Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

26 642

Europees Sociaal Fonds (ESF)

Nr. 141

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 april 2020
Inleiding
Het Europees Sociaal Fonds (ESF) draagt in Nederland bij aan het aan het
werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het
ondersteunen van arbeidsorganisaties bij de bevordering van duurzame
inzetbaarheid van hun werknemers. Deze brief gaat in op de voortgang
van de huidige programmaperiode 2014 – 2020 van dit fonds, de
voortgang met betrekking tot het Europees Fonds voor Meest Behoeftigen
(EFMB) en over de voorbereidingen op de nieuwe programmaperiode van
het Europees Sociaal Fonds 2021 – 2027 (ESF+).
1. Voortgang en resultaten van het ESF Programma 2014-2020
In de periode 2014 – 2020 heeft Nederland uit het ESF een bedrag van
€ 510 miljoen te besteden (zie bijlage 1)1. Daarnaast dragen gemeenten,
scholen voor voortgezet speciaal onderwijs (vso), scholen voor praktijkonderwijs (pro), het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV),
het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV), arbeidsorganisaties,
Onderwijs en Ontwikkelingsfondsen (O&O-fondsen) en sociale partners
uit eigen middelen een ongeveer even groot deel bij. In totaal is dus
sprake van aanvullende investeringen op basis van het Nederlandse
ESF-programma van ruim € 1 miljard verspreid over zeven jaar. In deze
brief beschrijf ik waar we staan in de uitvoering van het ESF-programma
en welke resultaten tot en met 2019 zijn behaald in de drie hoofdthema’s
van het programma: (1) arbeidstoeleiding van mensen met een afstand tot
de arbeidsmarkt; (2) het duurzaam inzetbaar houden van werkenden; (3)
het tegengaan van de mismatch op de arbeidsmarkt in de grote steden.
Daarnaast ga ik in op de wijze waarop gelijke kansen en non-discriminatie
wordt bevorderd binnen het ESF-programma.

1

kst-26642-141
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

1

Ik ben verheugd om te kunnen melden dat Nederland de programmamijlpalen die met de Europese Commissie (EC) zijn afgesproken heeft
gehaald. Als gevolg hiervan heeft de EC Nederland toestemming gegeven
om het nog resterende deel van het ESF-programma volgens het
oorspronkelijke plan uit te voeren en af te ronden.
Aangezien de uitvoering van het ESF-programma voorspoedig verloopt,
verwacht ik dat Nederland het volledig beschikbare budget voor ESF zal
benutten. In EU-verband behoort Nederland tot de koplopers als het gaat
om benutting van de ESF-middelen.
De resultaten die zijn behaald voor de vele deelnemers die tot nu toe zijn
bereikt met het ESF zijn voor iedereen inzichtelijk via het dashboard van
het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).2
Hieronder ga ik per thema in op de stand van zaken en de resultaten tot
nu toe.
1.1 Arbeidstoeleiding van mensen met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt
Het thema Actieve Inclusie richt zich op de begeleiding van mensen met
een grote afstand tot de arbeidsmarkt naar werk en/of een verbetering in
de arbeidsmarktpositie. Ondanks de economische groei van de afgelopen
jaren is het juist deze groep die beperkt profiteert en langs de kant blijft
staan. Daarom is er voor gekozen om met ESF juist deze mensen extra te
ondersteunen. In totaal is daarvoor € 363 miljoen beschikbaar gesteld
voor de 35 arbeidsmarktregio’s, JenV en het UVW. In totaal zijn er na vijf
van de zeven jaren van de programmaperiode, tot en met het jaar 2018, al
meer dan 232.000 unieke deelnemers bereikt met het ESF-thema Actieve
Inclusie.
Hieronder geef ik per programmaonderdeel een toelichting op de
voortgang.
Arbeidsmarktregio’s: Projecten gemeenten en vso/pro-scholen
Voor de arbeidsmarktregio’s is in totaal € 280 miljoen beschikbaar
gesteld. Dit geld wordt ingezet voor de begeleiding van mensen met een
grote afstand tot de arbeidsmarkt naar werk of naar beter werk. De
centrumgemeenten van de 35 arbeidsmarktregio’s zijn verantwoordelijk
voor het indienen van de subsidieaanvraag voor hun arbeidsmarktregio.
Zij kunnen subsidie aanvragen voor activiteiten, uit te voeren door
gemeenten of vso/pro-scholen. Inmiddels is € 280 miljoen verleend aan
de 35 arbeidsmarktregio’s.
In de vorige voortgangsbrief (Kamerstuk 26 642, nr. 140) kon ik al melden
dat het ESF in Nederland toegevoegde waarde heeft en ook een jaar later
zijn de resultaten van het programma Actieve Inclusie onverminderd
positief. In totaal zijn ongeveer 170.000 deelnemers begeleid door de
gemeenten en 51.000 door de vso/pro-scholen. Daarmee zijn de doelstellingen van het programma ruimschoots gehaald.
Van de deelnemers die begeleid zijn door gemeenten heeft 24 procent
werk gevonden na afronding van het traject en heeft 13 procent, na
afronding van het traject, een verbetering in de arbeidsmarktpositie
gerealiseerd. Hiermee is de doelstelling van het programma dat 20
procent van de deelnemers uitstroomt naar betaald werk of zijn arbeidsmarktpositie verbetert, meer dan bereikt.
2

Het dashboard is beschikbaar via de website van het CBS: https://dashboards.cbs.nl/v2/
ESF_2014tm2020/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

2

Van de (ex)leerlingen vso/pro met een afgerond ESF-traject heeft 20
procent betaald werk gevonden. Daarnaast heeft 12 procent een verbetering in hun arbeidsmarktpositie gerealiseerd; dit betekent een overgang
van een tijdelijk naar een vast contract, meer uren werk per week, een
hoger uurloon of minder ondersteuning door een «jobcoach».
Actieve Inclusie bij UWV en het Ministerie van Justitie en
Veiligheid
Aan UWV is tot op heden ruim € 30 miljoen subsidie verleend voor een
project ter financiering van jobcoaching van jonggehandicapten met een
Wajonguitkering. Een jobcoach geeft noodzakelijke persoonlijke
begeleiding op de werkvloer aan werkende jonggehandicapten.
Het UWV-project heeft tot en met 2018 bijna 6.900 deelnemers bereikt.
Van de deelnemers die het ESF-traject hebben afgerond, heeft 14 procent
betaald werk gevonden en 42 procent een verbetering in de arbeidsmarktpositie gerealiseerd. De oorzaak van het hoge percentage deelnemers met
een verbeterde arbeidsmarktpositie ligt in het gegeven dat bij de inzet van
het instrument job coaching de deelnemer meestal al bij de start van het
traject werkzaam is. Met de behaalde percentages is de doelstelling in het
ESF-programma dat 55 procent van de deelnemers uitstroomt naar
betaald werk of zijn arbeidsmarktpositie verbetert, gehaald.
Voor de projecten van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, uitgevoerd
door de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), is een bedrag van € 46 miljoen
beschikbaar gesteld. Jaarlijks voert DJI een project uit dat gericht is op de
arbeidstoeleiding van (ex-)gedetineerden en jongeren in jeugdinstellingen. DJI zet de ESF-subsidie in om deelnemers intensief te begeleiden
in hun transitie van een gesloten regime naar zelfstandige arbeidsparticipatie of het volgen van onderwijs. Tot en met 2018 heeft DJI met de
ESF-subsidie ruim 8.100 unieke deelnemers ondersteund.
De belangrijkste twee doelgroepen van de DJI-projecten zijn jongeren in
civielrechtelijke instellingen en justitiële inrichtingen en (ex-) gedetineerden. Van de eerste doelgroep, jongeren in civielrechtelijke instellingen en justitiële inrichtingen, heeft maar liefst 75 procent na afronding
van het traject (beter) werk gevonden of volgt onderwijs. Hiermee is de
ESF-doelstelling van 60 procent voor deze doelgroep ruimschoots
gehaald.
Van de tweede doelgroep, (ex-)gedetineerden, heeft 18 procent na
afronding van het traject (beter) betaald werk gevonden of is onderwijs
gaan volgen. Hiermee is de ESF-doelstelling van 22 procent weliswaar
niet behaald, maar een jaar later heeft 27 procent van de ex-deelnemers
(beter) werk gevonden of volgt onderwijs.3
Resultaten evaluatie ESF Actieve Inclusie
Jaarlijks voert het onderzoeksbureau Regioplan een verdiepend
onderzoek uit naar de effectiviteit van ESF Actieve Inclusie en «het verhaal
achter de cijfers». Uit een eerder verdiepend onderzoek kwam naar voren
dat de keuzes die aanvragers maken met betrekking tot de activiteiten en
doelgroepen waar zij vanuit ESF Actieve Inclusie op inzetten, deels
samenhangen met de eisen omtrent projectadministratie en verantwoording binnen ESF. In de evaluatie over 2018 gaat Regioplan daar

3

Regioplan: Evaluatie ESF Actieve Inclusie. Vierde verdiepende onderzoek over 2018,
Amsterdam, augustus 2019. Te raadplegen via: https://www.uitvoeringvanbeleidszw.nl/
documenten/publicaties/subsidies/esf-2014–2020-algemene-informatie-europees-sociaal-fonds/
onderzoek-en-evaluatie/evaluatie-esf-actieve-inclusie-vierde-verdiepende-onderzoek-over-2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

3

verder op in.4 De aanvragers streven ernaar om zowel de administratieve
last als eventuele risico’s op correcties bij controles te minimaliseren. Het
subsidiebudget wordt derhalve zoveel mogelijk gerealiseerd met relatief
eenvoudig te verantwoorden activiteiten waarmee veel kosten gemoeid
zijn, zoals klantmanagement. Andere activiteiten worden met reguliere
middelen gefinancierd.
De evaluatie van Regioplan gaat expliciet in op de toegevoegde waarde
van ESF voor (ex)leerlingen vso/pro, die bestaat uit meer activiteiten op
het gebied van arbeidstoeleiding. Zonder ESF is er minder ruimte voor
maatwerk, individuele begeleiding en nazorg. Ook draagt de ESF-subsidie
bij aan de samenwerking tussen scholen onderling en tussen scholen en
gemeenten.
Uit dit onderzoek blijkt verder dat onder alle doelgroepen mannen vaker
(en beter) werk vinden dan vrouwen. Dat is zowel direct na afronding van
het traject het geval als na een jaar. Dit is in lijn met eerder onderzoek, dat
erop wijst dat de uitstroom naar werk vanuit de sociale zekerheid onder
mannen hoger is dan onder vrouwen.
Sociale Innovatie en Transnationale Samenwerking
Binnen ESF Actieve Inclusie wordt vooral meerwaarde gerealiseerd
doordat meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (intensiever)
worden begeleid naar werk. Aanvullend worden er met subsidie vanuit
ESF Actieve Inclusie ook nieuwe experimentele activiteiten ontwikkeld en
uitgevoerd onder het ESF-onderdeel Sociale Innovatie en Transnationale
Samenwerking (SITS). De aanvragers van deze subsidie kunnen activiteiten uitvoeren gericht op methodiek- en instrumentontwikkeling. Het
gaat hierbij om het testen, verbeteren, evalueren of innoveren van
bestaande of nieuwe instrumenten en werkwijzen gericht op arbeidstoeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarnaast
kunnen aanvragers activiteiten uitvoeren met andere EU-lidstaten die
gericht zijn op het bevorderen van transnationale samenwerking en
kennisdeling op het terrein van arbeidstoeleiding van mensen met een
afstand tot de arbeidsmarkt. Op dit moment is in het kader van ESF SITS
voor 37 projecten subsidie verleend en zijn 6 subsidieaanvragen nog in
behandeling. In totaal is daarmee tot nu toe ruim € 5,9 miljoen subsidie
gemoeid.
1.2 Duurzame inzetbaarheid van werkenden
Het is van groot belang dat mensen nu en in de toekomst langer gezond,
gemotiveerd en productief kunnen werken. Het ESF-thema Duurzame
Inzetbaarheid ondersteunt dit met subsidie voor enerzijds bedrijven en
instellingen en anderzijds regio’s en sectoren. Hiervoor is € 102 miljoen
uit het ESF beschikbaar gesteld.
Duurzame Inzetbaarheid Bedrijven en Instellingen
De subsidie voor bedrijven en instellingen is bedoeld voor arbeidsorganisaties die advies willen inwinnen op het gebied van bevordering van de
duurzame inzetbaarheid van hun medewerkers.
Tot en met 2018 is met ondersteuning vanuit het ESF in ruim 3.500
bedrijven en sectoren beleid ontwikkeld voor het duurzaam inzetbaar
maken en houden van de medewerkers. Dat betreft afgeronde en
4

Regioplan: Evaluatie ESF Actieve Inclusie. Vierde verdiepende onderzoek over 2018,
Amsterdam, augustus 2019. Te raadplegen via: https://www.uitvoeringvanbeleidszw.nl/
documenten/publicaties/subsidies/esf-2014–2020-algemene-informatie-europees-sociaal-fonds/
onderzoek-en-evaluatie/evaluatie-esf-actieve-inclusie-vierde-verdiepende-onderzoek-over-2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

4

goedgekeurde projecten. Daarnaast is in 2018 en 2019 bij circa 3.300
arbeidsorganisaties subsidie verleend om met soortgelijke projecten te
mogen starten.
Duurzame inzetbaarheid Regio’s en Sectoren
De subsidie voor regio’s en sectoren richt zich op het versterken van
(inter)sectorale en regionale structuren ten behoeve van de duurzame
inzetbaarheid van werkenden in de betreffende sector en/of regio. Uit de
eerste evaluatie door onderzoeksbureau SEOR bleek dat aanvragers van
deze subsidie voornamelijk O&O-fondsen zijn.5 Daarnaast zijn aanvragen
ingediend door werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties en
gemeenten, namens samenwerkingsverbanden. Voor deze subsidieregeling zijn er drie aanvraagtijdvakken geweest. Voor 141 projecten is
subsidie verleend waarvan er 88 nog in uitvoering zijn.
Onderzoeksbureau SEOR heeft in de tweede helft van 2019 een tweede
evaluatie uitgevoerd.6 In deze evaluatie is gekeken naar de resultaten en
effecten van projecten uit de eerste tranche van Duurzame Inzetbaarheid
Regio’s en Sectoren. Het gaat om 46 projecten, waar de aanvrager een
sectororganisatie of een regio was. De meest voorkomende producten die
deze projecten hebben opgeleverd zijn voorlichtingscampagnes,
onderzoeken, workshops, coachingstrajecten, beleidsplannen en DI-scans
voor werknemers. Uit de evaluatie blijkt dat de projecten een breed scala
aan effecten hebben voortgebracht. Bijna alle projecten hebben bijgedragen aan meer kennis en inzicht en hebben gezorgd voor meer
bewustzijn voor duurzame inzetbaarheid. In bijna alle gevallen gaat de
sector/regio verder met de resultaten van het project. Bij meer dan de
helft van de projecten worden de resultaten van het project ingebed bij
individuele bedrijven en bij een derde van de projecten worden of zijn de
resultaten benut bij de cao-onderhandelingen.
1.3 Tegengaan mismatch op de arbeidsmarkt
Het ESF-thema Geïntegreerde Territoriale Investeringen (GTI) biedt
subsidie voor een duurzame stedelijke ontwikkeling en het tegengaan van
een sociaaleconomische tweedeling waarmee met name de grote steden
kampen. Het gaat dan concreet om het aanpakken van de mismatch op de
arbeidsmarkt in de G4-steden. Dat wil zeggen dat de vraag van
werkgevers naar arbeidskrachten niet goed aansluit bij het beschikbare
aanbod van werkzoekenden. Het betreft een gemeenschappelijke
doelstelling van enerzijds ESF en anderzijds het programma «Kansen voor
West II», dat wordt medegefinancierd vanuit het Europees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling (EFRO). Met GTI wordt geëxperimenteerd met een
gebiedsgerichte inzet van twee verschillende Europese subsidiefondsen.
In totaal is € 25 miljoen voor ESF GTI beschikbaar. In 2018 zijn de
GTI-projecten van het eerste tijdvak afgerond. De GTI-projecten hebben
samen tot en met 2018 bijna 21.000 deelnemers bereikt. Van de
deelnemers die het traject hebben afgerond, heeft 21 procent betaald
werk gevonden en 17 procent een verbetering in de arbeidsmarktpositie

5

SEOR: Evaluatie ESF-regeling Duurzame Inzetbaarheid regio’s en sectoren. Eerste tussenrapport, Rotterdam, juli 2017. Te raadplegen via: https://www.uitvoeringvanbeleidszw.nl/
documenten/publicaties/2017/09/05/evaluatie-esf-regeling-duurzame-inzetbaarheidregio%E2%80%99s-en-sectoren
6
SEOR: Evaluatie ESF-regeling Duurzame Inzetbaarheid Regio’s en Sectoren. Eindrapport
tweede fase, Rotterdam, februari 2020. Te raadplegen via: https://
www.uitvoeringvanbeleidszw.nl/actueel/nieuws/2020/02/14/tweede-tussenrapport-evaluatieduurzame-inzetbaarheid-regios-en-sectoren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

5

gerealiseerd; hiermee is de ESF-doelstelling van 20 procent uitstroom
naar (beter) werk gehaald.
1.4 Rechtmatige uitvoering en vermindering administratieve lasten
De Europese verordeningen schrijven voor op welke wijze de Europese
fondsen, zoals het ESF, worden beheerd en hoe de uitgaven worden
gecontroleerd. Nederland hecht groot belang aan een rechtmatige
uitvoering van de Europese subsidieregelingen. Dit heeft geleid tot de
huidige inrichting van het ESF-programma. Daarbij wordt door middel
van intensieve controles in zowel de eerste lijn (SZW-onderdeel
Uitvoering van Beleid) als de tweede lijn (Auditdienst Rijk, de auditautoriteit voor Europese fondsen) het risico op onrechtmatig gebruik zo laag
mogelijk gehouden. Dit werpt zijn vruchten af. Binnen het thema Actieve
Inclusie was sprake van een vermoeden van onregelmatigheden bij één
project. Na melding bij Inspectie SZW heeft deze een vooronderzoek
uitgevoerd en geconcludeerd dat er onvoldoende aanleiding was voor het
starten van een strafrechtelijk onderzoek. Daarnaast doet Uitvoering Van
Beleid momenteel nader onderzoek naar twee casussen binnen het thema
Duurzame Inzetbaarheid. De EC accepteert dat tot 2 procent van de
ingediende ESF-declaraties over de gehele programmaperiode onjuist of
onzeker is. Tot op heden blijft Nederland met een foutenpercentage van
tegen de 0 procent voor zowel ESF als EFMB, ruimschoots onder deze
norm. Uiteraard worden alle vanuit de controles geconstateerde administratieve fouten gecorrigeerd.
Naast een nauwgezette controle op een rechtmatige besteding van
ESF-middelen is tijdens deze programmaperiode hard gewerkt aan
vermindering van de administratieve lasten door het voor subsidieaanvragers eenvoudiger te maken om de kosten te verantwoorden. In overleg
met de EC zijn diverse vereenvoudigingen bij de verantwoording van de
gemaakte kosten doorgevoerd. De grote meerderheid van de subsidieaanvragers ervaart deze vereenvoudigingen in de verantwoording als een
vermindering van de administratieve lasten, zo blijkt uit de eindevaluatie
van Bureau Bartels.7 Tegelijkertijd geeft een deel van de aanvragers aan
nog altijd een stevige verantwoordings- en controledruk te ervaren. Het
verder vereenvoudigen van de uitvoering van ESF-projecten heeft dan ook
blijvend mijn aandacht.
1.5 Bevordering van gelijke kansen en non-discriminatie
In de programmaperiode ESF 2014–2020 is gesteld dat projecten mede de
bevordering van de gelijkheid van vrouwen en mannen en de bevordering
van gelijke kansen en non-discriminatie tot doel moeten hebben. Daarom
is er ook ESF-budget gereserveerd om aanvragers hierbij te begeleiden.
In de afgelopen twee jaar lag de focus van de activiteiten op het
aansporen van klantmanagers om inspirerende voorbeelden en
werkwijzen met elkaar te delen. Dit gebeurde middels de bewustwordingscampagne Durf, Doe, Divers (www.durfdoedivers.nl). Uit de
evaluatie van de activiteiten in 2018 van deze campagne is gebleken dat
het creëren van bewustwording bij klantmanagers een aandachtspunt
blijft.

7

Bartels: Eindevaluatie implementatie en uitvoering eerste openstelling ESF Actieve Inclusie
2014–2020, Amersfoort, 19 april 2018. Te raadplegen via: https://
www.uitvoeringvanbeleidszw.nl/subsidies-en-regelingen/actieve-inclusie-esf-2014–2020/
documenten/publicaties/subsidies/actieve-inclusie-esf-2014–2020/onderzoek-en-evaluatie/
eindevaluatie-implementatie-en-uitvoering-esf-actieve-inclusie_eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

6

Vanaf 2019 zijn de criteria kennisvergroting en het aanzetten tot actie bij
deelnemers toegevoegd om invulling te geven aan de aspecten gelijke
kansen en non discriminatie. De in 2019 georganiseerde regionale
kennisbijeenkomsten en de in samenwerking met het College voor de
Rechten van de Mens georganiseerde training «selecteren zonder
vooroordelen» werden door de deelnemers goed gewaardeerd. De
bewustwordingscampagne is eind 2019 afgerond.
Momenteel wordt vooruitlopend op de komende programmaperiode
nagegaan op welke wijze de ondersteuning van de arbeidsmarktregio’s
vormgegeven kan worden waarbij kennisvergroting en het aanzetten van
actie bij deelnemers aandacht krijgen.
1.6 ESF Award 2019
De jaarlijkse ESF-Award is er om te laten zien wat deze aanvullende
middelen uit Brussel betekenen voor de mensen die dat het hardst nodig
hebben. Tijdens dit event blijkt elk jaar opnieuw hoe belangrijk de
projecten zijn voor de sociale inclusie van de deelnemers. Afgelopen
november streden vijf genomineerde ESF-projecten om de ESF-Award
2019. Ook dit jaar was ik weer onder de indruk van de inzet van de
projectuitvoerders en van de significante rol die zij spelen in het bereiken
van resultaten voor hun deelnemers. De prijs ging naar Jeugd Werkt! van
de gemeente Den Helder voor hun project «Wat je aandacht geeft groeit».
Dit waardevolle project ondersteunt kwetsbare jongeren om aan het werk
te komen en te blijven.
2. Europees Fonds voor Meest Behoeftigen
Het Europees Fonds voor de Meest Behoeftigen (EFMB)8 steunt acties van
de lidstaten van de EU die materiële hulp bieden aan de minstbedeelden.
Het gaat bijvoorbeeld om voedsel, kleding en persoonlijke verzorgingsmiddelen. Nationale autoriteiten mogen door middel van het EFMB ook
niet-materiële steun verlenen om sociale inclusie van de meest behoeftigen te bevorderen. Het kabinet heeft voor het laatste gekozen en de
middelen uit het EFMB worden ingezet voor ouderen met een laag
besteedbaar inkomen die de AOW-gerechtigde leeftijd hebben bereikt en
die te kennen geven sociaal uitgesloten te zijn of dreigen te worden. Het
doel is personen uit deze groep meer bekend te maken met het lokale
ondersteunings- en sociale activeringsaanbod, mede opdat ze ook
(blijvend) in beeld komen bij hulporganisaties en/of gemeenten. Andere
doelstellingen van het programma zijn het versterken van het sociaal
netwerk en het versterken van de (digitale) competenties van deze
doelgroep. Het totale budget bedraagt ruim € 4 miljoen, waarvan 85% uit
het EFMB en 15% uit nationale cofinanciering.
Het EFMB project: Ouderen in de Wijk
In 2015 is, na het doorlopen van een aanvraagprocedure, als enige project
in het programma het project Ouderen in de Wijk geselecteerd. De
Bibliotheek Utrecht is daar de hoofduitvoerder van. Met dit project willen
de openbare bibliotheken van Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en
Utrecht ouderen met een laag besteedbaar inkomen bereiken om hen zo
lang mogelijk de regie over hun eigen leven te helpen behouden.
Versterking van het sociale netwerk van deelnemers, vergroting van hun
financiële en digitale vaardigheden en andere competenties zijn hierbij de
sleutelbegrippen. Deelname aan de projectactiviteiten, waarbij tevens veel
aandacht is voor de diversiteit van de doelgroep, moet leiden tot
8

De Engelse benaming voor EFMB is Fund for European Aid to the Most Deprived (FEAD).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

7

bewustzijn over de voorzieningen in de wijk en blijvend gebruik daarvan.
Daardoor worden sociale netwerken en persoonlijke competenties
versterkt. Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met voornamelijk de vier grote steden, maar ook met enkele kleinere gemeenten en
samenwerkingspartners.
Per eind 2018 heeft het project ruim 2.200 deelnemers geregistreerd,
waarvan 77 procent vrouw en 23 procent man. Van de deelnemers heeft
29 procent een migratieachtergrond. Het percentage deelnemers met een
beperking bedraagt 10 procent. Binnen het project is een belangrijke rol
weggelegd voor gastvrouwen van de bibliotheken, die een essentiële
schakel vormen binnen het project door ouderen te attenderen en te
enthousiasmeren over het aanbod in de wijk.
3. Voorbereidingen nieuwe programmaperiode ESF+
In 2021 gaat er een nieuwe programmeringsperiode voor het Europees
Sociaal Fonds van start, die loopt over de jaren 2021–2027. Het nieuwe
programma bundelt verschillende sociale fondsen in het zogenaamde
ESF+ met daarin onder meer het nu lopende Europees Fonds Meest
Behoeftigen (EFMB) en het Europees Sociaal Fonds. In Brussel wordt nu
onderhandeld over de Europese meerjarenbegroting 2021–2027 (het
Meerjarig Financieel Kader, MFK) en over de verschillende (fondsen)verordeningen die hieronder ressorteren. Het eindresultaat van dit proces en de
bijbehorende duidelijkheid over de hoogte van het ESF+-budget voor
Nederland is nog niet bekend. Er is daarom nog geen duidelijkheid over
de weerslag op het toekomstige ESF+-programma. Daarnaast zijn er
ontwikkelingen op het gebied van het Just Transition Fund9 en een
eventuele Kindgarantie10 voor kwetsbare kinderen die mogelijk gevolgen
kunnen hebben voor de ESF+- programmering.
Om in 2021 voortvarend van start te kunnen gaan met de uitvoering van
het ESF+-programma, ben ik, parallel aan dit onderhandelingsproces,
samen met onze programmeringspartners en de EC, al begonnen met de
voorbereidingen voor de programmering van ESF+.
De economische groei van de laatste jaren heeft ervoor gezorgd dat
vacatures steeds moeilijker vervulbaar zijn en tegelijk is er nog altijd een
grote groep werkzoekenden die er niet in slaagt aan het werk te komen.
Een groot deel van deze groep heeft een zeer kwetsbare positie ten
aanzien van de arbeidsmarkt. Ontwikkelingen die zorgen voor een sterk
veranderende arbeidsmarkt (denk bijvoorbeeld aan de energie- en
klimaattransitie, flexibilisering en digitalisering) zorgen er daarnaast voor
dat ook onder de groep werkenden een groeiende groep kwetsbaren
ontstaat die de snelle ontwikkelingen moeilijk kunnen bijhouden en
daardoor dreigen uit te vallen.
Ik ben daarom voornemens het ESF+ te focussen op één hoofddoel,
namelijk het ondersteunen van mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie – zowel werkzoekenden als werkenden – in de 35 arbeidsmarktregio’s in Nederland. Dit hoofddoel sluit goed aan bij de Nederlandse
beleidsprioriteiten op het gebied van arbeidsmarkt en sociale zekerheid en
de kabinetspositie met betrekking tot de toekomst van het ESF. Dit is ook
in lijn met de twee investeringsbehoeften die de EC voor Nederland heeft
geïdentificeerd: het verbeteren van de toegang tot de arbeidsmarkt en het
stimuleren van een leven lang leren. Daarnaast strookt dit met de
landenspecifieke aanbeveling van de Europese Raad aan Nederland:
9
10

Zie: Kamerstuk 22 112, nr. 2845
De Europese Commissie zal naar verwachting in 2021 haar voorstellen over de Kindgarantie
publiceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

8

«levenslang leren versterken en vaardigheden verbeteren, met name voor
mensen aan de rand van de arbeidsmarkt en inactieven».11
Met de voorgenomen focus op de 35 arbeidsmarktregio’s geef ik meteen
een stimulans aan de gewenste samenwerking tussen gemeenten, sociale
partners en andere partijen in de regio bij het ondersteunen van de
kwetsbare werkzoekenden en kwetsbare werkenden op de arbeidsmarkt.
Dit sluit tevens aan op de bredere samenwerkingsstructuren die
momenteel worden gestimuleerd bij initiatieven ter versterking van de
publieke werkgeversdienstverlening, het matchen op werk en het
stimuleren van Leven Lang Ontwikkelen in de arbeidsmarktregio’s: de
gezamenlijke doe-agenda Perspectief op Werk, de regionale pilots
Leerwerkloket+ en de regionale pilots praktijkleren.
Het huidige EFMB wordt, zoals gezegd, in het nieuwe programma een
onderdeel van ESF+. Ik ben voornemens, zoals dat nu ook reeds het geval
is, het in te zetten op de sociale inclusie van de meest behoeftigen en niet
voor voedselhulp of materiële steun.
Aangezien de ervaringen met de programmaopzet 2014–2020 positief zijn,
kies ik ervoor om de huidige uitvoeringsstructuur met een centrale
uitvoering van één nationaal ESF+-programma door de werkeenheid
Uitvoering Van Beleid van het Ministerie van SZW te behouden.
Ik zal mij voor de toekomstige programmaperiode blijven inzetten voor
het zo efficiënt mogelijk benutten van de ESF+-middelen door een verdere
vereenvoudiging van de uitvoering en een vermindering van de administratieve lasten voor subsidieaanvragers.
Verder onderzoek ik op dit moment de mogelijkheden van synergie met
andere Europese fondsen, met name met het Asiel- Migratie- en Integratiefonds (AMIF) en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
(EFRO). Uitgangspunt hierbij is dat synergie ervoor zorgt dat het
hoofddoel van ESF+ beter kan worden bereikt.
Zodra de onderhandelingen over de voorstellen van de Commissie
aangaande het Meerjarig Financieel Kader zijn afgerond ben ik
voornemens om het operationeel programma voor ESF+ formeel voor
goedkeuring bij de EC in te dienen. Dit zal op zijn vroegst na de zomer van
2020 zijn. Ik houd u op de hoogte van de ontwikkelingen.
Tot slot
Ik ben verheugd om u te kunnen informeren over de goede voortgang van
het Nederlandse ESF-programma. De ESF-middelen worden goed benut
om mensen die langdurig aan de zijlijn staan aan het werk te helpen en
om mensen die werken op een duurzame wijze inzetbaar te houden. Het
jaarlijkse ESF-Award event heeft hier weer mooie voorbeelden van voor
het voetlicht gebracht.12
Zoals u weet streef ik een inclusieve samenleving na, waarin mensen
zoveel mogelijk meedoen, liefst in betaald werk. De middelen uit het ESF
dragen bij aan dit doel, juist voor de mensen die hier net een beetje meer
ondersteuning bij kunnen gebruiken.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

11
12

Zie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019H0905(19)&from=EN
Zie het YouTube-kanaal van Uitvoering van Beleid: https://www.youtube.com/channel/
UCyItWfGquqEfUiGIqDRjuHw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 642, nr. 141

9