Actieplan – Programma
Onbemande Luchtvaart
2021-2023

Actieplan – Programma
Onbemande Luchtvaart
2021-2023

4 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Inhoud
Inleiding

7

1. Ambitie en beleidsdoelen
2. Context

10

12

3. Van ambitie naar aanpak

15

Actielijn 1

Veiligheid voorop

16

Actielijn 2

Verbinden van luchtruim 19

Actielijn 3

Vernieuwen en verruimen 21

Actielijn 4

Voorbereiden op de toekomst: kennis

Actielijn 5

Versterken: (inter)-nationale samenwerking

23
25

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 5

6 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Inleiding
Nederland 1. Daarnaast waren er op die datum ongeveer
21.000 vliegbewijzen afgegeven. De afgelopen jaren is het
aantal geregistreerde professionele drones sterk gestegen,
tot 2.788 geregistreerde drones op 1 januari 2021. Dit is
meer dan alle andere geregistreerde luchtvaartuigen samen
(2.533). De sterke stijging van de afgelopen jaren is in lijn
met de Europese vooruitzichten 2. Uit deze vooruitzichten
blijkt ook dat de snelle groei zal doorzetten tot 2035.
Dit geldt zowel voor gebruik van drones door de overheid,
als gebruik door commerciële partijen. Dit komt door
de grote positieve bijdrage die drones kunnen leveren
aan de economie, werkgelegenheid, leefbaarheid en
verduurzaming.

De ontwikkelingen op het gebied van onbemande
luchtvaart gaan razendsnel. Drones hebben afgelopen
jaren een plek veroverd in onze samenleving en zijn
er tegenwoordig in veel verschillende vormen, met
heel uiteenlopende kwaliteiten en mogelijkheden.
Zo kunnen drones steeds zelfstandiger vliegen en komen
er steeds meer verschillende soorten drones op de markt.
Met drones vallen transporttechnologie en informatie- en
communicatietechnologie (ICT) steeds meer samen.
Het gebruik van drones neemt sterk toe, zowel recreatief
als professioneel. Op 30 september 2021 waren er
32.288 drone-exploitanten (eigenaren) geregistreerd in

Figuur 1 Aantal geregistreerde luchtvaarttuigen in Nederland (Luchtvaartregister, 2021) 3
3000

2500

2.788
256

251

250

251

257

2.447
258

265

704

722

3000

Aeroplane (turbo fan)
Aeroplane (prop driven)

2500

Helicopters
Balloons
Micro lights, powered parachutes

2000

734

704

702

702

700

73

75

73

76

73

432

415

427

415

427

74
406

71
407

1500

515

528

538

1.182
539

531

440

425

1000

27

28

29

30

29

29

32

644

643

491
645

631

621

617

611

2000

Gyroplane and very light aircraft
(Powered) Sailplane

1500

1000

500

0

1
2
3

69

170

Drones

500

0

RDW Register
SESAR Joint Undertaking, 2017
Figuur 1 geeft het totale aantal luchtvaarttuigen weer dat op 1 januari van het betreffende jaar in de nationale burgerluchtvaartregistratie is
geregistreerd, gedifferentieerd naar type luchtvaarttuig. De categorie drones omvat alleen drones die zijn geregistreerd voor professioneel
gebruik en is exclusief recreatieve en militaire drones. In 2015 was het aantal geregistreerde drones (69) ongeveer gelijk aan het aantal
geregistreerde bemande helikopters (73). In de loop der jaren nam dit snel toe tot 2.788 geregistreerde drones op 1 januari 2021, meer dan alle
andere geregistreerde luchtvaartuigen samen (2.533).

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 7

Deze ontwikkeling biedt nieuwe kansen voor bedrijven en
leidt tot nuttige toepassingen. De Europese Commissie
verwacht dat er in 2050 een markt is voor ongeveer 400.000
beroepsmatige drones in Europa, met landbouw als
grootste markt, gevolgd door bezorging. De economische
waarde van de Europese markt wordt geschat op jaarlijks
meer dan € 15 miljard in 2050, waarvan 70% wordt
verdiend in de dienstverlening. Dan gaat het bijvoorbeeld
om het verwerken van beelden en data, tot het vliegen
zelf. De Europese Commissie voorspelt dat tegen 2035 de
Europese dronesector voor meer dan 100.000 banen zal
zorgen en een economisch effect zal hebben van meer dan
€ 10 miljard per jaar, voornamelijk in diensten 4. Er zijn
geen specifieke cijfers voor de Nederlandse markt, maar de
Europese cijfers zijn een goede graadmeter van de groei,
waar ook Nederland profijt van moet gaan hebben.
We zien op dit moment de volgende ontwikkelingen op het
gebied van drone-technologie:
• Gebruik van drones in de stad. Verschillende Europese
steden, zoals Amsterdam en Barcelona, hebben
interesse om met drones personen en pakketten te
laten vervoeren. Dit wordt Urban Air Mobility (UAM)
genoemd.
• Ontwikkelingen op het gebied van ‘slimme mobiliteit’,
dat wil zeggen reizen met behulp van informatie- en
communicatietechnologie.
• Een aanpak voor onbemand luchtvrachtvervoer,
met een zogeheten unmanned cargo aircraft (UCA).
Bijvoorbeeld start en landingsplekken voor drones in de
buurt van industrieterreinen, alternatieve vliegroutes en
-hoogten en het ontwikkelen van speciale onbemande
luchtvaartuigen.
• Onbemande luchtvaartuigen die autonoom kunnen
opereren. Veel exploitanten van drones hebben niet
de behoefte om deze zelf te besturen. Zij zijn vooral
geïnteresseerd in de toegevoegde waarde van de drones
in hun werk.
Sinds 31 december 2020 gelden Europese regels voor het
vliegen met drones. Deze regels gelden in alle landen van de
Europese Unie (EU). Zo moeten exploitanten zich registeren
en dronevliegers een examen afleggen over bijvoorbeeld
luchtvaartregels, veiligheid en privacy. Deze regels zijn een
eerste en belangrijke stap naar een Europese dronemarkt,
met vrij en veilig verkeer van goederen en diensten in de EU.
De komende jaren komen er stapsgewijs meer Europese
regels. Deze regels zijn gericht op een veilige operatie
van drones en een veilige integratie in het luchtruim.
De Europese Commissie werkt aan een (lucht)verkeers­
leidingsysteem, initieel voor drones, dat bestaat uit
services die worden aangeboden in een gedefinieerd
4

https://ec.europa.eu/growth/sectors/aeronautics/rpas_en

8 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

stuk luchtruim en een set aan afspraken, protocollen,
communicatiemiddelen en standaarden. Dit systeem wordt
U-space (de U staat voor ‘unmanned’) genoemd.
U-space is de Europese benaming van wat wereldwijd
Unmanned Traffic Management (UTM) wordt genoemd en
is de onbemande variant van Air Traffic Management voor
de bemande luchtvaart. De eerste (basis)set aan regelgeving
voor U-space is in het voorjaar van 2021 door de Europese
Commissie vastgesteld, en van toepassing per 26 januari
2023.
Rond 2030 is er een volledige set van Europese regels
voor drones. Daardoor kunnen ook grote onbemande
luchtvaartuigen aan het luchtverkeer deelnemen. U-space
en andere regelgeving wordt in stappen ingevoerd, waarbij
de Rijkoverheid nauw samenwerkt met nationale en
Europese partners.
De onbemande luchtvaart staat niet los van de reguliere,
bemande luchtvaart. Beide delen hetzelfde luchtruim.
Het Nederlandse luchtruim is druk, compact en complex.
De verwachte groei van het aantal drones kan de veiligheid
van luchtverkeer en mensen op de grond in gevaar brengen.
Ook kan het gebruik van drones de leefomgeving aantasten
en een aantal negatieve effecten veroorzaken, zoals
geluidshinder, inbreuk op privacy en horizonvervuiling.
Daarnaast ontstaan er nieuwe risico’s, zoals het misbruik
van drones voor terroristische doeleneinden, of illegale
datawinning. Bij de ontwikkelingen van drones is het
uitgangspunt dat deze ontwikkelingen slim en duurzaam
moeten zijn, waarbij de veiligheid voorop staat. Daarbij is
het van groot belang dat de negatieve effecten van drones
op mens en milieu zo klein mogelijk worden gehouden,
terwijl de grote kansen voor nuttige toepassingen optimaal
worden benut. Het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) zal bij het zoeken naar deze balans het
publieke belang centraal zetten.

Doelen van dit Programma
Onbemande Luchtvaart
De doelen van dit document zijn:
• Het bieden van een helder en toegankelijk overzicht
van de activiteiten en inspanningen op het gebied van
onbemande luchtvaart door IenW;
• Duidelijkheid geven over de context en ambitie
waarbinnen deze activiteiten en inspanningen zich
afspelen;
• Inzicht geven in kaders, rol en uitgangspunten van IenW;
• Bieden van inzicht in de samenhang tussen de
inspanningen, doelstellingen en de ambitie;
• Aanknopingspunten geven voor activiteiten
die in samenwerking met andere partijen
kunnen plaatsvinden, bijvoorbeeld in een
samenwerkingsagenda.

Verantwoording
Het programma is tot stand gekomen door gesprekken
in 2020 met vertegenwoordigers uit de dronesector,
over de ontwikkelingen en opgaven voor drones in
Nederland 5. Daarnaast is een onderzoek uitgevoerd onder
inwoners van Nederland en naar beleid in andere landen 6.
Ook is gebruik gemaakt de visie van het Nederlands
Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) 7. De uitkomst van de
verschillende onderzoeken laat zien dat de opgaven heel
breed zijn. Er zijn niet alleen opgaven voor de Rijksoverheid,
maar ook voor regionale- en lokale overheden, de
dronesector en kennisinstellingen. Daarom is het belangrijk
om in goed overleg verder te werken aan nieuw beleid.
Nieuwe ontwikkelingen zijn immers alleen succesvol als er
maatschappelijk draagvlak voor is.

Flexibele aanpak tot 2030
Door de onzekerheid over innovatieve ontwikkelingen,
samenhang, en financiële mogelijkheden kiest IenW voor
een flexibele aanpak. Het programma stippelt acties van
IenW uit tot 2023, en wordt regelmatig getoetst aan de
actuele situatie. Door een verschuiving van de politieke
aandacht, of door maatschappelijke ontwikkelingen,
kunnen bepaalde onderwerpen in de uitvoering een andere
prioriteit krijgen. Door het volgen en beoordelen van
nieuwe ontwikkelingen, wordt bepaald of acties op koers
liggen, hoe het staat met het halen van doelen, en of het
nodig is om beleid bij te stellen.

5
6
7

Technolution: Drone Beleidsvisie en Actieplan | Rapport | Rijksoverheid.nl
Motivaction: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/04/20/perceptie-van-drones
NLR: https://www.nlr.nl/wp-content/uploads/2020/05/E1543_NLR-Strategische-ambitie-drones-exec-sum_2020_MMv03_web-version.pdf
Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 9

1. Ambitie en
beleidsdoelen
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) werkt aan een veilig en bereikbaar
Nederland met een gezonde en duurzame leefomgeving. Hierbij staat IenW voor grote
uitdagingen met gemeenschappelijke, maar ook veel tegengestelde belangen. Het streven is
economische groei en een veilige infrastructuur, in balans met een gezonde leefomgeving.
IenW wil dat Nederland optimaal bereikbaar blijft en meegroeit met de wereldeconomie, als
logistiek knooppunt en handelsland. Daarbij hebben we de verantwoordelijkheid ons land zo
in te richten dat mensen er prettig wonen 8.

Ambitie
De ambitie van het ministerie van IenW op het gebied van
onbemande luchtvaart is om slimme en hoogwaardige
technologische toepassingen van onbemande luchtvaart
mogelijk te maken. De achterliggende maatschappelijke
doelen hierbij zijn verduurzaming, economische groei,
werkgelegenheid, en verbetering van de leefomgeving.
Daarbij zijn veiligheid, goede ruimtelijke ordening,
maatschappelijk draagvlak en internationale inbedding
belangrijke uitgangspunten. We werken hierbij niet alleen,
maar zoeken de samenwerking met burgers, bedrijven,
overheden en andere belanghebbenden, zowel op nationaal
als op internationaal niveau.

Beleidsdoelstellingen:
• Veiligheid in de lucht en op de grond;
• Slimme en duurzame mobiliteit;
• Benutten van maatschappelijke toepassingen voor
economische kansen en werkgelegenheid;
• Aantrekkelijke en gezonde leefomgeving;
• Ruimtelijke integratie in luchtruim;
• Maatschappelijk draagvlak in de samenleving;
• Internationale inbedding.

Slimme en hoogwaardige technologische toepassing van
onbemande luchtavaart (drones) mogelijk te maken ter
bevordering van onze maatschappelijke doelen als
verduurzaming, economische groei en werkgelegenheid, en
verbetering van de leefomgeving.

Slimme en
duurzame
mobiliteit

8

Benutten van
maatschappelijke
toepassingen

Aantrekkelijke
gezonde
leefomgeving

Veiligheid in de
lucht en op de
grond

Ruimtelijke
integratie in
luchtruim

Op een snijvlak van belangen | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Rijksoverheid.nl

10 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Maatschappelijk
draagvlak in
samenleving

Internationale
inbedding

Drones, een nieuwe standaard in
vervoer? 9

Slimme en duurzame mobiliteit
Waar de reguliere luchtvaart ons land met de rest van
de wereld verbindt, kunnen drones helpen bij goede
verbindingen binnen Nederland. Ook kan de komst van
drones, slimme, duurzame mobiliteit versnellen. Drones
worden voornamelijk elektrisch aangedreven en zijn
daardoor een voorloper van de overgang van fossiele
energie naar duurzame brandstoffen en emissievrije,
elektrische vliegtuigaandrijving.

Moeten we drones als luchtvaartuig blijven beschouwen, of moeten we echt een ander perspectief kiezen?
Dankzij de snelle ontwikkelingen en de toegankelijkheid van drones, lijkt voor drones de technologische
ontwikkeling niet op die van de bemande luchtvaart. Bij
drones schuiven de communicatietechnologie en de
transporttechnologie in elkaar. Dat maakt een drone
misschien wel een volgende, nieuwe standaard in
vervoersoplossingen. Het maakt in ieder geval dat we
drones met een andere bril moeten bekijken en we
drones niet zomaar als een volgende vorm van
luchtvaart kunnen beschouwen.
Door de eeuwen heen heeft technologie zich altijd
ontwikkeld van massagebruik naar strikt individueel
gebruik. Zo heeft de telefoon zijn weg gevonden van
een telefooncel, naar de huiskamer en uiteindelijk naar
de binnenzak. Dit geldt ook voor transporttechnologie.
De door paarden voortgetrokken koets is de gezinsauto
geworden. En deze ontwikkelt zich in snel tempo tot de
zelfrijdende auto, die door iedereen gebruikt kan
worden, van jong tot oud, wel of geen rijbewijs.
Drone-technologie zal zich dan ook niet beperken tot
drones zoals we die nu kennen. We mogen verwachten
dat drone-technologie zich snel zal blijven ontwikkelen,
om verder invulling te geven aan de drang naar
‘individualiseren’ en ‘altijd en overal inzetbaar’.
Het maakt in ieder geval dat we drones en drone-technologie vanuit een breed perspectief moeten blijven
bekijken.

Benutten van maatschappelijke toepassingen voor
economische kansen en werkgelegenheid
Door de vele toepassingen voor drones, worden deze ook
gezien als aanjager van nieuwe werkgelegenheid.

Aantrekkelijke en gezonde leefomgeving
Drones kunnen bijdragen aan de kwaliteit van de
leefomgeving en de gezondheid van mens en dier.
Voorwaarde hierbij is het verder elektrificeren van drones,
zodat de uitstoot van schadelijke stoffen, fijnstof en de
geluidsoverlast verminderd wordt.

Veiligheid in de lucht en op de grond
Veiligheid in de lucht en op de grond staat voorop.
De veiligheid van het gebruik van drones moet minstens
gelijk zijn aan het huidige veiligheidsniveau, maar liefst
zelfs nog beter. Twee elementen zijn hierbij belangrijk:
Het gebruik van de drone moet veilig zijn, maar er kan ook
veiligheidswinst behaald worden door juist een drone in te
zetten.

Integratie van bemande en onbemande luchtvaart
Drones delen het luchtruim met de reguliere, bemande
luchtvaart. Het veilig samenvoegen van bemande
en onbemande luchtvaart is van belang voor het
toekomstperspectief en het maatschappelijk draagvlak.

Maatschappelijk draagvlak in de samenleving
Met drones komt de luchtvaart veel dichter bij de grond
dan voorheen. Hierdoor worden inwoners van Nederland
veel directer met drones geconfronteerd. Onderwerpen als
bescherming van de privacy en het beheersen van overlast
(geluid/horizon etc.) worden daardoor belangrijke factoren
voor het maatschappelijke draagvlak van drones. Bij het
bepalen in hoeverre deze factoren acceptabel zijn, is de
inbreng van alle belanghebbenden nodig.

9

Internationale inbedding
Luchtvaartbeleid komt internationaal tot stand.
IenW oefent invloed uit op beleid en regelgeving bij onder
andere ICAO (International Civil Aviation Organisation, de
internationale burgerluchtvaartorganisatie) en de Europese
Commissie. Omgekeerd bepaalt de agenda van deze
organisaties in belangrijke mate het werk van IenW.

Technolution: Drone Beleidsvisie en Actieplan | Rapport | Rijksoverheid.nl
Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 11

2. Context
Het ministerie van IenW is verantwoordelijk voor de
totstandkoming van beleid voor drones op nationaal
niveau. Daarbij wordt rekening gehouden met een aantal
kaders.
• ICAO-reglementen;
• Doelstellingen van de Europese Commissie: De Europese
Commissie ziet de luchtvaart als een krachtige motor
van economische groei, werkgelegenheid, handel en
mobiliteit voor inwoners van landen van de Europese
Unie. Met de luchtvaartstrategie 10 wil de Commissie
ervoor zorgen dat de Europese luchtvaartsector
concurrerend blijft en mee kan profiteren van een snel
veranderende wereldeconomie. De Commissie heeft drie
prioriteiten vastgesteld:
1. De kansen op groeimarkten benutten, door
de dienstverlening, de markttoegang en de
investeringsmogelijkheden in landen buiten de
EU te verbeteren en tegelijk een gelijk speelveld te
garanderen;
2. Obstakels voor groei wegnemen, zowel in de lucht als
op de grond. Dit moet gebeuren door te zorgen voor
minder capaciteitstekorten en meer efficiëntie en
connectiviteit;
3. De hoge EU-normen voor veiligheid en beveiliging
behouden, door een verschuiving naar een op risico’s
en prestaties gebaseerde aanpak in de regelgeving;
• Luchtvaartnota: de Luchtvaartnota 2020 – 2050 11 zet een
nieuwe koers uit naar een duurzame luchtvaartsector
die Nederland goed blijft verbinden met de rest van de
wereld.

Centraal staan vier publieke belangen:
1. Nederland veilig in de lucht en op de grond;
2. Nederland goed verbinden;
3. Aantrekkelijke en gezonde leefomgeving;
4. Nederland duurzaam.

Gezondheid

Biodiversiteit

Leefbaarheid
Partnerschap

People
Veiligheid

Klimaat

Planet
Klimaat

Profit

Economie

Energie
Verbindingen

Infrastructuur &
Innovatie

In de Luchtvaartnota worden de volgende onderwerpen
genoemd als aandachtspunten voor de ontwikkeling van
drones in Nederland:
• Veiligheid van drones;
• Beveiliging van data die verkregen is door vliegen met
drones;
• Nieuw verkeersleidingssysteem voor drones (U-space);
• Herindeling van het Nederlandse luchtruim (inclusief
ruimte voor drones voor personen- en goederenvervoer);
• Ruimte voor nieuwe (duurzame) technologie.

10 Europese Commissie, COM(2015) 598, Mededeling van de commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees economisch en
11

sociaal comité en het comité van de regio’s – Een luchtvaartstrategie voor Europa, 7 december 2015
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Verantwoord vliegen naar 2050 - Luchtvaartnota 2020-2050, November 2020, Den Haag

12 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

In de uitvoeringsagenda 12 van de Luchtvaartnota zijn de
volgende activiteiten opgenomen voor Drones:
Drones (General aviation
Actie Luchtvaartno (Wat) Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (Wie)Planning

13. E conomische kansen a) Het Rijk implementeert de Europese
a) Ministeries van EZK en
en maatschappelijke
regels voor drones (zijn vanaf 31
Defensie, dronesector
toepassingen van
december 2020 van kracht). Stapsgewijs
drones en
komen er meer Europese regels. Deze
onbemande
zijn gericht op een veilige operatie van
lucht­vaar­tuigen
drones en een veilige integratie in het
benutten en ze veilig
luchtruim. Ook werkt het Rijk in
integreren.
Europees verband aan de ontwikkeling
van U-Space
b) In nauwe dialoog met de sector stelt
het Rijk een Actieplan onbemande
luchtvaart op.

a) D
 ecember 2020:
implementatie Europese
regelgeving voor drones;
stapsgewijs: nadere Europese
regels

b) Ministeries van EZK en
Defensie, dronesector

b) 2021: actieplan.

c) D
 oor drones ontstaan nieuwe risico’s. c) Voor brede handhaving
Samen met veiligheidspartners werkt
regelgeving voor drones:
het Rijk aan handhaving van de regels
ministerie van IenV.
rondom drones, waaronder
Voor counyterdrones: de
maatregelen om tijdig te kunnen
veiligheidspartners in
optreden tegen ongewenste drones op
Beveiliging en Publieke
en rondom luchthavens.
Veiligheid Schiphol (BPVS);
ministerie van EZK
14. D
 e regie nemen om Hier leren van ervaringen van anderen en Partijen voor general aviation
samen met partijen van incidenten en voorvallen is belangrijk.
in general aviation de Het Analysebureau Luchtvaartvoorvallen
veiligheid in deze
van de ILT draagt hieraan bij met
sector verder te
verdergaande transparantie en analyses
verbeteren.
van
voorvallen in de general aviation.
De sector en het Rijk wisselen periodiek
informatie uit via het genetral aviationplatform dat het Rijk heeft georganiseerd.
Dit stelt ook periodiek een actieplan op
waarbij verbetering van veiligheid een
belangrijk aandachtspunt is. Ook het
Nederlands luchtvaartveiligheids­
programma dat het Rijk uitvoert, draagt
bij aan deze actie. Bijvoorbeeld met de
nationale veiligheidsanalyse voor general
aviation en veiligheidspromotie.

c) D
 oorlopend proces
handhaving drones. Voor
counterdrones doorlopend
proces om in BPVS-verband
te zorgen voor aandacht voor
en ontwikkleing van de
maatregelen tegen
ongewenste drones rondom
luchthavens.
Doorlopend proces

12 Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota | Rapport | Rijksoverheid.nl

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 13

Coördinerende rol ministerie IenW
De ambities, beleidsdoelen en context voor onbemande
luchtvaart, vragen een flexibele inzet van de overheid.
Het ministerie van IenW vervult hierbij een coördinerende
rol, zowel binnen de Rijksoverheid, als met regionale
en lokale overheden. Vanuit deze coördinerende rol
organiseert IenW verschillende overleggen met andere
departementen, andere overheden en de sector.

Sturende rollen binnen de overheid
Er zijn vier mogelijke rollen van de overheid in relatie tot
de samenleving: de rechtmatige overheid, de presterende
overheid, de netwerkende overheid en de participerende of
responsieve overheid 13. Op het gebied van drones vervult de
rijksoverheid deze vier rollen. Per vraagstuk wordt bepaald
welke rol de overheid heeft.
publieke
prestaties
Presterende overheid
Overheid als gebruiker. Diensten als Defensie,
politie en brandweer gebruiken drones bij het
uitvoeren van hun taken, daar waar het effectief
en efficient is en veilig kan..

Netwerkende overheid
Overheid als samenwerkingspartner en stimulator
van de sector. Bijvoorbeeld door als launching
customer te fungeren (RWS) of samen met de
sector een agenda op te stellen, via de
innovatie­instrumenten van EZ
markt en
gemeenschap

overheid
Rechtmatige overheid
Overheid als regelgever. Borgen van veiligheid
(safety, security en privacy), bieden van gelijk
speelveld voor ontwikkeling en gebruik drones
door heldere kaders en randvoorwaarden te
stellen.

Responsive overheid
Overheid als facilitator van de sector.
Bijvoorbeeld door initiatieven van de sector
mogelijk te maken (test- en oefenlocaties,
pilots en experimenten).
politieke
keuzes

Conclusie
• Werken binnen de gestelde kaders van ICAO, Europa,
het Nederlands Luchtvaartveiligheidsprogramma
(NLVP) en de Luchtvaartnota;
• Vervullen van coördinerende rol door IenW;
• Per vraagstuk invullen welke sturende rol de overheid
inneemt;
• Toekomstbestendige nieuwe regelgeving, dat wil
zeggen dat deze rekening houdt met toekomstige
ontwikkelingen;
• Goede communicatie en ontwikkeling van beleid in
overleg met belanghebbenden.

13

Zie publicatie “Leren door doen, overheidsparticipatie in de energieke samenleving”, Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) en
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), 2015.

14 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

3. Van ambitie
naar aanpak
In dit deel staan de maatregelen beschreven die nodig
zijn om de gewenste ambitie te bewerkstelligen.
De maatregelen spelen in op de geschetste probleemstelling
en doelstellingen. De maatregelen zijn opgebouwd
langs vijf ‘actielijnen’. Deze actielijnen zijn los van
elkaar te ontwikkelen, maar hangen wel met elkaar
samen. Alleen samen kan de gestelde ambitie worden
gehaald. De doelstellingen zijn verder uitgewerkt in
een korte omschrijving van de opgave en maatregelen.
De maatregelen zijn verder toegelicht met acties, effect en
planning. Hiermee maken we de inspanningen tastbaar en
afdwingbaar. Daarnaast kunnen sommige inspanningen
bijdragen aan meerdere doelstellingen. Door monitoring
en evaluatie wordt bepaald of acties op koers liggen, hoe
het staat met het halen van doelen, en of het nodig is beleid
bij te stellen.

Slimme en hoogwaardige technologische toepassing van
onbemande luchtavaart (drones) mogelijk te maken ter
bevordering van onze maatschappelijke doelen als
verduurzaming, economische groei en werkgelegenheid, en
verbetering van de leefomgeving.

Slimme en
duurzame
mobiliteit

Benutten van
maatschappelijke
toepassingen

Actielijn 1:
Veiligheid voorop

Aantrekkelijke
gezonde
leefomgeving

Actielijn 2:
Verbinden van
luchtruim

Veiligheid in de
lucht en op de
grond

Ruimtelijke
integratie in
luchtruim

Maatschappelijk
draagvlak in
samenleving

Actielijn 3:
Vernieuwen en
verruimen

Actielijn 4:
Voorbereiden op de
toekomst

Internationale
inbedding

Actielijn 5:
Versterken
internationale
samenwerking

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 15

Actielijn 1
Veiligheid voorop
De Rijksoverheid is eindverantwoordelijk voor de veiligheid
van de burgerluchtvaart (inclusief onbemande luchtvaart)
en zorgt voor wet- en regelgeving, beleid en toezicht.
De Europese regelgeving laat zien, dat de in de luchtvaart
gebruikelijke aanpak voor het waarborgen van de veiligheid,
toelating, inspectie en handhaving, niet goed werkt voor
drones. De aantallen zijn groot, drones komen voor op
plekken waar de bemande luchtvaart niet komt (zoals in de
stad), en de toepassingen zijn divers. Een nieuwe aanpak is
nodig.
Bij de verdere integratie van drones in het luchtruim, zal het
perspectief op veiligheid veranderen. Nu wordt de in de
bemande luchtvaart nog gangbare kijk op veiligheid
gebruikt, waarbij het vliegtuig en de vlucht (de operatie) aan
veiligheidsstandaarden moeten voldoen. Deze aanpak moet
in de toekomst meer toegespitst gaan worden op de
onbemande luchtvaart. Daarbij zal ook gekeken moeten
worden of de operatie met een drone veiliger is dan een
alternatieve manier om de operatie uit te voeren.
Een dronevlucht kan immers niet alleen risico’s met zich
meebrengen, maar ook juist gevaarlijke situaties
voorkomen. Een voorbeeld hiervan is het inspecteren van
hoogspanningsleidingen. Dat wordt momenteel met
bemande helikopters gedaan en dit is een gevaarlijke
operatie, waarbij in Europa nog jaarlijks een aantal
dodelijke ongevallen plaatsvinden. Het uitvoeren van
dergelijke inspecties met een drone is veel minder
gevaarlijk.

IenW

internationale
kaders

Figuur 1

16 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Toelating
ILT

Luchtvaartsector

Reflectie

ICAO

Operatie

Toezicht

Kaders

Europese
kaders

wet en regelgeving
en beleid

EASE

ILT

ABL-OW

De luchtvaartveiligheidsketen heeft vijf taken.
Deze taken zijn te zien in figuur 1. Door de nieuwe
Europese droneregels sinds 31 december 2020, zijn de
veiligheidskaders rond drones ook binnen Nederland
opnieuw neergezet.
De veiligheidsketen (figuur 1) zorgt voor een veilige
ontwikkeling van kansen en toepassingen.

Doelen/Opgaven in de nabije toekomst
1. Nationale en Europese regelgeving moet het
veiligheidsniveau waarborgen (luchtvaartveiligheid,
veiligheid op de grond en privacy);
2. Regelgeving moet op een verantwoorde manier
stapsgewijs de mogelijkheden voor beroepsmatig
gebruik van drones verruimen, om kansen te kunnen
benutten.
Deze opgaven vragen om een balans tussen aan de ene
kant het maatschappelijk en economisch belang, en
aan de andere kant de risico’s die vluchten met drones
met zich mee kunnen brengen. Bij deze afweging
tussen verschillende belangen, zal er naarmate het
maatschappelijk belang van een bepaald type gebruik groter
is, meer ruimte voor dat type gebruik kunnen zijn.

Maatregel 1: nationale implementatie (Europese) regelgeving
Sinds 2020 gelden nieuwe Europese regels voor drones.
Dit is een eerste en belangrijke stap naar een Europese
dronemarkt voor drones. Tegelijkertijd werkt de
internationale burgerluchtvaartorganisatie ICAO aan
standaarden voor het veilig uitvoeren van internationale
vluchten met drones.
Maatregel 1

Nationale implementatie (Europese) droneregels

Acties

Implementatie Europese regelgeving (drone-register, opleidingen, en afspraken over diverse operaties en
toezicht
Vergunningenstelsel Modelvliegverenigingen
Nieuwe beleidswensen en regels

Effect

Nederlandse dronesector toegang geven tot de Europese markt

Planning

Q1 2021-Q4 2023

Maatregel 2: Regelgeving onbemande luchtvaart op
de Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES)
Het vliegen met een drone in het luchtruim boven Caribisch
Nederland (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) is nog niet
toegestaan. Het besluit Luchtverkeer BES, waarin is bepaald
dat de gezagvoerder zich aan boord van het luchtvaartuig
bevindt, moet hiervoor worden aangepast. Ook zijn
luchtverkeersregels nodig om het veilig vliegen met drones
te regelen.
Maatregel 2

Regelgeving onbemande luchtvaart op Bonaire, Sint-Eustatius, Saba

Acties

Regeling BES ontwikkelen

Effect

Dronevluchten mogelijk maken op Bonaire, Sint Eustatius en Saba

Planning

Q1 2021-Q2 2023

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 17

Maatregel 3: Counterdrones
Door drones ontstaan ook nieuwe risico’s zoals het misbruik
van drones voor terroristische doeleinden. Daarom laat
de Rijksoverheid onderzoek doen naar mogelijkheden om
drones te detecteren en te neutraliseren met behulp van
zogeheten ‘counterdrones’.
Maatregel 3

Counterdrones

Acties

Regionale campagne gevaren drones luchthavens
Regiegroep counterdrones

Effect

Uitschakelen van risico’s die ontstaan bij kwaadwillend gebruik van drones

Planning

Doorlopend

Maatregel 4: Regie voeren op toelating, inspectie
en handhaving
Drones komen met andere toepassingen én met andere
aantallen, dan de bemande luchtvaart. Dat vraagt om een
andere inrichting en afspraken.
Maatregel 4

Markt en producttoezicht, inspectie en handhaving

Acties

Handhavingsplan
Aanmeldende autoriteit en markttoezichthouder CE-markering aanwijzen

Effect

Handhaving op dronegebruik

Planning

Q1 2021-Q1 2022

Maatregel 5: Veiligheid en drones
Het Nederlands Luchtvaartveiligheidsprogramma
(NLVP) 2020-2024 beschrijft het integrale
veiligheidsmanagement van de Nederlandse overheid voor
de burgerluchtvaart. Een belangrijk onderdeel van het
veiligheidsmanagementsysteem op nationaal niveau is het
regelmatig uitvoeren van een nationale veiligheidsanalyse
(NVA) voor de commerciële, kleine en onbemande
luchtvaart.
Drones worden behandeld als luchtvaartuigen en
vallen daarom veelal in de bestaande kaders van de
bemande luchtvaart. Echter,een drone heeft veel meer
toepassingsmogelijkheden dan de bemande luchtvaart en
bestaat uit veelzijdige technologie. In de Europese drones
verordeningen is gekozen voor een aanpak waarin de

operatie centraal staat en de regels risico gebaseerd zijn.
Door de vele toepassingsmogelijkheden van drones is een
operatie met een drone bijna altijd anders, waardoor de
risico’s ook anders zijn. Tevens zijn er aparte producteisen
gesteld aan drones om de technische specificaties van
drones te laten aansluiten bij het risico van de operatie.
De drones verordeningen brengen hierdoor nieuwe
accenten aan in de luchtvaartveiligheidsketen, waarmee
een nieuw veiligheidsketen voor drones tot stand komt.
Deze nieuwe accenten, gecombineerd met een drone met
vele toepassingsmogelijkheden en veelzijdige technologie,
vragen om een andere aanpak van de veiligheidsketen voor
drones. Daarom wordt geanalyseerd of de veiligheidsketen
voor drones kan worden versterkt.

Maatregel 5

Veiligheid en drones

Acties

Aanvullend veiligheidsonderzoek
Drones in het Nederland Luchtvaartveiligheidsprogramma (NVLP/NvA)
Veiligheidsketen drones

Effect

Verificatie of beleid kan voldoen aan veiligheidstandaarden

Planning

Q1 2021-Q4 2022

18 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Actielijn 2
Verbinden van
luchtruim
Nu worden bemande en onbemande luchtvaartuigen nog
van elkaar gescheiden in het luchtruim, maar vanaf 2030
zullen ze samen gebruik maken van het luchtruim.

Aanpak
Maatregel 1: Nationale zones voor drones
De Europese regels bieden EU-landen de mogelijkheid om
nationaal zones voor drones in te stellen (zonering). Hierin
worden de mogelijkheden voor drones verruimd, beperkt of
verboden. Dit kan op basis van veiligheid, security, milieu
of privacy. Deze zones worden niet voor eeuwig vastgelegd,
maar kunnen in de toekomst nog aangepast worden.
Daarvoor zijn een aantal spelregels, criteria, werkvormen en
uitgangspunten nodig.

Maatregel 1

Zonering

Acties

Wijzigingsproces zonering opstellen
Verkenning dynamische zonering en centrale dataset
Coördinaten omzetten naar Europees data format
Opnemen zonering informatie in GoDroneApp
Evaluatie verbod in A3 laagvlieggebied en afstanden tot infrastructuur

Effect

Het op te stellen wijzigingsproces maakt helder en voorspelbaar welke partijen nieuwe zones of wijzigingen
kunnen aanvragen, binnen welke kaders deze worden afgewogen en met welke frequentie dit wordt gedaan.
De verkenning wijst uit of, en zo ja hoe het mogelijk is om de zones in één dataset beschikbaar te stellen en
hoe dynamisch dit kan zijn.

Planning

Q1 2021-Q2 2022

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 19

Maatregel 2: Handreiking vliegen in gecontroleerd luchtruim
Onder de Europese regels is het in Nederland mogelijk om
in de Specifieke en Gecertificeerde categorie vluchten uit
te voeren in gecontroleerd luchtruim (CTR of ‘controlled
traffic region’). Eén van de voorwaarden is dat drones
kunnen communiceren met de verantwoordelijke
luchtverkeersleiding. Daarvoor is het identificeren van de
drone volgens de ICAO-standaard ‘callsign’ noodzakelijk.
Doordat er onder de Europese regels geen PH-registraties
ingeschreven mogen staan in het luchtvaartuigregister voor
drones, moet hier een alternatieve invulling aan worden
gegeven.
Maatregel 2

CTR

Acties

Omgang met CTR’s, beleid ontwikkelen en regelgeving aanpassen
Verkenning mogelijkheden verruiming voor drones in CTR

Effect

Vaststelling van regels die gelden voor het vliegen met drones in CTRs

Planning

Q2 2021-Q4 2022

Maatregel 3: U-space
Naast de operationele EU-regelgeving is U-space een andere
belangrijke pijler voor veilige drone-operaties in het
luchtruim. U-space is een verzameling van (luchtverkeers)
diensten die in een bepaald stuk luchtruim worden
geleverd.
Maatregel 3

U-space

Acties

Visie U-space + verkenning UTM Caribisch deel
Plan van aanpak U-space
Start uitvoering U-space

Effect

Opstelling van een traject waarbij air traffic management voor drones wordt ingericht.

Planning

Q2 2021-Q4 2021
Start uitvoering: Q1 2022 tot 2030

20 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Actielijn 3
Vernieuwen en
verruimen
De derde actielijn volgt uit de mogelijkheden die drones
bieden op het gebied van toepassingen en ontwikkeling
van technologie. Doordat er zoveel verschillende soorten
drones zijn en de ontwikkelingen rondom drones zo snel
gaan, is een flexibele aanpak gewenst. Voorop hierbij staat
het samen met alle belanghebbenden verkennen van de
mogelijkheden, de risico’s, de kansen en het afbakenen
van grenzen aan de mogelijkheden. Door de innovatieve
ontwikkeling van drones staan deze aan de wieg van veel
innovaties waar de Luchtvaartnota om vraagt.

Drone als innovatieplatform voor de reguliere
luchtvaart
Als stimulator van innovatie bieden drones de mogelijkheid
om nieuwe technologie en nieuwe concepten te testen en
volwassen te maken, voordat ze in de reguliere luchtvaart
worden toegepast. Nieuwe navigatietechnieken kunnen
bijvoorbeeld eerst in een veilig gebied met drones getest
worden, voordat ze gebruikt worden door toestellen met
mensen aan boord. Zo dragen drones bij aan de veilige
innovaties in luchtvaartuigen.

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 21

Maatregel 1: Beleidskader voor het testen en experimenteren
Er is behoefte aan een visie en strategie voor het testen en
experimenteren met drones. Hierbij moet helder zijn welke
innovatieve ontwikkelingen moeten worden gefaciliteerd
en welke innovaties hierbij prioriteit krijgen. Daarnaast
moet duidelijk zijn hoe deze ontwikkelingen kunnen
worden geholpen om vanuit testen en experimenten tot
standaard operatie of certificering te komen.
Maatregel 1

Beleidskader voor het testen en experimenteren

Acties

Beleidskader voor het testen en experimenteren

Effect

Eenvoudigere regelgeving voor testen en experimenteren

Planning

2021- Q2 20222

Maatregel 2: Monitoringskader testen en experimenteren
De Europese regelgeving laat veel toepassingen met drones
toe, maar is minder geschikt voor de zeer dynamische
werkelijkheid van het testen en experimenteren met
drones. Om de dronesector wel in de gelegenheid te stellen
om te testen en te experimenteren, is naast beleid voor
innovatie, ook een meer lerende en communicerende
overheid nodig. Goede communicatie betekent dat bij
aanvragen voor luchtruimsluiting en drone-exploitatie
heldere voorwaarden en kaders worden gedeeld.

Door het monitoren van testen en experimenten, leren
we knelpunten eerder inzichtelijk te maken. En waar de
voorwaarden en kaders hierop aangepast moeten worden.
Veiligheid, eenvoudig gebruik in de praktijk en het erbij
betrekken van de omgeving zijn hierbij leidend.

Maatregel 2

Monitoringskader testen en experimenteren

Acties

Verbeteren van de kwaliteit van aanvragen
Kader voor het toewijzen van luchtruim
Monitoring van testen en experimenten om van te leren

Effect

Kaders en randvoorwaarden voor het aanvraagproces en de toewijzing van luchtruim aan alle betrokken
partijen. Kwaliteit van de aanvragen verbeteren, zodat aanvragen voor testen en experimenten (T&E)
efficiënter en effectiever worden afgehandeld. Door monitoring beter leren van uitgevoerde testen.

Planning

2021-2022 doorlopend

Maatregel 3: Innovatie-partnerships
Met alle kansen die drones bieden, komen ze net als
iedere technologie ook met (mogelijk) negatieve effecten.
Voor drones zijn dit onder andere de overbelasting van de
beschikbare capaciteit in het luchtruim, het ruimtelijke
beslag en op de kwaliteit van de leefomgeving. Door de te
verwachten grote volumes, belasten drones de kwaliteit
van de leefomgeving en gezondheid van mens en dier.
Net als bij de ‘reguliere’ luchtvaart vraagt dit om het

verduurzamen van fossiele brandstof, verminderen van
emissies van schadelijke stoffen en fijnstof, en verminderen
van geluidsoverlast. Dit zijn grenzen aan de ontwikkeling
van drones en dronetoepassingen. Negatieve effecten
kunnen het beste bestreden worden in de beginfase van de
ontwikkelingen, wanneer de oplossingen hiertegen nog in
het systeemontwerp kunnen worden ingebed.

Maatregel 3

Innovatie-partnerships

Acties

Verkenning over de invulling van deze maatregel

Effect

-

Planning

2022

22 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Actielijn 4
Voorbereiden op de
toekomst: kennis
Ook de komende jaren zal de dronesector zich
blijven ontwikkelen. Om ons voor te bereiden op de
ontwikkelingen die nog komen, is het van essentieel
belang om te (blijven) investeren in kennis. Hiermee kan
een effectief beleid worden ontwikkeld en kan de ambitie
uit de beleidsagenda worden gerealiseerd. In het advies
van de Commissie Cohen wordt ook gewezen op belang
van een onafhankelijke en betrouwbare kennisbasis,
die toegankelijk moet zijn voor alle belanghebbenden.
Deze kennisbasis zal komende tijd verder vorm krijgen.
De kennis is belangrijk voor de overheid, maar ook voor
andere partijen. Deze actielijn is een eerste aanzet van de
kennisagenda voor de komende 2 jaar.

Maatregel 1: Verkennen Urban Air Mobility
Bestuurders van steden denken na over het gebruik van
het luchtruim boven hun stad om de verkeersdrukte op
de grond te verlichten. Zij willen dit inpassen in slimme
mobiliteitsconcepten en mobiliteitsdiensten. Diverse
fabrikanten van drones werken aan technologie om
die vervoersdiensten met onbemande luchtvaartuigen
leveren boven de stad. Denk bijvoorbeeld aan taxivervoer
per drone. De Europese Commissie financiert een aantal
onderzoeksopdrachten om Urban Air Mobility (UAM) verder
te ontwikkelen.
De stedelijke omgeving vormt een uitdaging voor het
gebruik van drones, door bijvoorbeeld de bevolking,
bebouwing, signaalverstoringen en weersomstandigheden.
Steden zijn niet ingericht voor het gebruik van drones,
en drones zijn niet gebouwd op gebruik in steden.

Maar juist in de stedelijke omgeving zijn veel interessante
toepassingsmogelijkheden voor drones. Zoals inspecties
van hoge gebouwen, bruggen en kades, of drones als
alternatief voor het door files geplaagde wegverkeer.

Maatregel 1

Verkenning Urban Air Mobility

Acties

Verkenning / Inleidende studie op UAM

Effect

Beleidsontwikkeling vroegtijdig mee te laten groeien.

Planning

Q3 2021-Q2 2022

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 23

Maatregel 2: Unmanned Cargo Aircraft
In Europees verband wordt gewerkt aan een ander netwerk
om vracht mee te vervoeren, dan het netwerk dat we
kennen vanuit de bemande luchtvaart. Er wordt wereldwijd
onderzoek gedaan naar nieuwe toestellen die vrachtvervoer
met onbemande luchtvaartuigen mogelijk maken.
Daarnaast wordt er gekeken naar nieuwe concepten voor
luchthavens, specifiek gericht op onbemand vrachtvervoer.
Nederlandse partijen spelen hier een belangrijke rol in.
Deze ontwikkeling moeten we volgen en we moeten ons
voorbereiden op ontwikkeling van beleid op dit gebied.
Maatregel 2

Verkenning Unmanned Cargo Aircraft

Acties

Verkenning Unmanned Cargo Aircraft

Effect

Ontwikkeling van beleid vroegtijdig mee te laten groeien.

Planning

Q1 2022-Q4 2022

Maatregel 3: Burgerperceptie drones
Omdat drones dicht bij de grond en vaak in een stedelijke
omgeving vliegen, is het van belang om beeldvorming en
belangen van bewoners vroegtijdig in zicht te hebben, zodat
dit een plek krijgt bij beleidsontwikkeling. In 2020 is een
onderzoek uitgevoerd 14.
Maatregel 3

Onderzoek burgerperceptie drones

Acties

Inventariseren van de beelden en belangen die (verschillende groepen) burgers hebben ten aanzien van
drones

Effect

Rekening houden met de uitkomst bij beleidsontwikkeling

Planning

2023 (herhaling onderzoek 2020)

14 Motivaction: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/04/20/perceptie-van-drones

24 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Actielijn 5
Versterken:
(inter)-nationale
samenwerking
Het beleidsveld van drones heeft veel verschillende
belanghebbenden, zowel in mogelijke toepassingen als in
het aantal spelers. Bovendien is de sector maar voor een
deel georganiseerd via koepelorganisaties. Veel organisaties
die zich bezighouden met drones doen dat zelfstandig.
Bij lokale overheden is er belangstelling voor drones
en sinds de invoering van de nieuwe, Europese regels,
komen drones dichterbij bewoners en maatschappelijke
organisaties. Ook zijn er veel recreatieve drone- en
modelbouwvliegers. Op dit moment staan de meeste
bewoners en maatschappelijke organisaties in Nederland
positief tegenover drones, hoewel er ook aandacht wordt
gevraagd voor verschillende soorten hinder. Vanuit de
sector en gemeentes wordt gevraagd om ruimte voor
innovatie en exploitatie voor drones.
Nederland kan niet alleen op nationaal niveau optreden
om de dronesector verder te helpen. Met de komst van
Europese regels werkt de Nederlandse dronesector op
de Europese markt. Om deze markt zo goed mogelijk
toegankelijk te maken voor Nederlandse bedrijven, zijn
diverse internationale activiteiten noodzakelijk waaronder
mogelijkheden voor de nationale industrie om zich
internationaal te presenteren.

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 25

Maatregel 1: Samenwerkingsverband
Nederland heeft diverse nationale samenwerkings­
verbanden over drones. Deze bestrijken een deel, maar
niet de gehele dronesector. Willen we de innovatiekracht
van Nederland ten volle benutten, dan is een breder en
meer open samenwerkingsverband wenselijk. Andere
landen hebben gekozen voor een Drone Council. In de
zomer van 2021 is een verkenning uitgevoerd voor het
opzetten van een Dutch Drone Council. Daarbij zijn diverse
sectorpartijen en betrokken overheden geraadpleegd.
Daarin komt naar voren dat er sector breed een grote
behoefte is tot structurele samenwerking op verschillende
beleidsthema’s rondom drones. Daarom wordt gestart met
de kwartiermakersfase voor het opzetten van de Dutch
Drone Council. De planning is dat de eerste bijeenkomst
van de Dutch Drone Council plaatsvindt in het eerste
kwartaal van 2022.
Maatregel 1

Samenwerkingsverband

Acties

Verkenning mogelijkheden samenwerkingsverband
Kwartiermaker samenwerkingsverband

Effect

Benutten potentieel markt en kennis

Planning

Q2-Q2 2022

Maatregel 2: Internationale (werk)agenda
Nederland wil actief betrokken zijn bij het opstellen van
internationale kaders, zodat we er invloed op hebben.
Daarom neemt Nederland deel aan diverse internationale
werkgroepen, bij ICAO, JARUS en de Europese Commissie
en EASA (European Aviation Safety Agency). EASA en de
Europese Commissie werken samen met de Europese
lidstaten aan de verdere uitwerking van U-space, de
maatschappelijke acceptatie van drones en Urban Air
Mobility.
Bij ICAO worden de standaarden en aanbevelingen
gemaakt voor het grensoverschrijdende luchtverkeer met
onbemande luchtvaartuigen. Nederland heeft een aantal
Europese landen bijeengebracht om gezamenlijk te werken
aan een geharmoniseerde invulling. Tijdens de Amsterdam
Drone Week (ADW) vindt de EASA High Level Conference
over drones plaats. De ADW biedt aan Nederlandse
bedrijven een gelegenheid voor de promotie van drone
ontwikkelingen in Nederland.
Maatregel 2

Internationale (werk) agenda

Acties

Internationale agenda opstellen
Vertegenwoordiging in diverse werkgroepen
Internationale evenementen/ Amsterdam Drone Week

Effect

Beïnvloeding regelgeving en benutten potentieel markt en kennis

Planning

Doorlopend

26 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Actie Onbemande Luchtvaart 2021-2023 | 27

Dit is een publicatie van:

Het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat, mede namens de ministeries
van Economische Zaken en Klimaat,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
Buitenlandse Zaken.
www.rijksoverheid.nl
Opmaak: VormVijf Den Haag
Illustraties: xxxx
December 2021