Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2236
Vragen van de leden Öztürk, Azarkan en Kuzu (allen DENK) aan de Ministers
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van Buitenlandse Zaken en van
Veiligheid en Justitie over hoe de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van
demonstratie en de vrijheid van vereniging zich verhouden tot de openbare
orde (ingezonden 9 mei 2017).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
mede namens de ministers van Buitenlandse Zaken en van Veiligheid en
Justitie (ontvangen 29 juni 2017)Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2016–2017, nr. 1959
Vraag 1 t/m 4
Kent u het bericht «Afblazen van politieke bijeenkomstenis kwalijke tendens»?1
Kent u het bericht «Turkse Minister van Familiezaken tegengehouden in
Rotterdam»?2
Kent u het bericht «Velhoven verbiedt Eritrea-conferentie, tientallen arrestaties»?3
Kent u het bericht «Waarom werden alle anti-Zwarte piet-betogers in
Rotterdam gearresteerd»?4
Antwoord 1 t/m 4.
Ja.
Vraag 5 en 6
Wat is het standpunt van het kabinet over het verbieden van al dan niet
politieke bijeenkomsten met het argument dat de openbare orde in het
geding komt? Bent u bereid om te reflecteren op dit standpunt gezien de
ontwikkelingen in de afgelopen tijd?
Hoe waardeert het kabinet de stelling van hoogleraar Brouwer, dat alle
politieke geluiden een gelegenheid moeten krijgen tot uitdrukking te worden

1

http://nos.nl/artikel/2168786-afblazen-van-politieke-bijeenkomsten-is-kwalijke-tendens.html
http://nos.nl/artikel/2162636-turkse-minister-van-familiezaken-tegengehouden-in-rotterdam.html
3
http://nos.nl/artikel/2168120-veldhoven-verbiedt-eritrea-conferentie-tientallen-arrestaties.html
4
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/11/17/dan-pakken-we-gewoon-alle-demonstranten-op-5334879a1532297
2

ah-tk-20162017-2236
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

gebracht in een vergadering?5 Zo ja, waarom zijn in korte tijd ten minste drie
politieke bijeenkomsten afgelast? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5 en 6
Het waarborgen van grondrechten zoals de vrijheid van betoging acht het
kabinet van groot belang. Daarom is bij formele wet -de Wet openbare
manifestaties- vastgelegd onder welke omstandigheden de vrijheid van
betoging mag worden beperkt. Ernstige vrees voor wanordelijkheden is één
van die gronden. In die wet is tevens vastgelegd dat de burgemeester het
bevoegde gezag is.
Vraag 7
Heeft het verbod van de Eritrese conferentie in Veldhoven te maken met de
kwalificatie van het kabinet waarin deze bijeenkomst als «ongemakkelijk» is
aangeduid?
Antwoord 7
Nee.
Vraag 8 en 9
Hoe is het mogelijk dat de burgemeester van Veldhoven de Eritrese conferentie besloot te verbieden, terwijl er kort ervoor geen enkele schriftelijke en
mondelinge aanwijzing was om deze bijeenkomst te verbieden?
Vindt u dat een verbod van de Eritrese conferentie, met het argument dat de
openbare orde in het geding was, niet te makkelijk is uitgevaardigd aangezien
de autoriteiten er ook voor hadden kunnen kiezen om de veiligheid te
waarborgen van de conferentiegangers?
Antwoord 8 en 9
De burgemeester van Veldhoven heeft de bijenkomst pas verboden na een
verstoring van de openbare orde – op donderdagavond 13 april – vanwege
ernstige vrees voor verdere verstoring van de openbare orde. Daarbij heeft
hij zich gebaseerd op de uitgangspunten en zijn bevoegdheden ingevolge de
Wet openbare manifestaties. Het is aan de burgemeester daarover verantwoording af te leggen aan de gemeenteraad.
Vraag 10
Kunt u in aanvulling op de brief van 10 april jl. over de campagnebezoeken
van Turkse ministers een uitgebreid feitenrelaas geven over wat er op
zaterdagavond 11 maart en zondag 12 maart bij het Turkse consulaat in
Rotterdam is gebeurd en kunt u deze de Kamer doen toekomen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 10
Het kabinet is van mening dat de brief van 10 april 2017 (Kamerstukken II
2016/17, 32 824, nr. 195) reeds op uitgebreide wijze ingaat op wat er in de
avond en nacht van 11 op 12 maart bij het Turkse consulaat in Rotterdam is
voorgevallen. In antwoord op concrete vragen wordt hieronder, waar
mogelijk, een nadere toelichting gegeven.
Vraag 11
Is het kabinet bereid om over de inhoud van het feitenrelaas onderzoek te
laten verrichten door de Inspectie Veiligheid en Justitie naar mogelijke
onwettigheden? Zo ja, bent u bereid om hiervan de resultaten te delen met
de Kamer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
Ik zie geen aanleiding om de Inspectie te verzoeken onderzoek te verrichten.
Echter, de Inspectie heeft de eigenstandige bevoegdheid te beslissen om
onderzoek te doen. Indien de Inspectie besluit om onderzoek te doen, zal ik
uw Kamer hierover informeren en de resultaten hiervan met u delen.

5

http://www.openbareorde.nl/tijdschrift/onmogelijk-om-turkse-minister-het-spreken-te-beletten/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 12
Bent u bereid om per artikel te beoordelen of de burgemeesters van
Rotterdam en Veldhoven zich hebben gehouden binnen de kaders van de
volgende verdragen en wetten:
– artikel 7 van de Grondwet
– artikel 9 van de Grondwet
– artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
– artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
– artikel 12 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
– artikel 3 van het Statuut van de Raad van Europa
– artikel 19 van het Internationale Verdrag inzake Burgerlijke rechten en
politieke rechten?
Antwoord 12
Het is aan de rechter om zich daarover een oordeel te vormen indien en voor
zover aan de rechter in enigerlei procedure dergelijke rechtsvragen worden
voorgelegd en deze een dergelijk oordeel geboden acht ter beslechting van
het voorgelegde geschil in de betreffende procedure.
Vraag 13 t/m 17
Heeft het optreden van de burgemeester van Rotterdam volgens u niet
bijgedragen aan verdere escalatie? Zo ja, kunt u in retrospectief aangeven
wat de burgemeester anders had kunnen of moeten doen? Zo nee, waarom
niet?
Had de burgemeester van Rotterdam andere keuzes kunnen of moeten maken
om de situatie te de-escaleren?
Wat was de aanleiding voor het feit dat één van de aanwezigen, die op de
grond lag, meerdere malen is gebeten door een politiehond? Is hiervan
melding van opgemaakt in het politiesysteem? Zo ja, kunt u dit openbaar
maken? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om onderzoek te doen naar de politieagent die verantwoordelijk was voor de politiehond? Zo nee, waarom niet?
Wat voor maatregelen gaat u nemen om in de toekomst relschoppers te
onderscheiden van demonstranten, zodat deze mensen niet de dupe worden
van politieoptreden?
Antwoord 13 t/m 17
De handhaving van de openbare orde in de gemeente Rotterdam is de
bevoegdheid van de burgemeester van Rotterdam. De burgemeester legt
daarover verantwoording af aan de gemeenteraad. Ik treed niet in de
bevoegdheden van de burgemeester en de gemeenteraad van Rotterdam.
Vraag 18
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is met betrekking tot de vervolging
en berechting van relschoppers op de bewuste avond?
Antwoord 18
Er zijn tot nu toe zes verdachten aangehouden. Er zijn tweemaal beelden van
de ongeregeldheden getoond in het programma Opsporing Verzocht. Te zijner
tijd zal een themazitting worden gehouden ter berechting van de verdachten.
Vraag 19 t/m 21
Klopt het dat de Turkse Minister van Familiezaken tot ongewenst vreemdeling
is verklaard? Zo ja, door wie is dit besluit genomen en met welke argumentatie is dit gebeurd?
Is het ongewenst verklaren van een buitenlandse regeringsfunctionaris van
een NAVO-bondgenoot of een anderszins bevriend land eerder vertoond in
Nederland, in de Europese Unie of in de NAVO?
Heeft de Turkse Minister van Familiezaken de gebruikelijke rechtsbescherming
gehad voor personen die tot ongewenst vreemdeling zijn verklaard? Zo ja,
heeft zij gebruik kunnen maken van haar rechten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 19 t/m 21
Als regel wordt geen mededeling gedaan over besluitvorming in individuele
procedures. Gezien het publieke karakter wordt in deze een uitzondering
gemaakt. De Turkse Minister voor Familiezaken en Sociaal Beleid, mevrouw
Fatma Betül Sayan Kaya is niet tot ongewenst vreemdeling verklaard. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Minister heeft uiteindelijk ervoor gekozen om mee te werken aan haar
terugkeer, onder politiebegeleiding, naar Duitsland. Rechtsbijstand is dus niet
aan de orde geweest.
Vraag 22
Deelt u de mening van Geert-Jan Knoops, advocaat en bijzonder hoogleraar
internationaal recht en politiek, dat het kabinet een buitenlandse Minister kan
weigeren zonder opgaaf van redenen in zeer extreme situaties, zoals
spionage? Zo ja, waaruit blijkt concreet dat de staatsveiligheid in het geding
was toen de Turkse ministers van Familiezaken en van Buitenlandse Zaken in
Nederland kwamen om campagne te voeren? Zo nee, waarom niet?6
Antwoord 22
Uitgezonderd verplichtingen voortvloeiend uit zetelverdragen met in
Nederland gevestigde internationale organisaties ten aanzien van de
aanwezigheid van vertegenwoordigers van andere lidstaten en voortvloeiend
uit overeenkomsten ten behoeve van intergouvernementele bijeenkomsten op
Nederlands grondgebied, heeft Nederland onder internationaal recht geen
verplichting een buitenlandse Minister toegang te verlenen tot zijn grondgebied voor de uitoefening van overheidstaken. Het hoeft voor een weigering
niet om extreme situaties te gaan. Op grond van zijn territoriale soevereiniteit
mag Nederland zelf bepalen wie het op zijn grondgebied toestaat voor de
uitoefening van overheidstaken.
Vraag 23
Hoe verklaart u dat de Turkse Minister van Buitenlandse Zaken, nadat de
landingsrechten door de Nederlandse regering waren ingetrokken, in Frankrijk
wel een toespraak kon houden over het Turkse referendum?7 Waarom kon
het wel in Frankrijk en niet in Nederland?
Antwoord 23
Het kabinet heeft voorafgaand aan het geplande bezoek van de Turkse
Minister van Buitenlandse Zaken bij herhaling te kennen gegeven dat het
voeren van politieke campagnes in de publieke ruimte door vertegenwoordigers van de Turkse regering in hun officiële capaciteit ongewenst acht. Het is
aan de Franse autoriteiten daarin zelf een afweging te maken. Daarbij komt
dat, anders dan in Metz in Frankrijk, het belang van de handhaving van de
openbare orde in de weg stond aan een bijeenkomst met de Turkse Minister
van Buitenlandse Zaken in Rotterdam, waarvoor via sociale media open
uitnodigingen werden verstuurd.
Vraag 24
Vindt u dat de burgemeester van Rotterdam in strijd heeft gehandeld met de
gedragscode van de Rotterdamse gemeenteraad? Zo ja, wat zijn de consequenties hiervan? Zo nee, waaruit blijkt dat?
Antwoord 24
Het is aan de gemeenteraad van Rotterdam om te beoordelen of de
burgemeester in strijd heeft gehandeld met de gedragscode van de burgemeester zoals die door de raad is vastgesteld en om daaraan desgewenst
consequenties te verbinden.
Vraag 25 en 26
Vindt u dat de burgemeester van Rotterdam door het geven van toestemming
om te schieten, buitenproportioneel heeft gehandeld? Zo ja, wat zijn de
consequenties hiervan voor de burgemeester? Zo nee, waarom niet?
Uit welke informatie bleek dat de entourage van de Turkse Minister van
Familiezaken mogelijk vuurwapengevaarlijk was?

6

http://www.volkskrant.nl/buitenland/knoops-komst-turkse-minister-tegenhouden-kan-leiden-totdiplomatieke-rel~a4470283/
7
http://nos.nl/artikel/2162730-turkse-minister-cavusoglu-wel-welkom-in-franse-stad-metz.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

Antwoord 25 en 26
Er was, op basis van informatie verkregen uit Duitsland, een vermoeden dat
de begeleiders van Minister Kaya mogelijk gewapend waren. Er was aan de
beveiligers geen machtiging verstrekt voor het dragen van wapens op
Nederlands grondgebied. De hoofdofficier van justitie heeft, na afstemming in
de driehoek Rotterdam, daarom besloten tot inzet van een arrestatie-eenheid.
Het eventueel toepassen van geweld past binnen het handelingskader
waarbinnen die eenheid onder gezag van de HOvJ optreedt. Er zijn overigens
geen wapens aangetroffen.
Vraag 27
Vindt u dat er buitenproportioneel is gehandeld door de autoriteiten om de
Turkse tijdelijke zaakgelastigde en de Turkse Consul-Generaal uit Deventer
aan te houden en vast te zetten op het hoofdbureau van de politie Rotterdam,
rekening houdend met het feit dat zij in een auto met een diplomatiek
kenteken zaten, hetgeen duidt op het genieten van immuniteit volgens het
Verdrag van Wenen? Zo ja, hoe gaat u de gevolgen rechtzetten? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 27
Nee. Zoals uw Kamer in de brief van 10 april jl. is gemeld, is de entourage
van Minister Kaya tegen middernacht in opdracht van de officier van justitie
aangehouden op verdenking van overtreding van de Wet Wapens en Munitie.
Pas op het hoofdbureau van de politie Rotterdam bleek
dat ook de Turkse Tijdelijk Zaakgelastigde en de Turkse Consul-Generaal van
het consulaat in Deventer zich in dit gezelschap bevonden. Zodra dit duidelijk
werd zijn zij vrijgelaten. Daarbij is de aanwezigheid ter plaatse van een auto
met een CD-nummerbord niet doorslaggevend. De Turkse Tijdelijk Zaakgelastigde en Consul-Generaal bevonden zich op het moment dat zij overgebracht
werden naar het hoofdkantoor van de politie Rotterdam niet in de auto van
Minister Kaya, maar waren onderdeel van de entourage van Minister Kaya.
Vraag 28 en 29
Vindt u dat de burgemeester van Rotterdam loslippig is geweest bij het
tv-programma Pauw & Jinek8, aangezien hij informatie heeft verschaft over
de veiligheidsdiensten en de schietinstructie? Zo ja, wat zijn de consequenties? Zo nee, waarom niet?
Vindt u het niet opvallend dat de burgemeester van Rotterdam te vaak faalt
om de openbare orde in Rotterdam op een gedegen manier te handhaven?9
10 11

Antwoord 28 en 29
Ik verwijs hiervoor naar het antwoord op de vragen 13 t/m 17.
Vraag 30
Kunt u aangeven hoe vaak de Kroon gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid om een burgemeester te ontslaan uit zijn ambt en met welke argumentatie?
Antwoord 30
Ervan uitgaande dat de vraagstelling betrekking heeft op de periode sinds de
inwerkingtreding van de gemeentewet van 1851, is het niet mogelijk met
exacte aantallen aan te geven hoe vaak de Kroon gebruik heeft gemaakt van
de mogelijkheid om een burgemeester te ontslaan uit zijn ambt. Veel
gebruikte argumentaties om een burgemeester ontslag te verlenen zijn o.a.
de benoeming als burgemeester in een andere gemeente, het bereiken van
de pensioengerechtigde leeftijd etc.

8

https://www.npo.nl/pauw-jinek-de-verkiezingen/10-03-2017/KN_1689045/POMS_VARA_7860911
http://nos.nl/artikel/2162636-turkse-minister-van-familiezaken-tegengehouden-in-rotterdam.html
10
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/11/17/dan-pakken-we-gewoon-alle-demonstranten-op5334879-a1532297
11
http://www.openbareorde.nl/tijdschrift/onmogelijk-om-turkse-minister-het-spreken-te-beletten/
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5