Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1574

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 februari 2019
In mijn brief van 31 augustus jl.1heb ik u geïnformeerd dat de EIB door de
terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de Europese Unie (de
Brexit) het Britse kapitaal verliest. De EIB heeft daarom een voorstel
gedaan voor de vervanging van het Britse kapitaal samen met een
voorstel voor een aantal verbeteringen in de governance van de EIB, waar
Nederland en een aantal andere aandeelhouders op hadden aangedrongen. Zoals uiteengezet in bovengenoemde brief kan Nederland zich in
deze voorstellen vinden.
Naast deze voorstellen heeft de Raad van gouverneurs van de EIB een
werkgroep ingesteld om een voorstel voor een asymmetrische kapitaalverhoging uit te werken. Deze werkgroep werd op verzoek van enkele
lidstaten ingesteld die tijdens de onderhandelingen over de vervanging
van het Britse kapitaal hebben aangegeven dat zij additioneel kapitaal aan
de EIB willen verstrekken. Deze werkgroep heeft een voorstel via de Raad
van bewind voorgelegd aan de Raad van gouverneurs. Instemming door
de Raad van gouverneurs gebeurt bij unanimiteit. Dit voorstel moet in
samenhang worden bezien met de vervanging van het Britse kapitaal en
de aanpassingen in de governance van de EIB en vormen een gezamenlijk
totaalpakket.
Leeswijzer
In deze brief ga ik in op het voorstel voor deze asymmetrische kapitaalverhoging. In paragraaf 1 vindt u het voorstel voor een wijziging in de
kapitaalverhoudingen en in de kiesgroepindeling, en de Nederlandse
appreciatie daarvan. Daarnaast heeft de Kamer tijdens het AO Eurogroep
Ecofin van 14 juni jl. (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1534) en tijdens het AO
Eurogroep/Ecofin van 6 september jl. (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1548)
vragen gesteld over de EIB. Daarbij heb ik de Kamer een brief toegezegd
over de wijze waarop de risico’s bij de EIB worden beheerst, mede in
1

kst-21501-07-1574
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1541.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1574

1

relatie tot de governance hervormingen en over de wijze waarop de
Kamer wordt geïnformeerd over de EIB en zich kan uitspreken over de
strategische koers van de EIB bijv. m.b.t. investeringen in duurzaamheid.
In paragraaf 2 ga ik nader in op het risicobeheer van de EIB, ook in relatie
tot de aanpassingen in de governance. Tot slot treft u in paragraaf 3 de
informatievoorziening aan de Kamer omtrent de EIB en het klimaatbeleid
van de EIB.
1. Voorstel voor een wijziging in de kapitaalverhoudingen en in de
kiesgroepindeling
Kapitaalverhoudingen
Veel internationale financiële instellingen, bijv. de Wereldbank, kennen
een systematiek voor periodieke kapitaalverhogingen. De EIB kent deze
niet; in het verleden is aandeelhouders ad hoc wel toegestaan hun
aandelenbelang (en daarmee hun relatieve stemgewicht) te vergroten.
Polen, Luxemburg en Roemenië hebben aangegeven dat zij additioneel
kapitaal aan de EIB willen verstrekken omdat deze landen momenteel
ondervertegenwoordigd zijn ten opzichte van hun economische gewicht.
De bovengenoemde werkgroep heeft gekeken naar de voorstellen van de
betreffende landen. De werkgroep heeft daarbij vastgehouden aan het
uitgangspunt dat het economische gewicht van een lidstaat, gemeten
door het Bruto Binnenlands Product (BBP), het aandeel van een lidstaat in
het kapitaal van de EIB en daarmee het stemgewicht bepaalt. Daarbij is
geconcludeerd dat enige flexibiliteit hierin, net als in het verleden bij
asymmetrische kapitaalverhogingen het geval is geweest, mogelijk moet
zijn.
In tabel 1 wordt het voorstel voor deze asymmetrische kapitaalverhoging
schematisch weergegeven, inclusief de gevolgen voor Nederland. In het
voorstel wordt het aandeel van Polen, Luxemburg en Roemenië in het
kapitaal van de EIB verhoogd door middel van extra garanties en extra
(cash) inleg van kapitaal.
Het aandeel van Polen in het kapitaal van de EIB zal na het vertrek van het
VK 2,46 procent bedragen, dat van Roemenië 0,66%. Luxemburg, het land
waar de EIB gevestigd is, is voornemens om het aandeel in de EIB te
verhogen. Besluitvorming hierover heeft nog niet plaatsgevonden in de
nieuwe regering van Luxemburg. Daarom is gekozen om in de loop van
2019 een specifiek voorstel voor een additionele kapitaalinleg van
Luxemburg te bespreken tot maximaal het aandeel het BBP van
Luxemburg in het BBP van de EU-27.
Tabel 1 Asymmetrische kapitaalverhoging inclusief gevolgen voor Nederland
(bedragen in mln.
euro)

Totaal
Nederland
Polen
Roemenië

Kapitaal
(subscribed1
capital) na
symmetrische
kapitaalverhoging

Asymmetrische
kapitaalverhoging
(subscribed
capital)

Huidig
stemgewicht
(na Brexit)

Gewijzigd
stemgewicht

243.284
12.951
5.981
1.514

5.511
0
5.386
125

100%
5,32%
2,46%
0,62%

100%
5,21%
4,57%
0,66%

1

Het kapitaal van de EIB (subscribed capital) bestaat uit de garanties – callable capital – en het
ingelegde kapitaal – paid in capital – van lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1574

2

Kiesgroepindeling
De werkgroep heeft eveneens een voorstel voor een gewijzigde indeling
van de kiesgroepen gedaan. In tabel 2 wordt de huidige en gewijzigde
kiesgroepindeling weergegeven. Het uitgangspunt was om de wijzigingen
zo beperkt mogelijk te houden en tegelijk recht te doen aan de gewijzigde
kapitaalverhoudingen. Polen, Hongarije en Kroatië zullen uit hun
oorspronkelijke kiesgroep vertrekken en gezamenlijk een nieuwe
kiesgroep vormen. Zij nemen daarmee de plek in die het VK door het
vertrek uit de EIB achter laat en zullen daarmee ook een lid van het
Management Comité (MC) voordragen. Het MC is het dagelijks bestuur
van de EIB.
Tabel 2: kiesgroepindelingen
Kiesgroep

Huidige kiesgroepindeling

Gewijzigde kiesgroepindeling

1
2
3

Spanje, Portugal
Nederland, België, Luxemburg
Denemarken, Griekenland, Ierland,
Roemenië,
Zweden, Oostenrijk, Finland,
Litouwen, Letland, Estland
Polen, Tsjechië, Hongarije, Kroatië,
Slowakije, Slovenië, Bulgarije,
Cyprus, Malta
Duitsland
Italië
Frankrijk
vacant na vertrek VK

Spanje, Portugal
Nederland, België, Luxemburg
Denemarken, Griekenland, Ierland,
Roemenië,
Zweden, Oostenrijk, Finland, Litouwen,
Letland, Estland
Tsjechië, Slowakije, Slovenië,
Bulgarije, Cyprus, Malta

4
5

6
7
8
9

Duitsland
Italië
Frankrijk
Polen, Hongarije, Kroatië

Voorgestelde Nederlandse positie en appreciatie voorstel
Kapitaalverhoudingen
De Raad van bewindvoerders heeft op 21 december het voorstel voor de
wijziging in de kapitaalverhoudingen en in de kiesgroepindeling aan de
Raad van gouverneurs via een schriftelijke procedure voorgelegd.
Nederland is voornemens met de voorgestelde wijzigingen in te
stemmen. Het voorliggende voorstel heeft voor Nederland geen budgettaire consequenties, de Nederlandse invloed op het beleid van de EIB blijft
voldoende geborgd. Daarnaast doet het voorstel recht aan de economische verhoudingen in de EU.
Nederland is in omvang de vijfde economie van de EU-27 en blijft na de
voorgestelde wijzigingen samen met België de vijfde grootste aandeelhouder. Het stemgewicht van Nederland daalt licht door de extra
kapitaalinleg van Polen en Roemenië van 5,32 procent naar 5,21 procent.
Kiesgroepindeling
De huidige kiesgroepindeling is historisch bepaald. Toetredende lidstaten
zijn in het verleden bij uitbreidingen van de EU toegevoegd aan bestaande
of nieuwe kiesgroepen. Polen, Hongarije en Kroatië zitten momenteel in
een kiesgroep van 9 landen (met ook Tsjechië, Slowakije, Slovenië,
Bulgarije, Cyprus en Malta) en hebben daarmee niet vaak de mogelijkheid
om een lid van het Management Comité voor te dragen. Nederland heeft
begrip voor het gevoel van ondervertegenwoordiging in het Management
Comité door de huidige indeling van 9 landen, een derde van de lidstaten,
in één kiesgroep en kan akkoord gaan met de herverdeling over de
kiesgroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1574

3

Vervolgproces besluitvorming
Besluitvorming over een wijziging in de kapitaalverhoudingen en over een
wijziging in de kiesgroepindeling vergt een wijziging van het statuut van
de EIB. Deze wijziging van het statuut zal na goedkeuring van de gouverneurs ter consultatie worden voorgelegd aan het Europees Parlement en
de Europese Commissie. Daarna zal het voorstel ter unanieme
goedkeuring worden voorgelegd aan de Raad.
2. Risicobeheer
In het AO Eurogroep/Ecofin van 6 september heeft de Kamer vragen
gesteld over de wijze waarop risico’s bij de EIB worden beheerst, mede in
relatie tot de toegenomen risico’s door het Europese Fonds voor
Strategische Investeringen (EFSI).
Principes van Risicobeheer
In het EIB Group Risk Management Charter 3 zijn de eisen en de principes
voor risicobeheer binnen de EIB Group opgenomen. Daarin is de eis
vervat dat de risico’s op een effectieve en consistente manier en in
overeenstemming met de Best Banking Principles (BBP) worden beheerd.
Het Audit Comité van de EIB ziet toe op naleving van deze BBP. In het
audit rapport van 20174 merkt het Audit Comité op dat de EIB nog niet
volledig voldoet aan de BBP.
In het Risk Appetite Framework heeft de bank daarnaast vastgelegd in
welke mate de EIB bereid is om risico’s te lopen teneinde de doelstellingen van de bank te realiseren. Uitgangspunt hierbij is het behoud van
de AAA-rating. In concreto legt het Risk Appetite Framework vast op
welke wijze de risicobereidheid wordt gedefinieerd, in de organisatie
wordt ingebed, op welke wijze hierover wordt gerapporteerd en wat de
procedures zijn om de risicobereidheid aan te passen. In het jaarlijkse
Operational Plan dient vervolgens gezorgd te worden dat de beleidsdoelstellingen overeenkomen met de risicobereidheid
Organisatie Risicobeheer
Binnen de bank controleert, bewaakt en rapporteert de directie Risk
Management («RM») de krediet-, markt-, liquiditeits- en operationele
risico’s. Reputatie-, gedrags- en compliance risico’s worden gecontroleerd
door de Compliance-functie, onder leiding van Chief Compliance Officer
van de EIB-groep («OCCO»).
Hoge kwaliteit leningenportefeuille
Het risicobeheer van de EIB op het gebied van krediet-, markt en liquiditeitsrisico’s is goed te noemen getuige de kwaliteit van de leningenportefeuille van de Bank, ondanks de toename in leningen met een hoger risico
door EFSI. Uit het jaarverslag over 20175 blijkt dat slechts 0,3 procent van
de leningen van de EIB vallen onder de categorie non performing loans.
Daarnaast is het deel van de achterstallige betalingen met meer dan 90
dagen is ook erg laag, 180 mln. euro; dit vertegenwoordigd slechts 0,04
procent van de risicoportefeuille. Dit valt mede toe te schrijven aan sterk
risicobeheer en due dilligence voor projecten. Tenslotte heeft EIB heeft

3

www.eib.org/attachments/eib_group_risk_management_charter_en.pdf.
http://www.eib.org/attachments/general/ac_annual_reports_2017_en.pdf.
5
Jaarverslag EIB 2017: http://www.eib.org/attachments/general/reports/fr2017en.pdf.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1574

4

ook in 2017 gezonde financiële resultaten behaald, met een overschot van
2,81 mld. euro, ongeveer in lijn met 2016 (2,86 mld. euro).
De risico’s worden voorts gemitigeerd door de Preferred Creditor Status
van de EIB. Dit houdt in dat lenende landen de EIB voorrang verschaffen
bij betaling indien zij moeite hebben om aan hun verplichtingen te
voldoen.
Risicobeheersing in relatie tot governance hervormingen
Het Audit Comité van de EIB heeft in het jaarverslag van 2017 gesignaleerd dat met de groei van de EIB in de afgelopen jaren, mede door het
EFSI, de instelling in risico, omvang en complexiteit is gegroeid.6 Het
Audit Comité adviseert om het risicobeheer van de EIB te versterken,
onder andere door een betere scheiding van taken en verantwoordelijkheden van het Management Comité teneinde (de schijn van) belangenverstrengeling te vermijden. Het toegenomen aantal projecten legt ook een
steeds groter beslag op het Management Comité en de Raad van bewind.
Het Audit Comité adviseert tevens om het proces van het goedkeuren van
leningen te herzien en te versterken.
Deze aanbevelingen van het Audit Comité zijn opgevolgd in de voorstellen
van de EIB tot het verbeteren van de governance, zoals het bevorderen
van onafhankelijke besluitvorming door leden van het Management
Comité en het versterken van de Raad van Bewind en van het toezicht
door het Audit Comité. In de kamerbrief van 31 augustus ben ik hier in
detail op ingegaan. In het verslag van de Ecofin dat op 7 december jl.
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 1560) naar uw Kamer is gezonden heb ik u
geïnformeerd over de voortgang van de implementatie van de governance hervormingen van de EIB.
3. Informatievoorziening aan de Kamer
De Kamer heeft in het AO Eurogroep Ecofin van 14 juni jl. aangegeven
geïnteresseerd te zijn in de klimaatactiviteiten van de EIB en de groene
koers van de EIB en heeft daarbij gevraagd wanneer zij zich kan uitspreken
over de strategische koers van de EIB.
De Kamer wordt jaarlijks aan de hand van de geannoteerde agenda vooraf
geïnformeerd over de jaarlijkse bijeenkomst van de Raad van Gouverneurs van de EIB en achteraf via het verslag van deze bijeenkomst.
Daarnaast ontvangt de Kamer bij de begroting van Financiën en het
jaarverslag informatie ten aanzien van alle financiële instellingen, zo ook
de EIB. Ook ontvangt de Kamer additionele informatie wanneer zich
buitengewone situaties voordoen bij de EIB zoals de vervanging van het
Britse kapitaal van de EIB waar u op 31 augustus een uitgebreide brief
over heeft ontvangen.
Bij het Algemeen Overleg voorafgaand aan de Raad van gouverneurs
heeft de Kamer de gelegenheid om vragen te stellen en beleidsprioriteiten
bij de EIB aan de orde te stellen. Ik zal met het oog op het verzoek van de
Kamer voorafgaand aan de volgende jaarvergadering van de Raad van
gouverneurs tevens het Financieel Jaarverslag en het jaarlijkse overzicht
van activiteiten van de EIB toezenden. Ik zal zelf de Nederlandse inzet
6

EFSI wordt aangewend voor risicovolle investeringen op het terrein van infrastructuur,
onderzoek, duurzaamheid en het midden- en kleinbedrijf; sectoren die de economische groei
verder moeten aanjagen. EFSI is gestart in 2015. Omdat EFSI projecten een langere looptijd
hebben is het op dit moment nog niet bekend in welke mate risico’s op projectniveau zich
zullen materialiseren voor de EIB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1574

5

inbrengen tijdens deze jaarlijkse vergadering van de EIB; ik zal tevens het
Nederlandse lid van de Raad van bewind vragen deze beleidsprioriteiten
gedurende het jaar uit te dragen tijdens vergaderingen van de Raad van
bewind.
De Europese Investeringsbank legt jaarlijks aan het einde van het jaar de
doelen voor de komende 3 jaar vast in het Operational Plan. Dit document
wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad van bewind en wordt
daarna gepubliceerd op de site van de EIB (http://www.eib.org/en/
infocentre/publications/all/operational-plan-2018.htm).
Klimaatbeleid EIB
De EIB heeft vier prioriteiten gesteld voor investeringen van de bank:
«innovation and skills», «small and medium sized enterprises», «infrastructure» en «climate and environment». Daarbij heeft de EIB als doel om
minimaal 25 procent van alle investeringen te doen in projecten die
gevolgen van klimaatverandering mitigeren of bijdragen aan de
weerbaarheid tegen klimaatverandering en low-carbon en klimaatbestendige economische groei stimuleren. In 2017 voldeed 27 procent van
de investeringen van de EIB aan deze eisen.
Wat betreft de focus op klimaat van de EIB is de klimaatstrategie (EIB
Climate strategy, 20157) leidend. De klimaatstrategie definieert drie
prioriteiten van de bank: (1) versterking van de impact van klimaatfinanciering door de EIB, door o.a. sturen op impact en gebruik van innovatieve
financiering (2) versterken van de weerbaarheid tegen klimaatverandering, door o.a. uitbreiding van de portefeuille van adaptatieprojecten en
(3) verdere integratie van klimaatverandering in de integrale standaarden
en processen van de EIB, door bijv. het meten van de CO2-uitstoot en
gebruik van een CO2-prijs in de beoordeling van projecten. Ook werkt de
EIB internationaal nauw samen met multilaterale ontwikkelingsbanken,
zoals de Wereldbank en de European Bank for Reconstruction and
Development.
Voor energieprojecten in het bijzonder heeft de EIB Energy Lending
Criteria (ELC) daterend van juni 2013 opgesteld. Deze strategie heeft als
doel het ondersteunen van de Europese Energiestrategie en de daarbij
horende beleidsprioriteiten. Energieprojecten van de EIB moeten
consistent zijn met EU beleid en dit beleid ondersteunen. Onderdeel van
de ELC zijn: (1) het bepalen van het type energieprojecten dat in
aanmerking komt voor financiering, (2) hoe energieprojecten worden
beoordeeld en geprioriteerd voor financiering, en (3) hoe de EIB bijdraagt
aan EU-beleid als het gaat om energie.
Concreet worden de afwegingen die de EIB maakt als het gaat om
energieprojecten bepaald door:
1. Het in lijn zijn met EU beleidsprioriteiten door te zorgen voor economische groei, energiezekerheid en duurzame ontwikkeling;
2. Het prioriteren van energie-efficiënte, hernieuwbare energie, energienetwerken en van onderzoek, ontwikkeling en innovatie op het gebeid
van energie;
3. Het ondersteunen van de klimaatdoelstellingen van de EU.
De criteria van de ELC sluiten aan bij de drie pilaren van de EU op het
gebied van energiebeleid: duurzaamheid, veiligheid en concurrentievermogen van de energievoorziening. Daarnaast bevat de ELC de Emission
Performance Standard (EPS) om ervoor te zorgen dat de investeringen in
fossiele brandstoffen overeen komen met de gemaakte afspraken om de
7

http://www.eib.org/en/infocentre/publications/all/eib-climate-strategy.htm).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1574

6

CO2-uitstoot van EU lidstaten te beperken volgens het Europees emissiehandelssysteem (ETS).
De ELC wordt periodiek herzien om aangepast te kunnen worden naar
aanleiding van ontwikkelingen in het beleid van de EU, de energie- en
financiële markten. Op dit moment wordt de ELC geëvalueerd en herzien,
de EIB is daarvoor onlangs een publieke consultatieprocedure gestart. Ik
zal de herziening van deze ELC nauwlettend volgen en zal het voorstel
vanzelfsprekend ook toetsen aan de doelstellingen die de Nederlandse
regering heeft op het gebied van klimaat en energie, zowel voor het
nationaal als EU-beleid.
Ik vertrouw erop dat met het pakket aan maatregelen waarbij de kapitaalbasis wordt versterkt en de governance wordt hervormd, de EIB ook in de
toekomst haar rol in het versterken van de interne Europese markt kan
blijven spelen en een significante bijdrage kan blijven leveren aan de
Europese economische groei, werkgelegenheid en klimaatopgave.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1574

7