Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1535
Vragen van het lid Van der Plas (BBB) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over het verzoek in de commissie-Regeling van
Werkzaamheden van de procedurevergadering van de commissie LNV van
19 oktober 2022 waarbij een verzoek tot een onafhankelijk onderzoek naar een
subsidietraject meerval is afgewezen (ingezonden 10 november 2022).
Antwoord van Minister Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 14 februari 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 881.
Vraag 1
Bent u bekend met het project «Tilapiakweek in de Peel» van Stichting
Aquacultuur Zuidoost-Nederland (Sazon)?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Weet u hoeveel ton tilapia er middels dit project is gekweekt? In welke
kwekerijen en hoeveel per kwekerij?
Antwoord 2
Het was geen eis van de FIOV (Financieringsinstrument voor de oriëntatie
voor de Visserij)-subsidie dat er na afloop gerapporteerd moest worden
hoeveel tilapia er tijdens de projectperiode is gekweekt. Hoeveel ton tilapia
per kwekerij is gekweekt, is mij derhalve niet bekend.
Vraag 3
Bent u bekend met het feit dat in de gebouwde kwekerijen men tijdens de
projectperiode is overgeschakeld op de kweek van Afrikaanse meerval en dat
op verzoek van een ambtenaar van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) dit toen «Claresse®» zou zijn gedoopt middels een aanvraag voor een
nieuwe soort?
Antwoord 3
Tijdens de projectperiode «Duurzame kweek en verwerking van Tilapia in de
Peel» is tijdens een controle in één van de 45 bakken meerval aangetroffen
wat heeft geleid tot een subsidiekorting. Gedurende de rest van de projectperiode is er in de kwekerijen tilapia bij de kweek geen overtreding van de

ah-tk-20222023-1535
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

subsidievoorwaarden geconstateerd. Na de projectperiode heeft de kweker
besloten over te gaan op de kweek van Claresse. Hiervoor is destijds door de
kweker een ontheffing voor het tot productie houden van een nieuwe soort
bij het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) aangevraagd. Dit is niet op verzoek van een medewerker van het de RVO gebeurd.
Vraag 4
Waarom moest deze meerval anders worden benaamd, hoewel er immers
geen innerlijke of uiterlijke verschillen te vinden zijn? Of bent u van mening
dat er wel innerlijke en uiterlijke verschillen zijn? Zo ja, kunt u deze dan
benoemen en de onderbouwing hiervan aanleveren?
Antwoord 4
In 2009 was er nog onduidelijkheid of Claresse een meervalsoort is. Vanaf
2010 is in de rechterlijke uitspraken er echter steeds van uitgegaan dat
Claresse een meervalsoort is. Dit is daarmee voor het Ministerie van LNV
sindsdien geen punt van discussie meer. De Tweede Kamer is hierover op
22 november 2016 geïnformeerd in de beantwoording van Kamervragen
(Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 553).
Vraag 5
In welke gemeenten zijn de kwekerijen in de aanvraag gevestigd gezien het
feit dat het doel van de subsidie van € 1.059.323,48 was bepaald op het
oprichten van vijf kwekerijen met een totale capaciteit van 3.000 ton tilapia
vis op jaarbasis?
Antwoord 5
In totaal zijn er twee kwekerijen in de projectperiode opgericht, één in
gemeente Helmond en één in gemeente Son en Breugel. De derde kwekerij is
gerealiseerd na het einde van de projectperiode in de gemeente Son en
Breugel. De Tweede Kamer is hierover op 27 oktober 2014 geïnformeerd per
Kamerbrief (21 501–32, nr. 812).
Vraag 6 en 7
Hoeveel geld is er daadwerkelijk van de Europese Unie (EU) ontvangen voor
dit project gezien het feit dat de EU (mede)financier middels het FIOV/EVFfonds was?
Klopt het dat volgens onze informatie de EU-bijdrage uiteindelijk niet of
gedeeltelijk is uitgekeerd omdat niet aan de projectvoorwaarden is voldaan?
Zo ja, wat is er wel uitgekeerd en welke argumentatie is hiervoor aangeleverd? Kunt u de bijbehorende correspondentie aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 6 en 7
Het project is mede gefinancierd middels Europese middelen vanuit de FIOV
regeling innovatieve aquacultuur. Tijdens een controle gedurende de
projectperiode is gebleken dat in één kwekerij in één van de 45 bakken geen
tilapia maar meerval werd gekweekt. Subsidie voor de kweek van meerval
was bij deze Europese subsidieregeling expliciet uitgesloten. Dit heeft geleid
tot een subsidiekorting van 1/45e deel. Het deel financiering vanuit Europese
middelen voor dit project is in 2008 vastgesteld op € 1.059.323,48. Hier is
bovengenoemde korting van afgetrokken. Verder heeft de Europese Commissie een correctie toegepast van € 1.002.246,00 voor de restwaarde van de op
basis van de innovatiesubsidie uitgevoerde investeringen. Dit heeft plaatsgevonden in de bredere beoordeling van de einddeclaratie van het gehele
toenmalige FIOV-programma door de Commissie. De beoordeling dat de
restwaarde van investeringen van de EU-bijdrage moest worden afgetrokken,
had daarbij betrekking op meerdere aquacultuur subsidieprojecten die
middels de innovatieregeling van het FIOV-programma waren gefinancierd. U
bent hierover op 27 oktober 2014 geïnformeerd per Kamerbrief (21 501–32,
nr. 812).
Vraag 8
Zijn de provincie Noord-Brabant en de MRE/SRE (metropool regio Eindhoven/
Samenwerking regio Eindhoven) op de hoogte gebracht van de korting van
de EU gezien het feit dat zij ook financiers in dit project waren? Zo ja, heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

dat gevolgen gehad voor hun bijdrage(n) en zo nee, waarom is dat niet
gecommuniceerd? Kunt u de bijbehorende correspondentie aan de Kamer
doen toekomen?
Antwoord 8
Bij de afsluiting van het FIOV werd de korting gebaseerd op meerdere
aquacultuur subsidieprojecten die onder dit fonds zijn gefinancierd. Daarom
was er geen aanleiding om specifieke medefinanciers van de FIOV korting op
de hoogte te stellen.
Vraag 9
Bent u bekend met het feit dat de tussenrapportages allemaal positieve
resultaten lieten zien en er alleen bij de laatste tussenrapportage is gemeld
dat het project was mislukt? Kunt u alle rapportages aan uw Kamer doen
toekomen?
Antwoord 9
Voor een overzicht van de resultaten van het project Duurzame kweek en
verwerking van Tilapia in de Peel verwijs ik u naar het eindrapport. Dit is
reeds openbaar gemaakt bij het besluit over een WOB-verzoek daterende
9 maart 2011. Dit rapport is bijgevoegd als bijlage. In het rapport wordt
geconcludeerd dat meerdere doelstellingen zijn behaald, maar dat de
marktdoelstelling, het afzetten van 3.000 ton duurzaam gekweekte tilapia per
jaar, niet is gerealiseerd. U bent hierover geïnformeerd op 18 november 2008
per Aanhangsel van de Handelingen (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2008–2009, nr. 697). Dat niet alle resultaten zijn behaald is spijtig, maar niet
ongebruikelijk bij projecten gericht op innovatie. Dit betekent echter niet dat
het project daarmee is mislukt.
Vraag 10
Klopt het dat volgens onze informatie is gevraagd om nog eens 1 miljoen
euro extra om het project te redden en nog een derde kwekerij te bouwen? Is
deze subsidie verstrekt, in welke gemeente is deze kwekerij gebouwd en
welke capaciteit had deze? Kunt u de bijbehorende correspondentie aan de
Kamer doen toekomen?
Antwoord 10
Er is geen extra subsidie aangevraagd voor het bouwen van een derde
kwekerij. Tijdens de projectprocedure is er gestart met de bouw van een
derde kwekerij in de gemeente Son en Breugel, zie de beantwoording van
vraag 5. De bouw van de derde kwekerij is afgerond buiten de projecttermijn.
Alleen de kosten voor de derde kwekerij die vóór de einddatum van het
project zijn gemaakt, zijn betrokken geweest in de vaststelling van het
subsidiebedrag. U bent hierover op 6 oktober 2014 geïnformeerd per
Kamerbrief (21 501–32, nr. 807).
Vraag 11
Is onderzocht of de terugbetaling die het B-team heeft aanbevolen ongeoorloofde staatsteun zou zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat was de conclusie? Kunt u de bijbehorende correspondentie aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 11
Het B-team is een interdepartementaal overleg dat advies geeft met
betrekking tot het interpreteren van regelgeving. Het B-team doet geen
aanbevelingen ten aanzien van terugbetaling van Europese subsidiemiddelen.
Vraag 12, 13 en 14
Waarom werd er een promotiesubsidie van € 345.045,- verstrekt voor de
promotie van het merk Claresse®, nadat het project met de kweek van tilapia
was mislukt en men overgeschakeld was op meerval, terwijl bij de aanvraag
al bekend was dat Claresse® een merknaam was?
Klopt het dat in de beoordeling van deze «promotie» subsidie stond dat er
geen merknaam mocht worden gesubsidieerd? Waarom is deze subsidie dan
toch uitgekeerd? Kunt u de bijbehorende correspondentie aan de Kamer doen
toekomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Is het u bekend hoe deze € 345.045,- is besteed? Is er een overzicht van
projecten die met dit geld zijn gesubsidieerd? Kunt u de bijbehorende
correspondentie aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 12, 13 en 14
Dit betreft een subsidie uit het Europees Visserij Fonds (EVF) periode
2007–2013. Bij het EVF zijn er subsidieregelingen opengesteld die passen
onder het communautair visserijbeleid, waarbij de aanvragen worden
beoordeeld door een beoordelingscommissie. Bij deze beoordeling is door
deze commissie aangegeven dat de subsidie niet aangewend mag worden
voor promotie van een merknaam. Dit is een eis die voortvloeide uit de
Verordening 1189/2006 inzake het EVF. Bij de vaststelling van de subsidie is er
destijds gekeken of er sprake was van promotie van de merknaam Claresse.
Dit was niet het geval. U bent hierover op 22 november 2016 geïnformeerd
(Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017 nr. 553). Het subsidieproject betrof een onderzoek over marktverkenning en inventarisatie van
consumentenbehoeftes ten aanzien van Nederlandse kweekvis.
Vraag 15
Bent u bekend met het feit dat later in rechtszaken werd beweerd dat
bestaande meervalkwekers geen last hadden van de zogenaamde «tilapia»
subsidie, wellicht om schadeclaims te vermijden?
Antwoord 15
De verzoeken tot nadeelcompensatie zijn in alle uitspraken van de rechtbanken afgewezen, omdat het causale verband tussen het subsidietraject en de
omzetderving van de meevalkwekers niet aannemelijk is gemaakt.
Vraag 16
Kunt u het onderzoeksrapport en de bijbehorende correspondentie, op basis
van het onderzoek dat op verzoek van de Tweede Kamer door Wageningen
University & Research (WUR) is uitgevoerd naar de eventuele marktbeïnvloeding via de opdracht «Waarom stoppen de meervalkwekers» wat later is
omgezet naar «Waarom stoppen de viskwekers», aan de Kamer doen
toekomen?1
Antwoord 16
Middels een WOB-verzoek van 19 juli 2018 is reeds verzocht om de originele
onderzoeksopdrachten voor het onderzoek «Visteelt in Nederland, Analyse en
aanzet tot actie» (LEI-rapport 2010–25). Bij het WOB-besluit van 25 september
2018 zijn in dat kader de onderzoeksopdrachten openbaar gemaakt. Ik doe u
deze documenten toekomen in de bijlage. In 2021 is een nieuw WOB-verzoek
ingediend door Jan Los Bedrijfsrecherche. In reactie hierop is aangegeven dat
behoudens de twee eerder verstrekte onderzoeksopdrachten er geen andere
documenten beschikbaar zijn die betrekking hebben op het LEI-onderzoek uit
2010.
Vraag 17
Bent u bekend met het onderzoek van Jan Los Bedrijfsrecherche naar dit
project dat op 14 juni 2021 onderzoek heeft gedaan? Zo ja, onderschrijft u de
conclusies van dit onderzoek? Welke aanbevelingen neemt u over van het
onderzoeksrapport?
Antwoord 17
Het onderzoeksrapport van Jan Los Bedrijfsrecherche is door de eisers
ingebracht in het hoger beroep bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
tegen Wageningen Research van 25 augustus 2020. Het Ministerie van LNV is
in deze rechtszaak geen partij geweest en dit onderzoek is mij derhalve niet
bekend. Ik kan daarom geen uitspraak doen over de conclusies van dit
rapport.

1

Wageningen Research & University, «Visteelt in Nederland: Analyse en aanzet tot actie» maart
2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 18
Is de verplichting tot terugbetaling door de RVO opgestart, waar in een
uitspraak van de rechter vanuit wordt gegaan? Is dit gebeurd en zo nee,
waarom is dit tot op heden nog niet gebeurd? Welke acties zijn er tot op
heden wel ondernomen?2
Antwoord 18
In dit dossier is geen sprake van een verplichting tot terugbetaling. In de
uitspraak van de Raad van State van 4 mei 2011 is eerder al het verzoek om
de aan de stichting verstrekte subsidies terug te vorderen, afgewezen.
Vraag 19
Bent u bereid om het gehele project door een onafhankelijke onderzoeker te
laten onderzoeken? Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 19
Sinds de afronding van het subsidieproject zijn er verscheidene rechtszaken
gevoerd tot aan de Raad van State. In deze rechtszaken is voortdurend naar
voren gekomen dat er rechtmatig is gehandeld. Op basis van de gelopen
procedures en uitspraken, zie ik geen aanleiding om een nieuw onderzoek
naar deze casus in te stellen.
Vraag 20
Bent u bekend met het feit dat door deze subsidieverlening bijna alle
bestaande meervalkwekers zijn weggeconcurreerd en dat van de 25 oorspronkelijke kwekers er meer dan 20 hebben moeten stoppen?
Antwoord 20
Ik ben ermee bekend dat een groot deel van de meervalkwekers is gestopt. In
de uitspraak van de Raad van State van 12 maart 2014 is geconcludeerd dat
er geen causaal verband is aangetoond tussen de omzetdaling van de
meervalkwekers en de verstrekte subsidies voor het project «Duurzame kweek
en verwerking van Tilapia in de Peel». Verscheidene factoren, zoals onder
andere hoge productiekosten en de toenemende concurrentie vanuit het
buitenland van bevroren vis hebben gezorgd voor een verlies aan afzetmarkt
voor de Nederlandse meervalkwekers.
Vraag 21
Bent u bereid tot een gesprek met de getroffen meervalkwekers?
Antwoord 21
Ik weet dat er bij de meervalkwekers sprake is van onvrede over de gang van
zaken rondom de subsidieverlening. Dat betreur ik. In de afgelopen jaren zijn
er meerdere rechtszaken gevoerd tot aan de Raad van State waarbij steeds is
vastgesteld dat er rechtmatig is gehandeld. Een gesprek met de meervalkwekers zal dit niet veranderen.
Vraag 22
Erkent u dat deze kwekers buiten hun schuld zwaar door de subsidieverleningen aan Sazon zijn gedupeerd, zoals dit ook door de rechter is vermeld en
waarin wordt gesproken van een «onbedoeld neveneffect»? Zo ja, bent u
bereid een schadeloosstelling beschikbaar te stellen voor deze kwekers?3
Antwoord 22
Uit de uitspraak van de Raad van State van 12 maart 2014 blijkt dat het
besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken (voorheen: Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie) tot afwijzing van de
nadeelcompensatie stand houdt. Nu de hoogste bestuursrechter heeft beslist
dat een causaal verband tussen de subsidie en de omzetderving onvoldoende
is aangetoond, zie ik geen grond om hier anders over te oordelen. Ik zal
derhalve geen schadeloosstelling beschikbaar stellen.

2
3

Gerechtshof ’s-Hertogenbosch, 14 augustus 2015, K15/0298.
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, Memorie van Antwoord, zaaknummer 200.273.780/01,
25 augustus 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 23
Bent u bereid om bij de beoordeling van toekomstige subsidieprojecten altijd
een onderdeel op te nemen waarbij de risico’s waardoor een project kan
leiden tot marktverstoring worden benoemd met bijbehorende maatregelen
om dit te voorkomen?
Antwoord 23
Subsidies worden enkel aan projecten verleend wanneer deze passen binnen
de voorwaarden van de subsidieregeling. Met een subsidieregeling wordt
marktverstoring reeds zoveel mogelijk voorkomen omdat een ieder onder
gelijke voorwaarden en omstandigheden in aanmerking komt voor eenzelfde
subsidie(bedrag).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6