> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag

de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA DEN HAAG

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Ons kenmerk
2017-0000032647
Uw brieven (kenmerk)
160541u en 160541.01u

Datum 29 maart 2017
Betreft EU-voorstellen vennootschapsbelasting

Geachte voorzitter,
In reactie op de brieven van de voorzitter van de vaste commissie voor Financiën
van 20 januari 2017 en 27 januari 2017 over de EU-voorstellen op het gebied van
de vennootschapsbelasting1 en in antwoord op de daarin door de fracties van de
VVD en het CDA gestelde vragen, bericht ik u, mede namens de minister van
Financiën, het volgende. Ik houd bij de beantwoording van de vragen zo veel
mogelijk de volgorde van de vragen en opmerkingen aan waarin die zijn
voorgelegd, met dien verstande dat gelijkluidende of in elkaars verlengde liggende
vragen tezamen zijn beantwoord. Hoewel dit niet expliciet in de brief van 20
januari jl. is aangegeven, maak ik uit de vragen van de fractie van het CDA in die
brief op dat deze vragen betrekking hebben op het richtlijnvoorstel over hybride
mismatches met derde landen (ATAD2).
Ik heb kennis genomen van uw brief met de subsidiariteitsbezwaren bij de EUvoorstellen op het gebied van de vennootschapsbelasting die op 15 december 2016
is verzonden aan de voorzitter van de Europese Commissie (de Commissie). Het
kabinet beoordeelt de subsidiariteit van de voorstellen voor een
gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de
vennootschapsbelasting (CCCTB) en voor een gemeenschappelijke
heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCTB) ook als negatief. In
tegenstelling tot uw Kamer beoordeelt het kabinet de subsidiariteit van het ATAD2voorstel als positief. Over het laatstgenoemde voorstel is op 21 februari jl. een
algemene oriëntatie (politiek akkoord) bereikt in de Ecofinraad.
Vragen betreffende verschillende richtlijnvoorstellen
De leden van de fractie van de VVD verzoeken het kabinet om reflectie op de
vragen van de NOB, in een brief van 15 november 2016, over rechtsbescherming
van belastingplichtigen in relatie tot een richtlijnvoorstel tot verbetering van

1
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag
voor de vennootschapsbelasting (COM(2016) 683), voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende een
gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (COM(2016) 685) en voorstel voor een
richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen
(COM(2016) 687).

Pagina 1 van 10

geschilbeslechting.2 De NOB maakt zich zorgen over de motiveringseisen waaraan
een belastingplichtige moet voldoen om aan te geven dat er sprake is van dubbele
belasting. Hierbij gaat het met name om artikel 3, lid 3, onderdeel f, van dit
richtlijnvoorstel dat aangeeft dat de belastingplichtige, indien verzocht door een
lidstaat, gehouden is om specifieke aanvullende gegevens te verstrekken. De NOB
merkt op dat zelfs niet de eis is gesteld dat deze aanvullende gegevens relevant
dienen te zijn. Verder is de NOB van mening dat de motiveringseisen in artikel 3,
lid 3, onderdelen c en e, te gedetailleerd zijn. De NOB pleit voor een aanzienlijk
beperktere motiveringseis, die meer conform de regeling in de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) is. De genoemde motiveringseisen in het richtlijnvoorstel tot
verbetering van geschilbeslechting zijn gebaseerd op artikel 5 van de herziene
gedragscode voor een efficiënte toepassing van het Arbitrageverdrag uit 2009.3
Artikel 3, lid 3, onderdeel f, is letterlijk uit het Arbitrageverdrag overgenomen en
kent een begrenzing. De lidstaten kunnen aanvullende vragen stellen tot twee
maanden nadat de belastingplichtige de zaak van dubbele belasting heeft
voorgelegd. Tot nu toe zijn er geen klachten uit de praktijk over deze eis
vernomen. Verder zijn er in het voorstel extra rechtsbeschermingselementen
opgenomen in het geval lidstaten het verzoek van de belastingplichtige weigeren
omdat er te weinig informatie is aangeleverd. Zo stelt het voorstel dat de
belastingplichtige tegen de afwijzing in beroep kan gaan op basis van nationaal
geldende regelgeving. Verder biedt dit richtlijnvoorstel de belastingplichtige ook de
mogelijkheid om arbitrage aan te vragen als het verzoek van een
belastingplichtige slechts door één lidstaat wordt geweigerd. Het arbitragecomité
buigt zich vervolgens over de vraag of het verzoek terecht is afgewezen of niet.
Mocht het comité van oordeel zijn dat de lidstaat onterecht het verzoek tot een
overlegprocedure heeft afgewezen, dan dient er alsnog een overlegprocedure te
worden opgestart.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

De leden van de fractie van de VVD vragen het kabinet of de richtlijnvoorstellen
voor de CCTB, de CCCTB en ATAD2 kunnen worden aangehouden gelet op de
verkiezing van de heer Trump tot de nieuwe president van de Verenigde Staten
(VS) en een mogelijke belastinghervorming in de VS. Ook vragen de leden of de
Commissie een open oog heeft voor de plannen van de nieuwe Amerikaanse
president. Het Maltese voorzitterschap van de Raad van de EU gaat over de
agendering van de voorstellen in Raadsverband. Tijdens de Ecofinraad van 21
februari jl. is een algemene oriëntatie (politiek akkoord) bereikt over ATAD2. Het
CCTB-voorstel wordt vooralsnog alleen op Raadswerkgroepniveau besproken; het
CCCTB-voorstel in het geheel nog niet. Het kabinet en de Commissie volgen de
ontwikkelingen in de VS op de voet. Het kabinet is zich bewust dat een majeure
belastinghervorming in de VS ook impact kan hebben op Nederland. Het kabinet
ziet zich echter niet genoodzaakt om als gevolg van de ontwikkelingen in de VS de
Nederlandse positie ten aanzien van de genoemde richtlijnvoorstellen, zoals deze
in het BNC-fiche is neergelegd,4 te wijzigen.
De leden van de fractie van de VVD vragen het kabinet of onze nationale
belastingwetgeving, inclusief jurisprudentie en belastingverdragen, kan worden
2

Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende mechanismen ter beslechting van geschillen over dubbele
belasting in de Europese Unie (COM(2016) 686).
3
Herziene gedragscode voor een efficiënte toepassing van het Verdrag ter afschaffing van dubbele belasting in
geval van winstcorrecties tussen verbonden ondernemingen (PbEU 2009, C 322/1).
4
Kamerstukken II 2016/17, 34 604, nr. 4.

Pagina 2 van 10

vervangen door de genoemde EU-richtlijnvoorstellen, zonder dat zulks leidt tot
wezenlijke nadelen voor de werkgelegenheid en de schatkist van Nederland. Deze
leden vragen het kabinet om een becijfering te maken van de mogelijk negatieve
gevolgen voor de schatkist en voor de werkgelegenheid in Nederland. Daarnaast
vragen de leden van de fractie van het CDA wat het kabinet van het idee vindt om
door het Centraal Planbureau (CPB) een alternatieve assessment-studie te laten
verrichten met realistischer aannames dan het door de Commissie uitgevoerde
onderzoek.
Voor het ATAD2-voorstel heeft de Commissie geen impact assessment opgesteld.
Wel heeft de Commissie een staff working document opgesteld dat nadere uitleg
geeft bij het pakket. Dit staff working document is echter zeer summier en bevat
geen cijfermatige onderbouwing van de effecten van het richtlijnvoorstel. Door het
kabinet is in kaart gebracht wat de gevolgen van het ATAD2-voorstel voor de
CV/BV-structuur zijn. Deze analyse is op 29 maart 2017 gepubliceerd.5 De
gevolgen van het ATAD2-voorstel zijn in het BNC-fiche6 nader toegelicht.
Voor het CCTB- en het CCCTB-voorstel is door de Commissie wel een impact
assessment gedaan. Hier geldt echter dat de becijfering van de gevolgen voor de
schatkist en de werkgelegenheid in Nederland sterk zal afhangen van de
uiteindelijk gekozen variant op EU-niveau en de implementatie daarvan in alle
lidstaten. Het CCTB-voorstel bevat nog vele keuzemogelijkheden, zoals
verschillende vormen van renteaftrekbeperkingen en behandeling van
investeringen in speur- en ontwikkelingswerk. Daarnaast zijn op grond van het
huidige voorstel alleen multinationals met een geconsolideerde omzet boven
€ 750 miljoen verplicht van de geharmoniseerde grondslag gebruik te maken.
Vennootschappen die onder die grens vallen kunnen kiezen of zij van de nationale
dan wel de geharmoniseerde grondslag gebruik maken. De Commissie merkt op
dat door aannames over aanpassingen in tarieven en de verschillende interacties
van effecten de gevolgen op lidstaatniveau niet nauwkeurig te schatten zijn.
Het CPB heeft op dit moment geen alternatieve instrumenten voor een dergelijk
assessment tot zijn beschikking, waardoor een mogelijk verzoek de komende tijd
niet uitgevoerd kan worden. Daarnaast zijn dergelijke assessments, zeker waar
het inschatten van het gedrag van andere landen een belangrijke rol speelt, tot op
zekere hoogte altijd globaal en abstract.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

De leden van de fractie van de VVD vragen of subsidiariteit passend en geboden
lijkt en of de aanvaarding door Nederland van de richtlijnvoorstellen tot verlies
van autonomie leidt bij de bepaling van de belastbare grondslag voor de
vennootschapsbelasting. Vooropgesteld moet worden dat de Commissie de
bevoegdheid heeft om nieuwe richtlijnvoorstellen te doen. Aanvaarding van de
CCTB- en CCCTB-voorstellen door Nederland en de andere EU-lidstaten is
vooralsnog niet aan de orde. Over het ATAD2-voorstel is op 21 februari jl. een
algemene oriëntatie (politiek akkoord) bereikt in de Ecofinraad. Het kabinet heeft
de subsidiariteit en de proportionaliteit van de voorstellen voor de CCCTB en de
CCTB in het BNC-fiche als negatief beoordeeld. Het kabinet onderschrijft de doelen
– versterking van de interne markt en het klimaat voor het bedrijfsleven binnen
de EU en het aanpakken van belastingontwijking – die met deze voorstellen
worden beoogd. De voorstellen dragen echter volgens het kabinet niet of
nauwelijks bij aan het bereiken van deze doelen. Daarnaast ziet het kabinet de
5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/wob-verzoeken/2017/03/27/besluit-op-wob-verzoek-over-cv-bvstructuren-en-informele-kapitaalrulings.
6
Kamerstukken II 2016/17, 34 604, nr. 3.

Pagina 3 van 10

noodzaak niet de winst op Europees niveau te consolideren en te herverdelen. De
subsidiariteit en de proportionaliteit van het ATAD2-voostel werden door het
kabinet wel als positief beoordeeld. Bij het voorstel was sprake van het bestrijden
van grensoverschrijdende belastingontwijking (waarbij gebruik wordt gemaakt van
verschillen tussen belastingstelsels). Het kabinet was van mening dat hiervoor een
gecoördineerde aanpak noodzakelijk was. Het kabinet beoordeelde de
proportionaliteit positief, met een kanttekening. Als het doel was om fiscale
voordelen via kunstmatige structuren door gebruikmaking van hybride
mismatches volledig onmogelijk te maken, dan had een mondiale aanpak de
voorkeur. Zolang bindende mondiale regels nog niet voorhanden zijn, kon een
stap daar naartoe worden gezet door binnen Europa de effecten van hybride
mismatches te neutraliseren alsmede tussen EU-lidstaten en derde landen.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

De leden van de fractie van de VVD vragen tevens of de C(C)CTB-richtlijnen er
voor Nederland toe leiden dat het enige resterende fiscale instrument de hoogte
van het tarief van de vennootschapsbelasting is. Daarnaast vragen zij of deze
richtlijnvoorstellen genoeg flexibiliteit bieden om maatwerk overeenkomstig
internationale OESO-standaarden te leveren bij de heffing van
vennootschapsbelasting voor in Nederland gevestigde ondernemingen. In mijn
brief aan de Tweede Kamer van 20 september 20167 wordt opgemerkt dat diverse
maatregelen tegen belastingontwijking die in internationaal verband zijn en
worden genomen, garanderen dat de winstbelastinggrondslagen in verschillende
landen steeds meer naar elkaar toegroeien. Ik noemde dat positief, omdat
hierdoor gelijktijdig in alle EU-lidstaten en op een zoveel mogelijk eenvormige
wijze verschillende vormen van belastingontwijking worden aangepakt en de eigen
grondslag wordt beschermd. Tevens wordt in de brief van 20 september 2016
opgemerkt dat de fiscale vestigingsconcurrentie verschuift van ‘grondslag’ naar
‘tarief’. Door het CCTB-voorstel worden de mogelijkheden voor lidstaten om hun
eigen vennootschapsbelasting in te richten vergaand beperkt, terwijl lidstaten vrij
blijven in de tariefstelling. De grondslag zal overigens verplicht zijn voor
multinationals met een geconsolideerde omzet boven € 750 miljoen.
Vennootschappen met een kleinere omzet kunnen, afhankelijk van de vormgeving
van de nationale belastinggrondslag voor deze gevallen, nog van fiscale
instrumenten die verband houden met deze (nationale) belastinggrondslag gebruik
(blijven) maken. Zoals in het BNC-fiche voor het CCTB- en het CCCTB-voorstel
wordt opgemerkt, is voor aanpassing van de geharmoniseerde grondslag steeds
unanieme overeenstemming tussen de lidstaten vereist. Dit beperkt de flexibiliteit.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de voorgestelde EU-richtlijnen
– ik ga ervan uit dat hier in het bijzonder verwezen wordt naar het CCCTBvoorstel – met name de traditionele economieën in de EU bevoordelen en niet
Nederland, omdat het accent voor de allocatie van winstbelasting ligt op omzet,
arbeid en geïnvesteerd kapitaal. Ook vragen zij of de koers van Nederland om een
kenniseconomie te willen zijn niet is vertaald in de richtlijnvoorstellen. Zoals in het
BNC-fiche over het CCCTB-voorstel wordt opgemerkt, kan het kabinet zich niet
vinden in de samenstelling van de verdeelsleutel die de Commissie voorstelt in het
CCCTB-voorstel. De verdeelsleutel voor de geconsolideerde winst is namelijk zo
vormgegeven dat lidstaten met een grote, conventionele industrie meer winst
toebedeeld krijgen dan lidstaten met een grote dienstensector en veel innovatieve
bedrijven. Dit komt doordat de factoren omzet, materiële vaste activa en arbeid
7

Kamerstukken II 2016/17, 25 087, nr. 130.

Pagina 4 van 10

wel, maar bijvoorbeeld immateriële activa en financiële activa niet meegenomen
worden in de verdeelsleutel. Dit pakt nadelig uit voor Nederland, doordat
Nederland van oudsher een handelsland is met een grote dienstverleningssector.
Ook pakt dit negatief uit voor op kennis gebaseerde economieën, zoals Nederland.
Als zou worden aangesloten bij de OESO-richtlijnen voor verrekenprijzen, was dat
anders geweest. De Commissie heeft de verdeelsleutel overgenomen van het
CCCTB-voorstel uit 2011.8 Als argument waarom deze verdeelsleutel opnieuw is
gebruikt, geeft de Commissie in de toelichting bij het CCCTB-voorstel (uit 2016)
aan dat de bepalende factoren betrekking hebben op de plaats waar een
vennootschap haar winsten maakt en daardoor beter tegen agressieve fiscale
planningspraktijken bestand zijn dan de wijdverbreide verrekenprijsmethoden die
voor de toerekening van winst worden gehanteerd. Het kabinet deelt deze
opvatting niet.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

Vragen betreffende het ATAD2-voorstel
De leden van de fractie van het CDA vragen welke wijzigingen in de tekst van de
ontwerprichtlijn (ATAD2) hebben plaatsgehad na het verschijnen op 25 oktober
2016. In de Ecofinraad van 21 februari jl. lag een compromisvoorstel over ATAD2
van het Maltese voorzitterschap voor dat op verschillende punten verschilde van
het oorspronkelijke Commissievoorstel. Over dit compromisvoorstel is tijdens de
Ecofinraad een algemene oriëntatie (politiek akkoord) bereikt. In het
compromisvoorstel van het Maltese voorzitterschap werd een algemene
implementatiedatum van 1 januari 2020 voorgesteld. In het oorspronkelijke
Commissievoorstel was een implementatiedatum van 1 januari 2019 opgenomen.
In het compromisvoorstel was ook een bepaling opgenomen waarin is vastgelegd
dat een hybride entiteit onder bepaalde voorwaarden als inwoner van een lidstaat
moet worden aangemerkt en het inkomen moet worden belast voor zover
belastingheffing door die lidstaat of een andere jurisdictie niet plaatsvindt. Deze
bepaling moet uiterlijk op 1 januari 2022 geïmplementeerd zijn, op uitdrukkelijk
verzoek van Zweden en Estland die hadden aangegeven tijd nodig te hebben om
hun wetgeving aan deze bepaling aan te passen. Ook was in het
compromisvoorstel, in lijn met wat hierover in OESO-verband is afgesproken en in
afwijking van het oorspronkelijke Commissievoorstel, vastgelegd dat betalingen
door financiële handelaren (financial traders) in het kader van zogeheten hybride
transfers niet onder de reikwijdte van de richtlijn vallen. Het richtlijnvoorstel
waarover nu een akkoord is bereikt voorziet verder onder voorwaarden in een
uitzondering voor kapitaalinstrumenten met een hybride karakter die worden
aangehouden op basis van prudentiële regelgeving voor banken (hybrid regulatory
capital). Deze uitzondering geldt tot 31 december 2022 (horizonbepaling). Uiterlijk
op 1 januari 2022 zal de Commissie in het bijzonder de gevolgen van deze
uitzondering evalueren. Nadat de juristen-linguïsten zich, zoals gebruikelijk, over
de richtlijntekst hebben gebogen en de richtlijn is vertaald in de talen van de Unie,
zal de richtlijn tijdens een volgende Raad voor formele adoptie aan de ministers
worden voorgelegd.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet zich bewust is van
het feit dat de Eerste Kamer in meerderheid besloten heeft tot een
subsidiariteitsvoorbehoud met betrekking tot het richtlijnvoorstel en of de
regering hierop kan reageren voor de Ecofinvergadering van 27 januari 2017.
8
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag
voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) (COM(2011) 121).

Pagina 5 van 10

Het kabinet heeft kennis genomen van het subsidiariteitsvoorbehoud waartoe
zowel een meerderheid van de Eerste Kamer als een meerderheid van de
Tweede Kamer met betrekking tot het ATAD2-voorstel hebben besloten.9 De
Tweede Kamer heeft echter ook de moties-Merkies c.s.10 aangenomen, waarin
de Tweede Kamer de regering verzoekt in Europees verband niet te pleiten voor
langdurig uitstel van de voorgestelde implementatiedatum (motie aangenomen
op 1 december 2016) respectievelijk de regering verzoekt in Europees verband
in te stemmen met de voorgestelde implementatiedatum van 2019 (motie
aangenomen op 14 februari 2017). Met het oog op de moties-Merkies c.s. heeft
het kabinet ingestemd met het ATAD2-voorstel. Helaas is het niet gelukt uw
Kamer vóór 27 januari jl. over de Nederlandse standpuntbepaling te informeren.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

De leden van de fractie van het CDA vragen of het het kabinet bekend is dat in
bepaalde gevallen de situatie zich voor kan doen dat een aftrek van rente en
royalty’s aan een Nederlandse BV in Frankrijk wordt geweigerd. Deze leden
vragen of het kabinet bereid is om op dit punt duidelijke afspraken te maken in
de Ecofinraad zodat die situatie zich niet voordoet. Ook vragen deze leden of het
niet beter is, wanneer het Nederlandse kabinet het standpunt van de Duitse
Bundestag overneemt dat de inhoud van de richtlijn volledig in lijn moet zijn
met actiepunt 2 van het BEPS-project van de OESO met een uitgestelde
invoeringsdatum op 1 januari 2024 voor alle lidstaten. Tot slot vragen de leden
van de fractie van het CDA of het kabinet de opvatting deelt dat bij een latere
invoeringsdatum de plannen van de nieuwe Amerikaanse regering kunnen
worden afgewacht en dat deze waarschijnlijk minder aanleiding zouden geven
tot hybride mismatches met Europese landen. Op grond van de ATAD2-richtlijn
moet aftrek van een betaling worden geweigerd in geval er sprake is van een
zogenoemde imported mismatch. Dit is het geval indien een betaling direct of
indirect wordt gebruikt ter financiering van uitgaven die leiden tot een hybride
mismatch-situatie. Er moet daarbij wel sprake zijn van transacties tussen
verbonden lichamen of een opgezette structuur en van een situatie waarin geen
van de betrokken jurisdicties de gevolgen van de hybride mismatch al heeft
geneutraliseerd. Door toepassing van deze regel moet Frankrijk aftrek weigeren
op betalingen aan een Nederlandse BV, als – kort gezegd – die betalingen
verband houden met betalingen van die Nederlandse BV (bijvoorbeeld aan een
CV) die leiden tot een mismatch-situatie. Hierbij dient te worden opgemerkt dat
het lidstaten en derde landen vrij staat om op basis van nationale wetgeving in
dezelfde situaties ook zonder dat de richtlijn van toepassing is geworden (dus
ook nu al) aftrek van een betaling te weigeren. Omdat het kabinet de
bevoegdheid om ook zonder een Europese richtlijn door middel van nationale
wetgeving regels hierover vast te stellen niet wenst te betwisten – dit betreft de
soevereiniteit van de lidstaten – heeft Nederland op dit punt niet aangedrongen
(in Europees verband) op afspraken. Bovendien is de mogelijkheid om ook in het
geschetste geval aftrek van een betaling te weigeren in lijn met de uitkomsten
van actiepunt 2 van het BEPS-project van de OESO. Tijdens de
onderhandelingen over de ATAD2-richtlijn zijn de uitkomsten van actiepunt 2
voor Nederland en de andere lidstaten leidend geweest bij eventuele
aanpassingen die aan het oorspronkelijke Commissievoorstel zijn aangebracht,
overeenkomstig de verklaring die de Raad in juni 2016 had aangenomen en
9

De Tweede Kamer heeft hiertoe de motie-Harbers c.s. aangenomen waarin de Tweede Kamer uitspreekt een ‘gele
kaart’ te trekken voor het ATAD2-voorstel (Kamerstukken 2016/17, 34 620, nr. 3).
10
Kamerstukken II 2016/17, 34 604, nr. 9, en Kamerstukken II 2016/17, 21 501-07, nr. 1415.

Pagina 6 van 10

waarin de Raad de noodzaak onderstreepte om te voorzien in regels die
consistent zijn en niet minder effectief dan de regels die in het BEPS-rapport van
de OESO over actiepunt 2 waren voorgesteld. Overeenkomstig de op 1
december 2016 aangenomen motie-Merkies c.s. is door Nederland in de
Ecofinraad niet gepleit voor langdurig uitstel van de implementatiedatum tot 1
januari 2024.11 Wel zijn de andere lidstaten erop gewezen dat landen, zoals de
VS, voldoende de kans zou moeten worden geboden om de nationale wetgeving
aan te passen om hun belastingclaim in lijn met het beginsel dat winsten
moeten worden belast waar waarde wordt gecreëerd te kunnen effectueren,
alvorens de EU-lidstaat die winst belast (of althans aftrek weigert). Er is nog te
weinig zicht op de concrete belastingplannen van de nieuwe Amerikaanse
regering om daar een oordeel over te geven.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

Vragen betreffende de CCTB- en CCCTB-voorstellen
Met betrekking tot de richtlijnvoorstellen van de Commissie voor de CCTB en de
CCCTB vragen de leden van de fractie van het CDA welke strategie het kabinet
voert voor het vervolgtraject, nu te weinig nationale parlementen een
subsidiariteitsvoorbehoud hebben gemaakt voor een zogenoemde ‘gele kaartprocedure’. Het is aan het voorzitterschap van de Raad om de richtlijnvoorstellen
al dan niet te agenderen voor bespreking in Raadsverband. Het CCTB-voorstel
wordt vooralsnog alleen op Raadswerkgroepniveau besproken. Het CCCTBvoorstel zal mogelijk pas worden besproken, wanneer de besprekingen over de
CCTB zijn afgerond. Nederland neemt aan de besprekingen deel aan de hand
van de inzet zoals die in het BNC-fiche is verwoord en stelt zich daarbij kritisch
op. Nederland heeft duidelijk gemaakt dat zowel het kabinet als beide Kamers
de subsidiariteit en de proportionaliteit van deze richtlijnvoorstellen als negatief
beoordelen.
De leden van de fractie van het CDA vragen wat het kabinet bedoelt met de
opmerking “het is mogelijk dat, indien geen unanieme overeenstemming kan
worden bereikt tussen alle lidstaten van de EU, een kleinere groep lidstaten op
basis van versterkte samenwerking mogelijk wel probeert overeenstemming
over de Commissievoorstellen te bereiken”, of hier wordt gedoeld op een
bredere vorm van politieke en economische samenwerking tussen de landen
waarvan de parlementen geen soevereiniteitsvoorbehoud hebben gemaakt of
dat hier wordt gedoeld op een procedure, zoals bij de Financial Transaction Tax
(FTT). Met genoemde zin uit het BNC-fiche wordt bedoeld dat minimaal negen
lidstaten binnen de juridische kaders van de EU en met gebruik van de EUinstellingen met betrekking tot deze richtlijnvoorstellen met elkaar kunnen
samenwerken in het kader van nauwere samenwerking (ook wel versterkte
samenwerking genoemd). Nauwere samenwerking wordt inderdaad ook
toegepast bij de FTT.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet een uitgebreide
vergelijking kan maken tussen de CCCTB en het Nederlandse stelsel van
winstbepaling en vragen tevens of de vergelijking die de NOB in haar
commentaar van 15 november 2016 heeft gemaakt, volledig is. De consolidatie,
die in 2011 deel uitmaakte van een overkoepelend voorstel, is nu losgekoppeld
van de gemeenschappelijke heffingsgrondslag en in een apart CCCTB-voorstel
11
Hierover is de Tweede Kamer geïnformeerd bij brief van 14 december 2016 (Kamerstukken II 2016/17, 21 50107, nr. 1407).

Pagina 7 van 10

ondergebracht. De winstbepaling, waar deze leden aan refereren, is nu
ondergebracht in het CCTB-voorstel. Het CCTB-voorstel is beperkt tot het
vaststellen van de regels voor een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor
de vennootschapbelasting, zoals de wijze waarop de winst wordt berekend, het
voorkomen van misbruik en de grensoverschrijdende dimensie van het
voorgestelde systeem. Het CCTB-voorstel introduceert naast de bestaande
Nederlandse systematiek voor het belasten van winst in de inkomstenbelasting
en de vennootschapsbelasting een nieuw systeem voor het belasten van winst.
Ondernemingen die nu zijn onderworpen aan de vennootschapsbelasting, zullen
verplicht (bij een totale geconsolideerde groepsopbrengst van meer dan
€ 750 miljoen) of optioneel (bij een lagere groepsopbrengst) onderworpen
worden aan de regels uit het CCTB-voorstel. Het kabinet heeft in het BNC-fiche
aan de hand van een aantal concrete maatregelen toegelicht dat de CCTB afwijkt
van de huidige Nederlandse systematiek van de vennootschapsbelasting. De
vergelijking van de NOB die het kabinet grotendeels onderschrijft, onderschrijft
dat beeld. De winstbepaling die volgt uit de CCTB wijkt op veel punten af van de
huidige Nederlandse systematiek van de vennootschapsbelasting. Het CCTBvoorstel wordt op dit moment in Raadsverband besproken en het is naar
verwachting erg lastig om alle lidstaten achter een akkoord over het CCTBvoorstel te krijgen. Als gevolg van deze besprekingen zou het voorstel nog
ingrijpend kunnen wijzigen, als het al tot een akkoord komt. Bovendien zou het
– indien toch een akkoord zou worden bereikt – vele jaren duren om die nieuwe
systematiek in de praktijk te laten uitkristalliseren. Het is daarom onmogelijk om
op dit moment een uitgebreide en volledige vergelijking te maken tussen de
winstbepaling op basis van het CCTB-voorstel en het Nederlandse stelsel van
winstbepaling.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

De leden van de fractie van het CDA vragen tevens of het kabinet de zorg deelt
dat de wijze waarop de jaarwinst wordt bepaald onder het CCTB-voorstel
aanleiding geeft tot grote rechtsonzekerheid. Voor het bepalen van de jaarwinst
voor de toepassing van zowel de inkomstenbelasting als de
vennootschapsbelasting, geldt in Nederland het beginsel van goed
koopmansgebruik. Het beginsel van goed koopmansgebruik dat vaststelt in welk
jaar het gedeelte van de totaalwinst van een onderneming in aanmerking moet
worden genomen, is vastgelegd in de wet en geldt voor zowel de
inkomstenbelasting als de vennootschapsbelasting. Hoewel de wet slechts
voorziet in een open norm (met enkele wettelijke afwijkingen) is het beginsel
van goed koopmansgebruik voornamelijk in de jurisprudentie nader uitgewerkt.
Op dit moment is het nog onduidelijk hoe bepaalde begrippen, die niet nader
zijn omschreven in het voorstel van de Commissie, zullen worden ingevuld. Dit
zorgt voor onzekerheid voor zowel de lidstaten als het bedrijfsleven.
Daarnaast vragen deze leden of het kabinet het eens is met de opvatting dat
bepaalde regelingen uit de Nederlandse vennootschapsbelasting ontbreken in
het CCTB-voorstel. In de ogen van het kabinet wijkt het CCTB-voorstel te zeer af
van de huidige Nederlandse systematiek van de vennootschapsbelasting. Het
kabinet is dan ook geen voorstander van het huidige CCTB-voorstel. Daarnaast
ontbreken in het CCTB-voorstel ook elementen die in de Nederlandse
vennootschapbelasting wel tot uitdrukking komen, zoals de door deze leden
genoemde regels ten aanzien van fusies en splitsingen.

Pagina 8 van 10

De leden van de fractie van het CDA vragen of artikel 1, lid 2, van het CCTBvoorstel inhoudt dat een belastingplichtige die is onderworpen aan de CCTB, ten
aanzien van elk leerstuk waarover iets is opgemerkt in het richtlijnvoorstel, niet
gehouden is aan of geen beroep kan doen op aanvullende bepalingen in de
nationale wetgeving met betrekking tot hetzelfde leerstuk. Deze leden vragen
ook of de passage “nationaal vennootschapsbelastingrecht: de wet van een
lidstaat die voorziet in een van de in bijlage II genoemde belastingen” in artikel
4, onderdeel 33, van het CCTB-voorstel zich beperkt tot wetgeving of zich ook
uitstrekt tot nationaal beleid en jurisprudentie. In het geval van Nederland gaat
het in beginsel om de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969).
Bij de uitleg van de Wet Vpb 1969 zijn de daarmee verband houdende wetten
(zoals de Wet inkomstenbelasting 2001), het daarop gebaseerde beleid en de
daarop gebaseerde jurisprudentie van belang. Het CCTB-voorstel introduceert
naast de bestaande Nederlandse systematiek voor het belasten van winst in de
inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting een nieuw systeem voor het
belasten van winst. Het kabinet begrijpt het CCTB-voorstel zo dat dit nieuwe
systeem in beginsel niet gelijktijdig op een belastingplichtige van toepassing kan
zijn met andere systemen van belastingheffing op winst zoals de
inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting. Indien een belastingplichtige, al
dan niet als gevolg van de eigen keuze, onderworpen zou worden aan de CCTB,
gelden de regels zoals we die kennen in de vennootschapsbelasting en de
inkomstenbelasting in beginsel niet voor die belastingplichtige.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

De leden van de fractie van het CDA vragen naar de mogelijkheid tot uitstel van
betaling bij de exitheffing. Met deze leden constateert het kabinet dat een
dergelijke regeling in het CCTB-voorstel ontbreekt. Het kabinet is van mening
dat de mogelijkheid tot uitstel van betaling wenselijk is bij een exitheffing. Een
dergelijke regeling zou naar de mening van het kabinet dan ook passen in de
CCTB-richtlijn. Denkbaar is dat de regeling nu in strijd komt met de uitspraak
van het Hof van Justitie van de EU inzake National Grid Indus.12 Aangezien het
een richtlijnvoorstel betreft, zullen er op dit punt wellicht aanpassingen volgen,
temeer omdat de Richtlijn anti-belastingontwijking (ATAD)13 eveneens voorziet
in een exitheffing waarbij de mogelijkheid tot uitstel van betaling bestaat.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de uitwerking van artikel 42
van het CCTB-voorstel. Op basis van dit artikel mag een belastingplichtige
verliezen van dochterondernemingen of vaste inrichtingen ten laste van het
resultaat brengen ingeval de belastingplichtige winstgenererend is. In een aantal
gevallen wordt deze overdracht van verliezen teruggenomen. Dit is kortweg het
geval wanneer de betreffende dochteronderneming of vaste inrichting wederom
winstgenererend wordt, dan wel nadat onder andere een termijn van vijf jaar is
verstreken. Aangezien de regeling bij een verlieslatende dochtervennootschap of
vaste inrichting aangrijpt, kan de regeling worden aangemerkt als een tijdelijke
overdracht van verliezen die per entiteit plaatsvindt.
De leden van de fractie van het CDA vragen wat er wordt bedoeld met het
onderscheid tussen de term ‘direct kwalificerende dochterondernemingen’ zoals

12

Zaak C-371/10.
Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding van
belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de interne markt
(PbEU 2016, L 193/1).
13

Pagina 9 van 10

opgenomen in artikel 42, lid 1, van het CCTB-voorstel en de term ‘kwalificerende
dochterondernemingen’, zoals opgenomen in artikel 42, leden 2 tot en met 4,
van het CCTB-voorstel. Het is op dit moment nog niet duidelijk of dit
onderscheid bewust is aangebracht. Naar het zich laat aanzien zal het
richtlijnvoorstel op dergelijke onduidelijkheden nog moeten worden aangepast
dan wel verduidelijkt.

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Ons kenmerk
2017-0000032647

De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet de mening van deze
leden deelt dat het CCTB-voorstel volstrekt onvoldragen is. Het kabinet is van
mening dat nog veel onderdelen van het CCTB-voorstel verduidelijkt en
uitgewerkt zullen moeten worden. Daarbij moet worden voorkomen dat het
nieuwe CCTB-systeem leidt tot nieuwe mogelijkheden voor belastingontwijking.
Wanneer de richtlijn is vastgesteld, zal voor iedere aanpassing van het systeem
in de toekomst namelijk steeds unanieme overeenstemming tussen de lidstaten
vereist zijn.

Hoogachtend,
de staatssecretaris van Financiën,
mede namens de minister van Financiën,

Eric Wiebes

Pagina 10 van 10