Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1939

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2018
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
10 december 2018.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-1939
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1939

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 10 DECEMBER
2018
Raad Buitenlandse Zaken
Sancties
Mensenrechtensanctieregime
Tijdens de Raad heeft Nederland opnieuw aandacht gevraagd voor het
Nederlandse initiatief voor een EU-mensenrechtensanctieregime. Er bleek
brede steun bij de EU-lidstaten om het Nederlandse voorstel verder uit te
werken in Brussel. De komende maanden zal dit dan ook in EU-verband
op het niveau van raadswerkgroep verder worden uitgewerkt om te
komen tot een slagvaardig instrument dat door alle lidstaten wordt
gedragen. Een dergelijk thematisch sanctieregime kan alleen worden
aangenomen als alle lidstaten daarmee instemmen.
Seksueel geweld tegen vrouwen en uithongering als oorlogswapen in
Jemen (moties Ploumen en Karabulut cs.)
Tijdens het seminar over de oprichting van een
EU-mensenrechtensanctieregime op 20 november jl. in het Vredespaleis is
o.a. gesproken over de definitie van grove mensenrechtenschendingen
waarbij de mogelijkheid is genoemd om seksueel geweld tegen vrouwen
in conflictsituaties (conform motie van het lid Ploumen, ref. Kamerstuk
35 000 V, nr. 32) en uithongering als oorlogswapen (conform motie van
het lid Karabulut cs., ref. Kamerstuk 35 000 V, nr. 27) hieronder te scharen.
Het seminar was niet bedoeld om hierover al een standpunt in te nemen;
deelnemers hebben zich hier dan ook nog niet over uitgelaten. Nederland
zal deze punten de komende tijd mee blijven nemen in discussies in
EU-verband over de verdere uitwerking van dit sanctieregime.
Ook binnen de VN-Veiligheidsraad vraagt Nederland aandacht voor
implementatie van resolutie 2417 over de relatie tussen conflict en
honger. Deze resolutie adresseert tevens het verbod op uithongering.
Hongersnood is een realistisch scenario in Jemen; het kabinet spant zich
in om dat te voorkomen. Nederland heeft langs dezelfde lijnen geïntervenieerd tijdens de VNVR-zittingen van 24 oktober en 16 november jl.
Cybersanctieregime
Naar aanleiding van de opdracht van de Europese Raad in oktober wordt
in EU-verband gewerkt aan restrictieve maatregelen waarmee effectief
kan worden opgetreden tegen cyberactiviteiten die een bedreiging
vormen voor de belangen op het gebied van veiligheid en buitenlands
beleid van de Unie en haar lidstaten. Nederland heeft dit in Raadskader
opnieuw onder de aandacht gebracht en daarbij het belang van snelle
voortgang van het opzetten van een thematisch cybersanctieregime
onderstreept.
Desinformatie
De Hoge Vertegenwoordiger wees op het belang van het gezamenlijke
Actieplan Desinformatie dat op 5 december werd gepubliceerd. De
Commissie en de EDEO zullen, in nauwe afstemming met de lidstaten, de
komende maanden de implementatie ter hand nemen. Het kabinet heeft
er met succes op aangedrongen dat het belang van subsidiariteit en
respect voor fundamentele vrijheden in het actieplan zijn gewaarborgd
conform motie Kwint/Yesilgöz-Zegerius c.s. (Kamerstuk 21 501-34, nr. 290).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1939

2

Iran
De Raad sprak over het belang van het in stand houden van het nucleaire
akkoord, het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) en tegelijkertijd
bredere zorgen ten aanzien van Irans rol in de regio, het ballistische
raketprogramma, ongewenste inmenging in Europa en de mensenrechtensituatie in Iran. Hoge Vertegenwoordiger Mogherini refereerde onder
meer aan de vierde high-level politieke dialoog tussen de EU en Iran die
op 26 november jl. plaatsvond waarbij ook werd gesproken over regionale
kwesties en mensenrechten. Tijdens de Raad werd door een aantal
lidstaten het belang onderstreept om ten aanzien van deze bredere zorgen
de samenwerking met de Verenigde Staten te blijven zoeken.
De «E3» (het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland) lichtten toe te
werken aan het zo spoedig mogelijk opzetten van een Special Purpose
Vehicle (SPV) om het betalingsverkeer met Iran in stand te kunnen
houden, zolang Iran zich houdt aan de verplichtingen onder het JCPOA. Er
was brede steun van EU-lidstaten, inclusief Nederland, voor het opzetten
van een dergelijke faciliteit.
Westelijke Balkan
De Raad sprak over recente ontwikkelingen in de Westelijke Balkan. Het
afgelopen jaar is de EU zich blijven engageren met de Westelijke Balkan,
door middel van de Westelijke Balkan strategie (zie Kamerstuk 23 987, nr.
219), de Sofia Top (zie Kamerstuk 21 501-20, nr. 1341) en diverse
bezoeken.
Ministers noemden als positieve ontwikkelingen de totstandkoming van
de Prespa-overeenkomst tussen Griekenland en Macedonië over de
naamkwestie, de terugkeer van de oppositie in het parlement van
Montenegro en het voortschrijdende hervormingsproces in Albanië en
Macedonië.
Lidstaten waren het eens dat het belangrijkste zorgpunt in de regio
momenteel de impasse in de dialoog tussen Belgrado en Pristina is. Door
unilaterale acties wordt het wederzijds vertrouwen verder ondermijnd en
verschillende lidstaten, waaronder Nederland, betoogden dat de EU zich
hier duidelijk tegen moet uitspreken. Ministers waren eensgezind dat een
alomvattende overeenkomst over normalisatie van relaties tussen beide
landen de enige weg naar een duurzame oplossing is.
Diverse lidstaten benadrukten daarnaast het belang van een spoedige
regeringsformatie in Bosnië-Herzegovina en herstart van het hervormingsproces. Enkele lidstaten uitten zorgen over de toenemende invloed
van derde landen in de regio en noemden het belang van strategische
communicatie. Hoewel enkele lidstaten stelden nadrukkelijk te streven
naar visumliberalisatie voor Kosovo bleken andere lidstaten, waaronder
Nederland, eerst extra garanties te willen waaruit blijkt dat het land
duurzaam voldoet aan de gestelde ijkpunten.
Verschillende Ministers bepleitten dat er stappen moeten blijven worden
gezet in het EU-toetredingsproces om de Westelijke Balkan bij de les te
houden. Andere lidstaten gaven aan dat onverkort aan de voorwaarden
moet worden vastgehouden. De EU hecht daarbij in het bijzonder aan
rechtsstaatshervormingen en de bestrijding van georganiseerde misdaad
en corruptie. Nederland oordeelde in dat kader dat vanwege gebrek aan
politieke wil in Westelijke Balkanlanden, de noodzakelijke hervormingen
slechts langzaam worden doorgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1939

3

Zee van Azov
De Raad sprak over de situatie in de Zee van Azov. De focus van de
gezamenlijke inzet ligt op de-escalatie. Duitsland en Frankrijk voeren
hierover op hoog niveau overleg met Rusland en Oekraïne. Aanvullende
restrictieve maatregelen zijn daarom op dit moment niet aan de orde. De
Raad was eensgezind over het feit dat Rusland opgeroepen moet blijven
worden om vrije doorvaart door de Straat van Kertsj te garanderen en de
gevangen genomen Oekraïense bemanningsleden onmiddellijk vrij moet
laten.
Tijdens de lunch met de Oekraïense Minister van Buitenlandse Zaken
Klimkin werd verder gesproken over de situatie in de Zee van Azov, de
veiligheidssituatie in Oekraïne en over mogelijke steun van de EU aan de
economisch getroffen gebieden rond de Zee van Azov. Bij deze
bespreking herbevestigde de EU-Ministers hun steun aan Oekraïne, zoals
vastgesteld in de EU-verklaring van 28 november1.
Venezuela
Tijdens de Raad sprak de Hoge Vertegenwoordiger over de verslechterde
situatie in Venezuela en de impact daarvan op de regionale stabiliteit. De
situatie raakt naast de Europese economische en handelsbelangen ook
een groot aantal burgers van verschillende lidstaten die in Venezuela
woonachtig zijn. Het kabinet heeft, met het oog op de gevolgen van de
Venezolaanse crisis voor het Caraïbisch deel van het Koninkrijk, voor de
Raad contact gehad met de Ministers-Presidenten van Aruba en Curaçao
over de Koninkrijkspositie.
Naar aanleiding van de discussie over Venezuela tijdens de Raad van
oktober is EDEO gestart met de oprichting van de International Contact
Group ter ondersteuning van het politieke proces. De Hoge Vertegenwoordiger benadrukte dat dit orgaan geen bemiddelende rol zal spelen in
Venezuela, maar enkel tot doel heeft politieke voorwaarden te creëren die
de politieke impasse kunnen doorbreken. Ondanks het initiatief van de
International Contact Group zal de druk van de EU op de Venezolaanse
overheid worden gecontinueerd. Het opvoeren van druk door persoonsgerichte sancties zoals de EU afgelopen jaar heeft gedaan, moet altijd
gepaard gaan met ruimte voor onderhandelingen om daadwerkelijke
verandering te bewerkstelligen. Nederland verwelkomde het ICG initiatief
mits dient voldoende gesteund door landen in de regio.
Tot slot is tijdens de Raad gesproken over de inauguratie van president
Maduro op 10 januari 2019. De EU heeft de presidentsverkiezingen niet
erkend en kan de inauguratie om die reden niet ongezien voorbij laten
gaan waarbij de Hoge Vertegenwoordiger het belang van een gecoördineerde EU-positie onderstreepte. Nederland sprak tijdens de Raad zijn
steun voor deze aanpak uit. Om de belangen van het Caribisch deel van
het Koninkrijk en de consulaire belangen van de vele Europeanen
woonachtig in Venezuela te behartigen, staat Nederland een krachtige
maar gebalanceerde reactie voor.
EU-AU
De Raad sprak over het versterken van de relatie van de EU met
Afrikaanse landen en de Afrikaanse Unie. Dit met het oog op de recent
door de Commissie gelanceerde Afrikaans-Europese strategische
partnerschap gericht op duurzame investeringen en banen, het High-Level
Forum in Wenen op 18 december aanstaande en de EU-AU Ministeriële
1

EU Council Press Release 712/18 Declaration by the High Representative on behalf of the EU on
the escalating tensions in the Azov Sea, d.d. 28 November 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1939

4

die plaatsvindt op 21 en 22 januari 2019. De lidstaten toonden zich
eensgezind over de relevantie van een versterkt partnerschap en het op
elkaar afstemmen van de verschillende sporen.
De Hoge Vertegenwoordiger benadrukte het belang van een brede
EU-Afrika relatie, een geïntegreerde benadering en eigenaarschap aan
zowel Afrikaanse als Europese zijde. Zij pleitte voor een brede discussie
tijdens de aankomende EU-AU ministeriele, die zich niet alleen op
migratie richt. Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking Neven
Mimica vulde aan dat de Afrikaans-Europese alliantie een coherente
benadering op economisch vlak beoogt om zodoende handel en investeringen te stimuleren, de private sector te betrekken en banen te creëren.
Nauwe afstemming met en tussen lidstaten is hierbij van belang.
Verschillende lidstaten onderschreven deze benadering en gaven aan
tijdens de EU-AU Ministeriële ook de opvolging van de AU-EU Top in
Abidjan in november 2017 te willen bespreken. Hierbij werd ook het
belang van zichtbaarheid van de EU-inspanningen benadrukt. Lidstaten
spraken verder over de agenda van de EU-AU Ministeriële, die zich richt
op 1) vrede, veiligheid en bestuur, 2) handel, investeringen en economische integratie en 3) multilateralisme. Ten aanzien van vrede en
veiligheid wees de Hoge Vertegenwoordiger op het belang van voortgang
op het gebied van de naleving van mensenrechten, mede in het kader van
vredesoperaties. Een aantal lidstaten benadrukte daarnaast het belang
van bijzondere aandacht voor jeugd en vrouwen, zowel in het kader van
conflictpreventie als met betrekking tot onderwijs en banen.
Meerdere lidstaten verwezen ook naar uitdagingen op het gebied van
irreguliere migratie en zorgen omtrent de demografische groei op het
Afrikaanse continent. Hierbij werd veelal steun uitgesproken voor een
brede benadering waarbij op meerdere terreinen met derde landen wordt
samengewerkt.
VNVR – laatste ontwikkelingen
December
De laatste maand van het Koninkrijk in de Veiligheidsraad vindt plaats
onder Voorzitterschap van Ivoorkust. Op 4 december vond de eerste
briefing plaats van het hoofd van het VN-onderzoeksteam voor ISIS
Accountability (UNITAD). Het team, dat begin 2019 volledig operationeel
zal zijn, doet onderzoek naar misdrijven door ISIS in Irak, met het oog op
vervolging en berechting van ISIS-strijders. Nederland steunde UNITAD
met een bijdrage Euro 500.000. Het Koninkrijk benadrukte het belang van
een inclusieve aanpak, met speciale aandacht voor het leed van vrouwen
en religieuze minderheden, alsook het belang van getuigen- en slachtofferbescherming en psychologische zorg. Ook werd onderstreept dat de
bewijzenverzameling over misdaden van ISIS niet mag worden ingezet in
zaken waarvoor de doodstraf kan worden opgelegd.
Op 5 en 6 december vonden de signature events van de Ivorianen plaats.
Op 5 december lichtte Minister Kaag tijdens een high-level briefing over
peacebuilding en post-conflict wederopbouw de inzet van het
Koninkrijk toe op preventie van conflict, o.a. door investeringen in
duurzame (economische) ontwikkeling en het adresseren van grondoorzaken van conflict (klimaat, waterschaarste en voedselonzekerheid). Op
6 december vond een open debat plaats over de samenwerking tussen de
VN en (sub)regionale organisaties, waarin het Koninkrijk onder meer
de nadruk legde op het belang van EU-VN-samenwerking bij vredesoperaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1939

5

Minister Blok zal op 13 december deelnemen aan een briefing over Syrië,
tevens onderwerp van de eerste sessie die de Minister bijwoonde in maart
van dit jaar. Inzet is om tijdens deze briefing de resolutie te verlengen die
grensoverschrijdende humanitaire hulp voor Syrië mogelijk maakt. Ook
zal naar verwachting op die dag de door het Koninkrijk geïnitieerde
resolutie over Police, Justice and Corrections in vredesoperaties
worden aangenomen. Deze zwaarbevochten resolutie moet de Rule of
Law keten in missiemandaten versterken en is in lijn met de prioriteiten
van het Koninkrijk. Tijdens een bijeenkomst over het belang van
bestrijding en berechting van ISIS voor stabiliteit in Irak zal de
Minister van gedachten wisselen over dit onderwerp met onder meer
Speciaal Gezant voor de VN-missie in Irak Jeanine Hennis.
De Veiligheidsraad spreekt deze maand eveneens over Iran. Het
Koninkrijk zal steun voor het JCPOA uitspreken en tegelijkertijd ook de
aanhoudende zorgen benadrukken over het Iraanse ballistische raketprogramma en de rol van Iran in de regio.
Het Verenigd Koninkrijk werkt met steun van het Koninkrijk aan een
resolutie over de humanitaire situatie in Myanmar. Het Koninkrijk zal
inzetten op een sterke verwijzing naar het belang van gerechtigheid, bij
voorkeur met verwijzing naar het Internationaal Strafhof. Met name van
China wordt echter veel weerstand verwacht.
De Afrikaanse leden van de Veiligheidsraad (Ethiopië, Equatoriaal-Guinea
en Ivoorkust) hopen deze maand een resolutie ter stemming te brengen
waarin wordt voorgesteld dat toekomstige vredesoperaties van de
Afrikaanse Unie op «case-by-case basis» uit het VN-budget kunnen
worden gefinancierd. Onder dreiging van een Amerikaans veto werd de
voor 10 december voorziene stemming vooralsnog uitgesteld tot
volgende week. Het Koninkrijk steunt het principe van deze resolutie, mits
voldaan wordt aan compliance standaarden op het gebied van internationaal humanitair recht, mensenrechten en financiën.
Met het oog op de geplande verkiezingen in de DRC op 23 december zal
de Veiligheidsraad op 18 december naar verwachting spreken over de
situatie in het land.
Verder op de agenda onder meer het Midden-Oosten Vredes Proces,
Zuid-Soedan, Guinee-Bissau, de Sahel, Centraal Afrika, Afghanistan en
Haïti.
Overig
Verlenging Nederlandse deelname aan missies EUMM Georgië EUAM
Oekraïne
Het kabinet maakt van de gelegenheid gebruik om uw Kamer te informeren over het besluit de Nederlandse personele bijdrage aan European
Union Monitoring Mission to Georgia (EUMM Georgië) en European
Union Advisory Mission to Ukraine (EUAM Oekraïne) te verlengen tot en
met 31 juli 2021. De Nederlandse personele bijdrage aan EUMM Georgië
wordt voortgezet met tien personen. De Nederlandse personele bijdrage
aan EUAM Oekraïne wordt voortgezet met acht personen. Zoals aangekondigd in de Kamerbrief Toekomstige Nederlandse Inzet in Missies en
Operaties van 15 juni jl. (Kamerstuk 29 521, nr. 363) wordt waar nodig en
mogelijk ingezet op meerjarige mandaten. Voor beide missies geldt dat de
meerjarige verlengingen van het Nederlandse mandaat onder
voorbehoud zijn van de EU-mandaatverlengingen. De deelname aan
EUMM Georgië en EUAM Oekraïne is onderdeel van de bredere inzet en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1939

6

draagt bovendien bij aan de informatiepositie van Nederland ten aanzien
van de situatie ter plaatse.
Landonteigening Zuid-Afrika
Het kabinet maakt tevens van de gelegenheid gebruik om uw Kamer te
informeren over de opvolging van de toezegging, gedaan tijdens het
notaoverleg Mensenrechtenbeleid op 5 november 2018 (Kamerstuk
32 735, nr. 228), om landonteigening op de agenda te zetten van de
EU-Zuid-Afrika-top op 15 november. Mede dankzij Nederlandse inzet is dit
inderdaad aan de orde gesteld, zoals blijkt uit paragraaf 16 van de
slotverklaring van de top2.

2

https://www.consilium.europa.eu/media/36982/eu-sa-final-statement.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1939

7