4
Vragenuur: Vragen Van Brenk
Vragen van het lid Van Brenk aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over prioriteit voor de aanpak
van financieel misbruik van ouderen.
De voorzitter:
Dan is nu de laatste vraag aan de orde. Die is van mevrouw
Van Brenk namens 50PLUS en gaat over de prioriteit voor
de aanpak van financieel misbruik van ouderen. De vraag
is bedoeld voor de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, die ik ook van harte welkom heet. Mevrouw Van
Brenk namens 50PLUS.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Voorzitter. Gisteren, 15 juni, was het de Internationale dag
tegen ouderenmishandeling, in het leven geroepen door
de Verenigde Naties. Ook Nederland heeft zich hieraan
verbonden. Vandaag is er het bericht dat de economie met
6% krimpt. Er wordt een financiële crisis verwacht en ook
nu bestaat er veel reden tot zorg over ouderenmishandeling,
in het bijzonder financieel misbruik. Zoals u gisteren in Het
Financieele Dagblad hebt kunnen lezen, is er zowel aan de
preventie- als aan de repressiezijde nog heel wat te verbeteren. Mevrouw Van Oosten riep op tot een ferme structurele aanpak van financieel misbruik, waarin het normaal
wordt dat partijen in de zorg, juridische dienstverlening en
het bankenwezen actief betrokken zijn bij het voorkómen
en het aanpakken van misbruik.
Voorzitter. Daarom onze vragen aan de minister. Is de
minister het met 50PLUS eens dat de gedegen aanpak van
financieel misbruik bestaat uit twee pijlers, preventie en
repressie? In hoeverre heeft de minister zich op resultaten,
werkwijzen en best practices gericht van lokale allianties
van Financieel Veilig Ouder Worden? Bent u bereid in
samenspraak met betrokken maatschappelijke organisaties
meer werk te maken van de preventie van financieel misbruik? Hoe gaat u dat doen? Hoe kan de minister het
bestaande en veelal goedwerkende systeem van lokale
allianties verder versterken, gelet op het grote maatschappelijke belang dat zij vervullen en gelet op de extra zorgen
die nu ontstaan ten gevolge van de coronacrisis? En als
laatste, in hoeverre is Veilig Thuis voldoende toegerust om
de ingewikkelde materie van financieel misbruik aan te
pakken?
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de minister.

Minister De Jonge:
Voorzitter, dank u wel. Dank voor de vragen van mevrouw
Van Brenk. Het is zeer terecht om dit onderwerp goed onder
de aandacht te brengen. Gisteren was het inderdaad de
Internationale dag tegen ouderenmishandeling. Toen het
vorig jaar de Internationale dag tegen ouderenmishandeling
was, heb ik — dat was een toezegging aan mevrouw Agema
— een publiekscampagne gestart met expliciete aandacht

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Brenk

voor financieel misbruik bij ouderen. Dat is namelijk de
meest voorkomende vorm van ouderenmishandeling. Die
aanpak hebben we afgesproken samen met de Nederlandse
Vereniging van Banken, met Veilig Thuis en met tal van
andere organisaties, omdat we heel veel organisaties nodig
hebben om onze ouderen te beschermen tegen financieel
misbruik. Er zijn inmiddels 50 lokale allianties actief;
mevrouw Van Brenk memoreerde dat al. Ze bestaan uit
vrijwilligers en uit professionals van banken, gemeenten,
Veilig Thuis, notarissen en ouderenbonden. Die werken
preventief samen om financieel misbruik tegen te gaan.
Preventie is inderdaad een van de pijlers en repressie is
een andere.
Die allianties zijn al heel erg goed, maar ik denk dat we daar
nog wel het een en ander kunnen versterken. Dat doe ik
door samen met gemeenten een specifiek kader te ontwerpen voor hoe om te gaan met ouderenmishandeling, zodat
gemeenten weten wat ze moeten doen om te komen tot
een sluitende aanpak. Daarin willen we juist ook de lokale
allianties opnemen, omdat we daarmee gemeenten en het
lokale veld helpen om het goede te doen en om te leren
van wat er allemaal bestaat.
Aan preventie doen wij verder met de informatiebox Veilig
Financieel Ouder Worden. Daarmee helpen we ouderen te
informeren over wat ze allemaal kunnen regelen. Met banken, met notarissen, met Veilig Thuis, met ouderenbonden
en mentorschap hebben we die box gevuld. Daar vindt
gretig aftrek van plaats. We hebben onlangs weer een hele
set van duizenden nieuwe informatieboxen moeten maken.
Dat doen we graag, want die vindt gretig aftrek en dat is
maar goed ook.
Elke Veilig Thuisorganisatie heeft een aandachtsfunctionaris
— dat is wettelijk verplicht — met kennis over financieel
misbruik. Dat is inmiddels in alle regio's ingeregeld en dat
zijn de vaste contactpersonen voor de banken in die Veilig
Thuisregio.
Dan nog de politie. Preventie en voorlichting zijn allemaal
heel belangrijk, maar repressie is ook belangrijk. Het straffen
van plegers is ook belangrijk. Daarom heeft de politie een
handreiking aangifte bij financiële uitbuiting van ouderen
opgesteld die politiemedewerkers weer ondersteuning
biedt.
Kortom, volgens mij doen we heel erg veel, maar is er ook
nog heel veel werk te doen. Het is nu eenmaal de meest
voorkomende vorm van ouderenmishandeling.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik zou toch nog een keertje aandacht willen vragen voor
het huidige tijdsgewricht. Door corona zijn we meer binnen
en dat betekent dat heel vaak aan de plegerskant meer nood
is, maar ook dat er bij partijen die dit actief zouden moeten
bestrijden veel druk ligt: waar stoppen we nou tijd en
energie in? Klopt het dat we nu extra reden hebben tot zorg?
Is de minister er ook mee bekend dat juist aangiftes van
financieel misbruik bij herhaling worden geseponeerd
wegens gebrek aan capaciteit bij justitie? Hoe verhoudt zich
dat dan tot de actieplannen van de VN en de EU over veilig
oud worden? We moeten toch naar een situatie waarin
iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid inzet op
preventie en aanpak van financieel misbruik voor die
kwetsbare groep mensen en dat daar structureel aandacht

16 juni 2020
TK 83

83-4-1

aan wordt gegeven. Is de minister ertoe bereid om dat
structureel aandacht te geven?
Minister De Jonge:
Ik zie een drietal vragen. De eerste is: klopt het dat nu we
door corona meer met elkaar thuis zijn, mensen daar
kwetsbaarder van worden? Ik denk dat zeker waar is. In
algemene zin is dat zeker waar. Waar je ziet dat mensen
meer achter de voordeur zitten, zijn ook alle problemen die
zich normaal achter de voordeur afspelen meer aan de orde.
Heb ik daar cijfers van? Nee, maar dat maakt ons niet per
se rustig, want je weet niet wat je niet weet. Het is zo logisch
om aan te nemen dat de zorgen wel degelijk toenemen. Dat
is één. Ervandoor gaan met een ander zijn bankpasje, je
boodschappen betalen met een bankpasje dat niet van jou
was, testamenten veranderen en daar opeens een andere
uitkomst in laten opschrijven; er gebeurt van alles op
financieel vlak. En ja, ouderen zijn inderdaad kwetsbaar.
De tweede is: hebben wij aanleiding om te denken dat deze
zaken vaker of vaak worden geseponeerd? Ik heb daar geen
getallen van. Ik heb wel nagevraagd of ik die getallen kan
krijgen, ook uit het justitieel informatiesysteem, maar het
is niet zo makkelijk om die getallen daaruit te krijgen. Ik heb
daar dus geen cijfermatige informatie over.
Moet er meer structurele aandacht voor zijn? Ja, dat ben ik
zeer met mevrouw Van Brenk eens. Ik denk ook dat het
goed is om u toe te zeggen dat ik met de gemeenten in
gesprek ga om die lokale allianties te versterken. Ik ga met
de gemeenten in gesprek om hun aanpak van ouderenmishandeling te versterken. Ik ga een kader maken voor
gemeenten hoe zij dat moeten doen. En wat mij betreft
helpt dat en is dat ook de manier om structureel te zorgen
voor meer aandacht hiervoor op lokaal niveau. Ik denk dat
ik u toezeg om u daarover een brief te sturen, om u te laten
zien wat wij eraan doen om dit op lokaal niveau structureel
beter te verankeren.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik ben blij met die toezegging. Ik ben ook blij om te horen
dat er een handreiking is bij de politie, zodat die kennis er
is. Ik zou ook willen vragen of de minister toch de moeite
zou willen nemen om met zijn collega van Justitie en Veiligheid contact te hebben, omdat ons echt berichten bereiken dat er bij herhaling geseponeerd wordt. Het zou juist
beloond moeten als de politie daders van dit soort misdaden opspoort, omdat die mensen ook bestraft moeten
worden. Dat hoor ik dus heel graag. En dank voor het toezeggen van die brief.

De heer Van Gerven (SP):
Het is heel wrang dat tienduizenden ouderen te maken
hebben met financieel misbruik. Bij een aantal ouderen
komt dat doordat ze misbruikt worden door zorgmedewerkers. Het is natuurlijk ontzettend wrang dat we dat moeten
constateren. Nou is er een Waarschuwingsregister Zorg &
Welzijn. De minister heeft in het verleden al gezegd: ik ga
daar extra aandacht aan geven, want er wordt nog heel
weinig aan deelgenomen. Hoe staat het daarmee?
Minister De Jonge:
Dat is een zeer terechte vraag, want een déél van het
financieel misbruik wordt inderdaad gepleegd door mensen
die in de zorg werken. Ik zeg dit heel voorzichtig: het is een
deel, een déél. Ja, het komt voor dat dit door mensen in de
zorg wordt gepleegd. Als dat voortkomt en het wordt ontdekt, worden die mensen ontslagen. En het is de bedoeling
dat ze ook nooit meer aan de slag komen in de zorg. Daarvoor is dat Waarschuwingsregister Zorg & Welzijn gemaakt.
Dat is een initiatief van ik meen Haagse zorginstellingen.
Zij zijn dat gestart en in de loop van de tijd hebben er zich
verschillende andere zorginstellingen bij aangesloten. We
hebben het hier vaker over gehad tijdens een debat, ik meen
ook in de richting van mevrouw Agema. Ik meen dat ik toen
heb toegezegd dat ik dat wettelijk ga verankeren. Dat doe
ik ook en dat wetsvoorstel is in voorbereiding. Het heeft
wel enige vertraging opgelopen door de afgelopen maanden, maar het is in voorbereiding. Het komt in de tweede
helft van dit jaar naar uw Kamer.
Mevrouw Sazias (50PLUS):
Tijdens deze coronacrisis hebben we gezien dat heel veel
ouderen digitaal veel vaardiger zijn geworden, door bijvoorbeeld beeldbellen en online shoppen. Dat is een goede zaak.
Maar ze zijn nog niet zo digitaal vaardig dat ze zich ook
kunnen weren tegen bijvoorbeeld phishingmails. De Fraudehelpdesk heeft melding gemaakt van een enorme stijging
van de hoeveelheid phishingmails. Vorig jaar is er een
campagne geweest tegen ouderenmishandeling. Zou de
minister in de campagne extra aandacht willen besteden
aan die phishingmails? Dit vooral ten behoeve van ouderen
die daar nog niet goed mee om weten te gaan.

De voorzitter:
Goed. Dan is dat ook toegezegd. De heer Van Gerven wil
namens de SP een vraag stellen.

Minister De Jonge:
Dat is een heel goed punt. Een van de onderdelen van de
aanpak is dat we duizenden medewerkers van banken
hebben getraind. Banken zijn heel actief. Vorig jaar was ik
bij SNS Bank. Daar is men heel actief. Ik weet dat de ABN
heel actief is, en ook de Rabo is heel erg actief. Deze banken
laten hun medewerkers dus trainen door de aandachtsfunctionarissen van Veilig Thuis, om nou juist dit type tips te
krijgen. Dan wordt gezegd: let hier nou op, want weet dat
ouderen hiermee zitten en weet dat zij hier in trappen. Als
ze zich bijvoorbeeld door een ander laten helpen met digitaal bankieren, is er ook de mogelijkheid dat daar misbruik
van wordt gemaakt. En hoe voorkom je dat nou en hoe ben
je daar nou scherp op? Zeker ook die phishingmails kunnen
ouderen daadwerkelijk heel kwetsbaar maken. Dus trainen
we heel veel medewerkers van banken en trainen we heel
veel vrijwilligers. Hier wordt dus volop aan gewerkt.

Tweede Kamer

16 juni 2020
TK 83

Minister De Jonge:
Ik ga het na of die cijfers boven tafel te halen zijn. Het lukte
mij in ieder geval niet bij de voorbereiding van deze mondelinge vraag. Maar ik ga dat na.

Vragenuur: Vragen Van Brenk

83-4-2

De voorzitter:
Een tweede, aanvullende vraag van mevrouw Sazias.
Mevrouw Sazias (50PLUS):
Dat klopt. Banken en de Belastingdienst sturen normaliter
geen mails waarin staat dat je geld moet overmaken, dus
het is goed dat ze daarop letten. De Fraudehelpdesk maakt
juist specifiek melding van mensen die zich voordoen als
iemand anders. Ik heb een nieuwe telefoon, ik sta ergens,
ik moet nú een rekening betalen en dat lukt niet. Dat is
natuurlijk een kanaal dat niet via de banken of de Belastingdienst gaat, maar dat juist ook extra aandacht vraagt.
Minister De Jonge:
Klopt, en daarom is het echt zaak dat je niet alleen de banken traint, maar ook vrijwilligers traint en ook via de mantelzorg mensen traint. De informatietoolbox gaat over veilig
financieel ouder worden. Die is ook belangrijk. Daar zit dit
type informatie allemaal in, juist om dat gesprek aan de
praat te krijgen en te zorgen dat dat gesprek ook wordt
gevoerd. Absoluut.
Mevrouw Laan-Geselschap (VVD):
Allereerst constateer ik dat lang niet alle ouderen kwetsbaar
zijn en in die categorie vallen. Het gaat om 30.000 ouderen
per jaar. 30.000 keer worden mensen opgelicht. Hoe kan
het dat er in het land zulke grote verschillen zijn? De
minister geeft aan dat er een brief komt. In die brief zouden
wij graag willen zien wanneer er specifiek wat gebeurt om
de verschillen in het land op te lossen, want dat kan toch
niet waar zijn?
Minister De Jonge:
Dat is een zeer terechte vraag. Mevrouw Laan doet dit
consequent en dat is maar terecht ook. Er is een grote
diversiteit onder ouderen. Dat is waar. Dat is zeker zo. Maar
we weten dat van alle mensen in Nederland die kwetsbaar
zijn, zijn er juist onder de ouderendoelgroep vrij veel mensen kwetsbaar, al was het maar omdat ze zich vaak moeten
laten helpen bij digitaal bankieren. Dat maakt hen extra
kwetsbaar. Al was het maar omdat ze vaak voor de boodschappen een beroep moeten doen op iemand in de
omgeving. Boodschappen doen met het pasje van een
ander gaat vaak een paar keer goed en dan gaat het ook
weer een paar keer mis. Dus, nou ja, daar gebeurt van alles
dat je ook niet altijd van buitenaf goed kunt zien. Het is dus
zaak dat iedereen alert is daarop. Maar ik ga graag in op de
vraag zoals mevrouw Laan die stelt, namelijk: kijken wat
we kunnen doen aan al die verschillen die er zijn, want dat
is wel nodig. Ik ga dus graag in de brief in op de vraag die
mevrouw Laan stelde.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van
het mondelinge vragenuur. Ik schors de vergadering tot
15.00 uur. Dan gaan we stemmen.
De vergadering wordt van 14.57 uur tot 15.01 uur geschorst.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Brenk

16 juni 2020
TK 83

83-4-3