Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-08

Milieuraad

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 811

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 oktober 2020
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister van Economische Zaken en Klimaat
over de brief van 9 oktober 2020 over de geannoteerde agenda van de
Milieuraad d.d. 23 oktober 2020 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 809), over de
brief van 2 juli 2020 over het verslag van de informele videoconferentie
van EU-milieuministers op 23 juni 2020 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 806),
over de brief van 22 juni 2020 over de inbreng van het kabinet in een
online consultatie van de Europese Commissie inzake de aankomende
Europese strategie over chemicaliën, de Chemicals Strategy for Sustainability (Kamerstuk 22 112, nr. 2883), over de brief van 17 juli 2020 over de
kabinetsreactie op de openbare raadpleging Herziening EVOA van de
Europese Commissie (Kamerstuk 22 112, nr. 2899) en over de brief van
18 september 2020 over de consultatie inzake de EU-klimaatadaptatiestrategie (Kamerstuk 22 112, nr. 2915).
De vragen en opmerkingen zijn op 14 oktober 2020 aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister van Economische
Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 22 oktober 2020 zijn de vragen,
mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

kst-21501-08-811
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Algemeen
De leden van de PVV-fractie vragen aan de Staatssecretaris of zij
in de Milieuraad kan pleiten voor een milieubeleid dat Nederlandse ondernemers niet kapotmaakt door torenhoge extra lasten
en Brusselse regeldruk.
Het kabinet toetst het milieubeleid, zoals gebruikelijk is bij alle nieuwe
commissievoorstellen, aan een aantal criteria. Administratieve lasten,
zowel voor het bedrijfsleven als voor regionale overheden, zijn hier een
integraal onderdeel van. Deze toets is derhalve ook opgenomen in het
format van het gebruikelijke BNC-fiche dat voor ieder nieuw
(wets)voorstel wordt opgesteld. Zoals voor al het beleid geldt, acht het
kabinet het van belang dat deze administratieve lasten gerechtvaardigd
zijn ten opzichte van het beoogde doel van de wetgeving.
Circulaire Economie
De leden van de fracties van de VVD, het CDA en de SGP stellen
vragen naar aanleiding van de openbare raadpleging over de
aanpassing van de regelgeving inzake de Europese Verordening
Overbrenging Afvalstoffen (EVOA), waarbij de vrees is dat de
Nederlandse positie zou kunnen resulteren in een negatieve
impact op het milieu.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat kan de leden
verzekeren dat de Nederlandse inzet juist het tegenovergestelde beoogt.
In het Nederlandse non-paper1 dat bij de openbare raadpleging is
gevoegd, worden de ingevulde kruisjes in de raadpleging aangevuld met
verklarende kanttekeningen. Daarin wordt duidelijk uiteengezet dat het
kabinet wijzigingen steunt die de effectiviteit van de EVOA verbeteren en
die een zo hoogwaardig mogelijke verwerking van het afval binnen de EU
bevorderen. In de visie van het kabinet is het minimaliseren van de
milieubelasting zoals emissies van CO2 en andere broeikasgassen een
onlosmakelijk onderdeel van het bepalen van die zo hoogwaardig
mogelijke verwerking.
Bij het realiseren van een zo hoogwaardig mogelijke verwerking hoort ook
juridisch gereedschap om onnodig laagwaardige verwerking af te kunnen
remmen. Verbranding met energieterugwinning staat onmiddellijk na
storten en verbranding zonder energieterugwinning onderaan in de
afvalhiërarchie. Het gaat er dus niet om dat transport van afval bestemd
voor verbranding met energieterugwinning wordt bemoeilijkt, maar dat
we ook bij deze verwerkingsmethode de instrumenten hebben om te
kunnen sturen op een zo hoogwaardig mogelijke verwerking. Dit
voorkomt dat afval dat eigenlijk kan worden gerecycled, in de verbrandingsoven eindigt. In de reactie op de openbare raadpleging pleit het
kabinet daarom voor het verkennen van een check vooraf op beschikbare
recyclingcapaciteit. Daarbij moet uiteindelijk toch te verbranden afval naar
de meest geschikte locatie kunnen worden getransporteerd.
De leden van de VVD-fractie stellen vragen over de samenwerking tussen landen bij het verwerken van (gevaarlijk) afval.
Nederland zou de import van buitenlands afval bemoeilijken,
terwijl Nederland wel zou verwachten dat het eigen (gevaarlijke)
afval elders verwerkt wordt.

1

Bijlage bij Kamerstuk 22 112, nr. 2899

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

2

Nederland steunt de wijzigingen die de effectiviteit van de EVOA
verbeteren en die een zo hoogwaardig mogelijke verwerking van het afval
binnen de EU bevorderen. Nederland wil dat de EVOA de circulaire
economie stimuleert en daartoe de instrumenten heeft om te sturen op de
meest hoogwaardige verwerking. Zo zou een check vooraf op beschikbare
recyclingcapaciteit het mogelijk maken om bij te kunnen sturen voor het
geval afval onnodig zou worden verbrand, terwijl er ook capaciteit is om
dit afval te recyclen. Uiteindelijk willen we dat afval zo hoogwaardig
mogelijk wordt verwerkt. Voor afvalstromen die in een gespecialiseerde
installatie moeten worden verwerkt, zouden lidstaten elkaars mogelijkheden om afval te verwerken optimaal moeten benutten.
De leden van de VVD-fractie en van de CDA-fractie stellen vragen
over de doorlooptijd van EVOA-kennisgevingen.
De doorlooptijd bij het afgeven van EVOA-kennisgevingen is inderdaad
een aandachtspunt. De komende herziening van de EVOA biedt een
mogelijkheid om hier stappen in te zetten. Door verhoogde inzet van
medewerkers op de EVOA-kennisgevingen en aanpassing van processen
spant de ILT zich in om de doorlooptijden te verkorten. Deze verdere
verbeteringen gaan in nauw overleg met het betrokken bedrijfsleven.
Overigens is de doorlooptijd van een aanvraag ook afhankelijk van de
inzet van de buitenlandse autoriteit. De EVOA kent immers een dubbele
besluitvorming. Hierop heeft de ILT geen invloed.
De Europese Commissie heeft aangegeven nu echt werk te willen maken
van een Europees brede invoering van een digitale afhandeling van
EVOA-kennisgevingen. Die invoering zal gefaseerd moeten gebeuren,
aangezien binnen de EU nog heel wat bevoegde gezagen met een
papieren administratie werken.
In Nederland is het nu al mogelijk om EVOA-kennisgevingen digitaal aan
te bieden. Een verdergaande, slimme digitalisering biedt mogelijkheden
om bijvoorbeeld controles op correcte invoer te automatiseren. Dit kan de
acceptatie van een EVOA-kennisgeving aanzienlijk versnellen. Bij de ILT
zijn er tot op heden geen signalen van de bevoegde autoriteiten bekend
dat bedrijven als gevolg van doorlooptijd zouden kiezen voor een minder
hoogwaardige verwerking van afvalstromen.
De leden van de CDA-fractie vragen om uitleg van de kabinetsreactie in het bijzonder op de punten «storten van gevaarlijk afval
in het buitenland» en «import van niet-recyclebaar afval naar
Nederland».
Nederland streeft naar een zo hoogwaardig mogelijke verwerking binnen
de EU. De wijze waarop het afval verwerkt zal worden is binnen EVOA een
belangrijk gegeven bij het bepalen welk internationaal afvaltransport wel
en welk transport niet is toegestaan. EVOA volgt daarbij de tweedeling,
die is uitgewerkt in de bijlagen van de Kaderrichtlijn afvalstoffen. Storten
is daarbij ingedeeld als een «verwijderingshandeling», net als verbranding
zonder energieterugwinning. Voor verwijderingshandelingen kent de
bestaande EVOA nu al strikte beperkingen zoals een expliciet exportverbod naar «derde landen». «Derde landen» zijn landen buiten de EU
plus de Europese Vrijhandelsassociatie.
De in de vraagstelling gebruikte term «niet-recyclebaar afval» is onvoldoende specifiek om daar vanuit EVOA-conclusies aan te kunnen
verbinden. Zou dat afval gestort gaat worden, dan gelden de beperkingen,
die voor alle transporten bestemd voor verwijderingshandelingen gelden,
inclusief het al genoemde exportverbod naar «derde landen». Mocht dat
afval echter bestemd zijn voor een «hoofdgebruik als brandstof voor
energieopwekking», dan deelt de Kaderrichtlijn afvalstoffen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

3

verwerkingswijze in als «handeling van nuttige toepassing». Voor
handelingen van nuttige toepassing is er geen generiek verbod op export
uit de EU. Daarbij is de Nederlandse inzet, zoals aangegeven bij de
hierboven genoemde antwoorden, niet om transport van afval voor
verbranding met energieterugwinning te bemoeilijken, maar om te
kunnen sturen op een zo hoog mogelijke verwerking.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van de openbare raadpleging herziening EVOA.
Deze leden vinden het goed dat de inzet van de Staatssecretaris
is dat afval alleen mag worden geëxporteerd als er kan worden
aangetoond dat een specifieke afvalstroom op een milieuverantwoorde wijze wordt verwerkt. Deze leden zijn namelijk van
mening dat het onacceptabel is dat landen buiten de EU worden
opgezadeld met ons afval en daar vervolgens niet meer van
afkomen. Daarmee wordt het probleem alleen maar verschoven
en wellicht zelfs verergerd. Dat heeft niet alleen een zeer slechte
impact op het milieu in de (ontwikkelings)landen van bestemming, maar daarmee gaan ook waardevolle grondstoffen
verloren. Zij vragen hoeveel Nederlands afval op dit moment
wordt geëxporteerd en om welke afvalstromen het precies gaat.
Bovendien vragen zij of er zicht is op de manier waarop deze
afvalstromen worden verwerkt in het buitenland.
Het in kaart brengen van afvalstromen is een kennis- en arbeidsintensieve
klus en gebeurt daarom alleen als daar een specifieke aanleiding voor is.
Op basis van gegevens tot en met 2016 kan de Staatssecretaris u een
indicatie geven van de export uit Nederland van de vijf grootste afvalstromen, die in een zogenaamd Sectorplan in het Landelijk afvalbeheerplan, het LAP, nader zijn omschreven. De export is inclusief afval dat
eerst is ingevoerd in Nederland.
LAP Sectorplan

12
4
3
36
11

export 2016 in
miljoen ton
Metalen
Gescheiden ingezameld papier en karton
Procesafhankelijk industrieel afval
Hout
Kunststof
Overige sectorplannen gesommeerd

6
3
2
0,5
0,5
3

Het toezicht op deze stromen geschied risico-gestuurd. Daarbij wordt
samengewerkt met de inspectiediensten van de betreffende landen en
binnen de EU worden ervaringen gedeeld via platforms als het European
Union Network for the Implementation and Enforcement of Environmental
Law, IMPEL.
Onder de vlag van het Verdrag van Bazel worden beste praktijken voor het
milieuverantwoord verwerken met de zich ontwikkelende landen gedeeld
via «technical guidelines» en «practical manuals». Binnen de EU kennen
we ook ondersteunende documenten in de vorm van bijvoorbeeld de
«correspondents» guidelines». Deze documenten vormen een vertrekpunt
bij een beoordeling van een verwerkingswijze. Informatie over het toezicht
op de wenselijke verwerking is al in de beantwoording van de vraag van
de leden van de SP met betrekking tot de openbare raadpleging
herziening EVOA.
Deze leden zijn van mening dat afval in de regel zo dicht mogelijk
bij huis hoogwaardig zou moeten worden verwerkt. Zij vragen of
de Staatssecretaris deze opvatting deelt en hoe andere lidstaten
dit zien. Zij vragen of de Staatssecretaris er bij andere lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

4

op kan aandringen dat er binnen de EU voldoende afvalverwerkingscapaciteit nodig is om de afvalstromen hoogwaardig te
recyclen en zo min mogelijk te exporteren.
In de beantwoording van de andere vragen is al gewezen op de essentie
van de kabinetsreactie ten aanzien van de herziening van de EVOA. Het
kabinet steunt wijzigingen die de effectiviteit van de EVOA verbeteren en
die een zo hoogwaardig mogelijke verwerking van het afval binnen de EU
bevorderen. Volgens de Staatssecretaris is het minimaliseren van de
milieubelasting zoals emissies van CO2 en andere broeikasgassen een
onlosmakelijk onderdeel van het bepalen van die zo hoogwaardig
mogelijke verwerking.
Op dit moment is de beschikbare afvalverwerkingscapaciteit inderdaad
een belangrijk obstakel, dat we zo snel mogelijk binnen de EU moeten
zien te overwinnen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de
kabinetsreactie op de openbare raadpleging herziening EVOA van
de Europese Commissie en hebben hierover een aantal vragen. Zij
vragen of de Staatssecretaris kan aangeven hoe de export van
specifiek afval uit de EU en de milieuverantwoorde verwerking
daarvan op verantwoorde wijze kan worden gecontroleerd en
geborgd.
Voor export van afval uit de Europese Unie kent de EVOA een aantal
beperkingen. Zo is export van gevaarlijk afval naar niet-OESO-landen
verboden. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) van mijn
ministerie ziet daar in samenwerking met de Douane strikt op toe. Voor
niet-gevaarlijke, zogenoemde groene lijst afvalstoffen, zoals papier- en
metaalafval bestaat wel de mogelijk tot export, mits het ontvangende
niet-OESO-land de invoer van dergelijk afval in het algemeen toestaat.
Voor deze transporten is dan vooraf geen toestemming vereist, maar dient
wel informatie over herkomst en bestemming bij het transport aanwezig
te zijn. Primair controleren de Douane en de ILT de aard van de lading en
of de partij voldoet aan de eisen die aan schone, goed verwerkbare
groene lijst afval worden gesteld. Daarnaast verifieert de ILT risicogericht
en steekproefsgewijs bij de autoriteit in het land van bestemming of de
ontvanger/verwerker over de vereiste vergunningen beschikt. Momenteel
onderzoekt de ILT de export van kunststof en heeft met de bestemmingslanden Turkije, Maleisië en Vietnam hiervoor gegevens uitgewisseld.
In dit kader kan ook worden genoemd dat de bevoegde gezagen in het
kader EVOA op dit moment onderling al veel informatie uitwisselen over
hun ervaringen, ook met de verwerking van afval in niet-EU-landen. Naar
aanleiding van de komende herziening van de EVOA is binnen Europa een
discussie gestart om deze samenwerking te intensiveren.
De leden van de SP vragen of de Staatssecretaris kan aangeven
welk belang Nederland heeft bij het laten voortduren van de
export van afval uit de EU. Daarnaast vragen zij welke belemmeringen er zijn om de verwerking van dit afval op milieuverantwoorde wijze te verwerken in de EU zelf.
De belangrijkste reden voor het niet op staande voet verbieden van export
van afval uit de EU is het voorkomen van onnodige milieubelasting die
zou ontstaan wanneer afval, dat op dit moment wel milieuverantwoord
wordt verwerkt, verbrand of gestort moet worden wegens onvoldoende
verwerkingscapaciteit binnen de EU. Uiteraard kan dit geen excuus zijn
om de export te continueren van afval dat niet op een milieuverantwoorde
wijze wordt verwerkt.
De leden van de SGP willen erop wijzen dat in het Landelijk
Afvalbeheerplan wordt aangegeven dat Nederland zich inzet om
ervoor te zorgen dat lidstaten met elkaar samenwerken om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

5

beschikbare afvalverbrandingscapaciteit in de regio optimaal te
benutten. Zij vragen hoe deze inzet zich verhoudt tot de
stellingname in de voorliggende kabinetsreactie.
Na te streven doel in een circulaire economie is primair een zo
hoogwaardig mogelijke verwerking. Bij het realiseren van een zo
hoogwaardig mogelijke verwerking hoort ook juridisch gereedschap om
onnodig laagwaardige verwerking af te kunnen remmen. Verbranding met
energieterugwinning staat onmiddellijk na storten en verbranding zonder
energieterugwinning onderaan in de afvalhiërarchie. In de reactie op de
openbare raadpleging pleit het kabinet voor het verkennen van een check
vooraf op beschikbare recycling capaciteit. Daarbij moet uiteindelijk toch
te verbranden afval naar de meest geschikte locatie kunnen worden
getransporteerd.
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat de Europese
koepel van recyclingbedrijven (EuRIC) zich heeft uitgesproken
tégen het moeilijker maken van het overbrengen van afval voor
verbranding, omdat recyclingbedrijven te maken hebben met een
residustroom die afgezet moet worden bij afvalverbrandingsinstallaties. Het belemmeren van de export van deze residustroom
dreigt recycling en de verwaarding van recyclaat juist minder
aantrekkelijk te maken ten opzichte van het gebruik van ruwe
grondstoffen. Zij vragen hoe de Staatssecretaris dit signaal
waardeert vanuit de recyclingsector in het licht van de voorliggende kabinetsreactie.
De Staatssecretaris hecht zeer veel waarde aan de deskundige inbreng uit
het bedrijfsleven. De door hen aangedragen voorbeelden uit de praktijk
kunnen een belangrijke bijdrage leveren bij het voorkomen van
onbedoelde neveneffecten. Wat betreft de Nederlandse inzet kan het
kabinet u verzekeren dat deze gericht is op een zo hoogwaardig mogelijke
verwerking van het afval binnen de EU. Bij het realiseren van die zo
hoogwaardig mogelijke verwerking hoort ook juridisch gereedschap om
onnodig laagwaardige verwerking af te kunnen remmen. Verbranding met
energieterugwinning staat onmiddellijk na storten en verbranding zonder
energieterugwinning onderaan in de afvalhiërarchie. Het gaat er dus niet
om dat transport van afval bestemt voor verbranding met energieterugwinning wordt bemoeilijkt, maar dat we ook bij deze verwerkingsmethode
de instrumenten hebben om te kunnen sturen op een zo hoogwaardig
mogelijke verwerking. Dit voorkomt dat afval dat eigenlijk kan worden
gerecycled, in de verbrandingsoven eindigt.
Chemicaliën
De leden van de GroenLinks-fractie ondersteunen op hoofdlijnen
de doelen die worden gesteld in de nieuwe Chemicals Strategy
for Sustainability. Het is van groot belang dat de gezondheid van
mensen en het milieu beter beschermd wordt voor gevaarlijke
chemicaliën. Deze leden onderschrijven dan ook de opmerking
van de Staatssecretaris dat het startpunt moet zijn dat blootstelling aan mensen en het milieu van alle gevaarlijke stoffen
voorkomen moet worden en dat er rekening moet worden
gehouden met combinatie-effecten. Deze leden hebben vaak
aandacht gevraagd voor dergelijke combinatie-effecten en vinden
het dan ook van groot belang dat dat wordt meegenomen in de
strategie. Daarnaast vinden deze leden het goed dat er aandacht
wordt gevraagd voor het versnellen van de identificatie van zeer
zorgwekkende stoffen (ZZS) die op de REACH-kandidatenlijst
moeten komen. Zij vragen of de Staatssecretaris denkt dat het
doel om alle relevante ZZS dit jaar nog op die lijst te krijgen
haalbaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

6

Het Europees Chemicaliënagentschap (ECHA) heeft zes jaar geleden een
roadmap opgesteld met als doel alle relevante Substances of Very High
Concern (SVHC), voor zover die onder REACH-bereik liggen, te identificeren en op de kandidatenlijst te plaatsen. ECHA beschouwt dit doel
inmiddels als bereikt. De SVHC’s met relevante blootstelling zijn óf
inmiddels gereguleerd, óf worden nu beoordeeld. Dat betekent niet dat
alle stoffen die mogelijk aan de criteria voor SVHC zouden kunnen
voldoen inmiddels gereguleerd zijn: een groot aantal van deze mogelijke
SVHC’s wordt niet in de EU gebruikt en wordt daarom door ECHA
aangemerkt als stoffen met een lage prioriteit. ECHA organiseert
regelmatig samen met de EU lidstaten screeningsacties, om de prioritering van deze stoffen te herbeoordelen.
In 2018 is de motie van het lid Kröger c.s. aangenomen om
aandacht te vragen voor polymeren binnen de evaluatie van
REACH (Kamerstuk 21 501-08, nr. 735). Deze leden zijn blij dat de
Europese Commissie zich ten doel heeft gesteld om een aantal
polymeren onder de REACH-registratie verplichting te brengen in
2022. Zij vragen wat de stand van zaken is met betrekking tot de
impactassessment en het voorstel dat daaraan vooraf zou gaan.
De Commissie heeft een studie laten uitvoeren naar welke polymeren op
basis van de mogelijke risico’s onder de registratieverplichting moeten
vallen. Deze studie wordt in een adviescomité besproken met lidstaten.
Vermoedelijk laat de Commissie op basis van deze studie enkele opties
doorrekenen in een impact assessment dat bij de volgende evaluatie van
REACH (gepland voor 2022) wordt gepresenteerd.
Deze leden missen in de strategie nog expliciete aandacht van de
Staatssecretaris op het volledig uitfaseren van families van zeer
zorgwekkende stoffen. Zij vragen of de Staatssecretaris de
mening van deze leden deelt dat dat één van de hoofddoelen van
de strategie moet zijn om de gezondheid van mensen en het
milieu beter te beschermen.
ECHA onderneemt al diverse acties om te komen tot het groeperen van
stoffen, onder meer via het opstellen van een schema2 waarin alle stoffen
en stofgroepen staan gerangschikt naar kenmerken (mapping the
chemical universe). Het uitfaseren van een hele familie van stoffen kan
echter alleen als voor elke stof uit de familie in voldoende mate kan
worden aangetoond dat ze inderdaad SVHC zijn en een verbod gerechtvaardigd wordt op basis van weging van de risico’s en de sociaaleconomische effecten.
Deze leden zijn verheugd dat de Staatssecretaris de noodzaak
van een helder actieplan voor hormoonverstorende stoffen
erkent. Deze leden hopen dat de initiële voorstellen voor het
vernieuwde beleidskader voor hormoonverstorende stoffen in de
Chemicals Strategy for Sustainability terechtkomen. Zij vragen of
de Staatssecretaris zich op Europees niveau hard gaat maken
voor ambitieuze maatregelen rondom hormoonverstorende
stoffen. Daarnaast vragen zij of de Staatssecretaris daarbij inzet
op de volgende maatregelen: een efficiënt systeem voor identificatie van hormoonverstorende stoffen, harmonisatie en aanscherping van bestaande wetgeving, en transitiemaatregelen om
kwetsbare groepen per direct te beschermen.
Met een groep gelijkgezinde lidstaten heb ik verschillende keren bij de
Europese Commissie aangedrongen op een effectieve identificatie van
hormoonverstorende stoffen. Dat is een voorwaarde voor het nemen van
2

https://echa.europa.eu/nl/-/mapping-the-chemical-universe-list-of-substances-by-regulatoryaction-published

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

7

adequate beheersmaatregelen. In de tekst van de 14 oktober gepubliceerde chemicaliënstrategie wil de Commissie dit gaan uitvoeren. Ik zal
daarbij de voortgang goed blijven bewaken.
Bij het nemen van maatregelen wordt ook rekening gehouden met
kwetsbare groepen. Voor stoffen in speelgoed gelden bijvoorbeeld soms
strengere eisen.
Deze leden zijn tot slot erg verheugd dat de Staatssecretaris
aandacht vraagt voor gevaarlijke stoffen in de circulaire
economie en dat zij erop aandringt dat materialen en chemicaliën
door de gehele keten traceerbaar moeten zijn. Zij vragen of de
Staatssecretaris kan toelichten op welke wijze zij dat voor zich
ziet en of zij dan bijvoorbeeld denkt aan een Europees track-andtracesysteem voor gevaarlijke stoffen.
Om materialen en chemicaliën door de gehele keten traceerbaar te
maken, steunt Nederland de ontwikkeling van een digitaal productpaspoort, zoals de Europese Commissie heeft aangekondigd in het actieplan
circulaire economie. In een digitaal productpaspoort kunnen de in het
product aanwezige materialen en stoffen worden vermeld. Hierbij zou
gestart kunnen worden bij productcategorieën waar de kennis over
aanwezige materialen en gevaarlijke stoffen het meest nodig is voor
milieuverantwoorde afvalverwerking en recycling.
De leden van de SP-fractie ondersteunen de inzet van de Staatssecretaris met negen andere landen om de aanpak van zeer
zorgwekkende stoffen in Europees verband aan te scherpen. Nu
de European Food Safety Authority (EFSA) met aangescherpte
normen is gekomen voor vier PFAS-stoffen, willen deze leden
weten of ook de European Chemicals Agency (ECHA) hiermee aan
de slag gaat en milieunormen gaat aanscherpen. Zij vragen wat
de Staatssecretaris op dit punt verwacht te kunnen bereiken.
Milieunormen worden nationaal of door de EU vastgesteld waarbij ook
rekening wordt gehouden met de informatie en risicobeoordelingen die
zijn gedaan door ECHA en de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid
(EFSA). Zo beoordeelt het RIVM op dit moment welke gevolgen de
EFSA-opinie (PFAS) moet hebben voor de Nederlandse milieunormen.
Hierbij zal het RIVM ook adviseren over het hanteren van een somnorm
voor meerdere PFAS-stoffen.
Klimaat
De leden van de CDA-fractie constateren dat de Minister positief
is over het voorstel van de Europese Commissie om het Europese
2030-broeikasreductiedoel naar ten minste 55% op te hogen.
Deze leden begrijpen dat heel goed, omdat het kabinet immers
zelf heeft gepleit voor een ophoging naar die 55%. Zij vragen hoe
groot de Minister de kans inschat dat de kopgroep die hij wenst
uit de hele EU zal bestaan.
Tijdens de informele milieuraad van 1 oktober jl. werd al duidelijk dat
steeds meer lidstaten de noodzaak erkennen om het 2030-doel aan te
scherpen naar ten minste 55%. Voorafgaand aan de Europese Raad van
15 en 16 oktober hebben elf lidstaten zich op regeringsleidersniveau
uitgesproken voor de reductiedoelstelling van ten minste 55% in 2030
t.o.v. 1990.3 Buiten de reeds bekende groep ambitieuze lidstaten (de
«kopgroep»), hebben ook Ierland en Estland zich bij deze verklaring
3

https://www.permanentrepresentations.nl/permanent-representations/pr-eu-brussels/
documents/publications/2020/10/14/joint-statement-on-the-revision-of-the-eu%E2%80%99s2030-climate-target. Deze verklaring is gesteund door Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk,
Ierland, Letland, Luxemburg, Nederland, Portugal, Spanje en Zweden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

8

aangesloten. Daarenboven staat een aantal lidstaten op het punt om deze
ambitie tevens te ondersteunen. Het is derhalve duidelijk dat het
momentum voor het door het kabinet beoogde 2030-doel groeit. Het
kabinet spant zich samen met de andere leden van de kopgroep in om
deze groep van landen die 55% steunt verder te laten groeien, met het
oog op een besluit over ophoging van het 2030-doel in de Europese Raad
van december.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de Minister samen met
zijn collegae in de EU doet om de rest van de wereld te bewegen
om ook de ambities te verhogen.
Naast het streven om als EU het goede voorbeeld te geven door in te
zetten op een verhoging van het 2030-doel naar 55%, ben ik – samen met
andere leden van het Kabinet – in verschillende coalities en samenwerkingsverbanden actief om wereldwijd zowel statelijke als niet-statelijke
actoren tot meer ambitie te bewegen. Dit doen wij onder meer via de High
Ambition Coalition, de Cartagena Dialoog en de Carbon Neutrality
Coalition, de Powering Past Coal Alliance en de Leadership Group
Industry Transition.
Verder bepleit Nederland dat de EU haar externe beleid inzet om de
wereldwijde klimaatambitie en -actie te verhogen. Gezamenlijk optreden
van de EU is immers effectiever en krachtiger, met name richting grote
landen die veel uitstoten, zoals China en India. De Raad Buitenlandse
Zaken bevestigde dat klimaatdiplomatie een politieke prioriteit voor de EU
blijft. Zo dringt de EU er bij derde landen op aan dat zij hun klimaatinspanningen intensiveren. De EU zal betrokken partijen hierbij meer ondersteuning bieden en zich blijven opstellen als een constructieve, maar ook
assertieve partner, met behulp van alle instrumenten van het EU externe
beleid.4
Nederland blijft de noodzaak van meer klimaatambitie en -actie ook aan
de orde stellen in de bilaterale contacten, bijvoorbeeld in bilaterale
gesprekken van bewindspersonen en in de politieke dialoog. Het kabinet
benadrukt de kansen die de economische herstelmaatregelen bieden voor
duurzame, groene economische ontwikkeling. Ook blijft Nederland landen
aanmoedigen en ondersteunen om ambitieuze NDC’s en langetermijnstrategieën (LTS’en) in te dienen. Nederland richt zich hierbij specifiek op de
verantwoordelijkheid van de landen met een grote uitstoot van
broeikasgassen.
Recentelijk bleek dat een nipte meerderheid van het Europees
parlement het Europese CO2-reductiedoel voor 2030 nog verder
aan wil scherpen naar 60%. De leden van de CDA-fractie vragen
hoe de Minister naar deze ambitie van het Europees parlement
kijkt, en of de Minister de mening deelt dat het doel van het
verhogen van 40% naar 55% al een enorme stap is. Ze vragen wat
de Minister vindt van de toelichting van Eurocommissaris
Timmermans dat het doel van 55% voldoende zou zijn om het
doel in 2050 te halen en dat van verdere ophoging geen sprake
hoeft te zijn. Ze vragen of de Minister het eens is met de
CDA-fractie dat ophoging naar 60% op dit moment niet nodig is?
Ook de leden van de D66-fractie merken op dat het Europees
parlement vorige week heeft ingestemd met een hoger doel van
60% CO2-reductie in 2030. Deze leden vragen de bewindspersonen hoe zij kijken naar de stem van het Europees parlement en
of zij de ambitie van het Europees parlement begrijpen. Tevens
vragen deze leden hoe andere lidstaten hebben gereageerd op
deze stemming. Deze leden vragen om een reflectie op de reactie
4

Doc. 5033/20 Raadsconclusies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

9

van Eurocommissaris Timmermans in een interview met de NOS,
waarin hij zegt dat een hoger klimaatdoel van 60% in 2030 niet
realistisch is.5
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat het
Europees parlement heeft gestemd voor een ophoging van het
klimaatdoel in 2030 naar 60%. Deze leden staan achter deze
ophoging en zouden graag zien dat ook Nederland zich hiervoor
inzet. Zij vragen of de Minister hiertoe bereid is.
De leden van de SP-fractie vragen wat de reactie en inzet van de
Minister gaat zijn op het voorstel van het Europees parlement het
reductiedoel verder te verhogen naar 60%. Acht de Minister dit
haalbaar en zo ja, op welke wijze? Zij vragen of de Minister
bereid is zich aan dit hogere doel te committeren en of de
afweging kan worden toegelicht. De leden van de SP-fractie
vragen hoe de uitspraken van de heer Timmermans dat hij niet
verder wil gaan dan 55%, zich tot de wens van het Europees
parlement verhouden.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van de positie die het Europees parlement op 8 oktober
2020 heeft ingenomen rondom de Europese Klimaatwet. Het
Europees parlement vindt het van essentieel belang dat de
klimaatmaatregelen verder worden versterkt en met name dat de
klimaatdoelstelling van de Unie voor 2030 wordt verhoogd tot
een emissiereductie van 60% ten opzichte van de niveaus van
1990. Het Europees parlement gaat hierover in onderhandeling
met de milieuministers van de 27 EU-lidstaten. De leden van de
Partij van de Dieren-fractie constateren dat de regering tot nu toe
een lagere ambitie heeft ten opzichte van de emissiereductie in
2030, namelijk 55%. Deze leden wijzen erop dat volgens het
International Panel on Climate Change (IPCC) een hogere reductie
van broeikasgasemissies in 2030 nodig is om klimaatverandering
succesvol tegen te gaan. De leden van de Partij voor de Dierenfractie vragen of de Minister bereid is om tijdens de onderhandelingen over de Europese klimaatwet, het Europees parlement te
steunen in het streven om een emissiereductie van ten minste
60% vast te leggen in deze wet. Als dat niet het geval is vragen
ze of hij kan toezeggen zich tijdens de onderhandelingen in elk
geval niet actief te verzetten tegen het doel van ten minste 60%
emissiereductie in 2030.
Conform het Regeerakkoord is de inzet van het kabinet altijd geweest om
het Europese doel voor 2030 op te hogen naar 55%. Het Impact Assessment van de Commissie maakt ook duidelijk dat het doel van ten minste
55% in lijn is met een kosteneffectief pad naar klimaatneutraliteit in 2050
en past bij het Parijsakkoord om temperatuurstijging tot ruim onder 2°C te
beperken, en daarbij te streven naar een verdere beperking van de
opwarming tot maximaal 1,5°C. Een hoger doel van ten minste 55% is
haalbaar en betaalbaar volgens het Impact Assessment, en laat zien dat
dit doel ook al een flinke, maar noodzakelijke, uitdaging wordt voor de EU.
De economische gevolgen en investeringskosten van een 60% doel zijn
niet doorgerekend in het Impact Assessment. Een aantal lidstaten is in het
huidige Europese krachtenveld nu nog tegen het doel van ten minste 55%.
Inzet op een hoger doel dan dat zou tijdige besluitvorming, met tijdige
indiening van het EU NDC nog dit jaar, erg bemoeilijken. Daarnaast
betekent 55% voor Nederland ook al een extra inspanning.
5

NOS.nl, 12 oktober 2020 (https://nos.nl/artikel/2352072-timmermans-wil-geen-scherpereklimaatdoelen-we-gaan-al-heel-ver.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

10

De leden van de CDA-fractie merken op dat uit het onderzoeksrapport van CE Delft blijkt dat hogere Europese doelen voor een
belangrijk deel via nationaal beleid geïmplementeerd dienen te
worden. Het gaat daarbij onder andere om beleid op het gebied
van energiebesparing, hernieuwbare energie, voertuigen,
gebouwde omgeving, energiebelasting en ecodesign. Voor deze
leden is het van groot belang dat bij de doorvertaling van de
verhoogde Europese doelen naar nationaal beleid de haalbaarheid
en betaalbaarheid vooropstaat en dat onze inwoners daarbij
zoveel mogelijk worden ontzien. De leden van de CDA-fractie
vragen of de Minister deze mening deelt en of hij kan aangeven
op welke manier daar aandacht aan zal worden besteed.
CE-Delft heeft in opdracht van het Ministerie van EZK een inschatting
gemaakt van de mogelijke aanpassingen in de Europese regelgeving als
gevolg van het ophogen van het Europese 2030 broeikasgasreductiedoel
naar 55% en de gevolgen daarvan voor Nederland. Dit onderzoek is
uitgevoerd voordat het EU-klimaatdoelstellingsplan en Impact Assessment van de Europese Commissie in september 2020 uitkwamen. In zijn
onderzoek heeft CE Delft gekeken naar de gevolgen van aanscherpingen
in een negental richtlijnen, variërend van energiebesparing, hernieuwbare
energie, voertuigen, gebouwde omgeving, energiebelasting tot
ecodesign. Er is niet gekeken naar de mogelijke aanscherping in het
Europese emissiehandelsysteem (ETS), de regelgeving voor de verdeling
van de inspanningen (ESR) en landgebruik en bebossing (LULUCF).
Uit dit rapport blijkt dat aanvullende regelgeving vanuit de Europese
Commissie bijdraagt aan de realisatie van hogere doelen in Nederland en
dat dit aansluit op het Klimaatakkoord. Voor een belangrijk deel zullen
hogere Europese doelen – met de huidige opzet van het Europese
klimaatbeleid – via nationaal beleid geïmplementeerd dienen te worden.
Het biedt ook kansen doordat het Europees beleid zorgt voor een gelijker
speelveld. Dit kan ook tot meer innovatie en kostenreducties van
sleuteltechnologieën leiden. Voor het kabinet is de haalbaarheid en
betaalbaarheid van het klimaatbeleid belangrijk. Hier zal aandacht voor
zijn bij de beoordeling van de Commissievoorstellen.
Om voorbereid te zijn op een mogelijke aanvullende nationale opgave als
gevolg van een aangescherpte Europese ambitie, is een onafhankelijke
ambtelijke studiegroep onder leiding van Laura van Geest nu al bezig om
aanvullende maatregelen in kaart te brengen. De verwachting is dat deze
studiegroep eind dit jaar zijn rapport afrondt.
De leden van de D66-fractie constateren dat enkele lidstaten
zorgen houden over de verhoogde klimaatambitie, met name de
centraal- en Oost-Europese landen, wat de besluitvorming voor
55% bemoeilijkt. Deze leden vragen de bewindspersonen hoe zij
in gesprekken met collega’s van deze lidstaten hen toch proberen
te overtuigen van het belang van een hoger CO2-reductiedoel. De
leden van de D66-fractie vragen of er gesprekken zijn gepland en
onder welke voorwaarden er beweging te verwachten is van deze
lidstaten.
Eind vorig jaar heeft de EU zich gecommitteerd aan klimaatneutraliteit in
2050, om zo de doelstellingen van Parijs binnen bereik te houden. Uit het
Impact Assessment blijkt dat ten minste 55% een logische, kosteneffectieve tussenstap is, die daarnaast haalbaar en betaalbaar blijft. Vroegtijdige actie d.m.v. het EU-reductiedoel van 55% in 2030 is van belang om
realistisch zicht op de 2050-doelstelling te houden en de transitie
geleidelijk te laten verlopen, ook met oog op de periode tussen 2030 en
2050. Deze ophoging is daarmee ook in het belang van de Oost-Europese
lidstaten. Het kabinet spant zich samen met de andere leden van de
kopgroep in om steun voor de 55% reductiedoelstelling verder te laten
groeien, met het oog op een besluit over ophoging van het 2030-doel in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

11

de Europese Raad van december. Waar mogelijk wordt de klimaatambitie
in zowel politiek als ambtelijke gesprekken met deze landen meegenomen.
De leden van de D66-fractie vragen hoe het staat met het Just
Transition Fund en of de bewindspersonen aankoersen op een
snel besluit hierover, zodat de middelen uit het fonds zo spoedig
mogelijk ingezet kunnen worden.
De onderhandelingen in Brussel over het Just Transition Fund (JTF) lopen
nog. De Raad en het Europees parlement zijn in oktober begonnen met de
onderhandelingen. De hoop is dat die voor het eind van het jaar worden
afgerond. In de tussentijd zijn de ministeries van EZK en SZW met elkaar
in gesprek over de regioselectie van het JTF in Nederland. Daar zullen we
ook de decentrale overheden bij betrekken. We hopen dit proces snel af te
ronden, zodat we gezamenlijk aan investeringsplannen kunnen gaan
schrijven en snel van start kunnen met de implementatie.
Deze leden hebben met verbazing kennisgenomen van het besluit
van de Europese Commissie om subsidies aan Nederlandse
waterstofprojecten niet goed te keuren vanwege de staatssteunregels. Deze leden vragen de bewindspersonen op dit besluit te
reflecteren en vragen hen op welke wijze zij in overleg met de
Commissie hier voortgang op willen boeken. Tevens vragen deze
leden hoe de bewindspersonen toch mogelijk andere manieren
verkennen, zoals in de vorm van een innovatiesubsidie, om zo
toch de waterstofprojecten financieel te ondersteunen.
Allereerst wil ik graag duidelijk maken dat de Europese Commissie nog
geen besluit heeft genomen. Zij heeft juist vooruitlopend op een besluit
aangegeven onder bepaalde voorwaarden in de betreffende subsidieregeling (de SDE++) de regeling (met subsidies voor waterstofprojecten)
naar verwachting wél goed te kunnen keuren. Deze voorwaarden
betreffen een beperking van het aantal subsidiabele vollasturen (draaiuren
op volledige capaciteit) in de eerste jaren voor waterstofproductie met
elektriciteit van het net, zodat de gesubsidieerde productie van waterstof
elk jaar ten minste een netto CO2-reductie oplevert. Deze beperking geldt
echter alleen voor de periode tot en met 2025, daarna mogen zij gewoon
de beoogde 2000 vollasturen per jaar maken en mogen gemiste uren
worden ingehaald zodat gemiddeld over alle jaren 2.000 uur kan worden
gerealiseerd en de businesscase slechts beperkt wordt aangepast.
Momenteel ben ik op meerdere manieren bezig om de ondersteuning van
waterstofprojecten te verbeteren. Daarbij vind ik het van belang om zowel
oog te hebben voor het belang van het borgen van CO2-reductie op de
korte termijn als het belang van de benodigde opschaling van technieken
die we op de langere termijn nodig hebben voor de energietransitie. Ik
ben in gesprek met de Europese Commissie om de ondersteuning van
demonstratieprojecten voor waterstofproductie en -infrastructuur via de
DEI+ uit te kunnen breiden, onderzoeken we in de SDE++ of het aantal
jaarlijkse vollasturen voor waterstofproductie omhoog kan bij een directe
koppeling met een hernieuwbare energiebron, en ben ik druk bezig met
de uitwerking van het aangekondigde nieuwe opschalingsinstrument voor
waterstofproductie. Voor dit nieuwe instrument onderzoek ik meerdere
varianten, waarvan het kenmerken van projecten als demonstratieprojecten er één is. Ik streef ernaar nog voor het einde van het jaar via een
marktconsultatie inzicht te geven in de mogelijke vormgeving van dit
nieuwe instrument en zo te komen tot een regeling die voldoet aan de
behoeften van waterstofprojecten en de eisen vanuit de steunkaders van
de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

12

Ten slotte vraag ik in gesprekken met de Europese Commissie speciale
aandacht voor het kunnen ondersteunen van waterstof – daar waar nodig
– met staatssteun en heb ik inmiddels begrepen dat de Europese
Commissie het voor Nederland belangrijke EU-steunkader op het gebied
van milieu en energie ook met voorrang zal vaststellen in 2021 (na
consultatie met de lidstaten). De opschaling van elektrolyse (en elektrificatie in brede zin) is in mijn ogen juist essentieel om het aandeel
hernieuwbare energie in Nederland te doen groeien en is daarom cruciaal
voor het realiseren van onze klimaatdoelen. De Europese Commissie heeft
inmiddels het belang van waterstofprojecten inderdaad onderkend en
aangegeven dat ze ook met prioriteit de herziening van het milieusteunkader vast wil stellen in 2021. Op dit moment ben ik in kaart aan het
brengen hoe we de ondersteuning van waterstofprojecten met de
herziening van het milieusteunkader willen realiseren. Daarvoor blijf ik
continue met de Europese Commissie in gesprek.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze de Europese
industriesector gaat bijdragen aan het nu gestelde doel van 55%.
De leden van de SP-fractie vragen of concreet kan worden
weergegeven hoe zij de komende tien jaar zodanig gaat verduurzamen dat deze sector zijn eerlijke aandeel levert.
In het Climate Target Plan geeft de Commissie aan dat elke Europese
sector zal moeten bijdragen om het opgehoogde doel van 55% te behalen,
zo ook de industrie. Hoe de Europese industriesector precies zal bijdragen
aan een opgehoogd doel van 55% is nog niet bekend, aangezien de
uitgewerkte voorstellen van de Europese Commissie pas verschijnen in
juni 2021. Echter, wel is duidelijk dat dit vooral zal worden bewerkstelligd
met aanpassingen aan het ETS-systeem. Het Nederlandse kabinet pleit
dan ook voor aanscherping van de lineaire reductiefactor van het
ETS-emissieplafond in lijn met het verhoogde klimaatdoel, herziening van
de marktstabiliteitsreserve (MSR) en aanpassing van de reductiebasis. De
Commissie laat in het Impact Assessment ook zien hoe dit in verschillende
scenario’s eruitziet.
Deze leden missen in de impactassessment een duidelijk pad met
duidelijke stappen hoe dit vorm gegeven gaat worden. Zij wijzen
erop dat het niet realistisch is dit binnen het EU-ETS te
verwachten, aangezien dit systeem nu ook onvoldoende effectief
is. Zij zien hierop graag een reactie en verdere toelichting.
Het EU-ETS is een effectief instrument gebleken voor emissiereductie. De
emissies lagen in 2019 al meer dan 35% lager dan het basisjaar 2005. De
resultaten van het Impact Assessment suggereren dat richting 2030 ook
de industrie een substantiële bijdrage zal moeten leveren aan emissiereductie, onder meer door een hogere lineaire reductiefactor. Een concreter
voorstel van het EU ETS volgt halverwege 2021. Uit dat voorstel zal een
duidelijker beeld van deze vormgeving blijken.
Deze leden vragen de Minister op welke wijze Europese
huishoudens moeten gaan verduurzamen. De leden van de
SP-fractie vragen of concreet kan worden weergegeven hoe zij
hierbij ondersteund gaan worden.
Met de Mededeling Een renovatiegolf voor Europa- «vergroening van
onze gebouwen, creëren van werkgelegenheid, verbetering van levenscomfort» presenteerde de Europese Commissie op 14 oktober jl. een
strategie met als doel de renovatiegraad van gebouwen in de Europese
Unie te verdubbelen. De strategie omvat maatregelen om bestaande
gebouwen energie-efficiënter en duurzaam te maken door onder andere
regelgeving, financiering en technische bijstand in de hele renovatiewaardeketen. Er gaat bijzondere aandacht uit naar de slechtst presterende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

13

gebouwen, publieke gebouwen en het koolstofvrij maken van verwarming
en koeling.
De Commissie presenteert in de strategie verschillende financieringsmogelijkheden. Deze zien onder andere toe op steun uit de Europese
begroting binnen de huidige Europese instrumenten voor de renovatie
van gebouwen, het aantrekken van particuliere investeringen en het
stimuleren van groene financiering, het ondersteunen van onderzoek en
innovatie, het aanpakken van marktbelemmeringen en het financieren van
technische ondersteuningsdiensten. De extra middelen worden veelal
beschikbaar gesteld via cohesie-instrumenten zoals het Just Transition
Fund, European Regional Development Fund en het Modernisation Fund.
Uw Kamer ontvangt een appreciatie van de strategie middels een
BNC-fiche.
Deze leden vragen of de verwachting is dat ook in Nederland de
energierekening met maar liefst 20% kan gaan stijgen en hoe dit
opgevangen gaat worden, welke stappen genomen gaan worden
om energiearmoede niet alleen te voorkomen, maar ook actief
tegen te gaan. Ook hier missen deze leden een duidelijk
perspectief.
Het kabinet vindt het van belang om de ontwikkeling van de energierekening in kaart te brengen. Het kabinet heeft daarom het CBS gevraagd
om jaarlijks de ontwikkeling van de gehele energierekening in kaart te
brengen. Het CBS brengt met ingang van dit jaar in het voorjaar een
actueel beeld naar buiten van de energierekening van een huishouden
met een gemiddeld energieverbruik op basis van de cijfers uit januari van
dit jaar. Deze publicatie verschijnt jaarlijks in het voorjaar omdat dan het
meest recente prijsniveau van januari kan worden meegenomen. Voor een
uitgebreide toelichting verwijs ik naar mijn Kamerbrief van 3 maart jl.
«Toelichting op de ontwikkeling van de energierekening».6 In deze
publicatie wijst het CBS op een daling van de energierekening, mede als
gevolg van de aanpassingen in de energiebelastingen (energiebelasting
en ODE) die het kabinet is overeengekomen in het Klimaatakkoord. Het
PBL zal bij de aankomende Klimaat- en energieverkenning (KEV) een
beeld schetsen van de ontwikkeling van de energierekening op de lange
termijn.
Hoewel het kabinet het belastingdeel van de energierekening kan
beïnvloeden, is de ontwikkeling van de totale energierekening ook
afhankelijk van de prijs voor energie (leveringstarieven en nettarieven).
Het kabinet heeft geen invloed op deze kosten en marktprijzen en kan dus
ook geen beloftes doen over de ontwikkeling van de totale energierekening. Wel houdt het kabinet een vinger aan de pols. Het kabinet weegt
in de koopkrachtbesluitvorming jaarlijks alle plussen en minnen voor
huishoudens, waaronder de energierekening.
Het IBO financiering energietransitie houdt de huidige systematiek van
(beleidsmatige) financiering en bekostiging van investeringen in een
emissievrij energiesysteem in 2050 tegen het licht. De ontwikkeling van de
lasten voor burgers en bedrijven, de verdeling van die lasten en de
prikkels die van de huidige systematiek uitgaan worden onderzocht.
Deze leden vragen wanneer zij een kabinetsreactie op de
impactassessment kunnen verwachten.
Conform de gebruikelijke procedure ontvangt u een BNC-fiche over de
Commissiemededeling «Een ambitieuzere klimaatdoelstelling voor
Europa voor 2030: investeren in een klimaatneutrale toekomst voor ons
allemaal» (in het Engels: Climate Target Plan) eind oktober. Daarnaast is
6

Kamerstuk 29 023, nr. 258.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

14

een eerste appreciatie, conform uw verzoek van 8 oktober, op 14 oktober
jl. naar de Kamer gegaan.
Deze leden vragen ook in te gaan op het rapport van CE Delft en
of het klopt dat er geen duidelijke reductiestappen van de
industrie worden verwacht. Deze leden vragen hoe het doel kan
worden gehaald zonder een concreet afbouwpad binnen de sector
met de grootste uitstoters. Deze leden vragen hier een toelichting
op.
Het rapport van CE Delft richt zich op de mogelijke aanpassingen in de
Europese regelgeving als resultaat van het ophogen van het Europese
2030 broeikasgas-reductiedoel naar 55% en de gevolgen daarvan voor
Nederland. Dit rapport is opgeleverd voordat de Commissie haar Climate
Target Plan en Impact Assessment heeft uitgebracht. Ook heeft CE Delft
niet gekeken naar de mogelijke aanscherping in het Europese emissiehandelsysteem (ETS), de regelgeving voor de verdeling van de inspanningen
(ESR) en landgebruik en bebossing (LULUCF).
De industrie zal de komende jaren haar emissies significant moeten
reduceren, onder andere door het aangescherpte ETS en de nationale
CO2-heffing. Voor de industriële bedrijven die niet deelnemen aan het ETS
zal CO2-reductie Europees vooral worden bewerkstelligd met de Europese
richtlijnen zoals de Energy Efficiency Directive en de Renewable Energy
Directive en nationaal met o.a. de energiebesparingsplicht. Hiernaast
wordt zowel Europees als nationaal sterk ingezet op het stimuleren van
industriële verduurzaming, onder andere met het Innovation Fund,
HorizonEurope, alsook diverse nationale regeling waaronder de SDE++,
VEKI en DEI+.
De leden van de SP-fractie vragen welke vertraging te
verwachten is ten aanzien van de nationally determined contributions (NDC’s). Deze leden dringen erop aan dat er snel een
concreet plan wordt ingediend hoe de reductiedoelen te behalen
en hiermee aan één van de belangrijkste vereisten van het
Akkoord van Parijs te voldoen. Zij merken op dat het kabinet
deze urgentie lijkt te delen. De leden van de SP-fractie vragen of
een inschatting kan worden gegeven of tijdige indiening haalbaar
is.
De Nationally Determined Contribution (NDC) van de EU zal worden
ingediend nadat de Europese Raad een besluit over het opgehoogde doel
voor 2030 heeft genomen. Dit zal naar verwachting gebeuren in de
Europese Raad van december, waarna de NDC in de daaropvolgende
Milieuraad kan worden vastgesteld en ingediend worden bij het UNFCCC.
Hiermee is de indiening van de NDC van de EU ruim op tijd voor COP26,
die is uitgesteld tot november 2021. Hierdoor kan de EU ook andere
partijen inspireren om een aangescherpte NDC in te dienen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat
Europa van plan is om de Hernieuwbare Energierichtlijn (RED II)
aan te passen in 2021. Volgens de Minister mag houtige biomassa
gezien worden als CO2-neutraal. Deze leden vragen of de Minister
nogmaals kan uitleggen op welke bronnen hij dit baseert en deze
bronnen ook graag meesturen. Zij vragen of het klopt dat
CO2-neutraliteit van biomassa is vastgelegd in de REDII, en of de
Minister de passage kan toesturen.
In mondiaal verband is afgesproken welke methodes voor de jaarlijkse
rapportages van emissies moeten worden gebruikt. De methode waarin is
bepaald dat de emissies bij de verbranding van biomassa niet worden
meegenomen, is neergelegd in de UNFCCC Guidelines 2006. Het betreft
het volgende citaat: «Emissions of CO2 from biomass fuels are estimated
and reported in the AFOLU sector as part of the AFOLU methodology. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

15

the reporting tables, emissions from combustion of biofuels are reported
as information items but not included in the sectoral or national totals to
avoid double counting. [...] The emissions of CH4 and N2O, however, are
estimated and included in the sector and national totals because their
effect is in addition to the stock changes estimated in the AFOLU sector.» 7
Het uitgangspunt is dus dat de CO2-emissie al plaatsvindt («instantaan»)
op het moment van de oogst. De mens veroorzaakt op dat moment een
afname van de koolstofvoorraad in de vegetatie en dat wordt gerapporteerd in de cijfers over landgebruik. Daarmee hoeft die afname dus niet
meer te worden gerapporteerd in de cijfers over verbranding. De afspraak
om deze methode te gebruiken in Annex I-landen zoals Nederland, is
vastgelegd in het besluit van de vergadering van partijen bij het Klimaatverdrag.8
In 2019 is een herziening van de Guidelines 2006 vastgesteld. Er is nog
niet afgesproken dat die moet worden gebruikt, maar de methode voor
het meetellen van biomassa is onveranderd.
Ook in de REDII worden de emissies bij de verbranding geacht nul te zijn.
Biomassa komt alleen in aanmerking om te worden meegeteld voor de
doelstelling ten aanzien van het aandeel hernieuwbare energie en om te
worden gesubsidieerd, indien er sprake is van voldoende broeikasgasemissiereductie over de hele keten ten opzichte van de fossiele referentie.9
In de methode die hiervoor moet worden gebruikt, staat dat de emissie bij
verbranding geacht wordt nul te zijn.10
Deze leden willen weten of de Minister het traceren van CO2
nastreeft voor biomassa en dat elk land dit zou moeten
bijhouden. Deze leden menen dat het voor de atmosfeer niet
uitmaakt of de Minister blijft vasthouden aan de gedachte dat
biomassa vanuit de EU als CO2-neutraal wordt gezien. Daarom
willen deze leden weten of de Minister het traceren van CO2 van
biomassa wil bevorderen, aangezien dit tot een transparante en
eerlijke boekhouding zou leiden. Zo nee, willen deze leden weten
wat de Minister hierop tegen heeft.
Het is al zo dat de emissies van CO2 bij de verbranding van biomassa
moeten worden opgenomen in de emissierapportages. Dit staat in het
citaat dat bij het vorige antwoord is aangehaald. Het betreft dus
informatie-items, die niet moeten worden meegeteld in de berekening van
de emissies van een land. Voor de nationale emissieregistratie zijn
methoden vastgelegd om te bepalen wat de emissies zijn voor de
verschillende bronnen waarin biomassa wordt gebruikt voor energiedoeleinden. Daarmee wordt naar verwachting al voorzien in hetgeen de leden
in de vraag bedoelen.
De leden van de SGP-fractie horen graag of de Minister kan
bevestigen dat de door de Europese Commissie voorgestelde
gedelegeerde handelingen om tussentijdse doelen vast te stellen
in de compromistekst van het Duitse voorzitterschap voor de
komende Milieuraad worden geschrapt.
In de laatste compromistekst van het Duitse voorzitterschap is de
bevoegdheid voor de Commissie om middels gedelegeerde handelingen
het traject tussen 2030 en 2050 vast te stellen, geschrapt. Hiermee zijn de
Raad en het Europees parlement degenen die de tussentijdse doelen
7

https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl/pdf/2_Volume2/
V2_2_Ch2_Stationary_Combustion.pdf. Pagina 33, in paragraaf 2.3.3.4.
8
http://unfccc.int/resource/docs/2013/cop19/eng/10a03.pdf (pagina 2).
9
artikel 28 lid 10 van de REDII: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/
?uri=CELEX:32018L2001&from=EN.
10
REDII, Bijlage V, pagina L328/154, punt 13, alsmede Bijlage VI, pagina L 328/185, punt 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

16

vaststellen op voorstel van de Commissie. Zoals eerder gecommuniceerd
aan uw Kamer is het kabinet, samen met een overgrote meerderheid van
de lidstaten, tegen deze gedelegeerde handelingen.
Deze leden maken zich zorgen over de positieve opstelling van
het kabinet ten aanzien van de Europese klimaatwet en het
verhogen van de ambitie voor 2030. Het rapport van CE Delft
geeft een indruk van de impact op het Nederlandse beleid en de
maatschappij. Zo zou de renovatiesnelheid van de gebouwde
omgeving moeten verdubbelen, terwijl de verduurzaming van de
gebouwde omgeving nu al moeizaam verloopt. Zo moet bovenop
de afspraken in het klimaatakkoord de productie van duurzame
energie omhoog en is extra inzet nodig om knelpunten in de
energie-infrastructuur aan te pakken, terwijl de invulling van de
huidige opgave al lastig is en onder meer netbeheerders tijd
nodig hebben. Verder is de kritiek van de Kamer op het grootschalig verstoken van biomassa nog niet meegewogen, waardoor
het lastiger is om de duurzame energiedoelstelling waar te
maken. Is de Minister bereid zich rekenschap te geven van de
grote gevolgen van de 55%-doelstelling en zich terughoudender
op te stellen als het gaat om de komst van een Europese
klimaatwet en het opnemen van ambitieuze doelstellingen daarin,
zo vragen deze leden.
CE-Delft heeft in opdracht van het Ministerie van EZK een inschatting
gemaakt van de mogelijke aanpassingen in de Europese regelgeving als
gevolg van het ophogen van het Europese 2030 broeikasgasreductiedoel
naar 55% en de gevolgen daarvan voor Nederland. Dit onderzoek is
uitgevoerd voordat het Climate Target Plan en Impact Assessment van de
Europese Commissie in september 2020 uitkwamen.
Nu de Commissie haar voorstel voor het ophogen van het Europese 2030
broeikasgasreductiedoel afgelopen september heeft gepresenteerd, zal
het kabinet uw Kamer met het BNC-fiche een eerste inschatting op
hoofdlijnen geven van de mogelijke gevolgen voor Nederland, maar het is
nu al duidelijk dat dit tot een aanvullende opgave zal leiden. Na het
verschijnen van de onderliggende wetgeving in juni 2021 kunnen de
gevolgen voor Nederland in meer detail worden weergegeven.
Tevens is de ambtelijke studiegroep Klimaatopgave Green Deal onder
leiding van Laura van Geest bezig om aanvullende maatregelen in kaart te
brengen om invulling te geven aan de aanvullende opgave. De
verwachting is dat de studiegroep zijn rapport eind dit jaar heeft afgerond
met het oog op de formatie van een nieuw kabinet na de verkiezingen
volgend jaar.
Conform het Regeerakkoord heeft dit kabinet de afgelopen jaren zich
actief ingespannen voor het ophogen van het EU 2030-doel naar 55%.
Deze lobby zal worden voortgezet. Ook is het kabinet voorstander van de
opname van dit opgehoogde doel in een Europese klimaatwet.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Europese
Commissie voorstelt om in een Europese klimaatwet een
doelstelling van 100% CO2-reductie in 2050 op te nemen, terwijl
in de Nederlandse klimaatwet een doelstelling van 95% is
opgenomen, omdat de laatste 5% waarschijnlijk alleen tegen hele
hoge kosten bereikt kan worden. Is de Minister bereid bij de
komende Milieuraad in lijn met de nationale klimaatwet ten
minste te pleiten voor bijstelling van de Europese ambitie naar
95%, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

17

De Europese regeringsleiders hebben tijdens de Europese Raad van
december 2019 gekozen voor het realiseren van een klimaatneutrale Unie
in 2050. Deze doelstelling wordt nu vastgelegd in een Europese
klimaatwet. Een bindende doelstelling biedt zekerheid voor burgers en
bedrijven en creëert bovendien een gelijker speelveld in Europa.
Nederland is voorstander van het vastleggen van deze doelstelling in een
Europese klimaatwet. In de verordening voor een Europese klimaatwet
worden de overkoepelende Europese doelen voor broeikasgasreductie
bepaald en de nationale klimaatwet zal hiermee in lijn moeten worden
gebracht. Nederland blijft hierbij zelf bepalen welke nationale maatregelen, naast Europese instrumenten zoals via het ETS, worden getroffen
om de doelen te bereiken. Nederland verliest dus geen flexibiliteit met de
keuze van het in te zetten beleid. Het kabinet zal om deze redenen bij de
komende Milieuraad pleiten voor het belang van het bindend vastleggen
van het doel van het bereiken van klimaatneutraliteit in de Unie in 2050.
Daarbij vindt Nederland het wel van belang dat individuele lidstaten
onderlinge flexibiliteit dienen te hebben om tegen 2050 in beperkte mate
overschotten of tekorten in emissiereductie kunnen te verhandelen.
Biodiversiteit
De leden van de VVD-fractie delen de opvatting dat het bij de
nadere uitwerking van de Biodiversiteitsstrategie van groot
belang is dat er rekening gehouden wordt met de nationale
omstandigheden. Zij vragen of de Staatssecretaris kan toelichten
welke omstandigheden zij hieronder schaart en of zij de
opvatting deelt dat hieronder in ieder geval verstaan moet
worden de oppervlakte van een lidstaat, de bevolkingsdichtheid,
de mate waarin gebieden reeds beschermd worden op basis van
Natura 2000-regelgeving en de economische impact van verdergaande beschermingsmaatregelen.
Bij de vertaling van de doelstellingen voor het areaal beschermd gebied
moet rekening gehouden worden met de ruimte die een lidstaat
beschikbaar heeft, en de potentie voor herstel/behoud. Voor sommige
lidstaten is 30% voor bescherming van areaal op land of zee realistischer
dan voor anderen. Nationale omstandigheden zoals bevolkingsdichtheid
en intensiteit en soorten van gebruik op land, zee en de grote wateren
spelen voor Nederland een rol. Uiteraard is er de zaak van een inschatting
van de betaalbaarheid van de maatregelen, maar daar kan het kabinet
zonder heldere definities en criteria en zonder goede effectbeoordeling nu
niet meer over zeggen.
Deze leden menen daarnaast dat het van het grootste belang is
dat bij de uitwerking van de Biodiversiteitsstrategie geen
30%-norm of een andere minimumnorm voor de oppervlakte
beschermd gebied voor iedere individuele lidstaat zal gelden,
maar dat iedere afgesproken norm zal gelden voor de EU als
geheel. Zij vragen of de Staatssecretaris deze opvatting deelt en
zo ja, of zij bereid is bereid om dit tijdens het bespreken van de
Biodiversiteitsstrategie bij de Milieuraad naar voren te brengen.
Het kabinet deelt uw opvatting dat een percentage beschermd gebied of
andere oppervlakte normen voor de EU als geheel moet gelden en zal dit
ook naar voren brengen. Voor een discussie over de vraag wat dat voor
individuele lidstaten betekent is eerst een goede effectbeoordeling,
waaronder een inschatting van de betaalbaarheid, nodig en moet
rekening worden gehouden met nationale omstandigheden. Het kabinet is
van mening dat er onder meer rekening moet worden gehouden met de
bevolkingsdichtheid en de intensiteit van het landgebruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

18

De leden van de CDA-fractie lezen in de Biodiversiteitsstrategie
dat de ambitie is om 30% van het land- en zeegebied te
beschermen. Zij vragen of de Staatssecretaris kan aangeven wat
deze ambitie voor gevolgen heeft voor Nederland en hoe wordt
berekend hoeveel iedere lidstaat bijdraagt. Ook vragen zij welke
factoren hierin worden meegenomen.
De doelstelling voor 30% beschermd gebied is geformuleerd op Europees
niveau. Er is op dit moment geen sprake van doorvertaling van dit doel
naar nationaal niveau. Wel zal door de lidstaten en de Europese
Commissie samen besproken worden welke criteria en definities
gehanteerd zullen worden. Nederland zet erop in dat mogelijk zal zijn om
minder zware beschermingsregimes dan Natura 2000 mee te tellen, zoals
NNN, natuurgebieden in nationale parken, en gebieden die worden
beheerd door agrarisch natuurbeheer.
De leden van de CDA-fractie vragen wat er precies wordt gedaan
met de conclusies uit het VN-rapport «Global diversity outlook»
en deze worden meegenomen in de voorbereidingen voor de inzet
van de EU tijdens de conventie van partijen bij het Verdrag inzake
biologische Diversiteit. Ook vragen zij of de strategische doelstellingen uit het rapport ook zijn uitgesplitst naar land, zodat we
kunnen zien welke landen het wel of niet goed gedaan hebben.
De 5e Global Biodiversity Outlook (GBO) is opgesteld door het secretariaat
van het Biodiversiteitsverdrag en dient inderdaad als input voor de
onderhandeling over een nieuwe Strategisch Raamwerk voor dit verdrag,
dat zal worden afgesproken tijdens de Conferentie van Partijen en ook
voor het bepalen van het Europese onderhandelingsmandaat daaromtrent. De rapportage over doelbereik in het rapport is niet uitgesplitst naar
land. Een uitsplitsing per land is wel terug te vinden in de Nationale
rapportages van de landen, die dan ook als input voor de GBO hebben
gediend. De Nederlandse nationale rapportage is u toegezonden.11
De leden van de D66-fractie zijn blij dat de bewindspersonen
erkennen dat dringende actie nodig is om het verlies aan biodiversiteit wereldwijd tegen te gaan en de door de Europese
Commissie getoonde ambitie steunen. Deze leden zijn tevens
verheugd te lezen dat de bewindspersonen in het verslag van een
schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda informele
bijeenkomst van milieu en klimaatministers 30 september en
1 oktober 2020 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 807 ) bevestigen dat
het kabinet streeft naar bindende doelen op VN-niveau. In de
geannoteerde agenda lezen deze leden dat Nederland «de
voorgenomen ambitieuze rol voor de EU ten aanzien van het in
Kunming, China af te spreken nieuwe strategisch raamwerk
onder het Biodiversiteitsverdrag» verwelkomt. Dit doet bij deze
leden de vraag rijzen op welke manier de bewindspersonen zich
actief hebben ingespannen andere lidstaten te overtuigen om als
EU te pleiten voor bindende doelstellingen op de Convention on
Biological Diversity (CBD) in Kunming conform de motie van de
leden Jetten en De Groot (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1440). Zij
vragen ook hoe de bewindslieden het krachtenveld in schatten
rondom deze ambitie en op welke manier de bewindspersonen
zich gaan inspannen om meer lidstaten mee te krijgen om
bindende doelstellingen af te spreken op de CBD in Kunming.
De onderhandelingen voor het nieuwe strategisch raamwerk onder het
Biodiversiteitsverdrag verlopen volgens een Europees afgestemd
mandaat. De Minister van LNV heeft in de beginfase van de onderhandelingen (open ended working group 1) in Europees verband aangegeven
11

Kamerstuk 26 407, nr. 128

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

19

dat naar bindende doelen gestreefd zou moeten worden. Daar bleek geen
draagvlak voor te zijn binnen de EU en de inschatting was ook dat het
draagvlak wereldwijd nog lager zou zijn. Dit laatste werd onlangs nog
bevestigd doordat de Nederlandse suggestie aan de opstellers van de
Leaders Pledge» for Nature om een verwijzing naar bindende doelen op te
nemen niet werd overgenomen. Waar deze ambitie niet is verlaten als
uitgangspunt van de Nederlandse inzet, heeft de Minister van LNV er
daarom op basis van het krachtenveld voor gekozen in te zetten op een
mechanisme met duidelijke afspraken over vorm en frequentie van
rapportage onder het verdrag en een systeem dat partijen de mogelijkheid
geeft de naleving van de afspraken te controleren. Nederland streeft
voorts naar afspraken over een systeem om op landenniveau bij te sturen
indien de implementatie van de afspraken achterblijft. Te denken valt aan
een mechanisme waarbij landen om aanvullende informatie op onderdelen verzocht kan worden, assistentie ter plaatse kan worden aangeboden, waarschuwingen kunnen worden afgegeven en gedetailleerde
implementatie actieplannen kunnen worden gevraagd. Ook streeft de
Minister van LNV naar een mechanisme voor het tussentijds ophogen van
doelen, naar analogie van het Akkoord van Parijs dat vereist dat opeenvolgende plannen een progressie laten zien in ambitie. Om de geesten te
rijpen in de EU en de VN heeft Nederland diverse internationale
workshops en evenementen georganiseerd op dit onderwerp en werkt de
Minister van LNV ook samen met onder andere experts van het
planbureau van de leefomgeving en de WUR aan het verspreiden van
wetenschappelijke, vernieuwende kennis over implementatiemechanismen voor Milieuverdragen en mechanismen voor het tussentijds
ophogen van doelen.
Deze leden merken op dat premier Rutte in zijn speech voor de
UN Biodiversity Summit de uitspraak deed: «We can’t let the
Global Biodiversity Framework simply be a paper tiger.» Deze
leden zijn ervan overtuigd dat de EU-biodiversiteitsstrategie ons
de unieke gelegenheid biedt om het wereldwijde biodiversiteitskader geen papieren tijger te laten zijn. Daarom vragen deze
leden de bewindspersonen of zij op EU-niveau dezelfde ambitie
zullen tonen ten aanzien van biodiversiteitsdoelstellingen als
wereldwijd. De leden vragen of de bewindspersonen kunnen
bevestigen dat zij de EU-biodiversiteitsstrategie omarmen en
samen met de EU echt stappen gaan zetten om de achteruitgang
van biodiversiteit te stoppen.
Het kabinet is blij met de ambitie de Europese Commissie laat zien in de
Europese Biodiversiteitsstrategie en is aan het werk om stappen te zetten
in het stoppen van biodiversiteitsverlies in Nederland, Europa en
daarbuiten. Het kabinet is van mening dat op onderdelen impact
assessments gemaakt moeten worden om tot ambitieuze, maar realistische en betaalbare doelen voor de EU te komen.
De leden van de D66-fractie onderschrijven de «Leaders» Pledge
for Nature» en zijn blij dat ook Nederland deze intentieverklaring
steunt. De intentieverklaring pleit ervoor een «ambitieus
wereldwijd biodiversiteitskader» aan te nemen op de CBD in
Kunming. Zij vragen of de ondertekenaars er dan ook voorstander
van zijn om bindende doelstellingen af te spreken op de CBD en
wat de opvattingen zijn over deze ambitie onder de ondertekenaars. Ook vragen zij hoe de bewindspersonen het krachtenveld
inschatten en of zij ook bij de ondertekenaars van de «Leaders»
Pledge for Nature» het belang van bindende doelstellingen in de
context van een wereldwijd biodiversiteitskader onderstrepen.
In de door de leiders ondertekende intentieverklaring is geen sprake van
bindende doelen. Een Nederlandse tekstsuggestie daartoe werd niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

20

overgenomen. We kunnen hieruit dus helaas niet afleiden dat de
ondertekenaars daar voorstander van zijn. Waar deze pledge een ad hoc
initiatief betreft, besloot Nederland deze maand eveneens toe te treden tot
de door Frankrijk en Costa Rica geleide High Ambition Coalition for People
and Nature. Dat is een coalitie van inmiddels meer dan 30 landen die
beoogt in de gehele aanloop naar Kunming momentum te creëren voor
een ambitieuze uitkomst tijdens de COP. De Minister van LNV zal ook in
deze samenwerking aangeven te streven naar een sterk implementatiemechanisme met duidelijke afspraken over rapportage en verantwoording en
een mechanisme voor ratcheting up (verhogen van de doelen) en
proberen hier het draagvlak voor te vergroten. De Minister van LNV is
verheugd dat het belang hiervan ook in de Leaders» Pledge wordt
onderschreven.
Deze leden hebben vernomen dat in de concept-Raadsconclusies
staat dat een heldere definitie nodig is van een aantal van de
belangrijkste verbintenissen in de strategie. Het is echter
onduidelijk welke doelstellingen of verbintenissen bedoeld
worden. Zij vragen of de bewindspersonen dit nader willen
toelichten en wat de Nederlandse inzet is met betrekking tot dit
punt.
Nederland is van mening dat afspraken over de definities en criteria die
gehanteerd zullen worden, bijvoorbeeld over het areaal beschermd
gebied en strikt beschermd gebied en omtrent de doelen voor natuurherstel nader moeten worden afgesproken in samenspraak tussen
lidstaten en de Europese Commissie.
Deze leden hebben tevens vernomen dat de lidstaten de
doelstelling steunen om minimaal 30% landoppervlak van de EU
en 30% van het EU-zeegebied te beschermen, waarvan een derde
strikt beschermd, maar dat lidstaten benadrukken dat dit wel een
gezamenlijke doelstelling moet zijn waarbij elke lidstaat een
eerlijk deel van de inspanning levert. Deze leden vragen de
bewindspersonen of ook Nederland zich achter deze doelstelling
schaart. Zij vragen of er door de Commissie gewerkt wordt aan
een verdeelsleutel voor de bijdrage van individuele lidstaten aan
de doelstelling om minimaal 30% van het land- en zeeoppervlak
van de EU te beschermen en zo ja, of de bewindspersonen hier al
iets over kunnen mededelen aan de Kamer. Tevens vragen zij wat
de visie is van de bewindspersonen ten aanzien van deze verdeelsleutel en hoe zij die verdeelsleutel het liefst zien en wat is hun
inzet is in deze discussie.
Het kabinet schaart zich achter de doelstelling om minimaal 30% van het
landoppervlak van de EU en van het EU-zeegebied te beschermen en dat
lidstaten ieder naar vermogen daaraan bijdragen, afhankelijk van de
nationale omstandigheden. Zie voorts de vraag over het areaal
beschermd gebied van het CDA.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de vijfde
Global Biodiversity Outlook. Het baart deze leden grote zorgen
dat de Aichi-biodiversiteitsdoelstellingen in het strategisch plan
voor biodiversiteit 2011–2020 grotendeels niet zijn gehaald.
Vooral met de doelstellingen rondom het terugdringen van het
verliespercentage van natuurlijke habitats, degradatie en
fragmentatie van natuurlijke habitats, de schadelijke vervuiling
van overtollige nutriënten, de achteruitgang van koraalriffen door
toedoen van de mens en het verbeteren van de instandhouding
van bedreigde soorten en de genetische diversiteit van soorten, is
het slecht gesteld. De leden vragen op welke manier er binnen de
Milieuraad wordt gesproken over de conclusies van de Global

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

21

Biodiversity Outlook en hoe deze conclusies worden meegenomen in de voorbereidingen voor de inzet van de EU tijdens de
CBD in Kunming volgend jaar mei.
Zie de vraag van de leden van de CDA-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de positie van Nederland ten opzichte van de Raadsconclusies over de EU-biodiversiteitsstrategie. Deze leden zijn blij
om te lezen dat in de concept-Raadsconclusies het belang van de
EU-biodiversiteitsstrategie wordt onderstreept. De lidstaten
steunen de doelstelling om minimaal 30% landoppervlak van de
EU en 30% van het EU-zeegebied te beschermen. Deze leden
hebben eerder in het schriftelijk overleg van de Landbouw- en
Visserijraad van 21 en 22 september 2020 al vragen gesteld in
hoeverre Nederland aan deze doelstelling kan voldoen. De
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) gaf
toen aan dat zij zou verkennen of er ook mogelijkheden zijn om
lichtere beschermingsregimes in Europees verband mee te tellen
als beschermd gebied. Deze leden vinden dit een zorgelijke
ontwikkeling. Zij vragen wat het kabinet bedoelt met lichtere
beschermingsregimes en of het kabinet kan toelichten waarom
Nederland niet met normale beschermingsregimes de 30%
beschermde en 10% strikt beschermde natuur tot stand kan
brengen. Ook vragen zij of het kabinet het met deze leden eens
dat het belangrijk is om deze doelstelling te behalen zonder dat
lichtere beschermingsregimes ook mee tellen en of het kabinet
dit kan toelichten.
Onder beschermde gebieden vallen in elk geval de Natura 2000- en KRMgebieden, maar daarnaast kunnen gebieden ook onder een nationale of
regionale regelgeving beschermd zijn. Het is niet zeker dat 30% Natura
2000 gebied op land en op zee in Nederland haalbaar zal zijn. Het kabinet
zet er daarom op in dat ook andere gebieden met een belangrijke
natuurwaarden, bijvoorbeeld binnen het NNN, en mogelijk ook natuurgebieden in nationale parken, en gebieden die worden beheerd door
agrarisch natuurbeheer meegenomen kunnen worden in de nieuwe
Europese plannen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de concept-Raadsconclusies een oproep tot een aantal acties. Zo wordt het belang
van goede implementatie van reeds bestaande wetgeving op het
gebied van biodiversiteit, natuur en milieu genoemd. De leden
vragen in hoeverre Nederland die reeds bestaande wetgeving
geïmplementeerd heeft. Als dit nog niet is gebeurd vragen zij
wanneer dit op de planning staat. Daarnaast staat er dat een
heldere definitie nodig is van een aantal van de belangrijkste
verbintenissen in de strategie. Dit geldt in ieder geval voor de
definitie van «aanvullende beschermde gebieden» en de definitie
van «strikte bescherming». Zij vragen of de Staatssecretaris kan
toelichten om welke doelstellingen en verbintenissen het nog
meer gaat en wat hierbij de inzet is van het kabinet. Ook vragen
zij hoe het kabinet dit ziet in het licht van de net gepresenteerde
stikstofplannen.
Nederland heeft de regelgeving rondom biodiversiteit volledig geïmplementeerd in de Wet natuurbescherming. Op het gebied van beschermde
gebieden zijn voor mij de genoemde definities die verhelderd moeten
worden de belangrijkste: wat wordt verstaan onder «beschermd gebied»
en onder «strikt beschermd»? De inzet van het kabinet hierbij is dat de
lidstaten naar vermogen, afhankelijk van de nationale omstandigheden,
bijdragen en dat ook minder beschermde gebiedenkunnen worden
meegeteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

22

Verder is ook nog niet helder wat er precies verstaan zal worden onder
natuurherstel, waarover nieuwe verbintenissen zijn voorgesteld door de
Europese Commissie. In het algemeen geldt dat aan de biodiversiteitstrategie een uitvoeringsagenda met 32 actiepunten tot 2024 is gekoppeld
volgens welke 32 verschillende acties nader zullen worden uitgewerkt.
De stikstofplannen hebben als zodanig geen betrekking op de formele
beschermingsstatus van natuur. Het reduceren van stikstofdepositie en
het nemen van maatregelen in en rond natuurgebieden is echter wel van
groot belang voor het bereiken van een gunstige staat van instandhouding van Europees beschermde natuur en sluit daarbij aan bij het
streven naar natuurherstel.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de concept-Raadsconclusies dat er rekening moet worden gehouden met specifieke
nationale omstandigheden. De Minister van LNV gaf eerder aan
dat het kabinet zich neutraal opstelde tegenover de Biodiversiteitsstrategie, omdat de precieze uitwerking van de voorgestelde
aanpak nog onduidelijk was. Daarnaast gaf de Minister aan dat
het oordeel positief kon worden als de doorvertaling van de
EU-doelstellingen rekening houdt met de specifieke nationale
omstandigheden en als er meer duidelijkheid is over de potentiële
budgettaire consequenties. Zij vragen of er al meer duidelijkheid
is over de potentiële budgettaire consequenties en waarom
Nederland differentiatie wil tussen lidstaten over de mate waarin
zij de natuur beschermen. ook vragen zij waarom kan de Minister
zich niet inzetten voor een goed beschermde natuur in Nederland.
De leden vragen tevens of er door de Commissie gewerkt wordt
aan een verdeelsleutel voor de bijdrage van individuele lidstaten
aan deze doelstelling en zo ja wat hierbij de inzet van het kabinet
is.
Er is nog niet meer duidelijkheid over potentiële budgettaire consequenties van de Europese Biodiversiteitsstrategie. Het kabinet streeft
ernaar dat lidstaten gezamenlijk bijgedragen aan natuurbescherming en
behoud en duurzamer gebruik van biodiversiteit. Hierbij moet rekening
gehouden kunnen worden met de nationale omstandigheden. Ook is het
kabinet van mening dat lidstaten zelf keuzes zouden moeten kunnen
maken met betrekking tot de instrumentenmix waar ze gebruik van
maken. Op die manier kunnen realistische doelen afgesproken worden die
landen daadwerkelijk kunnen halen in 2030.
Het kabinet zet zich in voor goed beschermde natuur in Nederland. Ik wijs
deze leden er bijvoorbeeld op dat in ons land naast de in EU-verband
beschermde Natura 2000-gebieden het beschermingsregime van het
Natuurnetwerk Nederland bestaat. Deze bescherming is verankerd in het
Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) en met ingang van
de inwerkingtreding van de Omgevingswet in het Besluit kwaliteit
leefomgeving (Bkl). Dit kabinet investeert de komende jaren daarnaast
fors in natuurherstel en -ontwikkeling.12
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote zorgen het
VN-rapport over de biodiversiteitsdoelstellingen gelezen. Deze
leden lezen dat de gestelde biodiversiteitsdoelstellingen in het
strategisch plan voor biodiversiteit 2011–2020 grotendeels niet
zijn gehaald. Zij vragen of de Staatssecretaris de zorgen deelt
over het niet halen van de biodiversiteitsdoelstellingen en of zij
dit kan toelichten. Ook vragen zij hoe de conclusies uit het
VN-rapport Global Biodiversity Outlook worden meegenomen in
12

Brief van 10 juli 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

23

de voorbereidingen voor de inzet van de EU tijdens de Conventie
van Partijen bij het Verdrag inzake Biologische Diversiteit
volgend jaar in Kunming.
Ja, het kabinet heeft zorgen over het niet halen van de biodiversiteitsdoelen. Ook het halen van veel duurzame ontwikkelingsdoelen komt
hierdoor in gevaar. Biodiversiteit is van groot belang voor ons welzijn op
aarde. De bevindingen in de Global Biodiversity Outlook bevestigen de
bevindingen uit het voor Nederland leidende Global Assessment Report
on Biodiversity and Ecosystem Services van IPBES, waarover uw Kamer
een kabinetsappreciatie ontving.
Zie ook beantwoording van de vragen van de leden van de fractie van het
CDA over de Global Biodiversity Outlook.
De Minister-President gaf tijdens zijn speech op de VN biodiversiteitstop aan dat er voorkomen moet worden dat het nieuwe
verdrag een papieren tijger wordt. Deze leden zijn het daar
helemaal mee eens. Mooie woorden en doelen kunnen alleen als
ook de daad bij het woord gevoegd wordt, zo vinden deze leden.
De leden vragen of de Staatssecretaris het daarom met deze
leden eens is dat, juist nu de biodiversiteitsdoelstellingen van de
afgelopen jaren grotendeels niet zijn gehaald, het van belang is
om in te zetten op bindende doelstellingen wat betreft de
Europese Biodiversiteitsstrategie. Ook vragen zij hoe het kabinet
kan verantwoorden dat het nogmaals gaat praten met de
Europese Commissie over het «aanpassen» van Natura
2000-gebieden, zoals uit de gisteren gepresenteerde stikstofplannen blijkt. Naast stikstofplannen moeten er ook andere
biodiversiteitsdoelen behaald worden, bijvoorbeeld de Kaderrichtlijn Water. De leden vragen hoe het kabinet denkt deze te
behalen als zij in Europa inzet op afzwakking van de doelstellingen op biodiversiteit. Deze leden zien een ambitie van het
kabinet die op internationaal niveau groot lijkt, maar leidt tot
weinig concrete actie in eigen land. Deze leden maken zich hier
grote zorgen over.
Het kabinet is van mening dat het van belang is om ambitieus in te zetten
op het behoud en herstel van biodiversiteit in Europa en dat er aandacht
moet zijn voor de nationale omstandigheden en de budgettaire consequenties. Voordat het kabinet een standpunt kan bepalen over bindende
doelen is het eerst nodig om een effectbeoordeling te maken van de
plannen inclusief een inschatting van de betaalbaarheid. Zo zorgen we dat
we geen papieren tijger creëren maar spreken we ambitieuze en haalbare
doelen af die voor 2030 daadwerkelijk binnen bereik liggen.
Het kabinet is gecommitteerd aan het bereiken van een gunstige staat van
instandhouding en het op orde brengen van de daarvoor benodigde
condities. Het eventueel bijstellen van gebiedsdoelen is erop gericht om
een landelijk gunstige staat van instandhouding beter te realiseren.
Daarbij wil het kabinet wel in gesprek met de Europese Commissie over
de proportionaliteit van de te nemen maatregelen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben ervan
kennisgenomen dat het Duits EU-voorzitterschap voornemens is
om tijdens de Milieuraad van 23 oktober 2020 Raadsconclusies
aan te nemen over de EU-Biodiversiteitsstrategie. Dit is
belangrijk, omdat de EU-Biodiversiteitsstrategie de basis vormt
voor het standpunt dat Europa gaat aandragen voor het Verdrag
inzake Biologische Diversiteit, dat in 2021 in Kunming, China tot
stand zal komen. Een gedegen, concreet en ambitieus mondiaal
Biodiversiteitsverdrag is essentieel voor het voortbestaan van
soorten en van onszelf. Deze leden merken op dat het van groot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

24

belang is dat Nederland en ook Europa het goede voorbeeld
geven door het vaststellen van een ambitieuze en bindende
EU-Biodiversiteitsstrategie. Hiermee worden ook andere landen
geïnspireerd om meer te doen voor biodiversiteit en dus voor ons
eigen voorbestaan. Op Europees niveau zien deze leden echter
dat het risico bestaat dat de ambitieuze plannen uit de Biodiversiteitsstrategie naar beneden worden bijgesteld. De leden vragen
of de Staatssecretaris het ermee eens is dat het van essentieel
belang is voor ons eigen voortbestaan dat Europa een concrete,
ambitieuze en bindende Biodiversiteitsstrategie aanneemt en zo
nee, waarom niet. Zij vragen of zij bereid is om zich ook in te
zetten voor het aangaan van bindende doelstellingen in Europa,
conform de wens van een grote Kamermeerderheid.
Zie vragen over bindende doelen van de leden van de D66 fractie en de
leden van de Groen Links Fractie.
De leden van de Groen Links fractie vragen of de Staatssecretaris
beaamt dat Nederland ook zijn eigen bindende doelstellingen
moet opstellen. Zij vragen of zij kan toezeggen dat zij de
doelstelling voor minimaal 30% beschermde natuur op land en
30% beschermde natuur op zee overneemt en zal implementeren
in Nederland en zo nee, waarom niet. Zij vragen of de Staatssecretaris bereid is om zich in te zetten voor het formuleren van
een gedegen en concrete definitie van strikte bescherming aan de
hand van de criteria van de International Union for Conservation
of Nature (IUCN) en zo nee, waarom niet.
Het kabinet schaart zich achter de doelstelling om minimaal 30% van het
landoppervlak van de EU en van het EU-zeegebied te beschermen en dat
lidstaten ieder naar vermogen daaraan bijdragen, afhankelijk van de
nationale omstandigheden, zoals bevolkingsdichtheid en intensiteit van
het landgebruik.
Nederland zal actief participeren in de uitwerking van de definities, criteria
en richtsnoeren die ontwikkeld zullen worden, ook in die van de definitie
van strikte bescherming. Het kabinet kan niet vooruitlopen op hoe die
criteria bepaald worden.
De leden vragen of de Staatssecretaris beaamt dat voor de
effectiviteit van de EU-Biodiversiteitsstrategie, subsidies die
schadelijk zijn voor biodiversiteit, zoals onder andere subsidies
op visserij of landbouw, afgebouwd moeten worden13 en zo nee,
waarom niet? Zij vragen of het klopt dat subsidies die schadelijk
zijn voor biodiversiteit nog steeds worden voortgezet, ondanks
het feit dat Europa in 2013 meldde gecommitteerd te zijn om
zulke subsidies in 2020 afgebouwd te hebben. Zij vragen tevens
of de Staatssecretaris kan uitleggen waarom schadelijke
subsidies nog niet zijn afgebouwd en of zij bereid is om er in de
Milieuraad op aan te dringen dat er zo snel mogelijk een
afbouwplan komt voor subsidies die schadelijk zijn voor de
biodiversiteit en zo nee, waarom niet.
Subsidies zijn een belangrijk instrument om zowel duurzaamheidsontwikkelingen als innovaties te stimuleren. Daarnaast moet ook altijd gewaakt
worden voor een eventuele afwenteling van negatieve effecten van de
subsidie. Nederland blijft zich inspannen voor het afschaffen van
milieuschadelijke of milieuonvriendelijke subsidies (Environmentally
Harmful Subsidies), nationaal en op Europees niveau. Echter, sommige
subsidies dienen meerdere publieke belangen dan primair het doel van

13

https://ec.europa.eu/environment/efe/news/phasing-out-environmentally-damaging-subsidies2013-03-01_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

25

milieu of biodiversiteit en vereisen dan ook met name dat het biodiversiteitsbelang goed wordt meegenomen in de afweging.
Dat geldt ook voor subsidies in de landbouw en visserij, die als sectoren
met hun activiteiten in meer of mindere mate interveniëren in de natuur.
Met betrekking tot visserij is het Nederlands beleid zowel in communautaire context (Gemeenschappelijk Visserijbeleid), als ook in supranationale
gremia (WTO) dat milieuschadelijke subsidies dienen te worden beëindigd
of uitgefaseerd. Binnen de Europese subsidies van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) wordt ingezet op de drie Europese hoofddoelstellingen van het GLB: (a) Het bevorderen van een slimme,
veerkrachtige en gediversifieerde landbouwsector om voedselzekerheid te
garanderen; (b) Het intensiveren van zorg voor de leefomgeving en het
klimaat en het bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van
de Europese Unie op die gebieden; (c) Het versterken van het sociaaleconomische weefsel van de plattelandsgebieden. De inzet van de Minister
van LNV is dat het toekomstige GLB zorg draagt voor een landbouw die
economie, mens en leefomgeving verbindt en daarmee draagvlak en
maatschappelijke legitimiteit heeft.14
Daarnaast merken de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
op dat Europa voorstelt om biodiversiteitsdoelstellingen in
relevant Europees en nationaal beleid te integreren. Zij vragen of
de Staatssecretaris erkent dat de Monitor Brede Welvaart,
waaruit blijkt dat welvaart in zeer belangrijke mate wordt
bepaald door andere indicatoren waaronder de biodiversiteit, erg
behulpzaam kan zijn bij het integreren van biodiversiteit in het
fiscaal-economisch beleid en zo ja, of zij bereid is om in Europa
voorop te lopen door een taskforce in te stellen om een Europees
equivalent van de Monitor Brede Welvaart op te stellen,
gebaseerd op ervaringen uit Nederland.
Het kabinet steunt de ambitie van de Europese Commissie om biodiversiteit en de waarde van ecosysteemdiensten te integreren in besluitvorming in de gehele samenleving15, zoals ook in lijn met de ambities van
de 2030 agenda voor duurzame ontwikkeling en het Interdepartementale
Programma Versterking Biodiversiteit.16 Om hier invulling aan te geven
heeft o.a. het CBS de opdracht om de nationale Natuurlijk Kapitaal
Rekeningen op te stellen en relevante indicatoren daaruit, o.a. ook over
ontwikkeling van biodiversiteit, op te nemen in de Monitor Brede Welvaart
(MBW) en SDG’s.
Voor dit werk participeert het CBS in internationale netwerken (zoals het
European Sustainable Development Network) en heeft het in Europees
verband (Conference of European Statisticians) een voortrekkersrol bij de
opstelling van een internationaal framework voor de MBW en bij het
integreren van de SDG-rapportage in de MBW.17
De MBW kan behulpzaam zijn bij de integratie van biodiversiteit in de
nationale beleidscyclus. Er zijn echter nog weinig ervaringen met de
daadwerkelijke toepassing, die internationaal kunnen worden uitgedragen. De Minister van LNV zet er daarom vooralsnog vooral op in om
die ervaring uit te breiden. Op ambtelijk niveau worden daarvoor acties
opgezet, mede in samenwerking met planbureaus, de OESO en deskun-

14

Kamerstuk 34 965, nr. 2
Zie ook de BNC-fiche Europese Biodiversiteitsstrategie van 10 juli 2020 (Kamerstuk 22 112,
nr. 2897).
16
Deze brief is op vrijdag 16 oktober jl. naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstuk 26 407,
nr. 136).
17
Zie ook de brief van het Kabinet over de Monitor Brede Welvaart van d.d. 20 mei 2020
(Kamerstuk 34 298, nr. 31).
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

26

digen uit andere landen. De lessen hieruit zullen ook worden gedeeld in
de Europese netwerken.
Specifiek t.a.v. de financiële sector steunt de Minister van LNV het
opnemen van biodiversiteit in de EU-taxonomie voor duurzame financiering en initiatieven om de ervaringen van NL-financiële instellingen om
de impact van hun leningen en investeringen op biodiversiteit te meten
ook te delen en verder te ontwikkelen op EU-schaal. Daartoe participeert
Nederland actief in de voorbereiding van de Taskforce Nature related
Financial Disclosure.
De Minister van LNV is dus bereid om voorop te lopen bij het verspreiden
van het denken over brede welvaart, en daarbij ook te leren van andere
partijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-08, nr. 811

27