Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 279

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 februari 2012
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie1 hebben enkele fracties de behoefte enkele vragen en opmerkingen voor te leggen over de brieven van de minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie en de minister van Buitenlandse Zaken, ten
behoeve van de Informele Raad voor Concurrentievermogen d.d.
1–3 februari 2012 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 278).
De op 25 januari 2012 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de staatssecretaris bij brief van 6 februari 2012 toegezonden
antwoorden hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van der Ham

1
Samenstelling:
Leden: Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Koopmans, G.P.J. (CDA), Ham, B. van der (D66),
voorzitter, Smeets, P.E. (PvdA), Samsom, D.M.
(PvdA), Jansen, P.F.C. (SP), ondervoorzitter,
Jacobi, L. (PvdA), Koppejan, A.J. (CDA),
Graus, D.J.G. (PVV), Gesthuizen, S.M.J.G.
(SP), Ouwehand, E. (PvdD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Tongeren, L.
van (GL), Ziengs, E. (VVD), Braakhuis, B.A.M.
(GL), Gerbrands, K. (PVV), Lodders, W.J.H.
(VVD), Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf, E.
(SGP), Schaart, A.H.M. (VVD), Verhoeven, K.
(D66), Werf, M.C.I. van der (CDA) en Hilkens,
M. (PvdA).
Plv. leden: Elias, T.M.Ch. (VVD), Blanksma-van
den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Koolmees, W.
(D66), Dikkers, S.W. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Irrgang, E. (SP), Groot, V.A. (PvdA),
Holtackers, M.P.M. (CDA), Dijck, A.P.C. van
(PVV), Gerven, H.P.J. van (SP), Hazekamp,
A.A.H. (PvdD), Schouten, C.J. (CU), Gent, W.
van (GL), Leegte, R.W. (VVD), Grashoff, H.J.
(GL), Mos, R. de (PVV), Taverne, J. (VVD),
Bemmel, J.J.G. van (PVV), Staaij, C.G. van der
(SGP), Houwers, J. (VVD), Veldhoven, S. van
(D66), Ormel, H.J. (CDA) en Jadnanansing,
T.M. (PvdA).

kst-21501-30-279
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De adjunct-griffier van de commissie,
Blacquiere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

1

VVD-fractie
Ten aanzien van het EU-consumentenprogramma merken de leden van de
VVD-fractie op dat het van groot belang is dat de positie van de
consument in de interne markt verbeterd wordt. Deze leden vinden het
ook een goede zaak dat er op Europees niveau afstemming plaats vindt
over regels van consumentenbescherming. Uit de stukken blijkt dat de
plannen nog verder geconcretiseerd moeten worden en er later meer
details bekend zullen worden. De leden van de VVD-fractie worden graag
op de hoogte gehouden van nieuwe ontwikkelingen. Deze leden zijn ook
erg benieuwd naar de jaarlijkse werkprogramma’s waarin het beleid meer
geconcretiseerd zal worden. De leden van de VVD-fractie vragen de
minister dan ook om de leden op de hoogte te houden van deze
programma’s en een afschrift ervan aan de Kamer te sturen.
Het Consumentenprogramma 2014–2020 biedt de (financiële) basis voor
het consumentenbeleid van de Europese Unie in de jaren 2014–2020. Dit
consumentenprogramma bouwt voort op het huidige consumentenprogramma 2007–2013 door acties die zijn gericht op de versterking van de
positie van de consument. De jaarlijkse werkprogramma’s bevatten de
nadere invulling van het consumentenbeleid. Voor de vaststelling van de
jaarlijkse werkprogramma’s is de adviesprocedure van toepassing. De
lidstaten hebben daarbij via het zogenaamde Consumer Financial
Programme Committee een adviserende rol. De werkprogramma’s
worden ieder jaar door de Commissie openbaar gemaakt op de website
van de Europese Commissie. Indien de werkprogramma’s hiertoe
aanleiding geven (zoals bijvoorbeeld in het geval van wetgevende
voorstellen), wordt u via de gebruikelijke weg van de BNC hierover
geïnformeerd. Verder ben ik te allen tijde bereid om vragen over de
plannen van de Commissie aan uw Kamer te beantwoorden.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie aandacht voor regelgeving
omtrent consumentenbescherming bij aankopen op internet. Wanneer we
tot een goed functionerende digitale interne markt willen komen is het
zaak dat consumenten goed inzicht hebben in de regels omtrent consumentenbescherming in andere EU landen. Wanneer consumenten moeilijk
kennis op kunnen doen over regels omtrent bijvoorbeeld garanties zullen
zij minder geneigd zijn om producten via internet in andere EU landen te
bestellen. Dit vormt dus een belemmering voor de internet markt. De
leden van de VVD-fractie hopen dan ook dat er in het nieuwe EU-consumentenprogramma voldoende aandacht wordt besteed aan deze
problematiek. Is de minister bereid hier in Europees verband aandacht
voor te vragen? Zo nee, waarom niet?
Ik ben het eens met de leden van de VVD-fractie dat kennis van rechten en
plichten bij consumenten van groot belang is. Wanneer consumenten
voldoende kennis hebben van hun rechten zullen zij eerder bereid zijn
gebruik te maken van mogelijkheden van de interne markt en met
vertrouwen grensoverschrijdende aankopen doen. ConsuWijzer is het
informatieloket van de toezichthouders Consumentenautoriteit, NMa en
de OPTA. Op ConsuWijzer kan de consument terecht met vragen over
haar rechten en plichten. Daarnaast is er het Europees Consumenten
Centrum (ECC), dat is opgezet om in alle landen van de Europese Unie
plus Noorwegen en IJsland de consument meer vertrouwen te geven in
de Europese markt. Het netwerk is een initiatief van de Europese
Commissie en de verschillende lidstaten. Het ECC kan de consument
helpen wanneer deze iets wilt kopen of bestellen in een ander EU-land. Dit
kan in de vorm van informatie over rechten en plichten als Europese
consument als ook met begeleiding, als u problemen heeft na een
aankoop in een ander EU-land. Op deze manier probeert de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

2

Commissie samen met de lidstaten het vertrouwen van consumenten in
de interne markt te vergroten.
De leden van de VVD-fractie zijn voorstander van het vestigen van de
centrale divisie in Nederland en vragen zich af hoe groot de kans is dat
Nederland de centrale divisie mag gaan huisvesten.
Zoals bekend, is het niet gelukt om in de Raad voor Concurrentievermogen van 5 en 6 december overeenstemming te bereiken over het
octrooipakket. Ondanks intensieve pogingen van het Poolse voorzitterschap is het ook nadien helaas niet gelukt daarover overeenstemming te
bereiken.
Belangrijkste punt van discussie is inderdaad nog de zetel van de centrale
divisie van het octrooigerecht. Daarvoor hebben verschillende landen,
waaronder Nederland, zich kandidaat gesteld. Nederland zet zich actief in
voor deze kandidatuur en heeft een aantrekkelijk aanbod gedaan, maar de
concurrentie van andere kandidaten is groot. Het is daarom niet goed
mogelijk om een inschatting van de kansen van Nederland te maken.
Nederland heeft aangedrongen en zal blijven aandringen op een spoedige
afronding van het octrooidossier gezien het belang ervan voor versterking
van het Europese groeivermogen. Zowel voor het Europese innovatievermogen als een sterkere interne markt is het octrooi een belangrijke
prioriteit.
De leden van de VVD fractie vragen hoe ervoor kan worden gezorgd dat
jonge bedrijven die in een later stadium aansluiting willen bij innovatieen onderzoeksprojecten toch zoveel mogelijk betrokken worden bij
EU-financiering voor onderzoek en innovatie.
Nederland vindt het van belang dat mkb-bedrijven in een later stadium
actief kunnen worden in of later kunnen aansluiten bij onderzoeks- en
innovatieprojecten. Hiervoor is het noodzakelijk dat publiekprivate
consortia flexibel zijn. De regels voor deelname die op dit moment door
de Commissie voorgesteld worden voor Horizon 2020 bieden deze
mogelijkheid voor flexibiliteit nog onvoldoende. Nederland zal deze
flexibiliteit dan ook bepleiten in de verdere onderhandelingen. Verder is
het van belang om mkb-bedrijven te ondersteunen bij het vinden van de
juiste projectpartners. De Commissie wil één loket voor het mkb inrichten.
Dit loket zou het mkb hierbij kunnen ondersteunen. Het Nederlandse mkb
kan ondersteuning krijgen bij het nationale contactpunt voor het Europese
kaderprogramma dat is ondergebracht bij Agentschap NL.
De leden van de VVD-fractie vinden dat er voor afzonderlijke lidstaten
vrijheid moet zijn om eigen keuzes te maken binnen de prioriteiten van de
Europa2020-strategie. Nederland moet mogelijkheden hebben om keuzes
te maken die aansluiten bij onder andere de geografische ligging of
activiteiten waarin een sterke positie is opgebouwd. Dit betekent ook dat
er een mogelijkheid moet zijn om een aantal zaken juist niet te doen. Deze
leden vragen of de minister kan toelichten hoe er ruimte gecreëerd kan
worden zodat er mogelijkheden zijn voor de verschillende lidstaten om
specifieke prioriteiten van de Europa2020-strategie juist wel of juist niet
mee te nemen in verschillende projecten en programma’s.
De Europa 2020-strategie is gericht op het zowel op EU als nationaal
niveau stimuleren van duurzame, slimme en inclusieve groei en banen.
Dit streven is gekoppeld aan een beperkt aantal (naar land gedifferentieerde) brede kwantitatieve doelstellingen, bijvoorbeeld op het gebied
van R&D. Lidstaten zijn voor het bereiken van deze doelstellingen ten
algemene vrij in het kiezen van die maatregelen die het beste aansluiten
bij de nationale situatie. Ook bij de inzet van Europese fondsen, zoals de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

3

structuurfondsen, is er ruimte om rekening te houden met de specifieke
kenmerken en sterke punten van de lidstaat. De Europese Commissie stelt
voor dat elke lidstaat de structuurfondsen richt op een beperkt aantal
thema’s van de Europa 2020-strategie en structuurfondsen niet in te zetten
voor de andere thema’s. Bij investeringen in innovatie staat de zogenaamde «smart specialisation strategy» centraal.
De kern van deze strategie is om publieke investeringen in innovatie in te
zetten op de sterke punten van universiteiten en bedrijven. Het kabinet is
voorstander van deze strategie. Dit idee sluit ook goed aan bij het
topsectoren beleid.
De leden van de VVD-fractie willen ook aandacht vragen voor een voorstel
van de Europese Commissie voor een nieuwe douaneverordening. Het
nieuwe voorstel beoogt het toepassingsgebied van de douaneverordening
uit te breiden naar parallelhandel. Deze leden onderschrijven het belang
van de bescherming van intellectuele eigendomsrechten tegen namaak
voor de Europese kenniseconomie en de belangrijke rol die de douane
daarbij speelt. Wel willen de leden van de VVD-fractie dat de nieuwe
douaneverordening niet ten koste gaat van de concurrentiepositie van
logistieke bedrijven die actief zijn in Europese lidstaten, noch van de
mogelijkheid tot vrije handel. Deze leden vragen of de minister kan
toelichten hoe voorkomen wordt dat nieuwe voorstellen leiden tot een
verslechtering van de concurrentiepositie van logistieke bedrijven die
actief zijn in Europese lidstaten en daarbij aangeven welke effecten de
nieuwe voorstellen eventueel hebben op de concurrentiepositie van
logistieke bedrijven in Nederland? Ook vragen deze leden of de minister
kan toelichten hoe voorkomen wordt dat partijen die nu producten via
Europese lidstaten verhandelen in de toekomst eventueel uitwijken naar
landen buiten Europa omdat zij in de lidstaten te maken krijgen met
bijvoorbeeld extra regels op het gebied van transparantie of hogere
financiële lasten.
Nederland zet zich ten aanzien van de internationale handel in voor
stroomlijning van procedures en verlaging van de administratieve lasten.
Dat geldt dus ook ten aanzien van het voorstel voor een Verordening
inzake de handhaving van intellectuele eigendomsrechten door de douane
(COM(2011) 285). Uw Kamer is over de reactie van het kabinet geïnformeerd (TK 22 112, nr. 1194) Het voorstel heeft als doel het aanbrengen
van verbeteringen en verduidelijkingen ten aanzien van de handhaving
van intellectuele eigendomsrechten door de douane, waardoor de
rechtszekerheid voor alle betrokken partijen vergroot wordt. De focus van
deze verordening dient te liggen op de bestrijding van namaakgoederen
en niet op de controle van legitieme handel. De besluitvorming in de Raad
over dit voorstel is nog gaande, maar op het punt van de parallelhandel
ziet het er naar uit dat een groot aantal lidstaten een wijziging op dit punt
ten aanzien van de huidige douaneverordening onwenselijk vinden. Het
Europees Parlement, die zich ook over deze verordening zal uitspreken, is
overigens nog verdeeld over het al dan niet opnemen van parallelhandel
in het toepassingsgebied.
Voor wat betreft financiële gevolgen voor het bedrijfsleven zijn deze alleen
te verwachten waar het gaat om de voorgestelde vereenvoudiging van de
procedure voor kleine zendingen. Omdat de huidige procedure in een deel
van de mogelijke inbreuksituaties wordt vereenvoudigd zal dit naar
verwachting weer voor lastenverlichting voor de betrokken bedrijven
zorgen. De door de leden van de fractie van de VVD bedoelde ontwikkelingen zullen op de voet worden gevolgd in het belang van een goed
ondernemingsklimaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

4

De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze complementariteit
wordt gewaarborgd bij het ondersteunen van excellent niet-thematisch
onderzoek.
Excellent onderzoek kan bevorderd worden binnen thematisch
gestuurde programma’s. Daarnaast vormt echter ook excellent, onafhankelijk en grensverleggend onderzoek een belangrijke basis voor de
kenniseconomie. In onafhankelijkheid krijgen de beste onderzoekers zo de
kans om ook op het grensvlak van bestaande vakgebieden en sectoren
nieuwe kennis te ontwikkelen die kan bijdragen aan het oplossen van de
uitdagingen van de toekomst. Dit is cruciaal voor de toekomstige
concurrentiekracht van Europa en de lidstaten. Daarbij komt de beste
wetenschap tot stand in een internationaal speelveld. Europese samenwerking, in de vorm van Europese competitie voor het toekennen van
onderzoeksgelden is daarbij van essentieel belang. De Europese onderzoeksraad is daarmee complementair aan het beleid van de lidstaten.
Bovendien is de schaal en de bekendheid die de Europese onderzoeksraad
inmiddels heeft bereikt, op nationaal niveau niet haalbaar. Zo zijn steeds
meer buitenlandse onderzoekers in staat om onderzoek uit te voeren aan
Nederlandse kennisinstellingen en worden Nederlandse onderzoekers met
behulp van een ERC-beurs in staat gesteld om elders in Europa onderzoek
te doen, wanneer daar in Nederland geen mogelijkheid toe bestaat. Op
deze manier kunnen de beste onderzoekers met elkaar samenwerken bij
een instelling die de beste faciliteiten biedt. De Vernieuwingsimpuls van
NWO, waarin op een vergelijkbare wijze onderzoeksmiddelen worden
toegekend aan excellente onderzoekers, is een voorbeeld geweest voor
het opzetten van het ERC. Van een verschuiving van deze activiteiten naar
Europees niveau kan wat het kabinet betreft pas sprake zijn als alle
lidstaten gezamenlijk in dit systeem mee doen, inclusief een vergelijkbare
financiële bijdrage. Ook moet de ERC er dan in slagen om hetzelfde lage
niveau van administratieve lasten te bereiken als de Vernieuwingsimpuls.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het kabinet stelt dat voor de
grootschalige infrastructuur de kosten voornamelijk een aangelegenheid
zijn van lidstaten en regio’s zelf. De leden van de VVD-fractie vragen
waarom de Europese onderzoeksinfrastructuur niet een substantiëler
bedrag ontvangt in de plannen van de Commissie.
Het kabinet is het eens met het standpunt van de Commissie dat de
financiering van de daadwerkelijke constructie van een grote onderzoeksfaciliteit een zaak is van de lidstaat die optreedt als gastland voor de
faciliteit, eventueel in samenwerking met andere lidstaten. Immers, de
directe economische voordelen slaan hoofdzakelijk neer in de lidstaat
waar de faciliteit gebouwd wordt. Bovendien bevordert dit het
commitment van de relevante lidstaten, zodat eventuele kostenoverschrijdingen niet slechts ten laste komen van de EU-begroting.
Uiteraard heeft de gezamenlijke bouw van grote onderzoeksfaciliteiten
wel degelijk ook een positief effect voor Europa als geheel. Daarom vindt
het kabinet het een goede zaak dat er Europese middelen beschikbaar
worden gesteld voor een tegemoetkoming in de coördinatiekosten, een
eventuele bijdrage in de overgang van ontwerp- naar constructiefase en
het toegankelijk maken van de onderzoeksfaciliteiten. Bij de ontwikkeling,
de uitrol en het gebruik van zogenaamde e-infrastructures, zoals datanetwerken en aan elkaar verbonden rekencomputers ziet het kabinet, zolang
dit niet marktverstorend werkt ook een rol voor Europa weggelegd, omdat
hierbij met relatief kleine investeringen grote meerwaarde te behalen is
en de economische baten meer grensoverschrijdend neerslaan. Het
kabinet is zich bewust van de belangrijke rol die grootschalige onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

5

zoeksfaciliteiten kunnen spelen bij het bevorderen van het internationaal
contact tussen wetenschappers en het bedrijfsleven.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze het kabinet zich
inspant om valorisatie van wetenschappelijk onderzoek ook binnen
Europa grotere prioriteit te geven.
Het kabinet is van mening dat in Horizon 2020 meer aandacht moet
uitgaan naar waardecreatie uit kennis (valorisatie). Horizon 2020 zal zich
moeten richten op het gehele systeem van fundamenteel onderzoek via
toegepast onderzoek, tot pilot- en demonstratieprojecten naar het op de
markt brengen van producten, processen en systemen. De grotere nadruk
op thema’s met een maatschappelijke en/of economische impact moet
hier aan bijdragen. Het kabinet steunt daarom ook versterking van
dergelijke thema’s. Het kabinet acht het daarbij van belang dat publiekprivate samenwerking de kern blijft van Horizon 2020 zodat wetenschappers, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en overheden
samenwerken om goede kennis te vertalen naar nieuwe producten,
diensten en processen. Bij het beoordelen van de meer op toepassingsgerichte onderdelen van Horizon 2020 zou, zoals de VVD-fractie suggereert,
meer nadruk gelegd moeten worden op de potentiële impact op economie
en samenleving.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het kabinet de stappen richting
vrije toegankelijkheid van onderzoeksresultaten ziet en hoe Nederland
daar een voortrekkersrol bij kan innemen.
In het kader van Horizon 2020 is het kabinet er voorstander van dat de
vrije toegankelijkheid van onderzoeksresultaten zo veel mogelijk gestimuleerd wordt voor financiering van onderzoeksvoorstellen. Dit moet zeker
gelden voor onderzoeksresultaten in de vorm van wetenschappelijke
artikelen in peer reviewed tijdschriften. Wat betreft data ligt het genuanceerder, omdat private deelnemers aan een project ook de kans geboden
moet worden hun investeringen in onderzoek terug te verdienen,
bijvoorbeeld door middel van het introduceren van technologie op de
markt. Bij publiekprivate samenwerking zullen consortia daarom zelf
moeten kunnen bepalen hoe zij omgaan met de toegankelijkheid van
onderzoeksresultaten.
Het kabinet draagt deze visie uit in de discussie over de verdere ontwikkeling van de Europese Onderzoeksruimte, waarvoor de Commissie naar
verwachting in juni met voorstellen zal komen. Het is voornamelijk in dit
kader dat vrije toegankelijkheid van onderzoeksresultaten besproken zal
worden. Besluitvorming hierover zal haar uitwerking hebben op de
deelnameregels voor Horizon 2020. Waar mogelijk zal het kabinet bovenstaande visie uiteraard ook uitdragen in de onderhandelingen voor
Horizon 2020.
PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vragen wat wordt bedoeld met «een
integrale benadering voor het MKB».
Met de integrale benadering voor het mkb wordt bedoeld dat er binnen
Horizon 2020 niet alleen een eigenstandig deelprogramma voor het mkb
ingericht wordt binnen de pijler Industrieel Leiderschap, maar dat binnen
alle onderdelen van Horizon 2020 aandacht is voor de behoeften van het
mkb. Zo zal ook binnen de thematische onderdelen, die gericht zijn op
maatschappelijke uitdagingen en industriële technologieën, en binnen de
kapitaalmarktinstrumenten aandacht zijn voor het mkb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

6

De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de versterkte investeringen in
thema’s met grote maatschappelijke en/of economische impact zich
verhouden tot de indeling in topsectoren in Nederland.
Nederland is van mening dat het aanpakken van maatschappelijke
uitdagingen hand in hand gaat met het versterken van concurrentiekracht.
Maatschappelijke uitdagingen vormen immers de groeimarkten van
morgen. De inhoud van de innovatiecontracten die per topsector zijn
opgesteld door de diverse partijen zullen voor Nederland leidraad zijn bij
de discussie over invullingen van de thematische programmaonderdelen
van Horizon 2020. Versterkte investeringen in thema’s met grote
maatschappelijke en/of economische impact zullen op die manier dus ook
ten goede komen aan de economische topsectoren.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de minister ermee om gaat dat
er in Raadswerkgroepen en Raden informeel en formeel inhoudelijk
gesproken zal worden over Horizon 2020, terwijl daadwerkelijke financiële
besluitvorming pas later dit jaar plaatsvindt. Verder vragen zij zich af
welke consequenties deze procedure heeft.
De besprekingen over Horizon 2020 maken voor wat betreft de financiële
aspecten integraal onderdeel uit van de onderhandelingen over de
EU-meerjarenbegroting 2014–2020 (Meerjarig Financieel Kader, kortweg
het MFK). Besluitvorming over het MFK zal plaatsvinden in de Raad
Algemene Zaken. Nederland hecht eraan dat niet wordt vooruitgelopen op
de integrale besluitvorming betreffende het MFK. Het MFK legt de
maximale omvang van de jaarbegrotingen vast, evenals de verdeling
van de middelen over de hoofdthema’s van het beleid.
Er zal in dit kader een budget worden vastgesteld voor het gehele
programma voor financiering van onderzoek en innovatie en niet voor de
afzonderlijke onderdelen binnen dat programma. Inhoudelijke besprekingen over de inhoud van het programma zullen daarom separaat plaats
kunnen vinden van deze budgettaire besluitvorming. Hierbij kan dan wel
de relatieve verdeling van middelen binnen het programma aan de orde
komen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat het feitelijk gerealiseerde
percentage verwerving van publiek-private middelen door het MKB is. Is
de genoemde 15% al sinds het zesde kaderprogramma (KP6) een
streefwaarde?
Al in het zesde kaderprogramma was het streven dat 15% van de
middelen ten goede zou komen aan het mkb. In het huidige zevende
kaderprogramma is het streven dat 15% van de middelen van het
programmaonderdeel gericht op grensoverschrijdende samenwerking
naar het mkb gaat. In de praktijk wordt dit streven net niet gehaald. Van
2007 tot en met 2010 ontving het mkb ongeveer 14% van deze middelen.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe hard Nederland zal blijven
inzetten op het principe van excellentie als criterium bij het verdelen van
onderzoeksmiddelen binnen Horizon 2020 en of in dit kader gewerkt zal
worden met allianties met lidstaten die inhoudelijk met Nederland op één
lijn zitten.
Nederland zal er voor blijven pleiten dat het principe van excellentie
gehandhaafd blijft als criterium bij het verdelen van de Europese
onderzoeks- en innovatiemiddelen. Het kabinet is blij dat dit ook expliciet
in de voorstellen van de Commissie vermeld staat. Nederland zal hiervoor,
zoals tot op heden gebeurd is, samen optrekken met een coalitie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

7

lidstaten met hetzelfde standpunt. Uitgangspunt voor deze coalitie is dat
capaciteitsopbouw geen doel is van Horizon 2020. Lidstaten die vinden
dat hun kennisinstellingen en bedrijven onvoldoende deelnemen aan de
Europese programma’s voor onderzoek en innovatie zullen eerst zelf
gericht moeten investeren in het verhogen van de kwaliteit van hun
kennisinfrastructuur, bijvoorbeeld met cohesiemiddelen. Dit neemt niet
weg dat Nederland in de onderhandelingen graag meedenkt over
mogelijkheden om ondervertegenwoordigde partijen beter te betrekken
bij de programma’s, zonder te tornen aan het criterium van excellentie.
Hierbij valt te denken aan meer gebalanceerde evaluatiecomités, meer
ruimte voor kleinschalige projecten en minder administratieve lasten.
Deze maatregelen kunnen overigens ook gunstig zijn voor de deelname
van het mkb aan Horizon 2020.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de (maatschappelijke)
opbrengsten van de faciliteit voor risicokapitaal. Verder vragen de leden
hoeveel investeringen de faciliteit heeft gegenereerd, hoeveel hiervan
terug komt naar Nederland, hoeveel dit heeft gekost en hoe riskant deze
faciliteit is?
De Europese Commissie heeft via het zevende kaderprogramma voor
onderzoek en technologische ontwikkeling (KP7) € 1 miljard gereserveerd
voor de faciliteit voor risicokapitaal. Ook de Europese investeringsbank
heeft € 1 miljard geïnvesteerd in deze faciliteit. Het doel was om een
additioneel bedrag van € 10 miljard aan investeringen aan te trekken.
Medio 2010 heeft een halfweg evaluatie van de faciliteit voor risicokapitaal
plaatsgevonden. Daaruit bleek dat de faciliteit van 2007 tot en met 2009 62
projecten heeft gefinancierd in 20 landen. Hiermee werd een totale
additionele investering van € 6,3 miljard gegenereerd. Er werd gesignaleerd dat de € 10 miljard additionele investeringen waarschijnlijk ruim
voor het einde van KP7 (eind 2013) gehaald zullen worden. De investeringen blijken ook goed aan te sluiten bij de prioriteiten van KP7,
waaronder de maatschappelijke thema’s. Uit de halfweg evaluatie bleek
dat Nederland een aandeel van 8% heeft in de projecten die gefinancierd
zijn uit de faciliteit voor risicokapitaal.
Het risicoprofiel is beperkt, omdat wordt voorzien dat de faciliteit voor
risicokapitaal zal kunnen voorbestaan op basis van terugvloeiende
inkomsten van gedane investeringen. Het betreffen meerjarige investeringen. Op termijn zal duidelijk worden wat het uiteindelijke risicoprofiel
is.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe Nederland – in tijden van
bezuinigingen en afschaffing van subsidies – toch kan waarborgen dat er
voldoende middelen beschikbaar zijn om de nodige cofinanciering te
kunnen realiseren.
In reactie op de voorstellen voor de innovatiecontracten heeft het kabinet
reeds aangegeven dat het geen Europese middelen voor onderzoek en
innovatie op de plank wil laten liggen. Dit vindt Nederland niet alleen
omdat iedere extra Europese euro de Nederlandse kennisinstellingen en
bedrijven op een hoger niveau brengt, maar ook omdat Nederland gelooft
in de kracht van internationale samenwerking op het gebied van
onderzoek en innovatie. Daarvoor bieden Europese programma’s een
logisch en nuttig platform. Daarom heeft het kabinet mede op verzoek van
de topsector HTSM (High Tech) middelen vrijgemaakt voor het cofinancieren van de zogenaamde Joint Technology Initiatives (JTI’s) in 2013. Op
de korte termijn zijn er dus middelen beschikbaar om cofinanciering te
kunnen realiseren. De omvang van de Nederlandse deelname aan
Europese programma’s en de eventueel daarvoor benodigde cofinan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

8

ciering vanaf 2014 (onder horizon 2020) is op dit moment nog onduidelijk.
Die omvang hangt af van de toekomstige ambities van Nederlandse
bedrijven en kennisinstellingen en de vormgeving van toekomstige
Europese programma’s onder Horizon 2020.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het EIT zich al zodanig heeft
bewezen dat een verhoging van het budget met circa 1000% te rechtvaardigen is? Denkt de minister dat de regel van de huidige financiering van
het EIT (75% bekostiging door de industrie) in de praktijk ook gehaald
wordt? Wordt er vanuit de industrie op dit punt betrokkenheid getoond en
zo ja, hoe?
Nederland is sinds de start in 2008 erg goed betrokken bij het EIT. In alle
drie de Knowledge Innovation Communities (KIC’s) zijn Nederlandse
bedrijven en kennisinstellingen actief, waardoor zij profiteren van de
circulatie van kennis tussen de verschillende spelers uit de kennisdriehoek. Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven profiteren zo van
de Europese samenwerking die met het EIT tot stand komt. Nederland
hecht er daarbij aan dat Europese gelden op een efficiënte en doelmatige
wijze besteed worden. Nederland dringt er dan ook op aan, dat de
resultaten die voortkomen uit de samenwerking in de KIC’s leidend
moeten zijn voor de verdere standpuntbepaling ten aanzien van de
toekomst van het EIT. Ook de Europese Commissie heeft deze resultaten
in haar plannen centraal geplaatst.
Om deze reden zal er – voorafgaand aan de tweede golf van KIC’s, die
naar verwachting in 2014 zullen worden gelanceerd – een uitgebreide
evaluatie van de eerste drie KIC’s worden uitgevoerd. Het kabinet vindt de
voorgestelde groei van het budget voor het EIT ten opzichte van de
opstartfase zeer fors. Deze verhoging van het budget is te verklaren door
de uitbreiding over het aantal jaren en thema’s. Zolang het EIT niet naar
behoren functioneert, zal bij een dergelijke forse uitbreiding de nodige
terughoudendheid moeten worden betracht. Voor Nederland is dit een
zorgpunt in de onderhandelingen over het EU Meerjarig Financieel Kader
2014–2020. Ook de deelname van private partijen is daarbij een
aandachtspunt. De verbondenheid van private partijen aan de KIC’s kan
nog verder worden geoptimaliseerd. Ook daarvoor is de aantoonbaarheid
van concrete resultaten van belang. De financieringsverhouding van 25%
EU-geld en 75% eigen middelen van de deelnemende bedrijven en
kennisinstellingen wordt op dit moment gehaald, waarbij private partijen
een aanzienlijk deel van de 75% voor hun rekening nemen.
De leden van de PvdA-fractie vragen met betrekking tot het voorstel voor
een ADR-richtlijn of er reeds een indicatie kan worden gegeven of er bij
andere lidstaten vergelijkbare bezwaren leven? Daarnaast verzoeken de
leden van de PvdA-fractie de minister om tijdens de informele Raad,
indien er oriënterende gesprekken plaatsvinden, aan te geven dat de
Tweede Kamer nog moet besluiten over een behandelvoorbehoud en dat
er zodoende door de regering nog geen onomkeerbare standpunten
kunnen worden ingenomen over dit onderwerp.
Tijdens de eerste ambtelijke besprekingen is gebleken dat lidstaten
positief kritisch staan tegenover de plannen van de Europese Commissie
om kwalitatief goede ADR (Alternatieve Geschillenbeslechting) in lidstaten
mogelijk te maken. De verschillen tussen de nationale systemen van
lidstaten zijn op dit moment groot. Sommige lidstaten hebben nog geheel
geen ADR. Naast Nederland lijken in ieder geval ook Duitsland en België
te wensen dat hun nationale systeem kan blijven bestaan binnen de
richtlijn. De Nederlandse inzet zal er dan ook op zijn gericht het systeem
van zelfregulering te behouden binnen de kaders van de richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

9

Belangrijk daarbij is ook dat er geen verdergaande vorm van overheidstoezicht moet worden geschapen. De Commissie heeft aangegeven het
Nederlandse systeem als voorbeeld te zien en heeft zich bereid verklaard
te bezien op welke wijze dit in de Richtlijn kan worden vastgelegd. De
Commissie heeft Nederland gevraagd mee te denken hoe er voor gezorgd
kan worden dat een systeem van zelfregulering past binnen de kaders van
de richtlijn. Dit is voor Nederland een belangrijk uitgangspunt waarvan de
Commissie inmiddels op de hoogte is gesteld. Er is voorzien in agendering voor de Raad van Concurrentievermogen in mei 2012.
In het kader van de discussie over de digitale interne markt vragen de
leden van de PvdA-fractie wat de vorderingen zijn bij de Europese
onderhandelingen en besprekingen rond het downloadverbod.
In de recente EU mededeling over e-commerce kondigt de Commissie aan
zich te bezinnen op efficiënte methoden om onrechtmatige informatie op
internet te (laten) verwijderen. Zij wil dit jaar een effectbeoordeling
uitvoeren om een aantal opties hiervoor te verkennen. De staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie zal de ontwikkelingen dienaangaande in
samenspraak met mij nauwlettend volgen.
In verband met de ontwikkeling van de digitale markt is voorts aangekondigd dat de Europese Commissie voorstellen zal indienen voor een
Europees systeem voor het licentiëren van auteursrechten, voor een
kaderrichtlijn voor collectief beheer en voor een herziening van de richtlijn
handhaving Intellectuele Eigendomsrechten. Deze worden voorzien in de
loop van 2012.
De discussie over de aanpak van downloaden van onrechtmatig verveelvoudigd of geopenbaard materiaal als zodanig zal in de EU naar
verwachting plaats gaan vinden in het kader van de door de Commissie
aangekondigde herziening van het thuiskopiestelsel in de EU. De
Commissie bezint zich momenteel op de opties voor herziening van dit
stelsel. Uw Kamer zal na het verschijnen van deze voorstellen geïnformeerd worden over de Nederlandse positie ten aanzien van deze
voorstellen.
CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie informeren naar de stand van zaken van de
besluitvorming over het unitair octrooi en dan met name naar het laatste
openstaande punt: de vestiging van de zetel van de centrale divisie.
Zoals bekend, is het niet gelukt om in de Raad voor Concurrentievermogen van 5 en 6 december overeenstemming te bereiken over het
octrooipakket. Ondanks intensieve pogingen van het Poolse voorzitterschap is het ook nadien helaas niet gelukt daarover overeenstemming te
bereiken.
Belangrijkste punt van discussie is inderdaad nog de zetel van de centrale
divisie van het octrooigerecht. Daarvoor hebben verschillende landen,
waaronder Nederland, zich kandidaat gesteld. Nederland zet zich actief in
voor deze kandidatuur en heeft een aantrekkelijk aanbod gedaan, maar de
concurrentie van andere kandidaten is groot. Het is daarom niet goed
mogelijk om een inschatting van de kansen van Nederland te maken.
Nederland heeft aangedrongen en zal blijven aandringen op een spoedige
afronding van het octrooidossier gezien het belang ervan voor versterking
van het Europese groeivermogen. Zowel voor het Europese innovatievermogen als een sterkere interne markt is het octrooi een belangrijke
prioriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

10

De leden van de CDA-fractie vragen wat de minister tijdens de vorige
Raad heeft opgebracht ten aanzien van het toegankelijker maken van
aanbestedingen voor ZZP-ondernemers en het MKB en hoe dat in de Raad
is opgepakt.
Tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 5 december jl. is niet
gesproken over de voorstellen van de Commissie inzake de Europese
aanbestedingsregels. Tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 20
en 21 februari zal er van gedachten worden gewisseld. Over de inzet van
Nederland zal u via de geannoteerde agenda van deze Raad worden
geïnformeerd.
Ten aanzien van de MKB- en ZZP-ondernemers zien de leden van de
CDA-fractie in toenemende mate een probleem wat betreft bedrijfsfinanciering ontstaan. Deze leden vragen wat de minister op dit punt exact
heeft ingebracht tijdens de vorige raad? Zijn er Europese oplossingen
voor dit Europees breed gedragen probleem? Zo ja, welke heeft de
minister voor ogen en is de minister bereid deze aan te dragen in de
informele Raad begin februari 2012?
Nederland acht, net als de Commissie, goede toegang van het mkb incl.
ZZP-ondernemers tot financiering, om daarmee de groei van mkb te
bevorderen, een belangrijke prioriteit. Kapitaalverschaffing aan bedrijven
levert immers een belangrijke bijdrage aan het goed functioneren van de
economie. Het waarborgen van toegang tot financiering vormt dan ook
een belangrijk aspect van het versterken van het groeivermogen.
Tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 5 december jl. heeft er
over dit onderwerp geen discussie plaatsgevonden. Wel heeft de
Commissie onder het punt «Diversen» een korte presentatie gegeven over
het voorstel van het programma voor het concurrentievermogen van
bedrijven en mkb (COSME). Uw kamer is over dit programma op
13 januari jl. geïnformeerd. Tijdens de Raad van 30 en 31 mei zal het
programma worden geagendeerd. Uw Kamer zal over de inzet van
Nederland via de geannoteerde agenda van deze Raad worden
geïnformeerd.
De leden van de CDA-fractie omarmen de boodschappen en het Nederlandse standpunt dat kenbaar is gemaakt in het fiche «Kleine ondernemingen in een grote wereld». Deze leden vragen de minister toe te lichten
wat op dit moment de drie grootste barrières zijn voor
MKB-ondernemingen om internationaal zaken te doen en wat de
mogelijke oplossingen kunnen zijn? Hoe gaat de minister zich inzetten om
tot dergelijke oplossingen te komen? Ook steunen de leden van de
CDA-fractie steunen de MKB-contactpunten die door de EU worden
opgezet. Hierbij zijn de leden benieuwd naar de rol van internationale
Kamers van Koophandel (KvK’s). Is deze er? Zo ja, in welke mate is een rol
voor deze organisaties op dit punt weggelegd?
Uit het in opdracht van de Commissie uitgevoerde onderzoek naar kansen
voor het mkb in opkomende markten blijkt dat gebrek aan financiering,
betalingsrisico’s en bureaucratie de drie grootste barrières zijn voor
Europese mkb-ondernemingen. Wat betreft financiering heeft Nederland
aan de Commissie voorgesteld om daar een onderzoek naar uit te voeren.
Voor betalingsrisico’s kan een beroep worden gedaan op de exportkredietverzekering. Bureaucratie is een knelpunt dat wordt aangekaart door
de Commissie respectievelijk via economische diplomatie van Nederland.
Het mkb-centrum dat sinds begin 2011 functioneert is het centrum in
Beijing. Het centrum heeft een raad waarin een aantal grote KvK’s zitting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

11

hebben. Het bestaat echter nog te kort om een oordeel te geven over het
functioneren van het centrum.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre in Horizon 2020 het
accent ook verlegd wordt naar valorisatie van innovatie en onderzoek?
In Horizon 2020 worden onderzoek en innovatie samengebracht in één
strategisch kader voor de financiering van onderzoek en innovatie van
onderzoek tot toepassing in de markt. Horizon 2020 zal meer ondersteuning geven aan de opname van innovaties door de markt en door de
publieke sector. Hiervoor zal onder andere meer gebruik gemaakt worden
van pilot- en demonstratieprojecten en precommercieel aanbesteden. De
kapitaalmarktinstrumenten worden bovendien versterkt. Tegelijkertijd zal
er aandacht blijven voor de excellente kennisbasis onder andere door
verdere versterking van de Europese onderzoeksraad (ERC) voor
grensverleggend onderzoek.
De leden van de CDA-fractie vragen of de minister de visie deelt dat het
proefinitiatief Europees innovatiepartnerschap «gezond en actief ouder
worden» via Horizon 2020 geïmplementeerd moet worden?
Het kabinet is van mening dat Europa de grote maatschappelijke
uitdagingen gezamenlijk moet aanpakken. Hiervoor acht Nederland
vraagsturing van groot belang. Overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke (gebruikers)organisaties vanuit diverse disciplines en sectoren
kunnen dan in een proces van vraagarticulatie aangeven voor welke
uitdagingen er behoefte is aan nieuwe kennis. Deze behoefte zou leidend
moeten zijn voor de jaarlijkse werkprogramma’s van de maatschappelijke
uitdagingen en industriële technologieën in Horizon 2020.
Nederland hanteert een dergelijke aanpak ook bij het beleid ten aanzien
van de economische topsectoren en bij het vaststellen van beleidsprioriteiten van verschillende departementen. De Commissie moet volgens
Nederland een proces organiseren om dit te organiseren. De toekomstige
Europese Innovatie Partnerschappen, de, Europese Technologie
Platforms, de Gezamenlijke Programmeringsinitiatieven (JPI’s) en de
Programmacomités met vertegenwoordigers van de lidstaten kunnen
daaraan bijdragen.
Het thema «gezondheid, demografische veranderingen en welzijn» is in
het voorstel voor Horizon 2020 nadrukkelijk benoemd als een van de zes
grote maatschappelijke uitdagingen die Europa gezamenlijk wil
aanpakken. Het kabinet is dan ook van mening dat de Commissie een
duidelijke verbinding moet leggen tussen de voorstellen die in het kader
van het Europese Innovatie Partnerschap «gezond en actief ouder
worden» gezamenlijk door overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke
(gebruikers)organisaties geformuleerd zijn, zodat deze onder andere via
Horizon 2020 geïmplementeerd kunnen worden.
De leden van de CDA-fractie steunen Duitsland in de wens dat de Raad
conclusies zal opstellen over het Annual Growth Survey rapport in
februari 2012. De leden van de CDA-fractie nemen aan dat de minister
deze wens deelt en vragen bevestiging van deze aanname. De leden van
de CDA-fractie wijzen er op dat het van belang is dat binnen de raad niet
alleen gekeken wordt naar hoe men voor met name het MKB op de korte
termijn het concurrentie- en groeivermogen kan herstellen, maar juist de
focus legt op de (middel)lange termijn. De leden van de CDA-fractie zijn
van mening dat beleid dat zich richt op een stabiele, degelijke langetermijngroei, met expliciet oog voor duurzaamheid, de manier is om uit de
crisis te groeien en vragen de visie van de minister op dit standpunt. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

12

leden vragen of de minister bereid is dit in te brengen in de informele
Raad van februari.
Duitsland heeft in de Raad in december aangegeven belang te hechten
aan het opstellen van conclusies door de Raad voor Concurrentievermogen over de Annual Growth Survey tijdens de bijeenkomst van de
Raad in februari 2012. Dit belang wordt breed gedeeld, ook door
Nederland. Alle vakraden, inclusief de Raad voor Concurrentievermogen,
zullen zich buigen over de Annual Growth Survey en uiteindelijk zal een
samenvattend rapport voorliggen op de Europese Raad van 1 en 2 maart.
De Raad voor Concurrentievermogen zal zich in de vergadering van 20 en
21 februari met name richten op de terreinen uit de Annual Growth
Survey waar zij verantwoordelijk voor is. Uw Kamer zal over de inzet van
Nederland tijdens de Raad op 20 en 21 februari via de geannoteerde
agenda worden geïnformeerd.
Het kabinet kan zich goed vinden in de prioriteiten die de Commissie stelt
in de Annual Growth Survey (Kamerstuk 21 501-20, nr. 600). Het door de
Commissie geconstateerde achterblijven van implementatie van zowel
nationale als EU-maatregelen is zorgelijk en dit zal ik ook in de Raad
inbrengen. De crisis heeft de sterke verwevenheid tussen lidstaten
aangetoond. Maatregelen van de ene lidstaten hebben direct effect op
andere lidstaten. Het kabinet is dan ook van mening dat het essentieel is
om te blijven inzetten op budgettaire consolidatie en het versterken van
het groei- en concurrentievermogen. Zowel op Europees niveau als door
nationale overheden dienen groeiversterkende structurele hervormingen
te worden geïmplementeerd die het functioneren van arbeid, diensten en
productmarkten verbeteren en het concurrentievermogen vergroten. Dit
kan op korte en lange termijn een belangrijke bijdrage leveren aan het
herstel, het versterken van de economie en het vergroten van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 279

13