RAPPORT

Grip op
informatie

6 juni 2023 | Werkgroep Informatieafspraken

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ................................................................................................... 2
Samenvatting ................................................................................................... 3
1

Inleiding en aanpak van de werkgroep ....................................................... 9

1.1

Aanleiding en samenstelling van de werkgroep ............................................... 9

1.2

Achtergrond ............................................................................................. 10

1.3

Afbakening en uitgangspunten .................................................................... 13

1.4

Aanpak en leeswijzer ................................................................................. 15

2

Informatiestromen en schets van bestaande afspraken en kaders ........... 17

2.1

Informatiestromen .................................................................................... 17

2.2

Schets van bestaande afspraken en kaders rondom informatievoorziening ....... 19

3

Specifieke aspecten uit de motie............................................................... 22

3.1

Artikel 68 Grondwet en het verstrekken van informatie .................................. 22

3.2

Beroep op belang van de staat .................................................................... 23

3.3

Beantwoording van Kamervragen ................................................................ 26

3.4

Contact tussen Kamerleden en ambtenaren .................................................. 32

4

Naar een betere en effectievere informatievoorziening ............................ 35

pagina 2/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Samenvatting

De werkgroep Informatieafspraken is ingesteld naar aanleiding van de motieLeijten/Arib (Kamerstuk II 2020/21, 35 752, nr. 11, aangenomen op 6 juli 2021), die
het Presidium verzocht een commissie of werkgroep vanuit de Kamer samen te stellen
die mandaat heeft met de regering afspraken te maken over een aantal aspecten
rondom de informatievoorziening door het kabinet aan de Kamer. De werkgroep is met
de uitvoering van de motie aan de slag gegaan tegen de achtergrond van een
voortdurende discussie tussen Kamer en kabinet over de informatievoorziening,
voortvloeiend uit artikel 68 Grondwet. Deze discussie raakte door de
informatievoorziening rondom de kinderopvangtoeslag in een stroomversnelling. Buiten
kijf staat dat een adequate informatievoorziening cruciaal is voor een goede uitoefening
van de parlementaire werkzaamheden.
Voor de uitvoering van haar opdracht heeft de werkgroep een inventarisatie gedaan
onder alle fracties en groepen van de Kamer en onder de ambtelijke Kamerorganisatie
om binnen de reikwijdte van de motie een beeld te krijgen van knelpunten rondom de
informatievoorziening in de praktijk. Ook heeft de werkgroep een data-analyse verricht
naar de aantallen stukken die de Kamer ontvangt van het kabinet en de (tijdige)
beantwoording van schriftelijke vragen. Verder zijn verdiepende gesprekken gevoerd
met diverse departementsambtenaren op verschillende niveaus, waaronder
beleidsmedewerkers, parlementair contactpersonen en secretarissen-generaal. Ook
vond in de afrondende fase in twee gesprekken over een conceptversie van dit rapport
een gedachtewisseling plaats tussen de werkgroep en twee wisselende afvaardigingen
van het kabinet, in aanwezigheid van de secretarissen-generaal van Algemene Zaken
en Binnenlandse Zaken, een raadadviseur en een parlementair contactpersoon.1 De
werkgroep is alle betrokkenen erkentelijk voor hun deelname aan en openheid tijdens
deze gesprekken. Op basis van deze activiteiten heeft de werkgroep verkend op welke
wijze Kamer en kabinet kunnen komen tot een betere en effectievere
informatievoorziening in de praktijk.
Dit rapport schetst in hoofdstuk 2 een beeld van de omvangrijke informatiestromen die
de Tweede Kamer momenteel verwerkt. Zo ontvingen zes commissies in het
vergaderjaar 2021-2022 elk meer dan 1.000 documenten van het kabinet. Bijna alle
Kamerleden zitten als woordvoerder in meer dan één Kamercommissie. Deels is deze
informatiestroom te herleiden tot verzoeken vanuit de Kamer. Die verzoeken zijn op
hun beurt soms een reactie op de eerder aangereikte informatie. Wanneer informatie
onvolledig is of niet voldoet aan de wensen van Kamerleden, kan dat leiden tot nieuwe
informatieverzoeken. Hoofdstuk 2 biedt daarnaast een schets van bestaande afspraken
en kaders rondom de informatievoorziening.

1

Aan de gesprekken namen vanuit kabinetszijde deel de minister-president, de minister van Binnenlandse Zaken, de

minister van Economische Zaken, de minister voor Langdurige Zorg en Sport, de minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening en de staatssecretaris voor Mijnbouw.

pagina 3/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Hoofdstuk 3 gaat in op de specifieke aspecten van de motie en doet daaromtrent
aanbevelingen. Voor een deel zijn de aanbevelingen van de werkgroep
aandachtspunten die gericht zijn op het beter benutten van het huidige
instrumentarium van de Kamer. Andere aanbevelingen zijn meer gericht op een
aanpassing van de huidige werkwijze.
Los van de aanbevelingen rondom specifieke elementen van de motie-Leijten/Arib,
vindt de werkgroep het belangrijk om stil te staan bij de vraag hoe verdere kwesties
over de informatievoorziening geadresseerd en zo veel mogelijk opgelost en
voorkomen kunnen worden. In hoofdstuk 4 zet de werkgroep daarom een aantal
stappen uiteen, aan de hand waarvan kwesties rondom de informatievoorziening in de
praktijk aan de orde kunnen worden gesteld. De werkgroep heeft gedurende haar
werkzaamheden gemerkt dat hier behoefte aan is; zij is geregeld op concrete situaties
of gevallen gewezen die in het kader van de informatievoorziening nader(e) overleg en
standpuntbepaling behoeven. Met de geschetste stappen verwacht de werkgroep bij te
dragen aan een betere en effectievere informatievoorziening in de praktijk.
Hierna volgt een overzicht van alle aandachtspunten en aanbevelingen van de
werkgroep, die in de hoofdstukken 3 en 4 nader toegelicht worden. Vier speerpunten
zijn direct hierna weergegeven.

Vier speerpunten:
1.

Kabinet - Treed bij de introductie van nieuwe stappen rondom de werking en
interpretatie van artikel 68 Grondwet eerst in overleg met de Kamer. Alleen
in nauw overleg tussen Kamer en kabinet kan de informatievoorziening in de
praktijk beter en effectiever functioneren. Via een hoofdlijnenbrief kan het
kabinet (het voornemen tot) nieuwe stappen aankondigen, waarna de Kamer
betekenisvolle invloed moet kunnen hebben.

2.

Kamer - Verklaar de Regeling vertrouwelijke stukken van overeenkomstige
toepassing op een weigering van het kabinet om informatie met de Kamer te
delen. Op die manier kan de Kamer uitdrukkelijk de onderbouwing van een
dergelijke weigering toetsen.

3.

Kabinet - Uit de analyse van de werkgroep blijkt dat momenteel circa zestig
procent van alle schriftelijke vragen niet tijdig beantwoord wordt. Dat is niet
aanvaardbaar. Investeer structureel in een tijdige beantwoording van
Kamervragen, zodanig dat de daarvoor geldende termijnen in beginsel
worden gehaald.

4.

Kabinet - Maak laagdrempelig contact mogelijk tussen
departementsambtenaren en Kamerleden. Zo kan meer inzicht ontstaan in de
context of achtergrond van bijvoorbeeld schriftelijke vragen, moties en
toezeggingen.

Ten aanzien van een weigering om informatie met de Kamer te delen, heeft het kabinet
aangegeven graag een nader gesprek te voeren over een beroep op het belang van de
staat en een mogelijke categorisering van motiveringsgronden waarom informatie niet

pagina 4/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

ter beschikking kan worden gesteld. De werkgroep heeft het kabinet in de gesprekken
laten weten hier positief tegenover te staan.
De werkgroep is desgewenst graag bereid na ongeveer een jaar te bezien in hoeverre
haar aanbevelingen en aandachtspunten hebben bijgedragen aan een verbetering van
de informatievoorziening. De werkgroep biedt aan om over de uitvoering te rapporteren
aan het Presidium.
De werkgroep stelt de Kamer voor om een schriftelijke kabinetsreactie te vragen op dit
rapport. Mede aan de hand van die reactie kan vervolgens een debat tussen Kamer en
kabinet over de informatievoorziening worden gevoerd. Uiteraard vraagt de
implementatie van de tot de Kamer gerichte aanbevelingen de aandacht van de Kamer.

Overzicht aandachtspunten en aanbevelingen
Artikel 68 Grondwet en het verstrekken van informatie
Aanbeveling (gericht op aanpassing werkwijze):


De werkgroep beveelt aan dat Kamercommissies (bijvoorbeeld in het kader
van strategische procedurevergaderingen) strakke werkafspraken met
bewindspersonen maken over het tijdig aanleveren van stukken voorafgaand
aan een debat, bijvoorbeeld drie werkdagen van tevoren, naar voorbeeld van
de commissie voor Binnenlandse Zaken. Indien commissies stukken
desalniettemin niet tijdig voor dit debat ontvangen, kunnen zij ervoor kiezen
dit geplande debat uit te stellen.

Beroep op het belang van de staat
Aanbevelingen (gericht op aanpassing werkwijze):


De werkgroep beveelt aan dat de Kamer gaat vastleggen in welke gevallen
het kabinet weigert om informatie met de Kamer te delen c.q. wanneer het
kabinet een uitdrukkelijk beroep op het belang van de staat doet, zodat de
Kamer consequent haar informatierecht volgend uit artikel 68 Grondwet
bewaakt.



De werkgroep beveelt aan dat de Kamer de Regeling vertrouwelijke
stukken (en dan met name de verplichting voor het kabinet om een
schriftelijke toelichting aan de Kamer te sturen) van
overeenkomstige toepassing verklaart op een weigering van het
kabinet om informatie met de Kamer te delen. Op die manier kan de
Kamer uitdrukkelijk de onderbouwing van een dergelijke weigering
toetsen.

Beantwoording van Kamervragen
Aandachtspunten (gericht op verbetering huidige werkwijze):

pagina 5/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023



De werkgroep roept de Kamer op om de mogelijkheid van het aanmelden van
niet tijdig beantwoorde Kamervragen voor het mondelinge vragenuur te
vermelden op de overzichten van aangemelde mondelinge vragen die
wekelijks onder Kamerleden worden verspreid, zodat deze werkwijze bekend
blijft onder leden en desgewenst door hen kan worden toegepast.



De werkgroep merkt op dat sinds 13 april 2023 door de Kamervoorzitter
nieuwe afspraken zijn gemaakt met het kabinet over het mondelinge
vragenuur,2 waaruit onder meer blijkt dat de besluitvorming over de
aangemelde onderwerpen voor het vragenuur eerder op de dinsdagochtend
zal plaatsvinden. Tijdens een evaluatie kan aandacht worden besteed aan
deze nieuwe werkwijze.

Aanbevelingen (gericht op aanpassing werkwijze):


Uit de analyse van de werkgroep blijkt dat momenteel circa zestig procent
van alle schriftelijke vragen niet tijdig beantwoord wordt. Dat is niet
aanvaardbaar en zeer problematisch. De werkgroep wil dat het kabinet
structureel investeert in een tijdige beantwoording van Kamervragen,
zodanig dat de daarvoor geldende termijnen in beginsel worden
gehaald.



De werkgroep wil dat het kabinet per geval inzicht geeft in de redenen voor
een langere beantwoordingstermijn van schriftelijke vragen in plaats van het
toezenden van een standaard uitstelbericht.



De werkgroep geeft de Kamer in overweging om de overzichten van niet
tijdig beantwoorde Kamervragen per ministerie, het percentage niet tijdig
beantwoorde vragen per ministerie en het totale percentage van niet tijdig
beantwoorde vragen periodiek opnieuw te laten samenstellen. Deze
overzichten kunnen desgewenst worden geagendeerd voor (strategische)
procedurevergaderingen van Kamercommissies en aanleiding zijn voor een
gesprek met de bewindspersoon of bewindspersonen na een strategische
procedurevergadering.



De werkgroep beveelt aan dat Kamercommissies desgewenst in debat treden
met de betreffende bewindspersoon over de niet tijdige beantwoording van
Kamervragen en toezeggingen afdwingen over het verbeteren van een tijdige
beantwoording.



Indien er geen verbetering optreedt met betrekking tot een tijdige
beantwoording van Kamervragen, geeft de werkgroep de Kamer in
overweging om te experimenteren met een langer of extra mondeling
vragenuur voor niet tijdig beantwoorde Kamervragen.

Contact tussen Kamerleden en ambtenaren
Aandachtspunt (gericht op verbetering huidige werkwijze):

2

Zie: https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter.

pagina 6/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023



De werkgroep roept de Kamer op om aan de rol van parlementaire
contactpersonen meer bekendheid te geven en meer te laten aansluiten bij
de behoeften van de Kamer.

Aanbeveling (gericht op aanpassing werkwijze):


De werkgroep wil dat departementsambtenaren op eigen initiatief
contact kunnen opnemen met Kamerleden, indien zij daartoe
aanleiding zien in verband met de beantwoording van schriftelijke
vragen of naar aanleiding van moties of toezeggingen, en wil dat het
kabinet de Aanwijzingen inzake externe contacten van
rijksambtenaren overeenkomstig wijzigt.

Naar een betere en effectievere informatievoorziening in de praktijk
Aandachtspunten (gericht op verbetering huidige werkwijze):


De werkgroep merkt op dat het kabinet recent een aantal nieuwe stappen
heeft gezet rondom de informatievoorziening, zoals het toesturen van
beslisnota’s en de introductie van parlementaire contactpersonen. Dit soort
stappen moet aansluiten bij de wensen en werkwijze van de Kamer. De
nieuwe initiatieven zijn echter grotendeels eenzijdig in gang gezet, zonder
voorafgaand overleg met de Kamer over de precieze informatiebehoefte. Het
is daarom de vraag of deze nieuwe instrumenten in voldoende mate
aansluiten bij de behoefte van leden. De werkgroep dringt er bij het
kabinet op aan om voortaan eerst in overleg met de Kamer te treden,
voorafgaand aan de introductie van nieuwe stappen rondom de
werking en de interpretatie van artikel 68 Grondwet. Alleen in nauw
overleg tussen Kamer en kabinet kan de informatievoorziening in de praktijk
beter en effectiever functioneren. Via een hoofdlijnenbrief kan het kabinet
(het voornemen tot) nieuwe stappen aankondigen, waarna de Kamer
betekenisvolle invloed moet kunnen hebben.



De werkgroep roept Kamercommissies op om naar aanleiding van
strategische procedurevergaderingen vaker te besluiten tot een gesprek met
de bewindspersoon over de informatievoorziening. Dergelijke gesprekken
kunnen bijdragen aan een ontspannen verhouding tussen Kamer en kabinet.

Aanbevelingen (gericht op aanpassing werkwijze):


De werkgroep beveelt aan dat de informatievoorziening een vast agendapunt
wordt bij reguliere en strategische procedurevergaderingen van
Kamercommissies.



De werkgroep geeft Kamercommissies in overweging om (periodiek) een
commissiedebat te voeren over de informatievoorziening door het kabinet,
indien informeel overleg naar het oordeel van de commissies niet tot
voldoende resultaat heeft geleid.



De werkgroep beveelt aan dat tijdens het Voorzittercommissievoorzittersoverleg wordt bezien of er knelpunten zijn rondom de

pagina 7/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

informatievoorziening die breder worden ervaren of juist best practices
kunnen worden uitgewisseld die nuttig zijn voor andere commissies.


De werkgroep beveelt aan dat knelpunten die breder worden ervaren of van
belang zijn voor de Kamer als geheel, aan de orde worden gesteld in overleg
tussen de Kamervoorzitter en de minister-president.

pagina 8/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

1

Inleiding en aanpak van de werkgroep

1.1 Aanleiding en samenstelling van de werkgroep
Naar aanleiding van de behandeling van de Raming 2022 nam de Kamer op 6 juli 2021
de (gewijzigde) motie-Leijten/Arib aan.3 Deze motie luidt:

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering aangeeft samen met de Kamer te willen zorgen voor
de uitvoering van de voornemens naar aanleiding van Ongekend onrecht (35 510, nr.
4);
verzoekt het presidium, een commissie of werkgroep vanuit de Kamer samen te
stellen die mandaat heeft met de regering afspraken te maken op:
–

de omgang met artikel 68 en het verstrekken van informatie;

–

de omgang met het beroep op «belang van de Staat» om stukken niet te
verstrekken;

–

de omgang met burgersignalen die duiden op problemen in wetten of
uitvoering;

–

de omgang met de beantwoording van Kamervragen – verschillen tussen
ministeries, en inhoudelijk ten aanzien van Kamerleden van de oppositie en
de coalitie,

–

de omgang met contact tussen Kamerleden en ambtenaren onder de
ministeriële verantwoordelijkheid,

en gaat over tot de orde van de dag.
Leijten
Arib

Het Presidium stelde naar aanleiding hiervan de werkgroep Informatieafspraken in,
bestaande uit de leden Inge van Dijk (CDA, voorzitter), Kamminga (VVD), Sneller
(D66), Leijten (SP), Maatoug (GroenLinks) en Koekkoek (Volt).4 De werkgroep werd
ondersteund door een ambtelijke staf.5

3

Kamerstuk II 2020/21, 35 752, nr. 11.

4

Tot 4 november 2022 maakte ook het lid Arib (PvdA) deel uit van de werkgroep.

5

De staf bestond uit A.E.A.J. Hessing-Puts (griffier, tot november 2022), T.N.J. de Lange (griffier, vanaf januari 2023),

S.F.F. Meijer (adjunct-griffier), H.S. van der Kroon (kenniscoördinator) en S.P. Poppelaars (kenniscoördinator, vanaf
januari 2023). Voor de data-analyse heeft J.S. Deuzeman (data-analist) ondersteuning verleend. M.J. van der Leeden
(diensthoofd) trad op als adviseur van de staf.

pagina 9/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

1.2 Achtergrond
Bovenstaande motie werd ingediend tijdens het wetgevingsoverleg over de Raming
2022, dat op 21 juni 2021 plaatsvond. De motie richt zich op de informatievoorziening
vanuit het kabinet aan de Kamer. Die informatievoorziening, voortvloeiend uit artikel
68 Grondwet, is voortdurend onderwerp van discussie tussen het kabinet en de Kamer.
Deze discussie raakte door de informatievoorziening rondom de kinderopvangtoeslag in
een stroomversnelling. Deze paragraaf schetst enkele relevante, recente
ontwikkelingen rondom deze discussie over de informatievoorziening, die de
achtergrond vormen voor de werkgroep Informatieafspraken.
Voorop staat dat een adequate informatievoorziening vanuit het kabinet aan de Kamer
noodzakelijk is voor een goed verloop van het democratische proces en de uitvoering
van parlementaire werkzaamheden. Het verschaffen van informatie is geen doel op
zich, maar een middel om inzicht te krijgen in de stand van zaken omtrent wetgeving,
beleid en uitvoering. Alleen zo kunnen alle betrokkene partijen, ieder vanuit de eigen
rol en invalshoek, op een goede manier het algemeen belang dienen. Een verbeterde
informatievoorziening kan daarbij zowel vanuit de Kamer als vanuit de departementen
veel werk besparen. Wanneer informatie op heldere wijze inzicht biedt in een specifiek
dossier, dan zal de inzet van parlementaire instrumenten als het stellen van
mondelinge of schriftelijke vragen immers minder snel nodig blijken. Een adequate
informatievoorziening is daarmee onmisbaar in het samenspel tussen Kamer en
kabinet.
Tijdens het wetgevingsoverleg waarbij bovenstaande motie werd ingediend, kwam
meermaals het rapport Ongekend onrecht van de parlementaire
ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag ter sprake. De ondervragingscommissie
constateerde onder meer dat de informatievoorziening vanuit de Rijksoverheid
onvoldoende is en dat de Kamer bij herhaling is geconfronteerd met ontijdige,
onvolledige en onjuiste informatie.6 In de kabinetsreactie op het rapport van de
ondervragingscommissie koos het kabinet naar eigen zeggen ‘radicaal voor ruime
informatievoorziening aan de Kamer’.7 Het kabinet kondigde onder meer aan om
onderliggende departementale nota’s openbaar te maken die bewindspersonen hebben
gebruikt voor de besluitvorming (de zogenoemde ‘beslisnota’s’).8 Het kabinet gaf aan
meer openheid te willen geven over de afwegingen die ten grondslag liggen aan beleid
en met de Kamer daarover in gesprek te willen.9 Bij de indiening van bovenstaande
motie werd de vraag gesteld in hoeverre deze voornemens aansluiten bij de behoeften
van Kamerleden. Tijdens het debat werd benadrukt dat het de vraag is in hoeverre
deze reactie van het kabinet het antwoord moet zijn op het rapport van de

6

Kamerstuk II 2020/21, 35 510, nr. 2, p. 8.

7

Kamerstuk II 2020/21, 35 510, nr. 4, p. 16.

8

Kamerstuk II 2020/21, 35 510, nr. 4, p. 16. Zie ook: Bijlage bij Kamerstuk II 2020/21, 28 362, nr. 56.

9

Kamerstuk II 2020/21, 35 510, nr. 4, p. 18.

pagina 10/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Met het openbaar maken
van onderliggende ambtelijke nota’s bij het versturen van brieven naar de Kamer is
vanaf juli 2021 een start gemaakt.10 In juni 2022 stuurde het kabinet een evaluatie van
de nieuwe werkwijze naar de Kamer, waarover de Kamercommissie voor Binnenlandse
Zaken nog een debat zal voeren.11
Deze ontwikkelingen rondom de informatievoorziening speelden zich af tegen de
achtergrond van een drietal kabinetsbrieven uit respectievelijk 2002, 2016 en 2019
over de inlichtingenplicht op grond van artikel 68 Grondwet.12 Naar aanleiding van
discussie over de laatste brief uit 2019 nam de Kamer in februari 2020 een aantal
moties aan die de invulling van het inlichtingenrecht door de Kamer markeren.13
Kort daarna, in juni 2020, verscheen het op eigen initiatief uitgebrachte advies van de
Afdeling advisering van de Raad van State over de ministeriële verantwoordelijkheid.14
De Raad van State besteedde in dat advies ook aandacht aan de informatievoorziening
aan de Kamer en waarschuwde dat door discussies over de precieze reikwijdte van
artikel 68 Grondwet de relatie tussen de Kamer en het kabinet gejuridiseerd raakt
zonder dat echte oplossingen dichterbij worden gebracht.15
In reactie op het advies van de Raad van State over ministeriële verantwoordelijkheid
gaf het kabinet, mede naar aanleiding van de hiervoor genoemde moties van februari
2020, onder meer aan gerichte verzoeken om specifieke documenten voortaan te
honoreren op eenzelfde wijze als wanneer deze stukken onder de Wet openbaarheid
van bestuur (inmiddels vervangen door de Wet open overheid) zouden zijn verstrekt.16
In het notaoverleg dat daarop volgde, bevestigde de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties dat dergelijke verzoeken ook worden gehonoreerd als deze van
een individueel lid afkomstig zijn.17
Ook de Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties heeft aandacht besteed aan de
informatiepositie van de Kamer.18 Zij constateerde onder meer dat de Kamer niet altijd
goed wordt geïnformeerd over bijvoorbeeld problemen in de uitvoering, mede door
terughoudendheid op departementen met als doel de bewindspersoon te beschermen,

10

Er werd gestart met beslisnota’s over wetgeving en beleidsvorming. Zie voor de uitbreiding naar andere categorieën

kabinetsbrieven: Kamerstuk II 2021/22, 28 362, nr. 59.
11

Kamerstuk II 2021/22, 28 362, nr. 59. Dit commissiedebat wordt niet eerder ingepland dan na afronding van de

werkzaamheden van deze werkgroep.
12

Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 2; Kamerstuk II 2015/16, 28 362, nr. 8; Kamerstuk II 2019/20, 28 362, nr. 23.

13

Kamerstuk II 2019/20, 28 362, nr. 25 en nr. 26. Deze moties-Omtzigt c.s. verzoeken de regering te bevestigen dat

een individueel Kamerlid het recht heeft op specifieke documenten. Ze verzoeken ook om stukken bedoeld voor intern
beraad te verstrekken, ontdaan van persoonlijke beleidsopvattingen.
14

Bijlage bij Kamerstuk II 2019/20, 35 300, nr. 78.

15

Bijlage bij Kamerstuk II 2019/20, 35 300, nr. 78, p. 51.

16

Kamerstuk II 2020/21, 35 570, nr. 47, p. 11.

17

Kamerstuk II 2020/21, 35 570, nr. 65, p. 50.

18

Kamerstuk II 2020/21, 35 387, nr. 2.

pagina 11/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

en dat de informatiehuishouding van departementen tekortkomingen laat zien.19 Het
rapport van de Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties gaat ook uitvoerig in op het
contact tussen Kamerleden en medewerkers van uitvoeringsorganisaties. Het rapport
besteedt daarbij aandacht aan de recente herziening van de Aanwijzingen voor de
externe contacten van rijksambtenaren van december 2020.20 Het rapport schetst hoe
de Aanwijzingen voor de herziening in de praktijk als te knellend werden ervaren. Met
de herziening zouden departementen, uitvoeringsorganisaties en de Kamer minder
krampachtig met deze aanwijzingen moeten omgaan. Zie over de omgang met contact
tussen Kamerleden en ambtenaren onder de ministeriële verantwoordelijkheid verder
paragraaf 3.4.
Daarnaast is relevant dat recent de interne regeling omtrent vertrouwelijke stukken
naar aanleiding van diverse moties is aangepast.21 De wijziging beoogt dat
Kamercommissies de motivering van het kabinet voor de vertrouwelijkheid van een
stuk uitdrukkelijk bespreken tijdens een procedurevergadering. Zo kan de Kamer meer
zicht en grip krijgen op de naleving van het motiveringsvereiste.
Verder is het rapport van de werkgroep Versterking functies Tweede Kamer van belang,
dat zich richtte op versterking van de wetgevende, controlerende en
vertegenwoordigende functies van de Kamer en verscheen in december 2021.22 Een
hoofdstuk van het rapport is gewijd aan de informatievoorziening aan de Kamer.23 De
werkgroep deed een aantal aanbevelingen en verwees voor de afbakening van taken
naar de werkgroep die naar aanleiding van bovenstaande motie-Leijten/Arib zou
worden ingesteld. Het rapport gaat onder meer in op de eerste ervaringen van de
Kamer met het toesturen van de beslisnota’s en op contacten tussen Kamer en
ambtenaren. In november 2022 verscheen een tussentijdse monitor van de werkgroep
Versterking functies Tweede Kamer, naar aanleiding van de stappen die de Kamer en
de verschillende Kamercommissies hebben gezet ter uitvoering van de praktische
werkagenda die de werkgroep voorstelde.24
Tot slot heeft ook de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen
gewezen op het belang van een goede informatievoorziening in haar rapport van
februari 2023.25 De enquêtecommissie pleit ervoor dat Kamerbreed over de
informatieplicht wordt gesproken. Een gezamenlijk debat over de omgang met artikel
68 Grondwet kan bijdragen aan een duidelijkere en eenduidigere informatievoorziening
aan de Kamer, aldus de commissie. De commissie merkt op dat de werkgroep
Informatieafspraken daarvoor een goed startpunt kan bieden.
19

Terug te vinden in Eindrapport Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties (2021), paragraaf 4.5 (‘Tweede Kamer niet

optimaal geïnformeerd over problemen in de uitvoering’), 6.4.1 (‘Informatievoorziening aan de Tweede Kamer is
onvolledig’) en 6.4.2 (‘Informatiehuishouding van departementen is niet op orde’).
20

Stcrt. 2020, 68088.

21

Zie Kamerstukken 35 849.

22

Kamerstuk II 2021/22, 35 992, nr. 1.

23

Zie hoofdstuk 5, Kamerstuk II 2021/22, 35 992, nr. 1.

24

Kamerstuk II 2022/23, 35 992, nr. 19.

25

Kamerstuk II 2022/23, 35 561, nr. 6, p. 79.

pagina 12/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Tegen deze achtergrond is de werkgroep Informatieafspraken aan de slag gegaan met
de uitvoering van de motie-Leijten/Arib.

1.3 Afbakening en uitgangspunten
De werkgroep heeft zich bij de afbakening van haar taakopdracht uiteraard ten eerste
gericht op het dictum van bovenstaande motie-Leijten/Arib en de specifieke punten die
daarin zijn vermeld. Daarnaast heeft zij zich laten leiden door een aantal
uitgangspunten.
Ten eerste ligt de focus van de werkgroep op basis van bovenstaande motie op de
informatieverstrekking vanuit het kabinet aan de Kamer. Het verstrekken van
informatie wordt daarbij ruim opgevat en omvat zowel de passieve als actieve
inlichtingenplicht. Soms doen Kamerleden of Kamercommissies een (expliciet) verzoek
om informatie, bijvoorbeeld bij de regeling van werkzaamheden of tijdens een
procedurevergadering. Het gaat dan om de passieve inlichtingenplicht van artikel 68
Grondwet. Anderzijds rust op het kabinet een actieve inlichtingenplicht om informatie
die voor de Kamer relevant is voor het uitoefenen van haar controlerende en
wetgevende taken uit eigen beweging met de Kamer te delen. Bij moties en de vraag
om toezeggingen kan sprake zijn van een informatieverzoek, bijvoorbeeld om de
Kamer op de hoogte te houden van de ontwikkelingen rondom een bepaald onderwerp.
Ten tweede richt de werkgroep zich op de praktische toepassing van de
informatievoorziening. De focus van de werkgroep ligt op een betere en effectievere
werking van de informatievoorziening in de praktijk.26 Zonder afbreuk te willen doen
aan het centrale belang van artikel 68 Grondwet voor de informatievoorziening vanuit
het kabinet aan de Kamer, heeft de werkgroep daarom bij haar taakafbakening niet op
een interpretatie van de precieze reikwijdte van artikel 68 Grondwet gefocust. Het
rapport van de werkgroep bevat om deze reden geen uitvoerige beschouwing over dit
artikel. Daarvoor verwijst de werkgroep naar staatsrechtelijke handboeken, de
discussies die in de Kamer over artikel 68 Grondwet zijn gevoerd en de drie hiervoor
genoemde kabinetsbrieven over dit artikel.27
Ten derde is van belang om te benoemen dat de motie-Leijten/Arib spreekt over ‘een
werkgroep […] die mandaat heeft met de regering afspraken te maken’. Werkafspraken
over de informatievoorziening, bijvoorbeeld rondom termijnen, kunnen aan alle
betrokkenen meer duidelijkheid bieden over de verwachtingen en praktische
mogelijkheden. De werkgroep constateert dat er in de dagelijkse praktijk verschillende
26

Zie ook het ongevraagde advies van de Afdeling advisering van de Raad van State over de ministeriële

verantwoordelijkheid uit juni 2020 (bijlage bij Kamerstuk II 2019/20, 35 300, nr. 78).
27

Zie onder meer: C.A.J.M. Kortmann, Constitutioneel recht, Deventer: Wolters Kluwer 2021; Van der Pot, Handboek van

het Nederlandse staatsrecht, Deventer: Kluwer 2014; P.P.T. Bovend’Eert & H.R.B.M. Kummeling, Het Nederlandse
parlement, Deventer: Wolters Kluwer 2017; A.D. Belinfante & J.L. de Reede, Beginselen van het Nederlandse
staatsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2020.

pagina 13/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

en uiteenlopende afspraken van toepassing zijn op delen of aspecten van het
informatieverkeer tussen Kamer en kabinet. Er zijn afspraken die voor de gehele Kamer
gelden en specifieke afspraken die Kamercommissies met een bewindspersoon hebben
gemaakt. Bovendien zijn er op schrift gestelde afspraken en meer informele gewoonten
en procedures, die per commissie kunnen verschillen. Paragraaf 2.2 geeft een schets
van bestaande afspraken en kaders rondom de informatievoorziening.
Gelet op die bestaande afspraken heeft de werkgroep haar werkzaamheden verricht
vanuit de hypothese dat de voortdurende discussie over de informatievoorziening en
knelpunten daarbij meer te maken heeft met de vertaalslag van afspraken naar de
praktijk en de inpassing daarvan in de organisatie, werkwijze en uitvoering, dan met
een tekort aan afspraken. Zoals gezegd ligt de focus van de werkgroep op een betere
en effectievere werking van de informatievoorziening in de praktijk. Om die reden is
niet ingezet op een specifiek aanvullend afsprakenkader of informatieprotocol.28 Er zijn
derhalve geen concrete werkafspraken gemaakt met het kabinet. Wel zijn verdiepende
gesprekken gevoerd met diverse departementsambtenaren op verschillende niveaus,
waaronder beleidsmedewerkers, parlementair contactpersonen en secretarissengeneraal. Ook vonden twee gesprekken plaats met wisselende afvaardigingen van het
kabinet. Dit heeft de werkgroep geholpen om, naast een beeld van de ervaren
knelpunten vanuit de zijde van de Kamer, ook zicht te krijgen op eventuele knelpunten
die vanuit de zijde van de departementen met betrekking tot de informatievoorziening
aan de Kamer worden ervaren.
De werkgroep doet in dit rapport aanbevelingen aan het kabinet en de Kamer om de
werking van de informatievoorziening in de praktijk te verbeteren. De werkgroep
beveelt de Kamer aan om een schriftelijke kabinetsreactie te vragen op dit rapport. Aan
de hand van die reactie kan een debat over de informatievoorziening worden
georganiseerd, zoals ook is voorgesteld door de parlementaire enquêtecommissie
aardgaswinning Groningen.29 Zo kan op transparante wijze met het kabinet worden
gesproken over een verbetering van de informatievoorziening. Uiteraard vraagt de
implementatie van de tot de Kamer gerichte aanbevelingen de aandacht van de Kamer.
Voor de afbakening van de werkzaamheden van de werkgroep is tot slot specifiek van
belang dat een van de punten uit de motie betrekking heeft op de omgang met
burgersignalen die duiden op problemen in wetten of uitvoering. Vanuit de
Kamercommissie voor de Verzoekschriften en de Burgerinitiatieven
is eind mei een pilot burgersignalen gestart. In deze pilot worden de aanbevelingen
uitgewerkt die zijn gedaan door een eerdere werkgroep uit die Kamercommissie en ook
worden de relevante aanbevelingen vanuit de werkgroep Versterking functies Tweede
Kamer hierin meegenomen. De aanbevelingen hebben als doel om Kamerbreed
signalen uit brieven, e-mails en verzoekschriften structureler op te vangen en beter te
28

De werkgroep Versterking functies Tweede Kamer heeft de werkgroep Informatieafspraken in overweging gegeven om

de ervaringen op lokaal niveau met het maken van afspraken over de informatievoorziening te inventariseren. Hoewel de
werkgroep zich hierin heeft verdiept, heeft zij om bovengenoemde redenen afgezien van het opstellen van een
informatieprotocol.
29

Kamerstuk II 2022/23, 35 561, nr. 6, p. 79.

pagina 14/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

benutten. De werkgroep Informatieafspraken heeft daarom besloten dit punt uit de
motie aan de commissie voor de Verzoekschriften en de Burgerinitiatieven over te
laten.

1.4 Aanpak en leeswijzer
De werkgroep kwam voor het eerst bijeen in januari 2022. Vervolgens kwam de
werkgroep nog dertienmaal bijeen. Voor de uitvoering van haar opdracht heeft de
werkgroep verschillende activiteiten verricht. Ten eerste heeft de werkgroep een
inventarisatie gedaan onder alle fracties en groepen van de Kamer en onder de
ambtelijke Kamerorganisatie om binnen de reikwijdte van de motie een beeld te krijgen
van knelpunten rondom de informatievoorziening in de praktijk. De fracties en groepen
van de Kamer en de Kamerorganisatie werden zo in staat gesteld om hun ervaringen
met de werkgroep te delen.
Daarnaast heeft de werkgroep een data-analyse verricht naar een aantal specifieke
aspecten rondom de informatievoorziening. Het betreft de aantallen stukken die de
Kamer ontvangt van het kabinet en de (tijdige) beantwoording van schriftelijke vragen.
Deze gegevens schetsen een beeld van (een deel van) de werking van de
informatievoorziening in de praktijk.
Verder zijn verdiepende gesprekken gevoerd met diverse departementsambtenaren op
verschillende niveaus, waaronder beleidsmedewerkers, parlementair contactpersonen
en secretarissen-generaal, om, naast een beeld van de ervaren knelpunten vanuit de
zijde van de Kamer, ook zicht te krijgen op eventuele knelpunten die vanuit de zijde
van de departementen met betrekking tot de informatievoorziening aan de Kamer
worden ervaren. Op deze wijze heeft de werkgroep getracht een completer beeld te
krijgen van de haperingen van de informatievoorziening in de praktijk. Bovendien
konden zo de inzichten uit de inventarisatie onder fracties en groepen van de Kamer en
de ambtelijke Kamerorganisatie en uit de data-analyse worden getoetst bij de
gesprekspartners.
Ook vond in de afrondende fase in twee gesprekken over een conceptversie van dit
rapport een gedachtewisseling plaats tussen de werkgroep en twee wisselende
afvaardigingen van het kabinet, in aanwezigheid van de secretarissen-generaal van
Algemene Zaken en Binnenlandse Zaken, een raadadviseur en een parlementair
contactpersoon.30 De werkgroep is alle betrokkenen erkentelijk voor hun deelname aan
en openheid tijdens deze gesprekken.
Op basis van deze activiteiten heeft de werkgroep verkend op welke wijze Kamer en
kabinet kunnen komen tot een betere en effectievere informatievoorziening in de
praktijk. De werkgroep heeft daarbij de specifieke punten uit het dictum van de motie
30

Aan de gesprekken namen vanuit kabinetszijde deel de minister-president, de minister van Binnenlandse Zaken, de

minister van Economische Zaken, de minister voor Langdurige Zorg en Sport, de minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening en de staatssecretaris voor Mijnbouw.

pagina 15/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

als leidraad genomen. Het tweede hoofdstuk gaat allereerst in op de bestaande
informatiestromen en geeft een schets van bestaande afspraken en kaders rondom de
informatievoorziening. Het derde hoofdstuk gaat in op de afzonderlijke punten uit de
motie en de specifieke kwesties en ontwikkelingen die daaromtrent spelen. De
werkgroep doet ten aanzien van deze punten een aantal aanbevelingen. Los van de
aanbevelingen rondom deze specifieke punten, sluit dit rapport af met een hoofdstuk
waarin de werkgroep in algemene zin aanbevelingen doet voor het adresseren en zo
veel mogelijk oplossen (en voorkomen) van knelpunten rondom de
informatievoorziening.

pagina 16/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

2

Informatiestromen en schets van bestaande afspraken
en kaders

2.1 Informatiestromen
Om een beeld te schetsen van de informatie die de Tweede Kamer verwerkt, zijn de
schriftelijke informatiestromen van de Kamer in kaart gebracht. De werkgroep heeft
hiervoor gebruik gemaakt van het Open Data Portaal van de Tweede Kamer en het
parlementaire informatiesysteem Parlis. Er is daarbij gekeken naar de
informatiestromen in het vergaderjaar 2021-2022, uitgesplitst naar documentsoorten.
Waar relevant is nader ingezoomd op een trend over meerdere jaren. De werkgroep
richt zich voor de uitvoering van de motie-Leijten/Arib op documenten afkomstig van
het kabinet, hoewel de Kamer ook veel waardevolle informatie ontvangt van burgers en
maatschappelijke organisaties. Die laatste informatiestromen zijn buiten beschouwing
gelaten. Ook informatie die bijvoorbeeld via werkbezoeken, technische briefings en
rondetafelgesprekken of door individuele Kamerleden wordt verzameld, is hierna niet
meegenomen, gelet op de focus van de werkgroep op het verstrekken van informatie
aan de Kamer via documenten door het kabinet.
De Kamer ontvangt verschillende typen documenten van de regering. Het gaat daarbij
onder meer om wetgeving, begrotingsstukken en beleidsbrieven. Vooral deze laatste
categorie heeft een grote variëteit in omvang en importantie. Het kan daarbij
bijvoorbeeld gaan om een hoofdlijnenbrief, waarin de contouren worden geschetst van
aanstaande wetgeving, of om een korte, meer procedurele brief. Bovendien bevatten
veel documenten van de regering bijlagen. Deze bijlagen vormen de grootste categorie
documenten die de Kamer van de regering ontvangt. Ook de bijlagen lopen zeer uiteen
in omvang en importantie. In veel gevallen betreft het inhoudelijke stukken met voor
de Kamer belangrijke informatie zoals onderzoeksrapporten, waarbij de begeleidende
brief enkel de bijlage aankondigt. Ook de eerder benoemde beslisnota’s, die (nader)
inzicht bieden in de afwegingen die ten grondslag liggen aan het in de desbetreffende
brief geschetste beleid, worden aan de Kamer in een bijlage toegestuurd.
Figuur 1 laat de ontwikkeling van de stroom aan documenten vanuit het kabinet zien.
Met uitzondering van de periode rondom de verkiezingen in 2017 en de lange formatie
die daarop volgde, is er een stijgende trend op te merken. Die is vooral toe te schrijven
aan de groei van het aantal bijlagen dat met stukken van de regering wordt
meegestuurd.

pagina 17/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Figuur 1: Ontwikkeling stukkenstroom vanuit het kabinet

Van belang voor de duiding van de stukkenstroom is de relatie tussen verzoeken vanuit
de Kamer en ontvangen stukken van de regering. De Kamer verzoekt bijvoorbeeld via
schriftelijke vragen, vragen in debatten, brieven van Kamercommissies, schriftelijke
overleggen en moties in veel gevallen om informatie van het kabinet.31 Daarmee is een
deel van de informatiestroom te herleiden tot expliciete verzoeken van de Kamer. Deels
zijn die verzoeken een reactie op eerder aangereikte informatie. Wanneer informatie
onvolledig is of niet voldoet aan de wensen van Kamerleden, kan dat leiden tot nieuwe
informatieverzoeken.
Verreweg de meeste documenten afkomstig van de regering worden (initieel)
behandeld door Kamercommissies (zie figuur 2). Zes commissies ontvingen in het
vergaderjaar 2021-2022 elk meer dan 1.000 stukken. Dit betreffen de commissies voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Financiën (FIN), Infrastructuur en
Waterstaat (I&W), Justitie en Veiligheid (J&V), Binnenlandse Zaken (BiZa) en
Economische Zaken en Klimaat (EZK). De commissies voor J&V, FIN en BiZa kennen de
meeste wetgeving. De commissie voor VWS ontving als enige meer dan 2.000 stukken.
Het gaat om alle stukken van het kabinet, exclusief de beantwoording van schriftelijke
vragen van individuele leden.32
31

Informatieverzoeken kunnen verschillende routes afleggen. Zo kan er sprake zijn van een individueel verzoek bij de

plenaire regeling van werkzaamheden of via het stellen van schriftelijke vragen, een verzoek vanuit de commissie via de
commissie-regeling van werkzaamheden of een Kameruitspraak via een motie.
32

De categorieën wetgeving en beantwoording regering zijn samengestelde categorieën. Wetgeving omvat: Koninklijke

Boodschap, voorstel van wet, memorie van toelichting, advies Raad van State, verslag, nota n.a.v. het verslag, verslag
houdende een lijst van vragen (en antwoorden), evt. nader verslag en nota n.a.v. het nader verslag, en nota van
wijziging. De categorie beantwoording regering omvat: verslag van een schriftelijk overleg en lijst van vragen en
antwoorden.

pagina 18/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Figuur 2: Stukkenstroom per Kamercommissie 2021-2022

Het bovenstaande maakt concreter hoeveel informatie Kamerleden verwerken. De 150
Kamerleden vormen 20 fracties, waarvan slechts een klein deel meer zetels heeft dan
het aantal Kamercommissies. Los daarvan zitten bijna alle Kamerleden als
woordvoerder in meer dan één Kamercommissie. Veruit de meeste Kamerleden
verwerken dus, tezamen met fractiemedewerkers en de ambtelijke ondersteuning van
de Tweede Kamer, de informatie van twee of meer Kamercommissies. De verwerking
van de dagelijkse stukkenstroom is, alleen al vanwege de grote aantallen, naar de
opvatting van de werkgroep te bestempelen als een beproeving. Bovendien kent de
stukkenstroom de nodige pieken, zoals op vrijdagmiddag na afloop van de
ministerraad, en kort voorafgaand aan het zomer- en kerstreces.33

2.2 Schets van bestaande afspraken en kaders rondom
informatievoorziening
Het bovenstaande geeft inzicht in de informatiestromen tussen Kamer en kabinet. Op
deze informatierelatie zijn zoals gezegd uiteenlopende afspraken van verschillende aard

33

De recente brief van de Kamervoorzitter van 13 april 2023 vermeldt hieromtrent de afspraak dat documenten waarvan

de verstrekking aan de Kamer niet afhankelijk is van besluitvorming in de ministerraad bij voorkeur op de eerste vier
werkdagen van de week worden verzonden. Na de ministerraad kunnen dan stukken die in de ministerraad aan de orde
zijn geweest worden verzonden. Zie: https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-encommissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter.

pagina 19/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

van toepassing. Deze paragraaf geeft een globale, niet-limitatieve schets van enkele
bestaande kaders rondom de informatievoorziening. Er is niet beoogd om een volledig
overzicht te geven van alle verschillende afspraken over de informatievoorziening. Er
wordt enkel een beeld geschetst van de verschillende kaders, typen verplichtingen en
afspraken die rondom de informatievoorziening bestaan, die deels de basis vormen
voor de uitvoering van de motie-Leijten/Arib.
Allereerst omvat artikel 68 Grondwet de grondwettelijke verankering van de
inlichtingenplicht. Op grond van deze bepaling dienen ministers en staatssecretarissen
de Kamers de door één of meer leden verlangde inlichtingen te verschaffen waarvan
het verstrekken niet in strijd is met het belang van de staat.
Verder bevat het Reglement van Orde van de Tweede Kamer bepalingen over de
informatievoorziening, onder meer rondom het stellen van schriftelijke vragen door
individuele Kamerleden, het mondelinge vragenuur en parlementair en extern
onderzoek.34 Daarnaast bevat het Reglement een grondslag voor de hiervoor
genoemde, recent gewijzigde regeling rondom vertrouwelijke stukken.35 Ook bevat het
Reglement een bepaling over het aanwijzen van een zogenoemd groot project, dat
onder versterkte parlementaire controle staat en waarop eveneens een afzonderlijke
regeling van toepassing is, met specifieke bepalingen over de informatievoorziening.36
Naast artikel 68 Grondwet, het Reglement van Orde en daarop gebaseerde interne
regelingen zijn er ook wettelijke bepalingen met verplichtingen in het kader van
informatievoorziening. Zo regelt artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 dat
beleidsvoorstellen gepaard moeten gaan met een toelichting rondom de doelstellingen
en onderbouwing van dat beleid. In dat kader is ook van belang dat de Aanwijzingen
voor de regelgeving en het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (en
diens vervanger het Beleidskompas) voorschriften bevatten voor de onderbouwing van
wet- en regelgeving. Zo dient een memorie van toelichting onder meer in te gaan op de
vraag hoe een wetsvoorstel zich verhoudt tot hoger recht.37
Ook gelden er verplichtingen rondom de informatievoorziening voor het kabinet
wanneer bepaalde informatie aan de Kamer wordt toegezegd. Dat kan via toezeggingen
tijdens debatten op specifieke terreinen, maar ook in algemene zin. Een voorbeeld van
de laatste categorie is de aankondiging om in reactie op het rapport van de
parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag voortaan beslisnota’s aan
de Kamer te zenden. Ook kondigde het kabinet in diezelfde reactie een zogeheten
invoeringstoets aan, om een beter te beeld te krijgen of wet- en regelgeving uitpakt

34

Zie hoofdstuk 12 Reglement van Orde. Zie over parlementair en extern onderzoek ook de Regeling parlementair en

extern onderzoek (Rpeo) en de Wet op de parlementaire enquête 2008.
35

Zie artikel 15.18 Reglement van Orde.

36

Zie de Regeling Grote Projecten, in het bijzonder hoofdstuk V.

37

Aanwijzing 4.43, sub g. Zie ook de motie-Klein c.s. die de regering verzoekt om voortaan een constitutionele toets op

te nemen in de memorie van toelichting van wetsvoorstellen (Kamerstuk II 2015/16, 34300-VII, nr. 48).

pagina 20/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

zoals is bedoeld. Deze invoeringstoets vormt een aanvulling op de reeds bestaande
uitvoeringstoets, die voorafgaand aan de invoering van beleid wordt opgesteld.
Daarnaast kunnen Kamercommissies met bewindspersonen specifieke afspraken maken
op het terrein van de informatievoorziening. Zo overlegt de commissie voor Europese
Zaken jaarlijks met de minister van Buitenlandse Zaken over de informatievoorziening
inzake Europese besluitvorming. Naar aanleiding daarvan zijn in de loop der tijd diverse
toezeggingen gedaan en praktische afspraken gemaakt, die schriftelijk zijn
vastgelegd.38 Een recent voorbeeld zijn de informatieafspraken die de Kamer op
voorstel van de commissie voor de Rijksuitgaven maakte met de minister van Financiën
over de toelichting op een beroep op artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016.39
Ook zijn er concrete werkafspraken die Kamercommissies met bewindspersonen
hebben gemaakt. Zo besloot de commissie voor Binnenlandse Zaken in juni 2022 een
brief aan de bewindspersonen te sturen met het verzoek om brieven en andere stukken
tijdig - ten minste drie werkdagen - voor een overleg naar de Kamer te sturen.40
Tot slot verzendt de Kamervoorzitter met enige regelmaat brieven aan de regering over
de informatiepositie van de Kamer.41 Hierin vraagt de Voorzitter aandacht voor
(tekortkomingen in) de informatievoorziening door het kabinet aan de Kamer. Daarbij
komen ook verschillende afspraken aan de orde, zoals het informeren van de Kamer
voorafgaand aan het informeren van de media en het aanbieden van kabinetsstukken
op werkdagen tussen 08.00-18.00 uur en tijdens avondvergaderingen van de Kamer
(met uitzondering van spoedstukken). Ook de vraag of de Kamer kan beschikken over
ambtelijke tussenversies van Kamerbrieven (mede in relatie tot de verplichting van het
kabinet tot beschikbaarstelling van informatie op grond van de Wet open overheid
(Woo)) is in dit kader aan de orde.42
Deze verschillende afspraken en kaders bepalen tezamen de context waarbinnen de
informatievoorziening in de praktijk functioneert.

38

Zie bijvoorbeeld: Kamerstuk II 2019/20, 22 112, nrs. 2848 en 2898.

39

Kamerstuk II 2022/23, 31 865, nr. 222.

40

Besluitenlijst van de procedurevergadering van 2 juni 2022.

41

Te raadplegen via: https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter.

Zie bijvoorbeeld de brieven van 22 maart 2018, 15 januari 2020, 31 augustus 2021, 24 januari 2022, 24 november 2022
en 13 april 2023. Het betreft veelal brieven gericht aan de minister-president. Brieven kunnen ook betrekking hebben op
een specifieke casus en gericht zijn aan een afzonderlijke bewindspersoon. Zie bijvoorbeeld de brief van de
Kamervoorzitter aan de minister voor Langdurige Zorg en Sport van 5 juli 2022 of de brief aan de minister voor Natuur
en Stikstof van 12 december 2022.
42

Zie de brief aan de minister voor Natuur en Stikstof van 12 december 2022. Zie over de toepassing van de Woo ook

het memo van de secretaris-generaal van het ministerie van Binnenlandse Zaken over de openbaarmaking van
chatberichten: bijlage bij Kamerstuk II 2022/23, 32 805, nr. 160.

pagina 21/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

3

Specifieke aspecten uit de motie

De motie-Leijten/Arib benoemt een aantal aspecten waarover de werkgroep zich heeft
gebogen. Het onderstaande gaat in op deze afzonderlijke aspecten rondom de discussie
over de informatievoorziening en doet hieromtrent een aantal aanbevelingen. Voor een
deel zijn deze aanbevelingen van de werkgroep aandachtspunten die gericht zijn op het
beter benutten van het huidige instrumentarium van de Kamer. Andere aanbevelingen
zijn meer gericht op een aanpassing van de huidige werkwijze.
Zoals in de inleiding naar voren kwam, is een van de aspecten uit de motie, namelijk
de omgang met burgersignalen, overgelaten aan en reeds opgepakt door de
Kamercommissie voor de Verzoekschriften en de Burgerinitiatieven.

3.1 Artikel 68 Grondwet en het verstrekken van informatie
Het eerste punt uit de motie betreft in algemene zin de omgang met artikel 68
Grondwet en het verstrekken van informatie. Dit punt vormt zo de algemene noemer
voor de specifieke aspecten zoals daarna vermeld in de motie. Zoals al in de inleiding
naar voren kwam, is de toepassing van artikel 68 Grondwet voortdurend onderwerp
van discussie tussen Kamer(leden) en kabinet. Het gaat daarbij onder meer om de
tijdigheid, helderheid, volledigheid en toch beknoptheid van informatie.
Bij de uitgezette inventarisatie naar knelpunten rondom de informatievoorziening onder
fracties en groepen van de Kamer en onder de Kamerorganisatie kwamen dezelfde
signalen naar voren. Leden ervaren dat informatie vanuit het kabinet soms te kort voor
een gepland debat naar de Kamer wordt gestuurd, wat het voeren van een goed
geïnformeerd debat in de weg staat. Ook uiten sommige leden hun ongenoegen over
het informeren van de pers voordat de Kamer wordt geïnformeerd. Daarnaast hebben
sommige leden de indruk niet altijd over alle relevante beschikbare informatie op een
departement te beschikken en worden informatieverzoeken soms niet (afdoende)
gehonoreerd. Anderzijds stippen leden aan dat kabinetsstukken in sommige gevallen
juist te omvangrijk zijn. Het inzicht in informatie of het creëren van een overzicht
rondom een bepaald dossier worden dan niet voorop gesteld. De werkgroep herkent
zich in deze ontvangen signalen.
Uit het voorgaande blijkt dat Kamerleden soms behoefte hebben aan zo volledig
mogelijk en ongefilterde informatie, maar in andere gevallen juist meer gebaat zijn bij
een overzicht van kernpunten. Deze behoefte kan vanzelfsprekend ook verschillen
tussen leden. Dat maakt het voor departementsambtenaren niet eenvoudig om aan
deze uiteenlopende behoeften te voldoen, zoals ook naar voren kwam in de
verdiepende gesprekken die de werkgroep heeft gevoerd met diverse
departementsambtenaren op verschillende niveaus.

pagina 22/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

De werkgroep benadrukt dat per onderwerp en per casus zal verschillen welke
behoeften aan informatie leden hebben. Het is aan bewindspersonen om duidelijk te
maken welke informatie de Kamer op welke momenten kan verwachten, en aan
Kamerleden en –commissies om tijdig aan te geven welke informatie daarin gemist
wordt. De strategische procedurevergaderingen, die in het leven zijn geroepen naar
aanleiding van het rapport van de werkgroep Versterking functies Tweede Kamer en die
per vakcommissie in beginsel twee keer per jaar plaatsvinden, en de daar
geagendeerde planningsoverzichten waarin commissies een overzicht ontvangen van
de jaarplanning van departementen, bieden daarvoor naar het oordeel van de
werkgroep een goede gelegenheid. Het volgende hoofdstuk gaat hier nader op in.
Ten aanzien van het ontvangen van stukken kort voorafgaand aan een debat beveelt
de werkgroep Kamercommissies aan hierover strakke werkafspraken met
bewindspersonen te maken, naar het voorbeeld van de commissie voor Binnenlandse
Zaken om brieven en andere stukken tijdig – ten minste drie werkdagen voor een
overleg – naar de Kamer te sturen.43 Indien commissies stukken desalniettemin niet
tijdig voor een debat ontvangen, kunnen zij ervoor kiezen dit geplande debat uit te
stellen.

Aanbeveling:


De werkgroep beveelt aan dat Kamercommissies (bijvoorbeeld in het kader
van strategische procedurevergaderingen) strakke werkafspraken met
bewindspersonen maken over het tijdig aanleveren van stukken voorafgaand
aan een debat, bijvoorbeeld drie werkdagen van tevoren, naar voorbeeld van
de commissie voor Binnenlandse Zaken. Indien commissies stukken
desalniettemin niet tijdig ontvangen, kunnen zij ervoor kiezen dit geplande
debat uit te stellen.

3.2 Beroep op belang van de staat
Het tweede aspect van de motie betreft de omgang met het beroep op het belang van
de staat om stukken niet te verstrekken. Op grond van artikel 68 Grondwet kunnen
bewindspersonen inlichtingen alleen weigeren als het verstrekken daarvan in strijd is
met het belang van de staat. Een voorgenomen beroep op het belang van de staat
dient te worden besproken in de ministerraad.44 Aanvaard is dat een minister
aanvankelijk ook op andere gronden kan weigeren bepaalde informatie te verstrekken,

43

Besluitenlijst van de procedurevergadering van 2 juni 2022.

44

Op grond van een aanwijzing van de minister-president van 23 oktober 1985, zie Kamerstuk I 1986/87, 19553 (R

1307), 118a. De aanwijzing luidt: “De minister of de staatssecretaris die het voornemen heeft een beroep te doen op het
verschoningsrecht ex artikel 68 van de Grondwet, stelt dit aan de orde in de ministerraad.” Zie ook de kabinetsbrieven
over artikel 68 Grondwet uit 2002 en 2016: Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 2, p. 3; Kamerstuk II 2015/16, 28 362,
nr. 8, p. 3.

pagina 23/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

maar indien de Kamer volhardt, dan is een formeel beroep op het belang van de staat
noodzakelijk.45
Wat onder het belang van de staat moet worden verstaan, is niet in abstracte zin te
zeggen. Wel wordt in de praktijk een aantal situaties onderscheiden, waarin een
dergelijk beroep mogelijk wordt geacht. De kabinetsbrief over artikel 68 Grondwet uit
2002 gaat hier onder meer op in. Vaak worden genoemd als mogelijke
weigeringsgronden: de eenheid van de Kroon, de veiligheid van de staat, vertrouwelijk
verstrekte bedrijfsinformatie, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, het
belang van opsporing en strafvervolging, wettelijke geheimhoudingsplichten, financiële
en economische belangen van de staat, en persoonlijke beleidsopvattingen in stukken
voor intern beraad.
Over de weigeringsgrond persoonlijke beleidsopvattingen in stukken voor intern beraad
heeft veel discussie plaatsgevonden tussen Kamer en kabinet. Erkend is dat deze
opvattingen in ieder geval in geobjectiveerde vorm met de Kamer kunnen worden
gedeeld, zonder te vermelden wie intern welk standpunt innam, zodat de Kamer inzicht
krijgt in alle relevante feiten en argumenten die ten grondslag liggen aan beleid.46 Naar
aanleiding van het rapport van de parlementaire ondervragingscommissie
Kinderopvangtoeslag, heeft het kabinet in 2021 besloten de verschoningsgrond
persoonlijke beleidsopvattingen niet langer te hanteren in het kader van artikel 68
Grondwet.47 Het kabinet benadrukte daarbij dat vanwege de ministeriële
verantwoordelijkheid de minister verantwoordelijk is voor het handelen van de
ambtenaren die hij of zij in dienst heeft en alleen de minister in het openbaar politiek
verantwoording aflegt over de door hem of haar gemaakte keuzes. Het kabinet wil
niettemin meer openheid bieden over de afwegingen die ten grondslag liggen aan het
beleid. Daarom wil het kabinet transparanter zijn bij het openbaar maken van stukken
die zijn opgesteld voor intern beraad. De grond ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ wordt
daarom niet langer gehanteerd als invulling van de weigeringsgrond belang van de
staat uit artikel 68 Grondwet. De andere gronden die vallen onder het belang van de
staat zullen, indien aan de orde, gehanteerd blijven, aldus het kabinet.48
Een beroep op het belang van de staat behoort uitzondering te zijn, zo stelt ook de
kabinetsbrief over artikel 68 Grondwet uit 2002.49 Bovendien vergt een beroep op deze
verschoningsgrond “een zorgvuldige afweging en een toetsbare presentatie van die
afweging aan de Kamer”, aldus het kabinet.50 De kabinetsnotitie van 2016 vermeldt, in
navolging van die uit 2002, dat in de praktijk slechts zelden een beroep op de
uitzonderingsgrond ‘het belang van de staat’ wordt gedaan.51 Dat laat onverlet dat

45

Kamerstuk II 2019/20, 28 362, nr. 23, p. 2.

46

Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 2, p. 10; Kamerstuk II 2015/16, 28 362, nr. 8, p. 8.

47

Kamerstuk II 2020/21, 35 510, nr. 4, p. 17.

48

Kamerstuk II 2020/21, 35 510, nr. 4, p. 17.

49

Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 2, p. 6.

50

Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 2, p. 12.

51

Kamerstuk II 2015/16, 28 362, nr. 8, p. 3; Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 2, p. 12.

pagina 24/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

bewindspersonen in voorkomende gevallen in eerste instantie documenten of
inlichtingen niet verstrekken, zonder daarbij een uitdrukkelijke weigering uit te spreken
of zich te beroepen op het belang van de staat.
De Tijdelijke commissie evaluatie Wet op de parlementaire enquête (TCEWPE) beval de
Kamer in februari 2017 aan om een nieuwe werkwijze uit te werken omtrent de
verschoningsgrond van het belang van de staat en de behandeling van vertrouwelijke
inlichtingen.52 De Kamer heeft de aanbevelingen van de TCEWPE onderschreven via het
aannemen van de motie-Van Nispen c.s.53 Ten aanzien van de vertrouwelijke status
van stukken heeft dit, tezamen met de moties-Van der Molen/Omtzigt,54 geleid tot een
aanpassing van de Regeling vertrouwelijke stukken in 2021.55 De Regeling stelt
Kamercommissies in staat om de deugdelijkheid van de onderbouwing die het kabinet
geeft voor vertrouwelijkheid te beoordelen, zo nodig nadere motivering te vragen en
daarover in overleg te treden met de bewindspersoon, en in het uiterste geval een
uitspraak van de Kamer te vragen. Deze procedure beoogt bij te dragen aan een
versterking van de informatiepositie van de Kamer door een uitdrukkelijke behandeling
van de onderbouwing voor de vertrouwelijke status van een stuk door een
Kamercommissie. De werkgroep Versterking functies Tweede Kamer beval aan op enig
moment, bijvoorbeeld na een jaar, te reflecteren op deze nieuwe werkwijze.56
De werkgroep merkt op dat de procedure uit de Regeling vertrouwelijke stukken ook
goed toepasbaar is in gevallen waarin een bewindspersoon weigert om informatie met
de Kamer te delen.57 Het is daarbij niet van belang of sprake is van een zogenoemde
aanvankelijke weigering of om een beroep op het belang van de staat. In beide
gevallen kan dan naar aanleiding van een door het kabinet schriftelijk aan de Kamer
toegestuurde onderbouwing een dergelijke weigering aan de orde worden gesteld
tijdens een procedurevergadering van de betreffende Kamercommissie. Een
Kamercommissie kan vervolgens besluiten om te verzoeken om een nadere motivering.
Een Kamercommissie kan daarbij opmerken dat een beroep op het belang van de staat
ook volgens het kabinet “een zorgvuldige afweging en een toetsbare presentatie van
die afweging aan de Kamer” vergt en dat in de praktijk slechts zelden een beroep op de
uitzonderingsgrond ‘het belang van de staat’ wordt gedaan.58 Is de aanvullende
motivering naar het oordeel van de Kamercommissie niet toereikend, dan kan een
Kamercommissie daarover in overleg treden met een bewindspersoon. In het uiterste
geval kan vervolgens een uitspraak van de Kamer worden gevraagd.

52

Kamerstuk II 2016/17, 33 812, nr. 4, p. 6, 59-61.

53

Kamerstuk II 2018/19, 34 683, nr. 15.

54

Kamerstuk II 2018/19, 28 362, nrs. 16 en 17.

55

Zie Kamerstukken 35 849.

56

Kamerstuk II 2021/22, 35 992, nr. 1, p. 47-48.

57

Bijvoorbeeld waar het gaat om ambtelijke tussenversies. Zie daarover een brief van de Kamervoorzitter van 12

december 2022 aan de minister voor Natuur en Stikstof, te raadplegen via https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-encommissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter, en haar reactie daarop van 16 januari 2023.
58

Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 2, p. 12; Kamerstuk II 2015/16, 28 362, nr. 8, p. 3.

pagina 25/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Op deze wijze vindt toetsing plaats door de Kamer zelf van de onderbouwing om
bepaalde informatie niet te verstrekken. Indien de onderbouwing onvoldoende wordt
geacht, kan de Kamer daaraan politieke consequenties verbinden. Toepassing van de
werkwijze uit de Regeling vertrouwelijke stukken op een weigering om informatie met
de Kamer te delen zorgt ervoor dat Kamercommissies deze weigering uitdrukkelijk
beoordelen en steeds door middel van eenzelfde aanpak behandelen. Zo kan meer
systematisch worden bijgehouden hoe vaak en in welke gevallen het kabinet weigert
om informatie met de Kamer te delen en wanneer een uitdrukkelijk beroep op het
belang van de staat wordt gedaan. Dat kan ervoor zorgen dat de Kamer consequent
haar informatierecht volgend uit artikel 68 Grondwet bewaakt.
Het kabinet heeft aangegeven graag een nader gesprek te voeren over een beroep op
het belang van de staat en een mogelijke categorisering van motiveringsgronden
waarom informatie niet ter beschikking kan worden gesteld. De werkgroep heeft het
kabinet in de gesprekken laten weten hier positief tegenover te staan.

Aanbevelingen:


De werkgroep beveelt aan dat de Kamer gaat vastleggen in welke gevallen
het kabinet weigert om informatie met de Kamer te delen en wanneer het
kabinet een uitdrukkelijk beroep op het belang van de staat doet, zodat de
Kamer consequent haar informatierecht volgend uit artikel 68 Grondwet
bewaakt.



De werkgroep beveelt aan dat de Kamer de Regeling vertrouwelijke stukken
(en dan met name de verplichting voor het kabinet om een schriftelijke
toelichting aan de Kamer te sturen) van overeenkomstige toepassing
verklaart op een weigering van het kabinet om informatie met de Kamer te
delen. Op die manier kan de Kamer uitdrukkelijk de onderbouwing van een
dergelijke weigering toetsen.

3.3 Beantwoording van Kamervragen
Over het beantwoorden van Kamervragen van individuele leden bevat het Reglement
van Orde een specifieke regeling. Een minister dient schriftelijke vragen in beginsel
binnen drie weken te beantwoorden.59 Lukt dat niet, dan laat een minister dat de
Kamervoorzitter onder opgave van redenen weten. Bovendien bepaalt het Reglement
van Orde dat de Griffier regelmatig een overzicht openbaar maakt van vragen die
langer dan zes weken op beantwoording wachten, en daarover rappelleert bij
bewindspersonen.60

59

Artikel 12.2, eerste lid, Reglement van Orde.

60

Artikel 12.2, tweede lid, Reglement van Orde.

pagina 26/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Vragen die niet tijdig, dus binnen drie weken of na ontvangst van redenen voor uitstel
binnen zes weken, worden beantwoord, kunnen worden aangemeld voor het
mondelinge vragenuur. De Kamervoorzitter beslist op basis van een aantal criteria
welke vragen aan de orde komen bij het mondelinge vragenuur.61 Op basis van een
brief van de Kamervoorzitter uit 2016 is de praktijk ontstaan dat vragen die wegens
overschrijding van de termijn zijn ingediend, aan de orde kunnen komen tijdens het
mondelinge vragenuur.62 Ook als de vraag aan de orde is geweest bij het mondelinge
vragenuur, behoeft deze nog schriftelijke beantwoording. Overigens zal er in sommige
gevallen begrip zijn voor een langere antwoordtermijn door de omvang of aard van het
informatieverzoek, waardoor vragen niet worden aangemeld voor het mondelinge
vragenuur.
De werkgroep heeft aan de hand van het Open Data Portaal van de Tweede Kamer en
het parlementaire informatiesysteem Parlis onderzocht in hoeverre Kamervragen tijdig,
dus binnen drie weken of, na ontvangst van redenen voor uitstel, binnen zes weken,
beantwoord worden. Om de termijn vast te stellen is gekeken naar het moment van
registratie van de gestelde schriftelijke vraag en de registratie van het ontvangen
antwoord op die vraag. Het onderstaande geeft hiervan een overzicht op basis van
gegevens uit 2022. Hieruit blijkt dat ongeveer zestig procent van alle schriftelijke
vragen niet tijdig beantwoord wordt.
Figuur 3: Merendeel schriftelijke vragen niet tijdig beantwoord

61

Artikel 12.3, derde lid, Reglement van Orde. Zie ook de brief van de Kamervoorzitter van 31 mei 2017, te raadplegen

via: https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter.
62

Zie de brief van de Kamervoorzitter van 17 maart 2016, te raadplegen via: https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-

en-commissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter.

pagina 27/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Ten aanzien van de beantwoording van Kamervragen benoemt de motie-Leijten/Arib
specifiek mogelijke verschillen in beantwoording van vragen tussen ministeries en
tussen Kamerleden van de oppositie en de coalitie. De werkgroep heeft daarom aan de
hand van een data-analyse onderzocht of er verschillen bestaan tussen ministeries en
tussen Kamerleden van de oppositie en de coalitie voor wat betreft de tijdige
beantwoording van Kamervragen. Onderstaande figuren geven hiervan een overzicht.
Op basis daarvan kan enerzijds geconcludeerd worden dat er behoorlijke verschillen
bestaan tussen ministeries voor wat betreft de tijdige beantwoording van
Kamervragen. Anderzijds lijkt er geen verschil te bestaan tussen de tijdige
beantwoording van Kamervragen gesteld door leden van oppositie- of coalitiepartijen.63
Figuur 4: Antwoordtermijnen oppositie en coalitie nagenoeg gelijk

63

Zie ook Kamerstuk II 2020/21, 28 362, nr. 49 (motie-Pouw-Verweij c.s. die de regering verzoekt geen onderscheid te

maken tussen coalitie- en oppositiefracties met betrekking tot informatievoorziening, en informatie altijd in gelijke mate
en gelijktijdig te verstrekken).

pagina 28/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Figuur 5: Grote verschillen in antwoordtermijnen ministeries

Dat een meerderheid van alle schriftelijke vragen niet tijdig beantwoord wordt, zoals
blijkt uit het bovenstaande, acht de werkgroep niet aanvaardbaar en zeer
problematisch. Het informatierecht van de Kamer is immers een voorwaarde voor het
goed kunnen uitoefenen van de parlementaire werkzaamheden. De problemen rondom
het niet tijdig beantwoorden van schriftelijke vragen zijn ook bepaald niet nieuw. Al in
2007 besloot de Kamer op voorstel van toenmalig Kamervoorzitter Verbeet tot een
extra mondeling vragenuur voor de behandeling van onbeantwoorde schriftelijke
vragen.64 Het toen ingeplande extra vragenuur vond vervolgens geen doorgang, omdat
vrijwel alle aangemelde vragen voor het extra vragenuur beantwoord waren. Ook in
2016 is een langer of extra vragenuur overwogen vanwege het niet tijdig
beantwoorden van schriftelijke vragen.65 De werkgroep roept het kabinet dan ook op
om maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat Kamervragen voortaan tijdig
beantwoord worden en hierin structureel te investeren. De werkgroep doet hierna een
aantal aanbevelingen voor de werkwijze rondom schriftelijke en mondelinge vragen
binnen de Kamer.
Om de bekendheid van de werkwijze rondom het aanmelden van niet tijdig
beantwoorde Kamervragen voor het mondelinge vragenuur te vergroten, beveelt de
werkgroep allereerst aan dat die mogelijkheid voortaan wordt vermeld bij de
overzichten van aangemelde mondelinge vragen die wekelijks onder Kamerleden
worden verspreid. Zo blijft deze werkwijze bekend onder leden, en kunnen leden die

64

Handelingen II 2007/08, nr. 19, p. 1297; Handelingen II 2007/08, nr. 21, p. 1475.

65

Zie de brief van toenmalig Kamervoorzitter Arib van maart 2016, te raadplegen via:

https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter.

pagina 29/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

desgewenst toepassen. Bovendien geeft de werkgroep de Kamer in overweging om de
overzichten van niet tijdig beantwoorde Kamervragen per ministerie,66 het percentage
niet tijdig beantwoorde vragen per ministerie en het totale percentage van niet tijdig
beantwoorde vragen periodiek opnieuw te laten samenstellen. Deze overzichten
kunnen desgewenst worden geagendeerd voor (strategische) procedurevergaderingen
van Kamercommissies en aanleiding zijn voor een gesprek met de bewindspersoon of
bewindspersonen na een strategische procedurevergadering. Vervolgens kunnen
commissies besluiten om hierover in debat te treden met de betreffende
bewindspersoon om toezeggingen af te dwingen over het verbeteren van een tijdige
beantwoording.
Mochten bovenstaande suggesties niet tot verbetering leiden, dan kan de Kamer
besluiten tot een langer of extra mondeling vragenuur waarin enkel niet tijdig
beantwoorde Kamervragen aan de orde komen. De werkgroep benadrukt dat deze
werkwijze in 2007 zeer effectief was. Tegelijkertijd ziet de werkgroep dit als een
noodgreep, die niet nodig zou moeten zijn.
De werkgroep merkt verder op dat de praktijk is ontstaan dat er een standaard
uitstelbrief wordt verstuurd, indien de beantwoording van schriftelijke vragen langer
dan drie weken op zich laat wachten. Deze brief geeft geen inzicht in de concrete
redenen waarom meer tijd nodig is voor de beantwoording. In sommige gevallen biedt
overigens een meegestuurde beslisnota daarin wel enig inzicht. De werkgroep roept de
regering op om zo veel mogelijk context en uitleg te geven bij een uitstelbericht. Op
die manier krijgen Kamerleden inzicht in de redenen die ten grondslag liggen aan de
langere beantwoordingstermijn en kunnen zij eventuele vervolgacties daarop
aanpassen. Bovendien benadrukt de werkgroep dat buiten kijf staat dat alle relevante
informatie in een Kamerbrief thuishoort, en niet in een beslisnota.
De beantwoording van schriftelijke vragen en de voorbereiding van het mondelinge
vragenuur zijn punten die ook in de verdiepende gesprekken met
departementsambtenaren naar voren zijn gekomen. De werkgroep benadrukt dat zij
onder de indruk was van de vele werkzaamheden die hierbij komen kijken. Uit de
gesprekken bleek onder meer dat het mondelinge vragenuur vanuit de departementen
veel voorbereiding vergt, nu alle aangemelde vragen van een conceptbeantwoording
worden voorzien en er tijdens het vragenuur twee of drie vragen daadwerkelijk aan de
orde komen. De werkgroep wijst erop dat de Voorzitter van de Tweede Kamer in haar
brief aan de Kamer van 13 april 2023 heeft aangegeven dat de besluitvorming over de
aangemelde onderwerpen voor het vragenuur eerder op de dinsdagochtend zal
plaatsvinden.67 Dit betekent dat de Kamerleden en ministeries zo snel mogelijk na de
huidige sluitingstermijn voor aanmelding van 11.00 uur weten welke onderwerpen
tijdens het vragenuur aan de orde zullen zijn. De werkgroep meent dat er met deze

66

Zoals ook nu al gebeurt, te vinden via: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/schriftelijke-kamervragen-die-

niet-op-tijd-beantwoord-zijn.
67

Zie: https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter. Zie ook artikel

12.3, tweede en derde lid, Reglement van Orde.

pagina 30/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

nieuwe afspraken een stap is gezet in een betere organisatie van het vragenuur. Er is
zo voor alle betrokkenen meer tijd om het vragenuur goed voor te bereiden, wat de
grondigheid van het debat ten goede kan komen. Daarbij speelt ook de
voorspelbaarheid van de geselecteerde vragen een rol, en daarmee de criteria die tot
selectie leiden.68 Tijdens een evaluatie kan aan de orde komen in hoeverre deze nieuwe
werkwijze de geuite bezwaren in voldoende mate wegneemt.
Daarnaast bleek uit de gesprekken dat laagdrempelig contact tussen ambtenaren en
Kamerleden kan bijdragen aan een goede beantwoording van vragen. De volgende
paragraaf gaat daar nader op in.

Aandachtspunten:


De werkgroep roept de Kamer op om de mogelijkheid van het aanmelden van
niet tijdig beantwoorde Kamervragen voor het mondelinge vragenuur te
vermelden bij de overzichten van aangemelde mondelinge vragen die
wekelijks onder Kamerleden worden verspreid, zodat deze werkwijze bekend
blijft onder leden, en desgewenst door hen kan worden toegepast.



De werkgroep merkt op dat sinds 13 april 2023 door de Kamervoorzitter
nieuwe afspraken zijn gemaakt met het kabinet over het mondelinge
vragenuur, waaruit onder meer blijkt dat de besluitvorming over de
aangemelde onderwerpen voor het vragenuur eerder op de dinsdagochtend
zal plaatsvinden. Tijdens een evaluatie kan aandacht worden besteed aan
deze nieuwe werkwijze.

Aanbevelingen:


De werkgroep wil dat het kabinet structureel investeert in een tijdige
beantwoording van Kamervragen, zodanig dat de daarvoor geldende
termijnen in beginsel worden gehaald.



De werkgroep wil dat het kabinet inzicht geeft in de redenen voor een langere
beantwoordingstermijn van schriftelijke vragen in plaats van het toezenden
van een standaard uitstelbericht.



De werkgroep geeft de Kamer in overweging om de overzichten van niet
tijdig beantwoorde Kamervragen per ministerie,69 het percentage niet tijdig
beantwoorde vragen per ministerie en het totale percentage van niet tijdig
beantwoorde vragen periodiek opnieuw te laten samenstellen. Deze
overzichten kunnen desgewenst worden geagendeerd voor (strategische)
procedurevergaderingen van Kamercommissies en aanleiding zijn voor een
gesprek met de bewindspersoon of bewindspersonen na een strategische
procedurevergadering.



De werkgroep beveelt aan dat Kamercommissies desgewenst in debat treden
met de betreffende bewindspersoon over de niet tijdige beantwoording van

68

Zie over die criteria de brief van de Kamervoorzitter van 31 mei 2017, te raadplegen via:

https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/voorzitter/brieven_van_de_voorzitter.
69

Zoals ook nu al gebeurt, te vinden via: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/schriftelijke-kamervragen-die-

niet-op-tijd-beantwoord-zijn.

pagina 31/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

Kamervragen en toezeggingen afdwingen over het verbeteren van een tijdige
beantwoording.


Indien er geen verbetering optreedt met betrekking tot een tijdige
beantwoording van Kamervragen, geeft de werkgroep de Kamer in
overweging om te experimenteren met een langer of extra mondeling
vragenuur voor niet tijdig beantwoorde Kamervragen.

3.4 Contact tussen Kamerleden en ambtenaren
Een laatste aspect van de motie-Leijten/Arib betreft het contact tussen Kamerleden en
ambtenaren. Ook de Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties besteedde hier de
nodige aandacht aan. Daarbij kwam onder meer de recente herziening van de
Aanwijzingen voor de externe contacten van rijksambtenaren van december 2020 aan
de orde.70 Het rapport schetst hoe de Aanwijzingen voor de herziening in de praktijk als
te knellend werden ervaren. Met de herziening zouden departementen,
uitvoeringsorganisaties en de Kamer minder krampachtig met deze aanwijzingen
moeten omgaan.
De Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties benoemde enkele kwetsbaarheden en
belemmeringen bij contacten tussen Kamerleden en ambtenaren, die volgens de
Tijdelijke commissie ook na de herziening van de Aanwijzingen blijven bestaan.71 Hier
vloeide de motie-Leijten c.s. uit voort, waarin de regering wordt verzocht de
Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren grondig te herzien.72
Daarop vooruitlopend merkt de werkgroep het volgende op.
Een van de wijzigingen bij de herziening van de Aanwijzingen is de introductie van een
parlementair contactpersoon bij ieder departement.73 Een parlementair contactpersoon
behandelt een verzoek van een Kamerlid om toezending van feitelijke informatie. Deze
werkwijze is bedoeld om contact tussen Kamerleden en ambtenaren makkelijker te
laten plaatsvinden. Daarnaast kunnen ambtenaren via technische briefings
Kamercommissies van informatie voorzien.
De werkgroep vindt de introductie van de parlementaire contactpersonen om contact
tussen Kamerleden en ambtenaren te vergemakkelijken tot nu toe onbevredigend.
Tijdens de verdiepende gesprekken die de werkgroep voerde met
departementsambtenaren bleek onder meer dat het voor het beantwoorden van
schriftelijke Kamervragen nuttig kan zijn voor ambtenaren om contact te hebben met

70

Stcrt. 2020, 68088.

71

Kamerstuk II 2020/21, 35 387, nr. 2, p. 140-141.

72

Kamerstuk II 2021/22, 35 387, nr. 15. Zie ook de discussie over ambtelijke ondersteuning bij het opstellen van

amendementen: Kamerstuk II, 35 869, nrs. 27-29.
73

Zie aanwijzing 5.

pagina 32/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

de indiener. Zo kan een ambtenaar meer inzicht krijgen in de context of achtergrond
van een Kamervraag. Dat voorkomt dat Kamervragen niet naar tevredenheid worden
beantwoord, wat kan leiden tot nieuwe vragen.
Het is onder de huidige Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren
niet mogelijk voor ambtenaren om op eigen initiatief contact op te nemen met
Kamerleden.74 Het huidige stelsel gaat ervan uit dat een ambtenaar voor contact met
Kamerleden vanwege de ministeriële verantwoordelijkheid toestemming nodig heeft
van een bewindspersoon. Kamerleden kunnen zich dus tot een parlementair
contactpersoon wenden met feitelijke vragen, maar andersom kunnen ambtenaren
geen rechtstreeks contact opnemen met Kamerleden. De werkgroep is van mening dat
laagdrempelig contact tussen Kamerleden en ambtenaren mogelijk moet zijn, ook op
initiatief van ambtenaren. Zij moeten contact kunnen opnemen met Kamerleden, indien
zij daartoe aanleiding zien in verband met de beantwoording van schriftelijke vragen of
naar aanleiding van moties of toezeggingen. De werkgroep is van oordeel dat de
ministeriële verantwoordelijkheid niet met zich brengt dat de tussenkomst van een
bewindspersoon vereist is voor het stellen van verduidelijkende vragen door een
ambtenaar aan een Kamerlid. In welke gevallen het wenselijk is om een
bewindspersoon te informeren over het contact tussen ambtenaren en Kamerleden, is
aan departementen. De werkgroep beveelt aan de Aanwijzingen op dit punt te wijzigen,
zodanig dat laagdrempelig contact tussen ambtenaren en Kamerleden mogelijk wordt
gemaakt.
De werkgroep stelt verder vast dat de nieuwe werkwijze rondom de parlementair
contactpersonen nog (te) weinig bekendheid geniet. De werkgroep roept de Kamer
daarom op om aan de rol van parlementair contactpersonen meer bekendheid te geven
en meer te laten aansluiten bij de behoeften van de Kamer. Dat kan bijvoorbeeld door
de contactgegevens van parlementaire contactpersonen systematisch, op vaste
momenten te vermelden, bijvoorbeeld rondom procedurevergaderingen van
Kamercommissies, en tijdens strategische procedurevergaderingen stil te staan bij de
behoeften en ervaringen van leden met betrekking tot parlementaire
contactpersonen.75 De werkgroep komt hier in het volgende hoofdstuk op terug.

Aandachtspunt:


De werkgroep roept de Kamer op om aan de rol van parlementaire
contactpersonen meer bekendheid te geven en meer te laten aansluiten bij
de behoeften van de Kamer.

Aanbeveling:


De werkgroep wil dat departementsambtenaren op eigen initiatief contact
kunnen opnemen met Kamerleden, indien zij daartoe aanleiding zien in
verband met de beantwoording van schriftelijke vragen of naar aanleiding

74

Zie aanwijzing 6: Ambtenaren nemen slechts op aanwijzing van de betrokken minister contact op met een Kamerlid.

75

Met bescherming van de persoonsgegevens van deze parlementaire contactpersonen, dus zonder externe

openbaarmaking.

pagina 33/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

van moties of toezeggingen, en wil dat het kabinet de Aanwijzingen inzake
externe contacten van rijksambtenaren overeenkomstig wijzigt.

pagina 34/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

4

Naar een betere en effectievere informatievoorziening

De informatievoorziening, voortvloeiend uit artikel 68 Grondwet, is voortdurend
onderwerp van discussie tussen Kamer en kabinet. Het kabinet heeft recent een aantal
nieuwe stappen gezet rondom de informatievoorziening, zoals het toesturen van
beslisnota’s en de introductie van parlementaire contactpersonen. Deze stappen
moeten aansluiten bij de wensen en werkwijze van de Kamer. De werkgroep merkt
echter op dat het kabinet deze initiatieven eenzijdig in gang heeft gezet, zonder
voorafgaand overleg met de Kamer over de precieze informatiebehoefte. Het is daarom
de vraag of deze nieuwe instrumenten in voldoende mate aansluiten bij de behoeften
van leden.
De werkgroep dringt er bij het kabinet op aan om voortaan eerst in overleg met de
Kamer te treden, voorafgaand aan de introductie van nieuwe stappen rondom de
werking en interpretatie van artikel 68 Grondwet, en die niet eenzijdig aan de Kamer
toe te sturen. Alleen in nauw overleg tussen Kamer en kabinet kan de
informatievoorziening in de praktijk beter en effectiever functioneren. Via een
hoofdlijnenbrief kan het kabinet (het voornemen tot) nieuwe stappen aankondigen,
waarna de Kamer betekenisvolle invloed moet kunnen hebben. Aan welke informatie de
Kamer behoefte heeft, dient daarbij centraal te staan. Dit is ook het uitgangspunt van
artikel 68 Grondwet, dat uitgaat van door een of meer leden verlangde inlichtingen.
Los van de aanbevelingen rondom specifieke elementen van de motie-Leijten/Arib
(waarvoor wordt verwezen naar het vorige hoofdstuk), vindt de werkgroep het
belangrijk om stil te staan bij de vraag hoe verdere kwesties over de
informatievoorziening geadresseerd en zo veel mogelijk opgelost en voorkomen kunnen
worden. Dit sluit aan bij de focus van de werkgroep op een betere en effectievere
werking van de informatievoorziening in de praktijk.
De werkgroep zet hierna een aantal stappen uiteen, op basis waarvan knelpunten
rondom de informatievoorziening in de praktijk aan de orde kunnen worden gesteld.
Het kan daarbij gaan om één van de punten zoals genoemd in de motie-Leijten/Arib,
maar ook om andere aspecten die tot knelpunten in de informatievoorziening leiden.
De werkgroep heeft gedurende haar werkzaamheden gemerkt dat hier behoefte aan is;
zij is geregeld op concrete situaties of gevallen gewezen die in het kader van de
informatievoorziening nader(e) overleg en standpuntbepaling behoeven. De werkgroep
wijst ook op de motie-Leijten/Van Dijk en daarna volgende kabinetsbrieven over het
niet voldoen aan vorderingen van een enquêtecommissie.76 De werkgroep bepleit
daarom een meer permanente en herkenbare structuur in het leven te roepen waar
kwesties rondom de informatievoorziening in de praktijk aan de orde kunnen worden
gesteld.

76

Kamerstuk II 2020/21, 35 510, nr. 62; Kamerstuk II 2022/23, 35 510, nr. 110 en nr. 115.

pagina 35/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

De uiterste consequentie die de Kamer kan verbinden aan haar oordeel dat zij zich niet
goed geïnformeerd acht, is het opzeggen van het vertrouwen in de bewindspersoon. De
hieronder geschetste stappen om kwesties rondom de informatievoorziening te
adresseren, zijn bedoeld als praktische invulling tussen geen consequenties verbinden
aan de (naar het oordeel van de Kamer gebrekkige) invulling van de
informatievoorziening aan de Kamer en de zeer vergaande stap om het vertrouwen op
te zeggen. Door onderstaande stappen te doorlopen, kan een knelpunt rondom de
informatievoorziening in sommige gevallen in een vroeg stadium op een meer
informele wijze worden aangepakt en opgelost. Ook biedt de geschetste structuur de
mogelijkheid om kwesties rondom de informatievoorziening op een meer systematische
wijze aan de orde te stellen, zoals ook de werkgroep Versterking functies Tweede
Kamer voorstelt.77 Dat kan bijdragen aan een meer ontspannen verhouding tussen
Kamer en kabinet waar het de informatievoorziening betreft. De verschillende stappen
die hierna aan de orde komen, laten vanzelfsprekend de mogelijkheid van het
opzeggen van vertrouwen onverlet.
Hierna worden de verschillende stappen geschetst om kwesties rondom de
informatievoorziening te adresseren en zo veel mogelijk op te lossen en te voorkomen.
1.

Een eerste niveau betreft het contact tussen de ambtelijke staf van
Kamercommissies en ambtenaren van departementen, onder meer via de
parlementair contactpersoon. Contact kan bijvoorbeeld nuttig zijn indien er
onduidelijkheid bestaat over informatieverzoeken. Een Kamerambtenaar (i.c.
de commissiegriffier of adjunct-griffier) kan in sommige gevallen die
onduidelijkheid wegnemen, door (al dan niet na overleg met (de medewerker
van) het betreffende Kamerlid) een beeld te schetsen van de achtergrond van
een verzoek of van discussies die daarover recentelijk in de Kamer gevoerd
zijn. Juist deze ambtelijke interactie kan bijdragen aan een ontspannen
verhouding en meer begrip tussen Kamer(leden) en departementen.
Ook ziet de ambtelijke staf van Kamercommissies toe op het bewaken van
praktische werkafspraken, bijvoorbeeld rondom het tijdig toesturen van
stukken voorafgaand aan een debat. De ambtelijke staven van
Kamercommissies kunnen verder voorbeelden van werkafspraken die in de
praktijk goed functioneren ter inspiratie onderling uitwisselen.

2.

Een tweede niveau betreft het contact tussen ambtenaren en Kamerleden.
Kamerleden kunnen informatie opvragen bij een parlementair contactpersoon.
Zoals in het vorige hoofdstuk aan de orde kwam (zie paragraaf 3.4), dienen
ambtenaren zich naar het oordeel van de werkgroep ook te kunnen wenden tot
Kamerleden, indien zij daartoe aanleiding zien in verband met de
beantwoording van schriftelijke vragen of naar aanleiding van moties of
toezeggingen. Zo wordt laagdrempelig contact tussen ambtenaren en
Kamerleden vergemakkelijkt. De Aanwijzingen inzake externe contacten van

77

Kamerstuk II 2021/22, 35 992, nr. 1, p. 46.

pagina 36/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

rijksambtenaren dienen naar het oordeel van de werkgroep op dit punt te
worden gewijzigd.
3.

Ten derde stelt de werkgroep voor dat bij procedurevergaderingen van
Kamercommissies onder een vast agendapunt aandacht wordt besteed aan de
informatievoorziening indien daar aanleiding voor is. Kamerleden kunnen dan
specifieke knelpunten aan de orde stellen, waarna de commissie op basis
daarvan kan besluiten hoe daarmee om te gaan. Zo kan de commissie
besluiten de staf te verzoeken om dit met de parlementaire contactpersoon op
te nemen, of daarover namens de commissie een brief aan de betreffende
bewindspersoon te sturen met een verzoek om een nadere toelichting of
motivering. In het uiterste geval kan hierover in een debat een Kameruitspraak
worden gevraagd.
Van belang hierbij is ook dat de Aanwijzingen inzake externe contacten van
rijksambtenaren ervan uitgaan dat verzoeken om contact met ambtenaren
‘welwillend en zakelijk’ beoordeeld worden. Tijdens procedurevergaderingen
kunnen Kamerleden hun ervaringen met dergelijke verzoeken desgewenst aan
de orde stellen.
Een meer praktisch punt dat in het vorige hoofdstuk al aan de orde kwam, is
verder dat tijdens procedurevergaderingen de rol en contactgegevens van de
parlementaire contactpersonen onder de aandacht kunnen worden gebracht
van Kamerleden. Dat kan laagdrempelig contact met de departementen
vergemakkelijken en de bekendheid van de parlementair contactpersoon
vergroten. Ook het bijwonen van procedurevergaderingen door parlementaire
contactpersonen kan daarbij helpen.

4.

Verder is ook de strategische procedurevergadering, die in het leven is
geroepen naar aanleiding van het rapport van de werkgroep Versterking
functies Tweede Kamer en die per vakcommissie in beginsel twee keer per jaar
plaatsvindt, naar het oordeel van de werkgroep een geschikt moment om in
commissieverband meer structureel met elkaar van gedachten te wisselen over
de informatievoorziening en eventuele knelpunten. De informatievoorziening
dient daarom een vast agendapunt van strategische procedurevergaderingen te
worden. Ter voorbereiding op deze gedachtewisseling kan de commissiestaf op
basis van ingebrachte punten tijdens reguliere procedurevergaderingen een
overzicht maken van recente discussiepunten of signalen, en ook van best
practices.
De werkgroep stelt daarbij voor om de jaarlijkse planningsbrief, waarin
commissies een overzicht ontvangen van de jaarplanning van departementen,
een centralere positie te geven in de onderlinge dialoog over de
informatievoorziening. Tijdens de strategische procedurevergadering kan aan
de orde komen in hoeverre de planningsbrief voldoende inzicht biedt in de
informatie die de Kamer gedurende het proces van aankondigen,
implementeren en evalueren van beleid en wetgeving kan verwachten. Zo

pagina 37/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

kunnen Kamerleden en –commissies tijdig aangeven welke informatie daarin
gemist wordt. Op die manier kan op voorhand meer duidelijkheid ontstaan
rondom het proces van informatievoorziening en wat daarin vanuit beide
kanten (Kamer en kabinet) te verwachten is.
Een Kamercommissie kan vervolgens op basis van de bespreking tijdens de
strategische procedurevergadering besluiten om over de informatievoorziening
een gesprek te willen voeren met de bewindspersonen van het desbetreffende
ministerie, wat overigens ook in meer algemene zin een uitkomst van een
strategische procedurevergadering kan zijn.78 De geconstateerde knelpunten en
ook best practices rondom de informatievoorziening kunnen hier uitdrukkelijk
aan de orde gesteld worden. Tijdens dit gesprek kunnen concrete afspraken
gemaakt worden, waarop de commissievoorzitter (ondersteund door de
commissiestaf) vervolgens kan toezien.
De werkgroep benadrukt dat de informele gesprekken die zij voerde met een
afvaardiging van het kabinet over de informatievoorziening vanuit beide zijden
als nuttig werden ervaren. Dergelijke gesprekken dragen bij aan een
ontspannen verhouding tussen Kamer en kabinet. Het hiervoor genoemde
contact tussen Kamercommissies en bewindspersonen kan daarin een
belangrijke rol spelen. Het verdient daarbij de voorkeur dat een dergelijk
gesprek wordt gevoerd door een goede afspiegeling van de commissie, en niet
enkel door de commissievoorzitter. Zo kunnen ervaren knelpunten breed
worden besproken en concrete afspraken worden gemaakt die op voldoende
steun kunnen rekenen. De werkgroep roept Kamercommissies op om naar
aanleiding van strategische procedurevergaderingen vaker te besluiten tot een
gesprek met de bewindspersoon over de informatievoorziening.
Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling van de werkgroep dat Kamerleden moeten
wachten totdat een strategische procedurevergadering plaatsvindt om hun
ervaren knelpunten rondom de informatievoorziening aan de orde te stellen. Zij
kunnen hun knelpunten bij reguliere procedurevergaderingen inbrengen en
daarbij voorstellen doen aan de commissie hoe zij hiermee om wensen te gaan.
Tijdens de strategische procedurevergadering kan op basis van de ingebrachte
punten tijdens reguliere procedurevergaderingen bezien worden in hoeverre er
aanleiding bestaat om deze punten in meer algemene zin te adresseren tijdens
een gesprek met de desbetreffende bewindspersonen en daarover afspraken te
maken.
5.

Indien informeel overleg naar het oordeel van Kamercommissies niet tot
voldoende resultaat heeft geleid, geeft de werkgroep commissies in overweging
om (periodiek) een debat te voeren over de informatievoorziening door het
kabinet. Ook de werkgroep Versterking functies Tweede Kamer beval aan om

78

Zoals ook naar voren gebracht in de tussentijdse monitor van de uitvoering van het rapport van de werkgroep

Versterking functies Tweede Kamer, zie: Kamerstuk II 2022/23, 35 992, nr. 19, p. 11 e.v.

pagina 38/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

periodiek, indien daartoe aanleiding is, een (commissie)debat over de
informatievoorziening door het kabinet te voeren.79 De commissie voor
Europese Zaken doet dit al voor de informatievoorziening rondom Europese
besluitvorming, wat gelegenheid biedt om bestaande afspraken te bevestigen
en extra behoeften te bespreken.
6.

Verder kunnen commissievoorzitters punten rondom de informatievoorziening
aan de orde stellen tijdens het Voorzitter-commissievoorzittersoverleg, dat de
Kamervoorzitter periodiek met alle voorzitters van de Kamercommissies voert.
Daar kan aan de orde komen of het gesignaleerde punt breder wordt ervaren.
Ook kunnen juist best practices op dit punt worden besproken. Iedere
commissievoorzitter geeft een terugkoppeling van het hieromtrent besprokene
aan de commissie bij de eerstvolgende procedurevergadering.
Voor een centrale borging is het van belang dat tijdens een Voorzittercommissievoorzittersoverleg opgebrachte knelpunten, of juist best practices,
worden geregistreerd door de staf van het Voorzittercommissievoorzittersoverleg. Zo wordt op een centrale plaats een overzicht
bijgehouden van knelpunten en best practices rondom de
informatievoorziening. Ook kunnen deze punten de basis vormen voor de
besprekingen als bedoeld onder het volgende punt. Goede ervaringen of
afspraken van andere commissies kunnen vervolgens door
commissievoorzitters worden teruggekoppeld aan de eigen commissie c.q.
commissiestaf, om te bezien in hoeverre die ook daar toepasbaar zijn.

7.

Knelpunten die breder worden ervaren of van belang zijn voor de Kamer als
geheel, kunnen vervolgens op basis van de uitkomsten van het Voorzittercommissievoorzittersoverleg aan de orde worden gesteld in een overleg tussen
de Kamervoorzitter en de minister-president, in aanwezigheid van de Griffier en
de secretaris-generaal van Algemene Zaken. Hierbij kan ook over knelpunten
rondom de informatievoorziening vanuit de departementen worden gesproken.
De secretaris-generaal van Algemene Zaken kan de door de Kamervoorzitter
geuite knelpunten en gemaakte afspraken overbrengen in het overleg dat alle
secretarissen-generaal periodiek met elkaar voeren.

Overigens kan ook overleg plaatsvinden tussen de Griffier van de Kamer, die ook
aanwezig is bij het voorzittersoverleg als hiervoor bedoeld, en de secretaris-generaal
van een ministerie. Ook hier kunnen kwesties rondom de informatievoorziening aan de
orde worden gesteld.
Het bovenstaande is erop gericht om knelpunten rondom de informatievoorziening op
effectieve wijze en op het goede niveau te kunnen adresseren en zo veel mogelijk op te
lossen en te voorkomen. Mocht in de praktijk blijken dat bovenstaande stappen tot
onvoldoende oplossingen voor gesignaleerde knelpunten leiden, dan geeft de

79

Kamerstuk II 2021/22, 35 992, nr. 1, p. 46.

pagina 39/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

werkgroep de Kamer in overweging om te onderzoeken of een afzonderlijke
Kamercommissie die zich op verzoek van vakcommissies kan buigen over kwesties
rondom de informatievoorziening meerwaarde heeft.80
De werkgroep is desgewenst graag bereid na ongeveer een jaar te bezien in hoeverre
haar aanbevelingen en aandachtspunten hebben bijgedragen aan een verbetering van
de informatievoorziening. De werkgroep biedt aan om over de uitvoering te rapporteren
aan het Presidium.
De werkgroep stelt tot slot de Kamer voor om een schriftelijke kabinetsreactie te
vragen op dit rapport. Mede aan de hand van die reactie kan een eerste debat tussen
Kamer en kabinet over de informatievoorziening worden georganiseerd, zoals ook is
voorgesteld door de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen.81 Zo
kan op transparante wijze met het kabinet worden gesproken over een verbetering van
de informatievoorziening. Uiteraard vraagt de implementatie van de tot de Kamer
gerichte aanbevelingen ook de aandacht van de Kamer.
Tezamen met de hiervoor gedane aanbevelingen, verwacht de werkgroep met
bovenstaande structuur bij te dragen aan een betere en effectievere
informatievoorziening in de praktijk. De werkgroep realiseert zich dat hiermee niet alle
problemen rondom de informatievoorziening zijn opgelost. Daarvoor is een continue
dialoog tussen Kamer en kabinet nodig over de informatiebehoeften van Kamerleden
enerzijds en de wijze waarop het kabinet hieraan tegemoet komt anderzijds, die aan de
hand van bovenstaande stappen kan plaatsvinden. Zo kunnen Kamerleden meer grip
op informatie krijgen. Deze stappen laten de mogelijkheid van het opzeggen van
vertrouwen vanzelfsprekend onverlet. Hetzelfde geldt overigens voor de andere
instrumenten van de Kamer, zoals het Kamerbreed uitspreken van een oordeel over de
concrete informatievoorziening door middel van een motie. Het bovenstaande voegt
daar echter stappen aan toe, die, tezamen met de hiervoor gedane aanbevelingen,
naar het oordeel van de werkgroep kunnen zorgen voor een betere en effectievere
informatievoorziening in de praktijk.

Aandachtspunten:


De werkgroep merkt op dat het kabinet recent een aantal nieuwe stappen
heeft gezet rondom de informatievoorziening, zoals het toesturen van
beslisnota’s en de introductie van parlementaire contactpersonen. Dit soort
stappen moet aansluiten bij de wensen en werkwijze van de Kamer. De
nieuwe initiatieven zijn echter grotendeels eenzijdig in gang gezet, zonder
voorafgaand overleg met de Kamer over de precieze informatiebehoefte. Het
is daarom de vraag of deze nieuwe instrumenten in voldoende mate
aansluiten bij de behoefte van leden. De werkgroep dringt er bij het kabinet
op aan om voortaan eerst in overleg met de Kamer te treden, voorafgaand
aan de introductie van nieuwe stappen rondom de werking en de interpretatie

80

Zie ook: Kamerstuk II 2001/02, 28 362, nr. 4; Kamerstuk II 2016/17, 33 812, 4, p. 142 e.v.

81

Kamerstuk II 2022/23, 35 561, nr. 6, p. 79.

pagina 40/41

Werkgroep Informatieafspraken| Rapport | 6 juni 2023

van artikel 68 Grondwet. Alleen in nauw overleg tussen Kamer en kabinet kan
de informatievoorziening in de praktijk beter en effectiever gaan
functioneren. Via een hoofdlijnenbrief kan het kabinet (het voornemen tot)
nieuwe stappen aankondigen, waarna de Kamer betekenisvolle invloed moet
kunnen hebben.


De werkgroep roept Kamercommissies op om naar aanleiding van
strategische procedurevergaderingen vaker te besluiten tot een gesprek met
de bewindspersoon over de informatievoorziening. Dergelijke gesprekken
kunnen bijdragen aan een ontspannen verhouding tussen Kamer en kabinet.

Aanbevelingen:


De werkgroep beveelt aan dat de informatievoorziening een vast agendapunt
wordt bij reguliere en strategische procedurevergaderingen van
Kamercommissies.



De werkgroep geeft Kamercommissies in overweging om (periodiek) een
commissiedebat te voeren over de informatievoorziening door het kabinet,
indien informeel overleg naar het oordeel van de commissies niet tot
voldoende resultaat heeft geleid.



De werkgroep beveelt aan dat tijdens het Voorzittercommissievoorzittersoverleg wordt bezien of er knelpunten zijn rondom de
informatievoorziening die breder worden ervaren of juist best practices die
nuttig zijn voor andere commissies.



De werkgroep beveelt aan dat knelpunten die breder worden ervaren of van
belang zijn voor de Kamer als geheel, aan de orde worden gesteld in overleg
tussen de Kamervoorzitter en de minister-president.

pagina 41/41