Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

27 529

Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in
de Zorg

Nr. 586

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2021
Naar aanleiding van het debat over het inspectieonderzoek naar het
dodelijke steekincident in de Amsterdamse metro van 12 december 2019
heeft uw Kamer twee moties aangenomen die zich richten op gegevensuitwisseling (Handelingen II 2019/20, nr. 36, item 15). Het betreft de motie
van de leden Van Toorenburg en Kuiken1, waarin de regering wordt
verzocht een werkbare standaard voor gegevensuitwisseling te ontwikkelen, en de motie van het lid Van Wijngaarden c.s.2, waarin de regering
wordt verzocht een praktische handreiking te doen aan zorgprofessionals
opdat gegevens op juridisch correcte wijze gedeeld kunnen worden. In
antwoord op die moties heb ik uw Kamer toegezegd om een overzicht te
verstrekken van de door het veld gemaakte handreikingen met betrekking
tot de uitwisseling van gegevens tussen de ggz, gemeenten, het Openbaar
Ministerie en de politie. Die toezegging doe ik hierbij gestand door de
factsheet medisch beroepsgeheim mede namens de Minister voor
Medische Zorg aan uw Kamer aan te bieden en uw Kamer te informeren
over enkele handreikingen voor gegevensdeling op het snijvlak van het
zorg- en het veiligheidsdomein.
Daarmee reageer ik, in samenhang met voornoemde moties, ook op de
gewijzigde motie van de leden De Lange en Kuiken3, waarin de regering
wordt opgeroepen om in overleg met de betrokken partijen te komen tot
verbetervoorstellen voor een goede gegevensuitwisseling tussen de ggz
en de politie, het Openbaar Ministerie en gemeentes op het gebied van
ggz en veiligheid. Voorts geef ik opvolging aan mijn toezegging in het
notaoverleg van 19 november 2020 (Kamerstuk 25 424, nr. 579) om uw
Kamer te informeren over het resultaat van de gesprekken tussen partijen

1

Kamerstuk 25 424, nr. 496.
Kamerstuk 25 424, nr. 497.
3
Kamerstuk 25 424, nr. 472.
2

kst-25424-586
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 586

1

uit het woon-, zorg- en veiligheidsdomein over gegevensdeling, met
nadruk op de rol die woningcorporaties daarin kunnen vervullen.
Vervolgens geef ik hierbij opvolging aan mijn toezegging, die ik in
voornoemd debat van 12 december 2019 deed, om te bekijken op welke
onderdelen risicotaxatie vanuit professioneel oordeel kan worden
versterkt. Ten slotte informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister
voor Rechtsbescherming, over een eerste inventarisatie van het gebruik
van veilige mail in de keten van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz).
Handreikingen gegevensdeling ggz en betrokken instanties
Allereerst acht ik het van belang te benadrukken dat het medisch
beroepsgeheim een groot goed is. Het zorgt ervoor dat een patiënt erop
kan vertrouwen dat hetgeen hij zijn hulpverlener toevertrouwt tussen hem
en zijn hulpverlener blijft. Een vertrouwensrelatie is van belang, zodat een
patiënt ook gevoelige zaken kan bespreken, zonder dat anderen daar
kennis van nemen. Indien dat vertrouwen wordt beschaamd, ligt het risico
op zorgmijding op de loer met alle mogelijke gevolgen van dien. Het
medisch beroepsgeheim ondersteunt de vertrouwensrelatie tussen de
patiënt en zijn hulpverlener en vormt een belangrijke waarborg voor de
vrije toegang tot zorg. Het verstrekken van (medische) gegevens door een
zorgaanbieder of hulpverlener aan een derde is een doorbreking van het
medisch beroepsgeheim. Het beroepsgeheim is echter niet absoluut. Er
bestaan uitzonderingen waardoor informatie aan derden mag worden
verstrekt. Allereerst kunnen gegevens met toestemming van de patiënt
met derden gedeeld worden. Daarnaast kan de zorgverlener in een
«conflict van plichten» verkeren, als hij meent dat het beroepsgeheim
doorbroken moet worden vanwege een ander zwaarwegend belang en
dat met doorbreking ernstig nadeel voorkomen kan worden. Ook zijn er
wettelijke plichten om gegevens te delen. Een voorbeeld van een
wettelijke plicht is de uitwisseling van politie-, justitie- en medische
gegevens in de procedure tot afgifte van een crisismaatregel of zorgmachtiging op grond van de Wvggz. Een ander voorbeeld is een hulpverlener
die in een forensische instelling werkt en met de reclassering, die toezicht
houdt op de bijzondere voorwaarden van een vonnis van de strafrechter,
gegevens moet delen over de behandeltrouw.
In januari van vorig jaar ben ik met de Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) en de Nederlandse ggz in gesprek
gegaan over de eventuele knelpunten die in het veld worden ervaren
omtrent het (doorbreken van het) medisch beroepsgeheim. Deze partijen
geven aan dat de regels omtrent het beroepsgeheim en het doorbreken
daarvan door informatie te delen duidelijk zijn en dat de beschikbare
handreikingen de zorgprofessional voldoende praktische handvatten in
individuele casussen bieden. De beroepsorganisaties hebben voor dit
onderwerp aandacht in hun vakbladen en regelmatig organiseren zij
nascholingsactiviteiten en cursussen. Ook houden zij de ontwikkelingen
omtrent regelgeving en jurisprudentie in de gaten en passen daar zo
nodig hun handreikingen en richtlijnen op aan.
Zoals toegezegd in reactie op eerdergenoemde moties, verstrek ik uw
Kamer hierbij een overzicht van de beschikbare handreikingen. Allereerst
ga ik in op bijgaande factsheet medisch beroepsgeheim. Vervolgens ga ik
kort in op de volgende situaties op het snijvlak van het zorg- en het
veiligheidsdomein: de ketenveldnorm, zorg- en veiligheidshuizen, de
Wvggz, de Wet forensische zorg (Wfz), het handelingskader gegevensdeling tussen het tussen woon-, zorg- en veiligheidsdomein en het in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 586

2

voorbereiding zijnde Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek
sociaal domein.
Factsheet medisch beroepsgeheim
In 20164 is de factsheet medisch beroepsgeheim aan uw Kamer aangeboden. In afstemming met het veld is de factsheet dit jaar geactualiseerd
en als bijlage bij deze brief gevoegd5. Deze factsheet is bedoeld om op
hoofdlijnen antwoord te geven op belangrijke, veel gestelde vragen. De
belangrijkste regels en uitzonderingen worden op een rijtje gezet vanuit
vijf invalshoeken: de patiënt, de hulpverlener, de nabestaande, de
maatschappij en de overheid. Deze factsheet is geen zelfstandige
beroepsstandaard, maar bevat diverse verwijzingen naar handreikingen
en richtlijnen die zijn ontwikkeld door beroeps- en brancheorganisaties.
Tevens zal de factsheet op de website van de rijksoverheid als interactieve
versie worden geplaatst.
In het kader van de eerdergenoemde moties licht ik de volgende handreikingen voor zorgprofessionals eruit. Deze staan ook vermeld in de
factsheet.
– KNMG-richtlijn Omgaan met medische gegevens (KNMG, 2021)
In deze richtlijn wordt beschreven op welke wijze artsen, met inachtneming van hun beroepsgeheim, medische gegevens mogen verzamelen,
opslaan, uitwisselen of anderszins mogen gebruiken. De richtlijn beschrijft
de hoofdregels en uitzonderingen met betrekking tot het omgaan met
medische gegevens. De richtlijn is in 2020 in zijn geheel herzien en de
vernieuwde versie is in 2021 gepubliceerd.
– Handreiking beroepsgeheim en politie/justitie (KNMG, 2012)
Dit is een praktisch hulpmiddel om in concrete situaties houvast te bieden
aan het toepassen van bestaande normen, vastgelegd in wet- en
regelgeving en in jurisprudentie, ook op het gebied van het medisch
beroepsgeheim in relatie tot de gemeente, politie en justitie. De KNMG
streeft ernaar om deze handreiking dit jaar te actualiseren.
– (Gewelds)incidenten bij behandelsituaties: Handreiking tot samenwerking tussen GGZ en Politie (de Nederlandse ggz en Politie, 2019)6
Deze handreiking bevat onder meer afspraken tussen de politie en ggz
over informatiedeling en de inzet van politie in noodsituaties of bij een
vermoeden van een strafbaar feit in ggz-instellingen en ambulante
behandelsituaties.
– Handreiking Beroepsgeheim: 6 stappen voor zorgvuldig handelen (de
Nederlandse ggz, 2012)
Dit is een praktische handreiking waarin zes stappen worden beschreven,
waarmee de zorgprofessional zorgvuldig handelt bij het delen van
gegevens. Deze stappen zijn: signaleren, risico inschatten, collegiale
toetsing, beslissen, documenteren en evalueren. Deze handreiking wordt
binnenkort geactualiseerd.

4

Kamerstuk 34 300 XVI, nr. 161.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Deze handreiking is aan uw Kamer aangeboden als bijlage bij Kamerstukken 29 628 en 25 424,
nr. 932.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 586

3

Gegevensuitwisseling Ketenveldnorm
Op 2 oktober 2020 is de «Handreiking gegevensdeling en privacy bij het
toepassen van de Ketenveldnorm levensloopfunctie en beveiligde
intensieve zorg»7 gepubliceerd. Deze handreiking geeft de betrokken
partijen onder meer handvatten omtrent de gegevensdeling bij de
uitvoering van de ketenveldnorm voor zorg verleend in zowel het vrijwillig
als het gedwongen kader. De ketenveldnorm is ontwikkeld in het kader
van het programma Continuïteit van zorg en heeft als doel om de keten
van zorg, ondersteuning en veiligheid zoveel als mogelijk sluitend te
organiseren. Over de voortgang van de ketenveldnorm is uw Kamer bij
brief van 6 juli 2021 geïnformeerd.
Gegevensuitwisseling in zorg- en veiligheidshuizen
In de zorg- en veiligheidshuizen is informatiedeling tussen het zorg- en
veiligheidsdomein een belangrijk onderdeel van het werkproces voor de
behandeling van complexe casuïstiek. Om de samenwerkingsverbanden
te ondersteunen is het handvat «Gegevensuitwisseling bij samenwerking
rond casuïstiek in het zorg- en veiligheidsdomein»8 opgesteld, dat in juli
2020 is geactualiseerd. Het handvat is van toepassing op verschillende
samenwerkingsverbanden in het zorg- en veiligheidsdomein, waaronder
het sociaal domein, zoals samenwerkingsverbanden tussen het Openbaar
Ministerie, politie, gemeenten, zorgpartijen en andere betrokken
maatschappelijke organisaties. Bovendien is het op 17 december 2020
door uw Kamer aangenomen Wetsvoorstel gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden9 aanhangig bij de Eerste Kamer. Dit
wetsvoorstel beoogt de juridische basis te versterken voor de verwerking
van persoonsgegevens door, onder andere, zorg- en veiligheidshuizen.
Gegevensuitwisseling Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
In het kader van de Wvggz worden bijzondere persoonsgegevens
uitgewisseld bij de procedures voor het opleggen en uitvoeren van de
crisismaatregel en zorgmachtiging. De Wvggz biedt de wettelijke
grondslagen voor gegevensverwerking. De betrokken ketenpartijen10
hebben onder coördinatie van het Ketenprogramma implementatie
Wvggz verschillende handreikingen opgesteld, die thans gepubliceerd zijn
op wvggz-kct.nl11. De ketenpartijen werken nog aan enkele handreikingen,
zoals een handreiking voor het aanvragen van een zorgmachtiging voor
een betrokkene die in detentie zit. Nieuwe handreikingen worden ook op
voornoemde website gepubliceerd.
Gegevensuitwisseling Wet forensische zorg
Binnen het Programma forensische zorg wordt gewerkt aan de ervaren
knelpunten rondom gegevensdeling binnen de forensische zorg. In zijn
brief van 3 december 202012 heeft de Minister voor Rechtsbescherming
uw Kamer geïnformeerd over de handreiking informatie-uitwisseling
7

https://www.continuiteitvanzorg.nl/publicaties-ketenveldnorm-/
https://www.veiligheidshuizen.nl/informatie-uitwisselen-in-veiligheidshuizen
9
Kamerstuk 35 447, A.
10
De Nederlandse ggz, de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP), de Stichting
patiëntenvertrouwenspersoon (Stichting PVP), de Landelijke Stichting Familievertrouwenspersonen (LSFVP), MIND, de Nederlandse orde van advocaten (NOvA), het Openbaar Ministerie
(OM), de politie, de Rechtspraak, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd, en de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid,
Welzijn en Sport.
11
https://wvggz-kct.nl/ketenproducten/handreikingen-wvggz
12
Kamerstukken 33 628 en 29 452, nr. 78.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 586

4

forensische zorg, waarin gestructureerd is vastgelegd welke informatie
door wie gedeeld moet of mag worden. Deze handreiking is dit voorjaar
getest door enkele zorgaanbieders en zal na de zomer online worden
gepubliceerd.
Handelingskader gegevensdeling tussen woon-, zorg- en veiligheidsdomein
De inhoud van het «Handelingskader samenwerken en gegevensdeling
tussen woon-, zorg- en veiligheidsdomein in het kader van de aanpak
personen met verward gedrag» is op 23 juni 2021 door de bestuurders
van de VNG, VGN, de Nederlandse ggz, GGD GHOR, Aedes en Politie
vastgesteld. Dit handelingskader is het resultaat van gesprekken tussen
partijen uit het woon-, zorg- en veiligheidsdomein over gegevensdeling,
waarmee ik opvolging geef aan mijn toezegging uw Kamer hierover te
informeren. Woningcorporaties ontvangen vaak in een vroeg stadium
signalen over zorgwekkende situaties of overlast, die erop duiden dat de
huurder (extra) zorg en ondersteuning nodig heeft. Ook in de zorgverlening en in het vinden van een passende woning kan de corporatie een
belangrijke rol spelen. Door goed samen te werken en zo nodig (noodzakelijke) gegevens uit te wisselen, kunnen deze signalen beter geduid en
sneller opgepakt worden en kan passende hulp geboden worden. Het
handelingskader maakt inzichtelijk wat er binnen de huidige wetgeving
mogelijk is wat betreft samenwerking en gegevensdeling tussen professionals in het woon-, zorg- en veiligheidsdomein. Daarnaast onderzoekt het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, met de nodige
zorgvuldigheid en in overleg met Aedes en andere betrokken partijen, of
in dit kader aanpassing van bestaande wet- en regelgeving wenselijk is.
Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein
Om belemmeringen in de juridische kaders voor gegevensverwerking bij
een integrale aanpak en samenwerking van meervoudige problematiek
weg te nemen, werkt de regering aan aanpassing van de betreffende weten regelgeving. Hierover is uw Kamer bij brief van 27 september 201913
geïnformeerd. De ministerraad heeft op 2 juli jl. ingestemd met de
voordracht van dit wetsvoorstel voor de adviesaanvraag bij de Raad van
State.
Toepassing van de risicotaxatie in de ggz
In eerdergenoemd debat van 12 december 2019 heb ik toegezegd te
bekijken op welke onderdelen risicotaxatie vanuit professioneel oordeel
kan worden versterkt. Op 17 februari 2020 is de «Handreiking implementatie Ketenveldnorm levensloopfunctie en beveiligde intensieve zorg»14
gereedgekomen om de implementatie van de ketenveldnorm in heel
Nederland te faciliteren. Hierin is voorgeschreven om de Forensische
Ambulante Risico Evaluatie (FARE) als risicotaxatie-instrument te
gebruiken. Deze vorm van risicotaxatie is zeer passend bij de groep
mensen die is geïncludeerd voor de levensloopfunctie van de
Ketenveldnorm.

13
14

Kamerstukken 34 477 en 32 761, nr. 66.
https://www.continuiteitvanzorg.nl/publicaties-ketenveldnorm-/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 586

5

Inventarisatie naar gebruik veilige mail in de Wvggz-keten
Tot slot wil ik van de gelegenheid gebruik maken om uw Kamer mede
namens de Minister voor Rechtsbescherming te informeren over een
eerste inventarisatie naar het gebruik van veilige mail in de keten van de
Wvggz.
In het kader van de Wvggz worden bijzondere persoonsgegevens
uitgewisseld bij de procedures voor het opleggen en uitvoeren van de
crisismaatregel en zorgmachtiging. Ketenpartijen15 hebben voorafgaand
aan de inwerkingtreding van de Wvggz met elkaar afgesproken dat zij
gebruik maken van veilige mail, behalve voor die uitwisselingen waar er
al een systeemkoppeling of portaal aanwezig is. Dat is bijvoorbeeld het
geval tussen het Openbaar Ministerie en de politie en het Openbaar
Ministerie en de Rechtspraak, en het portaal waar gemeenten gebruik van
maken. Het Ketenprogramma Implementatie Wvggz heeft een eerste
inventarisatie gedaan naar de stand van zaken van de implementatie van
veilige mail onder de betrokken ketenpartners. Uit deze eerste inventarisatie volgt dat veilige mail niet bij alle ggz-instellingen, gemeenten en
rechtbanken goed geïmplementeerd lijkt, waardoor mogelijk informatiebeveiligingsrisico’s spelen en onnodige administratieve lasten gepaard
gaan met het gebruik van veilige mail.
Ketenpartijen nemen de signalen die voortkomen uit deze inventarisatie
zeer serieus en zijn zich er van bewust dat de informatie-uitwisseling in de
Wvggz-keten veilig moet plaatsvinden. De ketenpartijen vinden het naar
aanleiding van de inventarisatie belangrijk om een beter beeld te krijgen
van de mogelijke beveiligingsrisico’s en de implementatie van veilige
mail. De Nederlandse ggz, de VNG en de Rechtspraak zullen daarom een
gerichte uitvraag bij hun respectievelijke achterban uitvoeren om hier in
de zomer zicht op te krijgen. Daarnaast zullen zij hun achterban oproepen
om snel actie te ondernemen, als blijkt dat verbetering nodig is. Het is de
verantwoordelijkheid van de betreffende organisaties zelf (ggz-instellingen, gemeenten en rechtbanken) om maatregelen te treffen en
informatie uit te wisselen conform de geldende wet- en regelgeving. In
aanvulling hierop verzoek ik de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd om
in het kader van haar toezicht na de zomer een onderzoek te doen naar
informatiebeveiliging in de keten van de Wvggz, met de focus op veilige
mail.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

15

Zie voetnoot 9 voor een opsomming van de ketenpartijen van de Wvggz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 586

6