Centraal Bureau voor de Statistiek

Monitor fosfaatreductiepakket
1 januari 2018

CBS Den Haag
Henri Faasdreef 312
2492 JP Den Haag
Postbus 24500
2490 HA Den Haag
+31 70 337 38 00
www.cbs.nl

1

1.

Inleiding

Sectorpartijen en het ministerie van EZ hebben een maatregelpakket opgesteld dat tot doel heeft
de fosfaatproductie in Nederland voor het eind van 2017 terug te brengen tot het niveau dat is
toegestaan op basis van de derogatie van de Nitraatrichtlijn (172,9 miljoen kilogram fosfaat). Het
pakket is opgebouwd uit drie maatregelen die zijn gericht op de melkveehouderij:
Verlaging fosforgehalte in veevoer;
Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij;
Ministeriële regeling fosfaatreductieplan.
De voortgang van het maatregelpakket wordt maandelijks in opdracht van het ministerie van
Economische Zaken gemonitord door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Hierover
rapporteert het ministerie maandelijks naar de Europese Commissie.
De monitoring sluit zoveel mogelijk aan bij de systematiek die het CBS hanteert voor de reguliere
jaarlijkse verantwoording over de fosfaatproductie aan de Europese Commissie (WUM, 2010;
CBS, 2015).
De monitoring vormt de basis voor een driemaandelijks ijkmoment, waarop met alle betrokken
partijen wordt bepaald in hoeverre de doelen binnen bereik zijn.
Deze monitoringsrapportage beschrijft de resultaten van het maatregelpakket tot en met
december 2017.

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

2

2.

Referentiescenario fosfaatreductiepakket

Referentie voor het fosfaatreductiepakket is de prognose uit november 2016 van de totale
verwachte fosfaatproductie eind 2016 van 179,5 miljoen kg. De uitgangspunten in de prognose
zijn:
Dieraantallen melkvee (melkkoeien en jongvee): de omvang van de melkveestapel is
gebaseerd op de trend in het aantal pinken en melkkoeien van 1 april 2016 tot en met
oktober 2016 op basis van de gegevens van de Coöperatie Rundveeverbetering (CRV). Voor
de maanden november en december 2016 is uitgegaan van dezelfde toename van de omvang
van de melkveestapel als in oktober 2016. Deze trend is vervolgens toegepast op het aantal
dieren in de Landbouwtelling van 1 april 2016 om te corrigeren voor het structurele verschil
tussen Landbouwtelling en CRV.
Dieraantallen overige diercategorieën: er is uitgegaan van de eerste voorlopige resultaten van
de Gecombineerde Opgave 2016 (Landbouwtelling met peildatum 1 april 2016).
Fosfaatexcretie en fosforgehalten van het voer:

Fosforgehalte van kuilvoer in 2016 op basis van de gemiddelde fosforgehalten van
kuilvoer in reeds beschikbare analyses van 2016, analyses van 2015 en 2014;

Fosforgehalte van snijmaïs in 2016 op basis van de fosforgehalten van snijmaïs in 2015,
2014 en 2013. Op het moment van de berekening (november 2016) waren nog geen
gegevens over 2016 beschikbaar;

Fosforgehalte van mengvoer van alle diercategorieën is gebaseerd op de fosforgehalten
van het mengvoer in 2015. Het bruto fosforgehalte van het mengvoer voor melkvee
bedroeg in 2015 4,53 g/kg;

Fosfaatexcretie per melkkoe: 42,1 kg.
Melkproductie per koe: 8473 kg.
Op basis van deze referentie is een maatregelpakket vastgesteld dat moet resulteren in een
vermindering van de fosfaatproductie met 8,2 miljoen kilogram.

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

3

3.

Maatregelen fosfaatreductiepakket

Het maatregelpakket voor de melkveehouderij bestaat uit drie maatregelen:
Verlaging fosforgehalte in veevoer: aanpassing van het maximaal bruto fosforgehalte in
melkveemengvoer (reductie 1,7 miljoen kg fosfaat);
Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij: reductie van de omvang van de
melkveestapel met 60.000 koeien (Grootvee eenheden (GVE)) (reductie 2,5 miljoen kilogram
fosfaat);
Ministeriële regeling fosfaatreductieplan: reductie van de omvang van de melkveestapel met
100.000 koeien (Grootvee eenheden (GVE)) (reductie 4,0 miljoen kilogram fosfaat).
De monitoring is gericht op het aantonen van het daadwerkelijk bereiken van de gestelde doelen
per maatregel. Naast de monitoring van de afzonderlijke maatregelen wordt het effect op de
fosfaatproductie van alle maatregelen in onderlinge samenhang berekend om te beoordelen in
hoeverre ten opzichte van het referentiescenario aan het eind van 2017 de totale fosfaatproductie
onder het fosfaatplafond van de derogatiebeschikking van 172,9 miljoen kg ligt.

3.1

Verlaging fosforgehalte in veevoer

De bestaande overeenkomst ‘Verbeteren mineralenefficiency op melkveebedrijven’ is
aangescherpt voor wat betreft de fosforgehalten in mengvoeders voor melkvee t.o.v. 2015. Voor
2017 is het volgende afgesproken:

Voor elk individueel mengvoerbedrijf geldt een gemiddeld maximaal bruto fosforgehalte in
melkveemengvoer van 4,3 gram per kilogram mengvoer (was 4,5) of een gemiddelde
maximum verhouding fosfor/ruw eiwit in melkveemengvoer van 2,2 (was 2,3).

Aanvullend hierop komt de extra garantie van een totaal jaargemiddelde van het bruto fosforgehalte in melkveemengvoeders over alle betrokken Nevedi-leden van 4,3 gram per kilogram.
Deze maatregel is effectief vanaf 1 januari 2017. De verwachte bijdrage is een reductie van de
productie van fosfaat van 1,7 miljoen kg.
Om te bepalen of met de gerealiseerde maandelijkse gemiddelde bruto fosforgehalten in
melkveemengvoer de taakstelling van 1,7 miljoen kilogram fosfaat wordt bereikt, wordt
maandelijks het effect van het gerealiseerde gemiddelde bruto fosforgehalte in melkveemengvoer
berekend ten opzichte van het referentiescenario waarbij de overige uitgangspunten constant
worden gehouden. Hierbij wordt rekening gehouden met seizoensfluctuaties in het bruto
fosforgehalte in het melkveemengvoer door het effect van het gerealiseerde bruto fosforgehalte
in het melkveemengvoer per kwartaal in 2017 te vergelijken met het bruto fosforgehalte in
melkveemengvoer in hetzelfde kwartaal in 2015.
In tabel 3.1.1 is het bruto fosforgehalte in melkveemengvoer weergegeven op basis van de
referentie en volgens de maandelijkse monitoring.
Tabel 3.1.1
Bruto fosforgehalte van melkveemengvoer volgens de referentie (2015) en volgens de monitoring
in 2017 (g P/kg) / Gross phosphorus content of compound feed for dairy cattle according to the
reference level (2015) and according to the monitoring in 2017 (g P/kg)
jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

jan-

Referentie1)

4,76

4,76

4,76

4,46

4,46

4,46

4,44

4,44

4,44

4,45

4,45

4,45

4,53

Streefwaarde

4,52

4,52

4,52

4,23

4,23

4,23

4,21

4,21

4,21

4,22

4,22

4,22

4,30

Resultaat monitoring

4,31

4,24

4,22

4,12

4,08

4,04

4,02

4,00

4,03

4,12

4,17

4,19

4,13

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

4

dec

1)

Kwartaalgemiddelden.

Bron: Nevedi.

De reductiedoelstelling komt neer op een maandelijkse reductie van 1,7/12 = 0,142 miljoen kg
fosfaat. In tabel 3.1.2 is de reductiedoelstelling en de bereikte reductie weergegeven.
Tabel 3.1.2
Reductie fosfaatproductie via de gerealiseerde verlaging van het bruto fosforgehalte in
melkveemengvoer in 2017 ten opzichte van het referentiescenario en gecorrigeerd voor
seizoenseffecten (miljoen kg fosfaat) / Reduction of phosphate production by actual decrease of
the gross phosphorus content of compound feed for dairy cattle in 2017 relative to the reference
level and corrected for seasonal effects (million kg phosphate)
jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

jan-

Doelstelling

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

0,14

1,7

Resultaat monitoring2)

0,31

0,49

0,34

0,28

0,25

0,18

0,48

0,33

0,28

0,32

0,18

0,21

3,61)

dec

1)

Cumulatief tot en met 31 december 2017.

2)

Lagere fosforgehalten in het mengvoer leiden niet altijd tot een evenredige verlaging van de fosfaatproductie. De

excretiefactoren voor rundvee, in kg fosfaat per dier, worden namelijk voordat vermenigvuldiging met het aantal dieren
plaatsvindt, afgerond op één decimaal (WUM, 2010).
N.B. In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Door de sterke verlaging van het fosforgehalte in melkveemengvoer voldoet de bereikte reductie
van de voermaatregel ruimschoots aan de doelstelling.

3.2

Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij

De subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij is gericht op ondernemers die de keuze
maken in 2017 de melkveestapel te beëindigen zodanig dat deze dieren geen fosfaat meer
produceren in Nederland (export, slacht, destructie na sterfte). Zij komen in aanmerking voor een
premie per dier. Ook andere vrouwelijke runderen die tenminste één keer hebben afgekalfd vallen
onder deze regeling. De dierregistratie volgens het Identificatie- en Registratie systeem is hierbij
leidend.
De regeling wordt drie keer opengesteld waarbij de premie bij de eerste openstelling het hoogst
is en de volgende twee keer steeds lager wordt vastgesteld. Hierdoor worden melkveehouders
gestimuleerd zo vroeg mogelijk in 2017 te stoppen met het houden van melkvee. De
melkveehouders hebben de keuze om ook jongvee (vrouwelijke runderen tussen 0 en 1 jaar en
vrouwelijke runderen van 1 jaar en ouder) voor de regeling aan te melden. Voor deze regeling is
€ 50 miljoen beschikbaar. De verwachte bijdrage is een reductie van 2,5 miljoen kg fosfaat
(60.000 Grootvee Eenheden (GVE)).
De eerste openstelling van de regeling heeft plaatsgevonden in week 8 (20 februari tot en met 3
maart). De regeling is op 20 februari gesloten vanwege de grote overtekening. De tweede
openstelling heeft plaatsgevonden van 8 tot en met 14 mei. Omdat uitbetaling van een derde
openstelling niet binnen de staatssteunkaders kon worden gerealiseerd, komt er geen derde
openstelling en is de doelstelling van de subsidieregeling verlaagd naar 1,5 miljoen kilogram
fosfaatreductie.
Monitoring van het aantal afgevoerde melk- en kalfkoeien en vrouwelijk jongvee voor de slacht,
voor export of destructie (na sterfte) vindt plaats op basis van het Identificatie- en Registratie
systeem door RVO.
Het CBS ontvangt maandelijks van RVO vanaf 1 maart 2017 per openstelling van de
subsidieregeling de volgende gegevens:
Het aantal bedrijven dat zich heeft aangemeld voor de regeling en het aantal aangemelde
stuks vee (vrouwelijke runderen die tenminste 1 keer hebben gekalfd, vrouwelijke runderen
jonger dan 1 jaar en vrouwelijke runderen van 1 jaar en ouder);
Het aantal afgevoerde stuks vee naar slacht, export of destructie volgens het I&R-systeem na
de basisafvoertermijn van 6 weken na de start van de afvoerperiode;

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

5

-

Het aantal afgevoerde stuks vee volgens het I&R-systeem na de eindafvoertermijn van 20
weken na de start van de afvoerperiode.

Op basis van de I&R-gegevens van RVO is het aantal GVE berekend dat is aangemeld voor de
regeling en dat na de basisafvoertermijn van 6 weken en de eindafvoertermijn van 20 weken is
afgevoerd. Voor de omrekening naar GVE worden de volgende fosfaatomrekennormen uit de
Meststoffenwet gebruikt:
Vrouwelijk rund tenminste 1 keer gekalfd: 1 GVE;
Vrouwelijk rund 0-1 jaar: 0,23 GVE;
Vrouwelijk rund 1 jaar en ouder: 0,53 GVE.
In tabel 3.2.1. is het aantal aangemelde bedrijven en het aantal aangemelde GVE weergegeven
en in tabel 3.2.2 het aantal afgevoerde dieren, het aantal afgevoerde GVE en de daarmee
samenhangende hoeveelheid fosfaat.
Tabel 3.2.1
Aantal aangemelde bedrijven en aantal aangemelde grootvee-eenheden (GVE) in het kader van
de Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij / Number of registered agricultural
holdings and number of registered livestock units (LU (GVE)) in the context of the Subsidy
scheme for reduction of the livestock herd
Doelstelling aanmelding GVE

1 mrt1)

mei

Totaal

10.000

6.850

16.850

Monitoring- aanmelding
aangemelde bedrijven
aangemelde GVE
1)

497

70

567

32.622

3.635

36.257

Eerste openstelling in week 8 (20 februari tot en met 3 maart).

Tabel 3.2.2
Reductie fosfaatproductie door afname van het aantal GVE via de Subsidieregeling
bedrijfsbeëindiging melkveehouderij / Reduction of phosphate production due to a decrease in the
number of LU by application of the Subsidy scheme for reduction of the livestock herd
mrt1)

1 mrt-

1 apr-

1 mei-

1 jun-

1 jul-

1 apr

1 mei

1 jun

1 jul

1 aug

Doelstelling reductie GVE

GVE

6.000

15.000

15.000

4.000

Doelstelling reductie fosfaat

mln kg

0,248

0,620

0,620

0,165

73

Monitoring – afvoer aantal dieren (GVE)
vrouwelijk rund 0-1 jaar

GVE

15

53

269

234

36

vrouwelijk rund 1 jaar en ouder

GVE

32

249

1.252

939

170

125

vrouwelijk rund minimaal 1 keer gekalfd

GVE

580

3.002

10.636

8.167

1.621

1.710

Totaal

GVE

627

3.304

12.157

9.339

1.827

1.907

mln kg

0,03

0,14

0,50

0,39

0,08

0,08

Totaal, uitgedrukt in fosfaat

3)

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

6

Tabel 3.2.2 (vervolg)
1 aug-

1 sep-

1 okt-

1 nov-

1 dec-

1 sep

1 okt

1 nov

1 dec

31 dec

Totaal

Doelstelling reductie GVE

GVE

10.000

10.000

60.0004)

Doelstelling reductie fosfaat

mln kg

0,413

0,413

2,54)
2)

Monitoring – afvoer aantal dieren (GVE)

1)

vrouwelijk rund 0-1 jaar

GVE

13

38

1

4

10

747

vrouwelijk rund 1 jaar en ouder

GVE

68

28

39

36

36

2.971

vrouwelijk rund minimaal 1 keer gekalfd

GVE

645

240

191

110

122

27.024

Totaal

GVE

726

306

231

150

167

30.742

Totaal, uitgedrukt in fosfaat3)

mln kg

0,03

0,01

0,01

0,01

0,01

1,3

Netto afvoer bij bedrijven na 20 februari 2017 die deelnemen aan de Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij

vooruitlopend op de basisafvoertermijn van 6 weken.
2)

Onderstaande cijfers zijn cumulatief tot en met 31 december 2017.

3)

Fosfaatexcretie per GVE is 41,3 kg fosfaat.

4)

Bijgesteld tot 1,5 miljoen kilogram fosfaat (36.319 GVE)

N.B. In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

3.3

Ministeriële regeling fosfaatreductieplan 2017

De ministeriële regeling fosfaatreductieplan 2017 is gericht op de bedrijven met melkkoeien en
andere vrouwelijke runderen die tenminste 1 keer hebben afgekalfd en jongvee (hierna:
melkveebedrijf) die melk leveren aan zuivelondernemingen. Doelstelling is een reductie van
100.000 GVE op melkveebedrijven en 4 miljoen kilogram fosfaat. Vanwege de bijgestelde
verwachting van de subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij is de doelstelling van de
regeling fosfaatreductieplan 2017 verhoogd naar 5 miljoen kilogram fosfaatreductie (124.000
GVE). In de Ministeriële regeling fosfaatreductieplan krijgt een melkveebedrijf een GVEreferentie. Die is gelijk aan het aantal vrouwelijke runderen die tenminste 1 keer hebben gekalfd,
vrouwelijke runderen van 0 tot 1 jaar en vrouwelijke runderen van 1 jaar en ouder, die op 2 juli
2015 op het bedrijf geregistreerd stonden volgens het Identificatie- en Registratie systeem,
verminderd met 4%. Voor grondgebonden melkveebedrijven geldt de korting van 4% niet. Het
melkveebedrijf dient, om het betalen van een hoge geldsom te voorkomen, het aantal GVE’s, dat
onder de regeling valt en dat op 1 oktober 2016 aanwezig was, te reduceren tot op of onder het
niveau van de GVE-referentie.
Per 12 april 2017 vallen niet-melkproducerende bedrijven niet langer onder de regeling. De
regeling is op 28 april 2017 aangepast, waarbij voorwaarden zijn gesteld om het onderbrengen
van melkvee op niet-melkproducerende bedrijven tegen te gaan.
De bijgestelde doelstelling van 124.000 GVE (5 miljoen kilogram fosfaat) wordt stapsgewijs in de
maanden maart tot en met juni 2017 gerealiseerd. In de Ministeriële regeling fosfaatreductieplan
is in het eerste tijdvak (maart-april) een kortingspercentage van 5% ingevoerd voor alle
melkveebedrijven die op 1 oktober 2016 waren gegroeid ten opzichte van het aantal dieren
volgens de GVE-referentie. Wanneer een melkveebedrijf met minder dan 5% is gegroeid, wordt
het aantal GVE dat op 1 oktober 2016 aanwezig was (het zogenoemde doelstellingsaantal) gekort
met het werkelijke groeipercentage. In het tweede tijdvak (mei-juni) wordt een
kortingspercentage van 10% ingevoerd. Voor het derde tijdvak (juli-augustus) is een
kortingspercentage van 12% vastgesteld. Wanneer niet aan de voorwaarden en dus niet aan het
realiseren van de korting wordt voldaan, wordt aan het bedrijf een hoge geldsom opgelegd voor
het aantal GVE boven de referentie. Wanneer een melkveebedrijf wel aan het kortingspercentage
voldoet maar het aantal aanwezige GVE alsnog hoger is dan de referentie, betaalt hij over het
aantal GVE boven de referentie een solidariteits-geldsom. Wanneer het aantal GVE wordt
gereduceerd tot onder de referentie, komt het in aanmerking voor een bonus.
Deze maatregel is effectief per 1 maart 2017.

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

7

Voor de monitoring van de afname in dieraantallen wordt gebruik gemaakt van het Identificatieen Registratiesysteem van RVO.nl. CBS ontvangt vanaf 1 maart 2017 van RVO maandelijks de
wijzigingen in het aantal stuks vrouwelijke runderen (vrouwelijk rund dat tenminste 1 keer heeft
gekalfd, het aantal stuks vrouwelijk rund van 0 tot 1 jaar en het aantal stuks vrouwelijk rund van
1 jaar en ouder) dat volgens het I&R-systeem in het kader van de ministeriële regeling is
afgevoerd voor slacht, export, destructie, afvoer aan een kalvermester of aan een andere houder
die onder deze regeling valt. Op de peildatum van de monitor wordt de omvang van het aantal
vrouwelijke runderen op melkproducerende en niet-melkproducerende bedrijven vastgesteld
volgens het I&R-systeem. Het verschil in aantal vrouwelijke runderen tussen de peildata is de
netto reductie. Monitoren van uitsluitend afvoer naar slacht, export en destructie is niet geschikt
om de netto reductie in GVE te bepalen. Er moet namelijk ook rekening worden gehouden met
een toename van het aantal kalveren door geboorte of import en met verschuivingen tussen
leeftijdsklassen van vrouwelijk rundvee door het ouder worden van de dieren waardoor het aantal
GVE wijzigt.
Voor de omrekening naar GVE zijn de volgende fosfaatomrekennormen uit de Meststoffenwet
gebruikt:

Vrouwelijk rund tenminste 1 keer gekalfd: 1 GVE;

Vrouwelijk rund 0-1 jaar: 0,23 GVE;

Vrouwelijk rund 1 jaar en ouder: 0,53 GVE.
In tabel 3.3.1 is het effect van de reductiedoelstelling weergegeven. De wettelijke maatregel is
effectief per 1 maart maar uit de ontwikkeling van de rundveestapel sinds 1 oktober 2016
(referentiedatum voor de reductie in de ministeriële regeling fosfaatreductieplan 2017) blijkt dat
het aantal vrouwelijke runderen vooruitlopend op de inwerkingtreding van de wettelijke
maatregel al is gedaald, mede als gevolg van Europese productiebeperkende maatregelen.
In de cijfers van tabel 3.3.1 is gecorrigeerd voor het effect van de Subsidieregeling
bedrijfsbeëindiging melkveehouderij.
Tabel 3.3.1
Reductie fosfaatproductie door afname van het aantal GVE volgens de Ministeriële regeling
fosfaatreductieplan / Reduction of phosphate production due to a decrease in the number of LU
(GVE) according to the Phosphate production reduction decree
1 mrt1)

1 mrt-

1 apr-

1 mei-

1 jun-

1 jul-

1 apr

1 mei

1 jun

1 jul

1 aug

Doelstelling reductie GVE

GVE

6.140

55.235

3.860

34.765

Doelstelling reductie fosfaat

mln kg

0,254

2,281

0,159

1,436

vrouwelijk rund 0-1 jaar

aantal

32.819

13.561

8.290

8.268

9.395

-7.931

vrouwelijk rund 1 jaar en ouder

aantal

24.654

11.875

12.637

5.573

-1.741

2.715

vrouwelijk rund minimaal 1 keer gekalfd

aantal

45.980

27.342

5.805

494

9.429

-1.955

vrouwelijk rund 0-1 jaar

GVE

7.548

3.119

1.907

1.902

2.161

-1.824

vrouwelijk rund 1 jaar en ouder

GVE

13.067

6.294

6.698

2.954

-923

1.439

vrouwelijk rund minimaal 1 keer gekalfd

GVE

45.980

27.342

5.805

494

9.429

-1.955

Totaal in GVE

GVE

66.595

36.755

14.409

5.349

10.667

-2.340

Totaal, uitgedrukt in fosfaat3)

mln kg

2,75

1,52

0,60

0,22

0,44

-0,10

Monitoring – reductie aantal dieren

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

8

Tabel 3.3.1 vervolg
1 aug-

1 sep-

1 okt-

1 nov-

1 dec-

1 sep

1 okt

1 nov

1 dec

31 dec

Totaal

Doelstelling reductie GVE

GVE

100.0004)

Doelstelling reductie fosfaat

mln kg

44)
2)

Monitoring – reductie aantal dieren

1)

vrouwelijk rund 0-1 jaar

aantal

-11.829

-7.403

7.637

11.239

10.451

74.497

vrouwelijk rund 1 jaar en ouder

aantal

1.955

-681

5.648

-6.785

8.026

63.876

vrouwelijk rund minimaal 1 keer gekalfd

aantal

2.800

-7.587

7.219

5.925

12.895

108.347

vrouwelijk rund 0-1 jaar

GVE

-2.721

-1.703

1.757

2.585

2.404

17.134

vrouwelijk rund 1 jaar en ouder

GVE

1.036

-361

2.993

-3.596

4.254

33.854

vrouwelijk rund minimaal 1 keer gekalfd

GVE

2.800

-7.587

7.219

5.925

12.895

108.347

Totaal in GVE

GVE

1.115

-9.651

11.969

4.914

19.553

159.336

Totaal, uitgedrukt in fosfaat3)

mln kg

0,05

-0,40

0,49

0,20

0,81

6,6

Reductie van het aantal dieren en GVE tussen 1 oktober 2016 en 1 maart 2017, exclusief de reductie na 20 februari 2017

bij bedrijven die zich hebben aangemeld voor de Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij (zie tabel 3.2.2).
2)

Onderstaande cijfers zijn cumulatief tot en met 31 december 2017.

3)

Fosfaatexcretie per GVE is 41,3 kg fosfaat.

4)

Bijgesteld tot 5 miljoen kg fosfaat (124.000 GVE)

N.B. Cijfers kunnen ten opzichte van eerdere rapportages zijn gewijzigd door het doorvoeren van wijzigingen van de
bedrijfsstructuur, het achteraf melden van verplaatsingen van vee, herstelmeldingen en de verschuiving van GVE-reductie die
eerder onder de ministeriële regeling viel naar de Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij als gevolg van
hernieuwde openstelling van deze subsidieregeling. Een negatief getal duidt op een toename van het aantal dieren c.q. GVE.
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

9

4.

Totale reductie fosfaatproductie

Naast de effectiviteit per maatregel wordt ook het gecombineerde effect van het maatregelpakket
berekend. Daarnaast wordt de totale ontwikkeling van de fosfaatproductie door de Nederlandse
veestapel doorgerekend om te kunnen volgen of eind 2017 het fosfaatproductieplafond van 172,9
miljoen kilogram niet wordt overschreden.

4.1

Totaaleffect maatregelpakket

In tabel 4.1.1 is de fosfaatreductie van de afzonderlijke maatregelen samengevat weergegeven.
Tabel 4.1.1
Reductie fosfaatproductie door het totale maatregelpakket ten opzichte van het referentiescenario
(miljoen kg fosfaat) / Reduction of phosphate production by the combined measures relative to
the reference level (million kg phosphate)
Doelstelling

jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

0,14

0,14

0,40

2,42

0,55

2,20

0,77

0,31

0,48

Bereikte reducties
Verlaging P-gehalte in melkveemengvoer

0,49

0,34

0,28

0,25

0,18

Subsidieregeling Bedrijfsbeëindiging melkveehouderij

0,03

0,14

0,50

0,39

0,08

0,08

Ministeriële regeling fosfaatreductieplan 2017

2,75

1,52

0,60

0,22

0,44

-0,10

0,31

3,27

1,99

1,38

0,86

0,69

0,47

aug

sep

okt

nov

dec

jan-dec1)

0,14

0,31

0,56

0,56

0,14

8,2

Verlaging P-gehalte in melkveemengvoer

0,33

0,28

0,32

0,18

0,21

3,6

Subsidieregeling Bedrijfsbeëindiging melkveehouderij

0,03

0,01

0,01

0,01

0,01

1,3

Ministeriële regeling fosfaatreductieplan 2017

0,05

-0,40

0,49

0,20

0,81

6,6

Totaal afzonderlijke maatregelen

0,40

-0,10

0,83

0,39

1,02

11,5

Totaal afzonderlijke maatregelen

Tabel 4.1.1 vervolg
Doelstelling
Bereikte reducties

1)

De bereikte reducties zijn cumulatief tot en met 31 december 2017. De reductie in fosfaatproductie door afname van het

aantal GVE is berekend met 41,3 kg fosfaat per GVE.
N.B. In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.
Een negatief getal duidt op een toename van de fosfaatproductie.

Door afhankelijkheden tussen de verschillende maatregelen zal het gecombineerde effect in meer
of mindere mate afwijken van de som van de afzonderlijke maatregelen. Daarom wordt
maandelijks het totale effect berekend van het maatregelpakket op de fosfaatproductie in
vergelijking met de taakstelling van 8,2 miljoen kilogram fosfaat. Hierbij wordt uitgegaan van de
meest actuele fosfaatexcretienorm voor melkvee en jongvee op basis van het gerealiseerde
fosforgehalte in het mengvoer en de gerealiseerde reducties van dieraantallen in de
Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij en de Ministeriële regeling
fosfaatreductieplan 2017. Het effect van het totale maatregelpakket is weergegeven in tabel
4.1.2.

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

10

Tabel 4.1.2
Reductie fosfaatproductie door het totale maatregelpakket 1) ten opzichte van het
referentiescenario (miljoen kg fosfaat) / Reduction of phosphate production by the combined
measures relative to the reference level (million kg phosphate)
jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

jan-

0,14

0,14

0,40

2,42

0,55

2,20

0,77

0,14

0,31

0,56

0,56

0,14

8,2

0,31

3,24

1,97

1,36

0,85

0,68

0,47

0,40

-0,09

0,81

0,38

0,99

11,42)

dec
Doelstelling
Resultaat
monitoring
1)

Combinatie van het effect door verlaging van het P-gehalte in melkveemengvoer en gerealiseerde reducties van

dieraantallen in de Subsidieregeling bedrijfsbeëindiging melkveehouderij en de Ministeriële regeling fosfaatreductieplan 2017
ten opzichte van 1 januari 2017, afgezet tegen het referentiescenario. De reductie in fosfaatproductie door afname van het
aantal GVE is berekend met 41,3 kg fosfaat per GVE.
2)

Cumulatief tot en met 31 december 2017. De netto reductie van het totale maatregelpakket (11,4 miljoen kg fosfaat in

deze tabel) wijkt iets af van de som van de afzonderlijke maatregelen (11,5 miljoen kg fosfaat in tabel 4.1.1).
N.B. In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.
Een negatief getal duidt op een toename van de fosfaatproductie.

4.2

Prognose totale fosfaatproductie veestapel

In de monitoringsrapportage per 1 februari en na afloop van elk kwartaal (april, juli, oktober,
december) worden op basis van beschikbaar gekomen nieuwe en actuele gegevens, bijgestelde
prognoses berekend van de totale fosfaatproductie door de Nederlandse veestapel op basis van
de geharmoniseerde rekenmethodiek die het CBS hanteert om jaarlijks de fosfaatproductie door
de Nederlandse veestapel te bepalen (WUM, 2010; CBS, 2015).
De omvang van de veestapel waarmee in de kwartaalrapportages de prognose van de
fosfaatproductie wordt berekend, is voor rundvee gebaseerd op de actuele aantallen volgens het
I&R-systeem. Voor de overige dieren zijn de voorlopige aantallen van de Landbouwtelling op
1 april 2017 toegepast waarbij de pluimvee-aantallen zijn gecorrigeerd voor ruimingen en
leegstand van stallen als gevolg van de Fipronil-affaire.
In de uiteindelijke berekening van de fosfaatproductie in 2017 (medio 2018) zal, omdat het gaat
om een bijzonder jaar qua ontwikkeling van dieraantallen, het CBS het aantal runderen in de
Landbouwtelling van 2017 corrigeren op basis van maandelijkse tellingen met het I&R-systeem.
Voor de overige dieren worden de definitief vastgestelde aantallen van de Landbouwtelling
toegepast met uitzondering van legpluimvee. Voor legpluimvee vindt een correctie plaats
vanwege de ruimingen en leegstand van stallen als gevolg van de Fipronil-affaire.
In deze laatste kwartaalrapportage van 2017 is de berekening gegeven van de totale
fosfaatproductie door de Nederlandse veehouderij naar de situatie op 31 december (tabel 4.2.1).
Hierin zijn de volgende gegevens verwerkt:
Dieraantallen van rundveecategorieën op basis van I&R-gegevens per 31 december 2017
(bron: RVO);
Aantallen varkens, pluimvee en overige diercategorieën op basis van de bijgestelde
voorlopige cijfers in de Landbouwtelling van 2017 per 30 november 2017, met peildatum 1
april 2017 (Bron: CBS). Voor pluimvee is een correctie toegepast vanwege ruimingen en
leegstand van stallen als gevolg van de Fipronil-affaire;
De uitscheidingsfactoren voor stikstof en fosfaat van varkens zijn berekend met de
samenstelling van mengvoer in de eerste drie kwartalen van 2017 (bron: Nevedi). Voor de
overige staldieren zijn de uitscheidingsfactoren van 2016 toegepast (bron: WUM).
Een bruto fosforgehalte in melkveemengvoer van 4,1 g P/kg (bron: Nevedi). Het P-gehalte
bedroeg in 2016 gemiddeld 4,3 g P/kg;
Gegevens over de samenstelling van kuilgras en snijmaïs in het oogstseizoen 2016;
Voorlopige cijfers over de samenstelling van kuilgras en snijmaïs en cijfers over de
samenstelling van weidegras in het oogstseizoen 2017;
Definitieve cijfers over de oogstraming van grasproducten in 2016;

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

11

-

Het verbruik van snijmaïs is gebaseerd op het snijmaïsareaal in 2016 (bron: Landbouwtelling)
en de opbrengst per hectare (bron: WUM);
Door de daling van de rundveepopulatie is ook de totale hoeveelheid krachtvoer evenredig
verminderd;
De melkproductie per koe is gebaseerd op de totale melkproductie in 2017 gedeeld door het
gemiddeld aantal melkkoeien op basis van maandelijkse tellingen uit het I&R register. De
totale melkproductie in 2017 bedroeg 14,3 miljard kg, vrijwel gelijk aan de hoeveelheid in
2016 (bron: ZuivelNL). De melkproductie per koe is in vergelijking met 2016 toegenomen
met ca. 4% (bron: WUM).

Tabel 4.2.1
Prognose fosfaatproductie Nederlandse veestapel (miljoen kg fosfaat) / Prognosis of phosphate
production of Dutch livestock (million kg phosphate)
Prognose fosfaatproductie 20171)

Referentie
scenario
1 feb

1 apr

1 jul

1 okt

31 dec

105,7

104,1

100,7

97,5

97,0

94,0

melkvee

95,6

93,9

89,9

86,5

85,6

82,6

Rundvee
waarvan:

vleeskalveren

6,0

6,0

6,3

5,9

6,3

7,1

overig vleesvee

4,1

4,2

4,5

5,1

5,0

4,3

Varkens

39,0

39,1

39,2

38,9

37,1

37,1

Pluimvee

28,1

28,2

28,4

28,4

27,8

28,0

Paarden, pony’s, schapen en geiten

5,3

5,3

5,4

5,6

5,6

5,5

Konijnen en pelsdieren

1,4

1,3

1,3

1,3

1,3

1,3

179,5

177,9

175,0

171,7

168,7

165,9

Totaal
1)

De omvang van de veestapel waarmee de prognose is berekend is voor rundvee gebaseerd op tellingen met het I&R-

systeem op de peildata in de tabel en voor overige dieren gebaseerd op de landbouwtelling. De definitieve fosfaatproductie in
2017 zal door het CBS worden berekend met het gemiddelde aantal aanwezige runderen in 2017 en voor de overige dieren
met de aantallen in de landbouwtelling inclusief een correctie in verband met de Fipronil-affaire.

Het totale verschil tussen de prognose per 31 december 2017 en het referentiescenario is
13,6 miljoen kg fosfaat. De gegevens die in de prognose zijn verwerkt leiden tot een groter
verschil in fosfaatproductie ten opzichte van de referentie dan de reductie van 11,4 miljoen kg
fosfaat die met het maatregelpakket is berekend (tabel 4.1.2). Een belangrijke oorzaak voor dit
verschil is het lagere fosforgehalte van ruwvoer en varkensmengvoer ten opzichte van de
referentie. Door de verlaging van het fosforgehalte van varkensmengvoer daalde de
fosfaatexcretie van varkens in de prognose van 31 december met 1,8 miljoen kg fosfaat ten
opzichte van de prognose per 1 juli. Ook is het aantal vleesvarkens afgenomen ten opzichte van
de referentie. Verder is in de prognose per 31 december rekening gehouden met ruimingen van
legpluimvee en leegstand van stallen als gevolg van de Fipronil-affaire.
Daarnaast beïnvloeden de uitgangspunten die in de prognose zijn toegepast de fosfaatproductie
op verschillende manieren. Zo betekent een kleinere rundveestapel dat er meer geconserveerd
ruwvoer beschikbaar is voor melkkoeien. Door de lagere fosforgehalten van geconserveerd
ruwvoer in vergelijking met vers gras en krachtvoer neemt de fosfaatproductie daardoor af.
Andere uitgangspunten leiden tot een toename van de fosfaatproductie zoals de afname van het
snijmaïsareaal en een hogere melkproductie per koe.

Referenties
CBS (2015). Dierlijke mest en mineralen 2015 (C. van Bruggen).

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

12

WUM (2010). Gestandaardiseerde berekeningsmethode voor dierlijke mest en mineralen. Standaardcijfers
1990-2008. Werkgroep Uniformering berekening Mest- en mineralencijfers (redactie C. van Bruggen). CBS,
PBL, LEI-Wageningen UR, Wageningen UR-Livestock Research, ministerie van LNV en RIVM. CBS, Den Haag.

Monitor fosfaatreductiepakket – CBS rapportage januari 2018

13