Schriftelijke vragen van de leden van de vaste commissies voor
Infrastructuur, Waterstaat en Omgeving en voor Economische
Zaken en Klimaat/Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Nadere vragen inzake de inwerkingtreding van de Omgevingswet
Ingezonden: 16 november 2022
Kenmerk: 170790.38U

1

De leden van de vaste commissies voor Infrastructuur, Waterstaat en Omgeving en voor Economische
Zaken en Klimaat/Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben kennisgenomen van uw brief van 14
oktober 20221 waarin u de Kamer informeert over de nieuw beoogde datum voor de inwerkingtreding van
de Omgevingswet, zijnde 1 juli 2023, en waarbij u als bijlagen de toegezegde voortgangsinformatie en
diverse extern uitgevoerde rapporten, inclusief beleidsreactie waar dit nodig is, aan de Kamer doet
toekomen. Daarnaast hebben voormelde commissies kennisgenomen van uw brief van 14 oktober 20222
waarin u antwoord geeft op eerder door de commissies gestelde schriftelijke vragen. Naar aanleiding
hiervan wensen de leden van de fracties van GroenLinks, de PvdA en de PvdD de regering de volgende
vragen te stellen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks
Rondom de Omgevingswet begint bij de leden van de fractie van GroenLinks zich een sterk gevoel
van moedeloosheid te bekruipen. Dit gevoel laat zich kort samenvatten in de navolgende vraag. Gelet
op de uitkomst van de enquête naar de stand van zaken bij de bevoegde gezagen in de
uitvoeringspraktijk3, de bevindingen van het Adviescollege ICT-toetsing in zijn laatste rapport van 10
oktober 20224 en de eerstgenoemde brief van 14 oktober jongstleden: welke inhoudelijke en
uitvoeringstechnische analyses en besluitvorming heeft bij de koepels en de regering (in hemelsnaam)
ten grondslag gelegen aan het eerder voorgelegde ontwerp-KB met de invoeringsdatum van 1 januari
2023?
Is de regering van mening dat bij de voorhang van het ontwerp-KB met de datum van 1 januari 2023
voldoende is geluisterd naar de signalen die zijn ontvangen uit de praktijk, die reeds aan het begin
van het jaar 2022 al wezen op uitstel van de toen beoogde inwerkingtredingsdatum? Welke lessen
heeft de regering hieruit getrokken voor het bepalen van de nieuw beoogde datum van
inwerkingtreding van de Omgevingswet van 1 juli 2023?
De regering heeft, na overleg met de koepels, bij de aankondiging van het uitstel van
inwerkingtreding van de Omgevingswet direct een nieuwe datum voor inwerkingtreding bepaald. De
leden van de fractie van GroenLinks constateren dat bij dit besluit van de regering wederom de
signalen uit de technische uitvoeringspraktijk niet leidend zijn geweest. Is de regering zich ervan
bewust dat zij ― als stelselverantwoordelijke en als overheidslaag die het vertrouwen in de
samenleving sterk beïnvloedt ― veel impact kan hebben door het besluitvormingsproces nu anders
vorm te geven?
De voorstelling van zaken in de vraagstelling van de leden van de fractie van GroenLinks deel ik niet.
In mijn berichtgeving aan uw Kamer en mijn gesprekken met uw Kamer heb ik inhoudelijk gemeld
welke overwegingen, signalen en ervaringen uit de uitvoering ten grondslag lagen aan de bepaling
van de datum van inwerkingtreding per 1 januari 2023. Tevens heb ik u geïnformeerd over de stand
van zaken van de technische werking in de uitvoeringspraktijk. Ik heb u de afgelopen jaren
geïnformeerd over de grote thema’s die spelen en de noodzaak van de stelselherziening in het fysieke
domein. Ik heb u bericht hoe met de medeoverheden de stelselherziening tot stand is gebracht en
met welke partijen daartoe is gesproken. Daarbij ben ik ingegaan op hoe ik over deze punten met de
bestuurlijke partners tot besluitvorming kom.
De voortgang in de uitvoeringspraktijk en de te gebruiken techniek komt bij dit wetgevingsproces
nadrukkelijk aan de orde in de fase vóórdat de wet inwerking treedt. Dit naar aanleiding van de
leerervaringen bij eerdere wets- en stelselwijzigingen. Op basis van bestuurlijke afspraken is een
samenwerking ingericht waarover u meerdere malen bent geïnformeerd.5 Dit om te zorgen dat het
stelsel aan kan sluiten bij de uitvoeringspraktijk en de geluiden en inzichten mee worden genomen.
Dat dit gebeurt en gezien wordt blijkt bijvoorbeeld ook uit de in de afgelopen jaren gedane
monitoring en de enquête. Gezien het belang van de uitvoeringspraktijk en de voldoende technische
werking is de aandacht die dit krijgt belangrijk. Zoals bij u aangegeven ontstaan er ook nieuwe
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL.
3
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlagen 5-7.
4
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ.
5
Kamerstukken II 2015/16, 33 118 / 33 962, nr. 19.
1
2

2

vragen en dillema’s door het proces dat nu wordt gevolgd en zijn er zeer veel afhankelijkheden en
belangen tussen de vele betrokken partijen. De zorg die er is over een goede techniek en
implementatie is begrijpelijk en is nadrukkelijk onderdeel van de interbestuurlijke afweging.
Naast de vele informatie die ik uw Kamer stuur, is via de website Aan de slag met de Omgevingswet
openbaar de stand van zaken te volgen voor alle betrokkenen.6 In de brief van 14 oktober 20227 heb
ik u de lastige afweging meegegeven en in de brief van 29 november 20228 heb ik u het vervolg
aangegeven van de door u nog gevraagde aanpassingen op basis van het AcICT-advies en het
opnieuw aan het parlement voorleggen van een ontwerp-Koninklijk Besluit met een datum van
inwerkingtreding.
Bij de afweging wordt gekeken naar: het uitgangspunt dat de wetgeving door de Kamers is
aangenomen, de belangen van de maatschappij bij het behalen van de doelen van de Omgevingswet
en het starten van de nieuwe werkwijze, een zorgvuldige inwerkingtreding, duidelijkheid voor burgers
en bedrijven en de duidelijkheid voor de uitvoeringspraktijk dat de nieuwe wetgeving en techniek van
start gaan. Daarbij wegen, naast de uitkomst van de techniek, nadrukkelijk de doelen om de fysieke
leefomgeving te beschermen en het belang van burgers en bedrijven mee. Wel is er verschil in
impact op basis van de dienstverlening en taken van de betrokken partijen. Er bestaan veel
uiteenlopende wensen, ambities, belangen en verantwoordelijkheden. Ik benadruk nogmaals dat we
in deze grote stelselwijziging risico’s niet volledig vooraf kunnen uitsluiten. Wel kunnen we risico’s
zoveel mogelijk in beeld brengen en beperken. Door jaren van investeren, voorbereiden, testen en te
oefenen. Dat heeft ons in 2022 op het punt gebracht dat we zeggen: we staan op de drempel. Het
moment is gekomen dat het nog langer voor ons uitschuiven van de beslissing over de datum meer
risico’s met zich meebrengt dan het langer uitstellen.9 Dat geldt ook voor het door u terecht
genoemde maatschappelijk vertrouwen.
Na inwerkingtreding kan het DSO in gebruik genomen worden en staat de doorontwikkeling gepland.
Zoals gezegd zal niet alles in één keer goed gaan en is het nodig om in de praktijk het
wetgevingsstelsel en het DSO in werking te zien en verder te kunnen ontwikkelen op basis van die
ervaringen. Dit is een continu proces. De doorontwikkeling van zowel beleid als wetgeving en het
DSO stopt niet en wordt meegenomen in de aan u toegezegde monitoring en evaluatie.
Vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid kijk ik breed naar de stand van zaken in het fysieke domein,
de te verwachten ontwikkelingen, de gereedheid van de stelselherziening en de vraag of aanwezige
risico’s verantwoord genomen kunnen worden. De huidige debatten over zaken als verdroging en
vernatting, woningbouw, klimaatadaptatie, transitie landelijk gebied en energietransitie brengen in de
kern steeds dezelfde punten naar voren: we moeten deze opgaven gebiedsgericht en integraal
benaderen, het moet samen en er is te weinig ruimte in ons land om aan alle behoeften te voldoen.
Dit maakt dat we niet door kunnen blijven werken met het huidige sectoraal versnipperde beleid en
(wettelijk) instrumentarium. Dit is een belangrijke reden waarom besloten is tot invoering van de
Omgevingswet en over de jaren heen de investeringen in de nieuwe werkwijzen en taakuitoefening
van de bevoegde gezagen zijn gedaan. De klimaatverandering wacht niet. We moeten de grote
maatschappelijke opgaven zoals de woningbouwopgave en de energietransitie in samenhang
aanpakken. Het is dan ook van belang om de wet zo spoedig als mogelijk in werking te laten treden
en het uitstel zo kort mogelijk te laten zijn.
Het uitgangspunt is een verantwoorde en zorgvuldige invoering van de Omgevingswet. Deze
afweging kent een technische component. Daarvoor zijn en worden de laatste stappen gezet.
Daarnaast kent de afweging de achtergrond van de urgentie van de achterliggende maatschappelijke
belangen en de gevraagde verandering in werkwijze van de overheid. Het parlement heeft door het
aannemen van de (invoerings)wetgeving het besluit genomen om de Omgevingswet in te voeren. Het
pleidooi van de leden van de fractie van GroenLinks om de invoering langdurig uit te stellen, doet wat
mij betreft geen recht aan het afgelegde traject, de opdracht tot invoering van de Omgevingswet en
het gaan realiseren van de achterliggende maatschappelijk belangen.
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/aansluitmonitor/,
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/indringend-ketentesten/
7
Kamerstukken I 2022/2023, 33 118 / 34 986, EK.
8
Kamerstukken I 2022/2023, 33 118 / 34 986, EP.
9
Kamerstukken I 2022/2023, 33 118 / 34 986, EK.
6

3

Door het huidige vormgegeven proces is het vaststellen van de datum van inwerkingtreding een
politieke afweging. Daarbij speelt het volgende dilemma: de uitvoering wacht op bevestiging vanuit
de politiek en de politiek vraagt eerst bevestiging vanuit de uitvoering. Het is daarmee helder wat
nodig is om dit te doorbreken: een helder politiek besluitvormingsproces en een politiek debat om
daarmee voor de uitvoering de onzekerheid over de datum van inwerkingtreding weg te nemen en
gezamenlijk te zorgen voor een verantwoorde inwerkingtreding.
De berichtgeving aan uw Kamer is in de afgelopen jaren zeer omvangrijk en gedetailleerd geweest.
Dit maakt dat ik in de navolgende beantwoording van uw vragen kortheidshalve geregeld verwijs
naar eerder verstrekte informatie.
1. Tijdspad voor een nieuw inwerkingtredings-KB en de parlementaire behandeling
daarvan
De leden van de fractie van GroenLinks verwijzen naar de volgende passage in de brief van 14
oktober jongstleden:
“We staan op de drempel van introductie van dit nieuwe wetgevingsstelsel, maar we zien dat er
meer tijd nodig is om het digitale stelsel te testen en hiermee te oefenen”.10
De constatering dat er meer tijd nodig is, komt voor de leden van de fractie van GroenLinks in het
geheel niet als een verrassing. Deze leden hebben namelijk meerdere malen aangegeven dat de
regering niet de techniek of werkelijkheid in de uitvoeringspraktijk leidend heeft gemaakt aan de
besluitvoering over de inwerkingtredingsdatum van 1 januari 2023, maar de politieke wens om het
stelsel per die datum in te voeren. Als gevolg hiervan wordt de planontwikkeling in de gemeenten
nu al met aanzienlijke schade en vertragingen geconfronteerd. Door de keuze van de regering voor
de nieuwe inwerkingtredingsdatum van 1 juli 2023 wordt, naar mening van deze leden, opnieuw
gekozen voor de politiek wenselijke datum. Met de keuze voor deze nieuwe datum hebben de
regering en de koepels een nieuwe periode van acht maanden onzekerheid aangekondigd, terwijl
het allerminst duidelijk is of de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 juli 2023 wel
realistisch is.
Ik begrijp uw redenering op basis van de zin uit de brief en de punten die u eerder heeft
aangegeven. Ik onderschrijf uw voorstelling van zaken niet. Dit heb ik in mijn brieven uiteengezet.
Het te volgen proces in de komende periode heb ik uiteengezet in de beantwoordingsbrief van 29
november 2022.11
Specifiek noemt u nog de planontwikkeling. De planontwikkeling is van vele factoren afhankelijk,
zoals de investeringsbereidheid, voldoende arbeidskrachten en grondstoffen. Momenteel is de
vraag naar woningen, zoals u weet, groot. Duidelijkheid over het proces – volgens huidig of
toekomstig recht – speelt daarin niet de grootste rol. Technisch en juridisch gezien is het geregeld.
Voor gemeenten is ruim voorzien in overgangsrecht ook met het oog op het belang van
duidelijkheid over procedures. Gemeenten hebben tijd om hun ruimtelijk beleid ook na
inwerkingtreding aan te passen op het onder de Omgevingswet geboden instrumentarium. Wel vind
ik het van belang om duidelijkheid te geven en zo snel mogelijk te zorgen dat de onzekerheid die
ontstaat over de datum van inwerkingtreding van de wet wordt weggenomen. Zo wordt dubbelwerk
en het voorbereiden van twee procedures met mogelijke opties voorkomen.
Niet alles hoeft in de planvorming bij inwerkingtreding ingeregeld te zijn. Ik merk dat in de
uitvoeringspraktijk die vragen nu veel meer worden gesteld, juist omdat de datum van
inwerkingtreding dichterbij komt. Er zijn handleidingen gemaakt, nu is het zaak dat die ook op de
juiste plek landen en er echt mee gewerkt gaat worden. Ik verwacht dat het aantal vragen hierover
toe zal nemen richting en rondom inwerkingtreding. Juist het werken met het nieuwe stelsel heeft
dit tot gevolg. In het beheersen van die veelheid aan risico’s is wel relevant dat de onzekerheid

10
11

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EG, p. 2.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.

4

over de datum van invoering beëindigd wordt. Politieke duidelijkheid over per wanneer welk
juridisch regime van kracht is, blijft essentieel. Het vastleggen van een datum van
inwerkingtreding beëindigt de door u genoemde onzekerheid.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering hoe zij het tijdspad van de voorhang
van een nieuw ontwerp-KB met de nieuw voorgestelde datum voor zich ziet en wijzen daarbij op
het volgende. Op dit moment resteren nog ongeveer acht maanden tot de nieuw beoogde datum
van inwerkingtreding van de Omgevingswet van 1 juli 2023. Daarbij tekenen deze leden aan dat in
het verleden is gebleken dat het verschaffen van helderheid voor de uitvoeringspraktijk van twee
maanden vóór de mogelijke inwerkingtreding van de Omgevingswet te kort is gebleken. Ervan
uitgaande dat een periode van drie maanden de minimale te hanteren periode is om helderheid te
verschaffen voor de uitvoeringspraktijk, constateren de leden van de fractie van GroenLinks dat er
nog vijf maanden resteren tot 1 juli 2023 voor het testen en de (zorgvuldige voorbereiding van de)
parlementaire behandeling. Deze leden tekenen daarbij aan dat de gebruikelijke termijn voor
parlementaire behandeling in de Eerste Kamer alleen al drie maanden behelst. Dan resteren er
voor het testen, de parlementaire behandeling in de Tweede Kamer en een reparatieoperatie om
huidige wetgeving te laten doorlopen nog slechts twee maanden, in welke periode ook nog eens drie
vakanties vallen (namelijk de kerstvakantie, de voorjaarsvakantie en de meivakantie).
Kan de regering reflecteren op voormeld tijdspad van de leden van de fractie GroenLinks en
a.
aangeven hoe reëel zij dit tijdspad acht?
Is de aanname van deze leden juist dat de termijn van drie maanden voor het verschaffen
b.
van duidelijkheid over de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet voor de decentrale
overheden voldoende is? Zo nee, welke periode is dan wel voldoende voor de decentrale
overheden? En zo ja, waarop is gebaseerd dat een periode van drie maanden voldoende is?
Kan de regering aangeven hoe lang decentrale overheden minimaal nodig hebben om met de
c.
landelijke voorziening van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO-LV) te oefenen? Anders
geformuleerd: waarom is de regering afgestapt van de eerder aangegeven minimale
oefentermijn van zes maanden? In dit kader wordt door de leden van de fractie van
GroenLinks opgemerkt dat de oefentermijn pas kan ingaan nadat de laatste testfase is
afgerond en alle bevindingen daaruit zijn verwerkt.

1.1.

a.

In de hierboven gegeven beantwoording op uw vragen heb ik stil gestaan bij het belang van een
debat over de datum van invoering en het bieden van duidelijkheid over de datum. Ik heb in mijn
brief van 14 oktober 202212 en mijn brief van 29 november 202213 uiteengezet wat in mijn ogen
en die van de medeoverheden de cruciale afweging is inzake de hoeveelheid tijd die we op
stelselniveau voor alle partijen moeten nemen en de rol die dit debat daarin heeft. Ik heb u
bericht dat we met het verplaatsen van de datum zes maanden extra de tijd hebben genomen.
Die kan door de medeoverheden, Rijkspartijen en alle betrokken partijen worden gebruikt om
zich nog beter voor te bereiden op inwerkingtreding en een goede communicatie, inclusief het
zetten van de laatst stappen voor invoering. De Tweede Kamer en uw Kamer bepalen het
parlementaire tempo. Van de afgelopen periode hebben we geleerd dat het voor de
uitvoeringspraktijk niet hanteerbaar is gebleken dat er kort voor de beoogde invoeringsdatum
nog geen duidelijkheid is.14 Het is daarom, in verband met een zorgvuldige invoering voor de
uitvoeringspraktijk, van belang zo vroeg mogelijk in 2023 zicht te hebben op een definitief en
gepubliceerd Koninklijk Besluit met de inwerkingtredingsdatum. In mijn brief van 29 november jl.
heb ik daarom verzocht daarover in februari het debat te voeren.

b.

Met de medeoverheden is in verschillende bestuurlijke overleggen het vervolgproces besproken
inclusief de tijd die er nodig is tussen het moment dat het Koninklijk Besluit genomen is en de
datum van inwerkingtreding. In het debat met uw kamer in juni heb ik met u hier ook over
gesproken. Daarbij heb ik gewezen op de noodzaak om zorgvuldig te zijn in het proces naar
inwerkingtreding.15 Het debat over de datum van inwerkingtreding zie ik als een belangrijk
onderdeel van deze zorgvuldigheid. Er is met name behoefte aan tijdige duidelijkheid van de

Kamerstukken I, 33 118 / 34 986, EK.
Kamerstukken I, 33 118 / 34 986, EP.
14
Kamerstukken I, 33 118 / 34 986, EK, Bijlage 6.
15
Kamerstukken I 2021/22, 33.118/34.986, DX
12
13

5

datum van inwerkingtredingsdatum en daarmee een afgerond proces met uw Kamers. Partijen
moeten hun voorbereidingen kunnen treffen en zeker weten per wanneer het instrumentarium
kan worden ingezet.16 Dit onderschrijf ik nog steeds. Zoals aangegeven in het antwoord op uw
vraag hierboven wordt met medeoverheden en Rijkpartijen gekeken naar de impact van het
moment van inwerkingtreding op de taken van bevoegde gezagen en de diverse
verantwoordelijkheden die er zijn. Op 15 december 2022 en in januari 2023 heb ik met de
medeoverheden en de Rijkspartijen overleg over de stand van zaken en het vervolg. In mijn
voortgangsbrief van januari 2023 breng ik u op de hoogte van de uitkomst hiervan.
c.

Er is geen nieuwe termijn voor het oefenen. Ik heb u gemeld dat in de afgelopen jaren de
landelijke voorziening DSO veelvuldig is getest en er langdurig mee wordt geoefend. In
toenemende complexiteit en voortschrijdende verbinding met de decentrale systemen. De
landelijke voorziening DSO is op basis daarvan dit voorjaar in een periode van stabilisering
gebracht. De met de medeoverheden afgesproken functionaliteiten van de landelijke voorziening
DSO die voor inwerkingtreding gereed zouden zijn, zijn opgeleverd of zijn in de testfase.17 Het
traject van testen is een doorlopend gegeven, zoals ik uiteen heb gezet in mijn brief van 29
november18. Uw bewering dat de oefentermijn pas ingaat na afronding van de laatste testfase
onderschrijf ik niet. De oefenperiode is al gestart.
Het DSO is een stelsel van samenhangende systemen en afspraken. Met het indringend keten
testen wordt niet enkel gekeken naar de landelijke voorziening DSO waarvan het beheer wettelijk
aan de minister is opgedragen. De indringend ketentesten waarover AcICT u heeft geadviseerd
grijpen op dit stuk in de opgave aan, met de samenhang: van DSO-LV tot de gehanteerde
systemen achter de voordeur van bevoegd gezag. Anders gezegd: er is voor de werking van het
stelsel bij bevoegde gezagen een grote afhankelijkheid van commerciële leveranciers. Ik kan op
stelselniveau constateren dat er voor alle functionaliteiten die er moeten zijn bij inwerkingtreding
aanbieders zijn, en dat hun systemen werken. Anders gezegd: een bevoegd gezag kan voor alles
wat het moet doen richting inwerkingtreding een softwareleverancier vinden die dit biedt. Het kan
echter voorkomen dat een specifieke leverancier bij een individueel bevoegd gezag het daar
aangeboden systeem op een bepaald onderdeel of scenario nog onvoldoende gereed heeft. In dat
geval zal de keten van en naar DSO-LV op dat onderdeel, die leverancier of dat bevoegd gezag
nog niet werkend verklaard kunnen worden. Dit gaat verder dan het technisch gereed melden,
het gaat ook over het oefenen met een dergelijk scenario.
Overigens is inmiddels vanuit IPO bevestigd dat hun leveranciers de voor inwerkingtreding meest
essentiële instrumenten omgevingsverordening en voorbereidingsbesluit kan ondersteunen,
inclusief muteren. Hiermee kan nu worden geoefend. Voor de resterende instrumenten worden
tijdelijke alternatieve maatregelen ontwikkeld. IPO heeft aangegeven dat hiermee
inwerkingtreding per 1 juli 2023 voor de provincies gezien mogelijk is. In de totale afweging wil
IPO ook rekening houden met de partijen waar zij mee samenwerkt.

1.2

Kan de regering aangeven op welke wijze er bij de keuze van de nieuwe datum voor de
inwerkingtreding van de Omgevingswet van 1 juli 2023 rekening is gehouden met de besluitvorming binnen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over deze
inwerkingtredingsdatum? Kan de regering deze leden aangeven in welke fase de VNG bij de
besluitvorming is betrokken?
In het interbestuurlijke programma is de VNG volwaardig partner, vertegenwoordigd door het
bestuur in de diverse overleggen. De VNG en de bevoegde gezagen leveren inhoudelijke inbreng,
werken zelf in het programma en zijn betrokken bij de besluitvorming via het bestuurlijk overleg.
Deze overleggen vinden met regelmaat plaats en staan ook weer gepland voor december 2022 en
januari 2023. De VNG bepaalt zelf hoe zij binnen haar vereniging tot besluitvorming komt op basis
van haar eigen huishoudelijke regelementen. De gevolgde werkwijze meld ik steeds aan u in de
gestuurde brieven aan uw Kamer. Die brieven zijn vooraf voorgelegd aan de koepels en de
Rijkspartijen. De VNG is op deze manier in diverse rollen en alle fases van de besluitvorming

Kamerstukken I 2021/22, 33.118/34.986, DX
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 2
18
Kamerstukken I, 33 118 / 34 986, EP.
16
17

6

betrokken. De uiteindelijke ministeriële verantwoordelijkheid richting u ligt bij mij.
1.3

Kan de regering aangeven waarom er niet is gekozen voor een tijdspad (‘scenario’) dat wel
zekerheid biedt? De leden van de fractie van GroenLinks denken daarbij aan een uitstel van de
inwerkingtreding van de Omgevingswet met een paar jaar. Deze periode kan in de visie van
deze leden dan benut worden om:
het DSO-LV stabiel en gebruikersvriendelijk te maken;
-

de urgente planontwikkeling onder het huidige stelsel te blijven behandelen;

De zekerheid bij een tijdpad of scenario waarnaar deze leden vragen, is er gezien de
afhankelijkheden, belangen en aangegeven dilemma’s in dit proces van besluitvorming naar
uitvoering niet. Uw Kamer beslist over instemming met de inwerkingtredingsdatum en die is tot het
nemen van dit besluit niet zeker.
Ik deel uw visie over een paar jaar uitstel en het daarmee geven van zekerheid niet. Ik heb u dit
voorjaar gemeld dat DSO-LV een stabiliseringsperiode is ingegaan. . De stabiliteit van het stelsel als
geheel wordt door meerdere partijen beïnvloed. Het is essentieel dat het stelsel in de praktijk wordt
gebracht en alle partijen in samenhang zorg kunnen dragen voor de benodigde stabiliteit. De nieuwe
werkwijze en de huidige ontwikkeling van het DSO gaan hierbij hand in hand: met het werken met
het nieuwe stelsel wordt de nieuwe werkwijze duidelijker en kan worden gekeken waar het stelsel
(DSO als geheel) moet worden verbeterd om hier meer in te kunnen ondersteunen en vice versa.
De stabiliseringsperiode zorgt ervoor dat leveranciers ook hun laatste functionaliteiten in hun
software kunnen afronden op het niveau van inwerkingtreding. Voor het doorgaan van urgente
planontwikkeling is het van belang dat er overgangsrecht is voor gemeenten, er handleidingen zijn
opgesteld en de technische stand van het DSO op inwerkingtredingsniveau is. Zoals aangegeven, zijn
over het toepassen vragen bij bevoegde gezagen. Dat is gebruikelijk in deze fase en de
ondersteuning bij vragen is hierop ingericht. De gebruikersvriendelijkheid en nieuwe situatie voor
burgers en bedrijven met het DSO ten opzichte van de huidige diverse naast elkaar bestaande oude
systemen heb ik laatstelijk uiteengezet in de beantwoording van de vragen op 14 oktober 2022. 19
Een lange stabiliseringsperiode brengt ook risico’s met zich mee, aangezien doorontwikkeling van het
DSO-LV doordoor niet kan plaatsvinden.
Het met meerdere jaren uitstellen van de inwerkingtreding van de door beide Kamers aangenomen
wetgeving heeft grote gevolgen die verder gaan dan de gebruiksvriendelijkheid of het door
ontwikkelen van de techniek. Deze gevolgen heb ik uiteengezet in mijn brief van 14 oktober jl en
vindt u tevens in de brief van de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.20
Ik zie in de huidige discussies over stikstof en de klimaatmaatregelen de roep om een integrale
benadering en werkwijze ook terug. Het aangegeven risico van het weglopen van het momentum en
het minder beschikbaar hebben van de kennis en het juiste personeel knelt eveneens steeds meer.
Zoals uiteengezet in mijn brief van 29 november 202221 is het van belang om het momentum te
behouden en vanuit de politiek te zorgen voor duidelijkheid voor de uitvoering.
-

de gevolgen van de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State van 30 juni 202122, waarbij milieuregels voor windturbineparken buiten
toepassing zijn verklaard, te verwerken in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en
het ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), (en)

De gevolgen van de door de leden genoemde uitspraak zijn in bestaande regelgeving en de
regelgeving onder de Omgevingswet verwerkt.23 Het Besluit activiteiten leefomgeving en het
Kamerstukken I, 2022/2023, 33 118 / 34 986, EL.
Kamerstukken I, 2022/2023, 33 118 / 34 986, EK., Kamerstukken II 2022/2023, 33 118, nr. 241.
21
Kamerstukken I, 2022/2023, 33 118 / 34 986, EP.
22
ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395 (het Nevele-arrest).
19
20

23

Besluit van 3 mei 2022 tot wijziging van het Activiteitenbesluit milieubeheer en enkele besluiten op grond van de

7

Besluit kwaliteit leefomgeving zijn aangepast, de door de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State buiten toepassing verklaarde regels zijn geschrapt en voor bestaande windparken
is een overbruggingsregeling opgenomen. Met het oog op het vaststellen van nieuwe regels voor
windparken wordt nu een plan-MER procedure gevolgd. Gebruikmakend daarvan zal een ontwerp
van nieuwe regelgeving in procedure worden gebracht. Een uitstel van de inwerkingtreding van
de Omgevingswet met een paar jaar betekent dat wijzigingen van regelgeving of nieuwe
regelgeving die nodig is voor de maatschappelijke opgaven steeds in twee versies zou moeten
worden vastgesteld, voor de periode vóór en na de inwerkingtreding van de Omgevingswet.
Omdat de systematiek van de huidige en toekomstige regelgeving op onderdelen verschilt, zou
dit vaak tot dubbele voorbereiding in de uitvoeringspraktijk leiden. Dit zou een extra belasting
betekenen voor decentrale overheden en alle betrokkenen en vergroot de kans op fouten en
onduidelijkheden. Dit leidt daarmee niet tot de door de leden gewenste duidelijkheid en
rechtszekerheid.
-

de uitvoeringspraktijk de tijd te geven om capaciteit op te bouwen.

Mijn eigen waarneming en die van de medeoverheden is dat we op de drempel staan van de
introductie van een werkend digitaal systeem dat de voordelen van de Omgevingswet binnen
handbereik brengt. De uitvoeringspraktijk heeft in de afgelopen 10 jaar capaciteit, systemen,
kennis en kunde opgebouwd. Dit is een brede investering geweest van ca 1,4 miljard euro bij en
met alle betrokken partijen. Hieruit blijkt de tijd, aandacht en vroegtijdige betrokkenheid van de
diverse partijen die betrokken zijn bij deze grote transitie. De uitvoeringspraktijk staat met deze
opbouw nu op de drempel om de stelselherziening in uitvoering te brengen. Dat zijn de eerste
stappen, in de uitvoering gaat de werking van het hele stelsel zich laten zien. Daarbij worden nog
veel vragen over processen, techniek, werkwijzen, beleid en regelgeving verwacht. Dat is waarom
er is voorzien in ondersteuning, de versterkte serviceketen, calamiteitenmanagement en
zorgvuldige monitoring. Hier heeft u ook op ingezet bij de behandeling van de wetgeving en in de
afgelopen debatten. Momenteel worden de bij bevoegde gezagen tijdelijke in het leven geroepen
project- en programmastructuren afgebouwd en overgedragen aan de bestaande lijnstructuren,
zodat het voorbereiden en oefenen in de praktijk kan worden gebracht. De maatschappelijke baten
voor burgers en bedrijven staan daarbij voorop. De baten voor burgers en bedrijven zijn ook
berekend in economische zin en worden geprojecteerd tussen de 74 miljoen en 1,1 miljard euro op
jaarbasis.24
Het volgens uw redenering meerjarig uitstellen van de wet zal ervoor zorgen dat deze stappen tot
stilstand komen en geen vervolg krijgen. Dit inclusief het behalen van de doelen van de
Omgevingswet en de (maatschappelijke) baten voor burgers, bedrijven en bevoegde gezagen.
Daarmee zijn de voorbereidende structuren en kennis weg zonder dat er is gestart met de nieuwe
uitvoering en werkwijze. De capaciteit wordt dan afgebouwd en niet opgebouwd. Dit omdat er geen
noodzaak is om de capaciteit in huis te hebben gezien de onzekerheid en onduidelijkheid van het
vervolg van de wet. De inzet moet voor de uitvoeringspraktijk concreet, overzichtelijk en duidelijk
zijn. Dit zoals ik bedoeld heb aan te geven in mijn brieven van 14 oktober 202225 en 29 november
202226 en bij de reactie op uw eerdere vragen over het belang voor de door de uitvoering
gevraagde beslissing over de datum van inwerkingtreding.
1.4

Door de vaste commissies voor Infrastructuur, Waterstaat en Omgeving en voor Economische
Zaken en Klimaat/Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zijn vele schriftelijke en mondelinge
vragen aan de regering gesteld over de (aangescherpte) Hoofdroute 2022 en of deze wel of niet kon
dienen als kritieke-pad-planning. Achteraf constateren de leden van de fractie van GroenLinks dat
de Hoofdroute 2022 in ieder geval niet heeft gewerkt als kritieke-pad-planning in die zin dat de

Omgevingswet in verband met jurisprudentie over windturbineparken (tijdelijke overbruggingsregeling
windturbineparken), Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat van 15 juni 2022, nr.
IENW/BSK-2022/137206, tot wijziging van de Activiteitenregeling milieubeheer en de Omgevingsregeling in verband
met jurisprudentie over windturbineparken (tijdelijke overbruggingsregeling windturbineparken).
Kamerstukken II 2022/2023, 33 118 / 34 986, nr. 236, vraag 26.
Kamerstukken I, 2022/2023, 33 118 / 34 986, EK.
26
Kamerstukken I, 2022/2023, 33 118 / 34 986, EP.
24
25

8

medeoverheden op tijd zijn gewaarschuwd dat de techniek niet tijdig gereed was voor invoering
van de Omgevingswet op 1 januari 2023. Kan de regering reflecteren op het starre vasthouden aan
de Hoofdroute 2022 in plaats van een kritieke-pad-planning op te stellen? Op welke wijze is de
Hoofdroute 2022 aangepast om ervoor te zorgen dat de medeoverheden ditmaal niet pas
tweeëneenhalve maand van tevoren vernemen dat de beoogde invoeringsdatum onverantwoord is?
Heeft de regering nu wel een kritieke-pad-planning opgesteld?
Het proces met medeoverheden herken ik niet in de wijze waarop dit wordt beschreven. Ik werk
met de medeoverheden en de rijkspartijen in een interbestuurlijk programma. Met respect voor de
bestuurlijke verhoudingen geven wij via onze Hoofdroute 2022 gezamenlijk sturing aan alle
activiteiten in het land en houden wij de vinger aan de pols waaronder de kritieke paden. Via deze
aanpak is bereikt dat een veelheid van overheden en organisaties aangeven gereed te zijn voor
inwerkingtreding. De voorhangprocedure van het Koninklijk Besluit met de datum van
inwerkingtreding is onderdeel van het besluitvormingsproces en daarmee onderdeel van het
kritieke pad. Ik heb u bericht dat de uitvoeringspraktijk voor de laatste stappen uw definitieve
besluitvorming over de datum nodig heeft. Dit draagt bij aan het ontstaan van tijdige zekerheid en
helpt bij het voorkomen dat bevoegde gezagen in de klem komen te zitten.
Over wat er nodig is voor softwareleveranciers tussen hun software en het DSO-LV vindt
afstemming plaats door de medeoverheden en het interbestuurlijk programma. In april 2022 zijn
de functionaliteiten van het DSO-LV de stabilisatieperiode in gegaan, zoals gevraagd door de
softwareleveranciers, zodat ze hun ontwikkeling konden afronden. Dit is in de Hoofdroute 202227
opgenomen. De softwareleveranciers zijn zelf verantwoordelijk voor hun techniek en planning. Het
definitief vaststellen van de datum van inwerkingtreding is ook voor deze planningen cruciaal.
Bij uw vraag met nummer 4.5 ga ik hier ook op in. Het vervolgproces heb ik beschreven in de met
de medeoverheden afgestemde brieven van 14 oktober en 29 november 2022.28
2. Overige vragen naar aanleiding van de brief van 14 oktober 2022 (33 118 / 34 986, EK)

Naar aanleiding van voormelde brief van 14 oktober jl.29 hebben de leden van de fractie van GroenLinks vervolgens nog de volgende vragen voor de regering:
2.1.

De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering te reflecteren op het volgende. Na
het loslaten van het ambitieniveau conform scenario 3 van het Bestuursakkoord Implementatie
Omgevingswet (2015) van het DSO-LV voor de basisfunctionaliteiten in het jaar 2017, werden
deze basisfunctionaliteiten van het DSO-LV vervangen door de minimale basisvereisten die in
het jaar 2019 haalbaar bleken. Daarom moesten Tijdelijke Alternatieve Maatregelen (TAM’s)
worden genomen om het DSO-LV (tijdelijk) te omzeilen. Zetten de regering en de koepels nu in
op invoering van het DSO-LV met TAM’s? Waarbij deze leden opmerken dat de TAM’s nog zo
pril in gereedheid zijn dat er hulp geregeld is middels ‘verzwaarde dijkbewaking’.
Uw vraagstelling richt zich op het ambitieniveau voor de landelijke voorziening DSO (DSO-LV).
Het ambitieniveau is over de jaren heen gewijzigd op basis van interbestuurlijke
besluitvorming en advisering door AcICT (voorheen Bureau ICT Toetsing) en de Afdeling
advisering van de Raad van State. De kern in deze advisering is samen te vatten als: doe niet
alles tegelijk, kijk als samenwerkende overheden goed wat noodzakelijk is voor
inwerkingtreding en bouw vanaf daar verder, inclusief het zorgen voor alternatieven. Deze
adviezen zijn overgenomen en u bent geïnformeerd over de wijze waarop dat is gedaan. Dit
heeft in 2017 geleid tot het vaststellen van het basisniveau: de functionaliteiten waarvan in
2017 werd verwacht dat deze nodig waren voor inwerkingtreding. Zoals ik u heb bericht, heeft
de wereld sindsdien niet stilgestaan. In de tussentijd is gebleken dat sommige zaken die niet
in het basisniveau zaten toch nodig waren voor inwerkingtreding, zoals het kunnen tonen van
kennisgevingen van buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Dergelijke zaken zijn vanuit
uitbouw en doorontwikkeling naar voren geprioriteerd. Er bleken gaandeweg ook zaken in het

Kamerstukken I, 2021/22 33 118 / 34 986, DJ, Kamerstukken II 2021/22 33 118 / 34 986, nr. 220.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, Kamerstukken I, 2022/2023, 33 118 / 34 986, EP.
29
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
27
28

9

basisniveau van 2017 te zitten die niet per se nodig waren voor inwerkingtreding, zoals het
kunnen ondersteunen van het ETRS89-coördinatenstelsel.
De interbestuurlijke opdrachtgevers van DSO-LV bepalen gezamenlijk de prioriteiten voor de
ontwikkeling. Dit heeft geleid tot een overeenstemming over de functionaliteiten in DSO-LV die
nodig zijn voor inwerkingtreding. Deze functionaliteiten zijn inmiddels opgeleverd en worden
nu verder verbeterd op basis van bevindingen uit testen en oefenen. Na inwerkingtreding van
de Omgevingswet stopt de ontwikkeling van het DSO-LV niet. De resterende functionaliteiten
uit het basisniveau zullen alsnog worden opgeleverd, evenals uitbouw. Zoals aangegeven in
vraag 1.3 is DSO-LV in een stabiliseringsperiode.
De door u genoemde tijdelijk alternatieve maatregelen treden niet in de plaats van DSO-LV.
Zij zijn in het leven geroepen ten behoeve van het bredere digitale stelsel om individuele
bevoegde gezagen een mogelijkheid te bieden urgente gebiedsontwikkeling te laten doorlopen
onder de Omgevingswet als ze onverhoopt geen gebruik kunnen maken van DSO-LV.
Bijvoorbeeld omdat hun softwareleverancier nog niet alle voor inwerkingtreding noodzakelijke
functionaliteiten ondersteunt. Inmiddels hebben bevoegde gezagen genoeg keuze in
leveranciers om dit te voorkomen. De afgelopen maanden is doorgewerkt aan de Hoofdroute
2022 zoals afgesproken, daarin zijn de TAM’s een extra voorziening. TAM IMRO
Omgevingsplan voor gemeenten is inmiddels een half jaar gereed, en is in de afgelopen
periode intensief beproefd door de VNG. Dit heeft geleid tot de Bijsluiter TAM IMRO, die de
gemeenten praktische handreikingen biedt bij de toepassing van deze TAM. TAM Instellen
behandeldiensten is bijna een jaar operationeel op de oefenomgeving. Dit zijn de belangrijkste
twee tijdelijke alternatieve maatregelen voor gemeenten. Het klopt dat een aantal Tijdelijke
Alternatieve Maatregelen voor provincies nog in ontwikkeling is. In de zomer van 2022 werd
duidelijk dat deze nodig waren, omdat de softwareleveranciers van de provincies minder ver
waren dan gehoopt. Tot die tijd was de verwachting dat de provincies geen tijdelijke
alternatieve maatregelen nodig zouden hebben, omdat zij volgens het hoofdspoor in werking
zouden kunnen per 1 januari 2023. De twee belangrijkste Tijdelijke Alternatieve Maatregelen
voor provincies, TAM Omgevingsverordening en TAM Voorbereidingsbesluit, zijn nagenoeg
gereed en worden getest in het kader van IKT3.
Uw Kamer is bericht dat het in 2015 geformuleerde ambitieniveau conform Scenario 3 nog
steeds gehanteerd wordt.30 In dit scenario volgt na de eerste ontwikkeling van het DSO een
uitbreiding waarbij naast de wettelijke voorgeschreven instrumenten en informatie ook overige
informatie over de fysieke leefomgeving ontsloten kan gaan worden. Dit is onder meer
beschreven in de memorie van toelichting van het voorstel voor de Invoeringswet dat uw
Kamer in 2020 heeft aangenomen. Deze koers volgt de eerdere advisering van AcICT en de
Afdeling advisering van de Raad van State om de ambities inzake de realisatie van Scenario 3
te temporiseren en nog eens goed te bezien. 31 Dit is overgenomen en onder de tussen de
bestuurlijke partners gesloten Beheerovereenkomst geconcretiseerd in de Bestuurlijke Agenda
Uitbouw.32 Voor de in deze agenda vastgelegde zaken is een portfolioproces ingericht.
2.2.

De planontwikkeling dreigt nu wederom zes maanden stil te komen te liggen als gevolg van
het uitstel van de inwerkingtreding van de Omgevingswet. In het geval een inwerkingtredingsdatum van 1 juli 2023 ― om wat voor reden dan ook ― niet haalbaar blijkt, gaat dit nog langer
duren. De volgende vraag is volgens de leden van de fractie van GroenLinks dan ook zeer
actueel: op welke wijze kunnen decentrale overheden voorkomen dat de planontwikkeling
stilligt? Op welke wijze kunnen decentrale overheden met behulp van het huidige
instrumentarium toch al in de geest van en anticiperend op de inwerkingtreding van de
Omgevingswet werken? Welke rol speelt het programma Aan De Slag met de Omgevingswet
(ADSO) daarbij?

Kamerstukken I 2021/22, 33 118 / 34 986, DV.
Kamerstukken II, 2017/18, 33118, nr 98, Bijlage “Definitief BIT-advies voor het programma Digitaal Stelsel
Omgevingswet”, Kamerstukken II, 2017/18, 34 986, nr. 4
32
Kamerstukken I 2018/19, 33 118, AQ.
30
31

10

De gebiedsontwikkeling heeft belang bij duidelijkheid en zekerheid, zoals ik hierboven in het begin
van mijn beantwoording van uw vragen hierboven en mijn brieven van 14 oktober33 en 29
november34 heb aangegeven. Voor actuele gebiedsontwikkelingen kan echter het huidige recht
worden toegepast. Daarvoor is voorzien in overgangsrecht. Dit houdt in dat alle op het moment
van inwerkingtreding van de Omgevingswet lopende procedures voor vergunningen en
bestemmingsplannen volgens het huidige recht worden afgerond. De uitvoeringspraktijk wordt
daardoor niet tussentijds met een regimewisseling geconfronteerd. Dit biedt de zekerheid dat het
bevoegd gezag besluit op basis van de huidige regels. Ook de huidige voorbereidings- en
rechtsbeschermingsprocedures blijven van toepassing. De vergunning en het bestemmingsplan
worden vervolgens van rechtswege aangemerkt als een omgevingsvergunning of omgevingsplan op
grond van de Omgevingswet. Er is dus geen nieuwe aanvraag of beoordeling nodig. Dit is geregeld
in de Invoeringswet Omgevingswet. De Omgevingswet biedt nieuwe werkwijzen die uitgaan van
een meer integrale afweging. De werkwijze en instrumenten kunnen niet volledig worden
doorgevoerd en toegepast zolang de wet niet in werking treedt.
Een andere optie is dat gebruik gemaakt wordt van de mogelijkheid om ‘een bestemmingsplan met
verbrede reikwijdte’ vast te stellen op grond van de Crisis- en herstelwet. Een dergelijk plan lijkt
sterk op een omgevingsplan. Op die manier kan al in de geest van de Omgevingswet worden
gewerkt en worden geanticipeerd op het nieuwe wettelijke instrumentarium. Ook
‘bestemmingsplannen met verbrede reikwijdte’ worden op grond van de Invoeringswet
Omgevingswet van rechtswege aangemerkt als een omgevingsplan. Ten slotte kan er ook al
vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Omgevingswet een wijziging van het omgevingsplan
worden voorbereid. De procedure hiervoor kan al vooruitlopend op inwerkingtreding worden
opgestart. Zienswijzen kunnen worden ingediend op het ter inzage gelegde ontwerpbesluit en het
besluit kan ook al vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden vastgesteld.
Bekendmaking van het besluit kan vanaf het moment dat de Omgevingswet in werking is getreden.
Op dat moment start de bijbehorende rechtsbescherming.
Uiteraard is het voor een efficiënt verloop van gebiedsontwikkelingsprocessen van belang dat er
tijdig duidelijkheid komt over de datum van inwerkingtreding en dat het instrumentarium van de
Omgevingswet benut kan worden. Daarmee ontstaat duidelijkheid voor welke projecten het nieuwe
recht kan worden toegepast. Op die manier kunnen vertragingen als gevolg van dubbel werk of
onduidelijkheid over het toepasselijke rechtsregime (oud of nieuw recht) worden vermeden. Hierbij
kunnen gemeenten bovendien TAM-IMRO Omgevingsplan inzetten. BZK en VNG adviseren
gemeenten die wijzigingen van bestemmings- c.q. omgevingsplannen vast willen stellen in de
periode net na inwerkingtreding om voor deze plannen gebruik te maken van de IMRO-standaard,
en de plannen aan te melden als CHW-plan met verbrede reikwijdte. Mocht door verder uitstel het
plan dan alsnog op basis van het huidige recht moeten worden vastgesteld, dan kan het met
relatief weinig inspanning worden omgezet naar een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte op
grond van de CHW.
De leden vragen naar de rol van het interbestuurlijke programma ADS bij het voorkomen van het
stilliggen van planontwikkeling. Zoals hierboven aangegeven zijn er geen juridische
belemmeringen. Praktijkvragen zijn er wel, omdat zoals u weet, er volop geanticipeerd wordt op de
komst van het instrumentarium van de Omgevingswet. Er is heel veel kennis beschikbaar.
Ter extra ondersteuning in de overgang naar de nieuwe processen en werkwijze is het
interbestuurlijke programma ADS met VNG, Geonovum en Kennislab (een samenwerking van
stedelijk adviesbureaus) bezig om het instrumentarium voor de ondersteuning van gemeenten
op het gebied van omgevingsplan en gebiedsontwikkeling verder uit te breiden. Doel is
gemeenten nog meer praktische handvatten te geven met de focus op de periode rond de
inwerkingtreding. Er is een introductie geweest met de eerste online masterclasses. Daarnaast
is er informatie beschikbaar op de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) en
van de VNG. De opzet van de website van VNG wordt aangepast zodat gemeenten hierin nog
beter hun weg kunnen vinden. Op dit moment wordt verder gewerkt aan het lesmateriaal voor
een ‘leergang omgevingsplan en gebiedsontwikkeling. De verwachting is dat in februari de
eerste cursus kan starten. Ook adviesbureaus kunnen deelnemen aan deze cursussen. Ik

33
34

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.

11

constateer dat in de werkplaatsen een goede uitwisseling plaatsvindt van ervaringen en
ontwikkelde instrumenten met en tussen bevoegde gezagen en hun leveranciers.
2.3.

De regering schetst drie scenario’s voor het tijdspad naar de inwerkingtreding van de
Omgevingswet. De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat scenario 3 daarbij door
de regering het minst grondig is uitgewerkt. Als nadelen van dit scenario worden door de
regering gemeld: “Geen echte baten, langere onzekerheid en ontbreken voordelen wet”. 35 Het
eerste punt van ‘geen echte baten” geldt ook als nadeel van scenario 1 en 2, maar staat daar niet
als zodanig gemeld. Deze leden vragen de regering waarom dit nadeel niet ook bij scenario 1 en 2
is vermeld. Het nadeel van ‘langere onzekerheid’ geldt eveneens voor de beide andere scenario’s.
Immers, bij de overgang naar de Omgevingswet zijn de juridische kaders weliswaar helder, maar
zal de wet verder moeten worden ingevuld op basis van jurisprudentie. Dit kan volgens deze leden
voorkomen worden wanneer de regering ervoor zou kiezen om de huidige wet- en regelgeving over
de fysieke leefomgeving te continueren.
Met het continueren van de huidige regelgeving worden de structurele baten van het nieuwe
stelsel niet gerealiseerd. Deze heb ik uiteengezet in de brief van 14 oktober36. De
maatschappelijke en financiële baten voor burgers, bedrijven en bevoegde gezagen worden
pas gerealiseerd met de invoering van het stelsel van de Omgevingswet. Deze nadelen zijn er
niet bij scenario 1 en 2, aangezien daar de periode tot duidelijkheid over inwerkingtreding zo
kort mogelijk is. Dat levert duidelijkheid op voor de uitvoeringspraktijk, de mogelijkheid tot de
maatschappelijke en financiële baten zoals beoogd en het gericht in kunnen blijven zetten van
kennis en personeel.
Waar het gaat om de juridische onzekerheid beschrijft u niet een nieuwe situatie. Deze
overweging is door het parlement meegewogen bij het instemmen met de wetgeving. Bij de
overgang naar een nieuw wettelijk regime ontstaat er onvermijdelijk een tijdelijke
gewenningsperiode waarin het nieuwe stelsel zich zal moeten ‘zetten’. Die tijdelijke effecten
wegen niet op tegen de structurele maatschappelijke en financiële baten. Waar het
jurisprudentie betreft is ook de huidige ruimtelijke ordening onderhevig aan nieuwe inzichten.
Het verwerken van deze inzichten in wet- en regelgeving is een continu proces. Op dit
moment wordt gewerkt met dubbelwijzigingen: zowel wijzigingen onder het huidig ruimtelijk
ordeningsrecht als onder de Omgevingswet. Dit zorgt voor dubbelwerk en een grotere kans op
fouten. De afgelopen jaren is door diverse partijen veel energie gestoken in de
voorbereidingen op een zorgvuldige invoering, onder meer door toepassing van de Crisis- en
herstelwet, waardoor er al veel kennis en ervaring beschikbaar is. Een aantal nieuwe inzichten
zijn verwerkt in de Omgevingswet, daarom is het mede van belang dat de wet in werking
treedt en het nieuwe stelsel van wetgeving in de praktijk kan worden gebracht. Zoals ook
blijkt uit het antwoord op vraag 2.5 en de brief van 14 oktober37. Op basis van de monitoring
en evaluatie wordt er vervolgens gekeken naar de nodige aanpassingen of doorontwikkeling.
Die voorstellen volgen uiteraard ook de gebruikelijke parlementaire besluitvormingsprocessen.
In scenario 1 en 2 is er sprake van geen, respectievelijk een beperkt uitstel, waardoor er meer
tijd is voor oefenen en testen. De periode van onzekerheid over het moment van invoering
blijft, anders dan in scenario 3, in de scenario’s 1 en 2 beperkt. Wat op dit moment ontbreekt,
is definitieve duidelijkheid over het moment van invoering.

2.4.

De leden van de fractie van GroenLinks wensen ten aanzien van het bij scenario 3 geformuleerde
nadeel, inhoudende dat de baten voor decentrale overheden uitblijven, nog de volgende vragen te
stellen. Kan de regering reflecteren op het feit dat de baten met het huidige functieniveau van het
DSO-LV voor decentrale overheden nog jaren buiten beeld blijven en dat daarbij extra kosten te
verwachten zijn wanneer het DSO-LV onrijp ingevoerd wordt en dat burgers als gevolg hiervan
extra steun moeten krijgen van, de reeds zwaar belaste, gemeenten. Waarom ontbreekt deze
analyse bij de opgestelde scenario’s? Blijkt hier niet een tunnelvisie uit? Waarom wel en waarom
niet? Kan de regering hierop reflecteren?

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, p. 5.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK
37
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK
35
36

12

Scenario 3 zoals aangegeven door AcICT, te weten: ‘uitstel en herziening digitale
voorzieningen en de bestuurlijke afspraken’, houdt per definitie in dat de baten van de
Omgevingswet voor de maatschappij als geheel en daarmee burgers, bedrijven en overheden
langer uitblijven. De baten worden op stelselniveau behaald waarbij de invoering van het
Digitale Stelsel Omgevingswet een van de elementen is. Er is zeer breed gekeken.
Kortheidshalve verwijs ik naar het Integrale Financiële Beeld waarover u bent geïnformeerd
over de kosten en (maatschappelijke) baten.38
Het DSO is een stelsel met daarbinnen de landelijke voorziening DSO (DSO-LV) en de
decentrale systemen. Dit stelsel maakt een einde aan de huidige versnippering en de
verouderde systemen. De ontwikkeling van het DSO-LV en het brede DSO eindigt niet op het
moment van inwerkingtreding. Ook na inwerkingtreding worden zaken toegevoegd die baten
gaan genereren voor overheden, burgers en bedrijven. Alle betrokken partijen hebben kosten
gemaakt om zich voor te bereiden op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Zij hebben
bijvoorbeeld projectorganisaties opgericht die effecten in kaart hebben gebracht, inhoud
hebben voorbereid. Er is nieuwe software aangeschaft, mensen zijn opgeleid, processen,
werkwijzen en regelgeving is en zijn aangepast, enzovoorts.
Dit maakt direct duidelijk dat meer uitstel niet leidt tot lagere kosten. Integendeel: de huidige
systemen moeten langer dan voorzien in de lucht houden. Nieuwe software die is aangeschaft
kan alleen gebruikt worden om te oefenen, maar wordt al wel betaald. Het IPLO ontvangt nu
al regelmatig vragen van overheden die graag aan de slag willen met de Omgevingswet en het
nieuwe instrumentarium. Projectteams voor implementatie van de Omgevingswet worden nu
wegens kostenoverwegingen tijdelijk afgeschaald, omdat de overdracht naar de lijn door het
uitstel van inwerkingtreding later plaats gaat vinden. Tevens is het van groot belang dat het
DSO-LV verder ontwikkelt kan en de met het oefenen opgedane verbetersuggesties
doorgevoerd kunnen worden. De mensen met kennis stappen bij een te langdurige
stabiliseringsperiode over naar andersoortige en nieuwe projecten nu het precieze vervolg
onduidelijk is. Het beeld dat uitstel van de Omgevingswet goedkoper zou zijn voor decentrale
overheden herken ik allerminst. Daarnaast heb ik eerder benadrukt: de opgebouwde en
benodigde kennis is niet zomaar terug te brengen of met geld weer op te lossen. Het behoud
van het momentum door het uitstel zo kort als mogelijk te houden is van groot belang.
Bij de invoering van de Omgevingswet worden er zeker vragen verwacht van burgers en
bedrijven. Dit is zo ongeacht het moment van invoering. Ik ondersteun gemeenten hierbij met
de serviceketen-aanpak zoals ik aan u uiteen heb gezet in mijn brief van 14 oktober 202239 en
29 november 2022.40
2.5.

Kan de regering de Kamer een wetgevingsagenda doen toekomen waaruit blijkt welke
Ruimtelijke ordening en milieuwet- en regelgevingstrajecten afhankelijk zijn van de
inwerkingtreding van de Omgevingswet en die per 1 januari 2023 een fatale einddatum
bevatten?
De afgelopen jaren is bij zoveel mogelijk wetgevingstrajecten voorzien in zogenaamde
dubbelwijzigingen. Daarbij is zowel het huidige recht als het toekomstige recht, onder de
Omgevingswet, gewijzigd. Op die manier is ervoor gezorgd dat bijvoorbeeld Europese
implementatiedata konden worden gehaald en dat het stelsel van de Omgevingswet actueel is
bij inwerkingtreding. Per 1 januari 2023 waren er dan ook geen ‘fatale’ einddata in de zin dat
het uitstel op die datum tot leemtes in de wetgeving zou leiden. Wel zijn er
regelgevingstrajecten die van de invoering van de Omgevingswet afhankelijk zijn. Het uitstel
leidt ertoe dat de beoogde beleidsvernieuwingen van deze, al tot stand gekomen, wet- en
regelgeving niet per 1 januari 2023 doorgang konden vinden. Voorbeelden daarvan zijn de
aanvullingssporen geluid, bodem, natuur en grondeigendom, het stelsel voor de

Kamerstukken II 2020/2021, 33 118, nr. 183.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
40
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
38
39

13

kwaliteitsborging voor het bouwen41 en het Besluit van 13 september 2022 tot wijziging van
het Omgevingsbesluit in verband met het verplicht stellen van financiële zekerheid voor
bepaalde gevallen van activiteiten (Stb. 2022, 359). Deze vernieuwingen zullen mee schuiven
met de inwerkingtreding van de Omgevingswet en tegelijk met de Omgevingswet in werking
treden.
Graag wijs ik u ook op de brief van de Minister en Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat. In de beantwoording is eveneens gewezen op zowel de vertraging van de
beleidsvernieuwingen op de terreinen bodem en geluid, die reeds onderdeel uitmaken van het
stelsel van de Omgevingswet, als naar de effecten van de latere inwerkingtreding voor de
aanpak van nieuwe beleidsopgaven op die terreinen en de uitvoering van projecten.42
2.6.

Kan de regering daarnaast aangeven welke wet- en regelgevingstrajecten afhankelijk zijn van de
inwerkingtreding van de Omgevingswet en die per 1 juli 2023 of per 31 december 2023 fatale
einddata bevatten en dus verlengd moeten worden wanneer zou blijken dat de invoeringsdatum
van de Omgevingswet van 1 juli 2023 ook niet haalbaar is?
Voor regelgevingstrajecten die in voorbereiding zijn, wordt per traject een afweging gemaakt
of het nodig is om ook de bestaande regelgeving te wijzigen en in dubbelwijzigingen te
voorzien. De reden daarvoor kan zijn dat het noodzakelijk of zeer wenselijk is dat die
regelgeving nog voor de beoogde inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet al in werking
treedt.
Een voorbeeld hiervan is het Besluit van 8 november 2022 tot wijziging van het
Drinkwaterbesluit, het Besluit kwaliteit leefomgeving en enkele andere algemene maatregelen
van bestuur in verband met de omzetting van EU-Drinkwaterrichtlijn 2020/2184
(herschikking). 43 dat strekt tot uitvoering van de Europese regelgeving die per 12 januari 2023
geïmplementeerd moet zijn. Daarom is voorzien in een dubbelwijziging. Andere voorbeelden
van regelgeving die mogelijk nog voor 1 juli 2023 in werking moet treden en met het oog
daarop voorziet in dubbelwijzigingen zijn: het Uitvoeringsbesluit verordening hergebruik
stedelijk afvalwater44, het Besluit tot wijziging Bouwbesluit en Besluit bouwwerken
leefomgeving inzake de implementatie van de Verordening markttoezicht (Verordening
2019/1020) en het Besluit tot wijziging van het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening en
het Besluit kwaliteit leefomgeving in verband met instructieregels voor hyperscale datacentra.45 Bij
de beantwoording van vraag 8.2 wordt een uitgebreider overzicht gegeven van inhoudelijke
wijzigingen van de regelgeving die in voorbereiding zijn, zoals deze leden hebben gevraagd.
Door te voorzien in dubbelwijzigingen kunnen ‘fatale data’ worden voorkomen. Daarbij moet
steeds overwogen worden of de bestaande sectorale wetgeving zekerheidshalve moet worden
aangevuld met nieuwe grondslagen, om zoveel mogelijk over eenzelfde instrumentenkoffer te
kunnen beschikken als de Omgevingswet biedt. Dit kan tot extra overgangsrechtelijke
bepalingen leiden. Dubbelwijzigingen betekenen dan ook dubbel werk en zorgen voor een
extra regimewijziging voor de uitvoeringspraktijk. Dat leidt tot een belasting op de inzet van
schaarse capaciteit bij beleids- en wetgevingsafdelingen, vergroot het risico op fouten en
leemtes en vraagt extra inzet van uitvoeringsorganisaties. Naarmate de periode van uitstel
langer duurt, zullen de effecten groter zijn. Bij uitstel naar 1 januari 2024, waar ik begrijp dat
de leden op doelen, zal ook voor al tot stand gekomen regelgeving waarvoor nu nog niet in
een dubbelwijziging is voorzien, opnieuw bekeken moeten worden of een wijziging van het
huidige recht nodig is.
Gezien deze effecten ben ik van mening dat de periode van uitstel zo beperkt mogelijk dient te

41

Stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen bestaande uit de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Stb. 2019, 382) en
het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen (Stb. 2022, 145) en de Regeling kwaliteitsborging voor het bouwen (Stcrt.
2022, 10958).
42
Kamerstukken II 2022/2023, 33 118, nr. 241.
43
Stb. 2022, 450.
44
Kamerstukken II 2022/23, 33 118, nr. 239.
45
Kamerstukken I 2021/22, 32 813, AI.

14

zijn. Dit geldt in het bijzonder voor de aanpak van urgente maatschappelijke vraagstukken,
bijvoorbeeld rondom stikstof, woningbouw en de energietransitie. De wetgevingsagenda in
aanloop naar 1 januari 2024 is deels afhankelijk van te maken beleidskeuzes op die dossiers.
Zie ook de hierboven aangehaalde brief van de Minister en Staatssecretaris van Infrastructuur
en Milieu van 5 december 2022.46
2.7.

De regering geeft aan dat een aantal bevoegde gezagen nog niet gereed is voor de
inwerkingtreding van de Omgevingswet en dat dit beeld onzekerheid geeft. De regering geeft aan
dat de achtergrond hiervan de omvang van de stelselwijziging is en de manier waarop
verschillende bevoegde gezagen met onzekerheid omgaan. De leden van de fractie van GroenLinks
wijzen er echter op dat met name de provincies ― die op 1 januari 2023 zonder overgangstermijn
de Omgevingswet hadden moeten uitvoeren ― in het DSO-LV nog essentiële functionaliteiten
misten om hun taken juridisch naar behoren te kunnen uitvoeren. Deze leden vragen de regering
waarom dit niet helder is gedeeld met de Kamer. Het gegeven dat er niet (voldoende) voortgang is
op essentiële onderdelen van het DSO-LV, is immers iets wezenlijk anders dan dat een ‘aantal
overheden’ achterloopt op de planning.
Uw vraagstelling richt zich op DSO-LV. Dat is mogelijk een misvatting omdat sinds dit voorjaar
DSO-LV over de onderdelen voor inwerkingtreding beschikt zoals eerder met de
medeoverheden is overeengekomen. Zie ook de beantwoording van de vragen 1.1(c)
hierboven.
In het DSO-stelsel als geheel zijn het afgelopen jaar punten naar voren gekomen. Een van die
punten was de functionaliteiten die provincies nodig hebben voor inwerkingtreding omdat zij
geen gebruik kunnen maken van overgangsrecht, waaronder het kunnen publiceren en
muteren van een omgevingsverordening. Door het ontbreken van (decentrale) software
konden provincies dit onderdeel in hun planketen in relatie tot DSO-LV niet in de volle breedte
beproeven. Hierover heb ik u geïnformeerd: in de voortgangsbrieven, de beantwoording van
vragen van uw Kamer, met als laatste stand van zaken de punten opgenomen in mijn brief
van 14 oktober 2022 en bijlagen en de brief van 29 november 2022.47

2.8.

Tijdens het gesprek dat de Kamer op 18 oktober jongstleden48 had met het Adviescollege ICTtoetsing over zijn laatste advies van 10 oktober 2022 over het Digitaal Stelsel Omgevingswet49
en waarbij ook vertegenwoordigers van Deloitte en het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties aanwezig waren, gaf de directeur realisatie Digitaal Stelsel Omgevingswet
(DSO), de heer Groothedde, aan dat de betreffende leverancier van deze overheden achterliep
en dat dit een belangrijke oorzaak van de problemen was. Echter, betreffende leverancier
loopt, wanneer men de overzichten met basischecks naloopt, juist voorop bij het toepassen
van techniek. Hoe kan deze discrepantie verklaard worden?
Het is ontegenzeggelijk waar dat ook de betreffende leverancier met grote inzet de afgelopen
periode grote vorderingen in de techniek heeft gemaakt. Op het moment dat dhr. Groothedde
de uitspraken deed, kon deze leverancier echter nog niet aantonen dat het aan de gestelde
basiseisen op het gebied van muteren voldeed. De provincies wilden het risico niet nemen om
voor inwerkingtreding op 1 januari 2023 te kiezen zonder zeker te weten dat zij hun
omgevingsverordeningen zouden kunnen muteren. Hiervoor was weliswaar een Tijdelijke
Alternatieve Maatregel in voorbereiding, maar deze was nog niet gereed. Dat was een
belangrijk risico dat aan AcICT is meegegeven en dat in het advies van AcICT tot uitdrukking
is gebracht. In mijn beleidsreactie op AcICT ben ik hier op ingegaan50. Inmiddels komen
meerdere leveranciers door deze zogenaamde ‘basischeck’51 specifiek voor het muteren. Het is

Kamerstukken II 2022/2023, 33 118, nr. 241.
Kamerstukken I 2021/22, 33 118 / 34 986, EG. Bijlage “Rapportage fase I Indringend Ketentesten Digitaal Stelsel
Omgevingswet”, Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, Bijlage 4., Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.,
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
48
Het gesprek is terug te kijken via de volgende link: https://www.eerstekamer.nl/commissievergadering/
20221018_iwo_en_ezk_lnv/verslag.
49
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ.
50
Kamerstukken I 2022/23, 33.118 / 34.986, EK, bijlage 2
51
De basischeck zorgt ervoor dat er door een leverancier samen met een bevoegd gezag gecontroleerd wordt of de
46
47

15

aan de provincies om te bepalen welke leverancier wordt gecontracteerd.

Vragen naar aanleiding van de brief van 14 oktober 2022 (33 118 / 34 986, EL)
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van de brief van de minister voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening van 14 oktober 202252 met antwoorden op vragen vanuit
de commissies en wensen de regering naar aanleiding hiervan de volgende vragen te stellen.
3.1.

De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de eerder door hen gestelde vraag 4,
inhoudende op welke wijze op dit moment geborgd wordt dat er voldoende kennis en
deskundigheid aanwezig is bij de programmaorganisatie opdat adviezen van het Adviescollege ICTtoetsing wel technisch adequaat worden opgevolgd, niet is beantwoord. Graag ontvangen deze
leden hierop alsnog een antwoord.
Over het opvolgen van de het laatste AcICT advies heb ik u geïnformeerd per brief van 29
november 2022.53 Er worden verschillende maatregelen uitgevoerd om de professionaliteit van het
centrale ketentestteam te versterken. Om de kwaliteit, de herhaalbaarheid en rapportage over het
testen te versterken, wordt het testteam versterkt door een aantoonbaar deskundige marktpartij
op het gebied van het vormgeven en uitvoeren van softwaretesten. Deze gaat de rol van ‘quality
asurance’-rol vervullen. Door het testteam IKT uit te breiden met vier testexperts en twee business
scenario specialisten kunnen de ketentesten beter worden voorbereid, uitgewerkt en vastgelegd
waardoor er meer uniformiteit en herhaalbaarheid is. Met het aanstellen van een ‘problemmanager’
en een meldingencoördinator kunnen de bevindingen adequaat opgevolgd en geanalyseerd worden.
Ook kan de rapportage worden verfijnd waardoor er beter inzicht komt in de mate waarin DSO is
getest.

3.2.

Ook de eerder door deze leden gestelde vraag 24c is niet beantwoord voor zover het de aantallen
wijzigingen in benoemde periodes betreft.54 Graag ontvangen deze leden alsnog een antwoord op
deze vraag.
Het is niet mogelijk om een exact overzicht te geven van aantallen wijzigingen in het tweede en
derde kwartaal van 2022. De reden is dat elke kleine verandering in de software van DSO-LV in
technische zin een wijziging is. Let wel: elke ‘bug fix’, oftewel oplossing voor een geconstateerd
probleem of fout in de software, die wordt doorgevoerd is een wijziging van DSO-LV. Net als het
oplossen van problemen of bevindingen uit het Indringend Keten Testen en uit het oefenen. Ook dit
zijn steeds wijzigingen in de software. Hetzelfde geldt voor het vernieuwen van certificaten, wat
een standaard onderdeel is van het beheren van een ICT-systeem. Ook iets als het ‘onder water’
wisselen van het platform waarop bepaalde functionaliteit draait, maakt standaard onderdeel uit
van de beheeractiviteiten bij ieder ICT-systeem, en dus ook bij DSO-LV. Het overgrote deel van dit
soort wijzigingen behelst geen wijziging in de functionaliteit zelf: DSO-LV gaat hierdoor niet anders
werken voor gebruikers. Ook softwareleveranciers merken van dit soort wijzigingen weinig tot
niets. Daarom is dit soort technische wijzigingen tijdens de stabiliseringsperiode toegestaan,
zonder dat hiervoor de uitzonderingsprocedure wordt gevolgd. DSO-LV wordt, net als veel andere
ICT-projecten, ontwikkeld in sprints van twee weken. Als een ‘bug fix’ of andere oplossing gereed
en getest is, wordt deze geïmplementeerd op de oefenomgeving van DSO-LV. Ook dit gebeurt in
een tweewekelijks ritme. Ook in het tweede en derde kwartaal 2022 is er iedere twee weken
software gereleased op deze omgeving. Dit betekent dat er elke twee weken een aantal wijzigingen
in technische zin heeft plaatsgevonden. Dit gebeurt doorgaans buiten kantooruren, en zonder dat
gebruikers hier veel van merken.
In de vraag wordt gerefereerd aan het soort wijzigingen dat conform het AC/ICT-advies beperkt
moest blijven in het kader van de stabiliseringsperiode. Daarbij gaat het niet om technische
wijzigingen zoals bedoeld in het voorgaande. Dergelijke technische wijzigingen zijn in ieder ICT-

basisfuncties voor het DSO werken.
52
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL.
53
In de basischeck controleren softwareleveranciers, overheden, koepels van gemeenten, provincies en waterschappen,
ingenieursbureaus en het programma Aan de slag met de Omgevingswet samen of de keten werkt zoals gepland. De
basischeck is vrijwillig.
54
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 20.

16

systeem wat werkend is voortdurend nodig om het up to date te houden, veilig te houden,
problemen op te lossen. .
De afspraken over het beperken van wijzigingen in DSO-LV in het kader van de
stabiliseringsperiode gaan hier niet over. Waar die afspraken wel over gaan, zijn wijzigingen in de
functionaliteit en wijzigingen in de koppelvlakken waarop de decentrale software aansluit. Want dit
zijn wijzigingen die impact hebben op gebruikers, en die impact hebben bij de softwareleveranciers
van de bevoegde overheden. Hiervoor is een uitzonderingsprocedure afgesproken: als dergelijke
wijzigingen gewenst zijn, moeten de interbestuurlijke opdrachtgevers van DSO-LV uitdrukkelijk een
uitzondering maken op het ‘nee, tenzij’-principe ten aanzien van dergelijke wijzigingen. In de
periode april-oktober 2022 is dit gebeurd voor vier onderwerpen, waarbij de ontwikkeling voor alle
vier al in het tweede kwartaal is gestart. In het derde kwartaal zijn geen verdere
uitzonderingsbesluiten meer genomen. De onderwerpen waarom het gaat zijn:
Gerelateerde verzoeken: het gaat om functionaliteit waarop VTH-systemen kunnen

aansluiten, en waarmee bekeken kan worden wat een initiatiefnemer nog meer heeft
aangevraagd en gemeld op een bepaalde locatie. Inmiddels is deze functionaliteit gereed in
DSO-LV. VTH-leveranciers moeten hun software aanpassen om dit te kunnen
ondersteunen. Een aantal van hen is hiermee gestart, maar omdat van meet af aan helder
was dat niet alle leveranciers dit op 1 januari 2023 gereed zouden hebben is hier een
Tijdelijke Alternatieve Maatregel voor ontwikkeld in de vorm van een webtool, waarin
bevoegde overheden deze informatie kunnen opzoeken.
Automatiseren van de downloadfunctie voor plandocumenten: Dit betreft het

geautomatiseerd ophalen van plannen uit het DSO ten behoeve van onder meer de planplan uitwisseling. Deze functie is inmiddels gereed. Naar nu wordt voorzien is hier geen
Tijdelijke Alternatieve Maatregel voor nodig.
Informatieproducten 2.0. Het gaat hierbij om de manier waarop in de stelselcatalogus

metadata over aangesloten informatieproducten wordt opgenomen. Dit maakt onderdeel
uit van een uitbouw-onderwerp waarvoor al groen licht is gegeven. Deze wijziging heeft
bovendien geen impact op de decentrale software of op gebruikers. Er is dus ook geen TAM
voor nodig.
Koppeling Rijk-bronhouderskoppelvlak van de LVBB. Het betreft hier een onderdeel t.b.v.

publicaties door het Rijk, wat nodig is omdat het proces voor het Rijk op een aantal punten
anders werkt dan voor decentrale overheden. Dit is inmiddels gerealiseerd en in gebruik
door het Rijk.
3.3.

Bij de beantwoording van vraag 26 van deze leden wordt door de regering het volgende
aangegeven: “Het hebben van een datum is nog belangrijker dan de datum zelf”.55 De regering
koppelt dit aan een van de bevindingen uit de enquête die de regering heeft laten uitvoeren onder
de bevoegde gezagen om inzicht te krijgen in de stand van zaken van de uitvoeringspraktijk,
inhoudende dat de bevoegde gezagen een duidelijke, vastgestelde inwerkingtredingsdatum nodig
hebben om zich op te kunnen richten. Het komt de leden van de fractie van GroenLinks voor dat
hier sprake moet zijn van spraakverwarring: de decentrale overheden zullen bij deze helderheid
toch wel een ‘realistisch haalbare’ datum bedoelen? Graag ontvangen deze leden hierop een reactie
van de regering.
Het feit dat het hebben van een heldere inwerkingtredingsdatum inmiddels belangrijker is
geworden dan welke datum dat precies wordt, blijkt uit het overgrote deel van de signalen die de
medeoverheden en ik ontvangen vanuit de uitvoeringspraktijk, waaronder de enquête van
Twynstra Gudde die is uitgevoerd bij de decentrale overheden. Ik wil graag in herinnering roepen
dat de datum van 1 januari 2023 namens het merendeel van de decentrale overheden realistisch
en haalbaar was bevonden. Het wederom uitstellen van inwerkingtreding heeft bij veel
(mede)overheden tot teleurstelling geleid. Dit heeft zijn weerslag op de uitvoeringspraktijk en
creëert zijn eigen dynamiek in het land. Ik hoor regelmatig signalen vanuit de uitvoeringspraktijk

55

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 22.

17

dat bijvoorbeeld het projectteam dat bezig is met de implementatie van de Omgevingswet bij een
decentrale overheid tijdelijk wordt afgeschaald in afwachting van helderheid over de
inwerkingtredingsdatum. Of dat een projectteam van een overheid de lijnorganisatie nu niet meer
in beweging krijgt om kennis op te bouwen of te gaan oefenen met het DSO, omdat de
lijnorganisatie eerst definitieve zekerheid over de inwerkingtredingsdatum wil hebben alvorens hier
tijd voor vrij te maken. Natuurlijk moet de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet
realistisch en haalbaar zijn. Dit met het eerder aangegeven en herhaalde inzicht dat niet alles in
één keer goed zal gaan, noch dat het digitale stelsel Omgevingswet in één keer af zal zijn.56
3.4.

Deze leden vragen de regering of het mogelijk is dat vorenstaande gedachte de oorzaak is van het
keer op keer kiezen voor een inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet die niet gefundeerd
wordt door realistische tijdspaden. Is de regering bereid om in het vervolg uit te gaan van
realistische en door technische planningen onderbouwde data? En is de regering bereid om deze
vervolgens te betrekken bij het voorstellen van een nieuw inwerkingtredings-KB van de
Omgevingswet?
Het proces richting een nieuw voor te hangen ontwerp van het Koninklijk Besluit met de datum van
inwerkingtreding heb ik u geschetst in mijn brief van 29 november 2022.57 Zoals gebruikelijk
bespreken de medeoverheden, Rijkspartijen en ik de te behalen mijlpalen in bestuurlijke
overleggen voorafgaand aan het informeren van uw Kamer over het vervolg en het voorhangen
van een Koninklijk Besluit met de datum van inwerkingtreding. Ik heb u in de beantwoording
hierboven en mijn brieven geïnformeerd over de verschillende belangen die daarbij worden
meegewogen gezien de vele afhankelijkheden tussen partijen, het uitvoeren van de afspraken met
uw Kamer en het behalen van de maatschappelijke doelstellingen.

3.5.

De eerder door de leden van de fractie van GroenLinks gestelde vraag 33 is niet helemaal naar
verwachting van deze leden beantwoord. De vraag spitste zich toe op de rechtszekerheid van
burgers en bedrijven die eerst via de Tijdelijke Alternatieve Maatregel opstellen van
Omgevingsdocumenten op basis van de IMRO2012 standaard (TAM-IMRO) een bepaalde activiteit
mogelijk zagen worden, maar waartegen opnieuw beroep open staat wanneer het omgevingsplan
wordt vastgesteld. Als gevolg waarvan, wellicht op participatieve gronden, een bestaande activiteit
alsnog sneuvelt. Kan de regering aangeven op welke wijze in bedoelde gevallen met de
rechtszekerheid van de betreffende burgers/bedrijven omgegaan moet worden? Is dan de
bestaande (en legale) praktijk onder het TAM-IMRO geldend of het beroep via het nieuwe plan
onder STOP/TP? Waar kunnen burgers en bedrijven op rekenen?
Vooropgesteld moet worden dat de toepassing van de IMRO-standaard niet leidt tot een andere
inhoudelijke afweging over het toestaan van activiteiten. Dat er op een later moment een nieuwe
formele beroepsmogelijkheid ontstaat, doet niets af aan de eerder gemaakte inhoudelijke
afweging. In feite komt dit op hetzelfde neer als onder huidig recht een nieuw bestemmingsplan
wordt vastgesteld voor een gebied, zonder dat dit gevolgen heeft voor bestaande al gerealiseerde
en nog te realiseren ruimtelijke ontwikkelingen. Als er geen veranderde omstandigheden zijn, zal
de onderbouwing daarvoor voor nog te realiseren ruimtelijke opgaven nog steeds gelden. Dat is
uiteraard anders als bij de omzetting tegelijk ook inhoudelijke wijzigingen worden doorgevoerd.
Dan zal een daarop gerichte onderbouwing nodig zijn.
Een algemeen antwoord op de vraag is daarom moeilijk te geven; dit hangt af van de wijze van
omzetting en de omstandigheden van het geval. Bezien zal worden of het mogelijk is om louter
technische omzettingen van de IMRO- naar de STOP-standaard, van onderdelen van het
omgevingsplan waarvoor in een eerdere fase al beroepsmogelijkheid bestond, van beroep uit te
sluiten, zodat er in die gevallen geen afweging per geval meer hoeft te worden gemaakt. Zoals in
het eerdere antwoord is vermeld, is er op dit moment geen verplichting tot omzetting. Dit betekent
dat gemeenten dit in aanloop naar 31 december 2029, wanneer het overgangsrecht eindigt, zelf
kunnen bepalen.

56
57

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986 EK, Kamerstukken I 2021/22, 33.118, DC.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986 EP.

18

3.6.

De eerder door de leden van de fractie van GroenLinks gestelde vraag 3858 is door de regering niet
goed geïnterpreteerd en daardoor niet beantwoord. Graag ontvangen deze leden alsnog een
antwoord op deze vraag.
De invoering van het stelsel van de Omgevingswet dient zorgvuldig en verantwoord te gebeuren.
De diverse betrokken partijen bereiden zich hier al geruime tijd intensief op voor. Het bepalen van
het precieze moment van invoering stelt alle betrokken partijen natuurlijk voor dilemma’s
aangezien de uitvoeringspraktijk altijd tijd nodig zal hebben om te wennen aan de nieuwe
regelgeving, werkwijzen en systemen. Het nieuwe stelsel zich zal moeten ‘zetten’.
Het beeld is dat bevoegd gezagen zich bewust zijn van deze verandering en de benodigde
transitieperiode. Zij vragen hierop ondersteuning en richten hun organisatie hierop in. Met de
versterkte serviceketen en calamiteitenmanagement wordt hier ook op ingezet. Daarbij is ook de
duidelijkheid van de datum van belang, zodat de verdere inrichting definitief gemaakt kan worden
en er zekerheid is voor betrokkenen over het moment van de transitieperiode en het voorbereiden
ervan.
Elk uitstel leidt weer tot een nieuw moment met nieuwe dilemma’s. Vast staat dat de
Omgevingswet de nodige voordelen zal bieden om actuele problematiek bij ruimtelijk opgaven
samenhangend op te lossen. Dat is van belang voor de maatschappelijke opgaven op het terrein
van de fysieke leefomgeving. Ieder uitstel brengt ook extra kosten met zich mee. Het gaat er dan
ook om of de invoering verantwoord kan geschieden. Dat is mijns inziens het geval. Van een
democratisch tekort in verband met het ontbreken van beleid bij gemeenten over het afwijken van
een omgevingsplan is geen sprake.
Gemeenteraden hebben, zeker met het herhaalde uitstel, voldoende gelegenheid om gevallen aan
te wijzen waarvoor een adviesrecht geldt bij omgevingsvergunningen voor afwijkingen van een
omgevingsplan. Dit is in veel gemeenteraden inmiddels gebeurd. Verder zal de ontwikkeling van
het aantal rechtszaken zorgvuldig gemonitord worden, zoals ik u heb toegezegd.59 Ook na
inwerkingtreding is er de zorg voor een goed beheer en zorgvuldige uitvoering van de wetgeving
en de gevolgen ervan voor en in de praktijk. Ik hecht belang aan het hebben van goed zicht op de
uitwerking wat ook zal worden vertaald naar de monitoring en evaluatie.

4.

Vragen naar aanleiding van het Indringend Ketentesten Fase 2
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van de uitkomst van Indringend
Ketentesten Fase 260 en de beleidsreactie van de regering daarop61 en hebben naar aanleiding
hiervan de volgende vragen aan de regering te stellen.

4.1.

In de rapportage Indringend Ketentesten Fase 2 (Aan de slag met de Omgevingswet) valt bij de
bevindingen in de VTH-keten te lezen dat de basis (ontvangen van verzoeken en [samenwerken
aan] behandelen) werkt, mits een bevoegd gezag (BG) voldoende tijd heeft besteed aan de
implementatie en het inregelen van de software.62 Uit de enquête naar de stand van zaken bij de
bevoegde gezagen in de uitvoeringspraktijk63 blijkt dat juist het overleg met de omgevingsdiensten
vaak nog niet had plaatsgevonden. Welke versnellingsactie wordt hier- voor de komende tijd
opgezet zodat alle systemen op orde en ingeregeld zijn?
Om te zorgen dat aanvragen en meldingen bij het juiste bevoegd gezag terechtkomen, hoeft niet
elke gemeente met de omgevingsdienst overlegd te hebben. Voor het instellen van
behandeldiensten, oftewel het zorgen dat aanvragen die bij de omgevingsdienst horen daar ook
terecht komen, biedt programma Aan de Slag met de Omgevingswet in afstemming met VNG een
tijdelijke alternatieve maatregel. Voor gemeenten die dat willen stelt ADS de behandeldiensten in
het omgevingsloket in. Dit wordt gedaan op basis van een inventarisatie onder gemeenten, waar

58

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 26-27.
T02864.
60
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4.
61
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 3.
62
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4, p. 10.
63
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 7.
59

19

de omgevingsdiensten aan hebben meegewerkt. Ruim 200 gemeenten hebben laten weten hier
voor inwerkingtreding gebruik van te willen maken. Gemeenten die dit alsnog willen, kunnen zich
melden bij IPLO. Zo wordt ervoor gezorgd dat bij inwerkingtreding het loket goed is ingeregeld.
VNG en ADS lagen op schema om dit op 1 januari 2023 gereed te hebben. Een extra versnelling is
niet nodig. Zodra de rijksregels en de bruidsschat op de productie-omgeving van DSO-LV worden
gepubliceerd zullen ook de behandeldienstinstellingen voor de gemeenten die dit niet zelf willen
doen worden ingeregeld.
4.2.

In de rapportage Indringend Ketentesten Fase 2 wordt onder ‘overige bevindingen’64 geconstateerd
dat er aanzienlijke kennisverschillen zijn tussen organisaties en mensen, hetgeen gevolgen heeft
voor het systeem van de Omgevingswet omdat daarin overheden nauwer samenwerken en dus
afhankelijker zijn van elkaar. Hoe identificeert de regering gemeenten die over minder kennis en
ervaring beschikken dan andere gemeenten? Op welke wijze worden de gemeenten die over minder
kennis en ervaring beschikken ondersteund?
De VNG monitort de stand van zaken bij gemeenten aan de hand van vragen gerelateerd aan
minimum acties voor inwerkingtreding65. Gemeenten vullen deze vragenlijsten zelf in of doen dat
samen met hun Regionale Implementatiecoach Omgevingswet (RIO). De resultaten van de monitor
zijn centraal beschikbaar bij de VNG en resulteren in kenniskaarten met aandachtsgebieden voor
de betreffende gemeente. De RIO’s gebruiken deze resultaten om gericht ondersteuning te bieden
aan gemeenten die achterlopen. Ze wijzen bijvoorbeeld specifiek op mogelijkheden die er zijn om
te oefen via werkplaatsen, kennis te maken met het Omgevingsloket via klikdemo’s of relevante
Webinars. Op de ondersteuning ben ik nader ingegaan in mijn brief van 29 november 2022.66
Daarbij is het uitgangspunt steeds het zorgen voor ondersteuning en het borgen van de eigen
verantwoordelijkheid en verantwoordingslijn van het betreffende bevoegd gezag.

4.3.

Onder punt 2 van de ‘Overige bevindingen’ van de rapportage Indringend Ketentesten Fase 267
wordt het volgende aangegeven: “Performance en beschikbaarheid van de Landelijke Voorziening is
geen onderdeel is van de IKT testen”. Dit bevreemdt de leden van de fractie van GroenLinks
enigszins omdat dit wel een grote in vloed kan hebben op de gebruikerservaring. Is de regering
voornemens om op deze thema’s toch een Indringende Ketentest op te zetten nu de
inwerkingtreding van de Omgevingswet met een half jaar is uitgesteld?
In uw vraag lopen verschillende soorten testen door elkaar. In mijn brief van 29 november 202268
heb ik het geheel van testen uiteengezet.
Niet-functionele ketentesten worden gecoördineerd door de tactische beheerorganisatie (TBO) en
uitgevoerd door de operationele beheerorganisaties (OBO). Rapportages ten aanzien van onder
meer performance en stabiliteit zijn publiekelijk toegankelijk op de website van de tactische
beheerorganisatie.69 Hieronder vallen de performance en beschikbaarheid van de Landelijke
Voorziening. Er wordt sinds 2019 uitvoerig getest op de niet-functionele eisen waaronder
performance en betrouwbaarheid.
Daarnaast is er een apart project Indringend Ketentesten (IKT) ingericht. Hier worden de
functionele ketentesten georganiseerd onder regie van een centraal IKT-projectteam. Dit project
wordt uitgevoerd in samenwerking met bevoegde gezagen en hun leveranciers. De rapportages waaronder de rapportage indringend Ketentesten fase 2 die u heeft ontvangen - zijn beschikbaar
via de website van Aan de slag met de Omgevingswet.70

4.4.

In de beleidsreactie op de rapportage Indringend Ketentesten Fase 271 valt het volgende te lezen:

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4, p. 16.
https://vng.nl/publicaties/minimale-acties-omgevingswet
66
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
67
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4, p. 16.
68
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
69
https://tbokadaster.atlassian.net/wiki/spaces/BTR/overview?homepageId=525050
70
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/indringend-ketentesten/
71
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 3.
64
65

20

“Het DSO-LV heeft nagenoeg alle essentiële […] op basis van inwerkingtredingsfunctionaliteit
opgeleverd”.72 Deze leden vragen de regering of het op basis van de testen niet transparanter was
geweest om hier aan te geven dat het muteren van omgevingsverordeningen door provincies (een
essentiële en onmisbare functie voor inwerkingtreding bij provincies) tijdens het Indringend
Ketentesten Fase 2 nog steeds niet gerealiseerd was. Waarom is daar door de regering niet voor
gekozen? Zeker daar het een belangrijke rol is gaan spelen bij het uitstel van de inwerkingtreding
van de Omgevingswet, is dit toch te kwalificeren als onmisbare informatie voor de Eerste Kamer?
Of is de regering een andere mening toegedaan?
U stelt dat de betreffende functie nog niet was gerealiseerd tijdens IKT fase 2. Dit wil ik graag
nuanceren. Deze functionaliteit is aan de zijde van de Landelijke voorziening van het DSO in 2021
opgeleverd. De provincies en hun softwareleveranciers hadden tijdens IKT fase 2 - die eind
september 2022 eindigde – aangegeven dat hun plansoftware nog niet gereed was om via
STOP/TPOD wijzigingen door te voeren op de omgevingsdocumenten.
Ik heb hier transparant over gecommuniceerd. In de aan u gestuurde brieven waar ik de stand van
zaken uiteen heb gezet van DSO-LV 73. In mijn brief van 14 oktober 202274 heb ik u het dilemma
geschetst waar ik samen met de bestuurlijke partners op dat moment voor stond. Een van de
overwegingen hierbij betrof het feit dat inwerkingtreding op 1 januari 2023 in de ogen van het IPO
ook deze mogelijkheid moest bevatten. Het IPO gaf aan dat alle elementen op de voor de
provincies belangrijke instrumenten of tijdelijke alternatieve maatregelen daarvoor in de keten
moesten zijn beproefd. Dit heb ik in scenario 1 onder nadelen toegelicht. Anderzijds gold dat het
muteren in de planning stond en het naar verwachting vroeg in de huidige IKT fase 3 - vanaf
oktober 2022 - het testen mogelijk zou worden. Deze verwachting is werkelijkheid geworden. Het
muteren is in de software van provincies beschikbaar en op dit onderdeel zijn IKT testen
uitgevoerd. U kunt dit terugvinden in de resultaten van testweken via de website Aan de slag met
de Omgevingswet.75 Zoals afgesproken zijn nu ook de Tijdelijke Alternatieve Maatregelen voor het
kunnen publiceren en wijzigen van de omgevingsverordening in ontwikkeling. Het testen hiervan
wordt meegenomen bij de lopende IKT-fase 3, zie ook de beantwoording van vraag 2.1.
4.5.

In voormelde kabinetsreactie is verder nog te lezen dat nog niet alle leveranciers er in zijn
geslaagd om alle punten uit de aangescherpte Hoofdroute 2022 te realiseren.76 Is de regering het
met de leden van de fractie van GroenLinks eens dat een kritieke-pad-planning in dit geval nuttig
was geweest omdat dan direct de gevolgen van dat niet alle leveranciers de afgesproken IWT
functionaliteit hebben opgeleverd, zichtbaar waren geweest bij de weging van de houdbaarheid van
de eerder beoogde inwerkingtredingsdatum voor de Omgevingswet? Rest deze leden de regering de
vraag te stellen wat de gevolgen zijn van het later opleveren. Kan de regering aangeven om welke
voorzieningen het gaat en hoeveel vertraging per voorziening wordt gerekend?
In de Hoofdroute 2022 zijn de activiteiten opgenomen die nodig waren. De Hoofdroute bevat de
activiteiten van alle betrokken partijen. Dit zijn meer dan 500 verschillende organisaties waaronder
gemeenten, provincies, waterschappen, rijkspartijen, uitvoeringsorganisaties, omgevingsdiensten
en softwareleveranciers. Al deze partijen dragen bij aan de vijf minimale criteria die bepalend zijn
voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Via de brief van 26 februari 2021 (met
schematische bijlage) bent geïnformeerd over het kritieke pad binnen deze Hoofdroute 2022. Uit
deze planning valt ook af te leiden waar bevoegde gezagen een afhankelijkheid hebben van de
softwareleveranciers. Het management van leveranciers valt onder de bevoegdheid en
verantwoordelijkheid van de medeoverheden.
Iedere afweging over de datum van inwerkingtreding heb ik gezamenlijk met de medeoverheden
en de rijkpartners gemaakt. Daarbij zijn de vorderingen van hun leveranciers door de betreffende

72

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 3, p. 1.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, Kamerstukken I 2021/22, 33 118 / 34 986 , EG., Kamerstukken I 2021/22,
33 118 / 34 986, DW., Kamerstukken I 2021/22, 33.118/34.986, DT.
74
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
75
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/indringendketentesten/rapportages-ikt-testweken/
76
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 3, p. 1.
73

21

partijen ingebracht. De gevolgen van het wel of niet halen van de planningen door
softwareleveranciers en de beschikbaarheid van alternatieven zijn onderdeel geweest van de
bestuurlijke weging over de eerder beoogde inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet.
De gevolgen van het later opleveren betrof met name de afhankelijkheid van het kunnen
publiceren en muteren van de provinciale verordening via de nieuwe standaard STOP-TPOD in
verband met de afwezigheid van overgangsrecht voor provincies. Inmiddels is er sprake van
meerdere leveranciers die de provincies kunnen ondersteunen en is vastgesteld dat ook de
hierboven aangegeven leverancier de vanuit de provincies gevraagde functionaliteit heeft
opgeleverd.
4.6.

De regering geeft aan alsnog te bezien op welke wijze aan de bevindingen van het Adviescollege
ICT-toetsing invulling kan worden gegeven. Is de regering van mening dat met eerdere opvolging
van de bevindingen van het Adviescollege ICT-toetsing er een boel onzekerheid voor decentrale
overheden voorkomen had kunnen worden?
De eerdere adviezen over Indringend ketentesten (IKT) van het Adviescollege zijn in afstemming
met de bestuurlijke partners zorgvuldig en zo snel als mogelijk opgepakt en verwerkt in de
testaanpak voor Indringend ketentesten. Uw mening over eerdere opvolging deel ik niet. Het
proces wordt juist met medeoverheden en rijkspartijen vormgegeven met ieder eigen
verantwoordelijkheden. Wel is bij de ontwikkeling regelmatig sprake geweest van voortschrijdend
inzicht op basis van de gezette vervolgstappen bij alle partijen. Zoals ik eerder heb toegelicht, is er
een separate testorganisatie voor Indringend Ketentesten opgezet, aanvullend op de bestaande
testen.77 Het Indringend ketentesten is sinds april 2022 gestart. De aanpak is, conform het AcICT
advies, erop gericht om – in aanvulling op alle testen die er al zijn - de keten stapsgewijs steeds
indringender te testen. In mijn voortgangsbrief van 14 oktober 202278 heb ik de stand van zaken
ten aanzien van het Indringend ketentesten nader toegelicht en in de brief van 29 november
202279 ben ik ingegaan op de recentste aanpassingen op basis van de nieuwste adviezen van
AcICT.

5.

Vragen naar aanleiding van de enquête naar de stand van zaken bij de bevoegde gezagen
in de uitvoeringspraktijk
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van de uitkomst van de enquête
naar de stand van zaken bij de bevoegde gezagen in de uitvoeringspraktijk, de beleidsreactie van
de regering daarop en de duiding daarvan door de koepels, het Rijk en de Omgevingsdienst
Nederland (ODNL).80 Deze leden wensen de regering naar aanleiding hiervan de volgende vragen
te stellen.

5.1.

In het rapport van TwynstraGudde81, aan welk organisatieadviesbureau opdracht is verleend om de
enquête uit te voeren, wordt aangeven dat ODNL - voordat TwynstraGudde betrokken was - de
enquête heeft uitgestuurd en de respondenten heeft verzocht de resultaten aan haar terug te
sturen. Om verwarring bij de respondenten te voorkomen, heeft ODNL ervoor gekozen om dit
proces in stand te houden. Verder wordt in het rapport hierover nog het volgende opgemerkt:
“ODNL heeft ervoor gekozen de respons te laten ontvangen door contactpersonen van ODNL zelf en
deze direct door te sturen naar TwynstraGudde. Dit zodat de ODNL in de gelegenheid wordt gesteld
om verduidelijkende opmerkingen te plaatsen bij de respons en om het in gang gezette proces niet
te verstoren.”82 Deze leden vragen de regering in hoeverre dit zich verhoudt tot de behoefte van de
Eerste Kamer om via deze enquête(s) zicht te krijgen op de realistische visie van het
uitvoeringsveld?
In het debat van 28 juni jl. heb ik met uw Kamer gesproken over de behoefte om een realistische

77

I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP, Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
79
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
80
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 5-7.
81
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 7.
82
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 7, p. 6.
78

22

visie van het uitvoeringsveld te verkrijgen. Daarbij heb ik aangegeven dat we vanuit alle
samenwerkingen die we dagelijks hebben veel informatie halen, uit de contacten en rapportages over
het aansluiten op het DSO-LV en de resultaten van het IKT. Er liep al monitoring, daar heb ik deze
enquête naar aanleiding van vragen vanuit de kamer aan toegevoegd. Daarbij heb ik toegezegd dat
ik - naast alle bestaande contacten, ingerichte processen en contactmogelijkheden - nog een extra
enquête op korte termijn zou houden. TwynstraGudde heeft de enquête geleid om een professionele
en onafhankelijke uitvoering te garanderen. Toen duidelijk werd dat ODNL de enquêtes al verstuurd
had en zelf verzamelde, zijn hier direct afspraken over gemaakt. ODNL heeft geen enkel
onderzoeksresultaat veranderd of beïnvloed. Net als de andere betrokkenen heeft ODNL, los van de
enquêteresultaten, gereageerd op het onderzoek. ODNL voert voor veel gemeenten en provincies
taken uit in het domein van de fysieke leefomgeving. Zij hebben daarmee een belangrijke
informatiepositie over de stand van zaken als het gaat over de uitvoering die zij voor gemeenten en
provincies doen.
5.2.

De leden van de fractie van GroenLinks wijzen erop dat de uitkomst van de enquête op punten sterk
afwijkt van de voortgangsoverzichten die de Kamer van het programma Aan de Slag met de
Omgevingswet ontvangt en van de werkelijkheid op de werkvloer. Deze verschillen spelen
bijvoorbeeld rond het publiceren van besluiten door provincies (vraag 11 van de enquête) en door
gemeenten (vraag 4 van de enquête). Hoe verklaart de regering deze verschillen? Hoe gaat de
regering ervoor zorgen dat deze verschillen verdwijnen?
De maandrapportages die u ontvangt richten zich op wat er gereed is aan functionaliteit binnen
DSO-LV, en wat de stand van zaken van het aansluiten op en het oefenen met DSO-LV is. Dit is
gebaseerd op wat er feitelijk gebeurt op de oefenomgeving van DSO-LV. Deze overzichten
bevatten niet de functionaliteiten of technische staat van de decentrale software of door welke
leverancier deze is opgeleverd.
Een functionaliteit van DSO-LV wordt gerapporteerd als gereed wanneer deze technisch getest is
en bewezen werkt. Deze tests worden uitgevoerd door het programma zelf. Vaak duurt het even
voordat bevoegde gezagen vervolgens daadwerkelijk gaan oefenen met een nieuwe functionaliteit.
Dit kan liggen aan het feit dat hun eigen software hier nog niet op is aangepast of doordat zij
andere prioriteiten hebben. Het is niet verplicht om met alle functies in DSO-LV te oefenen.
Bevoegde gezagen bepalen zelf wat zij voor hun eigen praktijk nodig hebben.
De functionaliteit die nodig is voor het publiceren en muteren van omgevingswetdocumenten aan
de zijde van DSO-LV is gereed. Er wordt mee geoefend: zo hebben alle provincies minstens één
versie van hun omgevingsverordening op de oefenomgeving van DSO-LV gezet, en gemeenten
hebben geoefend met het publiceren van een omgevingsplan. De meeste gemeenten kunnen sinds
september oefenen met het muteren van het omgevingsplan. De functionaliteit die nodig is voor
het muteren van omgevingswetbesluiten is bij de meeste leveranciers van software nu
beschikbaar. Daarmee kunnen provincies hun verordeningen muteren.
Het verschil met de enquête laat zich ook verklaren tot het verschil tussen technische gereed en
het antwoord op de algemene vraag over he publiceren. Dat een functionaliteit technisch gereed is
in DSO-LV betekent niet dat bevoegde gezagen van zichzelf vinden dat ze ermee kunnen werken.
Daarvoor is de eigen software nodig die dit ook kan. Daarnaast moeten ze zichzelf in staat achten
om in productie een besluit te publiceren: daarvoor is het oefenen om de inhoud eigen te maken.
Ook willen medeoverheden doorgaans het muteren van een omgevingswetbesluit onder de knie
hebben voordat zij tot publicatie over gaan. Dat betekent dat het halen van de ‘groene vinkjes’ bij
DSO-LV zich niet automatisch bij een enquête met één vraag voor de inschatting van de hele
organisatie leidt tot groene vinkjes in de hele keten. En ook dan zullen medeoverheden soms
voorzichtig zijn en meer zekerheid willen zelfs als deze vinkjes zijn gezet, dit om fouten te
voorkomen en ruimte te laten voor de toekomst.
De enquête van Twynstra Gudde zegt over het publiceren van omgevingswetbesluiten door
gemeenten het volgende: aan gemeenten is de vraag gesteld of zij per 1 januari 2023 in staat zijn
het omgevingsplan te wijzigen. 31% van de gemeenten zegt dit te kunnen via STOP-TPOD, 15%
verwacht dit te kunnen met behulp van TAM IMRO Omgevingsplan, en 34% van de gemeenten
meldt dat zij beide routes kunnen gebruiken en hun keuze laten afhangen van de omstandigheden.
Bij elkaar opgeteld verwachtte 80% van de gemeenten deze mijlpaal te kunnen halen. 20% van de
23

gemeenten meldt niet te verwachten dat zij per 1 januari 2023 zelf het omgevingsplan kunnen
wijzigen. Uit de toelichting die gemeenten konden geven op hun antwoord blijkt dat een deel van
deze gemeenten verwacht voorlopig uit de voeten te kunnen met het verlenen van vergunningen
voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Verder zegt een aantal gemeenten dit technisch nu
wel te kunnen, maar eerst nog meer oefentijd nodig te hebben alvorens men dit in het echt gaat
uitvoeren. Ook zegt een aantal gemeenten wel in staat te zijn om dit technisch uit te voeren per 1
januari, maar inhoudelijk nog niet. Deze gemeenten hebben nog wat meer tijd nodig om aan
kennisopbouw te doen. Deze uitkomsten hebben mij niet verrast, ze corresponderen met het beeld
wat programma Aan de Slag met de Omgevingswet zelf al had op basis van de informatie die onder
meer via de RIO’s ontvangen wordt. Het uitstel van inwerkingtreding biedt deze gemeenten de
ruimte om het been bij te trekken.
De enquête van Twynstra Gudde heeft de provincies voor meerdere instrumenten gevraagd of zij in
staat zijn deze via DSO-LV te publiceren per 1 januari 2023. Alle provincies hebben een
omgevingsvisie. 10 provincies hebben deze gepubliceerd via IMRO en zijn klaar voor
inwerkingtreding. 2 provincies willen gebruik maken van de STOP-TPOD standaard om te
publiceren. Zij kunnen dit doen als de definitieve datum van inwerkingtreding vaststaat. Zij hebben
ook de optie om alsnog gebruik te maken van de publicatie via IMRO. Voor de
omgevingsverordening verwachten 2 provincies deze niet via het hoofdspoor te kunnen publiceren.
Uit de toelichting die provincies hebben gegeven bij hun antwoorden blijkt dat zij weliswaar
allemaal een versie van hun verordening op de oefenomgeving van DSO-LV hebben gepubliceerd,
maar dat niet iedereen zich op de peildatum zeker genoeg voelde om dit ook in productie te doen.
Dit houdt mede verband met het feit dat de meeste provincies op de peildatum hun verordening
nog niet konden muteren, omdat deze functionaliteit in hun software nog niet gereed was.
Voor het voorbereidingsbesluit, het projectbesluit, de reactieve interventie en de instructie
verwacht ruim de helft van de provincies blijkens de enquête deze niet per 1 januari 2023 te
kunnen publiceren. Uit de toelichting blijkt dat de belangrijkste reden hiervoor was omdat hun
software hier nog niet klaar voor was op het moment van peilen. De provincies wilden het risico
niet nemen om voor inwerkingtreding op 1 januari 2023 te kiezen zonder zeker te weten dat zij
hun omgevingsverordeningen zouden kunnen muteren. Inmiddels hebben de provincies de
beschikking over software die voldoet aan de basischeck voor het voorbereidingsbesluit, en is
technisch aangetoond dat zij hun omgevingsverordeningen kunnen publiceren en muteren. Het
testen hiervan wordt meegenomen bij de lopende IKT-fase 3. Zie ook de beantwoording op vraag
4.4. De huidige verwachting is dat ook de overige instrumenten tijdig beschikbaar zullen komen in
de provinciale software. Voor de zekerheid is voor al deze instrumenten een Tijdelijke Alternatieve
Maatregel in ontwikkeling.
5.3.

Uit de enquête blijkt dat een aanzienlijk deel van de bevoegde gezagen niet voldoende is voorbereid
om de termijnen van de Omgevingswet te behalen.
a.

Wat zijn de oorzaken daarvan?

Op de verschillende dilemma’s die spelen bij de invoering – waaronder bij de bevoegde gezagen ben ik ingegaan in mijn brief van 14 oktober 2022 en de bijbehorende bijlagen.83 Het nieuwe
stelsel brengt veranderingen met zich mee voor de werkwijze en werkprocessen, zowel als gevolg
van de wet- en regelgeving, als de digitalisering en de werkprocessen. Hoewel veel bevoegde
gezagen zich de afgelopen jaren hebben voorbereid door middel van opleiden, deelnemen aan
werkplaatsen en door het oefenen, is de eindspurt nog niet ingezet. Dit heeft te maken met het
uitstel en uitblijven van een definitieve inwerkingtredingsdatum en het laat beschikbaar komen van
de laatste technische functionaliteit voor inwerkingtreding in de keten. Los van de laatste ICTfunctionaliteiten, zullen de medeoverheden en Rijkspartijen de laatste stappen van de omslag en
overgang van een project naar de ‘lijn’ pas definitief gaan maken als er zekerheid is over de start
van de wet.
b.

83

Welke risico’s loopt de realisatie van de grote transities daardoor?

Kamerstukken II 2022/2023, 33 118 / 34 986, EK.

24

Het huidige instrumentarium is beschikbaar en kan ook tijdens de transitie gebruikt worden. Wel
kan dit dubbel werk opleveren. Er zal op twee sporen (huidig en nieuw instrumentarium)
voorbereiding van wet- en regelgeving, beleid en uitvoering plaats moeten vinden. Als organisaties
de specifieke mogelijkheden van het instrumentarium van de Omgevingswet willen benutten geeft
dit onduidelijkheid over het kunnen gebruiken hiervan zolang niet duidelijk is per wanneer deze in
werking treedt. Zie ook de voorbeelden genoemd in vraag 2.5.
c.

Is daarbij rekening gehouden met extra werkdruk als gevolg van de participatie en extra
rechtszaken die zullen worden gevoerd om jurisprudentie over de Omgevingswet te creëren?

Medeoverheden en Rijkspartijen zien vanwege de nieuwe werkwijze en het stelsel van de wet extra
werk na de invoering op zich af komen en bereiden zich daarop voor door tijdelijke uitbreiding van
capaciteit. Dit zoals gebruikelijk is bij grote stelselwijzigingen. De inzet van medewerkers is ook
meegenomen in de financiële afspraken.84 Zie ook mijn eerdere beantwoording over de gevolgen
voor de jurisprudentie85 en de financiële afspraken met medeoverheden.86
d.

Welke activiteiten gaat de regering met de koepels ontplooien om deze risico’s af te dekken?

In mijn brief van 29 november 202287 heb ik uiteengezet welke vervolgstappen er worden
genomen, inclusief de ondersteuning van bevoegde gezagen.
5.4.

Uit de enquête komt voorts bij verschillende bevoegde gezagen naar voren dat een aanzienlijk deel
van de medewerkers niet kan werken dan wel heeft kunnen oefenen met de indieningsvereisten
vanuit de Rijksregels en de bruidsschat. Kan de regering hierop een reactie geven?
Het nog niet kunnen oefenen en werken door gemeenten met indieningsvereisten vanuit de
Rijksregels en de bruidsschat is blokkerend voor inwerkingtreding. Gemeenten hoeven voor
inwerkingtreding van de Omgevingswet geen eigen indieningsvereisten aan te leveren voor het
Omgevingsloket. Het wettelijk minimum op dit gebied wordt voor hen ingevuld door de
indieningsvereisten uit de rijksregels en de bruidsschat. Deze zijn in de oefenomgeving van DSOLV beschikbaar. Met het afhandelen van aanvragen die op grond van deze toepasbare regels
kunnen worden ingediend hebben de gemeenten geoefend. 97% van de gemeenten laat in de
enquête weten per 1 januari 2023 een aanvraag of melding te kunnen ontvangen via DSO-LV.
Deze aanvragen of meldingen worden gedaan op grond van de indieningsvereisten vanuit de
rijksregels of de bruidsschat. Deze zijn voor alle gemeenten klaargezet in de oefenomgeving.
Uit de toelichtingen die gemeenten konden geven bij hun antwoord blijkt dat de gemeenten bij hun
antwoord gefocust hebben op het aanleveren van indieningsvereisten conform STTR. In een flink
aantal gemeenten wordt hier wel mee geoefend, maar is dit nog niet afgerond. Een deel van de
gemeenten geeft aan hier pas per 1 januari 2023 mee te starten. Wanneer een gemeente aan de
slag gaat met de integratie van de huidige verordeningen en bestemmingsplannen in het
omgevingsplan moeten hier toepasbare regels bij gemaakt kunnen worden. Ik verwacht dan dat
gemeenten de komende periode gebruiken om alsnog te oefenen met het maken en aanleveren
van toepasbare regels voor het Omgevingsloket.
Bij provincies en waterschappen is deze vraag niet zo gesteld. Omgevingsdiensten hebben de
vraag voorgelegd gekregen of medewerkers kunnen werken en hebben geoefend met de
indieningsvereisten vanuit de rijksregels en de bruidsschat. Zeven omgevingsdiensten hebben
hierop geantwoord dat dit naar verwachting op 1 januari 2023 nog niet het geval zal zijn. Daarbij is
(deels) aangegeven dat het aanleveren van toepasbare regels niet tot hun taken gaat behoren en
zij dit daarom niet hebben opgepakt of dat zij het oefenen nog in de planning hebben staan. Dit
betekent dat bij de omgevingsdiensten het punt of niet speelt of in de komende periode nog wordt
opgepakt en daarmee nog gaan oefenen met het maken en aanleveren van toepasbare regels voor
het Omgevingsloket.

Kamerstukken I 2020/21, 33 118 / 34 986, BZ, Kamerstukken II 2020/21, 33 118, nr. 183.
Zie vraag 1.3 (pagina 8) en vraag 2.3 (pagina 12). Kamerstukken I 2021/2022, 33 118, DN.
86
Kamerstukken I 2020/21, 33 118/ 34 986, BZ, Kamerstukken II 2020/21, 33 118, nr. 183.
87
Kamerstukken II 2022/2023, 33 118 / 34 986, EP.
84
85

25

Kortom het is verstandig om als bevoegd gezag de organisatie hierop voor te bereiden door te
oefenen, het is niet vereist dit vooraf aan inwerkingtreding al te doen. Deze keuze is aan de
bevoegd gezagen. Uit de uitleg bij de antwoorden leid ik af dat het oefenen bij de bevoegde
gezagen in de planning zit. In de gesprekken met de bevoegde gezagen zal ik op het belang
hiervan nogmaals laten wijzen.
5.5.

In de enquête is bij vraag 16 van de omgevingsdiensten88 terug te lezen dat zij nog beperkt
betrokken zijn bij de monitoring en evaluatie van geluid en externe veiligheid. Wat gaat de
regering doen om dat te verbeteren? Welke rol ziet de regering hier voor de omgevingsdiensten?
Vraag 16 richt zich op de gegevensverzameling, monitoring en evaluatie van geluid en externe
veiligheid. De gegevensverzameling behoort tot de bestaande taken van de omgevingsdiensten.
Voor monitoring en evaluatie worden in het kader van de beleidscyclus eerst afspraken gemaakt
met het bevoegd gezag over ambities en beleid. Deze cyclus wordt in de meeste gevallen gestart
nadat zeker is dat de Omgevingswet in werking treedt. De nieuwe werkwijze wijzigt de
samenwerking, met de mogelijkheid van een gewijzigde samenwerking op het punt van monitoring
en evaluatie van bijvoorbeeld geluid en externe veiligheid. De beslissing hierover en inrichting
hiervan valt onder het bevoegd gezag, daar kan ik als minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening niet in treden.

5.6.

In de enquête is bij vraag 17 van de omgevingsdiensten89 terug te lezen dat zij slechts beperkt
afspraken hebben gemaakt over de uitvoering van de bodemtaken (inhoud en financiën). Deze
leden vragen de regering hoe het mogelijk is dat bijna een kwart van de omgevingsdiensten na 1
januari 2023 niet verwacht dat afspraken zijn gemaakt voor bodemtaken.
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet gaan een aantal specifieke bodemtaken over van
provinciaal naar gemeentelijk bevoegd gezag. Gemeenten hebben al een groot aantal taken op het
gebied van de bodemkwaliteit onder het huidige recht, met name op het terrein van de toepassing
van grond, baggerspecie en bouwstoffen. Ook zijn ze verantwoordelijk voor de zorgplicht. Wat voor
veel gemeenten na inwerkingtreding van de Omgevingswet nieuw is, is het beoordelen, houden
van toezicht en handhaven op de activiteiten graven en saneren. Voorheen was meestal de
provincie bevoegd bij gevallen van bodemverontreiniging op grond van de Wet bodembescherming
(hierna: Wbb).90 Het aantal nieuwe activiteiten is afhankelijk van: de plaatselijke bodemkwaliteit
en de hoeveelheid werkzaamheden (infrastructuur, woningbouw) in de bodem op plekken waar de
bodem sterk is verontreinigd. Dit betekent dat het aantal nieuwe activiteiten naar verwachting
beperkt is met een beperkte verandering in inzet van VTH plaats hoeft te vinden. De provincie en
de gemeenten die nu bevoegd gezag zijn blijven vanuit het overgangsrecht voor de bestaande
saneringsgevallen bevoegd gezag. Alle spoedsaneringen en saneringen waarvoor het saneringsplan
is ingediend blijven onder het bestaande recht (Wbb) vallen en daarmee onder het huidige bevoegd
gezag, met inbegrip van de VTH-taken. Het is belangrijk dat gemeenten met de
Omgevingsdiensten afspraken maken voor de bestaande en de nieuwe taken.
Over de te maken afspraken vinden tussen een aantal gemeenten en omgevingsdiensten nog
gesprekken plaats. Om zicht te houden op de doorwerking in de uitvoering van de VTH taken op
het gebied van bodem is bij de Bestuurlijk afspraken bodem en ondergrond afgesproken de
daadwerkelijke inzet, opdracht en uitgaven voor de VTH-bodemtaken, goed te monitoren. Ook is er
via de bestuurlijke afspraken een budget beschikbaar om overgangsknelpunten op te lossen
middels een Kwaliteit-, efficiëntie- en effectiviteits-impuls voor de uitvoering. Op basis van het
overgangsrecht en de gemaakte bestuurlijke afspraken zijn er geen knelpunten die de
inwerkingtreding van de Omgevingswet in de weg staan. Overigens continueren de provincies en
de 29 gemeenten die al bevoegd gezag Wbb zijn hun financiële bijdragen in 2023 aan de
Omgevingsdiensten.

5.7.

In antwoord op vraag 20 van de enquête antwoordt slechts 40% van de omgevingsdiensten dat op
1 januari 2023 de websites zijn aangepast en een telefonische frontoffice gereed te hebben.91 Hoe

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 7, p. 80.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 7, p. 81.
90
Dit met uitzondering van 29 gemeenten die nu al bevoegd gezag in het kader van de Wet bodembescherming zijn.
91
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 7, p. 82.
88
89

26

waardeert de regering dit cijfer in het licht van de rol die omgevingsdiensten hebben bij het
opvangen van taken die gemeenten niet kunnen oppakken?
Net als u zou ik graag zien dat meer omgevingsdiensten hun websites al hadden aangepast. Uit de
toelichting die omgevingsdiensten konden geven op hun antwoorden op de vraag blijkt dat een
aantal van hen hier bewust mee wacht tot er definitieve helderheid is over de datum van
inwerkingtreding van de Omgevingswet. Verder wil ik erop wijzen dat niet alle omgevingsdiensten
een frontoffice hebben. Of dit het geval is, hangt af van het takenpakket wat zij met gemeenten en
provincies hebben afgesproken. Een aantal omgevingsdiensten heeft blijkens de toelichting op de
vraag geantwoord dit niet per 1 januari 2023 gereed te hebben omdat deze taak niet bij hen ligt.
De verdeling van taken tussen gemeenten, provincies en omgevingsdiensten is per regio
verschillend en valt onder de bevoegdheid van deze medeoverheden. De medeoverheden maken
met de omgevingsdiensten de afspraken over de wijze van samenwerken en informatievoorziening.
Dit zodat dit aansluit bij de lokale situatie en de geldende afspraken die door de gemeenteraden
zijn vastgesteld en tussen de organisaties worden uitgevoerd in de samenwerkingsafspraken. Als
minister heb ik hier geen bevoegdheid voor. Wel heb ik de Regionale Implementatiecoaches in
gesprekken met gemeenten en omgevingsdiensten hierop laten wijzen en gevraagd wat er nodig is
om dit tot stand te brengen. Op basis daarvan is een wegwijzer opgesteld.92 De gemeentelijke
klantcontactcentra en servicedesks fungeren in alle gevallen als eerste opvangpunt voor burgers en
bedrijven. Vanuit de gemeenten kan het nodig zijn om contact te leggen met de
omgevingsdiensten over taken die bij de omgevingsdiensten zijn belegd. Het is dan van belang dat
de gemeente de juiste informatie kan krijgen, zodat de initiatiefnemer de juiste informatie heeft.
De afgelopen maanden heb ik hierop extra actie ondernomen.
Overigens is het voor de werking richting burgers en bedrijven niet noodzakelijk dat dit geheel is
ingericht. Voor gemeentes zijn de bestaande websites en telefonische frontoffice het eerste
aanspreekpunt. Burgers en bedrijven kunnen via deze eerste frontoffice informatie krijgen en
incidenten melden. Uw opmerking over het opvangen van taken die gemeenten niet kunnen
oppakken kan ik niet plaatsen. Voor zover bij mij bekend voeren omgevingsdiensten de taken uit,
zoals die met gemeenten en provincies zijn overeengekomen met het wettelijk vastgelegd
basistakenpakket als vertrekpunt. Zij hebben geen rol in het opvangen van taken die gemeenten
niet kunnen oppakken.
5.8.

Bij de opmerkingen van de geënquêteerden93valt het de leden van de fractie van GroenLinks op dat
velen aangeven dat voorzieningen wel gebouwd, maar nog niet getest zijn. Wanneer de leden van
de fractie van GroenLinks dit naast de voortgangsrapportages leggen, valt deze leden op dat het
beeld uit de enquête (grotendeels ‘wel gebouwd maar niet getest of geoefend’) niet aansluit bij het
beeld dat uit de overgangsrapportages naar voren komt (meeste overheden zijn gereed en klaar).
Kan de regering reflecteren op dit verschil in inhoud en aangeven hoe de volgende
voortgangsrapportage van het programma Aan de Slag met de Omgevingswet voor komende
periode zo doorontwikkeld kan worden dat het wel relevante beslisinformatie uit de
uitvoeringspraktijk bevat?
Ik lees uw vraag zo dat u vraagt naar het verschil tussen de enquête en mijn voortgangsbrieven.
Over het aansluiten informeer u via de maandrapportages, zoals hierboven aangegeven in het
antwoord op uw vraag 5.2. In de bestuurlijke overleggen wordt de relevante beslisinformatie naast
elkaar gelegd. De besluiten die op basis daarvan worden genomen die van invloed zijn op de met u
gemaakte afspraken over het melden van de voortgang van de implementatie vindt u terug in de
aan u gestuurde brieven.
In mijn brief van 14 oktober 202294 ga ik in op de resultaten van de enquête en de verschillen in
beleving tussen de vele van elkaar afhankelijke partijen.

https://vng.nl/artikelen/wegwijzer-26-verstrekken-informatie-over-de-omgevingswet
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 7, p. 93.
94
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK
92
93

27

Alle DSO-LV voorzieningen worden getest. In het aansluiten van overheden op DSO-LV wordt er
ook getest. De wijze van testen is laatstelijk uiteengezet in mijn brief van 29 november 2022.95
Ook softwareleveranciers testen de door hun ontwikkelde producten voordat ze die aan hun
klanten aanbieden. Vervolgens kunnen bevoegde gezagen met deze door de leveranciers
beschikbaar gestelde software gaan oefenen en deze inregelen. Hiertoe maken zij afspraken. In de
indringend ketentesten worden de ketenrelaties tussen DSO-LV en de decentrale software getest.
Hierin testen DSO-LV, leveranciers en bevoegde gezagen gezamenlijk.
5.9.

In de duiding van de enquête door het Interprovinciaal Overleg (IPO)96 staat het volgende vermeld:
”De grote opgave die in eigen huis nog verzet moet worden, gaat ten koste van de interbestuurlijke
samenwerking en afstemming. Dit zal met name doorwerken in de VTH-keten”.97 Dit zien de leden
van de fractie van GroenLinks ook terug in de beantwoording van de enquête voor wat betreft het
handhavingsbeleid. In de enquête wordt over dit onderwerp bij vraag 13 aangegeven dat meer dan
55 procent geen reactie geeft op de vraag of er handhavingsbeleid is opgesteld en of daar
afspraken over zijn gemaakt. Hoe kijkt de regering tegen dit gegeven aan? Wat zijn de gevolgen
hiervan voor omwonenden en de natuur? Welke stappen gaat de regering zetten om ervoor te
zorgen dat op het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet daar waar nodig relevant
handhavingsbeleid is en bijhorende afspraken zijn gemaakt? Ook indachtig de belangrijke rol die
omgevingsdiensten op dit vlak heb ben, is deze uitslag zeer zorgwekkend volgens de leden van de
fractie van GroenLinks.
Zoals ik uw Kamer heb gemeld in mijn brief van 15 april 2021 besteedt ongeveer 15% van de
gemeenten bouwtaken uit aan een omgevingsdienst.98 Berenschot heeft eerder in haar
onderzoeksrapport van 19 juni 2020 99 aangegeven dat 14 van de 29 omgevingsdiensten
bouwtaken uitvoeren. Bij de overige omgevingsdiensten is dit niet van toepassing. Het feit dat 55%
geen reactie heeft gegeven is dus in overeenstemming met het aantal omgevingsdiensten dat ook
daadwerkelijk met de Wkb te maken gaat krijgen.

5.10. In de beleidsreactie op de enquête lezen de leden van de fractie van GroenLinks dat er een
versterkte serviceketen is opgezet, een calamiteitencentrum is ingericht en dat RIO’s, expertteams
en werkplaatsen actief blijven na inwerkingtreding om de overgang naar de Omgevingswet zo goed
mogelijk te faciliteren.100 Kan de regering per maatregel aangeven hoeveel Fte en hoeveel budget
per maatregel beschikbaar is tot 1 juli 2023 en voor de periode tussen 1 juli 2023 en 1 januari
2025? Indien dit niet mogelijk is, kan de regering dan aangeven waarom zij van mening is dat deze
calamiteitenmaatregelen voldoende zijn om mogelijke problemen op te lossen?

De calamiteitenorganisatie is onderdeel van de ingerichte serviceketen. Daarmee is zij deel van de
opgezette en staande organisaties en wordt dit verwerkt in de kosten van die organisaties. Die zijn
niet specifiek aan te wijzen, wel zijn zij onderdeel van de begroting van de respectievelijke
organisaties. De inrichting is gebaseerd op de leerervaring vanuit trajecten bij andere organisaties
waarin er een serviceketen, inclusief calamiteitenmanagement is ingericht. In de uitvoering is open afschalen gebruikelijk en worden bestaande mechanismen hiervoor gebruikt. Dit betekent dat
het gebruikelijke organisatie- en begrotingsproces voorziet in voldoende maatregelen om op- en af
te kunnen schalen wanneer dit nodig zou zijn.
6.

Vragen naar aanleiding van de MKB-toets van september 2022
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van het statusoverzicht van het
DSO ten behoeve van de MKB-toets van september 2022101 en hebben de regering naar aanleiding
hiervan de volgende vragen te stellen.

95

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 6.
97
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 6, p. 2.
98
Kamerstuknummer I, 2020/21, 35 054 / 34 864, N
99
https://www.berenschot.nl/media/4foe53ds/cases-berenschot_wet_kwaliteitsborging_bouwen_analyse_en_risicos.pdf
100
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 5, p. 1.
101
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 9.
96

28

6.1.

In bedoeld statusoverzicht lezen de leden van de fractie van GroenLinks dat de slimme
ontwerpkeuzes in het DSO werden bevestigd door de deelnemende MKB-bedrijven.102 Dit op Metaalunie, BOVAG en NRK na, die de conclusies in de rapportage kennelijk niet deelden. Kan de
regering reflecteren op de vraag hoe deze passage zich verhoudt tot het feit dat verder in deze
rapportage te lezen is dat het ontwerp van de ‘tegel’ zodanig onduidelijk was voor het bedrijfsleven
dat prioriteit gegeven moest worden aan ‘volledig nieuw ontwerp van het DSO-Loket'?103 Het
ontwerp van het oorspronkelijke DSO is toch in nauw overleg met de gebruikers gemaakt? Hoe kan
het dan dat enkele vertegenwoordigers van het bedrijfsleven deze opzet van het DSO loket als
onbruikbaar beoordelen?
Het punt dat door de Metaalunie BOVAG en NRK wordt aangehaald gaat niet over het hele loket,
het betreft het beginscherm. Het gaat hen om de vraag hoe bedrijven vanaf het beginscherm, dus
het scherm wat je ziet als je het Omgevingsloket opent, kunnen doorklikken naar ‘Maatregelen op
Maat’. Met deze functionaliteit kunnen bedrijven inzicht krijgen in welke maatregelen op grond van
algemene regels voor hen van toepassing zijn. In het oorspronkelijke ontwerp hiervan is gewerkt
met een klikbare link naar de ‘Maatregelen op Maat’-functie. Daarbij moest de gebruiker eerst naar
beneden scrollen op het beginscherm. Dat werd door het bedrijfsleven als niet gebruiksvriendelijk
gezien en is vervangen door de zogenoemde tegel. In het inmiddels gerealiseerde herontwerp heeft
de tegel voor maatregelen op maat eenzelfde positie in het loket gekregen als de
aanvragenfunctionaliteit. In het oude ontwerp ontbrak een toelichtende tekst binnen de tegel. Op
de huidige tegel staat wel een toelichting en de tegel is beter gepositioneerd. Hierdoor is hij beter
vindbaar.
Over het Omgevingsloket vindt overleg plaats met alle soorten groepen van gebruikers worden de
gebruikerstesten gedaan. De beginpagina moet voor alle gebruikers een soepel begin bieden. Dat
betekent dat de belangen van alle gebruikers meewegen bij de keuzes, niet alleen dat wat voor
bepaalde bedrijven gemakkelijk is (bijvoorbeeld het snel door kunnen naar ‘Maatregelen op Maat’).
Voor anderen is het van belang om snel te kunnen zien of bijvoorbeeld een vergunning nodig is om
een schuur in hun tuin te plaatsen. De behoeften van de verschillende gebruikersgroepen zijn niet
hetzelfde, en soms tegenstrijdig. Daartussen worden keuzes gemaakt.
Ook is het van belang dat voldaan moet worden aan de geldende eisen voor digitale
toegankelijkheid. Dit betekent dat het loket ook geschikt moet zijn voor mensen met een
beperking. Het gaat dan bijvoorbeeld om minder computer- of taalvaardige en visueel beperkte
gebruikers, die met spraaksoftware werken. Hier vloeien ook beperkingen uit voort. Het ontwerp is
daardoor een aantal keer aangepast.
Ik acht het huidige ontwerp een goed werkbaar compromis tussen de behoeften van de
verschillende gebruikersgroepen, en goed genoeg om de wet mee in werking te laten treden. Na
inwerkingtreding wordt gemonitord hoe gebruikers zich in de praktijk gedragen en waar zij
eventueel vastlopen. Op deze manier wordt het Omgevingsloket op basis van de ervaringen van
gebruikers verder verbeterd.
Van de deelnemende branches hebben op basis van het concept-statusoverzicht alleen de
vertegenwoordigers van Metaalunie, BOVAG en NRK aangegeven dat ze nog niet voldoende
gerustgesteld zijn dat het DSO-loket bij inwerkingtreding het gewenste gebruiksgemak biedt voor
incidentele niet-professionele gebruikers. De drie genoemde branches zijn met name bezorgd dat
de vragenbomen ten behoeve van ‘Maatregelen op Maat’ nog niet af zijn voor de inwerkingtreding.
Het gaat hierbij om de vraag of er wel genoeg inhoud in zit. Mijn verwachting is dat de
verbeteringen die ik met het bedrijfsleven heb afgesproken voorafgaand aan inwerkingtreding: het
toevoegen van vragen met toepassingsbereik, zodat er beter gefilterd kan worden in de

102
103

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 9, p. 3.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 9, p. 4.

29

maatregelen, in januari 2023 kunnen worden gerealiseerd op de oefenomgeving van DSO-LV.
6.2.

Onder het kopje ‘calamiteitenmanagement’104 lezen de leden van de fractie van GroenLinks dat dat
is ingericht voor het MKB-loket. Is dit ook voor de andere deelnemers en gebruikers opgezet? Zo ja,
hoeveel Fte bevat het calamiteitenteam en hoeveel budget is daarvoor? Wie betaalt deze kosten?
Een aantal in bijlage 9 aangegeven punten is breder van toepassing dan voor het MKB. Deze
bijlage is opgesteld vanuit de punten die het MKB heeft genoemd en wat hiervoor is ingericht. Het
genoemde calamiteitenmanagement is daarmee gelijk aan hetgeen is bedoeld in bijlage 1 bij de
brief van 14 oktober 2022105 en zoals genoemd in mijn brief van 29 november 2022.106
Het gaat om een structuur van werken op basis van het crisismanagement. Dit betekent dat de
betrokkenen oproepbaar en beschikbaar zijn bij calamiteiten. Dit gaat om aangewezen personen
werkzaam in alle delen van de serviceketen. De calamiteiten organisatie is opgezet in twee lagen;
operationeel en strategisch. Om dit goed in te richten zijn signalerings-, alarmerings-,
opschalingscriteria en structuren ingericht. Inmiddels wordt met de opzet hiervan geoefend. De
kosten en het zorgen voor de bemensing, inclusief de fte, vallen onder de
standaardorganisatiekosten in de serviceketen.

7.

Vragen naar aanleiding van het advies van het Adviescollege ICT-toetsing van 10 oktober
2022 en het gesprek daarover in de Eerste Kamer
De leden van de fractie van GroenLinks hebben naar aanleiding van het laatste advies van het
Adviescollege ICT-toetsing ‘Advies Digitaal Stelsel Omgevingswet’ van 10 oktober 2022107 en het
gesprek dat daarover plaatsvond in de Eerste Kamer op 18 oktober 2022 de regering de
navolgende vragen te stellen.

7.1.

In het gesprek kwam ter sprake dat de huidige standaarden in het DSO-LV te veel ruimte laten
voor verschillende implementaties van dezelfde functionaliteit en zo bijdragen aan (on- nodige)
complexiteit in het DSO. Om op de lange termijn de complexiteit te verminderen en zo de
werkbaarheid en flexibiliteit van het DSO te verbeteren, zouden de onderliggende standaarden
aangepast moeten worden. Is de regering het met de leden van de fractie van GroenLinks eens dat
voor succes van het DSO op de lange termijn, het DSO gebaat is bij een zo laag mogelijke
complexiteit? Zo ja, zou het niet effectiever zijn om de onderliggende standaarden van het DSO
éérst minder complex te maken en daarna pas over te gaan tot inwerkingtreding? Hoe schat de
regering de risico’s in die later kunnen ontstaan als pas later getracht wordt om de onderliggende
standaarden te simplificeren?
Het aanpassen van de standaarden in de zin dat deze minder ruimte bieden aan bevoegde
overheden om eigen keuzes te maken, maakt het DSO-LV niet flexibeler. Deze optie leidt tot
minder flexibiliteit, omdat er sprake is van meer standaardisering en minder eigen keuzeruimte
voor bevoegde overheden en hun softwareleveranciers. Dit acht ik in strijd met de ambities van de
Omgevingswet. Het is de bedoeling dat decentrale overheden meer ruimte krijgen om eigen
afwegingen te maken, ook als het gaat om bijvoorbeeld de vormgeving van een omgevingsplan.
Het is juist dat in deze fase van het DSO-LV softwareleveranciers en bevoegde gezagen baat
hebben bij meer uniformiteit. Hiervoor hoeven de standaarden niet te worden aangepast: het
maken van afspraken over hoe de standaarden gebruikt gaan worden is hiervoor voldoende. Dit
hebben de provincies gedaan door gezamenlijke modelleerrichtlijnen vast te stellen voor de
provinciale omgevingswetdocumenten. Een vergelijkbare slag naar meer gezamenlijke en uniforme
modellen zie ik (mede door de extra tijd die er is voor inwerkingtreding) nu ook ontstaan bij de
gemeenten en de stedenbouwkundige bureaus. Het nu aanpassen van de standaarden zou funest
zijn voor een zorgvuldige en spoedige inwerkingtreding van de Omgevingswet. We hebben met de
softwareleveranciers afgesproken dat er een stabiliseringsperiode van kracht is tot
inwerkingtreding van de Omgevingswet – en dat onder meer de standaarden in deze periode
stabiel blijven. Het aanpassen van de standaarden leidt linksom of rechtsom tot extra werk voor
softwareleveranciers, omdat dit ook tot aanpassing in hun software leidt. In dit stadium wijzigingen

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 9, p. 5.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
106
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
107
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ.
104
105

30

in de standaard aanbrengen zie ik als contraproductief aan de gemaakte afspraken over
duidelijkheid en zorgvuldigheid.
7.2.

Hoe denkbaar acht de regering het dat in de toekomst politieke besluiten niet, beperkt of pas
vertraagd uitgevoerd kunnen worden vanwege falende of achterlopende techniek, zoals bij de
Belastingdienst is gebeurd? Als de regering dat denkbaar acht, welke stappen worden ondernomen
om die risico’s te verkleinen? En in hoeverre wordt dit meegenomen in de besluitvorming voor de
beoogde inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet?
Het niet werken van een digitaal systeem is niet uit te sluiten, zoals dit ook geldt voor de huidige
systemen. Het zorgen voor een zo goed mogelijk werkend systeem is maatschappelijk van groot
belang en vraagt dus zeker de nodige aandacht. Ik onderschrijf daarmee uw zorgen. De politieke
besluitvorming moet door kunnen gaan.
Het is ook onderdeel van de afweging om zo snel mogelijk te zorgen voor een zorgvuldige
inwerkingtreding: met afspraken over het bij de tijd houden van de systemen en het kunnen doen
van het afgesproken en benodigde onderhoud en de voorziene afbouw, uitbouw en
doorontwikkeling. Aan het DSO LV zal permanent onderhoud worden uitgevoerd, dit voor het
technisch up-to-date houden. De functionaliteit zal zich in samenspraak met interbestuurlijke
opdrachtgevers blijven ontwikkelingen om de processen te faciliteren, te voldoen aan de technische
eisen en te aan nieuwe wensen die nodig zijn voor de toekomst inclusief politieke besluitvorming
en veranderingen in beleid. Hier is en wordt contractueel in voorzien.
In de voorbereiding op de inwerkingtreding is rekening gehouden met het feit dat er onvoorziene
omstandigheden en situaties kunnen zijn, zoals gebruikelijk is bij nieuwe processen, werkwijze en
IT. Zoals aangegeven zal niet alles in één keer goed gaan. In mijn brieven van 14 oktober 2022 en
29 november 2022108 heb ik de extra aandacht voor een versterkte serviceketen,
calamiteitenmanagement, extra ondersteuning voor bevoegde gezagen aangegeven en het tot
zeker anderhalf jaar na inwerkingtreding nog voort laten bestaan van de organisatie Aan de Slag
blijft. Zo wordt gezorgd voor een stapsgewijze overdracht van programmamanagement naar de lijn
mede op basis van de opgedane ervaringen.

7.3.

In het advies van het Adviescollege IC-toetsing van 10 oktober 2022 is het volgende opgenomen
over de juridische houdbaarheid van omgevingsdocumenten wanneer gebruik wordt gemaakt van de
TAM-IMRO: “Sommige geïnterviewde juristen zetten vraagtekens bij de juridische houdbaarheid van
omgevings- documenten op basis van IMRO-TAM’s. Pas na geruime tijd zal hierover duidelijkheid
ontstaan op basis van nog te vormen jurisprudentie.”109 Is de regering bekend met deze zorgen?
Op welke wijze kan de rechtszekerheid van omgevingsdocumenten die met de TAM-IMRO worden
vastgesteld, vergroot worden?
Ja, deze zorgen zijn bekend. In overleg met planjuristen van gemeenten is gebleken dat deze
zorgen vooral voortkwamen uit het idee dat er geen regeling zou zijn getroffen voor het in
afwijking van de geldende standaarden kunnen publiceren van wijzingen van een Omgevingsplan.
Het Besluit elektronische publicaties voorziet echter in een tijdelijke overgangsrechtelijke regeling
om een besluit te kunnen publiceren met de IMRO-standaarden. Daarmee bestaat er een heldere
regeling die, zonder dat jurisprudentie hoeft te worden afgewacht, duidelijkheid biedt dat het na
inwerkingtreding van de Omgevingswet mogelijk is om besluiten te publiceren met IMRO-TAM.

7.4.

Eerder gaf de regering bij brief van 15 januari 2021 het volgende aan: “Aansluiting op het DSO is
van groot belang. Het DSO is als stelsel onlosmakelijk verbonden met de Omgevingswet. Zonder
een goede digitale voorziening bij inwerkingtreding kunnen wettelijk noodzakelijke processen niet
goed worden ondersteund en zullen de voordelen van de Omgevingswet voor burgers en bedrijven
minder groot zijn”.110 In de brief van 14 oktober jongstleden schrijft de regering het volgende “Mijn
eigen waarneming en die van de medeoverheden is dat we op de drempel staan van de introductie

108

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 8.
110
Kamerstukken I 2020/21, 33 118 / 34 986, BQ, p. 18.
109

31

van een werkend digitaal systeem dat de voordelen van de Omgevingswet binnen handbereik
brengt.”111 Is de veronderstelling van de leden van de fractie van GroenLinks juist dat er
onderdelen zijn die niet in het basisniveau zitten, maar die wel noodzakelijk zijn voor volledige
ondersteuning van de Omgevingswet? Zo ja, onderschrijft de regering dat het goed werken van
alle functionaliteiten die bij het basisniveau horen, daarmee de minimale voorwaarde voor
inwerkingtreding is en een verdere gefaseerde invoering van dit basisniveau dus geen optie is?
Het is juist dat er onderdelen zijn die niet in het basisniveau van het DSO-LV zitten, maar die wel
noodzakelijk zijn voor volledige ondersteuning van de Omgevingswet. Dit is bijvoorbeeld het geval voor
het kunnen tonen van kennisgevingen van buitenplanse omgevingsplanactiviteiten in de Viewer Regels
op de Kaart. Deze zat niet in het basisniveau, maar bleek wel nodig voor inwerkingtreding. Daarom is
deze functionaliteit als eerste uitbouwfunctionaliteit van DSO-LV naar voren geprioriteerd, en, zoals u
weet, inmiddels gerealiseerd.
Het is niet zo dat het goed werken van alle functionaliteiten die bij het basisniveau horen randvoorwaardelijk is voor inwerkingtreding van de Omgevingswet. Het basisniveau is in 2017 vastgesteld
op basis van de inzichten die er toen leefden. Sedertdien is geconstateerd dat sommige onderdelen in
het basisniveau toch konden wachten tot na inwerkingtreding, zoals het kunnen verwerken van
geobestanden die zijn aangeleverd conform het ETRS89 coördinatenstelsel. En er is ook geconstateerd
dat sommige onderdelen die niet in het basisniveau zaten toch nodig waren voor inwerkingtreding,
zoals voormelde kennisgeving van de buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Dit komt naar voren op
basis van voortschrijdend inzicht en wordt interbestuurlijk afgestemd. In de diverse aan uw Kamer
gestuurde brieven heb ik u geïnformeerd over de functionaliteiten die nodig zijn in DSO-LV bij
inwerkingtreding en de onderdelen van het basisniveau die na inwerkingtreding gerealiseerd gaan
worden. Zoals aangegeven in vraag 1.3 is de stabiliseringsperiode van het DSO-LV ingegaan.
Interbestuurlijk is en wordt er gezamenlijk geprioriteerd op basis van de opgedane ervaringen en
inzichten van de betrokken experts.
7.5.

Gelet op de maatschappelijke baten van het DSO die vooral in het zogenoemde ‘scenario 3’ worden
gerealiseerd, ligt er al een agenda tot uitbouw en doorontwikkeling van het DSO en is er al zicht op
wanneer scenario 3 gerealiseerd wordt?
Het scenario 3 – ook wel de Bestuurlijke agenda Uitbouw DSO-LV - waar u op doelt, gaat onder
andere over het ontsluiten van overige informatie van de fysieke leefomgeving. De gezamenlijke
bestuurlijke ambitie is om het DSO stapsgewijs verder uit te breiden met onderdelen die de baten
van het DSO voor burgers, bedrijven en overheden en het gebruikersgemak verder vergroten
onder de noemer ‘uitbouw’. In 2019 bent u geïnformeerd over de interbestuurlijk agenda Uitbouw
onder de beheerovereenkomst zoals gepubliceerd in de Staatscourant.112 De interbestuurlijke
agenda vult scenario 3 concreet in.
In de interbestuurlijke agenda Uitbouw DSO-LV wordt het SAFe raamwerk geïntroduceerd als
manier om de elementen van de uitbouw van DSO te realiseren. In SAFe wordt dit ‘Lean Portfolio
Management’ genoemd. Het portfolioproces moet leiden tot maximale waardetoevoeging en moet
transparante en gedragen prioriteitstelling faciliteren. Het portfolioproces bestaat zodoende uit een
aantal gestandaardiseerde fases met aan te leveren informatie en vooraf gestelde criteria waaraan
getoetst wordt. Gedurende deze stapsgewijze aanpak zal ik dit samen met de medeoverheden en
Rijkspartijen in de gaten houden, zodat de bestuurlijke ambitie uit de visie en uitbouwagenda in
zicht blijft. Dit met inachtneming van de eerste focus op implementatie en afbouw.

8.

Overige vragen
Tot slot hebben de leden van de fractie van GroenLinks nog de volgende, algemene, vragen. In de

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, p. 2.
Kamerstukken II 2019/20, 33 118, nr. 116, Bijlage Beheerovereenkomst Digitaal Stelsel Omgevingswet Landelijke
voorziening (2019).
111
112

32

brief van de regering van 27 september 2022113 aan de Tweede Kamer lezen de leden van de
fractie van GroenLinks dat er momenteel gewerkt wordt aan instructieregels onder de
Omgevingswet. Dit betreft zowel regels om zoveel mogelijk zon op daken en andere objecten te
realiseren als regels die meer sturend zouden kunnen zijn op de locatie van de opwek van
zonnestroom in lijn met de Voorkeursvolgorde Zon waarbij de regering landbouw- en
natuurgronden zo veel mogelijk wil ontzien.114 De leden van de fractie van GroenLinks merken in
dit kader op dat de eerste onderdelen van de Omgevingswet en de onderliggende besluiten al in de
jaren 2016 en 2018 zijn vastgesteld. Tevens is er inmiddels ook een luide roep te horen om meer
Rijksregie en een integrale aanpak van de opgaven waar wij nu voor staan.
8.1.

Deelt de regering de mening van de leden van de fractie van GroenLinks dat inhoudelijke
aanpassingen van de reeds vastgestelde regels, bijvoorbeeld ter versterking van de regierol van
het Rijk ― door bijvoorbeeld voorkeursvolgorden in de besluiten op te nemen of de aanvullende ‘zon
op dak’ regels ― ook geregeld kan worden voor inwerkingtreding van de Omgevingswet, zodat er
geen tijd verloren gaat? Kan de regering dit toelichten?
Het stelsel van de Omgevingswet is een levend stelsel. Inhoudelijk aanpassen van het
omgevingsrecht, waaronder de regelgeving onder de Omgevingswet, is een continu proces. Sinds
de publicatie van het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit bouwwerken leefomgeving, het
Besluit kwaliteit leefomgeving en het Omgevingsbesluit in 2018 en het Invoeringsbesluit
Omgevingswet in 2020 zijn er 29 wijzigingen van AMvB’s en 23 wijzigingen van ministeriële
regelingen onder de Omgevingswet gepubliceerd.115 De meeste van die wijzigingen betreffen de
bouwregelgeving in het Besluit bouwwerken leefomgeving en de milieuregelgeving in het Besluit
activiteiten leefomgeving. Diverse wijzigingen dienen ter implementatie van EU-richtlijnen. Op die
manier is ervoor gezorgd dat het stelsel actueel is op het moment van inwerkingtreding.
Het inbouwen van de regelgeving ter versterking van de regierol in het stelsel van de
Omgevingswet, zoals de voorgenomen regelgeving waar de leden op doelen116, doorloopt een
zorgvuldig proces dat start met ambtelijke voorbereiding met soms extern onderzoek, afstemming
met belanghebbenden inclusief de andere bestuurslagen, internetconsultatie, voorhang bij beide
Kamers van het parlement, advisering door de Afdeling advisering van de Raad van State en tot
slot vaststelling en publicatie.
De doorlooptijd daarvan maakt dat het niet mogelijk is om wetgevingstrajecten die eerder dit jaar
zijn opgestart naar aanleiding van het regeerakkoord, waaronder het genoemde voorbeeld, af te
ronden voor de geplande inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet. Dat is ook niet nodig. De
inwerkingtreding van wijzigingen kan per traject op maat worden bepaald.
Wel raakt de voortdurende onzekerheid over de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet ook
dit soort wijzigingen van regelgeving. Zolang die datum niet vaststaat, is het vaak nodig om
regelgeving vorm te geven als ‘dubbelbesluit’, waarmee zowel de huidige regelgeving als de
regelgeving onder de Omgevingswet wordt gewijzigd. Dat leidt tot dubbel werk voor alle
betrokkenen en daarmee gaat juist tijd verloren. Enkele wijzigingen van regelgeving zijn
afhankelijk van de nieuwe mogelijkheden die de Omgevingswet biedt. Die wijzigingen worden
geënt op het nieuwe stelsel. Vormgeven als ‘dubbelbesluit’ is onmogelijk als de huidige wetten
daarvoor niet de grondslag of instrumenten bieden. Een voorbeeld hiervan is de voorgenomen
wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving en het Omgevingsbesluit in verband met het
beperken van emissies van kooldioxide door werkgebonden personenmobiliteit117 waarvan de
voorhangprocedure in uw Kamer inmiddels is afgerond.

8.2.

Wordt er op meer onderwerpen gewerkt aan inhoudelijke wijzigingen van de Omgevingswetbesluiten? Zo ja, welke onderwerpen zijn dat en wat is de planning daarvan?

Kamerstukken II 2022/23, 32 813, nr. 1107.
Kamerstukken II 2022/23. 32 813, nr. 1046, TK1107, p. 2.
115
Stand 21 november 2022.
116
Kamerstukken II 2021/2022, 32 813, nr. 1046.
117
Kamerstukken I 2021/22, 32 813, AF.
113
114

33

Er wordt op tal van onderwerpen gewerkt aan beleid met betrekking tot de fysieke leefomgeving
dat kan leiden tot wijziging van de vier algemene maatregelen van bestuur van de Omgevingswet.
Het gaat met name om klimaatbeleid, (woning)bouwbeleid, milieubeleid, waterbeleid, natuurbeleid
en om uitvoering van Europese regelgeving op deze terreinen. Niet elk beleidsvoornemen leidt
echter tot regelgeving. Soms wordt bijvoorbeeld na toepassing van het Integraal Afwegingskader
(IAK) voor beleid en regelgeving118 besloten dat regelgeving niet het geëigende instrument is voor
het bereiken van een beleidsdoel. Voor de volgende wijzigingen van de vier algemene maatregelen
van bestuur onder de Omgevingswet is inmiddels een formele procedure opgestart.119 De
inwerkingtreding van het stelsel van de Omgevingswet is hiervan niet afhankelijk. Daarvoor is de
benodigde regelgeving reeds afgerond. Wel zullen, waar dat mogelijk en efficiënt is, wijzigingen
deels gelijk met de Omgevingswet in werking treden.
In de afrondende fase (inclusief advisering door de Afdeling advisering van de Raad van State):
Wijziging Bouwbesluit en Besluit bouwwerken leefomgeving in verband met de implementatie
van de Verordening markttoezicht (verordening 2019/1020). Omdat op 1 november 2022 het
voorstel voor de Wet uitvoering markttoezichtverordening120 is aangenomen door uw Kamer,
zal inwerkingtreding nog onder huidig recht plaatsvinden, met wijziging van de regelgeving
onder de Omgevingswet vanaf inwerking van de wet.
Wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving in verband met de periodieke beoordeling
van gebouwen, de aanscherping van de schileisen van tijdelijke woningen en enkele andere
wijzigingen121. Inwerkingtreding is voorzien tegelijk met de Omgevingswet.
Wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving in verband met de uitvoering van het
zevende Actieprogramma Nitraatrichtlijn en enkele andere wijzigingen van
wetgevingstechnische aard122. Inwerkingtreding is voorzien tegelijk met de Omgevingswet.
Wijziging van het Waterbesluit en het Omgevingsbesluit in verband met de overdracht van
areaal, het Besluit kwaliteit leefomgeving in verband met actualisatie van de indicatoren voor
de goede ecologische waterkwaliteit alsmede het Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet.
Inwerkingtreding is voorzien onder huidig recht, met wijziging van de regelgeving onder de
Omgevingswet vanaf inwerkingtreding van de wet.
In voorhang bij het parlement:
Wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving en het Omgevingsbesluit in verband met het
beperken van emissies van kooldioxide door werkgebonden personenmobiliteit.123
Inwerkingtreding is voorzien tegelijk met de Omgevingswet.
Wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving in verband met duurzaam gebruik van
daken.124 Ik bericht u binnenkort over het vervolg van dit project.
Wijziging Besluit algemene regels ruimtelijke ordening en Besluit kwaliteit leefomgeving in
verband met instructieregels voor hyperscale datacentra.125 Inwerkingtreding gebeurt zo
mogelijk nog voor inwerkingtreding van de Omgevingswet.
Wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit kwaliteit leefomgeving in
verband met de actualisatie van de energiebesparingsplicht voor milieubelastende
activiteiten.126 Inwerkingtreding is voorzien tegelijk met de Omgevingswet.
Wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving in verband met de actualisatie van de
energiebesparingsplicht voor utiliteitsgebouwen en enkele andere wijzigingen.127
Inwerkingtreding is voorzien tegelijk met de Omgevingswet.
Wijziging van het Arbeidsomstandighedenbesluit in verband met de modernisering van het
asbeststelsel alsmede enkele technische wijzigingen van het Asbestverwijderingsbesluit 2005
https://www.kcbr.nl/beleid-en-regelgeving-ontwikkelen/integraal-afwegingskader-voor-beleid-en-regelgeving .
Een actueel overzicht wordt bijgehouden op: https://iplo.nl/regelgeving/omgevingswet/wijzigingen-omgevingsbesluit-bklbal-bbl/.
120
Kamerstukken I 2022/23, 36.093, nr. 5, item 7.
121
Kamerstukken II 2021/22, 28 325, nr. 239.
122
Kamerstukken II 2021/22, 33 037, nr. 456.
123
Kamerstukken I 2021/22, 32 813, AF.
124
Kamerstukken II 2021/22, 33 118, nr. 200.
125
Kamerstukken I 2021/22, 32 813, AI.
126
Kamerstukken II 2022/23, 30 196, nr. 801.
127
Kamerstukken II 2022/23, 28 325, nr. 244.
118
119

34

-

-

en het Besluit bouwwerken leefomgeving.128 De inwerkingtreding is afhankelijk van een nog te
ontwikkelen beoordelingsinstrument.
Wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving en het Omgevingsbesluit in verband met de
verzegeling van de afvoerleiding van een toilet op een pleziervaartuig.129 Inwerkingtreding
gebeurt niet voor 1 januari 2026.
Uitvoeringsbesluit verordening hergebruik afvalwater. Inwerkingtreding is voorzien tegelijk met
de Europese verordening op 26 juni 2023, onder huidig recht, met wijziging van de regelgeving
onder de Omgevingswet vanaf inwerkingtreding van de wet.130

Internetconsultatie afgerond:
Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie. Dit besluit is verbonden aan een wijziging
van de Gaswet en de Omgevingswet waarover zeer recent advies is ontvangen van de Afdeling
advisering van de Raad van State. Inwerkingtreding is daarmee afhankelijk van de
wetsbehandeling.
Verzamelbesluit Omgevingswet 2023. Inwerkingtreding zo mogelijk tegelijk met de
Omgevingswet.
-

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van het besluit van de regering tot
uitstel van de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Deze leden wensen de regering hierover de
volgende vragen te stellen.
1.

Algemeen

De minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening begon na zijn benoeming optimistisch
aan de implementatie van de Omgevingswet. De leden van de fractie van de PvdA roepen daarbij de
uitspraak “de Omgevingswet is een zegen voor de mensheid” in herinnering. Inmiddels heeft de regering de inwerkingtreding van de Omgevingswet twee keer, op het laatste moment, alsnog
uitgesteld. Dit betekent dat de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet inmiddels in totaal
zes keer is uitgesteld; van het jaar 2017 naar het jaar 2019, naar 1 januari 2021, naar 1 januari
2022, naar 1 juli 2022, naar 1 januari 2023 en nu laatstelijk naar 1 juli 2023.
De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering op welke wijze, op weg naar de nieuwe
datum voor inwerkingtreding van de Omgevingswet van 1 juli 2023, een verder uitstel van
inwerkingtreding voorkomen wordt. Hoe reflecteert de regering op haar inschattingsvermogen en
dat van de bestuurlijke partners? Kan het wellicht zijn dat de onderliggende probleemanalyses niet
kloppen? Waarom anders wordt steeds opnieuw de geplande datum van inwerkingtreding van de
Omgevingswet op het laatste moment uitgesteld, zo vragen deze leden. De leden van de fractie
van de PvdA ontvangen graag een serieuze reflectie hierop van de regering.
Dit is inderdaad een belangrijke vraag. Dit hangt samen met het grote verandertraject van het
nieuwe stelsel en de vele afhankelijkheden en belangen die spelen bij de veelheid aan betrokken
partijen. Naast de brief van 14 oktober 2022131 waarin ik de dilemma’s schets en mijn brief van 29
november 2022132 over IKT3 en het vervolgproces heb ik hierboven op pagina 2, 3 en 4 hierop
mijn reflectie gegeven.
De leden van de fractie van de PvdA hebben zorgen over de personele, juridische, organisatorische
en technische risico’s van de TAM’s. Ook leven er bij deze leden zorgen over de effecten van de
TAM’s op de gebruikersvriendelijkheid van het DSO-LV. De leden van de fractie van de PvdA wijzen
in dit kader op de volgende passages uit het advies van 10 oktober jongstleden van het
Adviescollege ICT-toetsing: “De Tijdelijke Alternatieve Maatregelen (TAM’s) verlagen weliswaar de
Kamerstukken II 2022/23, 25 834, nr. 189.
Kamerstukken II 2022/23, 31 409, nr. 368.
130
Kamerstukken II 2022/23, 33 118, nr. 239.
131
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK.
132
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
128
129

35

risico’s van de inwerkingtreding maar introduceren ook extra complexiteit”133 en “Het op brede
schaal inzetten van IMRO-TAM’s gaat ten koste van de gebruiksvriendelijkheid, begrijpelijkheid en
bruikbaarheid voor burgers en bedrijven”.134 De leden van de fractie van de PvdA vragen de
regering in hoeverre de TAM’s reële alternatieven zijn gelet op de voormelde risico’s. Graag
ontvangen deze leden een reflectie van de regering hierop. Daarnaast ontvangen deze leden graag
een duiding van de regering van de juridische risico’s die zij in dit kader voorziet en hoe deze
opgelost kunnen worden.
Het beeld wat de PvdA schetst, herken ik maar zeer ten dele. Het klopt dat het gebruik van TAM op
basis van IMRO leidt tot een minder gebruiksvriendelijk DSO dan wanneer iedereen met STOPTPOD zou werken. Plannen op basis van IMRO kunnen niet op de nieuwe wijzen doorzocht en
gefilterd worden die in de Viewer Regels op de Kaart mogelijk zijn. Ook kunnen er technisch geen
toepasbare regels aan gekoppeld worden in het omgevingsloket. Daarom ontraden wij het gebruik
van TAM op basis van IMRO in situaties waarin het ook goed mogelijk is het hoofdspoor op basis
van STOP-TPOD te volgen. Dit is een bewuste keuze geweest: de TAM’s zijn met opzet
minimalistisch ingestoken. Ze zijn bedoeld om als terugvaloptie te dienen voor het geval het
hoofdspoor om wat voor reden dan ook niet gebruikt kan worden. Zo kan urgente planvorming
toch doorgaan en kunnen bevoegde overheden toch aan hun wettelijke verplichtingen voldoen. De
TAM’s zijn ook een vangnet om de implementatielasten voor de overheden die er gebruik van
maken laag te houden.
Het gebruik van TAM IMRO leidt niet tot extra technische complexiteit in DSO-LV. Deze conclusie
van AcICT berust op een misverstand, zoals ik ook in mijn beleidsreactie op het AcICT-advies heb
vermeld135 en hierboven heb aangegeven in mijn reactie op vraag 2.1 van de GroenLinks-fractie.
De TAM IMRO werken op basis van de huidige techniek, er is geen extra functionaliteit binnen
DSO-LV voor ontwikkeld. Het DSO wordt niet op een andere manier technisch complexer. Tot en
met 2029 moet het DSO-LV in ieder geval de nog geldende IMRO-content kunnen tonen.
Voor een duiding van de juridische risico’s verwijs ik naar mijn eerdere antwoorden op de vragen
van de GroenLinks-fractie.136
Het Adviescollege ICT-toetsing adviseert in zijn laatste advies van 10 oktober 2022 daarnaast om de
centrale regie op de inzet van TAM’s te versterken.137 Deze leden vragen de regering hoe zij
hieraan invulling gaat geven.
Het advies van het adviescollege over de inrichting van - advisering over - en ondersteuning bij de
TAM is overgenomen. Wekelijks vindt in een Werkgroep TAM afstemming plaats tussen het
programma, de koepels en Rijkspartijen. Per TAM wordt de passende dienstverlening beschikbaar
gemaakt. Dit wordt duidelijk uit de onderstaande punten, waarbij ik erop wijs dat dit deel van de
producten en activiteiten is:
1. De VNG heeft een zogenaamde bijsluiter opgesteld voor het gebruik van de TAM IMRO
omgevingsplan en voorbereidingsbesluit voor gemeenten.
2. Op de Website van Aan de Slag met de Omgevingswet is de pagina over de TAM aangevuld
met de nieuwe TAM voor provincies.
3. Samen met Kennislab Omgevingswet is door VNG, Aan de Slag en Geonovum een Webinar
georganiseerd over gebiedsontwikkelingen en de Omgevingswet, waarin ook het TAM-IMRO
omgevingsplan en het gebruik ervan werd toegelicht.
4. De communicatie en ondersteuning van de TAM voor specifiek provincies door IPO, samen met
het programma en Geonovum worden verder ingericht.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 1.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 8.
135
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage 2.
136
Zie vraag 7.3
137
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 9.
133
134

36

5.

Intern wordt ongeveer elke twee weken een statusoverzicht realisatie TAM verspreid met
daarin de laatste ontwikkelingen met betrekking tot de TAM.

De Vereniging van Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen (NEPROM) heeft in haar brief
van 28 september 2022 aan de Eerste Kamer gepleit voor een uitstel van de inwerkingtreding van
de Omgevingswet van twee jaar.138 De NEPROM draagt daarvoor als reden aan het gegeven dat er
momenteel diverse problemen spelen rond bouwprojecten, zoals het gebrek aan ambtelijke
capaciteit bij gemeenten, de stikstofproblematiek en diverse kostenstijgingen. Er is sprake van een
stapeling van knelpunten. Graag ontvangen de leden van de fractie van de PvdA een reflectie van
de regering op deze zienswijze. Deelt de regering de door de NEPROM geuite de zorgen en kan zij
zich vinden in haar analyse? Zo nee, waarom niet?
De regering herkent de analyse van de NEPROM. Het bepalen van een moment van invoering van
het stelsel van de Omgevingswet brengt de nodige dilemma’s met zich mee. Dat zou ook gelden als
de wet twee jaar wordt uitgesteld. Veel partijen bereiden zich intensief voor op de
inwerkingtreding. Langdurig uitstel leidt tot extra kosten en brengt de voordelen die de
Omgevingswet biedt voor gebiedsontwikkeling verder weg. Het gaat er om dat invoering
verantwoord kan geschieden.139
2.

Indringend Ketentesten Fase 1 en 2

De regering heeft in antwoord op eerder door de leden van de fractie van de PvdA gestelde vragen
aangegeven dat de aanbeveling van het Adviescollege ICT-toetsing, in het advies van 14 februari
2022140, over het gestructureerd en indringend testen van het DSO zijn overgenomen bij het
Indringend Ketentesten. Inmiddels blijkt uit het recente rapport van het Adviescollege ICT-toetsing
van 10 oktober 2022 dat het Adviescollege concludeert dat het indringend ketentesten in Fase 1 en
Fase 2 niet is ingevuld zoals beschreven in zijn eerdere advies en met onvoldoende kwaliteit is
uitgevoerd.141 Graag ontvangen de leden van de fractie van de PvdA een reflectie van de regering
op deze verschillende zienswijzen.
Zoals bij u bekend, heb ik op basis van het recentste advies geconstateerd dat de IKT-conclusies
door de gevolgde werkwijze voor AcICT onvoldoende zekerheden bieden om op het moment van
toetsing te kunnen stellen dat de stabiliteit, betrouwbaarheid en technische werking van de DSOketen zijn vastgesteld.142 Het kunnen vaststellen hiervan hangt samen met de zienswijze over hoe
een dergelijk aanvullend zwaar testtraject vormgegeven zou moeten worden en wat nodig is voor
het vaststellen. Om te zorgen dat er meer duidelijkheid en zekerheid is worden de recentste
adviezen van AcICT opgevolgd. In de beantwoording van de vragen van uw Kamer bij brief van 29
november 2022 heb ik de te volgen werkwijze uiteengezet. Ik ben daarbij uitvoerig ingegaan op dit
onderwerp en maatregelen die zijn getroffen naar aanleiding van het laatste advies van AcICT en
de weerslag die dit heeft op het geheel van testen en ook specifiek op het Indringend Ketentesten
fase 3.
Bij brief van 14 oktober 2022 heeft de regering, in antwoord op eerder door de leden van de fractie
van de PvdA gestelde vragen, toegezegd het plan van aanpak voor het Integraal Ketentesten van 13
april 2022, vastgesteld door het Opdracht gevend Beraad Beheer DSO-LV na anonimiseren van
persoonsgegevens, met de Kamer te delen.143 Wanneer kan de Kamer dit plan van aanpak
tegemoet zien?
In december verstrek ik u vertrouwelijk deze stukken.

Raadpleegbaar via: https://www.neprom.nl/Downloads/brieven/20220928%20-%20Brief%20Eerste%20Kamer%20%20uitstel%20Omgevingswet.pdf.
139
Kamerstukken I 2021/22, 33 118 / 34 986, EP, Kamerstukken I 2021/22, 33 118 / 34 986, EK.
140
Kamerstukken I 2021/22, 33 118 / 34 986, DF, bijlage, p 4.
141
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 4.
142
Kamerstukken I 2022/2023, 33 118 / 34 986 EK; Kamerstukken I 2022/2023, 33.118 / 34.986 EK, bijlage 2;
Kamerstukken I 2022/2023, 33 118 / 34 986 EK, bijlage 3.
143
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 18.
138

37

Daarnaast heeft de regering, in antwoord op eerder door de leden van de fractie van de PvdA gestelde vragen, bij brief van 4 oktober 2022 aan de Kamer toegezegd om de teststrategie na
anonimisering van persoonsgegevens met de Kamer te delen.144 Wanneer kan de Kamer dit stuk
tegemoet zien?
In december verstrek ik u vertrouwelijk deze stukken.
De leden van de fractie van de PvdA begrijpen dat aan de bevindingen die blijken vanuit het project
Indringend Ketentesten Fase 1 en Fase 2 een prioriteit wordt toegekend, waarbij onderscheid wordt
gemaakt in de volgende categorieën:
Prioriteit 1: Een onderdeel van de gehele keten werkt niet, waardoor de dienstverlening naar
alle gezagen (of een specifieke groep) niet werkt.
Prioriteit 2: Alle onderdelen van de gehele keten werken, maar één gezag of een kleine groep
gezagen ondervindt een belemmerende/blokkerende verstoring t.a.v. de functionaliteit.
Prioriteit 3: Er is een bevinding geconstateerd, maar de gebruiker kan functioneel wel verder
(er is bijv. een workaround beschikbaar, of een stap kan worden overgeslagen).
Prioriteit 4: Er is geen belemmerende bevinding geconstateerd en de testuitvoering kan
vervolgd worden.
Nog niet toegekend: er is nog geen prioriteit bepaald.
De leden van de fractie van de PvdA wijzen erop dat het belangrijk is dat over de betekenis van
deze categorieën duidelijk bestaat op het moment dat de resultaten van het Indringend
Ketentesten Fase 1, Fase 2 en Fase 3 worden beoordeeld. Deze leden hebben hierover de volgende
vragen voor de regering.
2.1.

De termen ‘bevindingen’ en ‘verstoringen’ worden beide gebruikt. Wat wordt hiermee bedoeld?
Is er een verschil tussen deze begrippen?

De term verstoring: een verstoring – die bijvoorbeeld bij ILPO gemeld wordt - geeft aan dat een
bestaande functionaliteit niet (goed) werkt.
De term bevinding wordt gebruikt in het IKT-testproces. Het IKT-testproces is zo ingericht, dat de
melder een onderscheid maakt tussen ‘bevindingen’ en ‘wensen’. Een ‘bevinding’ is een melding die
binnenkomt van iets dat anders blijkt te zijn dan verwacht. Elke melding wordt naar prioriteit
geclassificeerd.
2.2

Wat is precies de betekenis van deze prioriteitsindeling? Graag ontvangen deze leden specifiek
een toelichting op de relatie met de beoordeling van de stabiliteit, betrouwbaarheid en
functionaliteit van het DSO-LV.

De melder is hier het bevoegd gezag, in overeenstemming met de tester die de desbetreffende test
begeleidt. Op het meldingsformulier geeft de melder aan wat naar zijn of haar mening de prioriteit
zou moeten zijn. Op basis hiervan vindt in het dagelijkse bevindingenoverleg het prioriteren plaats,
waarbij de prioriteit (van afhandeling) de volgende classificatie heeft:
1.
2.
3.
4.
2.3

Een onderdeel van de gehele keten werkt niet, waardoor de dienstverlening naar alle gezagen
(of een specifieke groep) niet werkt.
Alle onderdelen van de gehele keten werken, maar één, of een kleine groep gezagen
ondervindt een blokkerende verstoring.
Er is een fout geconstateerd, maar er is een work-a-round beschikbaar.
Er is geen fout geconstateerd en de testuitvoering kan vervolgd worden.

Wie bepaalt of een bevinding prioriteit 1, 2, 3 of 4 krijgt?
Zie het antwoord op vraag 2.2 van de leden van de PvdA-fractie.

2.4
144

Wat is het verschil tussen een ‘belemmerende’ en ‘blokkerende’ verstoring?

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 18.

38

Alle bevindingen met prioriteit 1 zijn blokkerend. Dat betekent dat een onderdeel van de keten niet
werkt. Alle bevindingen met prioriteit 2 zijn belemmerend. Dat betekent dat alle onderdelen van de
gehele keten werken, maar één of een kleine groep gezagen een blokkerende verstoring
ondervindt. Zie voor eenzelfde toelichting op zowel prioriteit 1 en 2 bevindingen het antwoord op
vraag 2.2.
2.5

Zijn alle constateringen die onder prioriteit 1 vallen ‘blokkerend’ van aard?

Zie ook antwoord op vraag 2.1. Bevindingen met prioriteit 1 zijn blokkerend voor het betreffende
onderdeel of onderdelen van de keten. Dit betekent dat de dienstverlening naar alle bevoegde
gezagen (of een specifieke groep) niet werkt.
2.6

Wat is het gevolg van een belemmerende verstoring op het oordeel over de stabiliteit,
betrouwbaarheid en functionaliteit van het DSO-LV?

Belemmerende verstoringen worden gewoonlijk snel opgelost. Hierdoor zijn er geen langdurige
gevolgen. Een verstoring heeft niet een directe relatie met stabiliteit, betrouwbaarheid en
functionaliteit van het DSO-LV. Een verstoring kan er wel tijdelijk invloed op hebben. Dat is
gebruikelijk in eigenlijk alle IT-systemen waarmee gewerkt wordt.
2.7

Wat is het gevolg van een ‘blokkerende verstoring’ op het oordeel over de stabiliteit, betrouwbaarheid en functionaliteit van het DSO-LV?

Blokkerend betekent dat er tijdelijk geheel of gedeeltelijk niet gewerkt kan worden met een
systeem. Dat is ook gebruikelijk maar komt in de praktijk weinig tot zeer weinig en bij goed
onderhoud steeds minder voor.
In de Rapportage Indringend Ketentesten Fase 2 wordt gesproken over enkele bevindingen met
“hoge prioriteit”. Hierover hebben de leden van de PvdA-fractie de volgende vragen.
2.8

Wat betekent ‘hoge prioriteit’? Is dat gelijk aan prioriteit 1?

Bevindingen die door de melder geclassificeerd worden als hoog corresponderen met prioriteit 1 of
2 bij de afhandeling van deze prioriteit.
2.9

Zijn deze bevindingen met hoge prioriteit allemaal opgelost?
Het oplossen van bevindingen is een continu proces. Ten tijde van het opstellen van de Rapportage
Indringend Keten Testen Fase 2 waren er 115 bevindingen met prioriteit 2, waarvan er toen 31
afgehandeld waren. 64 bevindingen waren er toen in behandeling. Huidige stand van zaken is dat
er inmiddels 127 bevindingen zijn met prioriteit 2. Daarvan zijn er intussen 85 afgehandeld. 42
Bevindingen zitten in het afhandelingsproces.
De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering of er een actueel overzicht beschikbaar is
met alle openstaande prioriteiten. Deze leden achten het relevant om kennis te nemen van dit overzicht ter voorbereiding op het plenair debat over het ontwerp-KB met de invoeringsdatum van 1 juli
2023. Indien dit overzicht beschikbaar is, is de regering bereid om dit overzicht te delen met de
Kamer?
Naast de actuele stand van zaken die wordt geplaatst op de website van het interbestuurlijke
programma Aan de Slag145 stuur ik u in januari 2023 een voortgangsbrief. In deze brief ga ik in op
de uitkomsten van IKT3. In de bijlage bij deze brief zal ik net als voorgaande keren een analyse
opnemen van de ontvangen bevindingen en de wijze van afhandeling. Daarmee heeft u voor het
debat een actueel overzicht van de hoofdlijnen.

145

https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/indringend-ketentesten/.

39

In de rapportage Indringend Ketentesten Fase 2 wordt vermeld dat de zogenaamde ‘known issues’
niet worden getest.146 Hierover hebben de leden van de PvdA-fractie de volgende vragen.
2.10 Wat betekent dit voor de kwaliteit van het Indringend Ketentesten dat deze ‘known issues’ uit
de testopzet zijn gelaten?
Known issues zijn ‘bekende fouten’ waarin principe door de gebruiker omheen gewerkt kan
worden. Uiteraard is het de doelstelling van de beheerder van een informatiesysteem om deze
known issues om op te lossen, met een prioriteit, afhankelijk van hoe belemmerend deze
worden ervaren door de gebruiker. Het weglaten van de ‘known issues’ uit de testopzet heeft
geen negatief effect op de kwaliteit van het Indringend Ketentesten. Wel kan het zijn, dat het
oplossen van een ‘known issue’, aanleiding kan zijn om een IKT-test nogmaals uit te voeren.
2.11 Bevinden zich tussen deze ‘known issues’ bevindingen die belemmerend dan wel blokkerend
zijn?
De known-issues lijst voor DSO-LV is te vinden op de website van het Informatiepunt
Leefomgeving.147 Deze lijst continu bijgewerkt. Voor de testuitvoering van IKT, zijn er geen
‘known issues’ die belemmerend dan wel blokkerend zijn. Wel is er in een oplossing aangebracht
voor een gesignaleerd issue inzake de Justitie Berichten Service (JUBES).

De leden van de fractie van de PvdA verwijzen naar de volgende passage in het laatste advies van
het Adviescollege ICT-toetsing van 10 oktober 2022: “In de totaal aangeleverde 489 IKTbevindingen zitten 119 bevindingen met prioriteit één of twee. De vier bevindingen met prioriteit
één hebben de status afgehandeld. Van de bevindingen met prioriteit twee heeft circa 70% nog niet
de status afgehandeld”.148 Deze leden stellen de regering naar aanleiding hiervan de volgende
vragen.
2.12 Kan de regering een nadere duiding geven aan deze cijfers?

Voor een nadere duiding aan bovenstaande cijfers verwijs ik u naar het antwoord op vraag 2.9.
2.13 Wat betekenen zoveel onopgeloste bevindingen met prioriteit 2 voor de stabiliteit, betrouwbaarheid en functionaliteit van het DSO-LV?

Als bevindingen een significante impact hebben op stabiliteit, betrouwbaarheid en functionaliteit
dan worden zij geclassificeerd als prioriteit 1. Bevindingen van prioriteit 2 worden als volgt
gedefinieerd (zie ook het antwoord op vraag 2.2): alle onderdelen van de gehele keten werken,
maar één of een kleine groep gezagen ondervindt een blokkerende verstoring. Met deze definitie in
beeld heeft dus maar een relatief kleine groep mensen of onderdeel van de keten hier last van.
Wat betreft de stabiliteit en de betrouwbaarheid blijkt uit eerdere ervaringen dat dit soort
bevindingen geen significante impact hebben gehad.
2.14 Hoe lang duurt het om alle bevindingen in voldoende mate af te handelen?

Afhandelen van bevindingen is een continu proces waarbij de snelheid van afhandelen afhankelijk
is van de classificering (gegeven prioriteit) van de bevinding.
Is de functie tijdreizen getest in het Indringend Ketentesten Fase 1 en Fase 2? Zo ja, wat waren
hiervan de resultaten?
Tijdreizen is niet getest in IKT Fase 1 en 2. Dit is meegenomen in IKT Fase 3 (testweek 12). De
functionaliteit van tijdreizen is door een provincie getest middels een mutatie van de
omgevingsverordening. In de viewer Regels op de kaart werkte de functionaliteit nog niet volledig
zoals beoogd. Dit betekent dat momenteel aan de nodige verbetering wordt gewerkt.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4, p. 5.
https://iplo.nl/digitaal-stelsel/storingen-onderhoud-release-informatie/bekende-problemen-known-issues/.
148
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 6.
146
147

40

3. Indringend Ketentesten Fase 3
De leden van de fractie van de PvdA wijzen erop dat de regering schrijft dat zij het Indringend
Ketentesten Fase 3 op korte termijn wil afronden.149 Naar aanleiding hiervan hebben de leden van de
fractie van de PvdA voor de regering de volgende vragen:
3.1

Wanneer is het Indringend Ketentesten Fase 3 gestart? Wanneer eindigt het Indringend
Ketentesten Fase 3?

Het Indringend Keten Testen Fase 3 omvat 7 testrondes (11 t/m 17). IKT-3 is gestart op 26
september 2022 en wordt opgeleverd 20 januari 2023. In het Plan van Aanpak dat gepubliceerd
wordt op de website van Aan de Slag wordt dit nader uiteengezet.
3.2

Is er al een testopzet beschikbaar voor het Indringend Ketentesten Fase 3? Zo ja, is de regering
bereid om deze met de Kamer te delen?

Ja, er is een Plan van Aanpak voor het interbestuurlijke project IKT Fase 3. Daarnaast is er een
pakket van verbetermaatregelen gericht op de overall quality assurance van het DSO (LV en
decentraal). Het Plan van Aanpak en het pakket verbetermaatregelen worden openbaar
beschikbaar door publicatie op de website van Aan de slag.

3.3

Door wie is/wordt deze testopzet van het Indringend Ketentesten Fase 3 vastgesteld?
Het geheel van testen en specifiek de aanpak van IKT Fase 3 heb ik met u gedeeld in mijn brief
van 29 november 2022.150 De testopzet is vastgesteld door de interbestuurlijke stuurgroep IKT en
vervolgens door het Opdracht Gevend Beraad (OGB) IKT.

3.4

De laatste testresultaten op de website dateren van medio oktober 2022; betekent dit dat er
sindsdien niet meer getest wordt?

Er is geen onderbreking geweest van het 2-wekelijkse testritme, zowel niet bij de overgang van
IKT fase 1 naar Fase 2, als van IKT Fase 2 naar Fase 3. De 2-wekelijkse testrondes sluiten aan. Er
is wel enige tijd nodig om – na afronding van de testronde – de testrapportage op te leveren, dit
betekent dat er altijd in ieder geval twee weken nodig zijn voor de verwerking een voor publicatie
op de site plaats kan vinden. Inmiddels zijn de testresultaten van week 13 en week 14 op de
website geplaatst.151
De Kamer heeft de regering bij brief van 1 november 2022152 gevraagd om de Kamer te
informeren over de resultaten van het overleg met het Adviescollege ICT-toetsing over de opzet van
het Indringend Ketentesten Fase 3. De leden van de fractie van de PvdA willen de regering hierbij
verzoeken om, indien aan de orde, nadrukkelijk ook te rapporteren over zaken waar geen
overeenstemming over bestaat met het Adviescollege ICT-toetsing. In de rapportage Indringend
Ketentesten Fase 2 lezen de leden van de fractie van de PvdA dat de resultaten van de testen door
een aantal zaken worden bepaald, waaronder: “1. De functionaliteit van de landelijke voorziening
van DSO. Medio september was nog niet alle benodigde functionaliteit beschikbaar op de
preproductieomgeving; 2. De functionaliteit van de decentrale software. We constateren dat een
aantal softwareleveranciers, m.n. in de planketen, nog aan het ontwikkelen is en dat niet alle

149

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 18.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
151
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/indringend-ketentesten/rapportages-ikttestweken/.
152
Brief van de vaste commissies voor Infrastructuur, Waterstaat en Omgeving en voor Economische Zaken en
Klimaat/Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit gericht aan de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
gedateerd 1 november 2022, met kenmerk 170790.37U.
150

41

functionaliteit voor bevoegd gezagen beschikbaar was in fase 2.”153 Deze leden vragen de regering
of het opheffen van bovengenoemde knelpunten in haar visie een randvoorwaarde is voor het
Indringend Ketentesten Fase 3. Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat betekent dit voor de opzet en
planning van IKT fase 3?
Ik ben in mijn brief van 29 november 2022154 ingegaan op het testen en specifiek op IKT3. In mijn
beantwoording van de vragen van GroenLinks ben ik ingegaan op functionaliteiten.155
Uit de rapportage Indringend Ketentesten Fase 2 volgt ook dat de onderwerpen performance en
beschikbaarheid van het DSO-LV geen onderdeel zijn van het Indringend Ketentesten.156 Verder
lezen de leden van de fractie van de PvdA in deze rapportage het volgende: “In de 10 testweken
zijn regelmatig verstoringen geweest van de beschikbaarheid van de diverse componenten van
DSO-LV die de testuitvoering belemmerden. De oorzaken zijn bij IKT niet altijd bekend. Een grote
verstoring betrof een stroomstoring in een datacentrum”.157 Deze leden vragen de regering of de
performance en beschikbaarheid van het DSO-LV onderdeel is van het Indringend Ketentesten Fase
3? Zo nee, waarom niet?
De performance en beschikbaarheid is geen onderdeel van IKT3. IKT staat voor het indringend
testen van de keten. Performance testen en het testen van de beschikbaarheid van DSO-LV heb ik
uiteengezet in vraag 4.3 en de brief van 29 november 2022.158
De leden van de fractie van de PvdA verwijzen naar de volgende passage in de beleidsreactie op het
Indringend Ketentesten Fase 2:“Zoals aangegeven in de Gezamenlijke route 2022, was nog niet alle
functionaliteit van het DSO-LV en decentrale software beschikbaar ten tijde van IKT-testfase 2 (4
juli t/m 16 september)”159 De leden van de fractie van de PvdA zijn van mening dat de
beschikbaarheid (het opgeleverd zijn) van alle onderdelen voor het IWT-niveau (de benodigde
functionaliteit die nodig is voor inwerkingtreding van de Omgevingswet) in het DSO-LV en de
decentrale software een randvoorwaarde is voor het Indringend Ketentesten Fase 3. Graag
ontvangen deze leden een reflectie van de regering hierop. Deelt de regering deze mening van de
leden van de fractie van de PvdA? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat betekent dit voor de opzet en
de planning van het Indringend Ketentesten Fase 3?
U bent geïnformeerd over de vijf minimumcriteria voor inwerkingtreding.160 Per brief van 7 juli
2021 bent u op hoofdlijnen geïnformeerd over de status van de onderdelen (functionaliteiten) van
de landelijke voorziening DSO (DSO-LV) die daarvoor zijn geïdentificeerd.161 In het stelsel DSO is
het van belang dat één of meerdere leveranciers de bevoegde gezagen kunnen ondersteunen. U
bent ook geïnformeerd over tijdelijke alternatieven maatregelen in het onverhoopte geval dat dit
niet het geval is.162 Inmiddels is de situatie bereikt dat aan alle vijf minimumcriteria voldaan kan
worden.
Het is overigens gebruikelijk in werking te treden met systemen die in ontwikkeling zijn, zodra in
de ontwikkeling een situatie is bereikt waarmee gewerkt kan worden (een zogenaamd minimal
viable product). Niet alle functionaliteiten hoeven direct bij aanvang beschikbaar te zijn, omdat ze
bijvoorbeeld niet direct gebruikt hoeven te worden. Daarnaast kan gewerkt worden met een
Tijdelijke Alternatieve Maatregel. Voor de opzet van IKT3 hoeven daarmee niet alle
functionaliteiten uitputtend opgeleverd te zijn. Indringend ketentesten wordt volgens een agile
aanpak uitgevoerd. Elke twee weken vindt een testronde plaats. Een functionaliteit die eventueel

153

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4, p 5.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
155
Zie vraag 1.1 (p. 5/6), 1.3 (p. 6/7/8), 1.4 (p. 8/9), 2.1 (p. 9/10), 2.7 (p. 14/15), 7.4 (p. 31/32).
156
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4, p 5.
157
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 4, p 16.
158
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
159
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 3, p 2.
160
Kamerstukken I, 2020/21, 33118, BK, Kamerstukken II 2020/21, 33118, nr. 158
161
Kamerstukken I 2020/21, 33 118, CJ., Kamerstukken II 2020/21, 33 118, nr. 193.
162
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/ 34 986, EK, bijlage 1. Kamerstukken I 2021/22, 33118/ 34.986 , CP., Kamerstukken II
2021/22, 33118, nr. 203., Kamerstukken I 2020/21, 33118/ 34.986 , CF., Kamerstukken II 2020/21, 33118, nr. 190.,
Kamerstukken II 2020/21, 33118, nr. 190.
154

42

tijdens de lopende testfase wordt opgeleverd kan, afhankelijk van de prioriteit, worden ingepland
worden in dezelfde testfase.
4

Stabiliteit, betrouwbaarheid en functionaliteit van het DSO-LV
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat een veelgehoorde zorg vanuit de uitvoeringspraktijk te maken heeft met een bewuste keuze bij het inrichten van het DSO. Hierover hebben de
leden van de fractie van de PvdA enkele vragen.

4.1

Indien een provincie een voorbereidingsbesluit neemt, dan kan de gemeente het omgevingsplan niet meer wijzigen (publiceren, intrekken of vervangen). Dus als een provincie een voorbereidingsbesluit neemt over bijvoorbeeld datacentra of geitenfokkerijen, dan wordt het gehele omgevingsplan bevroren en niet alleen het betreffende deel van het omgevingsplan. Is dit
inderdaad het geval? Zo ja, waarom is hiervoor gekozen? Zo ja, wat zijn hiervan de gevolgen voor
alle bouw- en energieprojecten? En zo ja, is het bij nader inzien niet noodzakelijk om dit aan te
passen voor de nieuw beoogde inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet?

Dit is niet juist. Het klopt dat bij het oefenen met een voorbereidingsbesluit met meerdere tijdelijke
regelingdelen door een provincie is gebleken dat de gemeenten waarvoor dit voorbereidingsbesluit
gold hun omgevingsplan niet meer konden wijzigen in DSO-LV. Dit is uiteraard niet de bedoeling,
en bij eerdere tests met het voorbereidingsbesluit met meerdere tijdelijk regelingdelen in DSO-LV
is dit ook niet zo gebeurd. Inmiddels loopt er een analyse van wat hier verkeerd is gegaan, en
wordt er hard aan gewerkt om dit zo snel mogelijk op te lossen.

4.2

Nu dit een bewuste keuze is, gaan de leden van de fractie van de PvdA ervan uit dat deze
bevinding niet op de lijst staat van prioriteit 1 tot en met 4. Klopt deze aanname van deze
leden?
Nee, zie mijn antwoord op de vraag 4.1.

De leden van de fractie van de PvdA hebben daarnaast begrepen dat er bij gemeenten zorgen
bestaan over het aantal aanpassingen in omgevingsplannen dat tegelijk gepubliceerd kan worden
via het DSO-LV. Is de regering bekend met dit knelpunt? Kan de regering aangeven wat daarbij
precies de complicatie is?
Deze zorg van gemeenten is mij bekend. Het gaat hierbij om de beperking dat binnen de huidige
functionaliteit van DSO-LV maar één mutatiebesluit van het omgevingsplan per dag gepubliceerd
kan worden. Het is wel mogelijk om meerdere ontwerpen van wijzigingen van het omgevingsplan
per dag te publiceren.163 Dit wil zeggen dat er meerdere ontwerpen per dag ter inzage kunnen
worden gelegd, hier is geen grens aan. De beperking van één mutatiebesluit per dag geldt alleen
voor het definitieve omgevingsplan. Dit is de versie waarin alle ingediende zienswijzen zijn
verwerkt. Verdere wijzigingen hierin kunnen alleen nog ontstaan als gevolg van rechterlijke
uitspraken, de terinzagelegging is dan immers geheel afgerond. Eén mutatiebesluit kan meerdere
wijzigingen van het omgevingsplan bevatten. De beperking geldt voor het aantal besluiten van de
raad tot wijziging van het omgevingsplan wat je per dag kan publiceren, niet voor het aantal
wijzigingen per besluit. Een wijzigingsbesluit bestaat uit een besluitdeel (dus: de raad besluit het
omgevingsplan van gemeente X als volgt te wijzigen) en een wijzigbijlage (dus: de volgende
wijzigingen worden in het plan doorgevoerd). De wijzigbijlage kent geen beperkingen aan de
inhoud daarvan, oftewel: er kan met één besluit een onbegrensde hoeveelheid wijzigingen
tegelijkertijd worden doorgevoerd. Ten overvloede: bij het gebruik van TAM IMRO kunnen wel
meer besluiten per dag worden gepubliceerd.
Voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk is het wel wenselijk dat er ook met STOP/TPOD
meerdere wijzigingsbesluiten van het definitieve omgevingsplan per dag kunnen worden
Kamerstukken I 2021/2022, 33 118, DN (Antwoord op de vragen van de leden van de PvdA-fractie 30 mei jl. antwoord op
vraag 7).
163

43

aangeboden. In de praktijk willen gemeenten verschillende besluiten tot wijziging van het
omgevingsplan procedureel en technisch graag gescheiden houden. Stel dat in een
raadsvergadering een ontwikkelplan voor een wijk wordt vastgesteld en een wijziging van het
omgevingsplan om de kapverordening daarin te integreren. Het is dan wenselijk om hiervoor niet
alleen apart zienswijzen mogelijk te maken door twee ontwerpen vast te stellen, maar bij voorkeur
dan ook de hele verdere planprocedure met twee gescheiden besluiten te doorlopen. Dit is niet
mogelijk als je beide wijzigingen in één raadsbesluit verpakt.
Om meerdere keren per dag mutaties van hetzelfde omgevingswetdocument te kunnen publiceren
is een aanpassing van de STOP-standaard en in de software van DSO-LV vereist (STOP release B).
Dat gebeurt niet voor inwerkingtreding van de Omgevingswet, omdat dit een grote wijziging is die
nog de nodige uitwerking vereist. Daarnaast brengt het een wijziging van de gemeentelijke
software met zich mee die niet past binnen de afgesproken kaders voor de stabiliseringsperiode
van DSO-LV. Op dit moment wordt voorzien dat het mogelijk maken van meerdere
wijzigingsbesluiten per dag in DSO per medio 2023 ondersteund kan worden door DSO-LV. De
verwachting is dat dit in de tweede helft van 2023 in de hele DSO-keten kan worden
geïmplementeerd.
VNG heeft in een expertwerkgroep bezien of een workaround met de huidige functionaliteit
technisch en juridisch mogelijk is. Dit is het geval. De met de uitvoeringspraktijk gekozen oplossing
is dat verschillende wijzigingen die in dezelfde raadsvergadering worden vastgesteld in een
zogenaamd ‘treintje’ worden aangeboden. Dit komt er op neer dat bij het vaststellen van meerdere
definitieve wijzigingen van het omgevingsplan in één raadsvergadering ook een publicatievolgorde
in DSO-LV wordt bepaald. Deze wijzigingen worden vervolgens in een ritme van 1 per dag aan de
LVBB aangeboden, tot ze allemaal bekend zijn gemaakt. Dat betekent dus dat er voor plannen later
in de achtereenvolgende wijzigingen een periode van enkele dagen zit tussen het moment van
vaststellen in de raad en het bekendmaken daarvan. Juridisch geldt dat laatste moment: vanaf dat
moment kan er beroep worden ingesteld en gaat de 4-weken termijn voor inwerkingtreding lopen.
Zo kunnen alle benodigde besluiten hun eigen procedure lopen in het vervolgtraject, en hoeven ze
niet op elkaar te wachten. Voor besluiten waarvoor snelle actie is vereist kan een
voorbereidingsbesluit worden genomen, hiervoor geldt geen beperking in het aantal besluiten per
dag.
Veel gemeenten hebben regelmatig meerdere aanpassingen tegelijk lopen. Wat is volgens de
regering de omvang en impact van dit knelpunt? Hoe is dit knelpunt op te lossen? Wat betekent dit
voor alle omvangrijke ambities in het ruimtelijk domein?
Dit knelpunt kan voorlopig worden opgelost door de werkwijze te volgen, zoals deze is bedacht
door VNG en uiteen is gezet in het voorgaande. De uiteindelijke oplossing die ervoor zorgt dat de
hele DSO-keten wel meerdere wijzigingsbesluiten aan kan voor definitieve omgevingsplannen
wordt - zoals aangegeven in de beantwoording van uw vraag hiervoor - binnen afzienbare tijd na
inwerkingtreding van de Omgevingswet verwacht.
Verder hebben de leden van de fractie van de PvdA diverse signalen ontvangen over zorgen die bestaan in verband met de zichtbaarheid van welke regels en besluiten in welke gevallen gelden. Dit
raakt het beginsel van de rechtszekerheid, een punt waar de Afdeling advisering van de Raad van
State eerder terecht aandacht voor heeft gevraagd. Naar aanleiding hiervan is de viewer ‘Regels op
de kaart’ in het Omgevingsloket ingebouwd. Deze leden vragen de regering of zij van mening is dat
een goed functionerende viewer een randvoorwaarde / een minimumvereiste voor inwerkingtreding
van de Omgevingswet is. Zo nee, waarom niet? Zo ja, is deze viewer onderdeel van het Indringend
Ketentesten Fase 3?
Ja, de regering deelt de mening dat een goed functionerende viewer een randvoorwaarde is voor
inwerkingtreding van de Omgevingswet. De functionaliteit van de Viewer Regels op de Kaart was
onderdeel van IKT2. Daarnaast wordt nu ook de nieuwe documentgerichte viewer opgeleverd,
Viewer Document en Kaart die in IKT3 wordt getest.
5

Beleidsreactie op het laatste advies van het Adviescollege ICT-toetsing
44

De leden van de fractie van de PvdA wijzen erop dat het Adviescollege ICT-toetsing in zijn advies
van 10 oktober 2022 concludeert dat de wijze waarop het Indringend Ketentesten Fase 1 en Fase 2
is ingevuld en uitgevoerd onvoldoende zekerheid geeft over de stabiliteit, betrouwbaarheid en
technische werking van de DSO-keten.164
Deze leden merken op dat de regering op basis van het Indringend Ketentesten Fase 1 en Fase 2 in
afwijking hiervan het volgende concludeert:
“De belangrijkste conclusie van IKT fase 2 is dat door de deelnemende testpartijen uit de

uitvoering is ervaren dat de functionaliteit van DSO-LV naar behoren werkt (voldoende technisch
gereed)”.165
“Ik stel op basis van deze rapportage vast dat de werking van het DSO ook steeds diepgaan
der in beeld komt en dat daarmee in de gekozen aanpak ook zaken als gebruikersvriendelijkheid
en stabiliteit goed in beeld.”.166
“Tegelijkertijd stel ik vast dat dat testpartijen vertrouwen hebben in de interbestuurlijk gekozen

testaanpak omdat deze aansluit bij het daadwerkelijk gebruik van het stelsel. Zij achten zich als
eigenaren van dit stelsel voldoende in control”.167

De leden van de fractie van de PvdA hebben hierover de volgende vragen:
5.1

Hoe beoordeelt de regering de stevige kritiek van het Adviescollege ICT-toetsing op de testaanpak? Hoe verklaart zij het verschil met zijn oordeel over de testaanpak van het Indringend
Ketentesten Fase 1 en Fase 2?

De medeoverheden, Rijkspartijen en ik hebben de kritiek als constructief ervaren. Het
vakmanschap van AcICT zet ons aan tot verdere aanscherping van de IKT. Belangrijk is dat we uit
het rapport van AcICT lezen dat het een totaalbeeld wenst te zien over het functioneren van de
keten als geheel in relatie tot het nemen van een aanvaardbaar risico voor inwerkingtreding. De
aanpassing van het testen en specifiek de opzet van IKT 3 heb ik uiteengezet in mijn brief van 29
november 2022.168
5.2

Kan de regering aangeven op basis waarvan zij vertrouwen heeft in de gekozen testaanpak van
het Indringend Ketentesten Fase 1 en Fase 2?
De regering heeft vertrouwen in IKT fasen 1 en 2 omdat uitgevoegd zijn door vakmensen en
omdat zij onder de sturing valt van de interbestuurlijke partners, deze partners nemen
daarmee eigenaarschap op de testaanpak en de uitvoering ervan. De ketentest is in de visie
van de regering robuust opgezet en er is met veel commitment aan gewerkt. Vanzelfsprekend
zijn er altijd verbeteringen door te voeren in een testaanpak in een omgeving waar zeer veel
partijen betrokken zijn en we gaan werken met een complex stelsel. Een belangrijke reden
voor het vertrouwen van de regering in de IKT fasen is dat de leerpunten uit elke voorgaande
testfasen telkens worden meegenomen worden in de opvolgende fasen.

De leden van de fractie van de PvdA wijzen erop dat het Adviescollege ICT-toetsing in zijn laatste
advies bij een snelle invoering, zijnde de optie die de door de regering inmiddels is gekozen, het
volgende aanraadt: “Indien besloten wordt tot invoering op of kort na 1 januari 2023 adviseren wij
maximaal in te zet ten op het beperken van maatschappelijke risico’s en het oplossen van
tekortkomingen in het DSO”.169 Deze leden vragen de regering om aan te geven welke concrete
maatschappelijke risico’s zij voorziet.
164

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 1.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 3, p 2.
166
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, p. 7.
167
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, p. 7.
168
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EP.
169
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EJ, bijlage, p. 1.
165

45

De zin die u aanhaalt, is afkomstig van AcICT. Gezien het feit dat het adviescollege naar het
Digitaal Stelsel Omgevingswet kijkt, ga ik ervan uit dat zij doelen op de maatschappelijke risico’s
van het niet inwerkingtreden en het niet realiseren van de doelen van de Omgevingswet. De
maatschappelijke risico’s heb ik aangegeven in de diverse brieven en beantwoording die ik u heb
gestuurd waarin het belang van het halen van de doelen van de Omgevingswet is beschreven. In
de beantwoording van de vragen 1.3, 2.5 en 3.6 vindt u een overzicht van de gevolgen voor beleid
en wetgeving.
6

Enquête naar de stand van zaken bij de bevoegde gezagen in de uitvoeringspraktijk
De leden van de fractie van de PvdA wijzen erop dat de regering in de brief van 14 oktober
jongstleden170 niet is ingegaan op enkele door deze leden eerder gestelde vragen. Gelet hierop
stellen deze leden hieronder enkele vragen opnieuw.
Bij de beantwoording van de eerder door de leden van de fractie van de PvdA gestelde vraag 39
verwijst de regering naar het eerder gegeven antwoord op vraag 26 van de leden van de fractie
van GroenLinks.171 Echter, daar lezen deze leden geen inhoudelijk antwoord op de door hen
gestelde vraag. Gelet hierop herhalen de leden van de fractie van de PvdA hierna hun eerdere
vraag en verzoeken de regering deze alsnog te beantwoorden:
“De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van de resultaten van het genoemde
rapport van I&O Research ‘Invoering Omgevingswet: is iedereen er klaar voor?’.172 Op dit moment
zijn de uitkomsten van de enquête van de regering naar de ervaringen bij de bevoegd gezagen met
de voorbereidingen op de invoering van de Omgevingswet er nog niet, maar niet uit te sluiten is dat
de uitkomsten hiervan verschillen van de eerstgenoemde resultaten. Indien de resultaten
substantieel verschillen, verzoeken de leden van de fractie van de PvdA de regering om serieus te
reflecteren op deze verschillen. Wat zegt dit over de opzet van de beide enquêtes? Hoe verklaart de
regering de verschillen in uitkomsten? Hoe weegt de regering de beide uitkomsten separaat en in
onderlinge samenhang? Wat betekent dit verschil voor het antwoord van de regering op de vraag
of de uitvoeringspraktijk klaar is voor invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023?
De resultaten van de enquêtes van I&O Research en TwynstraGudde verschillen inderdaad
substantieel van elkaar. Dat had ik ook verwacht, gegeven het verschil in opzet. Het rapport van
I&O Research heb ik met belangstelling gelezen. I&O Research heeft de klanten van twee
softwareleveranciers bevraagd, waarvan er een twee overheden als klant heeft. Per overheid kon
een onbeperkte hoeveelheid mensen meedoen met de enquête, zonder dat dit in de uitkomsten
werd gecorrigeerd. Dit betekent dat als van één organisatie, waar bijvoorbeeld het oefenen nog
niet is ingepland, veel mensen reageren dit het beeld van het totaal vertroebelt. De opzet,
beperkte uitvraag en de uitwerking maken de enquête van I&O Research daarmee voor het
verkrijgen van een betrouwbaar beeld niet geschikt.
Bij de enquête zijn alle bevoegde gezagen via TwynstraGudde aan bod gekomen. Van divers
karakter en ongeacht wiens software zij gebruiken. Er is bij het verwerken van de uitkomsten veel
aandacht besteed De grotere representativiteit geeft een getrouwer beeld van de werkelijkheid.
Het totaalbeeld in de TwynstraGudde enquête is zo anders omdat hier veel meer overheden aan
mee hebben gedaan, die niet allemaal hetzelfde probleem hadden met hun software. Voor mijn
weging van de conclusies van het rapport van TwynstraGudde verwijs ik naar mijn antwoorden op
de andere vragen die over dit rapport zijn gesteld.173
Voor zover ik kan nagaan zonder de ruwe data achter het rapport van I&O Research te kennen, is
namens de overheden die hieraan mee hebben gedaan niet substantieel anders geantwoord in de
enquête van TwynstraGudde. De gegeven antwoorden werden in beide rapporten gekleurd door het
feit dat er een leverancier op beide peilmomenten de functionaliteit voor het muteren van
omgevingswetdocumenten nog niet gereed had. Dit is inmiddels anders.

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 27.
172
Raadpleegbaar via: https://cdn.binnenlandsbestuur.nl/202209/ABB25_Omgevingswet%202022.pdf (p. 15).
173
Zie vraag 3.3 (p. 17), vraag 5.1 (p. 22) en vraag 5.2 (p. 22/23).
170
171

46

De leden van de fractie van de PvdA merken op dat de regering bij de beantwoording van hun eerder gestelde vraag 45 verwijst naar het antwoord op de eerder gestelde vraag 43 van de leden van
de fractie van de PvdA. Echter, daar lezen deze leden geen inhoudelijk antwoord op de door hen gestelde vraag. Gelet hierop herhalen de leden van de fractie van de PvdA hun eerdere vraag en verzoeken de regering deze alsnog te beantwoorden:
“Om een goed en betrouwbaar beeld te krijgen van de uitvoeringspraktijk is het, naar het oordeel
van de leden van de fractie van de PvdA, belangrijk om ook te vragen naar de (verwachte of
bewezen) werking van de maatregelen. Relevant zijn hierbij de volgende vragen. Hebben
gemeenten de werking al met gebruikers (inwoners/bedrijven) geoefend? Hoe waren de
resultaten? Deze leden merken op dat dit type vragen niet zijn gesteld. Kan de regering aangeven
waarom deze vragen niet gesteld zijn? Hoe verhoudt dit zich tot het doel van de enquête?”.
Uitgaande van het doel van de enquête zijn de enquêtevragen geformuleerd door de koepels: IPO,
VNG, Unie van Waterschappen. Om een zo realistisch mogelijk beeld te krijgen en bevoegde
gezagen zo min mogelijk te belasten, is er met de medeoverheden voor gekozen de minimale eisen
en minimale acties die nodig zijn voor een goede inwerkingtreding als uitgangspunt te nemen. Het
oefenen van tijdelijke alternatieve maatregelen met burgers en bedrijven hoort hier niet bij. Dit is
ook terecht. Tijdelijke alternatieve maatregelen zijn terugvalopties voor het geval het hoofdspoor
om wat voor reden dan ook niet gebruikt kan worden door het bevoegd gezag. Het stellen van de
aangegeven vragen is alleen van nut als het hoofdspoor niet gevolgd wordt en als het TAM’s zijn
die invloed hebben op inwoners en bedrijven.

TAM IMRO omgevingsplan is onder leiding van VNG door vijf gemeenten met vijf
omgevingsplannen beproefd. Hierbij is ook gekeken naar de gebruiksvriendelijkheid voor
eindgebruikers. Dit heeft geleid tot het opstellen van de Bijsluiter TAM IMRO174, waarin praktische
handreikingen voor gemeenten worden gegeven voor het gebruiken van de TAM. Gemeenten die
dit willen kunnen in de komende kwartalen oefenen met TAM IMRO. De meeste gemeenten
focussen op het werkend krijgen van het hoofdspoor zodat zij geen TAM hoeven te gebruiken.
Verder merken de leden van de fractie van de PvdA op dat de regering de door deze leden eerder
gestelde vraag 46 over het gebrek aan personeel als volgt heeft beantwoord: “Deze vraag is niet
expliciet gesteld, maar is onderdeel van de beantwoording van diverse vragen, zodat ook duidelijk
is op welke vlakken knelpunten worden ervaren (van personele aard of anders)”.175
Graag ontvangen deze leden alsnog een expliciet antwoord van de regering op deze vraag, die zij
voor de goede orde hierbij herhalen: “Een groot zorgpunt is het gebrek aan personeel bij
gemeenten. Hier worden in de enquête geen vragen over gesteld, terwijl dit mogelijk een forse
impact heeft op de vraag of gemeenten er klaar voor zijn. Kan de regering aangeven waarom deze
vragen niet zijn gesteld? Hoe verhoudt dit zich tot het doel van de enquête?”.
De basis van de enquêtevragen zijn de minimale acties Omgevingswet voor gemeenten van de
VNG176 en de vijf minimumcriteria bij invoering van de Omgevingswet voor de verschillende
overheden. Er is voor gekozen om alleen de mijlpalen en acties die gereed moeten zijn voor
inwerkingtreding uit te vragen. Het selectieproces om de benodigde acties te onderscheiden van
niet-benodigde acties, is uitgevoerd door de koepels zelf. Overigens hebben gemeenten bij alle
vragen de mogelijkheid gekregen een toelichting op hun antwoorden te geven, en hadden zij ook
de mogelijkheid een extra toelichting te geven in een vrij veld. In deze toelichtingen wordt
ingegaan op de impact die personeelsgebrek heeft bij gemeenten. Het gebrek aan personeel wordt
regelmatig genoemd als reden waarom een doel niet of met moeite gehaald kan worden. Het
rapport van TwynstraGudde bevat hier informatie over. In de beantwoording van de vragen van de
PvdA onder hoofdstuk 7 ben ik ingegaan op de brede uitdagingen als het gaat om personeel en het
belang van het geven van duidelijkheid om te zorgen dat personeel aangetrokken en/of
vastgehouden kan worden.
https://vng.nl/artikelen/bijsluiter-tam-imro-omgevingsplan-0.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 29.
176
https://vng.nl/publicaties/minimale-acties-omgevingswet.
174
175

47

Aanvullend daarop verzoeken de leden van de fractie van de PvdA de regering om aan te geven op
welke wijze, methodologisch verantwoord, deze antwoorden volgens de minister gebruikt kunnen
worden.
Het rapport geeft een overzicht van de gestelde vragen en de gegeven antwoorden. Deze zijn niet
geïnterpreteerd maar feitelijke weergaven. De interpretatie en het gebruik is aan de lezer. Hierbij
moet wel in het oog gehouden worden dat de toelichtingen zijn weergegeven zoals het nu is (as-is).
Het is niet mogelijk om te zien welk antwoord is gegeven op de vraag waar een toelichting bij is
gezet. Bij lezing van bijvoorbeeld de toelichtingen op de vraag of gemeenten per 1 januari 2023 in
staat zijn een omgevingsplan te wijzigen kun je niet zien of degene die de toelichting heeft gegeven
namens zijn gemeente ja of nee heeft geantwoord op deze vraag. Dit betekent dat de teksten in de
toelichting meer kleuring kunnen geven aan het beeld wat oprijst uit de gegeven antwoorden die
gerapporteerd zijn in de staaf- en cirkeldiagrammen, maar dat deze toelichtende teksten niet als
representatief kunnen worden beschouwd.
De leden van de fractie van de PvdA hebben bij de eerder door hen gestelde vraag 47 over de
gekozen werkwijze bij de enquête, namelijk één enquête per organisatie, gevraagd waarom er niet
voor is gekozen om alle betrokken uitvoerders te bevragen. De regering geeft in antwoord hierop
het volgende aan: “Er is voor deze werkwijze gekozen omdat dit het meest genuanceerde beeld per
organisatie geeft in de volle breedte van de inwerkingtredingsactiviteiten”.177 De leden van de
fractie van de PvdA wijzen erop dat het doel van de enquête niet is om het meest genuanceerde
beeld per organisatie te verkrijgen, maar om een “goed en betrouwbaar beeld” te krijgen. Graag
ontvangen deze leden een methodologische reflectie van de regering op de gekozen werkwijze in
relatie tot het verkrijgen van een goed en betrouwbaar beeld.
Er is doelbewust gekozen voor één enquête per organisatie, zodat er binnen de organisatie
samengewerkt wordt om tot een helder en professioneel beeld te komen, waarbij de checks en
balances binnen de organisatie plaatsvinden. Daarnaast betekent het dat elke organisatie één stem
heeft; zodat de enquêteresultaten een percentuele weergave van de populatie (bijvoorbeeld alle
gemeenten of alle provincies) zouden zijn, in plaats van een percentage van ‘alle reacties’. Waren
alle betrokken uitvoerders gevraagd, dan was het geluid van grotere overheidsorganisaties enorm
oververtegenwoordigd geweest, aangezien zij veel meer personeel in dienst hebben.
Niet iedereen binnen een overheidsorganisatie heeft dezelfde mening over de stand van zaken. Het
proces om over te gaan van een voorbereidende projectorganisatie naar een vaste werkwijze in de
lijnorganisatie kan nog in volle gang zijn. Dat betekent dat er vaak nieuwe betrokkenen zijn die
opnieuw vragen stellen over de inhoud en de werkwijze. Bij een overgang is dit gebruikelijk en
nodig. Het staat de inwerkingtreding zelf niet in de weg.
Het filteren van de uiteenlopende meningen op basis van de juiste achtergrond is voor een
onderzoek lastig. Het is op basis van de vragen niet te achterhalen of de afdeling handhaving nog
geen voorlichting gehad heeft over de Omgevingswet en daarom zo negatief is of dat ze het lastig
vinden om hun werkwijze aan te meuten gaan passen. Wat het gedragen geluid namens de hele
organisatie is, is een verantwoordelijkheid van die organisatie. Door per bevoegd gezag
uitdrukkelijk om één reactie te vragen zijn de bevoegde gezagen gestimuleerd om met één breder
gedragen antwoord namens het geheel van de organisatie te komen en al deze signalen en stand
van zaken hierin mee te nemen.
De leden van de fractie van de PvdA hebben eerder enkele vragen gesteld over opzet van de
onderhavige enquête, die beoogt om een goed en betrouwbaar beeld te geven van de
uitvoeringspraktijk. In de enquête is gevraagd of de gemeente ‘in staat is om bij de
inwerkingtredingsdatum het omgevingsplan te wijzigen’. Deze leden constateren dat dit de enige
vraag in de enquête is over het omgevingsplan en de TAM-IMRO, terwijl dit een essentieel
onderdeel van de nieuwe wet is. Graag vernemen deze leden of de regering de enquête qua inhoud,
als gekeken wordt naar de drie onderdelen van het DSO (namelijk planvorming, toepasbare regels,
vergunningen), representatief acht.
177

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 29.

48

TAM-IMRO is geen onderdeel van de nieuwe wet. De TAM-IMRO is een tijdelijke maatregel voor een
standaard die het - naast de STOP-TPOD-standaard –mogelijk maakt om met de huidige IMROstandaard omgevingsplannen te kunnen publiceren in het DSO. Het gaat daarmee om een huidige
standaard voor publiceren die nu gebruikt wordt.178 De vragen die gesteld zijn aan de gemeenten
sluiten aan bij wat gemeenten minimaal gereed moeten hebben bij inwerkingtreding van de
Omgevingswet. Deze vragen corresponderen met de minimale acties die VNG voor de gemeenten
op een rij heeft gezet. Planvorming, en specifiek het wijzigen van een omgevingsplan, is daar één
van de acties in. De enquête geeft een beeld hoe organisaties ervoor denken te staan naar
aanleiding van deze minimale acties, die een representatief beeld geven van de invoeringsstatus.
Het klopt dat de enige eis voor het omgevingsplan aan gemeenten is dat zij bij inwerkingtreding is
het omgevingsplan moeten kunnen wijzigen. Hetzij met behulp van TAM IMRO, hetzij met behulp
van de nieuwe techniek op basis van STOP-TPOD. Uit de toelichting die gemeenten konden geven
bij hun antwoord op deze vraag blijkt dat gemeenten de vraag ook zo begrepen hebben.
Het klopt dat er in de enquête meer vragen zijn gesteld over het kunnen afhandelen van
vergunningen en het kunnen aanleveren van toepasbare regels. De reden hiervoor is dat hiervoor
meer minimale voorbereidingsacties door VNG zijn gedefinieerd.
Ik acht de enquête qua inhoud representatief omdat hij aansluit op wat gemeenten minimaal
moeten doen om zich voor te bereiden op inwerkingtreding van de Omgevingswet.
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat TwynstraGudde in haar rapportage van de
uitkomst van de enquête geen onderbouwde conclusies en aanbevelingen meegeeft. Deze leden
vragen de regering waarom hiervoor is gekozen. Is de regering bereid om TwynstraGudde alsnog
te vragen om conclusies en aanbevelingen te doen over de bevindingen? Zo nee, waarom niet?
Er is doelbewust voor gekozen de resultaten zo ‘sec’ mogelijk te presenteren. Het doel van de
enquête was om feitelijke informatie te verzamelen die de basis kon zijn van interbestuurlijke
besluiten over het wel of niet inwerkingtreden. Het doel was niet om advies in te winnen van
TwynstraGudde. Dit heeft de Kamer destijds zo gevraagd. TwynstraGudde had een opdracht om de
validiteit en representativiteit van de enquête te borgen, hetgeen dan ook gebeurd is. Dit om te
zorgen dat - zoals aan u toegezegd - dat er in de interpretatie geen punten verloren zouden gaan
en te voldoen aan het direct ophalen van signalen uit de praktijk. Het interpreteren van resultaten
en het komen tot aanbevelingen vindt u terug in de aan u toegestuurde reacties. Gezien het doel
van de enquête en het feit dat er met de inhoudelijke kennis een beeld is ontstaan en
aanbevelingen zie ik geen reden om hier de resultaten opnieuw te laten beoordelen of analyseren.
Kan de regering verder aangeven waarom de kwalitatieve antwoorden in de rapportage (de tekst in
de open vakken bij elke vraag) wel zijn opgenomen, maar niet zijn geanalyseerd? Is de regering het
met deze leden eens dat deze uitkomsten alsnog geanalyseerd moeten worden?
Hiervoor geldt hetzelfde als de vorige vraag. Er is bewust voor gekozen om de focus te leggen op
een feitelijke weergave van de stand van zaken. Zonder dat daar interpretatiesausjes overheen zijn
gegaan. Daarmee spreekt de enquête voor zich, zoals ook het doel was. Ik heb geen behoefte aan
een nadere analyse van de kwalitatieve antwoorden in de rapportage. Ik vind het juist erg nuttig
om het hele beeld te krijgen van alles wat daar geantwoord is.
De leden van de fractie van de PvdA wijzen erop dat de regering de Kamer bij brief van 14 oktober
2022 heeft toegezegd om het concept-rapport van TwynstraGudde en de ambtelijke reactie daarop
vertrouwelijk met de Kamer te delen.179 Wanneer kan de Kamer deze stukken tegemoet zien?
In december verstrek ik u vertrouwelijk deze stukken.

178
179

Zie ook: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/digitaal-stelsel/tam/tam-imro/.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EL, p. 29.

49

Deze leden vragen de regering verder hoe de duiding van de uitvoeringspraktijk namens de tien
Rijkspartijen180 tot stand is gekomen. Welke rijkspartijen zijn geraadpleegd voor deze duiding?
Alle tien de Omgevingswet betreffende Rijkspartijen hebben de enquête ontvangen. Deze
rijkspartijen zijn Prorail, Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat (EZK), Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Rijkswaterstaat (RWS),
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK), Ministerie van Defensie (DEF) en
Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE).
Naar aanleiding van de duiding van de enquêteresultaten door het IPO181 constateren de leden van
de fractie van de PvdA dat het IPO enkele, volgens deze leden terechte, stevige constateringen
doet. Deze leden vragen de regering wat het advies was van het IPO over de termijn van uitstel
tijdens het bestuurlijk overleg van 12 oktober jongstleden. Welk oordeel is het IPO toegedaan over
de haalbaarheid van de nieuw beoogde datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet van 1
juli 2023? En wat is er volgens het IPO voor nodig om deze datum te halen?
IPO heeft aangegeven een zo kort mogelijk uitstel wenselijk te vinden om de focus op de
implementatie vast te houden. Daarbij staat voor IPO bij elke datum voorop dat inwerkingtreding
verantwoord moet kunnen en de daaraan gerelateerde bestuurlijke afspraken gerealiseerd zijn.

IPO vindt het van essentieel belang dat er sprake is van werkende ketens, ofwel via het hoofdspoor
van DSO, ofwel via de Tijdelijke Alternatieve Maatregelen en dat er een half jaar oefen- en
inregeltijd beschikbaar is. Tevens moet op het moment van inwerkingtreding de serviceketen en
het calamiteitenmanagement op orde zijn en dient er tijdig definitieve duidelijkheid over het
Koninklijk Besluit te zijn.
Ten aanzien van nieuwe datum voor inwerkingtreding heeft IPO aangegeven graag de route
uitgewerkt te zien richting 1 juli 2023. Dit gelet op de wens om uiterlijk 1 maart 2023 zekerheid te
hebben over inwerkingtreding op 1 juli 2023. Om de datum te halen moeten operationele
ontwikkelingen – waaronder het versterken van het indringend ketentesten en het ontwikkelen en
testen van tijdelijke alternatieve maatregelen – én de parlementaire behandeling van een nieuw
voor te hangen koninklijk besluit in een korte periode plaatsvinden. IPO is van mening dat IKT3
niet het definitieve bewijs gaat leveren van een werkend DSO. Met voldoende werkende
vangnetten is inwerkingtreding op 1 juli 2023 desondanks nog steeds realiseerbaar. Met de
ontwikkelingen die er bij de softwareleveranciers hebben plaatsgevonden, met name ten aanzien
van het muteren van omgevingsdocumenten, en de ontwikkeling van provinciale TAM’s, heeft IPO
er vertrouwen in dat inwerkingtreding op 1 juli 2023 operationeel mogelijk moet zijn.
Effecten van personeelstekort

7

De leden van de fractie van de PvdA hebben zorgen over de effecten van de forse
personeelstekorten in het ruimtelijke domein in combinatie met de invoering van de Omgevingswet.
Hierover hebben deze leden nog de volgende vragen.
7.1

Kan de regering zo concreet mogelijk aangeven welke gevolgen zij verwacht voor de dienstverlening aan burgers en bedrijven, de (toename van de) doorlooptijd van de vergunningverlening en het (niet) behalen van de wettelijke reactietermijnen?
In reactie hierop moet worden geconstateerd dat helaas veel sectoren te kampen hebben met
personeelstekorten. Dit staat los van de invoering van de Omgevingswet. Uitgangspunt van de
invoering van de Omgevingswet is dat de bestaande dienstverlening doorgang kan vinden. De

180
181

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 6, p. 1.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 6, p. 2.

50

kwaliteit van de ambtelijke organisaties is dan ook een punt van aandacht voor alle bij de invoering
betrokken overheidsorganen. Ik ben hierop ingegaan in vraag 3.3 van de leden van GroenLinks.
Afgezien van de voorbereidingen op de invoering van het stelsel en de beoogde werkwijze volgen
er uit het wettelijke stelsel geen sterk afwijkende eisen of nieuwe werkzaamheden bij de
vergunningverlening. De opzet van het stelsel van de vergunningverlening sluit nauw aan bij de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, waar (het personeel van) de diverse overheden al veel
ervaring mee heeft. Wel is de lex silencio, waarbij de vergunning bij termijnoverschrijding door het
bevoegd gezag van rechtswege wordt verleend, niet langer van toepassing. Er zijn vooralsnog geen
signalen, ook niet naar aanleiding van personeelstekort, dat het schrappen van de lex silencio tot
een verlenging van de doorlooptijden zal leiden. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht
geldt hiervoor de regeling voor dwangsom en beroep bij termijnoverschrijding door het bevoegd
gezag. Dit geeft de aanvrager en derden-belanghebbenden de mogelijkheid om actie te
ondernemen als dat nodig is. Verder is het zaak voor bevoegde gezagen om in algemene zin te
bezien waar de voordelen van de Omgevingswet benut kunnen worden om efficiënter te werken, de
samenwerking met andere bestuursorganen of omgevingsdiensten te zoeken of het verkorten van
procedures. De beschikbare personele capaciteit kan op deze manier gericht worden ingezet. De
personele ontwikkeling is echter een blijvend punt van aandacht, ook na de invoering van de
Omgevingswet.
Ik zal de komende periode en rondom de inwerkingtreding met de medeoverheden en bij de
Rijkspartijen de aandacht voor de dienstverlening continueren. Dit met de notie dat – zoals u weet
– er bij elke stelselwijziging een dip in de dienstverlening te verwachten is.
7.2

Daarbij ontvangen deze leden graag niet alleen een gemiddeld beeld, maar ook een inschatting van
de mogelijke verschillen bij de betrokken overheden en de effecten hiervan.
De VNG geeft aan dat gemeenten er alles aan doen om de dienstverlening te continueren en
wettelijk termijnen te halen. Ook zonder de inwerkingtreding van de Omgevingswet staat door het
personeelstekort de dienstverlening en de wettelijke termijnen onder druk. Bij voldoende
voorbereidingstijd na het besluit tot inwerkingtreding kunnen gemeenten hier beter op anticiperen.
Het helpt als er voorbereidingstijd is nadat het besluit tot inwerkingtreding is genomen. Mocht de
dienstverlening onverhoopt enigszins zijn verstoord, dan is daar gezien het incidentele en vooral
tijdelijke karakter bij de initiatiefnemer die een vergunningsaanvraag doet of een plan indient vaak
begrip voor. De maatschappelijke gevolgen bij het niet halen van een termijn zijn onder de
Omgevingswet minder groot dan onder het huidig recht (zie het antwoord op vraag 7.1).
Provincies verwachten een tijdelijke teruggang in de dienstverlening aan burgers en bedrijven, met
name bij het ‘checken’ op vergunning-, melding- en informatieplichten en het indienen van
aanvragen en meldingen van initiatieven. De initiatieven waarvoor de provincie bevoegd gezag is,
betreffen vooral activiteiten die zeer milieubelastend zijn (complexe bedrijven) en/of de natuur
raken. De effecten zijn afhankelijk van de kwaliteit van mitigerende maatregelen, zoals het
inrichten van de versterkte serviceketen en de ontwikkelingen op andere beleidsterreinen, zoals
bijv. het stikstofdossier, en daarmee het aantal vergunningaanvragen dat zal worden ingediend.
De waterschappen hebben aangegeven dat het vinden en behouden van goed en voldoende
personeel is ook voor de waterschappen een uitdaging, maar tot grote personeelstekorten heeft dit
tot nu toe nog niet geleid. De waterschappen zien dit overigens niet als een gevolg van de
invoering van de Omgevingswet. Door de huidige conjunctuur is er personeelskrapte bij alle
functies. De dienstverlening in het kader van de Omgevingswet bestaat vooral uit het voeren van
omgevingsoverleg en het behandelen van meldingen of verzoeken voor vergunningen. In 2021
90% binnen de geldende wettelijke termijn (8 weken) afgehandeld182. De waterschappen
verwachten in het eerste jaar na inwerkingtreding dat het percentage wat binnen de wettelijke
termijn zal worden afgehandeld tijdelijk en in beperkte mate terugzakt als gevolg van het leren en
inregelen van de nieuwe systemen, processen en procedures. Dit kost nu eenmaal extra tijd. Vanaf
een half jaar na inwerkingtreding verwachten de waterschappen dat de doorlooptijden weer zullen
afnemen. Daarnaast geven de waterschappen aan dat op basis van gebiedskenmerken,

182

https://unievanwaterschappen.nl/wp-content/uploads/2022/10/Waterschapspeil-2022.pdf.

51

inhoudelijke keuzes en beschikbaarheid van voldoende personeel kunnen verschillen in
doorlooptijden tussen waterschappen bestaan. Waar geen verschillen in zijn is dat alle
waterschappen zich inspannen om met hun burgers en bedrijven in gesprek te zijn en hen goed te
informeren over de voortgang van de procedures. Daarmee weten burgers en bedrijven waar zij
aan toe zijn.
Vanuit de Rijkspartijen is aangegeven dat zij gereed zijn voor inwerkingtreding, zoals blijkt uit de
uitkomsten van de enquête en de duiding van Rijkspartijen en de contacten met de Rijkspartijen.
7.3

Graag ontvangen deze leden ook een inschatting van de regering van de periode waarin deze
gevolgen gaan optreden. Daarbij vernemen deze leden graag ook waarop deze inschatting is
gebaseerd.
De provincies verwachten op basis van de informatie van het IPO dat de tijdelijke teruggang in
dienstverlening duurt zolang er sprake is van overgangsrecht. Dit overgangsrecht veroorzaakt
tempoverschillen in de ontwikkeling van plannen – omgevingsplannen, waterschapsverordeningen
en omgevingsverordeningen – en de daaruit volgende juridische activiteiten waarvoor met
‘toepasbare regels’ vergunningschecks en formulieren voor het aanvragen van vergunningen en het
indienen van meldingen worden gemaakt. Provincies hebben geen overgangsrecht en moeten op
het moment van inwerkingtreding deze toepasbare regels hebben opgesteld. Dit is niet het geval
voor waterschappen en gemeenten en daarom komt interbestuurlijke afstemming van die
toepasbare regels voor sommige overheidsorganisaties in andere bestuurslagen nog te vroeg. Het
effect zal de komende jaren steeds meer afnemen naarmate steeds meer overheden hun plannen
conform de Omgevingswet hebben opgesteld.
De Unie van Waterschappen geeft aan dat de inschatting van de waterschappen is dat in het eerste
kwartaal de doorlooptijden zullen toenemen en na het eerste kwartaal deze doorlooptijden zich
weer gaan herstellen. Hier zijn verschillende oorzaken van. Allereerst, er in de beginperiode
gewerkt worden met twee soorten procedures, dat is lastig schakelen. Ten tweede kost het leren
en eigen maken van de nieuwe regels extra tijd. Ten derde kost het inregelen van de nieuwe
processen en de beschikbare middelen op deze processen afstemmen de benodigde tijd. Tijd die
niet direct aan vergunningen kan worden besteed, maar die zich wel terugverdient nadat de
processen en middelen goed zijn ingeregeld.
Als laatste moet ook praktijkervaring opgedaan worden om de toepasbare regels voor checken,
maatregelen op maat en indienen te optimaliseren. In de beginperiode zullen ook burgers en
bedrijven met veel vragen zitten die beantwoord moeten worden, terwijl de vergunningverleners
ook nog niet alles goed weten, het beantwoorden van vragen zal zo dus ook extra tijd kosten.
De Rijkspartijen verwachten rondom de inwerkingtreding vragen in verband met de overgang naar
een nieuw stelsel.

7.4

Graag ontvangen de leden van de fractie van de PvdA ook een reflectie op de maatschappelijke
gevolgen van bovengenoemde elementen.
De ambitie van de Omgevingswet is om zoveel als mogelijk één aanspreekpunt voor
initiatiefnemers te creëren. Die ambitie kan pas ten volle worden gerealiseerd als alle
overheidsorganisaties de instrumenten van de Omgevingswet volledig toepassen en dat zal
vanwege het overgangsrecht nog een aantal jaren duren. In de tussentijd is het daarom belangrijk
om de vangnetten en serviceorganisatie op orde te hebben en regionaal goede afspraken te
maken. De invoering van de Omgevingswet vindt natuurlijk niet in isolatie plaats, maar in een
context van grote maatschappelijke opgaven. Wanneer de Omgevingswet verantwoord wordt
ingevoerd, zal deze een bijdrage leveren aan het oplossen van deze opgaven. Natuurlijk zullen bij
de invoering kinderziektes en gewenningsproblemen optreden, zoals bij elke grote stelselwijziging.
Deze zijn echter niet absoluut toe te wijzen aan de Omgevingswet, in het licht van de bredere
maatschappelijke ontwikkelingen. In de gesprekken die ik indringend voer met de gemeenten,
waterschappen, provincies en rijkspartijen bemerk ik dat de onder de Omgevingswet gewenste
verandering in cultuur en werkwijze veel aandacht krijgt en in gang is gezet. Daarbij is het van
52

belang het momentum te behouden en de volgende stappen te kunnen gaan zetten. Dit vraagt op
korte termijn duidelijkheid over een definitieve datum voor de inwerkingtreding.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdD
De leden van de fractie van de PvdD hebben kennisgenomen van de recente brieven met
onderliggende stukken van de regering en wensen naar aanleiding hiervan de regering de volgende
vragen te stellen.
1. De leden van de fractie van de PvdD verwijzen naar de volgende passage uit de Toelichting
stand van zaken bij de voortgangsbrief implementatie Omgevingswet:
2. “Daarnaast biedt de Omgevingswet instrumenten voor het voeren van regie, door Rijk of
provincie, op overtijgende maatschappelijke opgaven. Het integrale instrumentarium van de
Omgevingswet biedt daarvoor het instrumentarium. Dit kan bijvoorbeeld via het stellen
van instructieregels.”183
3.

Kunnen instructieregels worden gebruikt om aan gemeenten dwingend voor te schrijven dat
bepaalde locaties voor woningbouw moeten worden bestemd? Zo nee, is de regering
voornemens om de Omgevingswet op dat punt aan te passen?

Net als nu onder de Wet ruimtelijke ordening, met instructieregels en de proactieve aanwijzing,
kunnen ter behartiging van provinciale of nationale belangen onder de Omgevingswet met
instructieregels en het instructiebesluit aan omgevingsplannen inhoudelijke eisen worden gesteld.
Dat kan ook gaan om de aanwijzing van concrete locaties waar in een omgevingsplan ruimtelijke
ontwikkelingen (zoals woningbouw) mogelijk gemaakt moeten worden. De Omgevingswet behoeft
hiertoe geen aanpassing.
4.

Kunnen via instructieregels doeleinden van volkshuisvesting worden behartigd, zoals bijvoorbeeld
beschikbaarheid van woningen in de sociale sector? Zo nee, is de regering voornemens om de
Omgevingswet op dat punt aan te passen?
De Omgevingswet sluit niet uit dat het instrumentarium wordt ingezet ten behoeve van
volkshuisvestelijke doeleinden, maar het heeft de voorkeur om die mogelijkheid duidelijker in de
Omgevingswet te verankeren en te expliciteren. Er is momenteel een wetsvoorstel in
voorbereiding, waarin met het oog hierop zal worden voorgesteld om onder meer de
Omgevingswet, Woningwet en Huisvestingswet aan te passen. De verwachting is dat dit
wetsvoorstel (het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting) nog voor het einde van het jaar
in consultatie kan worden gebracht.

5.

Wanneer zal het voorstel voor de Wet versterking regie volkshuisvesting worden ingediend?
Worden in dat wetsvoorstel ook wijzigingen van de Omgevingswet opgenomen?
Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting, met aanpassingen van onder meer de
Omgevingswet, zal vermoedelijk in het najaar van 2023 ter behandeling kunnen worden
aangeboden aan de Tweede Kamer.

6.

Kunnen na inwerkingtreding van de Omgevingswet omgevingsvergunningen worden geweigerd op
grond van bescherming van de volksgezondheid? Zo ja, op grond van welk voorschrift? Zo nee, is
de regering voornemens om de Omgevingswet op dat punt aan te passen?
Ja, het belang van de bescherming van de gezondheid heeft in diverse onderdelen van het stelsel
van de Omgevingswet een plek gekregen. Zo moet bij het opstellen van een omgevingsplan hier
rekening mee worden gehouden. Ook is Het beschermen van de gezondheid is een oogmerk
waarmee onder meer regels zijn gesteld over technische bouwkwaliteit in het Besluit bouwwerken
leefomgeving en milieubelastende activiteiten in het Besluit activiteiten leefomgeving.
Omgevingsvergunningen voor bouwactiviteiten en milieubelastende activiteiten kunnen wegens
strijd met deze regels worden geweigerd. Daarnaast is er in artikel 5.32 van de Omgevingswet de

183

Kamerstukken I 2022/23, 33 118 / 34 986, EK, bijlage 1, p. 1.

53

generieke mogelijkheid opgenomen om omgevingsvergunningen, ongeacht de activiteit, te
weigeren vanwege bijzondere omstandigheden waardoor het verlenen van de vergunning zou
leiden tot ernstige nadelige of mogelijk ernstige nadelige gevolgen voor de gezondheid. De
Omgevingswet voorziet dus in de gevraagde mogelijkheid om een omgevingsvergunning te
weigeren. Deze bijzondere weigeringsgrond komt op deze manier niet in de huidige wetgeving
voor.
7.

In het rapport 'Zoönosen in het vizier’ van de expertgroep zoönosen, onder voorzitterschap van de
heer drs. H.J. (Henk) Bekedam184, worden maatregelen voorgesteld die betrekking heb- ben op de
vestiging van agrarische bedrijven. Biedt de Omgevingswet een basis om die maatregelen door te
voeren? Zo ja, op grond van welk voorschrift? Zo nee, is de regering voornemens om de
Omgevingswet op dat punt aan te passen?
Het rapport ‘Zoönosen in het vizier’ geeft onder andere aanbevelingen over het verminderen van
de risico’s op zoönosen door op specifieke locaties (b.v. bedrijfs- en dierdichte gebieden of
gebieden met een hoger risico in het kader van vogelgriep) te kijken naar de plaatsing van
veehouderijen. Deze aanbevelingen worden in verschillende trajecten opgepakt. Op grond van de
Omgevingswet kunnen aan vestiging en uitbreiding van veehouderijen beperkingen en verboden
worden gesteld in het belang van de volksgezondheid (zie artikel 1.2, eerste en vierde lid, artikel
2.1, derde lid, onderdeel b, en vierde lid, artikel 4.21, eerste lid, onderdeel b, artikel 4.22, eerste
lid, onderdeel b, artikel 5.20, eerste lid, onder b, artikel 5.26, eerste lid, en artikel 5.32 van de
Omgevingswet). Dat is het geval als het houden van dieren een risico is voor de gezondheid van
mensen in de omgeving. De gezondheid kan op die manier onder andere een rol spelen in het
ruimtelijke beleid, waartoe met name het toedelen van functies aan locaties in het omgevingsplan
behoort (artikel 4.2), en bij vergunningverlening en het stellen van algemene regels aan
activiteiten, zoals het houden van dieren. In antwoord op vraag 6 ga ik nader in op de rol die
gezondheid speelt bij vergunningverlening voor milieubelastende activiteiten. Het bredere belang
van preventie en bestrijding van besmettelijke dierziekten, inclusief potentiële zoönosen, valt –
behoudens het hiervoor gestelde – buiten het toepassingsgebied van de Omgevingswet. De
Omgevingswet kan niet worden toegepast omdat het enkele feit dat er een besmettelijke dierzieke
heerst die mogelijk een zoönose kan worden, geen concreet risico is voor de gezondheid van
omwonenden. Dat betekent dat nu alleen de Wet dieren het primaire wettelijke kader vormt voor
preventie- en bestrijdingsmaatregelen. Die wet voorziet niet in een bevoegdheid om vestiging of
uitbreiding van bedrijven te verbieden of aan banden te leggen. De Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit heeft in het commissiedebat met de Tweede Kamer over zoönosen en
dierziekten van 13 oktober 2022185 aangekondigd alle mogelijke maatregelen in kaart te brengen
en uit te werken om nieuwvestiging en uitbreiding van pluimveebedrijven in risicogebieden te
kunnen voorkomen, waarbij wordt gekeken naar het omgevingsrecht en naar de Wet dieren.
Hierbij wordt ook bezien wat nodig is voor andere vormen van veehouderij en daarmee verband
houdende besmettelijke dierziekten en zoönosen.

8.

Kunnen op grond van de Omgevingswet vergunningen voor uitbreiding van aantallen geiten per
bedrijf worden geweigerd, ondanks de zorgen die er al jaren zijn over de longproblemen die worden
gezien bij omwonenden van geitenhouderijen? Zo ja, op grond van welk voorschrift? Zo nee, is de
regering voornemens om de Omgevingswet op dat punt aan te passen?
De regels voor het beoordelen van een aanvraag omgevingsvergunning milieubelastende activiteit
(mba) zien op het waarborgen van de veiligheid en het beschermen van de gezondheid en het
milieu. Een omgevingsvergunning mba kan alleen worden verleend als wordt voldaan aan een
aantal criteria. Die criteria staan in paragraaf 8.5.1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Een van
de criteria is dat milieuverontreiniging moet worden voorkomen of zoveel mogelijk beperkt. De
aantasting van de gezondheid van de mens maakt expliciet deel uit van het begrip
«milieuverontreiniging» (zie bijlage I onder A van het Bkl). Daarmee is verzekerd dat de
omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit alleen kan worden verleend als is
geborgd dat alle passende preventieve maatregelen tegen de aantasting van de gezondheid zijn
getroffen. Ook is het in tegenstelling tot nu, mogelijk om de omgevingsvergunning mba te

184

185

Kamerstukken II 2020/21, 25 295, nr. 1357.
Kamerstukken II 2022/23, 28 286, nr. 1263.

54

weigeren uit voorzorg vanwege mogelijk ernstige nadelige gevolgen voor de gezondheid. Dit is
geregeld in artikel 5.32 van de Omgevingswet. Dat geldt ook als de uitbreiding zou passen binnen
een bestaande omgevingsvergunning mba, maar een omgevingsvergunning voor een andere
activiteit benodigd is, zoals een bouwactiviteit.
Daarnaast kan het bevoegd gezag een omgevingsvergunning wijzigen als dit nodig is voor het
treffen van passende preventieve maatregelen ter bescherming van de gezondheid. Als passende
preventieve maatregelen niet mogelijk zijn of niet worden getroffen, kan het bevoegd gezag een
vergunning intrekken. Zie de artikelen 8.101 en 8.102 van het Bkl. Hierbij kan wel sprake zijn van
de plicht tot nadeelcompensatie.
9.

Biedt de Omgevingswet bevoegdheden om te voorkomen dat in gebieden met watervogels nieuwe
stallen met kippen, eenden of kalkoenen worden gebouwd, ondanks de waarschuwingen van
wetenschappers dat dit de kans op vogelgriepuitbraken vergroot? Zo ja, op grond van welk
voorschrift? Zo nee, is de regering voornemens om de Omgevingswet op dat punt aan te passen?
De gemeente kan in het omgevingsplan een gebied aanwijzen waar geen nieuwe stallen mogen
worden gebouwd. Dit moet de gemeente dan wel kunnen onderbouwen. Daarbij zal de gemeente
de verschillende belangen moeten afwegen. Voor wat betreft de maatregelen om nieuwvestiging en
uitbreiding van pluimveebedrijven in risicogebieden te kunnen voorkomen en de toepassing van de
Omgevingswet, zie het antwoord op vraag 8.

55