16.
Statistische analyse Meldpunt

Statistische analyse Meldpunt

Inleiding
In de periode 19 juli 2010 tot en met 16 maart 2012 ontving de commissie
zevenhonderdeenenveertig meldingen van seksueel misbruik. Een analyse van deze meldingen
kan onder meer inzicht geven in de ernst van het bij de commissie gemelde seksueel misbruik.
Op basis van deze meldingen is het niet mogelijk om algemene uitspraken te doen over de aard
en omvang van seksueel misbruik van kinderen die in Nederland onder verantwoordelijkheid van
de overheid uit huis zijn geplaatst. Immers niet alle slachtoffers zullen gebeld hebben,
bijvoorbeeld omdat ze niet meer met het seksueel misbruik geconfronteerd willen worden, het
verwerkt hebben of inmiddels overleden zijn. De groep melders is dus niet als representatief te
zien voor alle slachtoffers van seksueel misbruik in de residentiële jeugdzorg en de pleegzorg.
Methode van analyseren
Aan de hand van de vragenlijst (zie Bijlage 8, deel 2) werd door medewerkers van het Meldpunt
informatie ingewonnen die relevant was voor het onderzoek van de commissie. Deze data werden
vervolgens systematisch in excel ingevoerd. Aan de hand van een codesheet werd hierna alle
informatie gecodeerd, waarna het analyseren van de informatie mogelijk was. Hierbij is gebruik
gemaakt van het statistisch analyseprogramma SPSS. Zo kon bijvoorbeeld de samenhang tussen
verschillende variabelen (antwoorden op verschillende vragen) berekend worden.
Meldingen binnen en buiten het onderzoeksbereik
Bij de analyse van de meldingen zijn de meldingen die buiten het onderzoeksbereik van de
commissie vallen, apart geanalyseerd. Van de zevenhonderdeenenveertig meldingen die de
commissie ontving, vielen tweehonderddrieënzestig meldingen buiten het onderzoeksbereik. Het
betrof hier bijvoorbeeld meldingen die uitsluitend betrekking hadden op fysieke mishandelingen,
meldingen waarbij kinderen vrijwillig (niet onder verantwoordelijkheid van de overheid) uit huis
waren geplaatst, meldingen over seksueel kindermisbruik van voor 1945 of het betrof misbruik
buiten de residentiële jeugdzorg of pleegzorg.
Meerdere gevallen van seksueel misbruik per melding
In sommige gevallen was er bij een melding sprake van meerdere gevallen van seksueel
misbruik. Een voorbeeld hiervan is een moeder die melding deed van het misbruik van haar twee
kinderen in een en hetzelfde pleeggezin. Daardoor ligt het aantal gevallen van seksueel misbruik
dat werd gemeld hoger dan het totale aantal van zevenhonderdeenenveertig meldingen. Er bleek
dat in eenentwintig gevallen van seksueel misbruik, die binnen het onderzoeksbereik vielen, twee
of meerdere slachtoffers expliciet werden genoemd. In totaal werden vierhonderdachtennegentig
gevallen van seksueel misbruik die voldeden aan de criteria van de onderzoeksopdracht van de
commissie geanalyseerd.
Misbruik op meerdere locaties
Naast de verschillende gevallen van seksueel misbruik per melding kwam het ook voor dat één
slachtoffer op meer dan één locatie werd misbruikt. Hierbij ging het bijvoorbeeld om een kind dat
in drie verschillende instellingen was misbruikt. Bij dertig meldingen is het kind op meer dan één
locatie misbruikt. Aangezien de informatieve waarde van de melding afnam en een deel van de
locaties soms ook buiten het onderzoeksbereik lag, is er voor gekozen om maximaal twee locaties
1

per melding te analyseren. Zo konden in totaal vijfhonderdachtenvijftig voorvallen worden
geanalyseerd, in plaats van de hiervoor genoemde vierhonderdachtennegentig gevallen.
Belangrijkste resultaten en conclusies
Nadat de meldingsformulieren waren gecodeerd en geanalyseerd, kreeg de commissie een eerste
beeld van de aard van het gemelde misbruik. Het seksueel misbruik was, zoals hierboven
vermeld, over het algemeen zeer ernstig. Tussentijds bracht de commissie op 22 juni 2011 naar
buiten dat het beeld naar aanleiding van de eerste vijfhonderd ontvangen meldingen schokkend
was. Halverwege maart 2012 had de commissie in totaal zevenhonderdeenenveertig meldingen
ontvangen. De meldingen die buiten het onderzoeksbereik van de commissie vallen zijn niet
meegenomen in de analyse.
Analyse van de door de commissie ontvangen meldingen van seksueel misbruik van
kinderen die vanaf 1945 onder verantwoordelijkheid van de overheid uit huis werden geplaatst,
laat het volgende beeld zien.
Duur van het gemelde misbruik
Het bij de commissie gemelde seksueel misbruik hield lang aan. In 21% van de gevallen betrof
het misbruik dat 3-12 maanden aanhield, in 29% van de gevallen hield het misbruik 1-3 jaar aan
en in 36% van de gevallen gaven melders aan dat het misbruik (veel) langer dan 3 jaar duurde
(zie tabel 1).
1. Duur van het seksueel misbruik N=361
Absoluut
eenmalig
29
< 1 week
1
1 week - 1 maand
7
1-3 maanden
14
3-12 maanden
77
1-3 jaar
104
3-10 jaar
114
> 10 jaar
15
Totaal
361

Procentueel
8,0
0,3
1,9
3,9
21,3
28,8
31,6
4,2
100,0

Frequentie van het gemelde misbruik
De frequentie van het misbruik dat bij de commissie werd gemeld was hoog (zie tabel 2). In 14%
van de gevallen ging het om seksueel misbruik dat dagelijks plaatsvond. In 38% van de gevallen
vond het misbruik wekelijks, dan wel twee of meerdere keren per week plaats.
In de tabel is de antwoordcategorie ‘regelmatig’ opgenomen als slachtoffers zich niet
meer exact wisten te herinneren hoe vaak zij seksueel werden misbruikt, of als melders zodanig
emotioneel werden toen hun de vraag werd gesteld hoe vaak het misbruik plaats vond, dat geen
eenduidig antwoord meer gegeven kon worden. Van deze gevallen is dus alleen geregistreerd dat
het misbruik regelmatig plaats heeft gevonden.

2

2. Frequentie van het misbruik N=325
Absoluut
dagelijks
46
2 of meer keren per week
69
wekelijks
55
maandelijks
12
< / ca.10x in totaal
30
eenmalig
30
regelmatig
64
overig
19
Totaal
325

Procentueel
14,2
21,2
16,9
3,7
9,2
9,2
19,7
5,8
100,0

Leeftijd van het slachtoffer ten tijde van het misbruik
In tabel 3 is een uitsplitsing gegeven naar de leeftijd van de slachtoffers ten tijde van het seksueel
misbruik. Ruim de helft van de kinderen was jonger dan 12 jaar.
3. Leeftijdscategorie slachtoffers t.t.v. het misbruik N=347
Absoluut
Procentueel
t/m 5 jaar
50
14,4
6 t/m 11 jaar

142

40,9

12 t/m 17 jaar

149

42,9

18 t/m 21 jaar

6

1,7

347

100,0

Totaal

Aard van het gemelde misbruik
De aard van het bij de commissie gemelde seksueel misbruik was bijzonder ernstig (zie tabel 4).
In bijna de helft van de gevallen was sprake van penetratie. ‘Penetratie met penis’ maakte 39%
uit van de vormen van seksueel misbruik die de commissie heeft onderscheiden. In 33% van de
gevallen ging het om ander genitaal contact en in 19% van de gevallen was er sprake van
betasting.
4. Aard van het misbruik N=397
penetreren met penis
andere vormen van genitale
penetratie (vingers, tong, andere
voorwerpen etc.)
ander genitaal contact
betasten
anders
(bijvoorbeeld tongzoenen)
Totaal

Absoluut
156
31

Procentueel
39,3
7,8

129
75
6

32,5
18,9
1,5

397

100,0

3

Verschillen tussen jonge (0-12 jaar) en oudere slachtoffers (12-18/21 jaar)
Omdat in de overige onderzoeken van de commissie naar aard en omvang vooral jongeren vanaf
12 jaar belicht worden, is binnen de meldingen die bij de commissie binnenkwamen nog een
nadere analyse gedaan. Bezien is of de aard, duur en gevolgen van het misbruik verschilde voor
slachtoffers onder en boven de 12 jaar.
In tabel 5 is te zien dat bij kinderen onder de 12 jaar vooral meer betasting en andere
vormen van genitale penetratie voorkwamen dan bij oudere kinderen, en relatief minder
penetratie met de penis. Dit verband, tussen aard van het misbruik en leeftijd van het kind, is
significant (Chi-kwadraat = 9.336, df=3, p=.025).
5. Leeftijd slachtoffer bij aanvang misbruik * Aard van het misbruik N= 292
Aard van het misbruik

Totaal

penetreren

andere

ander

betasten

met penis

vormen van

genitaal

genitale

contact

penetratie
Leeftijd

t/m 11

slachtoffer

jaar

bij aanvang

12 t/m

misbruik

17 jaar

Totaal

absoluut

51

18

67

26

162

absoluut

61

9

37

23

130

absoluut

112

27

104

49

292

Er werden geen verschillen gevonden in het gebruik van fysiek geweld. Het misbruik hield langer
aan bij slachtoffers onder de 12 jaar dan bij slachtoffers boven de 12 jaar (Mann-Witney toets, z=-5.844, p<.000), en was eveneens frequenter (Mann-Witney toets, z-=-3.089, p<.002).
Er waren geen verschillen in de mate waarin slachtoffers nog behoefte hadden aan hulp, of al
hulp hadden gehad.
Fysiek geweld
In 35% van de gevallen werd er bij seksueel misbruik ook lichamelijk geweld gebruikt en in 33%
van de gevallen werd er met geweld gedreigd of werd er geestelijk geweld gebruikt (zie tabel 6).
6. Fysiek geweld ja/nee? N=350
ja
nee
bedreiging/geestelijk
geweld
Totaal

Absoluut
121
117
112

Procentueel
34,6
33,4
32,0

350

100,0

4

Man vrouw verhouding slachtoffers in combinatie met tijdvakken
Tabel 7 geeft de sekse van de slachtoffers per tijdvak weer. Waren jongens aanvankelijk als
slachtoffer in de meerderheid, in de latere jaren lijkt dat beeld te kantelen. Wel moet hierbij
worden opgemerkt dat de commissie relatief weinig meldingen over de laatste jaren ontving. Het
is de vraag waardoor deze verschuiving optreedt. Het kan zijn dat jongens vroeger vaker
slachtoffer werden, het kan ook zijn dat met het klimmen der jaren mannen meer de behoefte
hadden om zich bij de commissie te melden.
De gekozen tijdvakken sluiten aan bij de tijdvakken die zijn gebruikt bij de verschillende
wetenschappelijke deelonderzoeken van de commissie. Waar sprake is van man en vrouw betreft
het een situatie waarin zowel een jongen als een meisje slachtoffer is.
7. Periode van het misbruik en sekse van het slachtoffer N=380
beginjaar misbruik
1945 t/m
1965 t/m
1980 t/m
1996 t/m
1964
1979
1995
2007
man
85
59
20
24

192

56,7%

32,3%

53,3%

15,4%

50,5%

57

44

39

18

22

180

39,9%

42,3%

62,9%

40,0%

84,6%

47,4%

1

1

3

3

0

8

0,7%

1,0%

4,8%

6,7%

0,0%

2,1%

143

104

62

45

26

380

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

man en vrouw

Totaal

4

59,4%
vrouw

Slachtoffers

Totaal
2008 t/m
2011

Hulp
De impact van het seksueel misbruik is groot geweest. Meer dan de helft van de melders geeft
aan behoefte te hebben aan hulp of hulp te hebben gehad. Anderzijds geeft 38% aan geen
behoefte aan hulp te hebben (zie tabel 8).
8. Heeft u behoefte aan hulp? N=342
Absoluut

Procentueel

ja

68

19,9

nee

130

38,0

misschien/weet niet

15

4,4

melder geeft aan dat

129

37,7

342

100,0

hij/zij al hulp heeft gehad
Totaal

Sekse plegers
5

Het overgrote deel van de genoemde plegers van het seksueel misbruik was man (86%) en in 7%
van de gevallen was de pleger een vrouw (zie tabel 9). De categorie ‘man en vrouw’ slaat op
gevallen waarbij er zowel een man als vrouw als pleger van het seksueel misbruik werden
genoemd, bijvoorbeeld zowel de pleegvader als pleegmoeder.
9. Pleger man/vrouw N=465
man
vrouw
man en vrouw
Totaal

Absoluut
398
34
33
465

Procentueel
85,6
7,3
7,1
100,0

Leeftijden plegers
In onderstaande tabel zijn de plegers ingedeeld naar leeftijd. Hierbij wordt duidelijk dat er niet
alleen sprake was van bijvoorbeeld groepsleiders en pleegouders die een kind seksueel hebben
misbruikt, maar dat er ook sprake was van seksueel misbruik door leeftijdgenoten.
Deze uitsplitsing laat zien dat bij de commissie vooral (ongeveer 80%) misbruik door
volwassenen is gemeld.
10. Leeftijd plegers N=298
Absoluut
0 t/m 11
12 t/m 17
18 t/m 24
25 t/m 34
35 t/m 44
45 t/m 54
55 t/m 64
65+
Totaal

10
50
28
48
99
41
14
8
298

Procentueel
3,4
16,8
9,4
16,1
33,2
13,8
4,7
2,7
100,0

Misbruik in instelling, pleeggezin of in beiden
De meeste meldingen die de commissie ontving, hadden betrekking op misbruik in één of
meerdere instellingen (65%). In 30% van de gevallen vond het misbruik plaats in één of meerdere
pleeggezinnen. Sommige kinderen werden bijvoorbeeld eerst in een instelling misbruikt, waarna
zij werden overgeplaatst en vervolgens ook misbruikt werden in een pleeggezin. Hiervan was in
5% van de gevallen sprake van (zie tabel 11).
11. Instelling of Pleeggezin? N=472
Absoluut

Procentueel

Instelling(en)

307

65,0

Pleeggezin(nen)

142

30,1

6

Zowel in instelling als

23

4,9

472

100,0

pleeggezin
Totaal

Conclusie
Hoewel het in absolute zin om een beperkt aantal ontvangen meldingen gaat, laten de
bovengenoemde cijfers zien dat er sprake is van zeer ernstige vormen van misbruik, zowel qua
aard als frequentie en duur. Hierbij dient wel te worden bedacht, dat het waarschijnlijk is dat juist
de meer ernstige gevallen gemeld zijn, gezien de impact die het misbruik op de verdere levens
van de slachtoffers heeft gehad. De meldingen geven waarschijnlijk geen representatief beeld van
seksueel misbruik in de residentiële jeugdzorg en pleegzorg. Over verschillen tussen heden en
verleden zijn op basis van deze gegevens geen uitspraken te doen. In ruim een derde van de
gevallen ging het om jonge kinderen. Relatief veel melders rapporteerden over seksueel misbruik
in instellingen door voornamelijk volwassen mannelijke plegers. Dit in tegenstelling tot de
overige onderzoeken waar het merendeel van de plegers leeftijdgenoten betrof. Het seksueel
misbruik ging vaak gepaard met geweld en/of bedreiging. Veel slachtoffers hadden behoefte aan
hulp of hebben aangegeven al hulp te hebben gehad. Zie voor meer informatie deel 2.

7