Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 808 (R1872)

Goedkeuring van het op 25 oktober 2007 te
Lanzarote tot stand gekomen Verdrag van de
Raad van Europa inzake de bescherming van
kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel
misbruik (Trb. 2008, 58)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Inleiding

Het advies van de Raad van State van het
Koninkrijk wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend luidt
(artikel 25 a, vijfde lid j° vierde lid, onder b,
van de Wet op de Raad van State).

KST125725
0809tkkst31808R1872-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Opgroeiende kinderen verdienen ons aller bescherming. Het is van het
grootste belang dat kinderen in een veilige omgeving opgroeien en zich
op gezonde en evenwichtige wijze kunnen ontwikkelen tot volwassenen.
Mensen die in hun kindertijd het slachtoffer zijn van seksueel geweld of
misbruik, dragen de tekenen van die traumatische gebeurtenissen veelal
de rest van hun leven met zich mee. Familie, samenleving en overheid
dienen dan ook elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid de allergrootste
inspanning te leveren om kinderen te vrijwaren van schending van hun
lichamelijke en geestelijke integriteit. Tot de bescherming die de overheid
kan bieden, behoort ook strafrechtelijke bescherming tegen seksuele
uitbuiting en seksueel misbruik.
Seksuele uitbuiting en seksueel misbruik van kinderen zijn een wereldwijd
verschijnsel en behoeven zowel nationaal als internationaal een krachtige
aanpak. Seksuele uitbuiting van kinderen gaat vaak gepaard met grensoverschrijdende zware en vaak georganiseerde criminaliteit. De ontwikkelingen in de techniek en op internet dragen er aan bij dat kinderpornografie zich eenvoudig over de landsgrenzen verspreidt en nieuwe
vormen van misbruik zich openbaren. Gelet op deze internationale
dimensie vereisen het voorkomen en bestrijden van seksuele uitbuiting en
seksueel misbruik van kinderen intensieve en effectieve internationale
samenwerking. Daartoe zijn internationaal al veel relevante rechtsinstrumenten totstandgekomen. Ontwikkelingen in de maatschappij, zoals
bijvoorbeeld het toegenomen gebruik van internet door zowel kinderen
als daders, stellen overheden voor de uitdaging om beleid en wetgeving
inzake het voorkomen en bestrijden van seksuele uitbuiting en seksueel
misbruik daarmee zoveel mogelijk gelijke tred te laten houden en waar
nodig aan te passen of aan te scherpen. Het op 25 oktober 2007 te
Lanzarote tot stand gekomen Verdrag van de Raad van Europa inzake de
bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik
(Trb. 2008, 58; hierna: het Verdrag) vormt de weergave van de laatste
internationale overeenstemming op dit terrein en dient om die reden te
worden verwelkomd. Het kabinet beschouwt het Verdrag mede als een
ondersteuning in de intensivering van de strijd tegen seksuele uitbuiting
en seksueel misbruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

1

Het Verdrag beoogt een hecht fundament en een krachtige bijdrage te
leveren aan de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en
seksueel misbruik. Het Verdrag is met grote voortvarendheid totstandgekomen, hetgeen het belang en de urgentie die de Raad van Europa
terecht aan het onderwerp toekent – mede in het kader van het driejarig
Raad van Europa-programma «Building a Europe for and with children» –,
onderstreept. Op 25 oktober 2007 is het Verdrag te Lanzarote voor ondertekening opengesteld. Bij die gelegenheid is het Verdrag voor het Koninkrijk der Nederlanden ondertekend. Momenteel (mei 2008) hebben 28
lidstaten van de Raad van Europa het Verdrag ondertekend. Het Verdrag is
nog niet in werking getreden.
Het Verdrag is alomvattend en multidisciplinair van aard en beoogt blijkens artikel 1 het volgende te bewerkstelligen: (1) voorkoming en bestrijding van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik van kinderen, (2)
bescherming van de rechten van kinderen die het slachtoffer zijn van
seksuele uitbuiting en seksueel misbruik en (3) het bevorderen van nationale en internationale samenwerking in de strijd tegen seksuele uitbuiting
en seksueel misbruik van kinderen.
Het Verdrag ziet op de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik in brede zin en beslaat een groot aantal onderwerpen die raken aan die bescherming. Naast straf- en sanctiebepalingen
gaat het om preventieve en beschermende maatregelen, procedurele
bepalingen, interventiemaatregelen, en maatregelen die betrekking
hebben op nationale coördinatie en internationale samenwerking.
Het Verdrag bestaat uit dertien hoofdstukken: hoofdstuk I (doelstellingen,
beginsel van non-discriminatie en begripsomschrijvingen), hoofdstuk II
(preventieve maatregelen), hoofdstuk III (gespecialiseerde autoriteiten en
coördinerende instanties), hoofdstuk IV (beschermende maatregelen en
hulp aan slachtoffers), hoofdstuk V (interventieprogramma’s of
-maatregelen), hoofdstuk VI (materieel strafrecht), hoofdstuk VII (onderzoek, vervolging en procesrecht), hoofdstuk VIII (vastleggen en opslaan
van gegevens), hoofdstuk IX (internationale samenwerking), hoofdstuk X
(toezichtsmechanisme), hoofdstuk XI (verhouding tot andere internationale instrumenten), hoofdstuk XII (wijzigingen van het Verdrag), hoofdstuk
XIII (slotbepalingen).
Het Verdrag is voor een deel geënt op de reeds bestaande internationale
overeenkomsten op dit terrein. In het bijzonder kunnen worden vermeld
het in het kader van de Verenigde Naties op 20 november 1989 te New
York tot stand gekomen Verdrag inzake de rechten van het kind (Trb. 1990,
46 en 17) en het op 25 mei 2000 te New York tot stand gekomen Facultatief
Protocol inzake de verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie bij het Verdrag inzake de rechten van het kind (Trb. 2001, 63
en 130), het op 15 november 2000 te New York tot stand gekomen
Protocol inzake de voorkoming, bestrijding en bestraffing van mensenhandel, in het bijzonder vrouwenhandel en kinderhandel, tot aanvulling
van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende
georganiseerde misdaad (Trb. 2001, 69 en 2004, 35) en het in het kader
van de Internationale Arbeidsorganisatie op 17 juni 1999 te Geneve tot
stand gekomen Verdrag betreffende het verbod op en de onmiddellijke
actie voor de uitbanning van de ergste vormen van kinderarbeid (Trb.
2001, 69 en 2004, 35). Op het niveau van de Europese Unie kunnen
worden genoemd het kaderbesluit 2004/68/JHA van de Raad van de Europese Unie van 22 december 2003 ter bestrijding van seksuele uitbuiting
van kinderen en kinderpornografie (PbEU L 13), het kaderbesluit 2001/
220/JHA van de Raad van de Europese Unie van 15 maart 2001 inzake de
positie van het slachtoffer in het strafproces (PbEG L 82) en het kaderbesluit 2002/629/JHA van de Raad van de Europese Unie van 19 juli 2002
inzake bestrijding van mensenhandel (PbEG L 203). De Raad van Europa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

2

zelf heeft met het op 23 november 2001 te Boedapest tot stand gekomen
Verdrag inzake de bestrijding van strafbare feiten verbonden met elektronische netwerken (Trb. 2002, 18 en 2004, 290; de Cybercrime Convention)
en het op 16 mei 2005 te Warschau tot stand gekomen Verdrag van de
Raad van Europa inzake bestrijding van mensenhandel (Trb. 2006, 99)
eerder voorzien in bindende instrumenten op aanverwante terreinen.
Het Verdrag bevat doublures met bovengenoemde overeenkomsten. Op
een aantal punten gaat het Verdrag echter een stap verder. Daardoor heeft
het duidelijk toegevoegde waarde. In het bijzonder geldt dat voor enkele
nieuwe strafbepalingen, ruime rechtsmachtbepalingen ter bestrijding van
sekstoerisme en bepalingen met betrekking tot dadergerichte interventieprogramma’s en -maatregelen. Bij de strafbepalingen is in het bijzonder
gekeken of de voortschrijdende ontwikkeling van de techniek, de verdere
digitalisering van de maatschappij en het toenemend gebruik van de open
communicatiemogelijkheden op het internet om een verdergaande strafrechtelijke bescherming van kinderen tegen misbruik vragen. Het nieuwe
verdrag vormt derhalve de meest recente weergave van de internationale
consensus over de strafrechtelijke bescherming van kinderen en past in
het beleid van de regering op deze gebieden. Enkele van de in het Verdrag
opgenomen strafbaarstellingsverplichtingen nopen tot uitvoeringswetgeving in Nederland. Deze wetgeving is opgenomen in het voorstel
van wet tot uitvoering van het Verdrag.
Op grond van artikel 48 van het Verdrag kunnen geen voorbehouden bij
het Verdrag worden gemaakt, met uitzondering van de bepalingen waarbij
het Verdrag nadrukkelijk in die mogelijkheid voorziet. Nederland is voornemens om van die mogelijkheden geen gebruik te maken.
Wat betreft de relatie tussen het Verdrag en de Europese Unie wordt
opgemerkt dat het Verdrag voorziet in de mogelijkheid van toetreding
door de Europese Gemeenschap. Daarover heeft nog geen definitieve
besluitvorming plaatsgevonden.
Bij het Verdrag is een zogenoemd «explanatory report», een toelichtend
rapport, opgesteld. Dit rapport geeft een authentieke toelichting op en
verantwoording van de artikelen in het Verdrag. Het is gepubliceerd op de
website van de Raad van Europa (http://conventions.coe.int/Treaty/EN/
Reports/Html/201.htm).

Koninkrijkspositie
De Regering van de Nederlandse Antillen heeft aangegeven medegelding
van het Verdrag voor haar land wenselijk te achten. De Nederlandse
Antillen, alwaar de rechten van de mens hoog in aanzien staan, kunnen de
seksuele exploitatie en seksueel misbruik van zowel kinderen als volwassenen, niet toestaan op haar grondgebied. Dergelijke handelingen zijn een
aantasting van, en vormen een inbreuk op, de eer en menswaardigheid
van een individu. Ook malafide personen, die met dergelijke handelingen
een winstoogmerk hebben en zich willen verrijken aan het leed van
anderen, dienen deze mogelijkheid te worden ontnomen. Voor wat betreft
wetgeving, bevat Boek 2, titel XIV, van het huidige Wetboek van Strafrecht
een aantal strafbepalingen die betrekking heeft op de seksuele exploitatie
en het seksueel misbruik van kinderen. Deze bepalingen worden in Boek
2, titel XIII, van het nieuwe ontwerp-Wetboek van Strafrecht aangepast en
uitgebreid. Wanneer dit gewijzigde Wetboek van Strafrecht in werking
treedt, behoeft het Verdrag op het terrein van de strafbaarstelling geen
nadere uitvoeringswetgeving. Naast de strafbaarstelling van de seksuele
exploitatie en het seksueel misbruik van kinderen, zal de uitvoering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

3

het Verdrag aanvullend beleid vergen op beide terreinen die mogelijkerwijs uitvoeringswetgeving behoeven.
De Regering van Aruba heeft eveneens aangegeven medegelding van het
Verdrag voor haar land wenselijk te achten. Voor zover de materie nog
niet wettelijk geregeld is, zal hierin worden voorzien in het nieuwe
Arubaanse Wetboek van Strafrecht.
De goedkeuring wordt voor het gehele Koninkrijk gevraagd. Het Verdrag
zal voor de verschillende landen binnen het Koninkrijk worden bekrachtigd nadat in de benodigde uitvoeringswetgeving is voorzien. Overeenkomstig artikel 18 van het op 23 mei 1969 te Wenen tot stand gekomen
Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (Trb. 1972, 51) dienen de
landen binnen het Koninkrijk zich overigens ook vóór de bekrachtiging te
onthouden van handelingen die indruisen tegen voorwerp en doel van het
Verdrag.
2. Artikelsgewijze toelichting
2.1 Hoofdstuk I (Doelstellingen, beginsel van non-discriminatie en
begripsomschrijvingen)

Artikel 1 (Doelstellingen)
In de inleiding van deze toelichtende nota is reeds melding gemaakt van
de brede doelstellingen van het Verdrag. Deze worden weergegeven in
het eerste lid. Het Verdrag ziet niet alleen op het voorkomen en bestrijden
van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik, maar ook op de bescherming van de rechten van kinderen die het slachtoffer zijn van seksuele
uitbuiting en seksueel misbruik. De reikwijdte van het Verdrag maakt dat
niet alle onderdelen ervan primair op het terrein van Justitie liggen; de
verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het Verdrag wordt gedeeld
door verschillende departementen.
Artikel 1 stelt voorts buiten twijfel dat zowel nationale als internationale
samenwerking onontbeerlijk is voor een effectieve aanpak van seksuele
uitbuiting en seksueel misbruik.
In het tweede lid komt tot uitdrukking dat een specifiek monitoringsmechanisme een effectieve uitvoering van de verdragsverplichtingen moet
verzekeren. Daartoe wordt een Comité van de Partijen in het leven
geroepen (zie hierna de toelichting op hoofdstuk X).

Artikel 2 (Beginsel van non-discriminatie)
Deze bepaling scherpt in dat de implementatie en uitvoering van de bepalingen van het Verdrag gewaarborgd moeten zijn zonder enige discriminatie op welke grond dan ook. De klassieke discriminatiegronden,
ontleend aan artikel 14 van het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en artikel 1
van het op 4 november 2000 te Rome tot stand gekomen Protocol nr. 12
bij het EVRM (Trb. 2001, 18), worden vermeld. In aanvulling daarop noemt
het Verdrag verder nog de gronden «seksuele geaardheid», «gezondheid»
en «handicap». De opsomming is evenwel niet limitatief.

Artikel 3 (Begripsomschrijvingen)
Het Verdrag definieert «kind» in onderdeel (a) als iedere persoon jonger
dan achttien jaar. Daarmee sluit het aan bij de internationaal gebruikelijke
definitie.
Voor hetgeen het Verdrag verstaat onder «seksuele uitbuiting en seksueel
misbruik» wordt in onderdeel (b) verwezen naar de in de artikelen 18 tot
en met 23 van het Verdrag omschreven strafbare gedragingen. Waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

4

andere internationale instrumenten zich voornamelijk richten op seksuele
uitbuiting van kinderen, waarbij de nadruk ligt op een commerciële
component (kinderprostitutie, kinderpornografie en kinderhandel), beslaat
het onderhavige Verdrag naast uitbuiting ook seksueel misbruik als
zodanig.
Tot slot bepaalt onderdeel (c) wat in het kader van het Verdrag onder het
begrip «slachtoffer» moet worden verstaan: elk kind dat onderworpen is
aan seksuele uitbuiting of seksueel misbruik.
2.2 Hoofdstuk II (Preventieve maatregelen)

Artikel 4 (Beginselen)
Deze bepaling geeft de belangrijkste doelstelling van het Verdrag weer:
voorkomen dat seksuele uitbuiting en seksueel misbruik van kinderen
plaatsvinden. Partijen zijn verplicht tot het nemen van de noodzakelijke
maatregelen om kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik
te beschermen. Bij het nemen van maatregelen hebben partijen ruimte
om eigen beleid en beleidsprogramma’s te ontwikkelen.
Het kabinet staat een krachtige aanpak van kindermishandeling voor.
Seksuele uitbuiting en seksueel misbruik zijn een ernstige vorm van
kindermishandeling. De bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik maakt integraal onderdeel uit van de brede
aanpak van kindermishandeling. Het pakket aan voorzieningen en maatregelen dat de komende tijd in Nederland op dit terrein wordt genomen, is
neergelegd in het Actieplan aanpak kindermishandeling (Kamerstukken II
2006/07, 31 015, nr. 16). Vier kerndoelen zijn voor het Actieplan aanpak
kindermishandeling leidend: voorkomen, signaleren, stoppen en beperken
van de schadelijke gevolgen van kindermishandeling. Met deze kerndoelen sluit het Actieplan aan bij de brede opzet van het Verdrag, waarin
zowel preventieve, beschermende en zorgverlenende, als strafrechtelijke
bepalingen zijn opgenomen.

Artikel 5 (Werving, training en bewustmaking van personen die tijdens
hun werk met kinderen in aanraking komen)
Het eerste en tweede lid van dit artikel gaan over het vergroten van kennis
en bewustwording over seksuele uitbuiting en seksueel misbruik bij
degenen die in de omgeving van kinderen werken. Het Actieplan aanpak
kindermishandeling omvat een aantal maatregelen die gericht zijn op
deskundigheidsbevordering bij personen die werken met kinderen. Een
van deze maatregelen betreft invoering van de werkwijze van de Reflectie
en Actiegroep Aanpak Kindermishandeling (RAAK). Concreet aandachtspunt binnen deze werkwijze is deskundigheidsbevordering van professionals en vrijwilligers die met kinderen werken door de gehele keten.
Het derde lid verplicht partijen om ervoor te zorgen dat personen die zijn
veroordeeld wegens seksueel misbruik van kinderen, geen toegang
hebben tot beroepen waarbij sprake is van regelmatig contact met
kinderen. Partijen hebben daarbij de nodige ruimte voor eigen beleid,
bijvoorbeeld waar het toetsing aan proportionaliteit en de reïntegratie van
veroordeelden in de maatschappij betreft. Het Verdrag sluit met deze
bepaling nauw aan bij het Nederlandse systeem van de verklaring
omtrent het gedrag (zie onder andere Kamerstukken II 2006/07, 30 800 VI,
nr. 40). In Nederland is de verklaring omtrent gedrag wettelijk verplicht
voor een aantal beroepen waarin men in de uitoefening van het beroep
regelmatig met kinderen in aanraking komt en met name die beroepen
waarin er sprake is van een afhankelijkheidsrelatie. Dit geldt voor het
primair en voortgezet onderwijs en de kinderopvang. Voor veel andere
sectoren geldt weliswaar geen wettelijke verplichting, maar zijn er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

5

afspraken dat de verklaring omtrent gedrag wordt aangevraagd of doen
organisaties dat uit eigen beweging.

Artikel 6 (Voorlichting voor kinderen)
Deze bepaling verplicht partijen om kinderen voorlichting te geven over
de gevaren van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik en kinderen op
die wijze weerbaar te maken en te beschermen. Het kabinetsbeleid omvat
een groot aantal maatregelen op dit terrein. Onder andere kan worden
gewezen op de maatregelen in het kader van het programma Alle Kansen
voor Alle Kinderen van de Minister voor Jeugd en Gezin (Kamerstukken II,
2006/07, 31 001, nr. 5) en het in 2007 door de Staatssecretaris van VWS
gestarte programma Seksuele gezondheid van de jeugd. Ook in de
Emancipatienota van de minister van OCW (Kamerstukken II 2007/08,
30 420, nr. 50) wordt het belang van het vergroten van de weerbaarheid
van meisjes en jongens tegen (seksueel) geweld onderkend.

Artikel 7 (Preventieve interventieprogramma’s en -maatregelen)
Partijen zijn verplicht om te waarborgen dat personen die vrezen dat zij
een van de in het Verdrag omschreven misdrijven zullen begaan, toegang
hebben tot interventiemaatregelen. In het kader van de reguliere geestelijke gezondheidszorg bestaan interventie- en behandelingsmogelijkheden.

Artikel 8 (Maatregelen gericht op het algemene publiek)
Deze bepaling verplicht partijen om publiekscampagnes te houden waarin
informatie en voorlichting worden gegeven over seksuele uitbuiting en
seksueel misbruik van kinderen. De periodieke publiekscampagne in het
kader van het Actieplan aanpak kindermishandeling heeft een algemeen
bereik en richt zich zowel op kinderen als op mensen in de omgeving van
kinderen. Doelstelling van de campagne is een bredere bewustwording
van het publiek terzake van kindermishandeling en het stimuleren van
alertheid ten opzichte van het verschijnsel en de verantwoordelijkheid
voor het melden ervan.
De voorlichtingscampagne DigiBewust wijst specifiek op de gevaren die
zich voor kinderen voordoen op het internet en bij gebruik van andere
moderne communicatiemiddelen. Mede ter uitvoering van het Verdrag zal
de komende tijd worden bezien op welke wijze voorlichting over veilig
internetgebruik breder bij ouders en kinderen onder de aandacht kan
worden gebracht.

Artikel 9 (Participatie van kinderen, de particuliere sector, de media en het
maatschappelijk middenveld)
Deze bepaling roept partijen op om kinderen, de particuliere sector, het
maatschappelijk middenveld en de media te betrekken bij de ontwikkeling
en uitvoering van beleid ter bestrijding van seksuele uitbuiting en
seksueel misbruik van kinderen.
In Nederland is op dit terrein sprake van een brede samenwerking tussen
publieke en private partijen. Een aantal voorbeelden daarvan kan worden
genoemd. Hierboven werd al gewezen op de voorlichtingscampagne
DigiBewust, een samenwerkingsverband tussen overheid en de particuliere sector dat onder andere strekt tot voorlichting over verantwoord
gebruik door kinderen van moderne communicatiemiddelen. Voorts heeft
het door het ministerie van Justitie gesubsidieerde particuliere Meldpunt
Kinderporno een belangrijke rol bij het voorkomen en bestrijden van
kinderpornografie. Dit meldpunt biedt een laagdrempelige mogelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

6

om seksuele uitbuiting van kinderen te melden. Het meldpunt heeft goede
relaties met enerzijds de Nederlandse politie en anderzijds met vergelijkbare meldpunten in het buitenland, die op hun beurt weer contacten met
de politie in hun land hebben.
Voorts kan met betrekking tot de bestrijding van kinderpornografie
worden gewezen op samenwerking met internetproviders met als doel het
blokkeren van sites waarop kinderpornografie wordt aangeboden. Het
gaat daarbij om een publiek-private samenwerkingsafspraak tussen de
Nederlandse politie en internetproviders over het blokkeren van in het
buitenland gehoste websites met kinderpornografie. In 2007 zijn daarover
de eerste afspraken met internetproviders gemaakt.
Bij de bestrijding van aanbieders en afnemers van kinderpornografie op
internet kan het betalingsverkeer dat plaatsvindt een aanknopingspunt
vormen voor strafrechtelijk onderzoek.
Door financiële instellingen wordt in het algemeen onderkend dat ook zij
een rol hebben bij de bestrijding van kinderpornografie op internet. Een
aantal financiële instellingen heeft zich vanuit die gedachte verenigd in de
Financial Coalition Against Childpornography. De komende tijd zal nader
overleg met de financiële instellingen plaatsvinden over de invulling van
hun rol.
In overleg met de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
voor Jeugd en Gezin is samen met de Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV) een aanpak uitgewerkt die moet voorkomen
dat kinderen binnen vrijwilligersorganisaties het slachtoffer worden van
seksueel misbruik. De basis daarvan is een landelijk uniforme set gedragsregels die, bij naleving ervan, de risico’s doen verminderen. Naast de set
gedragsregels komt er een protocol met afspraken waarin wordt
beschreven hoe op te treden als de gedragsregels worden overtreden (zie
Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VI, nr. 43).
2.3 Hoofdstuk III (Gespecialiseerde autoriteiten en coördinerende
instanties)

Artikel 10 (Nationale maatregelen inzake coördinatie en samenwerking)
Op grond van het eerste lid zijn partijen verplicht om zorg te dragen voor
coördinatie tussen de verschillende instellingen die verantwoordelijk zijn
voor het voorkomen en bestrijden van seksuele uitbuiting en seksueel
misbruik van kinderen.
Het krachtig bestrijden van alle vormen van kindermishandeling is een
van de speerpunten van het kabinetsbeleid. De coördinatie van deze
aanpak valt onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Justitie en
het programmaministerie voor Jeugd en Gezin. Een succesvolle aanpak
van kindermishandeling vereist evenwel inspanningen van alle betrokken
overheden, instanties en professionals en een nauwe onderlinge samenwerking. Het reeds genoemde Actieplan aanpak kindermishandeling
schept de noodzakelijke randvoorwaarden voor deze integrale en gecoördineerde aanpak voor de komende tijd.
Het tweede lid verplicht partijen te voorzien in a) een of meer onafhankelijke organisaties voor de bevordering en bescherming van de rechten van
het kind, en b) mechanismen voor onderzoek naar het verschijnsel
seksuele uitbuiting en seksueel misbruik van kinderen.
Het derde lid spoort partijen aan om samenwerking tussen publieke en
private partijen op dit terrein te bevorderen.
Ten aanzien van het tweede en derde lid kan worden vermeld dat de
Nederlandse overheid geld beschikbaar heeft gesteld voor de voorlichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

7

over kinderrechten in Nederland. Het Kinderrechtencollectief ontvangt
jaarlijks een subsidie om informatiemateriaal te produceren, waaronder
een website voor kinderrechten (www.kinderrechten.nl). De website biedt
informatie over kinderrechten voor kinderen, ouders en professionals in
de vorm van algemene informatie over kinderrechten en recente ontwikkelingen op dit gebied.
In zijn algemeenheid vormen kinderen en jeugd al een zwaartepunt in het
onderzoek van de Nationale ombudsman. Thans wordt in overleg met de
Nationale ombudsman gekeken naar de mogelijkheden om het toezicht op
de naleving van de kinderrechten een eigen, herkenbare plaats te geven.
2.4 Hoofdstuk IV (Beschermende maatregelen en hulp aan
slachtoffers)

Artikel 11 (Beginselen)
Deze bepaling verplicht partijen om in een structuur te voorzien waarbinnen slachtoffers en hun familie de noodzakelijke ondersteuning wordt
geboden. Indien de leeftijd van het slachtoffer niet direct kan worden
vastgesteld, mag dit geen belemmering vormen voor het bieden van
bescherming en zorg.

Artikel 12 (Melden van de verdenking van seksuele uitbuiting of seksueel
misbruik)
Er bestaan in Nederland geen wettelijke beperkingen om ingeval van een
redelijk vermoeden van seksuele uitbuiting of seksueel misbruik dit
vermoeden te melden. Ook niet voor degenen die onder een beroepsgeheim vallen. In het kader van het Actieplan aanpak kindermishandeling
wordt gewerkt aan het verbeteren van signalering en melding van
(vermoedens van) kindermishandeling, waaronder ook seksuele uitbuiting
en seksueel misbruik, door personen die met kinderen werken: professionals, beroepskrachten en vrijwilligers. Een aantal beroepsgroepen maakt
reeds gebruik van de Meldcode Kindermishandeling, of heeft vergelijkbare meldcodes ontwikkeld. Zo maakt de standaard Kindermishandeling
(de meldcode voor de jeugdgezondheidszorg) onderdeel uit van het toetsingskader van de inspectie voor de gezondheidszorg en vormt dit onderdeel van het basistakenpakket. Een van de maatregelen uit het Actieplan
aanpak kindermishandeling is dat alle instellingen en beroepskrachten die
met kinderen werken een eenduidige meldcode hanteren. Deze maatregel
geldt ook voor de vrijwilligerssector. Voorts wordt ingezet op het bevorderen van de toepassing van de meldcode.

Artikel 13 (Hulplijnen)
Bij vermoedens van kindermishandeling kan in Nederland gebruik worden
gemaakt van het landelijk dekkend netwerk van AMK’s (Advies- en Meldpunt Kindermishandeling). Indien het AMK een melding krijgt, zal een
onderzoek worden gestart naar de situatie van het kind.
Speciaal voor hulp en informatie aan kinderen is er de kindertelefoon
(www.kindertelefoon.nl), een onderdeel van Bureau Jeugdzorg. Zowel
telefonisch als via internet kan in vertrouwen hulp, advies en informatie
worden verkregen.

Artikel 14 (Hulp aan slachtoffers)
Het beperken van de schadelijke gevolgen van seksuele uitbuiting en
seksueel misbruik is van uitermate groot belang. Nederland kent een
omvangrijk pakket aan voorzieningen en maatregelen met betrekking tot
bijstand aan slachtoffers van zedendelicten. Hulp en zorg zijn ook beschik-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

8

baar voor personen in de directe omgeving van slachtoffers. Het ministerie van Justitie financiert jaarlijks de activiteiten van onder meer
Slachtofferhulp Nederland en het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
Het derde lid van deze bepaling richt zich specifiek op het nemen van
maatregelen tegen de ouders of verzorgers van het kind op het moment
dat deze personen betrokken zijn bij seksuele uitbuiting of seksueel
misbruik. Partijen dienen te voorzien in de mogelijkheid om in die omstandigheden de vermeende dader uit de omgeving van het kind of het kind
uit diens gezinssituatie te verwijderen. De Nederlandse wetgeving voorziet zowel in civielrechtelijke als strafrechtelijke mogelijkheden om een
verdachte van seksueel misbruik uit de omgeving van het kind te verwijderen. Met het bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel tijdelijk huisverbod (Kamerstukken I 2007/08, 30 657) komt daar, indien dat wetsvoorstel tot wet wordt verheven, nog een bestuursrechtelijke mogelijkheid bij.
Dat wetsvoorstel geeft de burgemeester de bevoegdheid om een tijdelijk
huisverbod op te leggen bij een dreigend huiselijk geweld of (een ernstig
vermoeden van) kindermishandeling. Civielrechtelijk bestaan er mogelijkheden om het kind in diens belang uit huis te plaatsen en het ouderlijk
gezag te beëindigen.
2.5 Hoofdstuk V (Interventieprogramma’s of -maatregelen)

Artikel 15 (Algemene beginselen)
Artikel 16 (Personen voor wie de interventieprogramma’s en -maatregelen
bedoeld zijn)
Een integrale aanpak van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik van
kinderen vereist ook aandacht voor daders van deze ernstige strafbare
feiten. Het voorkomen van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik en het
reduceren van de risico’s op herhaling daarvan staan immers voorop.
Hoofdstuk V van het Verdrag omvat bepalingen die zich richten op daders
en vormt daarmee een belangrijke toegevoegde waarde van het Verdrag
ten opzichte van andere internationale instrumenten. Artikel 15 verplicht
partijen te voorzien in effectieve behandelmogelijkheden en -methodieken
bedoeld voor de in artikel 16 genoemde personen. Ingevolge artikel 16
dienen zowel verdachten als veroordeelden terzake de in het Verdrag
omschreven strafbare feiten toegang te hebben tot behandelprogramma’s. Daarbij geldt voor verdachten dat toegang tot maatregelen vrijwillig
is en geen negatieve gevolgen mag hebben voor het recht op een eerlijk
proces, in het bijzonder de onschuldpresumptie.
Het Verdrag laat ruimte aan partijen voor eigen invulling van programma’s
en maatregelen.
In Nederland gebeurt veel op dit terrein. Er bestaat een breed scala aan
behandelprogramma’s die tot doel hebben recidive te voorkomen. Buiten
het justitiële traject bestaan behandelingsmogelijkheden in het kader van
de reguliere geestelijke gezondheidszorg. Binnen het justitiële traject is er
forensische zorg, dat wordt gekenmerkt door behandeling door medisch
deskundigen en is gericht op vermindering van de kans op recidive. In de
begeleiding van personen die forensische zorg ondergaan buiten de justitiële inrichting en personen die zich bevinden in een voorwaardelijk
traject, speelt de reclassering een belangrijke rol.
Overigens zij benadrukt dat de bepalingen in het Verdrag niet beogen te
interfereren met nationale regelingen met betrekking tot de behandeling
van veroordeelden die leiden aan een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens. De verdragsbepalingen raken
daarmee niet aan het Nederlandse systeem van terbeschikkingstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

9

Artikel 17 (Informatie en toestemming)
Artikel 17 benadrukt dat degene aan wie een behandelprogramma wordt
voorgesteld, daaromtrent volledig geïnformeerd dient te worden. De
betrokkene dient op de hoogte te worden gesteld van de mogelijke
gevolgen van het weigeren aan een behandelprogramma deel te nemen.
In dit verband kan worden gewezen op de mogelijkheid in artikel 80 van
het Wetboek van Strafvordering tot schorsing van de voorlopige hechtenis
onder voorwaarden. Als voorwaarde zou kunnen worden gesteld dat
betrokkene deelneemt aan een behandelprogramma.
2.6 Hoofdstuk VI (Materieel strafrecht)

Artikel 18 (Seksueel misbruik)
Dit artikel verplicht tot strafbaarstelling van seksueel misbruik van
kinderen. Het artikel onderscheidt twee vormen van seksueel misbruik. In
het eerste lid, onder a, wordt het plegen van seksuele handelingen met
een seksueel minderjarig kind strafbaar gesteld. Het gaat daarbij om een
kind dat naar het nationale recht de wettelijke leeftijd van seksuele meerderjarigheid nog niet heeft bereikt. Het tweede lid verplicht elke lidstaat
voor de toepassing van het eerste lid, onder a, een leeftijd voor seksuele
meerderjarigheid te bepalen. Omdat de wettelijke leeftijd voor seksuele
meerderjarigheid in de verschillende lidstaten van de Raad van Europa
sterk uiteenloopt (van 13 tot 17 jaar), laat het Verdrag de lidstaten vrij om
deze leeftijd zelf te bepalen.
In het eerste lid, onder b, wordt het plegen van seksuele handelingen met
een kind (iedere persoon jonger dan achttien jaar) strafbaar gesteld,
indien dat gepaard gaat met (1) gebruik van dwang, geweld of bedreigingen, (2) misbruik wordt gemaakt van vertrouwen of overwicht (waaronder binnen de familie), of (3) misbruik wordt gemaakt van de bijzonder
kwetsbare positie van het kind of een afhankelijkheidssituatie.
Het derde lid bevat een uitzondering voor situaties waarin sprake is van
seksueel contact tussen jongeren die wederzijds instemmen: dit contact
blijft buiten het bereik van het Verdrag. De intentie van het Verdrag is niet
om normaal seksueel contact tussen jongeren van vergelijkbare leeftijd of
gelijkwaardig niveau van persoonlijke ontwikkeling strafbaar te stellen.
Ook niet wanneer het kinderen betreft die de wettige leeftijd voor seksuele
meerderjarigheid nog niet hebben bereikt. Het Verdrag staat nadrukkelijk
niet in de weg aan een gezonde seksuele en persoonlijke ontwikkeling van
kinderen en de normale seksuele ervaringen die daarmee gepaard gaan.
Het Verdrag behoudt het evenwicht tussen enerzijds strafrechtelijke
bescherming van het kind tegen seksuele inbreuken op de integriteit en
anderzijds bescherming van de persoonlijke levenssfeer van het
opgroeiende kind. De in het Verdrag opgenomen strafbaarstelling van
seksueel misbruik sluit daarmee aan bij de relevante bepalingen uit de
zedenwetgeving in het Wetboek van Strafrecht, in het bijzonder de artikelen 242 tot en met 247 Sr. In de Nederlandse zedelijkheidswetgeving is
een persoon vanaf 16 jaar seksueel meerderjarig. Het plegen van seksuele
handelingen met een persoon vanaf die leeftijd is in de regel niet strafbaar. Het plegen van ontuchtige handelingen met een persoon tussen de
12 en 16 jaar is strafbaar. Onder het begrip «ontuchtige handelingen»
wordt verstaan: handelingen met een seksuele strekking in strijd met de
sociaal-ethische norm. Normale consensuele seksuele contacten tussen
jonge leeftijdsgenoten zijn niet als zodanig aan te merken en vallen
derhalve buiten de strafwetgeving.

Artikel 19 (Strafbare feiten met betrekking tot kinderprostitutie)
Deze bepaling verplicht tot het strafbaar stellen van een aantal opzettelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

10

gepleegde gedragingen met betrekking tot kinderprostitutie. Het eerste lid
stelt strafbaar (1) het werven van een kind voor prostitutie, (2) het
uitbuiten van een kind in de prostitutie of daar voordeel uit trekken en (3)
het gebruik maken van de diensten van een minderjarige prostituee.
Het tweede lid omvat een definitie van kinderprostitutie. Het begrip wordt
zo uitgelegd dat voor strafbaarheid de tegenprestatie voor seksuele
handelingen kan bestaan uit betaling van geld, of een andere vorm van
beloning of vergoeding of de belofte daartoe. Daaronder kan bijvoorbeeld
ook vallen het verstrekken van verdovende middelen of het geven van
onderdak of voedsel. Voor strafbaarheid wordt geen onderscheid gemaakt
tussen een aan het kind zelf of een derde geleverde of beloofde tegenprestatie.
De onder (1) en (2) omschreven gedragingen zijn strafbaar gesteld in
artikel 273f, eerste lid, onder 3°, 5°, 6° en 8° Sr. De onder (3) omschreven
gedraging is strafbaar gesteld in de artikelen 247 en 248b Sr.

Artikel 20 (Strafbare feiten met betrekking tot kinderpornografie)
Deze bepaling verplicht tot het strafbaar stellen van allerlei opzettelijk
gepleegde gedragingen terzake van kinderpornografie. De in het eerste
lid, onder a tot en met e, genoemde gedragingen zijn geïnspireerd op
artikel 9 van de Cybercrime Convention, met dien verstande dat de onder
a tot en met e strafbaar gestelde gedragingen in het onderhavige Verdrag
de tussenkomst van een computersysteem niet vereisen. Voorts worden
deze gedragingen in min of meer dezelfde bewoordingen ook reeds
genoemd in andere internationale instrumenten, zoals het kaderbesluit
van de Raad van de Europese Unie ter bestrijding van seksuele uitbuiting
van kinderen en kinderpornografie en het Facultatief Protocol inzake de
verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie bij het
VN-Verdrag inzake de rechten van het kind. Strafbaar zijn (a) het vervaardigen, (b) het aanbieden, (c) het verspreiden, (d) het verwerven en (e) het
in bezit hebben van kinderpornografie. Al deze gedragingen zijn strafbaar
gesteld in artikel 240b Sr.
Het Verdrag voegt aan de strafbaarstelling van kinderpornografie evenwel
een nieuwe gedraging toe. Onderdeel (f) stelt strafbaar degene die zich
door middel van informatie- en communicatietechnologie welbewust
toegang verschaft tot kinderpornografie. De achtergrond van deze strafbaarstelling is de volgende. Het Verdrag houdt nadrukkelijk rekening met
de ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie en de
nieuwe mogelijkheden tot misbruik die daardoor worden geboden. In dit
verband hebben de verdragsopstellers op Nederlands initiatief de vraag
bezien of de strafbaarstelling van «bezit» van kinderpornografie nog
voldoende is toegesneden op de moderne methoden om op internet
toegang te verkrijgen tot kinderpornografie zonder daarbij het materiaal
op de eigen computer op te slaan. Het begrip «bezit» heeft immers van
oudsher een fysieke connotatie. Het Verdrag voorziet om die reden in
genoemde uitbreiding van de strafbaarstelling. Deze strafbaarstelling zou
strafwaardige gedragingen terzake kinderpornografie kunnen ondervangen die bij afwezigheid van gedownload materiaal op de computer
mogelijk niet onder de strafbaarstelling van «bezit» zouden kunnen
worden gebracht. In het bijzonder kan daarbij worden gedacht aan
personen die zich tegen betaling toegang verschaffen tot kinderpornografie, maar de strafbare beelden uitsluitend «real time» bekijken.
De in onderdeel (f) opgenomen uitbreiding is optioneel. Ingevolge het
vierde lid kunnen lidstaten eventueel een voorbehoud bij deze bepaling
maken. De regering is voornemens door een wijziging in artikel 240b Sr in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

11

genoemde uitbreiding van de strafbaarstelling van kinderpornografie te
voorzien en zal derhalve op dit punt geen voorbehoud bij het Verdrag
maken.
Het tweede lid omvat een definitie van kinderpornografie. Deze definitie is
vrijwel gelijkluidend aan de definitie van kinderpornografie in het Facultatief Protocol inzake de verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie bij het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind. De definitie
omvat nadrukkelijk ook zogenoemde virtuele kinderpornografie. Daarbij
gaat het om materiaal dat is vervaardigd zonder de directe betrokkenheid
van een echt kind. Bij gelegenheid van de partiële wijziging van de
zedelijkheidswetgeving in 2002 is in artikel 240b Sr virtuele kinderpornografie strafbaar gesteld.
Het derde lid voorziet in twee excepties terzake van de strafbaarstelling
van bezit (eerste lid, onderdeel a) en vervaardiging (eerste lid, onderdeel
e) van kinderpornografie. De eerste mogelijkheid tot het maken van een
voorbehoud heeft betrekking op kinderpornografische afbeeldingen die
volledig virtueel zijn. Uitgangspunt bij de strafbaarstelling van virtuele
kinderpornografie in artikel 240b Sr is een brede strafrechtelijke bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik. Die
brede beschermingsomvang is uitgangspunt bij de beoordeling of in het
gegeven geval bij virtuele afbeeldingen sprake is van een strafbaar feit.
Onder omstandigheden kunnen ook afbeeldingen die niet evident levensecht zijn onder de reikwijdte van artikel 240b Sr vallen (vgl. rechtbank
’s-Hertogenbosch, 4 februari 2008, LJN: BC3225). Nederland zal op dit
punt dan ook geen voorbehoud maken.
De tweede mogelijkheid tot het maken van een voorbehoud heeft betrekking op beeldmateriaal waarbij seksueel meerderjarige personen beneden
de leeftijd van 18 jaar zijn betrokken die met vervaardiging hebben ingestemd en het materiaal uitsluitend voor eigen gebruik in bezit hebben.
Strikt genomen is in dat geval sprake van strafbare vervaardiging of strafbaar bezit van kinderpornografie. Nog daargelaten dat onder die omstandigheden niet eenvoudig een verdenking zal ontstaan, biedt het
opportuniteitsbeginsel de mogelijkheid om van vervolging af te zien. Het
maken van een voorbehoud is niet nodig.

Artikel 21 (Strafbare feiten met betrekking tot de deelname van een kind
aan pornografische voorstellingen)
Deze bepaling verplicht tot het strafbaar stellen van een aantal opzettelijk
gepleegde gedragingen terzake van het optreden van kinderen in pornografische voorstellingen. De bepaling richt zich zowel op degene die een
kind voor een dergelijke voorstelling werft (eerste lid, onderdeel a) of
dwingt tot deelname (eerste lid, onderdeel b), als degene die bewust bij
dergelijke optredens aanwezig is (eerste lid, onderdeel c). Al deze gedragingen zijn strafbaar ingevolge de artikelen 248c Sr en 273f Sr. Van de in
het tweede lid voorziene mogelijkheden tot het maken van voorbehouden
zal door Nederland dan ook geen gebruik worden gemaakt.

Artikel 22 (Het corrumperen van kinderen)
Deze bepaling verplicht tot het strafbaar stellen van het opzettelijk een
seksueel minderjarig kind laten aanschouwen van seksueel misbruik of
seksuele handelingen voor seksuele doeleinden. Voor strafbaarheid is niet
vereist dat het kind participeert in de seksuele handelingen. Deze strafbaarstelling is nieuw ten opzichte van de al bestaande internationale
instrumenten en strekt tot bescherming van het kind tegen schadelijke
invloeden op de persoonlijke en seksuele ontwikkeling. In het bijzonder
gaat het om gedragingen die tot doel hebben een kind vatbaar te maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

12

voor seksuele uitbuiting of seksueel misbruik. Uitvoering van deze bepaling leidt tot een aanscherping van de zedelijkheidswetgeving. De wetgeving die daartoe strekt is opgenomen in het voorstel van wet tot uitvoering van het Verdrag.

Artikel 23 (Benaderen van kinderen voor seksuele doeleinden)
Artikel 23 verplicht tot strafbaarstelling van het fenomeen «grooming».
Deze bepaling is nieuw in internationaal verband en vormt één van de
belangrijkste elementen van toegevoegde waarde ten opzichte van de
bestaande internationale instrumenten. Het is een antwoord op een
nieuwe vorm van misbruik die door de nieuwe communicatiemogelijkheden wordt geboden.
Het Verdrag verstaat onder «grooming», kortgezegd, het door een
volwassen persoon op internetsites of chatrooms benaderen en verleiden
van een seksueel minderjarig kind met als uiteindelijk doel het plegen van
seksueel misbruik met die minderjarige. Voor strafbaarheid is vereist dat
het gedrag van de dader zich concretiseert tot een voorstel voor een
ontmoeting met het kind gevolgd door een concrete handeling gericht op
het realiseren van die ontmoeting. Deze handelingen tekenen de vastheid
van het voornemen tot het plegen van seksueel misbruik. Het door een
volwassen persoon uitsluitend op internet benaderen van en communiceren met een kind, ongeacht de intentie en de inhoud van de communicatie, valt buiten de reikwijdte van de strafbaarstelling.
Op grond van artikel 248a Sr kan in bepaalde gevallen strafrechtelijk
worden opgetreden tegen «grooming». De reikwijdte van dat artikel is
evenwel niet gelijk aan de in het Verdrag opgenomen strafbaarstelling. Ter
uitvoering van het Verdrag en ten behoeve van een effectieve bescherming van kinderen tegen deze gedragingen, zal worden voorzien in een
afzonderlijke strafbaarstelling in het Wetboek van Strafrecht. De wetgeving die daartoe strekt is opgenomen in het voorstel van wet tot uitvoering van het Verdrag.

Artikel 24 (Medeplichtigheid of uitlokking en poging)
Poging tot het plegen van misdrijven, medeplichtigheid daaraan en het
uitlokken van een strafbaar feit zijn strafbaar in Nederland (artikelen 45, 46
en 48 Sr).

Artikel 25 (Rechtsmacht)
Het eerste lid verplicht tot vestiging van rechtsmacht, wanneer het feit op
het eigen grondgebied of aan boord van een eigen schip of vliegtuig is
gepleegd, of wanneer het feit is gepleegd door een eigen onderdaan of
ingezetene (onderdelen a tot en met e).
De Nederlandse strafwetgeving kent een ruime rechtsmachtregeling met
betrekking tot zedenmisdrijven gepleegd tegen minderjarigen. In de vestiging van rechtsmacht waartoe de onderdelen a tot en met c verplichten, is
voorzien in de artikelen 2 en 3 Sr. De artikelen 5 en 5a Sr vestigen rechtsmacht voor door Nederlanders en Nederlandse ingezetenen buiten Nederland tegen minderjarigen gepleegde zedenmisdrijven. Het vereiste van
dubbele strafbaarheid geldt niet voor deze misdrijven. Voor die misdrijven
bestaat rechtsmacht, ook al zou het feit naar het recht van de plaats delict
niet strafbaar zijn. Nederland voldoet hiermee aan de in het Verdrag opgenomen rechtsmachtbepalingen, die zich vooral richten op de bestrijding
van sekstoerisme.
Het tweede lid geeft partijen in overweging om rechtsmacht te vestigen
over feiten begaan in het buitenland tegen eigen onderdanen en ingezetenen. Het betreft een aansporing, geen verplichting. Nederland kent geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

13

algemene regeling voor extraterritoriale rechtsmacht voor strafbare feiten
gepleegd tegen Nederlandse slachtoffers.
Het zesde lid is voor Nederland niet relevant omdat voor de in het Verdrag
omschreven strafbare feiten het klachtvereiste niet geldt als voorwaarde
voor opsporing en vervolging.
Het zevende lid, dat partijen verplicht rechtsmacht te vestigen voor het
geval dat een dader zich op zijn grondgebied bevindt en uitlevering van
hem wordt geweigerd op grond van het feit dat het een onderdaan van de
aangezochte staat betreft, is voor Nederland niet relevant omdat in Nederland de omstandigheid dat het feit door een eigen onderdaan is gepleegd,
uitlevering niet in de weg behoeft te staan. Bovendien kent het Nederlandse strafrecht, zoals hierboven aangegeven, reeds als uitgangspunt dat
Nederlanders kunnen worden vervolgd indien zij in den vreemde een
zedenmisdrijf jegens een minderjarige hebben gepleegd.
Het achtste lid houdt partijen voor met elkaar te overleggen, wanneer
meer dan een partij aanspraak maakt op rechtsmacht.
Ingevolge het negende lid staat het partijen vrij om naast de verdragsverplichtingen met betrekking tot rechtsmacht nog andere vormen van
rechtsmacht te vestigen.

Artikel 26 (Aansprakelijkheid van rechtspersonen)
Deze bepaling verplicht tot vestiging van de aansprakelijkheid van rechtspersonen voor strafbare feiten die gepleegd zijn door een leidinggevende
binnen de rechtspersoon en die in het voordeel van de rechtspersoon zijn
gepleegd.
Artikel 51 Sr voorziet in strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen.

Artikel 27 (Sancties en maatregelen)
Ingevolge het eerste lid moet worden voorzien in doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende straffen voor natuurlijke personen, waarbij
rekening wordt gehouden met de ernst van de feiten. Deze straffen dienen
mede vrijheidstraffen die uitlevering mogelijk maken, te omvatten.
Ingevolge het tweede lid moet worden voorzien in doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende straffen voor rechtspersonen, met inbegrip van
strafrechtelijke of niet-strafrechtelijke boetes. In aanvulling daarop somt
het artikel een aantal mogelijke maatregelen op.
Het derde lid verplicht partijen om te voorzien in een aantal maatregelen.
Het gaat om inbeslagneming en confiscatie (onderdeel a) en om de mogelijkheid om panden die zijn gebruikt voor het plegen van strafbare feiten,
tijdelijk of definitief te sluiten, of de dader tijdelijk of permanent te
verbieden de activiteit uit te oefenen waarin hij het strafbare feit heeft
begaan (onderdeel b).
De Nederlandse wetgeving voorziet in deze straffen, sancties en maatregelen. Artikel 28, eerste lid, onder 5°, Sr biedt de rechter in bij de wet
bepaalde gevallen de mogelijkheid om als bijkomende straf de schuldige
te ontzetten uit het recht bepaalde beroepen uit te oefenen. Bij veroordeling wegens een zedenmisdrijf kan de rechter de schuldige ontzetten uit
het beroep waarin het misdrijf is begaan (artikel 251 Sr). Wat betreft de
door het Verdrag genoemde maatregelen tegen rechtspersonen zij opgemerkt dat rechtspersonen waarvan de werkzaamheid of het doel in strijd
is met de openbare orde op vordering van het openbaar ministerie door
de rechter verboden kunnen worden verklaard en ontbonden (artikel 2:20
BW).
Ten aanzien van de strafmaten voor kinderpornografie kan worden
vermeld dat het openbaar ministerie in 2007 met de richtlijn kinderpornografie (Stcrt. 2007, 79) het strafvorderingsbeleid heeft aangescherpt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

14

Artikel 28 (Strafverzwarende omstandigheden)
Dit artikel noemt een aantal strafverzwarende omstandigheden waarmee
door de rechter rekening moet kunnen worden gehouden bij het bepalen
van de op te leggen straf voor de in het Verdrag omschreven strafbare
feiten. In het Nederlandse stelsel van wettelijke strafmaxima is de
gedachte dat deze maxima de rechter ruimte bieden om rekening te
houden met strafverzwarende omstandigheden. Voorts voorzien artikel
273f, derde tot en met zevende lid, artikel 248 en artikel 43 Sr expliciet in
strafverzwaring voor een aantal van de in artikel 29 genoemde omstandigheden.

Artikel 29 (Eerdere veroordelingen)
Ingevolge deze bepaling dienen partijen in de mogelijkheid te voorzien dat
bij het opleggen van straf rekening wordt gehouden met eventuele
eerdere onherroepelijke veroordelingen terzake van overeenkomstige
feiten opgelegd in een andere lidstaat.
Het staat de Nederlandse rechter vrij om rekening te houden met onherroepelijke veroordelingen, uitgesproken in een andere verdragspartij.
Aantekening verdient dat in de Europese Unie politieke overeenstemming
is bereikt over een kaderbesluit dat de lidstaten verplicht erin te voorzien
dat aan een in een andere lidstaat uitgesproken onherroepelijke veroordeling gevolgen kunnen worden verbonden die gelijkwaardig zijn aan
gevolgen die kunnen worden verbonden aan een eerdere veroordeling in
het eigen land. Naar verwachting zal dit kaderbesluit op korte termijn
formeel worden vastgesteld.
2.7 Hoofdstuk VII (Onderzoek, vervolging en procesrecht)

Artikel 30 (Beginselen)
Artikel 30 formuleert een aantal algemene uitgangspunten voor de bejegening van kinderen die het slachtoffer zijn van seksuele uitbuiting of
seksueel misbruik. Partijen dienen maatregelen te nemen die waarborgen
dat de rechten en belangen van kinderen die slachtoffer zijn van seksuele
uitbuiting of seksueel misbruik, tijdens het opsporingsonderzoek en het
strafproces in acht worden genomen. Deze maatregelen hebben tot doel
secundaire victimisatie te voorkomen. De verantwoordelijkheid van de
overheid voor het handhaven van de rechtsorde verplicht de overheid
ertoe rekening te houden met de slachtoffers van strafbare feiten, zowel in
als buiten het strafproces. Dit geldt te meer waar het kwestbare slachtoffers van zeer ernstige misdrijven betreft, zoals kinderen die het slachtoffer
worden van seksuele uitbuiting of seksueel misbruik.
In het vierde lid wordt uitdrukkelijk bepaald dat de maatregelen die
worden genomen om de belangen van het slachtoffer te dienen, geen
afbreuk mogen doen aan de vereisten van een eerlijk proces zoals neergelegd in artikel 6 EVRM.
Het vijfde lid verplicht partijen om de mogelijkheid tot effectief opsporingsonderzoek te waarborgen en waar nodig te voorzien in de mogelijkheid tot gebruik van bijzondere opsporingsmiddelen. Nederland kent een
actief opsporings- en vervolgingsbeleid. De Aanwijzing kinderpornografie
(Stcrt. 2007, 162) omvat een regeling voor de opsporing en vervolging van
kinderpornografie, waarbij bijzondere aandacht uitgaat naar de opsporing
van kinderpornografie op internet. Een effectieve strafrechtelijke aanpak
van bijvoorbeeld kinderpornografie op internet vraagt, gelet op de snelle
veranderingen op internet en de nieuwe mogelijkheden tot misbruik van
dat medium, om een regelmatige toets of de bestaande mogelijkheden tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

15

opsporing en vervolging van kinderpornografie naar de huidige tijd nog
adequaat zijn. In dit verband kan worden gewezen op het op 12 maart
2008 bij de Tweede Kamer ingediende wetsvoorstel tot partiële wijziging
Wetboek van Strafrecht, Wetboek van Strafvordering en enkele aanverwante wetten in verband met de strafbaarstelling van het deelnemen en
meewerken aan training voor terrorisme, uitbreiding van de mogelijkheden tot ontzetting uit het beroep als bijkomende straf en enkele andere
wijzigingen (Kamerstukken II 2007/08, 31 386, nr. 2), waarin onder andere
een verruiming van de strafvorderlijke bevoegdheden tot opsporing en
vervolging van kinderpornografie is opgenomen.
Voorts verplicht het vijfde lid partijen om in te zetten op de identificatie
van slachtoffers van kinderpornografie. Het is van het grootste belang om
slachtoffers die op kinderpornografisch materiaal te zien zijn, te achterhalen om voortduring van het misbruik te voorkomen. Het identificeren
van de slachtoffers en de verdachten die deze slachtoffers misbruiken,
vormt de belangrijkste drijfveer voor onderzoeken naar kinderpornografie.
Met de komst van internet verspreidt kinderpornografie zich makkelijker
over de landsgrenzen. Het wereldwijde gebruik van het internet vereist
dan ook een internationale aanpak en coördinatie van kinderpornografie
en de identificatie van slachtoffers en daders. Het Korps landelijke politiediensten (KLPD) beheert de nationale database kinderpornografie. Interpol
beheert de internationale database kinderpornografie, waarin alle beelden
zijn opgenomen waarvan de slachtoffers en daders zijn geïdentificeerd.
Tussen het KLPD en Interpol vindt informatie-uitwisseling plaats over
slachtoffers en daders op inbeslaggenomen materiaal. Nederland zal de
komende jaren voortgaan met het actief ondersteunen van de inspanningen van Interpol op dit gebied.

Artikel 31 (Algemene beschermende maatregelen)
Dit artikel verplicht partijen tot het nemen van een groot aantal maatregelen ter bescherming van de rechten van slachtoffers, tijdens het opsporingsonderzoek en gedurende het strafproces.
In de Aanwijzing slachtofferzorg (Stcrt. 2004, 80) zijn de uitgangspunten
voor politie en het openbaar ministerie inzake de bejegening van slachtoffers uitgebreid verwoord. Voorts bevat deze aanwijzing voorschriften met
betrekking tot de informatieverstrekking aan het slachtoffer over het
verloop van de strafprocedure. De door politie en het openbaar ministerie
gehanteerde Aanwijzing opsporing en vervolging inzake seksueel
misbruik (Stcrt. 2005, 17) bevat uitgebreide voorschriften met betrekking
tot de opsporing en vervolging van seksueel misbruik in het algemeen én
in afhankelijkheidsrelaties en bevat regels voor de bejegening van slachtoffers van zedendelicten.
Het Nederlandse strafprocesrecht bevat voorzieningen voor slachtoffers
die ook dienst kunnen doen voor slachtoffers van seksuele uitbuiting en
seksueel misbruik. Het bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel
versterking positie slachtoffer in het strafproces (Kamerstukken I 2007/08,
30 143) beoogt de positie van het slachtoffer in het strafproces verder te
verbeteren. Vooruitlopend op dit wetsvoorstel zijn in 2007 reeds een
aantal aanvullende praktische maatregelen in gang gezet. Deze maatregelen zijn neergelegd in het plan «Slachtoffer centraal» (Kamerstukken II
2006/07, 31 101, nr. 1).
Getuigen genieten in Nederland strafrechtelijke bescherming op basis van
artikel 285a Sr en strafvorderlijke bescherming in de artikelen 226a e.v. Sv
inzake bedreigde getuigen. In Nederland is bij het KLPD een afdeling
getuigenbescherming belast met het uitvoeren van maatregelen ter
bescherming van getuigen en hun familie. De beslissing om bijzondere
maatregelen ten behoeve van getuigen te nemen wordt genomen door
het College van procureurs-generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

16

Opmerking verdient nog dat ingevolge artikel 167a Sv het openbaar
ministerie het minderjarige slachtoffer van seksueel misbruik vanaf 12 jaar
zo mogelijk in de gelegenheid stelt zijn of haar mening over het gepleegde
feit kenbaar te maken.

Artikel 32 (Instelling van de procedure)
Ingevolge deze bepaling mogen partijen het instellen van een strafrechtelijk onderzoek of vervolging inzake een van de in het verdrag omschreven
strafbare feiten niet afhankelijk stellen van een aangifte of klacht van het
slachtoffer. Voor de in het Verdrag omschreven strafbare feiten geldt in
Nederland geen klachtvereiste als voorwaarde voor opsporing en vervolging.

Artikel 33 (Verjaringstermijn)
Deze bepaling verplicht partijen om ten aanzien van de in de artikelen 18,
19, eerste lid, onderdelen a en b, en 21, eerste lid, onderdelen a en b,
omschreven strafbare feiten te voorzien in een verjaringstermijn van
zodanige duur dat het mogelijk is om ook nadat het slachtoffer meerderjarig is geworden nog een vervolging in te stellen.
Onderzoek laat zien dat slachtoffers van seksuele uitbuiting of seksueel
misbruik lange tijd nodig hebben om het in hun vroege jeugd opgelopen
trauma te verwerken. Deze bepaling beoogt het slachtoffer voldoende tijd
te geven om als volwassene na te denken over hetgeen hem of haar is
aangedaan en zich bewust te worden van de mogelijkheid tot het doen
van aangifte. In de Nederlandse strafwetgeving is bepaald dat ten aanzien
van zedenmisdrijven gepleegd tegen kinderen geldt dat de verjaringstermijn aanvangt wanneer het slachtoffer de leeftijd van achttien jaar bereikt.
De verjaringstermijn voor zedenmisdrijven gepleegd tegen minderjarigen
bedraagt ten minste twaalf jaar.

Artikel 34 (Onderzoek)
Partijen dienen ingevolge deze bepaling te voorzien in gespecialiseerd
personeel voor het opsporen en vervolgen van seksuele uitbuiting en
seksueel misbruik.
Binnen het openbaar ministerie is op elk arrondissementsparket en
ressortsparket een contactfunctionaris op het terrein van zedenzaken
aangewezen. Deze officier van justitie of advocaat-generaal beschikt over
relevante expertise en ervaring. De contactfunctionarissen zijn landelijk
georganiseerd in het OM-platform zeden, waarin onder meer ontwikkelingen in jurisprudentie en beleid worden besproken. Aansturing vindt
plaats door de procureur-generaal verantwoordelijk voor de portefeuille
zeden. In het kader van de scholing van medewerkers binnen het openbaar ministerie is zeden aangemerkt als een specialisme, met bijbehorend
opleidingstraject.
Opsporing van zedenmisdrijven vindt plaats door gespecialiseerde rechercheurs. Binnen de politieopleiding is voorzien in een certificeringstraject
met speciale cursussen ter bevordering van deskundigheid op het terrein
van zedenmisdrijven. Gecertificeerde rechercheurs maken in de politieregio’s deel uit van zedenafdelingen en ondersteunen, daar waar mogelijk,
de medewerkers van de basis politiezorg.
Een centrale rol waar het betreft de coördinatie van de (inter)nationale
opsporing is in Nederland belegd bij het Productteam Bestrijding Kinderporno bij het KLPD. Dit productteam is verder ook opgezet als een kennisen expertisecentrum ten behoeve van de gehele Nederlandse politie. In de
komende tijd zal een aanvullend pakket aan maatregelen worden geïmplementeerd om expertise en capaciteit met betrekking tot de bestrijding van
cybercrime bij zowel politie als openbaar ministerie structureel te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

17

versterken. Prioritaire aandacht zal hierbij uitgaan naar de bestrijding van
kinderpornografie op internet. Langs twee lijnen wordt beoogd een verbetering van de aanpak van kinderpornografie te bewerkstelligen. In de
eerste plaats zal het Bovenregionaal Rechercheteam Rotterdam (BRT)
starten met onderzoek naar kinderpornografie. Thans wordt onderzoek
naar kinderpornografie op landelijk of regionaal niveau opgepakt. Het BRT
zal zich richten op zaken die op regionaal niveau te veel capaciteit vragen,
maar zich tevens niet goed lenen voor het landelijk niveau. Bij het BRT
kunnen binnen de politie in den brede aanwezige kennis en technologie
worden samengebracht en kunnen vernieuwende inzichten worden uitgeprobeerd. Ervaringen van het BRT zullen worden gedeeld met de regiokorpsen en het KLPD. In de tweede plaats zal worden gestart met een
breed landelijk verbetertraject onder actieve regie van een landelijk
projectteam. In dit traject moet onder andere een monitorfunctie worden
ontwikkeld. Voorts is er naast onderzoek naar aard, omvang en ontwikkelingen nadrukkelijk aandacht voor het identificeren en verder verspreiden
van zogenoemde best practices (zie ook Kamerstukken II 2007/08, 31 200
VI, nr. 146).

Artikel 35 (Het verhoor van kinderen)
Deze bepaling gaat over het verhoor van kinderen als getuige in het strafproces. Partijen zijn verplicht tot het nemen van een aantal maatregelen
waarmee rekening wordt gehouden met de bijzonder kwetsbare positie
van een kind als getuige in een strafzaak. De Aanwijzing opsporing en
vervolging inzake seksueel misbruik (Stcrt. 2005, 17) bevat bijzondere
voorschriften inzake het horen van slachtoffers van zedenmisdrijven.
Ingevolge de aanwijzing wordt een slachtoffer of getuige van een zedenmisdrijf in de leeftijd van vier tot twaalf jaar of een ouder persoon met een
achterstand in de ontwikkeling, gehoord volgens het als bijlage bij de
aanwijzing gevoegde Protocol studioverhoren. In dat protocol staat
uitvoerig beschreven waar, door wie en op welke wijze een dergelijk
verhoor dient plaats te vinden.
Ingevolge het tweede lid zijn partijen verplicht om in de mogelijkheid te
voorzien dat verhoren van minderjarige slachtoffers of van kinderen die
als getuige optreden, op video worden vastgelegd. De video-opnamen
moeten als bewijs in een strafzaak kunnen worden ingebracht. De Nederlandse wet- en regelgeving voorziet in deze mogelijkheid.

Artikel 36 (Strafproces)
Ingevolge het eerste lid van deze bepaling dienen partijen te voorzien in
opleidingsmogelijkheden op het terrein van de rechten van het kind voor
juridische professionals die bij het strafproces betrokken zijn. In Nederland zijn deze opleidingsmogelijkheden in voldoende mate beschikbaar.
Zo maakt een basis- en verdiepingscursus zedelijkheidswetgeving deel uit
van het cursus- en opleidingsaanbod van de SSR, het studiecentrum voor
de rechterlijke organisatie.
Op grond van het tweede lid zijn partijen verplicht tot het nemen van twee
specifieke maatregelen met betrekking tot het strafproces: a) de mogelijkheid tot het laten plaatsvinden van de zaak achter gesloten deuren en b)
de mogelijkheid tot het horen van het slachtoffer in de rechtszaal zonder
daarbij zelf aanwezig te zijn.
Het Nederlandse strafprocesrecht voorziet in de mogelijkheid tot behandeling van de zaak achter gesloten deuren (artikel 269 Sv) en verhoor van
getuigen per videoconferentie (artikel 131a Sv).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

18

2.8 Hoofdstuk VIII (Vastleggen en opslaan van gegevens)

Artikel 37 (Vastleggen en opslaan van nationale gegevens over
veroordeelde zedendelinquenten)
Deze bepaling verplicht partijen om in het kader van het voorkomen en
vervolgen van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik van kinderen het
DNA-profiel van degenen die voor een van de in het verdrag omschreven
strafbare feiten zijn veroordeeld, vast te leggen. Partijen dienen voorts te
voorzien in de mogelijkheid om deze gegevens met elkaar te delen.
Op grond van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden (Stb. 2004, 465)
en het Besluit van 10 december 2007, houdende wijziging van de opsomming van de gewelds- en zedenmisdrijven waarop de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden van toepassing is (Stb. 2007, 513), wordt van een
veroordeelde wegens een misdrijf als omschreven in de artikelen 240b,
242 tot en met 247, 248a, 248b en 273f Sr celmateriaal afgenomen ten
behoeve van het bepalen van diens DNA-profiel en het verwerken daarvan
in een DNA-databank. Ter uitvoering van het Verdrag zullen artikel 248c Sr
en de in de uitvoeringswetgeving voorziene strafbaarstellingen ook onder
deze regeling worden gebracht.
Het uitwisselen van DNA-gegevens kan plaatsvinden in het kader van
internationale rechtshulp.
2.9 Hoofdstuk IX (Internationale samenwerking)

Artikel 38 (Algemene beginselen en maatregelen ten aanzien van
internationale samenwerking)
Het eerste lid van deze bepaling verplicht partijen om zo veel en zo breed
mogelijk samen te werken in het voorkomen en bestrijden van seksuele
uitbuiting en seksueel misbruik van kinderen, het beschermen van en
verlenen van hulp aan slachtoffers, en het onderzoek naar en de procedures inzake de in het Verdrag omschreven strafbare feiten.
Het tweede lid verplicht partijen te voorzien in de mogelijkheid voor een
slachtoffer om in eigen land aangifte te doen van een in het Verdrag
omschreven strafbaar feit gepleegd op het grondgebied van een andere
lidstaat. De Nederlandse wetgeving voorziet in die mogelijkheid.
Het derde lid bepaalt dat, indien een lidstaat het bestaan van een
verdragsbasis als voorwaarde stelt voor het verlenen van wederzijdse
rechtshulp of het inwilligen van een verzoek om uitlevering, het Verdrag
daarvoor door partijen als grondslag kan worden beschouwd. Ter uitvoering van deze bepaling zal het Verdrag in artikel 51a van de
Uitleveringswet worden opgenomen.
Het vierde lid bevat een aansporing aan partijen om zo mogelijk het voorkomen en bestrijden van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik te integreren in ontwikkelingssamenwerking met derde staten. Nederland gaat
in het kader van ontwikkelingssamenwerking een project opzetten in
Cambodja dat bijstand zal verlenen aan de autoriteiten ter voorkoming en
bestrijding van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik (zie ook Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VI, nr. 146). Hierbij zal aansluiting worden
gezocht bij het werk van non-gouvernementele organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

19

2.10 Hoofdstuk X (Toezichtsmechanisme)

Artikel 39 (Comité van de Partijen)
Artikel 40 (Andere vertegenwoordigers)
Artikel 41 (Taken van het Comité van de Partijen)
Het is van belang dat een effectief monitoring mechanisme bestaat om
toezicht uit te oefenen op een goede uitvoering van dit brede Verdrag. Om
die reden voorziet het Verdrag in een Comité van de Partijen samengesteld uit vertegenwoordigers van de partijen bij het Verdrag. Het Comité
van de Partijen komt voor het eerst bijeen op het moment dat tien staten
het Verdrag hebben geratificeerd.
Naast vertegenwoordigers van de partijen bij het Verdrag zal ook een
aantal vertegenwoordigers van relevante onderdelen van de Raad van
Europa onderdeel uitmaken van het Comité van de Partijen. Voorts
bestaat de mogelijkheid om vertegenwoordigers uit het maatschappelijk
middenveld als waarnemer in het Comité van de Partijen te laten participeren.
Het Comité van de Partijen ziet toe op de uitvoering van het Verdrag en
heeft een faciliterende rol waar het betreft het uitwisselen van informatie,
het identificeren van «best practices», en het volgen van relevante juridische, beleidsmatige en technologische ontwikkelingen.
2.11 Hoofdstuk XI (Verhouding tot andere internationale
instrumenten)

Artikel 42 (Verhouding tot het Verdrag inzake de rechten van het kind en
het Facultatief Protocol daarbij inzake de verkoop van kinderen,
kinderprostitutie en kinderpornografie)
Dit artikel stelt nadrukkelijk de verhouding vast tot het VN-Verdrag inzake
de rechten van het kind en het bijbehorend Facultatief Protocol inzake de
verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie. Het Verdrag
doet op geen enkele wijze afbreuk aan die instrumenten, maar beoogt de
daarin geboden bescherming te verbeteren en de vastgestelde normen
verder te ontwikkelen.

Artikel 43 (Verhouding tot andere internationale instrumenten)
Dit artikel regelt de verhouding met andere internationale instrumenten.
Dit betreft een gebruikelijke bepaling, die ook is opgenomen in andere
verdragen van de Raad van Europa, laatstelijk in het Verdrag van de Raad
van Europa inzake de bestrijding van mensenhandel en het op 16 mei
2005 te Warschau tot stand gekomen Verdrag van de Raad van Europa ter
voorkoming van terrorisme (Trb. 2006, 34).
Het derde lid bevat de zogenoemde disconnectie-clausule en is specifiek
gericht op regeling van de relatie tussen de Raad van Europa en de Europese Unie en de Europese Gemeenschap. Partijen die tevens lid zijn van
de Europese Unie, passen in hun wederzijdse betrekkingen regels van de
Europese Gemeenschap en de Europese Unie toe voor zover op het
desbetreffende specifieke terrein zulke regels van toepassing zijn, onverminderd het onderwerp en het doel van het Verdrag en onverminderd de
volledige toepassing ervan ten opzichte van andere partijen.
2.12 Hoofdstuk XII (Wijzigingen van het Verdrag)

Artikel 44 (Wijzigingen)
Deze bepaling voorziet in een regeling voor de beoordeling en behandeling van voorstellen tot wijziging van het Verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

20

2.13 Hoofdstuk XIII (Slotbepalingen)

Artikel 45 (Ondertekening en inwerkingtreding)
Artikel 46 (Toetreding tot het Verdrag)
Artikel 47 (Territoriale toepassing)
Artikel 48 (Voorbehouden)
Artikel 49 (Opzegging)
Artikel 50 (Kennisgeving)
Het Verdrag voorziet ook in ondertekening en bekrachtiging/aanvaarding/
goedkeuring door niet-leden van de Raad van Europa die hebben deelgenomen aan de opstelling ervan en door de Europese Gemeenschap.
Toetreding is onder voorwaarde van unanieme instemming door de
partijen ook mogelijk voor niet-leden die niet hebben deelgenomen aan
de opstelling van het Verdrag.
Het Verdrag treedt in werking drie maanden nadat vijf ondertekenaars
waarvan ten minste drie lidstaten van de Raad van Europa, het Verdrag
hebben bekrachtigd. Momenteel (mei 2008) hebben 28 lidstaten het
Verdrag ondertekend en heeft nog geen staat het Verdrag bekrachtigd.
Deze slotbepalingen zijn overigens gebruikelijk en behoeven geen verdere
toelichting, met uitzondering van artikel 48 inzake voorbehouden. Ingevolge artikel 48 kunnen geen voorbehouden worden gemaakt, met uitzondering van de mogelijkheden tot het maken van een voorbehoud waarin
het Verdrag expliciet voorziet. Nederland zal, zoals eerder in deze toelichting aangegeven, van deze mogelijkheden geen gebruik maken.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De minister voor Jeugd en Gezin,
A. Rouvoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 808 (R1872), nr. 3

21