigingen afgehandeld
bij verschillende maatregelen, waarna de reservering kon dalen: ‘Ondanks
gedegen onderzoek wordt er toch gestuit op Niet-gesprongen explosieven’
en ‘Het verleggen van Kabels & Leidingen wordt duurder dan geraamd, of
aanvullende Kabels & Leidingen moeten worden verlegd’.
Vastgoed
De daling van het vastgoedprofiel met € 0,6 miljoen wordt met name veroorzaakt
doordat:
- Voor het risico ‘Scopewijzigingen als gevolg van vastgoedovereenkomsten’ zijn
in de verslagperiode meerdere wijzigingen afgehandeld. De resterende
reservering is verhoogd om de nog lopende wijzigingen te kunnen dekken.
Daarom is de daling kleiner dan het totaal aan vastgestelde wijzigingen.
Hydraulica
Het risicoprofiel onder het thema hydraulica is in de verslagperiode op 0 gezet, gezien
de behaalde waterveiligheidsdoelstelling bij alle maatregelen.
5.2.2. Onbenoemde risico’s
Het doel van de voorziening voor onbenoemde risico’s is om ruimte te bieden aan
onvoorziene tegenvallers welke ten laste komen van het programmabudget.
De onbenoemde risico’s bedragen 5% van het nog te realiseren budget (zie tabel
6.1 voor budget en tabel 6.2 voor uitgaven) - dit komt in deze periode overeen
met € 9,1 miljoen.
5.3.

Toprisico’s op programmaniveau

Met de verschuiving in focus van het programma (gericht op afronding in plaats
van behalen doelstellingen), is een grondige risico-actualisatie uitgevoerd. Op basis
hiervan is een top 3 aan tijdrisico’s en een top 3 aan geldrisico’s samengesteld, zie
tabel 5.2 en 5.3. Per risico is de verwachtingswaarde (kans van optreden
vermenigvuldigd met de ingeschatte consequenties naar tijd en geld) aangegeven
en is aangegeven of deze verwachtingswaarde ten opzichte van de vorige VGR is
gestegen of gedaald.
De gevolgen van financiële toprisico’s worden binnen het PKB-budget gedekt,
terwijl de tijdsgevolgen invloed kunnen hebben op de verwachte datum van
afronding van het programma.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

22

Risico's - peildatum 31 decem ber 2017
1. PROCES
Doorlooptijd van (privaatrechtelijke en publiekrechtelijke) procedures vertraagt
afronding programma
2. PROCES
Continuïteit van het eigen (programma) apparaat schiet tekort

3. PROCES
De opheffing van de groot project status vertraagt

Verw achtingsw aarde
(kans x gevolg)
5,0 maanden
(gestegen)

4,5 maanden
(gelijk)

3,0 maanden
(nieuw )

Tabel 5.2 Top 3 Programmarisico's Tijd - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

Toprisico 1 (Tijd): De doorlooptijd van (privaatrechtelijke en publiekrechtelijke)
procedures vertraagt afronding programma
Bij een enkel project is al enige tijd discussie met de opdrachtnemer over de
verantwoordelijkheidsverdeling van opgetreden risico’s. Mogelijk dat de betreffende
opdrachtnemer een arbitrage- of rechtszaak start. Ook loopt er bij een project nog
een Raad van State procedure. Naarmate het einde van het programma nadert,
wordt de kans van optreden dat deze lopende discussies de afronding in de weg
zit, groter. Derhalve is dit risico gestegen ten opzichte van VGR 30.
Het programma is niet voornemens om omwille van tijdsdruk een niet-reële
vergoeding te bieden in lopende discussies. Het programma onderzoekt de
mogelijkheid om lopende procedures of discussies te beleggen binnen de staande
RWS-organisatie.
Toprisico 2 (Tijd) Continuïteit van het eigen (programma) apparaat schiet tekort
Inherent aan de fase van het programma, is verloop van personeel risicovol ten
aanzien van een gedegen en tijdige afronding. Wanneer het eigen apparaat niet
voldoende continuïteit behoudt, kan de afronding van het programma belemmerd
worden. Dit risico is qua omvang in tijd gelijk ten opzichte van VGR 30.
Toprisico 3 (Tijd): De opheffing van de groot project status vertraagt
Gelijktijdig met VGR 31, wordt de eindevaluatie van het programma aan uw Kamer
aangeboden. Vervolgens is de behandelprocedure bepalend voor het moment van
opheffing van de groot project status. Gegeven de beoogde afronding van het
programma in 2018, kan de doorlooptijd van de beëindigingsprocedure vertragend
werken.
Ten opzichte van VGR 30 zijn de volgende tijdrisico’s vervallen uit de lijst met de
top risico’s:
Door niet tijdig afronden van inhoudelijke en administratieve restpunten vertraagt
mijlpaal Oplevering en de mijlpaal Finale Kwijting.
Gezien de genomen mijlpalen in de verslagperiode is dit risico kleiner geworden.
Bijna alle projecten hebben mijlpaal Oplevering behaald. Echter, het risico speelt
nog steeds bij enkele projecten (zie ook paragraaf 4.2.4 voor schuivende mijlpalen
Finale Kwijting).
Discussies met en (aanvullende) eisen van beheerders voordat zij beheer &
onderhoud op zich willen nemen en discussies met beheerders tijdens het beheer &
onderhoud.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

23

Dit risico is verwaarloosbaar klein geworden door de voortgang van de projecten:
zo goed als al het gerealiseerde is overgedragen aan de beheerders.
Risico's - peildatum 31 decem ber 2017

Verw achtingsw aarde
(kans x gevolg)

1. PROCES
Discussies met en claims van opdrachtnemer a.g.v. optreden tijdrisico’s buiten
hun verantw oordelijkheid (niet nakomen van verplichtingen als opdrachtgever)

€ 13,5
(gestegen)

2. PROCES
De aanw ezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te w ijken van de
beschikbare (areaal)informatie. Dit kan leiden tot meerw erkdiscussies

€ 11,2
(gedaald)

3. GROND
Afw ijkende (her)bruikbaarheid grond (afw ijking in grond fysisch/chemisch,
volume of bodemsamenstelling), w at op basis van vooronderzoek door
realisator niet redelijkerw ijs te verw achten w as

€ 3,1
(gedaald)

Tabel 5.3 Top 3 Programmarisico's Geld - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

Toprisico 1 (Geld): Discussies met en claims van opdrachtnemers als gevolg van
optreden tijdrisico’s buiten hun verantwoordelijkheid (niet nakomen van
verplichtingen als opdrachtgever).
Discussies tussen opdrachtgever en opdrachtnemer over interpretatie van
contractuele bepalingen, worden aangemerkt als oorzaak van vertraging en
daardoor inefficiëntie in de werkzaamheden. Dit risico zal niet meer in nieuwe
gevallen optreden. Er spelen echter nog enkele discussies, waar het programma
zekerheidshalve een reservering voor aanhoudt.
Toprisico 2 (Geld): De aanwezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te wijken
van de beschikbare (areaal)informatie. Dit kan leiden tot meerwerkdiscussies.
Het is bij meerdere projecten voorgekomen dat de opdrachtnemer tijdens de
realisatie stuitte op een andere situatie dan op basis van de areaalinformatie
verwacht kon worden. Dit risico zal niet meer in nieuwe gevallen kunnen optreden.
Wel heeft het programma een reservering voor nog lopende discussies. Een van de
discussies is in de verslagperiode afgewikkeld, als gevolg waarvan de resterende
risicoreservering is gedaald.
Toprisico 3 (Geld): Afwijkende (her)bruikbaarheid grond (afwijking in grond:
fysisch/chemisch, volume of bodemsamenstelling), wat op basis van vooronderzoek
door realisator niet redelijkerwijs te verwachten was.
Tijdens de uitvoering van de projecten bleek de bodemsamenstelling af te wijken
van wat er op basis van onderzoeken verwacht mocht worden. Jaren was dit
financieel een van de toprisico’s van het programma. In de verslagperiode zijn veel
contractuele wijzigingen op dit vlak afgehandeld waardoor de (resterende)
risicoreservering is gedaald. Het zal niet meer op kunnen treden, echter er is nog
een aantal wijzigingen administratief af te wikkelen.
Ten opzichte van de toprisico’s uit VGR30 zijn geen van de geldrisico’s vervallen uit
de top 3.
5.4

Auditing en control

In de verslagperiode is een review uitgevoerd als onderdeel van de Plan-Do-CheckAct cyclus van het programma. Dit om de balans tussen snelle afwikkeling van
projecten versus kostenbeheersing te borgen. Via gerichte controle-activiteiten
wordt het proces rondom (financiële) wijzigingen tussen project en programma
gemonitord. In dit verband is door Audit en Control de samenwerking met de

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

24

controllers van de realisatoren geïntensiveerd om daar waar nodig te kunnen
faciliteren en maximaal te steunen op de aan te leveren informatie.
Vanuit Control is er aansluiting met de spelers in het primaire proces (realisatoren
en programmabureau) zodat alle krachten worden ingezet om het programma af te
ronden. De aandacht van Control gaat hierbij primair uit naar zaken als tijdige
afwikkeling, claims, aangegane verplichtingen en rechtmatigheid van betalingen.
Steeds is er afstemming met het risicomanagement zodat risicobeheersing bij de
afronding van het programma centraal blijft staan.
In het kader van kennisuitwisseling op het gebied van kwaliteitsborging en control
levert
het
programma
actieve
bijdragen
en
producten
aan
het
Samenwerkingsverband Waterveiligheidsprogramma’s In Control, programma
ERTMS, het programma Tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 en de
verkenningen rondom ‘Kilometerheffing vracht’.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

25

6

De financiën van het programma

6.1.

Programmabudget en programmaraming

Het programmabudget is volgens de Project Ramingen Infrastructuur (PRI-)
systematiek in de PKB bepaald op € 2,2 miljard (prijspeil 2005) met een
bandbreedte van 37%. In de praktijk neemt, naarmate de voortgang vordert, de
scherpte van raming toe en doen zich budgettaire mee- en tegenvallers voor.

Ontw ikkeling budget en ram ing (bedrag x € 1,0 m ln.)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Budget

2.219,0

2.232,4

2.245,3

2.273,4

2.330,0

2.342,0

2.180,8

Raming

2.219,0

2.276,3

2.319,4

2.290,9

2.394,0

2.327,0

2.170,9

0,0

-43,9

-74,1

-17,5

-64,0

15,0

9,9

Uitgaven

Vrije Ruim te

Ontw ikkeling budget en ram ing (bedrag x € 1,0 m ln.)
2017

2012

2013

2014

2015

2016

2012

2013

2014

2015

2016

Budget

2.282,9

2.370,3

2.385,7

2.386,2

2.361,7

2.386,7

2.300,9

Raming

2.272,7

2.346,7

2.344,0

2.341,1

2.282,0

2.280,4

2.265,4

10,2

23,6

41,7

45,1

79,8

106,3

35,5

Uitgaven

Vrije Ruim te

VGR 30

VGR 31

Tabel 6.1 Ontw ikkelingen budget en raming - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

Het programmabudget voor Ruimte voor de Rivier bedraagt d.d. 31 december 2017
€ 2.300,9 miljoen. Dit is een daling van € 85,8 miljoen ten opzichte van VGR30. De
belangrijkste mutaties die hieraan ten grondslag liggen, zijn:
- Zoals al in de aanbiedingsbrief bij VGR29 aangekondigd, kende het
programma een vrije ruimte die onttrokken kon worden aan het
programmabudget. Dit is in de verslagperiode geëffectueerd en de
bijbehorende middelen zijn toegevoegd aan de vrije investeringsruimte van
het Deltafonds (- € 77,6 miljoen)
- Een deel van de werkzaamheden van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta is in
2016 overgeheveld naar de scope van fase 2. In de verslagperiode zijn de
bijbehorende middelen uit het Ruimte voor de Rivier-budget overgeboekt (€ 12 miljoen).
- IBOI 2016-2017 (€ 3,3 miljoen)
- Compensatie voor kosten door programma gemaakt als gevolg van beroep
op de Inundatieovereenkomsten (€ 0,6 miljoen).
Bijlage 3b presenteert de opbouw van het budget.
De programmaraming (prijspeil 2017) volgt op de bijgestelde ramingen per
maatregel op grond van de genomen projectbeslissingen, de in de verslagperiode
voorgelegde mijlpalen (voornamelijk afrekeningen bij afronding van de projecten),
het saldo van aanbestedingsmee- en tegenvallers, opgetreden risico’s op
projectniveau en de actualisering van het programmabrede risicoprofiel. De
dynamiek van deze elementen maakt de raming tot een momentopname.
De raming op 31 december 2017 sluit op € 2.265,4 miljoen. Hiervoor geldt een
bandbreedte van 1,5% (was 3,7% in VGR30). Dit betekent dat de verwachte
uitgaven uitkomen tussen de € 2,23 miljard en € 2,30 miljard.
De vrije ruimte tussen programmabudget en raming bedraagt eind 2017 € 35,5
miljoen.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

26

Vanaf 2013 laat de raming een dalende trend zien. In vergelijking met VGR30 (€
2.280,4 miljoen) is de raming per saldo afgenomen met € 15,0 miljoen. Deze
daling bestaat uit een samenstelling van posten:
Opbouw ram ing (bedrag x € 1,0 m ln.)
Beginsaldo VGR 31

2.280,4

Mutaties
Maatregelramingen
Indexering

0,6

1)

1,2

Reserveringen

-16,8
-15,0
Eindsaldo VGR 31

1)

2.265,4

Indexering bestaat uit do taties IB OI en o nttrekkingen do o r M aatregelen in de verslagperio de

Tabel 6.1.1 Mutaties van de raming - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

Grafisch ziet de ontwikkeling van het budget en de raming er als volgt uit.

Het aanbestedingsresultaat is ongewijzigd ten opzichte van VGR30 en bedraagt tot
en met de verslagperiode € 227,3 miljoen.
6.2.

Uitgaven en verplichtingen

Van de totaal aangegane verplichtingen is op peildatum € 2.118,0 miljoen betaald
(zie tabel 6.2). De uitgaven voor de uitvoering bedroegen in de verslagperiode
€ 44,9 miljoen.

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

27

Uitgaven (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 29
t/m 31-12-2016

VGR 30
01-01-2017
t/m 30-06-2017

PKB-fase

50,8

0,0

0,0

50,8

Planstudie

97,2

0,0

0,0

97,2

Uitvoering

1.867,0

47,2

44,9

1.959,1

Uitgaven

Verplichtingen buiten scope
Totaal Ruim te voor de Rivier

VGR 31
01-07-2017
t/m 31-12-2017

t/m VGR 31
t/m 31-12-2017

10,9

0,0

0,0

10,9

2.025,8

47,2

44,9

2.118,0

Tabel 6.2 Uitgaven - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

Op 31 december 2017 is in totaal voor € 2.172,7 miljoen aan verplichtingen
aangegaan (zie tabel 6.3). In de verslagperiode bedragen de aangegane
verplichtingen 9,9 miljoen.
Verplichtingen (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 29
t/m 31-12-2016

VGR 30
01-01-2017
t/m 30-06-2017

VGR 31
01-07-2017
t/m 31-12-2017

t/m 31-12-2017

PKB-fase

50,8

0,0

0,0

50,8

Planstudie

97,1

0,0

0,0

97,1

Uitvoering

2.017,7

-13,7

9,9

2.013,8

10,9

0,0

0,0

10,9

2.176,5

-13,7

9,9

2.172,7

Verplichtingen

Verplichtingen buiten scope
Totaal Ruim te voor de Rivier

t/m VGR 31

Tabel 6.3 Verplichtingen - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

6.3.

Kasritme Ruimte voor de Rivier

In tabel 6.4 is het verwachte kasritme opgenomen. Deze reeks wordt regelmatig
geactualiseerd op basis van de voortgang van het programma. De huidige reeks
sluit aan bij de mutaties die zijn doorgevoerd in de Slotwet 2017.
Kasritm e program m auitgaven (bedrag x € 1,0 m ln.)

Kasritm e
DF 6501U01030001/2 - VGR 30
Mutaties
DF 6501U01030001/2 - VGR 31

t/m 2015
1.844,7

2016

2017

182,0

133,9

0,0

0,0

1.844,7

182,0

2018

2019

77,8

101,6

-41,8

6,6

92,1

84,4

2020

2021

Totaal

46,8

0,0

2.386,8

-67,2

-9,1

25,7

-85,8

34,3

37,7

25,7

2.300,9

Tabel 6.4 Kasritme - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier (bron: SW 2017)

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

28

6.4.

Ontvangsten

Het ontvangstenbudget is gestegen. De verwachting is dat er
€ 128,1 miljoen aan ontvangsten zullen binnenkomen (zie tabel 6.5).

in

totaal

Ontw ikkeling budget en ram ing (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 29
t/m 31-12-2016

VGR 30
01-01-2017
t/m 30-06-2017

Vastgoed

52,6

2,5

0,0

55,1

EU-subsidies

6,5

0,0

0,0

6,5

Projectgebonden ontvangsten

34,1

22,4

1,2

57,7

8,8

0,0

0,0

8,8

102,0

24,9

1,2

128,1

Ontvangstenbudget

Agentschapbijdrage 2007
Totaal Ruim te voor de Rivier

VGR 31
01-07-2017
t/m 31-12-2017

t/m VGR 31
t/m 31-12-2017

Tabel 6.5 Ontvangstenbudget - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

In de verslagperiode is er € 3,0 miljoen daadwerkelijk ontvangen. Tabel 6.6 laat de
volledige stand van de tot nu toe gerealiseerde ontvangsten zien.
Ontvangsten (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 29
t/m 31-12-2016

VGR 30
01-01-2017
t/m 30-06-2017

Vastgoed

52,5

0,6

2,7

55,8

EU-subsidies

6,1

0,0

0,0

6,1

Projectgebonden ontvangsten

8,0

1,6

0,3

9,9

Agentschapbijdrage 2007

8,8

0,0

0,0

8,8

Administratieve correctie

0,3

-0,3

0,0

0,0

Totaal Ruim te voor de Rivier

75,6

1,9

3,0

80,6

Ontvangsten

VGR 31
01-07-2017
t/m 31-12-2017

t/m VGR 31
t/m 31-12-2017

Tabel 6.6 Ontvangsten - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

6.5.

Monitoring post onvoorzien

Initieel was € 384,2 miljoen gealloceerd voor onvoorzien, stand PKB deel 4.
De onttrekking aan de post onvoorzien is in de rapportageperiode € 11,7 miljoen;
tot en met de verslagperiode is € 319,5 miljoen onttrokken. Restant beschikbare
ruimte voor onvoorzien is € 64,7 miljoen.
Onvoorzien (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 31
Budget Onvoorzien
t/m 31-12-2017
Budget onvoorzien (stand PKB deel 4)

(VGR 1)

384,2

Onttrekking tot verslagperiode

(VGR 1 t/m VGR 30)

307,8

Onttrekking in de verslagperiode

VGR 31

11,7

subtotaal: Onttrekkingen :
Totaal vrij beschikbare ruim te Onvoorzien - Ruim te voor de Rivier

319,5
64,7

Tabel 6.7 Benutting onvoorzien - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

29

Het totaal aan opgetreden programmarisico’s tot en met de verslagperiode staat in
bijlage 4.
6.6.

Interne kosten

Om inzicht te geven in de integrale kosten wordt in deze paragraaf aangegeven
hoeveel budget voor de interne kosten van Ruimte voor de Rivier in de begroting is
opgenomen. Het budget van de interne kosten op peildatum 31 december 2017, in
totaal € 145,7 miljoen, is verantwoord op DF 01.01.03 voor een bedrag van € 71,0
miljoen, op DF 05.01.02 voor een bedrag van € 74,7 miljoen. Het budget van
interne kosten is aangepast in de rapportageperiode als gevolg van het langer in
standhouden van de programmaorganisatie (zie tabel 6.8).
Apparaatsbudget (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 29
t/m 31-12-2016

VGR 30
01-01-2017
t/m 30-06-2017

VGR 31
01-07-2017
t/m 31-12-2017

t/m 31-12-2017

71,0

0,0

0,0

71,0

Apparaatkosten DF 05.01.02

70,0

0,0

4,7

74,7

Totaal Ruim te voor de Rivier

141,0

0,0

4,7

145,7

Apparaatsbudget
Apparaatkosten DF 01.01.03

t/m VGR 31

Tabel 6.8 Apparaatbudget - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

De apparaatsuitgaven bedragen in de verslagperiode € 3,4 miljoen en tot met de
verslagperiode € 144,2 miljoen (zie tabel 6.9).

Apparaatsuitgaven (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 29
t/m 31-12-2016

VGR 30
01-01-2017
t/m 30-06-2017

Apparaatkosten DF 01.01.03

71,0

0,0

0,0

71,0

Apparaatkosten DF 05.01.02

65,9

3,9

3,4

73,2

Totaal Ruim te voor de Rivier

136,9

3,9

3,4

144,2

Apparaatsuitgaven

VGR 31
01-07-2017
t/m 31-12-2017

t/m VGR 31
t/m 31-12-2017

Tabel 6.9 Apparaatuitgaven Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

De aangegane verplichte apparaatskosten zijn in de verslagperiode € 0,1 miljoen
en tot en met de verslagperiode € 144,2 miljoen (zie tabel 6.10).
Apparaatsverplichtingen (bedrag x € 1,0 m ln.)
t/m VGR 29
t/m 31-12-2016

VGR 30
01-01-2017
t/m 30-06-2017

VGR 31
01-07-2017
t/m 31-12-2017

t/m 31-12-2017

71,0

0,0

0,0

71,0

Apparaatkosten DF 05.01.02

65,9

7,2

0,1

73,2

Totaal Ruim te voor de Rivier

136,9

7,2

0,1

144,2

Apparaatsverplichtingen
Apparaatkosten DF 01.01.03

t/m VGR 31

Tabel 6.10 Apparaatverplichtingen - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

30

Bijlage 1: Voortgang NURG-maatregelen PKB-waterveiligheids-doelstelling
Voortgang NURG-m aatregelen m et een PKB-w aterveiligheids-doelstelling

Project

Voortgang / Waneer uitgevoerd

Uiterw aardvergraving De herinrichting van de Rijnw aardense uiterw aarden bevat
Rijnw aardense
meerdere afzonderlijke inrichtingsprojecten van private en publieke
uiterw aarden*
partijen. De onderlinge samenhang tussen de projecten is groot.
Daarom coördineert Staatsbosbeheer in opdracht van het ministerie
van Economische Zaken de onderlinge afstemming voor natuur en
w aterveiligheid tussen de projecten.
De maatregelen Groene Rivier Pannerden en Regelw erk Pannerden
zijn uitgevoerd met een bijdrage van 4 centimeter. De initiatieven van
de private partijen hebben vertraging opgelopen door stagnatie in de
vergunningverlening, zoals in VGR27 genoemd.
De actuele verw achting is dat de hoofdvergunningen onherroepelijk
zijn per zomer van 2018. Gebaseerd op deze planning, zal in 2019
circa 1,3 centimeter w aterstanddaling zijn gerealiseerd. Het overige
deel van 1,7 centimeter is in de jaren daarna tot omstreeks 2027
(einde zandw inning) gepland.

Bijdrage
PKBtaakstelling
7 cm

Uiterw aardvergraving De deeltaakstelling voor het veiligheidsniveau van 6 cm MHW
Millingerw aard
verlaging is per juli 2017 gerealiseerd, hydraulische toetsing heeft de
w aterstanddaling bevestigd.. In de planperiode 2018-2021 vinden
aanvullende graafw erkzaamheden plaats zoals het realiseren van
de stroombaangeul, zandw inning en nader afw erken van de
zandw inplassen. De instandhouding van het verkregen
w aterveiligheidsniveau is daarbij geborgd.
Uiterw aardvergraving De maatregel is opgeleverd in november 2009 en heeft 11
Renkumse
centimeter w aterstanddaling opgeleverd.
Benedenw aard,
Wageninger
benedenw aard en
veerstoep
Lexkesveer
Uiterw aardvergraving De maatregel Afferdensche en Deestsche w aarden is in uitvoering.
Afferdensche- en
De zandw inning is volop bezig. De maatregel ligt op planning, w aarbij
Deestsche w aarden het gestelde w aterveiligheidsdoel in 2019 gerealiseerd zal zijn.

6 cm
(gereed)

Uiterw aardvergraving De inrichtingsw erkzaamheden zijn in de eerste helft van 2013
Bemmelse w aarden afgerond. Daarmee is de w aterstanddaling van 5 cm voor deze
maatregel gerealiseerd.
Natuurontw ikkelings- De maatregel is opgeleverd in mei 2008 en heeft 17 cm
project Noordw aard w aterstanddaling gehaald.
Uiterw aardvergraving De maatregel is opgeleverd in 2016 en daarmee is 6-8cm
Welsumerw aarden
w aterstandverlaging gerealiseerd.
en Fortmonder
w aarden

5 cm
(gereed)

11 cm
(gereed)

6 cm

17 cm
(gereed)
6-8 cm
(gereed)

* Zoals in VGR25 benoemd zal het project Oevergeul Bovenrijn als onderdeel van Uiterw aardvergraving
Rijnw aardense uiterw aarden niet w orden uitgevoerd. De bijdrage aan de PKB (4 cm) w ordt in plaats
daarvan gehaald middels krib- en oeververlaging op het Pannerdensch Kanaal. Het project heeft een
voorkeursalternatief voorbereid, w elke begin 2018 ter besluitvorming aan de Minister w ordt voorgelegd
(SNIP 2a-beslissing). Het voorkeursalternatief behelst het traject van te verlagen kribben en oevers en de
mate van verlaging, w elke nodig is om de gew enste w aterstanddaling op de Bovenrijn te behalen.
Bijlage 1 NURG-maatregelen - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

31

Bijlage 2: Communicatie met het parlement

Com m unicatie m et het parlem ent
Nr

Onderw erp / om schrijving

1 juli 2017 - 31 decem ber 2017
Een overzicht van de stukken die de minister van Infrastructuur en Waterstaat en de minister van
Landbouw , Natuur en Voedselkw aliteit in de verslagperiode over het programma aan de Eerste en
Tw eede Kamer hebben gezonden.
- Op 2 oktober 2017 zond de minister van IenM, mede namens de staatssecretaris van EZ, de 30e
voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier over de periode 1 januari 2017 tot 30 juni 2017 en een
aanbiedingsbrief naar de Tw eede Kamer (Tw eede Kamerstuk 30 080, nr. 87).
-Op 16 november 2017 zond de minister van IenW een brief aan de Tw eede Kamer met daarin de
beantw oording van de feitelijke vragen m.b.t. het Deltaprogramma 2018 en het Deltafonds 2018
(Tw eede Kamerstuk 34 775-J, nr. 6). Hierin w erden ook drie vragen over het programma Ruimte
voor de Rivier beantw oord.

Bijlage 2 Communicatie met het parlement - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

32

Bijlage 3a: Budgethistorie PKB-fase (2002–2006)

Opbouw PKB en Technisch Budget (bedrag x € 1,0 m ln.)
Budget PKB en TB periode 2002 - 2006

Budget

VGR

PKB/TB (p.p. 2002)

1.987,0

Overheveling budget naar Projecten in uitvoering

-117,0

01

PKB Budget - Hondbroeksche Pleij & Zuiderklip

-49,5

04

Toevoeging budget - Hondbroeksche Pleij

44,7

04

Toevoeging budget Zuiderklip

4,8

04

Correctie prijsdruk door ontw ikkelingen bouw en aanbesteden

-12,6

04

Toevoeging vanuit Noodoverloop

191,5

06

EU en projectgebonden ontvangsten

95,8

06

Correctie aanbestedingsmeevallers

-18,2

06

Corectie op afrondingsverschillen

0,4

09

Saldo technische mutaties
Totaal PKB / lopende projecten

2.126,9

IBOI 2002 - 2006

105,6

Totaal PKB Budget (p.p. 2006)

Prijsindex

139,9

2.232,4

Percentage

Jaar 2002 - 2003

2,75%

Jaar 2003 - 2004

1,23%

Jaar 2004 - 2005

0,39%

Jaar 2005 - 2006

0,66%

Bijlage 3a Opbouw PKB Budget - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

33

Bijlage 3b: Budgethistorie planstudie- en uitvoeringsfase (vanaf 2007),
peildatum 31 december 2017
Opbouw PKB Budget (bedrag x € 1,0 m ln.)
Budget PKB periode 2007 en later

Budget

VGR

PKB budget (p.p. 2006)

2.232,4

Technische mutaties 2007

0,4
Saldo technische mutaties

Hanzelijn

10

0,4
-10,0

12

Administratieve aanvulling

8,7

13

Overheveling HWBP

-4,0

14

Toezegging financiering Noordw aard (EHS, KRW)

8,9

15

Terugboeking overheveling HWBP

4,0

16

Toezegging financiering KRW Lent

5,0

16

Toezegging financiering KRW Neder-Rijn

2,5

17

Administratieve mutatie

0,6

17

Overheveling synergiebudget PDR-KRW

0,5

18

-10,7

18

Ontvangstentaakstelling

-63,5

18

PDR -organisatie en AGB

-109,9

18

Planstudie

-21,6

18

Uiterw aardvergraving Vianen

4,0

19

Nederrijn EHS

0,5

19

KRW gelden kribverlaging Waal

8,3

19

DLGM gelden kribverlaging Waal

14,2

19

Administratieve mutatie

-0,7

21

Rijk begrotingsartikel 11 Bypass Kampen

51,7

21

Budget Nota Ruimte provincie Overijssel

22,4

21

Extra ontvangsten Vastgoed (Q1 2013)

21,6

nvt

Extra ontvangsten Vastgoed - correctie (Q2 2013)

-21,6

nvt

Rijk begrotingsartikel 11 Bypass Kampen - correctie

3,3

22

Budgetkorting n.a.v. regeerakkoord

Bijdrage Provincie Overijssel - IJsseldelta

95,6

22

Bijdrage Provincie Overijssel - IJsseldelta - correctie

-35,0

23

Rijk begrotingsartikel 11 Bypass - dekking uit vrije ruimte

-3,3

26

Bijdrage Provincie Overijssel - IJsseldelta - gerealiseerd deel

0,0

27

Inundatieschades

0,3

27

Bijdrage Provincie Overijssel - IJsseldelta - gerealiseerd deel (retour)

-25,4

29

Extra ontvangsten Ijsseldelta

22,4

30

Extra ontvangsten Vastgoed (Q2-2017)

2,5

30

Teruggave overschot PKB Budget naar Deltafonds

-77,6

31

Inundatieschades - Afw ikkeling Inundatie OVK's

0,6

31

-12,0

31

Overheveling budget IJsseldelta fase 2 uit het Deltafonds
Saldo Wijzigingen

-117,8

IBOI 2006-2007 (0,440%)

12,4

10

IBOI 2007-2008 (1,480%)

38,1

12

IBOI 2008-2009 (2,140%)

42,7

14

IBOI 2009-2010 (0,000%)

4,2

16

IBOI 2009-2010 (0,000%) correctie

-4,0

17

IBOI 2010-2011 (1,410%)

17,0

19

IBOI 2011-2012 (1,890%)

28,7

21

IBOI 2012-2013 (1,660%)

23,5

22

IBOI 2013-2014 (1,210%)

15,4

25

IBOI 2014-2015 (0,384%)

3,5

27

IBOI 2015-2016 (0,191%)

1,0

29

IBOI 2016-2017 (1,150%)

3,3

31

Saldo prijsindexeringen
31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

Totaal Budget PKB

Bijlage 3b Opbouw PKB Budget - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

185,8
2.300,9

34

Bijlage 4: Opgetreden programmarisico’s Ruimte voor de Rivier, peildatum
31 december 2017
Opgetreden Risico's (bedrag x € 1,0 m ln.)
Opgetreden program m arisico's

Bedrag

VGR

Schadeclaim gemeente Nijmegen

48,5

16

Tw eede stadsbrugpijler Nijmegen

10,8

13

Correctie PKB-fase

2,0

14

Aankoop steenfabriek Elst

5,0

14

Afkoop B&O kosten gemeenten en w aterschappen

20,0

16

Uitvoering overlaat Pannerden

3,0

17

Meerkosten bij SNIP 3 - Langsdammen

26,1

19

Meerkosten bij SNIP 3 - Kribben

2,9

19

Afkoop B&O kosten natuurbeheerorganisaties

10,0

20, 25

Opgetreden exogene maatregelen (diverse)

25,0

20, 21, 23, 24,
25, 26, 27, 28,
29, 30, 31

Aanvullende maatregelen Zomerbedverlaging

50,0

21

Meerkosten bij SNIP 3 - Dijken

10,5

21

Dekking realisatiekosten Veessen en Cortenoever en Voorsterklei,
nog ontbrekend in projectramingen

29,7

22

Versterking brugpijlers door ProRail bij Lent

7,7

22

Meerkosten bij SNIP 5 - Dijkverbetering Oude Maas / Hoeksche Waard
en Voorne Putten

1,8

23

Opgetreden exogene grondrisico's bij maatregelen

47,5

24, 25, 26, 27,
28, 29, 30, 31

Afw ijking areaalgegevens Kribben fase 3

15,0

24

Privaatplan Huissensche Waarden w ordt niet uitgevoerd

2,5

25, 27

Stijging vastgoedraming

1,5

25

Totaal opgetreden program m arisico's

319,5

Bijlage 4 Opgetreden Risico's - Rijksw aterstaat Ruimte voor de Rivier

31 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

35