Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 966

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 mei 2010
Graag bieden wij u hierbij het verslag aan van de Raad Algemene Zaken
en de Raad Buitenlandse Zaken, inclusief het verslag van de vergadering
van de ministers van Defensie die in RBZ-kader bijeenkwamen, van
26 april 2010 jl.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

kst-21501-02-966
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

1

Verslag van de Raad Algemene Zaken en de Raad Buitenlandse
Zaken (RAZ/RBZ), inclusief een bijeenkomst van ministers van
Defensie, d.d. 26 april 2010
Raad Algemene Zaken
Follow-up Europese Raad
Het Spaanse voorzitterschap presenteerde een nota over de werkzaamheden die in het kader van de Europa 2020-strategie zullen moeten
worden verricht in de aanloop naar de Europese Raad van juni. Zo zullen
diverse raadsformaties het voorstel van de Europese Commissie voor de
geïntegreerde richtsnoeren – dat naar verwachting op 27 april verschijnt –
bespreken, opdat de Europese Raad van juni de richtsnoeren kan
bekrachtigen. Daarnaast zullen de Europese kerndoelen op de terreinen
onderwijs en sociale inclusie nader moeten worden ingevuld, zal de
nationale invulling van de Europese kerndoelen vorm moeten krijgen en
zullen de knelpunten voor economische groei in kaart moeten worden
gebracht. Er vond geen discussie plaats.
De ministers hebben onder dit agendapunt niet meer gesproken over de
follow-up van de Europese Raad ten aanzien van de internationale
klimaatonderhandelingen.
EDEO
Er werd uitgebreid gesproken over de Europese Dienst voor het Externe
Optreden (EDEO). De Hoge Vertegenwoordiger (HV) van de Unie,
mevrouw Ashton, verdedigde haar voorstel.
Gesproken werd onder meer over de wens van veel lidstaten, waaronder
Nederland, om meer zekerheden te krijgen dat zij op termijn daadwerkelijk
een derde van de functies in de EDEO zullen vervullen. HV Ashton heeft in
de Raad verklaard – en dat wordt in de notulen vastgelegd – dat zij binnen
een maand een plan zal presenteren, waaruit duidelijk moet worden hoe
dit doel voor juni 2013 zal worden gerealiseerd.
Over het GBVB-instrument heeft minister Verhagen nogmaals naar voren
gebracht dat de HV hierover de volledige zeggenschap dient te krijgen. Dit
dient eenduidig in het Financieel Reglement te worden vastgelegd.
De Raad stond lang stil bij de taak die de EDEO zou moeten krijgen op
consulair gebied. Minister Verhagen heeft daarbij aangegeven dat hij het
voor het draagvlak van deze dienst van belang vindt dat deze die taken
krijgt. Daarnaast is het een logische uitbreiding op het in het Verdrag
neergelegde recht dat elke Unieburger heeft, om bij een andere dan zijn
eigen ambassade aan te kloppen voor consulaire bijstand. Als bekend, is
een enkele lidstaat tegen deze toevoeging van consulaire taken.
Afgesproken werd dat er wel een consulaire taak komt voor de EDEO,
maar dat de financiële consequenties uit de beschikbare middelen zullen
moeten worden betaald.
De HV zal nu, op basis van deze politieke overeenstemming op hoofdlijnen, het EP raadplegen.
Zoals aangegeven in de kabinetsapreciatie die uw Kamer op 12 april jl.
toeging zal Nederland pas met het besluit kunnen instemmen als er meer
duidelijkheid is verkregen over de kosten en de personele opbouw van de
EDEO. Het formele Raadsbesluit (met unanimiteit) kan pas worden
genomen nadat het Europees Parlement is geraadpleegd en de
Commissie heeft ingestemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

2

Burgerinitiatief
De ministers voerden een eerste oriëntatiedebat over het Europees
Burgerinitiatief op basis van een voorzitterschapsnotitie. Daarin waren de
volgende vier discussiepunten geïdentificeerd: registratie en ontvankelijkheid van een initiatief; het minimum aantal handtekeningen per
lidstaat; procedures en voorwaarden voor het verzamelen van handtekeningen en; online systemen voor het verzamelen van handtekeningen.
Uitgangspunt voor Nederland tijdens het debat was dat er uiteindelijk een
uitvoerbaar, laagdrempelig instrument komt dat tegelijkertijd recht doet
aan de representativiteit. Uit de vele interventies werd duidelijk dat er nog
intensieve besprekingen zullen moeten volgen.
Minister Verhagen heeft onder meer naar voren gebracht dat het voor
Nederland belangrijk is dat goed gekeken wordt naar het minimum aantal
benodigde handtekeningen per lidstaat, zodat recht gedaan wordt aan de
representativiteit. Daarbij lijkt voor Nederland een percentage van 0,2%
redelijk. Conform de toezegging gedaan in reactie op het verzoek van uw
lid de heer Haverkamp tijdens het AO met uw Kamer op 21 april jl., heeft
minister Verhagen tijdens het debat eveneens naar voren gebracht dat
voorkomen moet worden dat dezelfde verzoeken herhaaldelijk ingediend
kunnen worden. Gelet op het oriënterende karakter van debat heeft het
voorzitterschap geen conclusies getrokken. De regering zal in de vervolgonderhandelingen ten aanzien van beide punten (representativiteit,
herhaaldelijk indienen van dezelfde initiatieven) conform bovengaande
lijn blijven inzetten.
Raad Buitenlandse Zaken
Soedan
De ministers verwelkomden het relatief vreedzame verloop van de
Soedanese verkiezingen en de belangrijke stap die daarmee is gezet in de
uitvoering van het Comprehensive Peace Agreement (CPA). Tegelijkertijd
sprak de Raad zijn zorg uit over de vele onregelmatigheden die tijdens de
stembusgang door internationale verkiezingswaarnemers waren geconstateerd. Met het oog op een zo voorspoedig mogelijk verloop van het
zelfbeschikkingsreferendum voor Zuid-Soedan dienen de Soedanese
autoriteiten lering te trekken uit de onvolkomenheden van deze verkiezingen, en aanbevelingen tot verbeteringen tijdig te implementeren.
Klachten over de verkiezingen dienen serieus afgehandeld te worden.
Minister Verhagen wees op recente berichten over gewelddadigheden
tussen Noord en Zuid en benadrukte het belang dat de partijen in Soedan
zich nu richten op de voorbereidingen op het zelfbeschikkingsreferendum,
en werkbare afspraken maken over de laatste uitstaande punten uit het
CPA. Adequate bescherming van burgers, zowel in aanloop naar het
referendum als daarna, dient in alle gevallen centraal te staan. In het
mandaat van de VN-missie UNMIS zou nog hogere prioriteit aan burgerbescherming gegeven moeten worden.
De HV kondigde aan Soedan in de nabije toekomst opnieuw te zullen
agenderen met het oog op de rol die de EU kan spelen in de aanloop naar
het zelfbeschikkingsreferendum en de periode daarna.
Strategische partners/externe middelen
In het kader van de voortgaande discussie over de omgang met strategische partners debatteerden de ministers over de allocatie van middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

3

voor buitenlands beleid. HV Ashton benadrukte dat het – uiteraard – de
bedoeling is dat de inzet van deze middelen overeenkomt met de
prioriteiten van de EU.
Minister Verhagen noemde drie prioritaire gebieden voor de inzet van
middelen in het kader van het Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid: de buurlanden van de EU, fragiele staten en GVDBmissies. Andere ministers kwamen, ieder met eigen accenten, tot
vergelijkbare conclusies.
Birma
De ministers uitten hun teleurstelling over de recent gepubliceerde
kieswetten die geen ruimte bieden voor vrije en eerlijke verkiezingen, en
het uitblijven van verbeteringen in de mensenrechtensituatie. De
voortdurende repressie van etnische minderheden en politieke opponenten gaf nog steeds aanleiding tot grote zorg. In de conclusies riep de Raad
op tot vrijlating van de politieke gevangenen in Birma, onder wie Aung
San Suu Kyi. De ministers besloten tot verlenging van de geldende
sancties met een jaar.
De Raad sprak steun uit voor de voorbereiding van een verkennende
missie, die de mogelijkheden voor een directe dialoog tussen de EU en de
Birmese autoriteiten moet onderzoeken. Minister Verhagen drong, evenals
enkele andere ministers, aan op zorgvuldige voorbereiding van deze
missie en benadrukte dat het belang van een effectief bezoek zwaarder
moet wegen dan de wens op zo kort mogelijke termijn een bezoek te
realiseren. Als randvoorwaarde voor de missie noemde hij dat deze moet
kunnen spreken met de belangrijkste opponenten van het regime,
waaronder Aung San Suu Kyi. Hiervoor kreeg hij steun.
Minister Verhagen bepleitte verder het ontwikkelen of bevorderen van
initiatieven die het isolement van de Birmese bevolking kunnen
doorbreken. HV Ashton stelde dat de Raad in volgende discussies over
Birma onder andere hierop nader zal ingaan.
Iran
Bespreking van Iran werd uitgesteld tot de RBZ in mei. In navolging van
de discussie die minister Verhagen met uw Kamer voerde tijdens het AO
RBZ op 22 april jl., zij voor de goede orde vermeld dat Iran zich heeft
teruggetrokken als kandidaat voor een zetel in de Mensenrechtenraad
voor de periode 2010–2012.
Kirgizië
De ministers spraken kort over de recente ontwikkelingen in Kirgizië en
aanvaardden Raadsconclusies waarin zij wijzen op het belang van spoedig
herstel van de openbare orde in Kirgizië onder een democratisch bewind
dat de mensenrechten ten volle eerbiedigt. De ministers wezen erop dat
de Unie de organisatie van het aangekondigde referendum inzake
grondwetsherziening, gepland voor 27 juni a.s., en de parlementaire
verkiezingen, die voor 10 oktober a.s. zijn voorzien, moet ondersteunen
om een goed verloop ervan te bevorderen. De EU zal daarbij nauw blijven
samenwerken met andere relevante internationale organisaties, zoals de
VN en de OVSE. Enkele ministers onderstreepten dat het belangrijk is de
voorlopige regering erop te wijzen dat zij haar internationale verplichtingen en afspraken moet nakomen, onder andere op het gebied van
doorvoer van materieel naar Afghanistan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

4

Somalië (AOB)
Onder «Any Other Business» spraken HV Ashton en meerdere ministers
hun bezorgdheid uit over het mogelijke opzeggen door Kenia van de
overeenkomst op basis waarvan de EU-missie Atalanta piraterijverdachten aan Kenia kan overdragen. Of Kenia werkelijk tot opzegging zal
overgaan, is vooralsnog niet duidelijk. Meerdere ministers, waaronder
minister Verhagen, benadrukten het belang van het tegengaan van
straffeloosheid en van het zoeken naar aanvullende mogelijkheden om
piraterijverdachten in de regio te berechten. Daarbij bleek ook dat een
aantal ministers de mogelijkheid van het oprichten van een regionaal
tribunaal nader willen bezien. In mei zal de RBZ uitgebreider over Somalië
spreken.
Gezamenlijke bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse
Zaken en ministers van Defensie
Afghanistan
De ministers bespraken bijgevoegde rapportage over de implementatie
van het EU-Actieplan voor Afghanistan.1 Daarin stelt de HV voor de
versterkte coördinatie tussen de EU en de lidstaten in Afghanistan met
prioriteit door te voeren in de sectoren sub-nationaal bestuur, landbouw
en rule of law / politie. De ministers benadrukten nogmaals hun steun
voor het Actieplan, alsmede de noodzaak te komen tot een versnelde
civiele wederopbouw. Meerdere ministers benadrukten het belang van
verdere uitwerking van de aanbevelingen uit het implementatierapport, bij
voorkeur voor de Afghanistan-conferentie in Kaboel in juli van dit jaar.
SG NAVO Rasmussen informeerde de ministers over het tijdens de
NAVO-ministriële te Tallinn van 22 en 23 april jl. overeengekomen
raamwerk voor overdracht van verantwoordelijkheden voor veiligheid aan
de Afghaanse autoriteiten. Rasmussen benadrukte het belang van training
van de Afghan National Security Forces (ANSF), alvorens tot een dergelijke overdracht te kunnen komen. Vóór oktober 2011 zouden ruim 300 000
ANSF getraind moeten worden, waarvan 134 000 politie.
GVDB-operaties
De ministers namen Raadsconclusies aan over GVDB-operaties, zoals
besproken door de ministers van Defensie tijdens het informele diner de
avond voorafgaande aan de formele Raadssessie. Ook spraken zij over de
lopende GVDB-missies, waaronder operatie EUFOR Althea en operatie
EUNAVFOR Atalanta.
Uit de discussie bleek dat EUFOR Althea tot en met de verkiezingen in
oktober nagenoeg op volle sterkte zal zijn. Een enkel lidstaat kondigde aan
extra troepen te zullen leveren terwijl een andere lidstaat terug kwam op
een voornemen eerder te vertrekken. Twee andere lidstaten waren daar al
eerder op teruggekomen. De ministers van Defensie onderstreepten de
noodzaak om niet te lang te wachten met het starten van de planning voor
een eventuele vervolgmissie na de verkiezingen, conform de afspraken in
de Raadsconclusies van januari jl. Voorstellen hieromtrent zouden
spoedig moeten worden gepresenteerd.
Ook Nederland onderstreepte het belang van een vroegtijdige start van
het planningsproces [en kondigde tevens aan zich niet unilateraal te zullen
terugtrekken uit Bosnië-Herzegovina.]
1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Bij de bespreking van operatie Atalanta stond de berechting van piraten
centraal, al werd benadrukt dat dit niet het eigenlijke doel van de missie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

5

is. Het beschermen van schepen die varen in het kader van het World
Food Programme en van koopvaardijschepen verloopt immers succesvol.
HV Ashton kondigde aan dat ze in mei een rondreis zal maken naar Kenia,
de Seychellen, Tanzania en Somalië. Kenia heeft tot dusverre 117 van
piraterij verdachte Somaliërs overgenomen, maar zal mogelijk de
overdrachtsovereenkomst met de EU opzeggen. HV Ashton prees het
kordate optreden van Hr. Ms. Tromp bij de bevrijding van het Duitse schip
Taipan. Ook herinnerde zij aan de positieve rol van Hr. Ms. Evertsen eind
vorig jaar. Zie tevens de passage over Somalië elders in dit verslag.
Rol ministers van Defensie
De ministers van Defensie spraken op initiatief van het Spaanse roulerende EU-voorzitterschap ook over hun eigen zichtbaarheid in GVDBverband. Allen waren het erover eens dat deze kan worden verbeterd. Op
terreinen waarvoor de ministers van Defensie verantwoordelijk zijn, zoals
militaire capaciteiten en force generation, moeten zij binnen het kader van
de RBZ eigen conclusies kunnen aannemen. Minister van Middelkoop
wees daarbij ook op het belang van een geïntegreerde GVDB-benadering.
De HV steunde het verbeteren van de zichtbaarheid van de ministers van
Defensie in GVDB-kader.
Bijeenkomst van de ministers van Defensie
Bestuursraad Europees Defensie Agentschap
De ministers van Defensie kwamen bijeen als Bestuursraad van het
Europees Defensie Agentschap (EDA) onder voorzitterschap van het hoofd
van het EDA, HV Ashton. De Bestuursraad nam kennis van een brief van
de algemeen directeur van het EDA, Alexander Weis, en NAVO’s Supreme
Allied Commander Transformation, generaal Abrial, over de samenwerking tussen beide organisaties. Door middel van een pragmatische
aanpak vindt er afstemming plaats op verschillende onderwerpen, zoals
bescherming tegen bermbommen en tegen chemische en biologische
dreigingen. Nederland sprak steun uit voor de genomen initiatieven en
benadrukte het belang van transparantie en effectieve samenwerking
tussen beide organisaties.
De Bestuursraad nam ook kennis van de voorstellen van het EDA voor het
werkplan 2011–2013. HV Ashton lichtte toe dat in het najaar over het
financieel kader voor dit plan zou worden besloten. Verschillende lidstaten
wezen op de noodzaak tot het stellen van prioriteiten en spraken waardering uit voor het werkplan. De HV stelde dat in het afgelopen jaar reeds
substantiële besparingen waren bereikt door onder andere gezamenlijke
inkoop van satelliet-capaciteit. Zij deed een beroep op verdere stappen
van lidstaten op het gebied van logistiek en pooling and sharing om tot
besparingen te komen.
De Bestuursraad stemde in met de start van een onderzoeksprogramma
naar bescherming tegen CBRN-dreigingen binnen het European Framework Cooperation (EFC) initiatief van het EDA, de Europese Commissie en
het European Space Agency (ESA). Zij zullen met elkaar ook projecten op
het gebied van onbemande luchtvaart en situational awareness voorbereiden voor besluitvorming in het najaar. De Bestuursraad stemde voorts
in met een project voor een Counter-IED demonstrator (Improvised
Explosive Devise). Dit is een mobiel forensisch laboratorium dat zal
worden ingezet voor onderzoek naar bermbommen in Afghanistan.
De Bestuursraad besprak de mogelijkheid die het Verdrag van Lissabon
heeft gecreëerd, om defensieonderzoek te doen uit middelen van de Unie.
De Commissie gaf aan dat prioriteiten moesten worden gesteld binnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

6

het kaderprogramma die samenhingen met de EU 2020-strategie. Een en
ander zal nader moeten worden uitgewerkt, onder andere op het gebied
van intellectuele eigendomsrechten. Nederland onderstreepte dat de
behoefte aan capaciteiten leidend moet zijn bij een dergelijk onderzoeksprogramma. Capaciteitengedreven onderzoek is zowel in het belang van
het GVDB als van de industrie, inclusief het Midden- en Kleinbedrijf en de
instituten. Minister van Middelkoop, daarbij gesteund door enkele andere
lidstaten, verzocht om verdere uitwerking van een pilot gericht op een
defensieprogramma binnen het kaderprogramma. De HV trok nog geen
conclusies uit de discussie maar verklaarde dat verdere uitwerking kon
plaatsvinden door een platform samengesteld uit het EDA, de Commissie
en de lidstaten.
Het Wise Pen Team presenteerde zijn rapport over maritieme surveillance
aan de Bestuursraad. Het uitwisselen van informatie over maritieme
surveillance moest verbeteren in Europa. Nederland wees op de samenwerking tussen civiele en militaire organisaties waar al nationaal
verbetering in kan worden gebracht. Er bestond ook al goede samenwerking binnen regio’s, zoals de Noordzee. De regionale aanpak die het
rapport voorstelt is effectiever dan de vorming van een grote EU-overkoepelende organisatie. Diverse lidstaten steunden het rapport. Een
enkele lidstaat betoonde zich daarbij evenwel kritisch over het uitwisselen
van meer informatie.
Capaciteiten
Maritieme Veiligheid
De ministers van Defensie namen Raadsconclusies aan waarin een
verdere studie wordt aangekondigd naar het opzetten van een maritieme
veiligheidsstrategie. In de discussie benadrukte de Commissie het civiele
karakter van de maritieme inspanningen van de Unie, waarmee al veel
voortgang was bereikt. Nederland en andere lidstaten riepen op duplicatie
met Commissie- en NAVO-activiteiten te voorkomen en coördinatie tussen
lopende activiteiten te bevorderen. De ministers zullen nader bezien hoe
een maritieme veiligheidsstrategie vorm gegeven kan worden.
Rampenrespons
Hoge Vertegenwoordiger Ashton stelde naar aanleiding van de
aardbeving in Haïti voor om: (i) de bestaande interne EU-procedures- en
mechanismes te vereenvoudigen; (ii) verbetering te zoeken in de
coördinatie, zowel in Brussel alsook in het rampgebied; (iii) verder te
werken aan de zichtbaarheid van de EU. Ook de Commissie concludeerde
dat bij rampenrespons de efficiëntie (snelheid), operationele en politieke
coherentie alsook de zichtbaarheid van de EU moeten verbeteren. De EU
moet humanitaire hulp, civiele bescherming en inzet van militaire
middelen beter bundelen. In de discussie onderstreepten meerdere
ministers dat krijgsmachten rekening moeten houden met dit type inzet bij
het ontwikkelen van hun capaciteiten. Vooral transportmiddelen,
medische capaciteiten en gendarmerie-eenheden kunnen zeer behulpzaam zijn in de eerste fase na een ramp. Daarnaast vonden lidstaten dat
bestaande middelen en mechanismes beter moeten worden gebruikt en
dat militaire middelen alleen op verzoek van de civiele humanitaire
organisaties (VN) moeten worden ingezet. Lidstaten wilden niet uitsluiten
dat de EU-Battlegroups in de toekomst bij rampen zouden worden
gebruikt (conform het huidige concept), mits op vrijwillige basis, per geval
bezien en als laatste toevlucht («last resort»). Uiteraard zou er dan
nauwkeurig gecoördineerd moeten worden met humanitaire organisaties.
Een enkele Lidstaat vond dat de HV een permanent mandaat zou moeten
hebben om een planningscel te activeren voor de coördinatie van militaire
middelen in geval van een ramp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

7

Minister van Middelkoop wees erop dat er sinds de Tsunami van 2004 al
veel was verbeterd op het gebied van de coördinatie van internationale
bijstand. Hij erkende dat Europese zichtbaarheid van belang is, maar
beklemtoonde tegelijkertijd de leidende rol van de VN en de rol van het
EU-Monitoring and Information Centre van de Commissie om zowel
civiele als militaire middelen te coördineren. Voorts achtte Nederland het
niet nodig om aparte militaire eenheden hiervoor gereed te houden.
Afsluitend kondigde HV Ashton aan dat spoedig op dit onderwerp zal
worden teruggekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 966

8