Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 250

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 september 2017
Tijdens het Algemeen Overleg van 22 juni 2016 (Kamerstuk 33 625, nr.
221) is het Actieplan en de Jaarrapportage Beleidscoherentie voor
Ontwikkeling (Kamerstuk 33 625, nr. 219) besproken. Deze brief presenteert de jaarrapportage voor de periode mei 2016 tot en met juni 2017, in
lijn met de motie van het lid van Laar (Kamerstuk 33 625, nr. 209). Met
deze brief wordt tevens opvolging gegeven aan de toezegging in het
Algemeen Overleg van 22 juni 2016 om een aantal casussen op te nemen
die belangentegenstellingen tussen verschillende beleidsterreinen
inzichtelijk kunnen maken. In de brief worden allereerst relevante
internationale ontwikkelingen geschetst, gevolgd door een blik naar de
toekomst. Daarna volgt een beschouwing van de voortgang op hoofdlijnen. In bijlage 1 is een gedetailleerde rapportage per thema
opgenomen. In bijlage 2 wordt voor drie thema’s dieper ingegaan op
belangentegenstellingen en hoe een gemeenschappelijke Nederlandse
inzet verkregen wordt.
Ontwikkelingen in internationaal en Europees verband
Beleidscoherentie voor ontwikkeling en de SDGs
Beleidscoherentie staat centraal in de 2030 agenda voor duurzame
ontwikkeling van de VN. Coherent beleid gaat in deze context over een
evenwichtige implementatie van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen
(Sustainable Development Goals, SDGs), waarbij een balans gevonden
moet worden tussen economische, sociale en milieuaspecten van
duurzame ontwikkeling, en rekening wordt gehouden met de belangen
van toekomstige generaties en andere landen, met name ontwikkelingslanden. Beleidscoherentie voor ontwikkeling streeft ernaar voor deze
laatste groep landen schade van beleid op andere terreinen dan hulp
zoveel mogelijk te verminderen en positieve effecten te maximaliseren.
Beleidscoherentie voor ontwikkeling pakt specifieke belemmeringen aan,
zoals op het gebied van handel en belastingen, die ontwikkelingslanden

kst-33625-250
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

1

hinderen bij de benodigde financiering en realisering van de SDGs.
Beleidscoherentie voor ontwikkeling is van vitaal belang voor het behalen
van de SDGs.
Nederland besteedt in de nationale implementatie van, en rapportage
over, de SDGs specifieke aandacht aan de acht thema’s van het Actieplan
(«Eerste Nederlandse Rapportage: Nederland ontwikkelt duurzaam»,
24 mei 2017). Mede dankzij Nederland wordt het fundamentele belang van
beleidscoherentie voor ontwikkeling voor het behalen van de SDGs
erkend in de nieuwe EU Consensus on Development (aangenomen op
19 mei door de Raad Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking) en
de Raadsconclusies over de Commissie Mededeling «Volgende stappen
voor een duurzame Europese toekomst» (aangenomen op 20 juni door de
Raad Algemene Zaken).
Beleidscoherentie voor ontwikkeling in de EU
De Europese aanpak op beleidscoherentie voor ontwikkeling wordt mede
vormgegeven als onderdeel van de Better Regulation Agenda waarbij alle
nieuwe beleidsinitiatieven, waar relevant, worden getoetst op effecten
voor ontwikkelingslanden. Het kabinet heeft, in reactie op de vraag van de
PvdA-fractie over het opnemen van een «Eerlijkste Wet» in de nieuwe EU
Consensus on Development (schriftelijk overleg informele RBZ/OS,
16 maart 2017, Kamerstuk 21 501-04, nr. 194)1, navraag gedaan bij de
Europese Commissie voor welke nieuwe beleidsinitiatieven impact
assessments zijn of nog worden uitgevoerd voor ontwikkelingslanden. De
Commissie geeft aan dat de effecten op derde landen in meer dan twintig
procent van de impact assessments die in 2016 zijn uitgevoerd, worden
meegenomen (Annual Report 2016, Regulatory Scrutiny Board). De
Commissie kan nog niet zeggen voor welke toekomstige beleidsinitiatieven impact assessments voor ontwikkelingslanden zullen worden
uitgevoerd. Het kabinet blijft de uitvoering van de Better Regulation
Agenda, en met name het toetsen op effecten voor ontwikkelingslanden,
kritisch volgen. De Nederlandse beoordeling van nieuwe
EU-beleidsvoorstellen wordt met de Kamer gedeeld via de fiches van de
werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC), waarbij ook
de effecten op ontwikkelingslanden worden benoemd. Nederland kijkt uit
naar de evaluatie van beleidscoherentie voor ontwikkeling in EU-beleid
voor de periode 2009–2016, die in maart 2018 verwacht wordt.
Beleidscoherentie voor (duurzame) ontwikkeling: hoe verder?
Nederland verwelkomt de verdere ontwikkeling en concretisering van het
hierboven beschreven brede concept van beleidscoherentie voor
duurzame ontwikkeling (SDG target 17.14). Nederland financierde daartoe
een door ECDPM opgesteld discussiepaper.2 Dat concept moet voortbouwen op de ervaringen in de EU en in Nederland met de actiegerichte
aanpak van beleidscoherentie voor ontwikkeling, die wettelijk en politiek
verankerd is. Deze aanpak biedt de garantie dat de belangen van
ontwikkelingslanden worden benoemd en verdedigd.
Nederland is voorloper op het terrein van beleidscoherentie voor
ontwikkeling en oogst lof met het Actieplan (zie OESO/DAC Peer Review
2017, 28 juni). Per thema zijn doelen vastgesteld (gekoppeld aan de

1

Over de invoering van een nationale «Eerlijkste Wet», oftewel SDG-toets, wordt de kamer
geïnformeerd door het nieuwe kabinet via een contourenbrief (toezegging AO, 25 januari 2017,
Kamerstukken 26 485 en 33 625, nr. 239). Ter voorbereiding is de kamer geïnformeerd over de
voor- en nadelen van de invoering van een SDG-toets (kamerstuk 26 485, nr. 250, 5 september
2017).
2
Mackie, J., Ronceray, M. en E. Spierings. 2017. Policy Coherence & the 2030 Agenda: Building
on the PCD experience. Maastricht: ECDPM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

2

SDGs), worden concrete acties uitgevoerd om deze doelen te bereiken, en
wordt de voortgang jaarlijks gemonitord en gerapporteerd. Nederland
blijft zich sterk maken voor de belangen van de armsten bij de formulering
van beleid, en zoekt steun voor deze aanpak bij andere landen en in
internationale fora, zoals de OESO, EU en VN.
Beschouwing van de voortgang op hoofdlijnen
Nederland boekt voortgang op het Actieplan Beleidscoherentie voor
Ontwikkeling:
• Nederland heeft met tien ontwikkelingslanden overeenstemming
bereikt om antimisbruikbepalingen op te nemen in bilaterale belastingverdragen. Nederland steunt het voorstel van de Europese Commissie
om belastingparadijzen, die een toevluchtsoord zijn voor illegale
geldstromen uit onder meer ontwikkelingslanden, op een zwarte lijst te
plaatsen.
• In 2016 is het convenant Duurzame Kleding & Textiel afgesloten,
waarin is afgesproken om in de textiel- en kledingketen kinder- en
gedwongen arbeid en negatieve milieueffecten tegen te gaan.
Daarnaast zijn sindsdien de convenanten voor het Bankwezen,
Plantaardige Eiwitten, Hout en recentelijk Goud (19 juni) ondertekend,
waarin is afgesproken om misstanden in de waardeketens van
aangesloten bedrijven tegen te gaan.
• Eén van de door Nederland medegefinancierde Product Development
Partnerships (PDPs) heeft in 2016 een nieuw product op de markt
gebracht voor de behandeling van tuberculose bij kinderen. Verder zijn
sinds 2006 twaalf nieuwe diagnostische testen (onder andere voor
tuberculose en malaria) op de markt gebracht.
• Het kabinet heeft in de Nederlandse Energieagenda vanuit coherentieperspectief opgenomen dat de rijksoverheid een besluit zal gaan
nemen over of zij in de toekomst nog bedrijven of overheden zal
steunen bij de exploratie van nieuwe voorraden fossiele brandstoffen
in ontwikkelingslanden. Dit besluit is van belang voor het bereiken van
de internationaal afgesproken klimaatdoelen, en zal in het najaar van
2017 genomen worden in het kader van de nadere uitwerking van de
energie agenda.
• Onder Nederlands voorzitterschap van de EU in 2016 is een doorbraak
bereikt voor plantenveredelaars die een belangrijke rol spelen in de
wereldvoedselvoorziening, namelijk dat het octrooirecht niet van
toepassing is op de klassieke veredeling. Plantenmateriaal mag altijd
vrij worden gebruikt voor het ontwikkelen en exploiteren van nieuwe
rassen. Dit is van groot belang voor kleine boeren in ontwikkelingslanden.
Er zijn ook terreinen waar voortgang moeizaam is en die extra aandacht
behoeven:
• Zo blijft, ondanks het groeiende besef dat toegang tot betaalbare
medicijnen een wereldwijd probleem is, onverminderd aandacht nodig
voor het behouden van de beleidsruimte voor ontwikkelingslanden die
het TRIPS-verdrag biedt om de volksgezondheid te beschermen.
Daarnaast blijft het lastig de discussie over toegang tot betaalbare
medicijnen in internationaal verband verder te brengen, gezien de
grote verschillen tussen de belangen van landen met een grote
farmaceutische industrie en landen met problemen op het terrein van
toegang.
• Ook verloopt de voortgang in de onderhandelingen met een aantal
regio’s over Economic Partnership Agreements (EPAs) traag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

3

De praktijk wijst uit dat ontwikkelingslanden niet altijd de ruimte benutten
om ook zelf coherent beleid te voeren, zoals ook de EU-delegaties
constateren.
In sommige gevallen ontbreekt het landen aan capaciteit. Een voorbeeld is
dat de door multinationals gebruikte interne verrekenprijzen lastig te
controleren zijn vanwege onvoldoende opgeleide staf en gebrekkige
opsporingscapaciteit bij belastingdiensten. Hierdoor kunnen overheden
van ontwikkelingslanden belastinginkomsten mislopen die cruciaal zijn
voor investeringen in duurzame economische ontwikkeling. In andere
gevallen kunnen binnenlands-politieke overwegingen een rol spelen. Een
voorbeeld daarvan is dat sommige landen de import van voedingsmiddelen, die onder EPAs mogen worden geweerd om lokale producenten te
beschermen, toestaan om de voedselprijzen voor de stedelijke bevolking
laag te houden en politieke onrust te voorkomen. Dit kan ten koste gaan
van de lokale voedselproductie en economische ontwikkeling van een
land.
Coherent beleid door landen zelf op de thema’s waar Nederland aan werkt
blijft een punt van aandacht.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

4

Bijlage 1:

Rapportage per thema
Hieronder volgen de belangrijkste resultaten die in de periode mei 2016
tot en met juni 2017 zijn bereikt op de thema’s van het Actieplan voor
Beleidscoherentie (Kamerstuk 33 625, nr. 219). Per thema worden beknopt
de doelen (gekoppeld aan de relevante SDGs) en subdoelen uit het
actieplan weergegeven. Waar nodig zijn deze aangescherpt als gevolg van
ontwikkelingen in de internationale context.
Handelsverdragen
Ontwikkelingsgerichte Economic Partnership Agreements en een zo positief mogelijke impact
van overige handelsakkoorden op ontwikkelingslanden (SDG 17.10, 17.11, 17.12) *
Knelpunten in nog lopende onderhandelingen zijn opgelost en ondertekening en ratificatie van
(interim-) EPAs door betrokken partijen.
Voor de EPAs die (voorlopig) in werking zijn getreden, is een institutioneel raamwerk voor
effectieve monitoring van de implementatie van de EPAs opgezet.
Kwalitatieve en adequate evaluaties van de implementatie van de in werking zijnde EPAs zijn
uitgevoerd.
In onderhandelingsmandaten van nieuwe handelsakkoorden is het belang van de effecten op
ontwikkelingslanden opgenomen.
Er zijn impactstudies gedaan voor alle nieuwe handelsakkoorden naar de impact op lage
inkomenslanden, en met name minst ontwikkelde landen.
Handelsakkoorden bevatten een ruimhartig oorsprongsregime ten bate van minst ontwikkelde
landen.

•

•

•

•

Het Economische Partnerschapsakkoord (EPA) tussen EU en zuidelijk
Afrika (SADC) is op 16 oktober 2016 voorlopig in werking getreden.
Omdat voortgang in de onderhandelingen met sommige andere
EPA-regio’s moeizaam verloopt, zijn tijdelijke EPAs tussen de EU en
Ivoorkust en de EU en Ghana op 3 september en 15 december 2016
voorlopig in werking getreden.
Nederland blijft in onderhandelingen en besprekingen aandacht
vragen voor de gevolgen van de EPAs op de landen in Afrika, het
Caribisch Gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen). Het gaat hierbij om
de vraag in hoeverre de EPA het beoogde doel van toenemende export
en diversifiëring van de betrokken Afrikaanse economieën bereikt.
Nederland volgt actief het werk van evaluatiecommissies en andere
instellingen die toezien op de uitvoering en impact van de EPAs.
Nederland roept in Brussel op tot betere monitoring en waar mogelijk
deelname van maatschappelijk middenveld. In Europees verband zet
Nederland zich in om de implementatie van huidige EPAs te verbeteren.
Het kabinet zet zich ervoor in dat handelsakkoorden aan de principes
van de reset van het handelsbeleid voldoen. Handelsakkoorden
moeten bijdragen aan internationaal afgesproken doelstellingen zoals
de SDGs, de afspraken uit het klimaatakkoord van Parijs, het respecteren van de fundamentele ILO-verdragen en de naleving van de OESO
richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Daarnaast moeten de
onderhandelingsprocessen transparant zijn en moeten zo veel
mogelijk mensen profiteren van de akkoorden. Flankerende maatregelen kunnen nodig zijn voor groepen die dreigen te verliezen.
Het kabinet heeft voor zes nieuwe EU-handelsakkoorden een impactstudie uitgevoerd waarin, onder andere, het effect van deze nieuwe
handelsakkoorden op ontwikkelingslanden zijn onderzocht. Deze studie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

5

(Kamerstuk 31 985, nr. 48) is op 6 februari 2017, naar uw Kamer
gestuurd.
Investeringsbescherming
Herzien van het Nederlandse investeringsbeschermingsbeleid dat voorziet in een eerlijker en
gebalanceerd systeem voor het promoten en beschermen van duurzame investeringen ten
behoeve van ontwikkeling (SDG 17.15)
Herzien van alle bilaterale investeringsbeschermingsovereenkomsten (IBO’s).
Opnemen van de nieuwe EU-inzet in lopende en toekomstige onderhandelingen over investeringsverdragen.
Oprichten van een multilateraal investeringshof.

•

•

•

Nederland werkt aan een nieuwe model tekst voor zijn bilaterale
investeringsbeschermingsovereenkomsten (IBO’s) op basis waarvan
alle bestaande en toekomstige bilaterale investeringsverdragen zullen
worden (her)onderhandeld. Daarbij is het doel om tot een stabiele,
toekomstbestendige tekst te komen voor het bevorderen en beschermen van wederzijdse duurzame investeringen en het voorkomen en
depolitiseren van conflicten.
De Nederlandse positie is dat wanneer er in EU-verband afspraken
over investeringsbescherming gemaakt worden, deze overeenkomen
met de op 16 september 2015 gepresenteerde EU-positie voor
investeringsbescherming, waarin het Investment Court System is
opgenomen. Deze positie is opgenomen in de EU-verdragen met
Vietnam en Canada (CETA) en in alle lopende onderhandelingen
ingebracht. Nederland kan niet instemmen met een akkoord dat het
oude systeem voor investeringsbescherming bevat.
Nederland werkt, samen met de Europese Commissie en andere
landen, aan de oprichting van een permanent internationaal investeringshof dat de geschillenbeslechtingsmechanismen in bestaande
IBO’s op termijn zal vervangen.

Toegang tot medicijnen in relatie tot het WTO/TRIPS verdrag
Bevorderen van toegang tot betaalbare medicijnen in relatie tot WTO/TRIPS (Trade-Related
aspects of Intellectual Property rights) Verdrag (SDG 3, 5, 10, 17)
In lopende onderhandelingen met ontwikkelingslanden over vrijhandelsakkoorden vraagt de EU
geen TRIPS+ bepalingen die de flexibiliteit t.b.v. gezondheid onnodig inperken.
Opties zijn uitgewerkt om toegang tot betaalbare medicijnen te waarborgen in ontwikkelingslanden en in Nederland.
TRIPS raad geeft minst ontwikkelde landen (MOL’s) verlenging van de ontheffing voor farmaceutische producten voor onbeperkte tijd. Dit doel is bereikt door besluit in TRIPS Raad van
6 november 2015, zij het dat de verlenging beperkt is tot 17 jaar.

•

•

Nederland bepleit actief dat de EU in handelsverdragen met ontwikkelingslanden geen bepalingen vraagt die verder gaan dan het TRIPSverdrag (TRIPS+ bepalingen) en die de mogelijkheden van ontwikkelingslanden om gebruik te maken van flexibiliteit ten behoeve van
volksgezondheid inperken. Nederland heeft opheldering gevraagd over
de TRIPS+ bepalingen die zijn opgenomen in EU-tekstvoorstellen voor
verdragen met de Filippijnen en Indonesië, en volgt de ontwikkelingen
in de onderhandelingen met Mexico en MERCOSUR.
Nederland verwelkomt de inwerkingtreding van het amendement van
het TRIPS-verdrag op 23 januari 2017. Het amendement creëert ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

6

•

•

•

•

•

om toegang tot goedkope generieke medicijnen voor armere WTOleden te vergroten. Importerende ontwikkelings- en minst ontwikkelde
landen die bepaalde medicijnen nodig hebben maar deze niet zelf
kunnen produceren kunnen deze nu via een dwanglicentie importeren.
Nederland heeft van 10-11 mei 2017 in samenwerking met de WHO het
Fair Pricing Forum georganiseerd. Deze conferentie richtte zich met
name op het vraagstuk van eerlijke geneesmiddelenprijzen, die zowel
de houdbaarheid van gezondheidsstelsels waarborgen als voldoende
stimulans geven aan fabrikanten om met nieuwe innovatieve
producten te komen. Gedurende het Forum zijn ook de opties verkend
van 1) nieuwe benaderingen voor R&D en business modellen om
innovatie te stimuleren, 2) het faciliteren van meer vrijwillige samenwerking tussen landen of andere partijen bij het inkopen van, en
onderhandelen over, geneesmiddelen 3) het bevorderen van
informatie-uitwisseling, bijvoorbeeld om de waarde van nieuwe
producten te beoordelen, 4) het gezamenlijk tegengaan van geneesmiddelentekorten, en 5) het stimuleren van transparantie over betaalde
prijzen, R&D kosten, productie kosten en winstmarges.
Tijdens de 70ste World Health Assembly (WHA) die plaatsvond van 22
tot en met 31 mei 2017 stond het vraagstuk van toegang tot medicijnen
als belangrijk onderwerp op de agenda. Nederland heeft aangegeven
dat landen zelf ook maatregelen kunnen nemen om toegang tot
betaalbare medicijnen te vergroten. Gewezen is onder meer op het
Nederlandse initiatief om met een aantal andere Europese landen
samen te werken op het terrein van geneesmiddelenprijzen. Ook is kort
gerefereerd aan het door Nederland samen met de WHO georganiseerde Fair Pricing Forum waar de zoektocht naar een eerlijke
geneesmiddelenprijs, zowel voor overheden/patiënten als voor
fabrikanten, centraal stond. Ten slotte is tijdens de WHA ook het
Nederlandse standpunt inzake zogenoemde TRIPS+ bepalingen
benadrukt.
Eén van de door Nederland medegefinancierde Product Development
Partnerships (PDPs) – gericht op het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen, diagnosetechnieken en vaccins, waarbij uiteindelijke prijzen
worden losgekoppeld van R&D kosten om toegang te waarborgen –
heeft in 2016 een nieuw product op de markt gebracht voor de
behandeling van tuberculose bij kinderen. Verder zijn sinds 2006 twaalf
nieuwe diagnostische testen (onder andere voor tuberculose en
malaria) op de markt gebracht. Een bijkomend positief effect van PDPs
is dat voor het doen van klinische test in lage en- middeninkomenslanden extra wordt geïnvesteerd in het versterken van capaciteiten en
infrastructuur in lokale gezondheidssystemen. Nederland heeft ook
bijgedragen aan de oprichting van een PDP op het terrein van nieuwe
antibiotica, het Global Antimicrobial R&D Partnership (GARDP). De
verwachting is dat dit initiatief ook producten op de markt zal brengen
die relevant zijn voor de westerse wereld. Het GARDP-initiatief is
gestart met projecten om nieuwe antibiotica te ontwikkelen tegen
sepsis bij baby’s, gonorroe, en antibiotica voor kinderen.
Nederland verwelkomt het nieuwe vijfjarenplan van WIPO RE:search,
een samenwerkingsverband tussen verschillende organisaties die door
middel van kennisdeling en partnerschappen medicijnen voor
tuberculose, malaria en tropische ziekten probeert te ontwikkelen.
De Ministeries van VWS en EZ laten momenteel een onderzoek
uitvoeren naar de gewenste en ongewenste effecten van aanvullende
beschermingsmechanismen voor intellectueel eigendom van
geneesmiddelen die specifiek in de EU gelden. De studie richt zich
onder meer op de effecten die deze mechanismen hebben op het
innovatieklimaat, beschikbaarheid van geneesmiddelen en kosten van
de geneesmiddelenzorg in Nederland. De resultaten worden eind dit
jaar verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

7

Belastingontwijking en -ontduiking
Beter belastingbeleid en betere belastingdiensten in ontwikkelingslanden om tot hogere
belastinginning te komen en effectievere internationale samenwerking (SDG 10, 17)
Bevorderen van expertise van fiscale beleidmakers, belastingdiensten en douanes in ontwikkelingslanden, onder meer om uitholling van belastinggrondslag te voorkomen.
Herziening van belastingverdragen met ontwikkelingslanden om misbruik ervan te voorkomen;
langs bilaterale weg en via het multilateraal instrument dat in juni 2017 wordt getekend.
Einddoel: alle 23 ontwikkelingslanden waarmee Nederland een verdrag heeft.
Nederland implementeert het pakket maatregelen van het OESO BEPS-project om belastingontwijking wereldwijd aan te pakken, waar nodig met verdere afstemming (en aanvullende
maatregelen) in de EU dan wel in breder verband, en onderwerpt zich aan een effectief multilateraal monitoringsproces, waarin ook ontwikkelingslanden participeren.
Nederland implementeert andere internationaal overeengekomen maatregelen die bijdragen aan
bestrijding van belastingontwijking en -ontduiking in ontwikkelingslanden
Voor nieuwe projecten wordt sinds 2016 geen vrijstelling van lokale invoerrechten en BTW meer
gevraagd.

Dit deel van de brief komt tevens tegemoet aan motie 32 605, nr. 201 lid
Kuzu c.s. over blijvend aandacht besteden aan de invloed van belastingontwijking op ontwikkelingslanden.
• De belastinginkomsten in ontwikkelingslanden zullen de komende
jaren minstens op een niveau van twintig procent van het bruto
nationaal product moeten komen. Anders zullen zij de vereiste
publieke investeringen voor het behalen van de SDGs niet kunnen
halen. Ontwikkelingslanden zullen hun belastingbeleid tegelijkertijd
eerlijker en efficiënter moeten maken. Ook moeten zij hun vermogen
om belastingen te innen versterken.
• Internationaal is er veel bereidheid om ontwikkelingslanden te
assisteren. In de eerste plaats onder regionale en multilaterale
instellingen zoals African Tax Administration Forum, IMF, OESO,
Wereldbank en VN en in de tweede plaats onder individuele donoren,
waaronder Nederland.
• Mede op Nederlands initiatief werd tijdens de Financing for Development Conferentie in 2015 het Addis Tax Initiative (ATI) gelanceerd met
als hoofddoelen: het verdubbelen van de beschikbare middelen voor
technische assistentie op belastinggebied, het committeren van
partnerlanden aan inzet van extra belastinginkomsten voor de SDGs
en het nastreven van beleidscoherentie. Inmiddels zijn twintig
donorlanden en negentien partnerlanden bij ATI aangesloten.
Nederland wil de totale inzet op technische assistentie laten toenemen
van € 2,8 miljoen in 2015 naar ongeveer € 8 miljoen in 2018.
• Het aanbod aan 23 ontwikkelingslanden om antimisbruikbepalingen op
te nemen in de bilaterale belastingverdragen heeft tot nu toe tot
overeenstemming met tien ontwikkelingslanden geleid. Met vrijwel
alle andere ontwikkelingslanden is Nederland in gesprek. Daarbij
bespreekt Nederland ook de optie van het multilateraal instrument
(MLI) om beoogde opname zo snel mogelijk te regelen. Dit op 7 juni
2017, door zeventig landen inclusief Nederland, ondertekende
multilaterale verdrag maakt het mogelijk wereldwijd in één keer meer
dan tweeduizend belastingverdragen aan te passen met de antimisbruikbepalingen die in het OESO/G20 BEPS (Base Erosion and Profit
Shifting) project zijn overeengekomen.
• Het OESO/G20 BEPS-project heeft ook andere internationale fiscale
standaarden opgeleverd die moeten zorgen voor meer eenvormigheid
van de nationale fiscale stelsels om daarmee belastingontwijking
tegen te gaan. De EU heeft diverse uitkomsten van het BEPS-project

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

8

•

•

•

•

•

nader uitgewerkt in recente EU-antibelastingontwijkingsrichtlijnen.
Nederland maakt goede voortgang met omzetting van de afspraken
van EU en OESO/G20 in nationale wetgeving.
Nederland is inmiddels gestart met de uitwisseling van informatie over
door de Belastingdienst afgegeven rulings waarmee bedrijven vooraf
duidelijkheid krijgen over toepassing van belastingregels. De informatie gaat onder andere naar de ontwikkelingslanden waarmee daarvoor
een juridische basis is.
Recente internationale afspraken over transparantie en gegevensuitwisseling zorgen er ook voor dat de belastingdiensten belastingontwijking en -ontduiking makkelijker op het spoor kunnen komen. Zo
worden multinationals verplicht om aan de verschillende belastingdiensten onder meer hun winst en afgedragen belasting op te geven
per land waarin zij actief zijn. Ontwikkelingslanden die deze afspraak
van het OESO/G20 BEPS-project implementeren, krijgen ook de
beschikking over deze country-by-country rapportages. Nederland
heeft deze verplichting inmiddels wettelijk geregeld.
Nederland heeft ook de automatische uitwisseling tussen belastingdiensten van financiële gegevens van personen en organisaties
volgens de zogenoemde Common Reporting Standard (CRS) wettelijk
geregeld. De Belastingdienst zal vanaf september a.s. beginnen de
gegevens van buitenlandse rekeninghouders bij Nederlandse
financiële instellingen automatisch door te geven aan belastingdiensten in andere landen waar deze klanten belastingplichtig zijn.
Nederland steunt het voorstel van de Europese Commissie om een lijst
van landen/jurisdicties op te stellen die niet meewerken met de
uitwisseling van financiële informatie of zich schuldig blijven maken
aan schadelijke belastingconcurrentie. Ook laksheid bij de opvolging
van de afspraken van het OESO/G20 BEPS-project kan een reden zijn
tot plaatsing op de «zwarte lijst». Ontwikkelingslanden zijn ook gebaat
bij dit EU-initiatief omdat het een stuk lastiger zal worden om
omvangrijke illegale financiële stromen (illicit financial flows) vanuit
ontwikkelingslanden naar faciliterende jurisdicties te sluizen.
Belastingontwijking en -ontduiking kunnen alleen in mondiaal verband
goed worden bestreden. Het Inclusive Framework on BEPS voor
monitoring van de implementatie van de uitkomsten van het OESO/
G20 BEPS-project dat vorig jaar is opgericht, telt 96 leden waaronder
Nederland en 41 lage- en middeninkomenslanden. Het Global Forum
on Transparency and Exchange of Information for Tax Purposes dat
toezicht houdt op implementatie van internationale afspraken over
transparantie en gegevensuitwisseling op fiscaal gebied, telt 142 leden
waaronder Nederland en veel ontwikkelingslanden.

Verduurzaming waardeketens
Verduurzaming productieketens – textiel, palmolie en andere agrogrondstoffen en metalen en
mineralen, in het bijzonder goud (SDG 2, 8, 12, 15)
Verbeteren van arbeidsomstandigheden en voorwaarden in producerende textiellanden: onder
meer Bangladesh, Pakistan, Ethiopië, Vietnam.
Nederlands textielbedrijfsleven treedt op tegen IMVO-risico’s in de productieketen conform
OESO-richtlijnen en Nederlandse overheid creëert gelijk speelveld hiervoor binnen de EU.
Binnen EU wordt een multi-stakeholder approach gebruikt om duurzame handel te realiseren.
100% duurzame palmolie sourcing in Nederland en Europa in 2020, en andere grote (Aziatische)
consumerende landen betrokken in ketenverduurzaming palmolie.
Sociale en milieuomstandigheden zijn ook in andere ketens verbeterd, zoals in koffie, thee en
cacao.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

9

Verduurzaming productieketens – textiel, palmolie en andere agrogrondstoffen en metalen en
mineralen, in het bijzonder goud (SDG 2, 8, 12, 15)
Mineralen en metalenketens, in het bijzonder goud, zijn duurzamer (van mijn tot eindproduct) en
due diligence mechanismen worden in de keten toegepast
Capaciteit maatschappelijke organisaties in productielanden versterkt voor duurzame productie
en nationale dialoog.

•

•

•

•

•

•

•

•

•

Nederland heeft ook in 2016 en 2017 de arbeidsomstandigheden in
textiel-producerende landen weer volop op de kaart gezet, onder
andere door een leefbaar loon conferentie in Pakistan, een textiel
rondetafel in Turkije, blijvende betrokkenheid bij Global Sustainability
Compact in Bangladesh en een onderzoek naar leefbaar loon benchmarks in groot aantal landen.
Op 4 juli 2016 is het convenant Duurzame Kleding & Textiel door 55
(inmiddels 62) bedrijven getekend. Hierin is afgesproken om bij de
productie van kleding en textiel te werken aan het tegengaan van
onder andere kinderarbeid, gedwongen arbeid, het bevorderen van het
recht op vrije onderhandelingen door onafhankelijke vakbonden en
vermindering van de negatieve milieu-impact van grondstoffen.
Sindsdien zijn ook de convenanten voor het Bankwezen, Plantaardige
Eiwitten, Hout en recentelijk Goud (19 juni) ondertekend, waarin is
afgesproken om misstanden in de waardeketens van aangesloten
bedrijven tegen te gaan.
De verduurzaming van palmolie verloopt positief. In 2016 werd
negentig procent van de palmolie voor voedingsmiddelen in Nederland duurzaam ingekocht. Ook sloten afgelopen jaar drie nieuwe
landen zich aan bij de Amsterdam verklaring voor duurzame palmolie,
te weten Noorwegen, Frankrijk en Italië. Hiermee dekt de Amsterdam
Verklaring nu circa zeventig procent van de Europese palmolie
importen af, op weg naar honderd procent duurzame palmolie inkoop
in Europa in 2020 (zie ook kamerbrief verduurzaming palmolie,
27 februari 2017, Kamerstuk 30 196, nr. 539).
Ondertussen wordt ook met de Europese Commissie gesproken over
Europees beleid voor de verduurzaming van waardeketens en is er
aanhoudende interesse onder het Chinees bedrijfsleven over vraagstukken omtrent de inkoop van duurzame palmolie.
Nederland heeft bijgedragen aan een ambitieuze G20 Labour and
Employment-verklaring omtrent decent work in mondiale waardeketens, door haar ervaringen met en aanbevelingen rondom dit
onderwerp te delen. De Duitse uitnodiging aan Nederland om gast te
zijn bij de G20 kwam mede voort uit de inzet op ketenverduurzaming
tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap (eerste helft 2016).
Naast een beleidsinzet op de verduurzaming van de vraag naar
palmolie in Nederland en Europa, werkt het kabinet ook met palmolieproducerende landen, alsook andere grote palmoliekopers aan
verduurzaming. Tijdens de handelsmissie naar Indonesië heeft het
kabinet daarom een succesvolle Rondetafel over duurzame palmolie
georganiseerd. Hierbij waren ook grote Chinese palmolie inkopers
aanwezig.
Via partnerschappen met Solidaridad, Initiatief Duurzame Handel
(IDH), de Fair Wear Foundation en UTZ werkt het kabinet ook in
producerende landen aan verbetering van de sociale- en milieuomstandigheden. In de periode 2011–2016 wist Solidaridad onder het
door Buitenlandse zaken medegefinancierde Farmer Support Programme de arbeidsomstandigheden van 847.000 boeren en arbeiders
te verbeteren.
Deze partners werken ook aan het verduurzamen van wet- en
regelgeving rondom diverse agrogrondstoffenketens en het creëren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

10

•

van een gelijk speelveld. Zo lanceerde IDH in 2016 het Global Coffee
Platform met als doel de duurzaamheidsactiviteiten van 300 publieke
en private stakeholders op één lijn te brengen, en samen te werken
aan een internationale verduurzamingsagenda voor de hele koffiesector.
Het European Partenership for Responsible Minerals (EPRM) is in 2016
opgericht en zal als multistakeholder initiatief bedrijven aanzetten om
meer verantwoord mineralen en metalen te winnen, te verhandelen en
te gebruiken. Het EPRM heeft de eerste twee projecten gestart die zich
richten op duurzame goudwinning. Via het goudconvenant van 19 juni
2017 hebben onder meer juweliers, goudsmeden, elektronicabedrijven,
maatschappelijke organisaties en de overheid in Nederland afgesproken om misstanden in de waardeketens van de aangesloten bedrijven
tegen te gaan en gezamenlijk te werken aan het tegengaan van
kinderarbeid in en rond kleinschalige mijnen. Verder is het Scaling up
Traceability project in de Democratische Republiek Congo en Rwanda
succesvol in zo veel mogelijk gevalideerde conflictvrije mijnen aan te
sluiten op een traceerbaarheidssysteem voor tin, tantalum en
wolfraam. Momenteel valt bijna negentig procent van de export van
deze metalen uit DRC onder dit traceerbaarheidssysteem.

Kosten van geldovermakingen door migranten
Reduceren van kosten van geldovermakingen in Nederland (SDG 10c)
Reduceren van kosten voor geldovermakingen door migranten (remittances) in Nederland door
Europese PSD2-regelgeving

•

•

•
•

Nederland heeft de Europese richtlijn PSD2 (Payment Services
Directive 2) regelgeving ingevoerd. Deze richtlijn heeft drie doelstellingen:
1. het versterken van een interne markt op het terrein van betalingsverkeer.
2. het stimuleren en faciliteren van innovaties, onder meer door het
reguleren van verschillende betaaldiensten die zijn ontstaan na de
publicatie van PSD1 (Payment Services Directive 1).
3. PSD2 beoogt gesignaleerde problemen van PSD1, zoals achterhaalde of vage begrippen, te verhelpen.
Dit betekent dat de reikwijdte van de richtlijn is vergroot. Zo vallen
onder de richtlijn ook betaaltransacties waarbij slechts een van de
betaaldienstverleners zich in de EU bevindt. Ook betaaltransacties die
worden verricht in een valuta van een land dat geen EU-lidstaat is,
vallen onder de richtlijn.
De verwachting is dat de invoering van PSD2 (Payment Services
Directive 2) tot verlaging van de kosten van overmakingen zal leiden.
Via het Financial Inclusion Support Framework draagt Nederland bij
aan verbeteringen in landen op het gebied van «financial inclusion»,
dit is inclusief de problematiek rond remittances. Het programma
verschilt van land tot land en is gebaseerd op «country ownership».

Klimaatverandering
Implementatie van het Klimaatakkoord van Parijs op een wijze die de armste landen en bevolkingsgroepen ten goede komt (SDG 7, 13)
Een ambitieus klimaatakkoord met een balans tussen mitigatie en adaptatie, dat de armste
landen en bevolkingsgroepen helpt de gevolgen van klimaatverandering te dragen. Doel is
bereikt met het op 12 december 2015 in Parijs afgesloten klimaatakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

11

Implementatie van het Klimaatakkoord van Parijs op een wijze die de armste landen en bevolkingsgroepen ten goede komt (SDG 7, 13)
Een multilaterale financiële architectuur voor de financiering van klimaatprojecten die ten goede
komt aan de allerarmsten, inclusief vrouwen.
Vergroening van de investeringen in ontwikkelingslanden
In OS-landen zijn de klimaatplannen geïntegreerd in nationale ontwikkelingsplannen en
strategieën.
OS-activiteiten houden rekening met de gevolgen van klimaatverandering en dragen bij aan de
stabilisatie van broeikasgassen in de atmosfeer zodat OS-resultaten duurzaam zijn.
Nederland reduceert emissie van broeikasgassen conform de afspraken in het Akkoord van
Parijs.

•

•

•

•

•

Nadat in december 2015 een ambitieus akkoord in Parijs werd bereikt
om klimaatverandering beheersbaar te houden, zet Nederland nu in op
de uitvoering van de afspraken. Voor de armste landen en bevolkingsgroepen is dit van essentieel belang, aangezien zij het hardst getroffen
worden door de gevolgen van klimaatverandering.
Met ontwikkelingsactiviteiten op het terrein van water, landbouw en
bossen draagt Nederland bij aan versterking van de weerbaarheid
tegen klimaatverandering. Aan de stabilisatie van broeikasgassen in de
atmosfeer draagt Nederland bij door te investeren in toegang tot
hernieuwbare energie voor de armsten en door ontbossing en
landdegradatie tegen te gaan op een wijze die de armsten ten goede
komt. In 2016 werd € 472 miljoen publieke en € 209 miljoen private
financiering voor klimaatprojecten gemobiliseerd. Dit geld werd
ingezet in driehonderd activiteiten. Een voorbeeld van nieuwe activiteit
die in 2016 werd gestart is de inzet van expertise uit Nederland om het
Nationaal Waterinstituut in Benin te ondersteunen bij de formulering
van een deltaplan om de bevolking langs de kust en in het stroomgebied van de Ouémé minder kwetsbaar voor overstromingen te maken.
Een ander voorbeeld is het Funding Leadership Opportunities for
Women programma van Action Aid dat werkt aan vergroting van de
inkomsten van vrouwen in Ghana, Rwanda, Pakistan en Bangladesh,
onder andere door klimaatbestendige landbouwmethoden te bevorderen.
Ook internationaal zet Nederland zich in om synergie tussen klimaaten ontwikkelingsdoelstellingen te bevorderen. In de UNFCCConderhandelingen pleit de Nederlandse delegatie voor een goede
integratie van de Nationale Klimaatplannen in nationale ontwikkelingsplannen en strategieën. In het Groene Klimaatfonds en andere
fondsen, zoals de Global Environment Facility, het Access to Energy
Fund en de Climate Investment Funds, zet Nederland zich onverminderd in om de financiering ten goede te laten komen aan de armsten
met bijzondere aandacht voor de positie van vrouwen en meisjes.
Voor een maximale vergroening van energie-investeringen in
ontwikkelingslanden, dringt Nederland in het bestuur van multilaterale
banken nadrukkelijk aan op de keuze voor hernieuwbare energie en
verzet Nederland zich tegen CO2-intensieve energieprojecten.
Het kabinet heeft in de Nederlandse Energieagenda vanuit coherentieperspectief opgenomen dat de rijksoverheid een besluit zal nemen
over of zij in de toekomst nog bedrijven of overheden zal steunen bij
de exploratie van nieuwe voorraden fossiele brandstoffen in ontwikkelingslanden. Dit besluit is van belang voor het bereiken van de
internationaal afgesproken klimaatdoelen, en zal in het najaar van 2017
genomen worden in het kader van de nadere uitwerking van de
energie agenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

12

Voedselzekerheid
Beleid gericht op bevordering van handel en investeringen, beleid ten aanzien van klimaat en
mondiale agro-ecologie draagt positief bij aan voedsel- en voedingszekerheid (SDG 2, 8, 12, 13,
15)
Handelsbeleid draagt bij aan versterking regionale markten, vergroten van de economische
weerbaarheid en capaciteit van ontwikkelingslanden (met name minst
ontwikkelde landen, MOL’s) en een gelijk speelveld op de internationale voedselmarkt.
Uitvoerders instrumentarium voor internationaal ondernemen implementeren internationale
richtlijnen van het VN-comité voor voedselzekerheid (CFS) ten aanzien van landrechten (VGGT)
en sociale en ecologische randvoorwaarden voor investeringen in landbouw en voedselsystemen (RAI Principles), cq passen de OESO/FAO Due diligence guidance toe.
Agrobiodiversiteit, en toegang daartoe voor kleinschalige boeren/vissers, wordt niet
ondermijnd en zo mogelijk maximaal bevorderd.
Klimaatmitigatiedoelen worden gerealiseerd zonder negatieve effecten op voedselproductie en
-voorziening.

•

•

•

•

In samenwerking met Rijksdienst voor Ondernemend Nederland is het
instrumentarium voor internationaal ondernemen vergeleken met de
huidige toetsingskaders zoals we die hanteren voor investeringsprogramma’s. Conclusie is dat het huidige kader van het instrumentarium
voor internationaal ondernemen een gedegen basis biedt voor
toetsing op de effecten op landgebruik en voedselzekerheid. De door
de Committee on World Food Security en de door OESO/FAO
opgestelde richtlijnen voor voedselzekerheid worden voldoende door
de bestaande toetsingskaders afgedekt.
Op diverse manieren is geïnvesteerd in behoud van agrobiodiversiteit.
Zo dragen de Ministeries van EZ en BZ gezamenlijk bij aan de Access
to Seeds Index. Deze index geeft inzicht in wat veredelingsbedrijven
doen om de toegang tot goed zaaizaad voor kleine boeren te verbeteren. Ook dragen de Ministeries van EZ en BZ bij aan de Crop Diversity
Trust. Deze trust investeert in wereldwijde verzameling, opslag en
conservering van genetisch plantenmateriaal van voedselgewassen.
Tijdens het afgelopen Nederlandse EU-voorzitterschap heeft Staatssecretaris Van Dam zich ingezet om ervoor te zorgen dat veredelaars van
groente en fruit vrij kunnen beschikken over biologisch materiaal om
nieuwe gewassoorten te kunnen kweken. Het besluit van de Europese
Commissie, dat het octrooirecht niet van toepassing is op de klassieke
veredeling, is het directe gevolg van een EU-symposium dat Nederland tijdens het EU-voorzitterschap heeft georganiseerd. Het betekent
dat plantenmateriaal altijd vrij mag worden gebruikt voor het
ontwikkelen en exploiteren van nieuwe rassen. Dit is van groot belang
voor kleine boeren in ontwikkelingslanden en de wereldvoedselvoorziening.
Nederland investeert in klimaatslimme voedsellandbouw, primair
gericht op adaptatie en met als neveneffect reductie van CO2-uitstoot.
Jaarlijks worden ongeveer vijf tot tien miljoen kleine boeren ondersteund met kennis, technologie en maatregelen die hun productiviteit
verbeteren en tegelijkertijd hun weerbaarheid tegen klimaatverandering vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

13

Bijlage 2:

Casussen van belangentegenstellingen
Hieronder volgt een drietal casussen die illustreren hoe de doelen op
coherentiethema’s worden gerealiseerd, welke belangen er spelen, en hoe
een gemeenschappelijke inzet verkregen wordt. Kern van de kabinetsaanpak is om te erkennen dat er verschillende belangen zijn, die voor een
deel tegengesteld zijn, maar ook voor een deel overlappend, en op basis
van die gedeelde belangen te komen tot oplossingen. Deze oplossingen
zorgen voor synergiën tussen de verschillende beleidsterreinen, waardoor
incoherenties worden aangepakt in plaats van versterkt.
Casus 1: toegang tot medicijnen in relatie tot het WTO/TRIPS-verdrag
Coherent beleid vanuit ontwikkelingsperspectief betekent bij dit thema dat
medicijnen betaalbaar zijn voor arme mensen in ontwikkelingslanden én
dat voldoende (betaalbare) medicijnen ontwikkeld worden door de
farmaceutische industrie.
Het ontwikkelen van een nieuw geneesmiddel of medicijn vraagt veel tijd
en geld, en brengt hoge investeringsrisico’s met zich mee omdat vele
producten de eindstreep niet halen. Een robuust intellectueel eigendomsstelsel is vanuit innovatieperspectief essentieel om investeerders in
staat te stellen deze kosten terug te verdienen en investeringsrisico’s te
verminderen. Zo worden bedrijven en kennisinstellingen gestimuleerd om
te blijven investeren in kostbare innovaties die de komst van nieuwe
geneesmiddelen en behandelmethoden mogelijk maken. Een octrooi
(patent) geeft de ontwikkelaar gedurende twintig jaar een exclusief
eigendomsrecht om een geneesmiddel te exploiteren. De octrooihouder
kan besluiten het middel zelf te produceren en te verhandelen of anderen
daarvoor tegen betaling toestemming te verlenen (licenties). Kennisverspreiding en onderzoekssamenwerking wordt daarmee gefaciliteerd. Na
afloop van de patentperiode, en eventuele aanvullingen op deze periode
via aanvullende beschermingsmechanismen, mogen andere bedrijven
zonder toestemming van de octrooihouder generieke varianten van de
oorspronkelijke medicijnen op de markt brengen. Deze zijn doorgaans
lager geprijsd omdat er geen sprake meer is van ontwikkelkosten en er
meer ruimte is voor concurrentie. Een mogelijk probleem is dat een
octrooi investeringsrisico’s verlaagt en innovatie stimuleert, maar ook een
(tijdelijke) monopoliepositie creëert die kan leiden tot hoge medicijnprijzen. Ook worden voor veel ziektes geen nieuwe medicijnen ontwikkeld
en op de markt gebracht, omdat er vanwege gebrek aan koopkracht
onvoldoende markt voor is. Hierbij dient aangetekend te worden dat het
gebrek aan toegang tot betaalbare medicijnen in ontwikkelingslanden ook
andere, bijvoorbeeld logistieke, oorzaken kan hebben. Met name het
eerste probleem speelt echter in toenemende mate ook in rijke landen,
zoals Nederland, en verdient wereldwijd de aandacht. Hierdoor ontstaat
een spanning tussen het belang van arme mensen in ontwikkelingslanden
(en in toenemende mate ook van mensen in rijke landen) én het belang
van de farmaceutische industrie. Dit spanningsveld wordt in het TRIPSverdrag erkend en heeft nadere uitwerking gekregen in de Doha
Verklaring over TRIPS en volksgezondheid (2001).
Gezien het belang van patenten voor innovatie en dus het ontwikkelen en
beschikbaar komen van nieuwe geneesmiddelen zoekt het kabinet naar
oplossingen binnen het internationale patentsysteem, waarvoor de
minimumstandaarden zijn vastgelegd in het WTO/TRIPS-verdrag, langs de
volgende twee lijnen. Allereerst zet Nederland – de Ministeries van BZ,
VWS en EZ gezamenlijk – zich in om de ruimte (flexibiliteiten) te
waarborgen die het TRIPS-verdrag biedt aan landen om de volksgezondheid te beschermen en toegang tot medicijnen voor iedereen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

14

bevorderen. Zo vraagt Nederland de EU in handelsverdragen met
ontwikkelingslanden geen bepalingen op te nemen die verder gaan dan
het TRIPS-verdrag (TRIPS+ bepalingen) en toegang tot medicijnen kunnen
beperken. Daarnaast werkt Nederland opties uit om toegang tot
betaalbare medicijnen in ontwikkelingslanden en in Nederland zeker te
stellen. Hieronder valt het doen van onderzoek naar de haalbaarheid en
het ontwikkelen van nieuwe business modellen zoals bijvoorbeeld een
model waar de prijs wordt losgekoppeld van onderzoek- en ontwikkelkosten (delinkage), en het bevorderen van de discussie en vervolgstappen
in nationale en internationale fora over zaken als transparantie over
ontwikkelkosten en prijzen, prikkels voor de industrie om te innoveren en
rol van overheden om transparantie en prikkels te vergroten. Het huidige
intellectueel eigendomsstelsel is niet alleen van groot belang voor een
aantrekkelijk innovatieklimaat maar biedt ook voldoende flexibiliteit om
ervoor te zorgen dat innovaties ook betaalbaar en toegankelijk blijven. Het
is de uitdaging voor alle actoren om deze flexibiliteiten optimaal te
beschermen en te benutten.
Casus 2: kosten van geldovermakingen
Coherent beleid vanuit ontwikkelingsperspectief betekent bij dit thema dat
de kosten voor geldovermakingen door migranten (remittances) in
Nederland worden verlaagd. Het probleem hierbij is dat de controle op
witwassen en terrorisme-financiering de kosten van internationale
geldovermakingen verhogen. Hierdoor ontstaat de tegenstelling dat
maatregelen om in het belang van ontwikkelingslanden de kosten te
verlagen een deel van de effectiviteit verliezen als gevolg van controlemaatregelen in het algemeen (inter)nationaal belang van veiligheid. Het
kabinet – de Ministeries van BZ en Financiën gezamenlijk – zoekt
oplossingen in technologische ontwikkelingen in de markt die uiteindelijk
beide belangen kunnen dienen. De verwachting is dat SDG target 10c voor
2030 is bereikt, dat wil zeggen dat de kosten van geldovermakingen door
migranten minder zijn dan drie procent.
Casus 3: belastingontwijking
Coherent beleid vanuit ontwikkelingsperspectief betekent bij dit thema
een beleid op gebied van vennootschapsbelasting en bronheffingen over
dividenden, rente en royalty’s dat bedrijvigheid en belastingopbrengsten
in zowel Nederland als ontwikkelingslanden ondersteunt.
Hierbij is sprake van een complexe problematiek. Er zijn multinationals die
hun wereldwijde belastingdruk zo laag mogelijk proberen te houden via
agressieve belastingplanning. De nu nog uiteenlopende fiscale regels van
landen kunnen onvoldoende garanderen dat daardoor geen belastingen
worden misgelopen. Tegelijkertijd willen landen omwille van een gelijk
speelveld voor hun eigen multinationals dubbele belastingheffing over
hun bedrijfsinkomsten voorkomen waarvoor zij belastingverdragen
afsluiten. Hierbij moeten tegengestelde belangen worden verzoend. Het
Nederlandse beleid op belastingverdragen is er in principe op gericht om
met andere landen zo laag mogelijke bronheffingen af te spreken,
aangezien hoge bronheffingen wederzijdse investeringen ontmoedigen
(het vennootschapsbelastingtarief blijft nationaal bepaald). Voor ontwikkelingslanden zijn overheidsinkomsten een cruciaal element voor investeringen in duurzame economische ontwikkeling. Zij kunnen de
opbrengsten uit bronheffingen moeilijker missen dan ontwikkelde landen,
zoals Nederland, en hebben ter vervanging van bronheffingen veelal
beduidend minder alternatieve belastinginstrumenten voorhanden.
Op de volgende wijzen worden oplossingen bereikt. In de verdragen met
ontwikkelingslanden accepteert Nederland doorgaans hogere bronheffingen dan in verdragen met meer ontwikkelde landen. Wel moet ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

15

worden gewaakt dat Nederlandse bedrijven hierdoor niet achtergesteld
worden. Dit betekent dat Nederland bij de onderhandelingen over de
hoogte van de bronheffingen vanuit het ontwikkelingsland ook kijkt welke
afspraken het ontwikkelingsland heeft gemaakt met andere landen c.q.
jurisdicties. Al met al wijken de Nederlandse verdragen met ontwikkelingslanden weinig af van de verdragen van die ontwikkelingslanden met
andere landen. Om treaty shopping via Nederland in de toekomst te
voorkomen is aan 23 ontwikkelingslanden aangeboden het bilaterale
belastingverdrag uit te breiden met antimisbruikbepalingen, zodat
ontwikkelingslanden zelf kunnen toetsen of overmakingen van
dividenden, rente of royalty’s naar in Nederland gevestigde bedrijven voor
toepassing van het verdrag in aanmerking komen. Nederland loopt met
dit initiatief internationaal voorop. Inmiddels is in de OESO als standaard
overeengekomen om een antimisbruikbepaling in belastingverdragen op
te nemen. Met volle Nederlandse steun zijn de afgelopen tijd tevens
andere internationale afspraken gemaakt over meer eenvormigheid van
fiscale stelsels en transparantie/gegevensuitwisseling. Ook ontwikkelingslanden kunnen bij de uitvoering van hun belastingwetten gebruik maken
van een verbeterde informatiepositie. Overigens vergt een effectief
belastingbeleid in ontwikkelingslanden nog veel capaciteitsopbouw en
betere wetgeving, waarvoor onder meer Nederland hen technische
assistentie beschikbaar stelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 625, nr. 250

16