Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

643
Vragen van het lid Kops (PVV) aan de Ministers van Economische Zaken en
Klimaat en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht dat
het verduurzamen van woningen niet rendabel is (ingezonden 24 augustus
2020).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Economische Zaken en
Klimaat (ontvangen 2 november 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2020–2021, nr. 5.
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving
(PBL), waaruit blijkt dat het verduurzamen van woningen «voor vrijwel
niemand rendabel is»?1 Wat is uw reactie hierop?
Antwoord 1
PBL heeft onderzocht of woonlastenneutraliteit op dit moment haalbaar is
voor 20 verschillende types huishoudens in tussenwoningen van 110 m2 na
het in een keer nemen van een geheel aan maatregelen van EUR 35.000 op
basis van een luchtwarmtepomp met zonnepanelen, met als doel deze
woningen aardgasvrij en energieneutraal te maken. De conclusie is dat dit in
veel gevallen niet het geval is. Daarbij houdt het onderzoek slechts deels
rekening met de maatregelen die het kabinet heeft genomen om de betaalbaarheid van de energietransitie te versterken, zoals subsidies, kostenreductie
en de schuif in de energiebelasting.
Het onderzoek biedt dus een beperkt en partieel beeld ten aanzien van de
betaalbaarheid van de energietransitie. Het PBL heeft eerder, bij de doorrekening van het ontwerp-Klimaatakkoord, berekend dat met de huidige maatregelen ruim een miljoen woningen woonlastenneutraal verduurzaamd kunnen
worden. Deze berekeningen zijn gebaseerd op gemiddelde huishoudens in
gemiddelde woningen. Maar uiteraard is geen enkel huishouden gemiddeld
en bestaat er geen gemiddelde woning. Dit betekent dat het beeld gedifferentieerd is. Er nu al een groep woningen is die woonlastenneutraal verduurzaamd kunnen worden, maar ook een groep waarvoor dit nog niet kan.

1

ah-tk-20202021-643
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

«Verduurzamen eigen woning financieel onaantrekkelijk», PBL, 24-8-2020: https://www.pbl.nl/
nieuws/2020/verduurzamen-eigen-woning-financieel-onaantrekkelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Om een vollediger beeld te hebben van de haalbaarheid en betaalbaarheid
van de energietransitie voor de huishoudens, vind ik het van belang om ook
te kijken naar verschillende woningtypen, warmtealternatieven en verduurzamingsmaatregelen en -strategieën. Daarom wordt samen met EZK en de VNG
door PBL en TNO momenteel onderzoek naar eindgebruikerskosten uitgevoerd (Kamerstuk 31 239, nr. 316). Daarin wordt expliciet gekeken naar de
spreiding van woonlastenneutraliteit tussen woningen en warmteopties door
de tijd. Deze informatie zal gemeenten helpen om keuzes te maken binnen de
transitievisies warmte om woningen aardgasvrij te maken. Ik verwacht de
eerste resultaten hiervan begin 2021 met de Kamer te kunnen delen.
Andere relevante trajecten die ik hierbij zal betrekken zijn het onderzoek naar
de kosten en besparingen in het kader van Standaard en Streefwaarden en
het onderzoek van het EIB naar de businesscases in proeftuinen.
Vraag 2
Kunt u zich herinneren hoe vaak u hebt beloofd dat het verduurzamen van
woningen goed zou zijn voor de portemonnee van huishoudens? Staat u nog
steeds achter deze woorden? Zo ja, hoe valt dit te rijmen met de conclusie
van het PBL «dat niet veel huishoudens hun woning zullen kunnen verduurzamen zonder hun totale woonlasten te verhogen»?
Antwoord 2
Het rapport ondersteunt in mijn ogen het belang van de in het Klimaatakkoord uiteengezette benadering, waarbij door de schuif kostendalingen (via
opschaling via aanbod- en vraagbundeling, digitalisering en innovatie), betere
en goedkopere financieringsmogelijkheden en gerichte financiële ondersteuning betaalbaarheid voor steeds meer huishoudens in zicht komt. Daarmee
bevestigt het rapport ook de noodzaak van de maatregelen die door het
kabinet zijn genomen, waaronder de schuif in de energiebelasting, diverse
subsidieregelingen en afspraken over kostenreductie. Die zijn, in hun
onderlinge samenhang, nodig om betaalbaar en woonlastenneutraal te
kunnen verduurzamen en voor steeds meer situaties en huishoudens binnen
bereik te brengen.
Ik constateer verder dat het nu al treffen van verduurzamingsmaatregelen
verstandig is. Veel van de afzonderlijke maatregelen verdienen zich snel
terug, zoals vloer-, spouwmuur en dakisolatie. Een uitgebreid overzicht is te
vinden via https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/energiezuinig-huis/
isoleren-en-besparen/. Aansluiting op natuurlijke vervangingsmomenten van
installaties en op aankoop- en verbouwmomenten kan de individuele
betaalbaarheid verder versterken. Naast de financiële baten van deze
verduurzamingsmaatregelen, zijn bovendien bredere overwegingen van
belang, zoals groter wooncomfort en een mogelijke waardestijging van de
woning.
Vraag 3 en 4
Deelt u de mening dat een «investering» van maar liefst € 35.000 om een
gemiddelde woning energieneutraal te maken bizar veel geld is? Deelt u de
mening dat het nóg bizarder is dat die kosten zelfs over een periode van 30
jaar niet terug te verdienen zijn, omdat de maandelijks bespaarde energielasten te beperkt zijn? Deelt u dan ook de conclusie dat hier allesbehalve sprake
is van een «investering»?
Kunt u zich herinneren hoe vaak dit door leden van de PVV-sfractie is
voorspeld? Waarom duurt het zo lang voordat bij het PBL en bij u eindelijk
het kwartje valt?
Antwoord 3 en 4
De kosten voor het energieneutraal maken van een woning zijn sterk
afhankelijk van de individuele situatie en of daarbij aangesloten kan worden
bij natuurlijke momenten van vervanging en verbouwing. Het in het
Klimaatakkoord afgesproken doel is overigens om in 2030 in de gebouwde
omgeving 3,4 Mton minder CO2 uit te stoten dan in het referentiescenario.
Energieneutraliteit is geen doel op zichzelf, ook met minder vergaande
maatregelen kan het doel behaald worden. Ik wil benadrukken dat er
verschillende strategieën zijn om gefaseerde en reeds financieel aantrekkelijke
stappen te nemen om energie te besparen. Veel van de afzonderlijke
maatregelen verdienen zich snel terug, zoals vloer-, spouwmuur en dakisola-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

tie. Een uitgebreid overzicht is te vinden via https://www.milieucentraal.nl/
energie-besparen/energiezuinig-huis/isoleren-en-besparen/. Naast de
financiële baten van deze verduurzamingsmaatregelen, kunnen bovendien
bredere overwegingen spelen, zoals groter wooncomfort en een mogelijke
waardestijging van de woning.
Vraag 5
Bent u ervan op de hoogte dat het afschaffen van de Opslag Duurzame
Energie (ODE) en de Stimulering Duurzame Energietransitie (SDE++) wel
direct leidt tot een lagere energierekening zonder dat er tientallen duizenden
euro’s per woning over de verduurzamingsbalk gesmeten worden? Wanneer
gaat u daarvoor zorgen?
Antwoord 5
Het kabinet vindt het van belang dat er geïnvesteerd wordt in duurzame
energie en CO2-reductie. Om deze reden is de SDE++ in het leven geroepen.
Met de Opslag Duurzame Energie wordt geld opgehaald ter dekking van de
kasuitgaven van de SDE++ regeling. Dit systeem zal het kabinet in stand
houden.
Vraag 6 en 7
Deelt u nu eindelijk de conclusie dat het effect van het energieneutraal en/of
aardgasvrij maken van woningen op het klimaat totaal te verwaarlozen is,
terwijl de gevolgen voor de portemonnee rampzalig zijn? Deelt u dan ook de
mening dat het hier eigenlijk niet gaat om klimaatbeleid, maar om wanbeleid
dat huishoudens de energiearmoede in stort?
Bent u ertoe bereid om huishoudens niet langer voor de gek te houden dat
de energietransitie voor iedereen «haalbaar en betaalbaar» zou zijn? Bent u
ertoe bereid het schrappen van de gasaansluitplicht terug te draaien en direct
te stoppen met het obsessieve klimaatneutraal en/of aardgasvrij maken van
woningen?
Antwoord 6 en 7
Het in het Klimaatakkoord afgesproken doel is om in 2030 in de gebouwde
omgeving 3,4 Mton minder CO2 uit te stoten dan in het referentiescenario.
Energieneutraliteit is geen doel op zichzelf, ook met minder vergaand
maatregelen kan het doel behaald worden. Ik wil nogmaals benadrukken dat
er verschillende strategieën zijn om gefaseerde en reeds financieel aantrekkelijke stappen te nemen om energie te besparen. Haalbaarheid en betaalbaarheid voor steeds meer huishoudens staat hierbij voor het kabinet voorop. Het
rapport ondersteunt in mijn ogen het belang van de in het Klimaatakkoord
uiteengezette benadering, waarbij door kostendalingen (via opschaling via
aanbod- en vraagbundeling, digitalisering en innovatie), betere en goedkopere financieringsmogelijkheden en gerichte financiële ondersteuning
betaalbaarheid voor steeds meer huishoudens in zicht komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3