Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 855

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 11 mei 2009

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik
(CDA), Vendrik (GroenLinks), Ten Hoopen
(CDA), Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van
Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA),
Samsom (PvdA), Timmer (PvdA),voorzitter,
Irrgang (SP), Jansen (SP), Biskop (CDA),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van
den Heuvel (CDA), Van der Burg (VVD), Graus
(PVV), Zijlstra (VVD), Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD), Vos (PvdA), De Rouwe (CDA) en
Elias (VVD).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van
Dijk (CDA), Sap (GroenLinks), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van
Stiphout (CDA), Koşer Kaya (D66), Ulenbelt
(SP), Blok (VVD), Besselink (PvdA), Kalma
(PvdA), Dam (PvdA), Karabulut (SP), Luijben
(SP), De Nerée tot Babberich (CDA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Atsma (CDA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Madlener (PVV), Nicolaï
(VVD), Gerkens (SP), Thieme (PvdD), Heerts
(PvdA), Uitslag (CDA), Weekers (VVD) en Blom
(PvdA).
2
Samenstelling:
Leden: Van de Camp (CDA), De Wit (SP), Van
der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, C
q örüz
(CDA), Joldersma (CDA), Gerkens (SP), Van
Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De
Krom (VVD), Timmer (PvdA), Griffith (VVD),
Teeven (VVD), Verdonk (Verdonk), De Roon
(PVV), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme
(PvdD), Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Bouw-

KST130689
0809tkkst22112-855
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De vaste commissie voor Economische Zaken1 en de vaste commissie
voor Justitie2 hebben op 2 april 2009 overleg gevoerd met staatssecretaris
Heemskerk van Economische Zaken en minister Hirsch Ballin van Justitie
over:
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
3 december 2008 over Richtlijn consumentenrechten (22 112,
nr. 742);
– de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
29 januari 2009 over Agenda 2009 Consumentenautoriteit
(27 879, nr. 19).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
Voorzitter: Van der Ham
Griffier: De Veth
Vragen en opmerkingen uit de commissies
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Geen witboek, zoals gebruikelijk,
maar een motie waarin wordt gezegd dat de consumentenbescherming
niet achteruit mag gaan, geknabbel aan de rechten van de Nederlandse
consument, volledige harmonisatie van enkele regels op het gebied van
consumentenrechten en een Europees burgerlijk wetboek via de achterdeur. De Europese Commissie is nog steeds een regering die hartstochtelijk op zoek is naar een volk en daarbij de regels aan haar laars lapt, haast
heeft, broddelwerk levert en keer op keer niet inziet dat dit niet de manier
is om steun voor haar maatregelen te krijgen. Het zijn technocraten die
alleen zelf denken dat zij iets goeds doen voor de ander en nog even
goede sier denken te kunnen maken voor de verkiezingen.
meester (PvdA), Van Toorenburg (CDA), Anker
(ChristenUnie) en Heemelaar (GroenLinks).
Plv. leden: Sterk (CDA), Langkamp (SP), Van
der Vlies (SGP), Smeets (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA),
Jonker (CDA), Roemer (SP), Van Raak (SP),
Jan de Vries (CDA), Weekers (VVD), Dijssel-

bloem (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD),
Fritsma (PVV), Koşer Kaya (D66), Gill’ard
(PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA),
De Roos-Consemulder (SP), Bouchibti (PvdA),
Van Haersma Buma (CDA), Slob (ChristenUnie) en Halsema (GroenLinks).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

1

Het zal niet verbazen dat de SP er niets voor voelt om mee te doen aan dit
gênante circus. Ik heb dat tijdens eerdere debatten al gezegd en ik zeg het
nu weer. Ik heb namelijk niets onder ogen gekregen wat mij daaraan doet
twijfelen. Eerlijk gezegd, reken ik erop dat de Nederlandse politiek
vandaag gezamenlijk tegen de Commissie zegt dat zij lekker op de hei kan
gaan zitten met het voorstel, want tijdens de begrotingsbehandeling
hebben de PvdA, de ChristenUnie en de SP een motie ingediend waarin
de regering wordt meegedeeld dat zij niet zitten te wachten op een
aantasting van de Nederlandse consumentenrechten door Brussel. En dat
is nu precies wat er wel gebeurt. Laat ik een voorbeeld geven: de wettelijke garantie die wij in Nederland kennen. Gedurende de levensduur van
een product heeft de consument recht op vervanging of reparatie bij
non-conformiteit. Dat is iets moois. Daaraan kleeft zeker nog een aantal
problematische aspecten, waar ik zo nog op terug zal komen, maar met
het Brussels voorstel wordt dat na twee jaar onmogelijk. Valt je auto na
iets meer dan twee jaar uit elkaar, dan heb je dus geen garantie meer. En
dat terwijl je juist extra kilometers zou moeten rijden om over de grens je
inkopen te doen, als het aan de Europese Commissie ligt. Dat is nou
typisch iets waar Brussel van af moet blijven. Een minimumniveau van
consumentenbescherming in Europa is prima, maar wij gaan niet voor die
ene keer dat je iets in het buitenland koopt, in Nederland verworven
rechten overboord kieperen.
Vanochtend hebben wij een debat gevoerd over Pretium Telecom, een
debat waarin glashelder naar voren kwam dat wij zelfs in Nederland nog
een wereld te winnen hebben op het gebied van consumentenbescherming. Dan gaan wij niet onze standaarden naar beneden bijstellen omdat
een eurocommissaris vlak voor vertrek nog een eigen steen op aarde wil
hebben gelegd. Dat mag zij doen in haar eigen achtertuin, maar niet over
de rug van de Nederlandse consument.
De wettelijke garantie en de agenda van de Consumentenautoriteit. Een
tijd geleden stelde de SP-fractie vragen over de voorwaarden die
sommige branches kennen. De toenmalige staatssecretaris gaf destijds
aan dat branchevoorwaarden van diverse branches dienen te voldoen aan
wettelijke eisen. Is de staatssecretaris van mening dat de Consumentenautoriteit de bilaterale overeenkomsten tussen branches en de Consumentenautoriteit langs de lat van de geldende wetten dient te leggen? Kan en
zal de Consumentenautoriteit die overeenkomsten, waarbij branchevoorwaarden zijn opgesteld die niet in overeenstemming zijn met de in
Nederland geldende wetten, aanpakken? Wat vindt de staatssecretaris
ervan dat de geschillencommissies regelmatig geschillen beoordelen op
basis van branchevoorwaarden die in feite strijdig zijn met de wet?
Gaat de Consumentenautoriteit toezien op de naleving van het Quellearrest? In dat arrest heeft het Europese Hof van Justitie bepaald dat er
gedurende twee jaar kosteloze vervanging of reparatie dient te gebeuren
bij non-conformiteit. In gewoon Nederlands: een slecht product dient de
eerste twee jaar zonder betaling te worden vervangen of te worden gerepareerd. Vindt de staatssecretaris dat winkels die zich niet houden aan het
Quelle-arrest, een boete moeten kunnen krijgen? Zo nee, wat gaat de
staatssecretaris dan doen om ervoor te zorgen dat de consument gedurende twee jaar recht krijgt op een kosteloze vervanging of reparatie?
Vindt de staatssecretaris dat de Consumentenautoriteit de winkeliers moet
helpen bij het verhalen van de kosten op eerdere schakels, zijnde de fabrikanten?
De SP is er blij mee dat de Consumentenautoriteit kan optreden bij een
collectieve inbreuk op de consumentenrechten, maar er moet nogal wat
water door de Rijn voordat consumenten zich organiseren. Vaak weten
mensen niet hoeveel medeburgers eenzelfde probleem hebben en als zij
contact opnemen met ConsuWijzer, krijgen zij te horen dat de Consumentenautoriteit geen individuele zaken behandelt. Wat vindt het kabinet van
het idee om op www.consuwijzer.nl een meldpunt te maken waar mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

2

die een bepaald probleem hebben, zich kunnen melden? Het is dan een
soort emmer: elke klacht is een druppel en wanneer er voldoende klachten
binnen zijn, stroomt die emmer vanzelf over en kan de Consumentenautoriteit actie ondernemen. Zo maak je het makkelijker voor consumenten om zich te organiseren. Deze informatie en de binnengekomen
klachten moeten openlijk toegankelijk zijn. Dan kunnen consumenten zien
hoeveel klachten zijn binnengekomen en op welk bedrijf deze betrekking
hebben.
Mevrouw Vos (PvdA): Voorzitter. De PvdA-fractie kiest voor de consument
en voor een hoog niveau van consumentenbescherming. Dat is niet alleen
goed voor de consument zelf, maar ook voor het consumentenvertrouwen. En dat is weer goed voor bedrijven. Wij willen het Nederlandse
niveau handhaven en niet inboeten op het hoge niveau van consumentenbescherming. De voorstellen die wij hebben gezien, zijn niet erg hoopgevend. Deze zullen leiden tot een verslechtering van de consumentenbescherming, zeker in Nederland. Ik snap niet hoe de Commissie deze
voorstellen kan doen als net bij een onderzoek is vastgesteld dat het Europese consumentenvertrouwen redelijk laag is. Dan zou je toch verwachten
dat zij eerst op verbetering van het consumentenvertrouwen gaat
inzetten? Juist op dit moment, nu het consumentenvertrouwen door de
kredietcrisis een flinke deuk heeft opgelopen, lijkt mij dat de prioriteit. Wij
begrijpen best dat de ondernemers graag willen dat er maximaal wordt
georganiseerd, maar de PvdA zal de gedaalde consumentenbescherming
die daarvan het gevolg is, niet voor lief nemen. Bovendien, de meeste
consumenten kopen nog steeds binnenslands. Het lijkt mij niet dat de
intra-Europese handel wordt bevorderd door de consumentenbescherming te verminderen.
Je moet niet op Europees niveau iets willen vastleggen als dat beter nationaal kan worden geregeld. De maximale harmonisatieregel legt gemeenschappelijke regels op die van toepassing zijn op het hele Europese
grondgebied, wat verhindert dat lidstaten nationale regels invoeren of
handhaven die de consumenten meer beschermen. De realisatie en de
werking van een eenheidsmarkt zijn niet noodzakelijkerwijs onverenigbaar
met de invoering en het behoud van nationale regels. In de Verenigde
Staten heeft bijvoorbeeld elke staat zijn eigen handelsrecht. En daar is
toch ook handel tussen de verschillende staten mogelijk. Als ooit voor
meer harmonisatie wordt gekozen, dan moet dat het sluitstuk zijn van het
proces van een verdergaande verbetering van de consumentenbescherming. Het zou mooi zijn als het niveau van Nederland voor andere
lidstaten het ijkpunt is. «Nederland Gidsland» heb ik al heel lang niet meer
gehoord. Daar schaamden wij ons een beetje voor. Zeker als ik daarbij let
op het niveau in de andere lidstaten zou ik Nederland Gidsland voor de
consumentenbescherming zo weer uit de kast willen trekken. Vanochtend
bleek uit het algemeen overleg over Pretium dat wij zeker nog verbeteringen kunnen doorvoeren.
Uit de fiche die het kabinet ons heeft gestuurd, blijkt niet duidelijk waarop
het kabinet precies gaat inzetten. Het kabinet is in het algemeen bereid om
in Europees verband in te zetten op een verbetering van de consumentenbescherming. Als wij hiermee doorgaan, doet dit geen recht aan de motie
die ik heb ingediend bij de behandeling van de begroting van Economische Zaken. Voor deze motie, die gericht was op het op peil houden van
het Nederlandse niveau van consumentenbescherming, was brede steun.
Ik ben erg benieuwd hoe het kabinet hierover denkt.
De garantietermijn is in het voorstel twee jaar. Deze termijn verschilt per
product. Een goedkoop elektronicaprulletje gaat wellicht minder lang mee
dan een koelkast van een bepaald merk. Kan niet worden ingezet op een
garantie voor een levensduur die de ondernemer redelijk vindt?
Maximumharmonisatie, niet dat wij dat willen, kan ook betekenen dat
iedere ondernemer wordt geacht om een redelijke termijn vast te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

3

Dat kan ook een mooi verkoopargument zijn. Goedkopere producten
hebben dan bijvoorbeeld een lagere garantietermijn. Twee jaar is veel te
rigide.
De klachtplicht zou er binnen twee maanden zijn. Ik zie niet in welk effect
dit heeft op de consumentenbescherming. Je kunt de klachtplicht ook
binnen een bepaalde termijn laten vervallen. Dan heb je het ook Europees
geregeld.
Wij vinden het raar dat software en digitale producten in deze voorstellen
ontbreken. Dat is vreemd in deze informatiesamenleving. Een ontzettend
groot percentage van de aankopen betreft software en digitale producten.
Waarom staan deze er eigenlijk niet in? Is het kabinet bereid om deze
omissie aan de orde te stellen?
Onze lijst met oneerlijke bedingen zou eigenlijk de standaard moeten zijn.
Dat is nou iets waar wij trots op kunnen zijn. Of kan de minister vertellen
welk oneerlijk beding op deze lijst – een beding dat na heel erg lang delibereren op de lijst staat – mag komen te vervallen? Staan op onze lijst
oneerlijke bedingen die niet nuttig zijn?
Kortom, mijn fractie zou graag zien dat het kabinet, trots op het Nederlandse niveau, onze standaard verdedigt. Dan moet je dus beginnen met
het vergroten van het consumentenvertrouwen, zeker na alle deuken die
het heeft opgelopen. Wij menen dat ook het bedrijfsleven profiteert van
een hoger consumentenvertrouwen, want hoe meer vertrouwen er is, hoe
meer spullen de bedrijven kunnen verkopen. Wij volgen dus een andere
logica. Niet eerst verminderen en dan verwachten dat de intra-Europese
handel verbetert. Eerst beginnen met ervoor zorgen dat de consumenten
echt vertrouwen hebben in onze ondernemers.
Ik ga in op de agenda van de Consumentenautoriteit. Er is nog één
probleem. Er wordt nogal de hand gelicht met de richtlijn bij de definitieve
prijzen van vliegtickets. Wij begrijpen niet waarom dit niet wettelijk kan
worden geregeld. Per 1 november is de EG-verordening 1008/2008 ingegaan. Deze gaat over het handhaven van prijstransparantie bij het
aanbieden van vliegtickets. Luchtvaartmaatschappijen moeten prijzen
bieden inclusief alle onvermijdbare kosten en zij mogen geen facultatieve
diensten aanbieden op basis van opting-out. In Nederland is nog steeds
een instantie aangewezen om deze regels te handhaven. Welke deadline
heeft de staatssecretaris samen met zijn collega Eurlings bijvoorbeeld om
tot wettelijke maatregelen en dus ook handhaving over te gaan? Het lijkt
mij erg mooi als dit voor de zomer van 2009 kan gebeuren. Wij hebben
dan ook al de vliegtaks afgeschaft. Dan heeft de consument voor de zomer
helderheid over de prijzen. Het lijkt mij dat de Consumentenautoriteit de
juiste instantie is om dat te handhaven. Kan de staatssecretaris zeggen of
dat misschien ook op de agenda van de Consumentenautoriteit kan staan?
Het groenboek. De PvdA-fractie is positief over het voorstel. Wij zouden
graag zien dat het kabinet dan inzet op optie 4, gewoon Europees regelen
dat consumenten collectief verhaal kunnen halen. Dat zou ook heel mooi
zijn bij het Pretium-verhaal. Waarom heeft het zo lang geduurd voordat
het kabinet hierop een reactie heeft gegeven?
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Voorzitter. Wij spreken
over de Consumentenrichtlijn, die de zaken regelt bij de handel tussen
bedrijven en consumenten. Handel tussen consumenten onderling valt
dus niet onder de werking van deze richtlijn. Het zal niet de laatste keer
zijn dat wij hierover praten, want eurocommissaris Kuneva heeft een
aantal weken geleden in een hoorzitting gezegd dat de landen nog met
elkaar worden vergeleken. Naar aanleiding daarvan zal zeker weer een
debat plaatsvinden, maar het is goed om nu een aantal piketpalen te
slaan.
Zoals eerder uitgesproken, kan de CDA-fractie zich in grote lijnen vinden
in de reactie van de regering op het Europese voorstel. Nu ook de regering in beginsel de keuze voor de maximale harmonisatie onderschrijft,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

4

zitten wij ook op dat punt op één lijn. Net als de regering plaatst het CDA
wel een aantal kanttekeningen bij de voorstellen van de Europese
Commissie. Ik zal die voor de duidelijkheid, ook voor de ambtenaren,
artikelsgewijs aansnijden.
In hoofdstuk 1, artikel 2.4. wordt aangegeven welke goederen niet onder
de werking van de richtlijn zullen vallen. Wij begrijpen dat water en gas,
onderwerpen die nog niet klaar zijn voor de markt, niet onder de werking
van de richtlijn vallen. Waarom energie daar niet onder valt, begrijpen wij
echter niet. De energiemarkt is immers duidelijk grensoverschrijdend
geworden en de energiemaatschappijen zitten niet stil. Het Limburgs
Dagblad berichtte onlangs uitgebreid over de manier van klantenwerving,
bijvoorbeeld door E.ON, waarbij mensen die «ja» antwoorden op de vraag
of E.ON informatie mag sturen, vervolgens vastzitten aan een contract.
Daarom vindt het CDA dat energie opgenomen moet worden in de richtlijn.
In hoofdstuk 2, artikel 5.1 over de informatieplicht wordt gezegd dat de
consument minimaal informatie over de voornaamste kenmerken van een
product moet krijgen. Het CDA is er een groot voorstander van dat ook het
verbruik van stoffen die nodig zijn om een apparaat te laten functioneren
onder deze plicht valt. Het is heel gebruikelijk dat het verbruik van een
auto bekend is, maar ook een goedkope printer kan uiteindelijk heel duur
blijken te zijn omdat hij ontzettend veel inkt verbruikt. Wij verzoeken de
regering om dit op te nemen in de reactie die aan de Europese Commissie
wordt gegeven.
In hoofdstuk 3, artikel 2, over het retourneren van producten staat dat de
consument niet verantwoordelijk is voor de waardevermindering van
goederen die het gevolg is van het hanteren van het product of het
gebruik van het product dat nodig is om de aard en het functioneren van
het product te controleren. Bij wie ligt dan de bewijslast? Als een jurk niet
alleen is gepast, maar ook is gedragen op een feestje, wie moet dan
bewijzen dat dit is gebeurd? In hetzelfde hoofdstuk staat dat de verzekeringen buiten de werking van het herroepingsrecht vallen. Mij is niet
duidelijk waarom. Kan de staatssecretaris daar duidelijkheid over geven?
In hoofdstuk 4, artikel 26.2, staat dat de handelaar vanaf het moment dat
het risico is overgegaan naar de consument beslist of een product wordt
gerepareerd of vervangen. Ik wil de volgende situatie voorleggen. Ik koop
een nieuwe auto. Omdat de auto wordt geleverd in het door mij gewenste
model en in de door mij gewenste kleur, ben ik verplicht om die auto af te
nemen. Tijdens het transport komt die auto echter onder de deuken te
zitten. Vervolgens, nog voordat hij van een kenteken wordt voorzien,
wordt de auto uitgedeukt en opnieuw bespoten. Ik koop dus een nieuwe
auto, maar die nieuwe auto is wel een schadeauto. Ben ik dan volgens de
richtlijn toch verplicht om die auto af te nemen?
Ik lees dat de vastgestelde garantie voor nieuwe producten twee jaar is en
voor gebruikte producten minimaal één jaar. Met name de minimale
garantie van een jaar op gebruikte producten lijkt ons een ernstig negatief
effect te hebben op de handel. Wat zal dit voor gevolgen hebben voor
bijvoorbeeld de handel in tweedehands auto’s? Je kunt toch geen garantie
verwachten van een jaar op een auto die tien jaar oud is? Een auto van
tien jaar kan echter een prima uitkomst zijn voor een student die net zijn
rijbewijs heeft of voor iemand die krap bij kas zit. Nadat de vergelijking
van de huidige garantietermijn en de voorwaarden in de lidstaten heeft
plaatsgevonden, zullen wij daar zeker weer over spreken. Zaken waar het
CDA belang aan hecht, zijn in ieder geval de overdraagbaarheid van de
garantie bij verkoop binnen de garantietermijn en het mede verantwoordelijk laten zijn van de fabrikant.
Over de bedingen in artikel 39 heerst een brede ontevredenheid omdat de
desbetreffende lijsten veel beperkter zijn dan de huidige Nederlandse
lijsten. Zo ontbreekt bijvoorbeeld het beding dat de prijs niet gewijzigd
mag worden na het afsluiten van het contract. De regering erkent dit in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

5

haar schriftelijke reactie op de richtlijn en zegt dit kritisch te bekijken. De
CDA-fractie hoopt dat het niet alleen bij kijken blijft. De regering geeft
terecht aan dat een overlap van de verschillende richtlijnen niet wenselijk
is. Wij moeten voorkomen dat consumenten van het kastje naar de muur
worden gestuurd. Duidelijk moet zijn op welke richtlijn zij zich kunnen
beroepen. Graag hoor ik van de bewindslieden hoe het staat met de
overlap tussen de Consumentenrichtlijn en de Dienstenrichtlijn bij het
huren van producten.
Volgens het CDA ontbreekt het betalingsverkeer in de richtlijn. Omdat
steeds meer via het internet wordt gekocht, zouden ook daarvoor eenduidige regels moeten zijn. Een aantal weken geleden las ik een bericht in de
krant waaruit bleek dat betalen en kopen via het internet niet in één keer
mogen plaatsvinden. Daar schijnt grote ontevredenheid over te bestaan.
In sommige gevallen kan ik mij voorstellen dat de spullen niet worden
verzonden voordat zij zijn betaald. Stel je voor dat de koper zegt dat hij de
spullen nooit heeft ontvangen, wat dan?
Voorzitter. Het deel van mijn betoog dat nog rest, bewaar ik voor de
tweede termijn.
De heer Elias (VVD): Voorzitter. Omdat ik weinig spreektijd heb, maak ik
slechts een enkele opmerking over de Consumentenautoriteit, die zich in
2009 in het bijzonder zal richten op sms-diensten, garantie, conformiteit,
telemarketing en verkoopdemonstraties. Op welke termijn zal het
optreden van de Consumentenautoriteit tot een direct voordeel voor de
consument leiden, als dat al het geval is? Welke rol denkt de Consumentenautoriteit te gaan spelen na de inwerkingtreding van de Consumentenrichtlijn? Ik denk daarbij aan ingrijpen of aan het opleggen van sancties.
Hoe verhoudt de rol van de Consumentenautoriteit zich tot die van de
NMa?
De ontwerprichtlijn consumentenrechten gaat uit van een volledige
harmonisatie. Dat betekent dat lidstaten geen nationale koppen, noch ten
nadele, noch ten voordele van de consument mogen invoeren binnen de
reikwijdte van de richtlijn. De VVD is het met dit laatste als principe eens.
Wij willen geen wetgevende kerstbomen uit Europa. Het doel van de
richtlijn is om de interne markt van goederen en diensten voor consumenten beter te laten functioneren door het vertrouwen van de consument te versterken en de terughoudendheid van het bedrijfsleven bij
grensoverschrijdende handel te verminderen. Tevens zal een forse vereenvoudiging van de regelgeving plaatsvinden. De VVD steunt om deze
redenen in principe de ontwerprichtlijn. Harmonisatie zorgt er in principe
voor dat iedereen, bedrijven en consumenten, weet waar hij of zij aan toe
is bij grensoverschrijdende handel en dat grensoverschrijdende handel
wordt gestimuleerd. Ook biedt de richtlijn voordelen voor bedrijven
omdat zij niet meer van land tot land hun voorwaarden hoeven aan te
passen. Het is echter niet geheel duidelijk welke rol het consumentenrecht
precies heeft in de werking van de interne markt. Graag hoor ik vooral op
dit laatste punt een reactie van het kabinet.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Het is de heer Elias nog niet helemaal duidelijk, maar volgens mij is één ding wel duidelijk en dat is dat ons niveau
van consumentenbescherming flink op de schop gaat door dit voorstel. In
Nederland heb je nu recht op een deugdelijk product voor de levensduur
van dat product. Daar zitten nog wel wat haken en ogen aan en daarbij
denk ik aan de mate waarin de consumenten dat recht ook krijgen, maar
zij hebben dat recht in principe wel. Hoe zal het vertrouwen van de consument volgens de heer Elias worden verbeterd en leiden tot meer grensoverschrijdende aankopen, terwijl wij flink het mes zetten in de bescherming door te stellen dat de consument nog maar twee jaar recht heeft op
een deugdelijk product? Daarna heeft de consument gewoon pech gehad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

6

De heer Elias (VVD): Daar zal ik in de loop van mijn betoog op ingaan.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dan kan ik net zo goed niet interrumperen.
De heer Elias (VVD): Dat is ook verre te prefereren.
Voorzitter. De harmonisatie kan grote voordelen voor de consument opleveren. Er zal meer concurrentie ontstaan doordat er meer aanbieders zijn.
De keerzijde is echter dat het niveau van consumentenbescherming in
Nederland enigszins kan afnemen. Nederland kent een hoog niveau van
consumentenbescherming en zal op verschillende punten niet meer in de
gelegenheid worden gesteld om datzelfde niveau te handhaven. Daarom
klinkt al snel de roep van onder andere de Consumentenbond, maar ook
van mevrouw Gesthuizen, om de volledige harmonisatie los te laten en
het huidige systeem van minimumharmonisatie vast te houden. Zoals u
ziet, mevrouw Gesthuizen, u krijgt antwoord.
Het kabinet wil per onderdeel bekijken of volledige harmonisatie opportuun is. Onduidelijk is welke onderdelen van het consumentenrecht het
kabinet wil uitzonderen. Hierover moet snel duidelijkheid komen om een
scherper oordeel te kunnen geven over de inzet van het kabinet.
De heetste hangijzers uit de ontwerprichtlijn zijn de bescherming van de
consument bij non-conformiteit, dus wanneer niet wordt geleverd wat is
overeengekomen, en de zwarte lijst met oneerlijke bedingen. De zwarte
lijst die Nederland hanteert, is uitgebreider dan de zwarte lijst in het Europese voorstel. De VVD vraagt zich af in hoeverre de Nederlandse zwarte
lijst als maatstaf kan dienen voor de Europese regelgeving. Verder vraagt
de VVD zich af hoe het nu zit met de volstrekte gelijktrekking van de wettelijke garantie. Zij wil er daarbij wel op wijzen dat Nederland geen eiland is.
Consumenten begeven zich steeds meer op markten buiten de landsgrenzen. Deze trend wordt versterkt door de opkomst van internethandel.
Om deze ontwikkeling te ondersteunen, moet de regelgeving worden
gemoderniseerd en is harmonisatie waarschijnlijk een goede manier om
duidelijkheid te bieden voor ondernemers en consumenten. Wij nemen
met belangstelling, en ook wel met enige sympathie, kennis van de
bezwaren die door consumentenorganisaties worden aangedragen over
de verslechteringen, maar wij willen daarbij toch het oog sterk gericht
houden op het wijdere belang van een interne markt, waar consumenten
en ondernemers van kunnen profiteren. De duidelijkheid en vereenvoudiging van het consumentenrecht, die ontstaan door een volledige harmonisatie, komt ook het toezicht ten goede.
Namens de VVD vraag ik het kabinet hoe met zo min mogelijk regels zo
veel mogelijk kan worden geregeld. Eenvoudigweg roepen, zoals net ook
gebeurde, om het behoud van het huidige Nederlandse niveau van consumentenbescherming is naar onze opvatting te kort door de bocht. Niet
duidelijk is immers hoe effectief de verschillende onderdelen van het
nationale consumentenrecht ten opzichte van het Europese voorstel zijn.
De SER is gevraagd om te kijken naar de gevolgen van het voorstel voor
het Nederlandse consumentenrecht. De Europese Unie zal nog een paper
uitgeven waarin het richtlijnvoorstel wordt vergeleken met de wetgeving
van alle lidstaten. Het is zaak dat deze stukken echt helderheid bieden,
aangezien voldoende partijen klaarstaan om het kind met het badwater
weg te gooien. Zo ligt er al een motie-Vos c.s. waarin wordt verzocht om
de consumentenbescherming op ten minste hetzelfde niveau te houden,
in het bijzonder met betrekking tot de non-conformiteit. Wat doet het
kabinet met deze motie? Mag ik van mijn collega van de CDA-fractie, die
tegen deze motie heeft gestemd, vernemen of zij niet net als ik van
mening is dat door de uitvoering van deze motie de harmonisatie onderuit
wordt getrokken?
De ontwerprichtlijn geeft lidstaten tot achttien maanden na vaststelling de
tijd om deze te vertalen naar nationale wetgeving. Het kabinet vindt dit
veel te kort en wil drie jaar de tijd hebben. De VVD wil weten waarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

7

zoveel tijd nodig is om de Colportagewet en drie afdelingen van het
Burgerlijk Wetboek aan te passen. Consumenten en bedrijven moeten
hierdoor onnodig lang wachten op de voordelen die de richtlijn kan
bieden.
Op dit moment zijn er verschillende keurmerken voor Nederlandse «internetwinkels». De meeste van deze keurmerken zijn echter een illusie. Door
betaling wordt een internetwinkel lid en belooft hij zich te committeren
aan de gedragsregels van het desbetreffende keurmerk. Hieraan gaat
geen screening, controle of anderszins vooraf. Dit leidt tot onoverzichtelijkheid voor de consument. Is het kabinet het met mij eens dat gestreefd
dient te worden naar één keurmerk? Zo ja, hoe zou het kabinet dat willen
realiseren? Wordt dit dan een Europees of een Nederlands keurmerk? Wij
geven de voorkeur aan het eerste. Dit is mede ingegeven door het rapport
over barrières die aankopen via het internet met zich brengen. Ik verwijs
naar het rapport Barriers to e-commerce.
Zowel GroenLinks als de SP heeft in de diverse overleggen die ik sinds
mijn start in januari heb mogen meemaken, getamboereerd op het einde
van het marktdenken en het failliet van het concurrentiedenken. Speciaal
aan hen, maar eigenlijk aan allen hier aanwezig, wil ik nadrukkelijk de
volgende hoofdconclusie van het scorebord voor de consumentenmarkten van 2 februari 2009 voorhouden.
Waar concurrentie is en waar consumenten kunnen switchen gaat het
goed, zijn er relatief weinig klachten en gaan de prijzen omlaag. Dat doet
zich bijvoorbeeld voor bij autoverzekeringen en mobiele telefonie. Overal
waar niet tussen dienstverleners wordt geswitcht en waar de concurrentie
matig is – energie, bus, trein, banken – gaat het fout en hebben consumenten het minst te klagen. «Ei ei», liet Marten Toonder zijn professor
SickBock in zulke gevallen zeggen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): De laatste opmerking ondersteunt natuurlijk
het betoog dat sommige zaken niet aan de markt overgelaten kunnen
worden en andere dingen weer wel.
Voorzitter. Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag. Ik heb de heer
Elias een heleboel horen zeggen. Ik heb ook gehoord dat hij de richtlijn
ondersteunt en dat hij graag wil dat het aantal grensoverschrijdende
aankopen toeneemt. Ik heb hem nog niet horen zeggen hoe hij dat wil
gaan realiseren met deze richtlijn. Deze richtlijn snijdt vooral in het niveau
van de consumentenbescherming. Hoe wil de heer Elias nu dat vertrouwen vergroten?
De heer Elias (VVD): Hierop heb ik wel antwoord gegeven. Ik ben bereid
om een zekere mate van verslechtering te accepteren als dat leidt tot een
harmonisatie die op termijn zal leiden tot een betere interne markt en
meer grensoverschrijdende aankopen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Niet alleen de Consumentenbond wijst op
deze toch wel pijnlijke zaken in de richtlijn, ook in het Nederlands Juristenblad is hierover onlangs gepubliceerd. In mijn ogen betekent dit dat de
VVD deze richtlijn vooral omarmt omdat deze vóór het bedrijfsleven is en
dat de VVD verder lak heeft aan de consumentenrechten.
De heer Elias (VVD): Dat soort generaliserende conclusies laat ik uiteraard
geheel voor rekening van mevrouw Gesthuizen.
De heer Graus (PVV): Ik denk dat de richtlijn voor het bedrijfsleven veel
nadelen heeft en een lastenverzwaring betekent. Ik weet dat de VVD erg
voor de bedrijven is. De richtlijn heeft dus ook nadelen voor de bedrijven
en niet alleen voor de consumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

8

De heer Elias (VVD): Ik val in herhaling. Ik meen dat de harmonisatie op
de langere termijn gunstig is, zowel voor consumenten als voor bedrijven.
Anderen denken daar wellicht anders over. Dat is hun goed recht.
Mevrouw Vos (PvdA): Hoe dan precies? Ik ben ook geschoold in causaliteit en dergelijke. De heer Elias zet heel grote stappen. Kan hij met een
voorbeeld aangeven hoe het gelijktrekken van regels andere entiteiten
zoals het consumentenvertrouwen kan versterken? Dat snap ik niet.
Misschien kan ik het dan zo vriendelijk vragen.
De heer Elias (VVD): Het maakt mij helemaal niet uit op welke toon de
vraag wordt gesteld. Er is een verschil van opvatting. Er wordt hier
verschillend gedacht over economische aspecten. Dat komt ik regelmatig
tegen. Als er wordt geharmoniseerd, wordt op het gebied van garantietermijnen en betalingen meer gelijkgetrokken. Uit een van de onderliggende stukken blijkt dat meer in het buitenland wordt gekocht als er meer
vertrouwen is en als de garantie in het land waar je iets koopt goed is
geregeld. Dat komt dan door die harmonisatie. In Nederland ligt dit
percentage nu op ongeveer 16; in Europa is dit gemiddeld 7.
Mevrouw Vos (PvdA): De heer Elias spreekt zichzelf nu wel heel erg tegen.
Er is nog geen harmonisatie. Hij zeg dat het consumentenvertrouwen
belangrijk is voor het doen van aankopen in een buitenland. Zijn redenering klopt niet.
De heer Elias (VVD): Als duidelijk is dat je bij een aankoop in een ander
land, bijvoorbeeld via het internet, kunt terugvallen op internationaal
functionerende, geharmoniseerde verhoudingen en regelingen, dan
neemt het vertrouwen toe. Dan zal dat dus ook gebeuren.
Mevrouw Vos (PvdA): Dat Nederlanders wat meer in het buitenland kopen
– dat is de onderzoekshypothese waar de SER waarschijnlijk ook van uit
zal gaan – komt omdat in Nederland een hoog niveau van consumentenvertrouwen kent. De buitenlanders doen dat wellicht minder omdat de
bescherming daar minder is. Misschien zou dat een heel mooie conclusie
zijn.
De voorzitter: Die is voor uw eigen rekening.
Het woord is aan de heer Graus van de PVV.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Ook deze richtlijn klinkt sympathiek,
alhoewel ik denk dat de staatssecretaris diep in zijn hart meer twijfels
heeft dan hij laat blijken.
Ik wil in mijn eigen termijn even terugkomen op het betoog van de heer
Elias. Bij de liberalisering van TNT, van de postmarkt, hebben wij gezegd
dat prijs van de kerstpostzegel mogelijk zal stijgen. De heer Elias zei
daarop: wij spreken elkaar wel over twee jaar. Maar nu al blijkt dat de prijs
van deze postzegel door de liberalisering van de postmarkt nog voor de
kerst omhooggaat. Ik heb daarin dus toch gelijk gekregen, zoals in vele
zaken. Ik kan hem voorspellen dat ik ook hier gelijk ga krijgen. Dit is een
zeer ellendige richtlijn, waar de PVV tegen is. Dat mag duidelijk zijn. Ik ga
ervan uit dat de staatssecretaris mij gelijk zal geven. Ik zal dan ook een
VAO aanvragen en proberen om via een motie een en ander tegen te
houden.
Nog los van de zorgen van de Consumentenbond en nog los van de twijfels die de staatssecretaris ook zelf heeft over deze richtlijn en de liberalisering van de postmarkt, wijs ik erop dat er meer dan één nadeel is. Er
wordt alleen maar over de consumenten gepraat, maar ook voor de
bedrijven komen er forse nadelen die wij nu nog niet kunnen overzien. Het
is bekend dat wij enkel voor een economische samenwerking zijn of voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

9

een samenwerking op monetair gebied. Wij zijn tegen deze Brusselse
bemoeienissen. Wij willen niet dat aan onze consumentenrechten wordt
gesleuteld onder druk van Brusselse bureaucraten. Dat mag heel duidelijk
zijn. Door deze Europese bemoeienis gaan niet alleen de consumenten
erop achteruit – ik heb het al tien keer gezegd – maar ook de bedrijven,
want er komt een lastenverzwaring. De staatssecretaris heeft toegezegd
de lasten fors te verminderen, maar liefst met 25%, en nu gaan wij deze
lasten alleen maar verzwaren. Wij zijn tegen deze Brusselse bemoeienis.
Wij moeten altijd onafhankelijk blijven. Bij de energie maken wij fouten en
ook bij de liberalisering van de postmarkt zijn fouten gemaakt. Hiermee
gaan wij helemaal op onze bek. Dat wil ik hier toch een keer gezegd
hebben, al betreft het niet helemaal de portefeuille van deze staatssecretaris. Ik vraag de staatssecretaris en de minister om mij tevreden te stellen
en af te zien van deze Brusselse bemoeienis. Zo niet, dan zal ik een motie
indienen, al is het alleen maar om een signaal te geven aan onze
groeiende aanhang.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): De heer Graus spreekt
over een lastenverzwaring, maar dat begrijp ik niet. Een bedrijf dat internationaal opereert moet de algemene voorwaarden opstellen conform de
eisen van al die verschillende lidstaten. Als de richtlijn er is, hoeft een
bedrijf nog maar één setje algemene voorwaarden te hebben. Dat gaat
door de vertaalmachine, en klaar! Ik zie niet waar die lastenverzwaring zit.
De heer Graus (PVV): De praktijk zal het uitwijzen. Let maar goed op mijn
woorden. De heer Elias heeft al binnen een week ongelijk gekregen.
Andere Kamerleden hebben binnen twee jaar ongelijk gekregen over mijn
voorspelling over het dichtdraaien van de gaskraan door de Russen. Dat is
ook allemaal uitgekomen. Dit gaat ook uitkomen. Geloof me. De Europese
Commissie heeft alleen maar voor lastenverzwaring gezorgd. Het heeft
geen enkel voordeel. In de tweeënhalf jaar dat ik Kamerlid ben, heb ik nog
geen enkel bedrijf gesproken dat voordeel heeft gehad van de Europese
Commissie. Mijn collega Elias, die ook veel met bedrijven te maken heeft,
moet dat weten. Zij ervaren enkel lastenverzwaring. Vroeger hadden zij
een paar uur per week nodig, maar nu zijn zij echt één dag per week bezig
met de administratieve lasten. Dat wordt alleen maar erger. De praktijk zal
het uitwijzen. Ik zie dat er wordt gelachen, maar uit onze groeiende
achterban blijkt dat de mensen en de bedrijven wel zien dat wij gelijk
hebben. Daarom steunen zij ons. Zij zien dat wij gelijk hebben. Wat wij
zeggen, komt uit. Wij wachten onze tijd wel af.
Mevrouw Vos (PvdA): Ik ben altijd weer diep onder de indruk van de
voorspellende waarde van de PVV-fractie. Ik weet niet of de heer Graus de
reacties van het bedrijfsleven heeft gelezen op dit voorstel. Daardoor
gingen bij mij de alarmbellen rinkelen. Het bedrijfsleven was hierover
namelijk heel enthousiast omdat dit de administratieve lasten zou verminderen. Misschien is de heer Graus een betere voorspeller, maar bedrijven
voorspellen dat de administratieve lasten minder worden. Heeft de heer
Graus deze reactie gelezen en wat is zijn reactie daarop? Of zien ook
VNO-NCW en MKB-Nederland het verkeerd?
De heer Graus (PVV): Mevrouw Vos, de tijd zal het uitwijzen. De bedrijven
die ik heb bezocht zijn bedrijven van Jan met de pet. Dat zijn kleine
bedrijven. Zij zien dit met argwaan tegemoet. Het klopt, mevrouw Vos, ik
heb twee jaar geleden voorspeld dat de Russen de gaskraan gingen dichtdraaien. Dat is gebeurd. U bent een van de weinigen die dat wil bevestigen. De heer Van der Ham zei nog tegen mij «mijnheer Graus, gaat u nu
ook nog de Russen pesten buiten de Marokkanen en de Antillianen?»,
maar ik heb wel gelijk gekregen. Ik heb voorspeld dat de prijs van de
postzegels omhoog zou gaan. De heer Elias heeft mij daarover vorige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

10

week nog uitgelachen. Dat gaat ook gebeuren. Zie mij niet meer als een
Limburgse klompenboer. Neem wat van ons aan, wat de mensen in het
land ook doen. Dan zult u zien dat het beter gaat met Nederland.
De heer Elias (VVD): Ik doe voor het gemak alsof ik de heer Graus in
dezen serieus neem. Vorige week heb ik bij de liberalisering van de postmarkt gezegd: wij spreken elkaar over twee jaar nader. De heer Graus
grijpt de eerste rimpeling in de branding van het opengaan van de postmarkt op de tweede dag aan om zijn gelijk te claimen. Dat is voorzichtig
gezegd rijkelijk voorbarig.
De voorzitter: Daar houden wij het bij, want dit gaat over een heel ander
onderwerp. Ik geef het voorzitterschap aan mevrouw Gesthuizen, zodat ik
mijn bijdrage kan uitspreken.
Voorzitter: Gesthuizen
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Wij zijn gematigd positief over de
Richtlijn consumentenrechten. D66 stelt in het overheidsbeleid inzake de
markt, de consument centraal. Het is van belang dat de consument wat te
kiezen heeft en dat hij met zijn voorkeur en afkeur de markt kan sturen,
naar meer duurzame producten, naar betere ziektekostenverzekeringen
voor een redelijke prijs, of naar een eerlijker inzicht in voorwaarden of
productieketens. Marktwerking is daarbij van belang. Er dienen geen
monopolies te zijn, ook niet van de Staat, en er moet een toegankelijke
weg zijn naar de rechter of een toezichthoudend orgaan als iemand
onrecht is aangedaan. In dat licht zien wij ook deze richtlijn. Deze zou
moeten bijdragen aan een vrij verkeer van diensten en producten binnen
de Europese Unie. Het level playing field moet worden bewaard en de
marktwerking mag niet worden beperkt, zodat de consumenten niet alleen
in hun recht staan maar hun recht ook kunnen halen en oneigenlijke praktijken worden vermeden. Anderen hebben de percentages al genoemd:
56% internetverkopen in Nederland, de 16% in het buitenland.
Ik vind het van belang om te horen over welke producten wij het eigenlijk
hebben. Dat is van belang om te weten of er inderdaad sprake is van een
rechtenproblematiek. Gaat het inderdaad over koelkasten, of gaat het toch
veel meer over andere zaken die op het gebied van de consumentenrechten anders moeten worden gewogen? Dat is voor ons van belang om
te kunnen wegen hoe wij met deze richtlijn moeten omgaan.
Deze richtlijn betekent op een aantal punten een verscherping van de
huidige Nederlandse situatie. Hierover heb ik een aantal vragen.
Er wordt een uniforme garantietermijn van twee jaar voorgesteld. In
Nederland is bepaald dat de verwachte levensduur leidend is, waardoor
de garantietermijn variabel is. Dat kan dus naar boven gaan, maar ook
naar beneden. Voor sommige producten is een garantietermijn van twee
jaar niet redelijk, voor andere producten juist wel. Wat vindt de Nederlandse regering nu precies hiervan en hoe worden de consumenten
beschermd bij producten waarbij nu een langere termijn wordt gehanteerd? Dat probleem heeft ook de Consumentenbond met de richtlijn.
Wat houden de precontractuele informatieverplichtingen van de handelaar nu precies in? Welke consequenties heeft dit precies voor de Nederlandse situatie? Ook wordt iets veranderd aan de herroepingstermijnen
voor verkoop op afstand, colportage en verkoop onder druk. Deze gaat
van zeven naar veertien dagen. In Nederland is dat nu zeven of acht
dagen. Ik zie dit nu juist als een verbetering door de richtlijn ten opzichte
van de Nederlandse situatie. Hierin zie ik een versterking van de rechten
van consumenten. Overigens gaat het daarbij ook om de transactiekosten,
die ook een verbetering van de huidige situatie inhouden. Ook de zwarte
lijst moet waarschijnlijk worden aangepast. Hoe gaat dat precies in zijn
werk? Voor Nederland betekent dit een beperking. Wordt hierover over-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

11

legd met bijvoorbeeld MKB-Nederland en de Consumentenbond, de
belanghebbenden op dat punt? Op al deze punten krijg ik graag meer
inzicht in de inzet van de regering en wat meer toelichting op het verloop
van de onderhandelingen.
De ontwikkeling naar een betere civielrechtelijke handhaving van de
interne marktregels wordt terecht door de regering ondersteund, maar
hoe wordt hier vervolgens vorm aan gegeven en hoe zal dit binnen Nederland en binnen Europa gebeuren?
Wij hebben de motie-Vos c.s. ondersteund. Eigenlijk werd gezegd dat het
zo moet blijven als het is. Het mag in ieder geval niet minder worden. De
voorliggende richtlijn vinden wij op dit moment niet op alle punten tot
een verslechtering leiden voor de Nederlandse consumenten. Op een
aantal punten leidt hij zelfs tot een verbetering. Consumenten hebben
baat bij meer harmonisatie en bij meer level playing field voor bedrijven.
Ook zij hebben baat bij een beter toezicht en bij al die andere zaken die ten
opzichte van de Nederlandse situatie worden verbeterd. Wij hebben
daarom sympathie voor dit voorstel. Wij wachten wel op de reactie van de
minister en de staatssecretaris op de gestelde vragen. Het is echter best
mogelijk dat deze richtlijn heel goed voldoet aan de motie-Vos c.s., waarin
wordt gezegd dat de consumentenbescherming per saldo niet mag
verminderen. Sommige dingen verslechteren, andere verbeteren. Het
saldo kan best wel eens positief blijken te zijn. Wij wachten op het
antwoord van de regering.
Mevrouw Vos (PvdA): Als veranderingen door de richtlijn bij elkaar opgeteld, zo dat al kan, positief uitvallen, dan vindt D66 dat de motie-Vos c.s. is
uitgevoerd. Stel dat de garantietermijn echt naar beneden gaat. Hoe ziet
de heer Van der Ham dat dan?
De heer Van der Ham (D66): In de politiek moet je gewoon naar de
plussen en de minnen kijken. Sommige dingen zijn plus, andere zijn min.
Ik vind wel dat het per saldo een verbetering moet zijn. Een betere marktwerking is uiteindelijk ook goed voor de prijs, zo zeg ik er maar bij. Ik
stelde daarom ook een vraag over de aard van de producten die binnen
Europa worden verhandeld. Je kunt je voorstellen dat voor sommige
producten de garantietermijn een kleinere rol speelt. In dat soort dingen
wil ik meer inzicht hebben. Als per saldo blijkt dat de prijs daardoor voor
de consument beter wordt – dat is volgens mij ook de insteek van de heer
Elias – ben ik bereid om een aantal minnetjes te accepteren. Want dan zijn
er heel veel plussen die mijn overweging uiteindelijk in een positief
oordeel doen eindigen.
Mevrouw Vos (PvdA): Grappig. Ik had niet verwacht dat er ook op deze
manier steun kan zijn voor een motie. Mijn interpretatie van de motie is
toch minstens dat hetzelfde niveau van consumentenbescherming wordt
gehandhaafd. Ik vind echt dat Nederland moet inzetten op de verhoging
van het niveau in onze buurlanden. Het consumentenvertrouwen vind ik
ontzettend belangrijk. Ik ben de eerste indiener van de motie en mijn
interpretatie is net iets anders.
De heer Van der Ham (D66): Uiteindelijk ga ik toch over mijn eigen
antwoorden. Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord op mijn vragen. Ik
heb ook gesproken over de garantietermijn en aangegeven dat ik dat echt
een verslechtering zou vinden. Ik hoop ook dat de regering op dat punt
een goed antwoord geeft of dat zij dit in Europa gaat bevechten. Daarbij
trekken wij samen op. Voor de rest kan de weging tussen de fracties van
de Partij van de Arbeid en D66 anders zijn. Dat gebeurt wel vaker.
De heer Elias (VVD): Het doet mij genoegen om vast te stellen dat de
D66-fractie de denklijnen die ik zo-even heb genoemd, onderschrijft. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

12

echter één van de twee: of D66 doet dat, en dan is zij met hier en daar wat
mitsen en maren en nog wat vragen aan het kabinet voor de harmonisatie, of D66 is voor de motie-Vos c.s. en wil dan niet dat wij gaan harmoniseren. Het kan niet allebei. Dat werkt niet.
De heer Van der Ham (D66): In de eerste termijn mag ik alles. Ik heb
vragen gesteld. «Gehoord de beraadslaging» staat heel vaak op papier.
Die beraadslaging hoor ik graag aan. Ik heb een aantal kritische vragen,
maar ik begon mijn inbreng met «wij zijn gematigd positief». Mooier kunt
u het niet krijgen, mijnheer Elias. Zou het er nu op aankomen, dan zou de
richtlijn het voordeel van de twijfel krijgen en dan zouden wij er dus voor
zijn, maar ik mag toch wel een paar vragen stellen?
De heer Elias (VVD): Natuurlijk, maar dan moet u niet zo’n motie ondersteunen.
De heer Van der Ham (D66): Jawel, want wij vinden per saldo dat de
consumentenrechten niet mogen afnemen. Met een paar rekensommetjes
kun je daar best op uitkomen. Mevrouw Vos en ik verschillen van mening
over de vraag hoe dat precies moet worden gewogen.
Voorzitter: Van der Ham
Antwoord van de bewindslieden
Staatssecretaris Heemskerk: Voorzitter. Ik dank de fracties voor hun
inbreng in eerste termijn. Dit consumentenacquis raakt in feite elke consument en bestrijkt een breed terrein van wetgeving en het werkterrein van
de Consumentenautoriteit. Ik vind het een onderwerp dat de voordelen
van Europa en van het beter op elkaar afstemmen van wet- en regelgeving laat zien, voor consumenten en voor bedrijven. Die twee dingen
staan niet altijd haaks op elkaar. Integendeel, als bedrijven efficiënter en
tegen lagere transactiekosten kunnen produceren en als er voldoende
keuzemogelijkheden en transparatie in de markt zijn, dan profiteren
consumenten daar in hoge mate van. Het richtlijnvoorstel is gebaseerd op
een volledige harmonisatie en voegt vier bestaande richtlijnen samen tot
één nieuw kaderinstrument. De vier bestaande richtlijnen zijn de Richtlijn
verkoop op afstand, de Richtlijn colportage, de Richtlijn consumentenkoop
en garanties en de Richtlijn oneerlijke bedingen. Hiermee wordt ook een
van de doelen van het consumentenacquis bereikt, namelijk de verbetering, de vereenvoudiging en de actualisering van het bestaande
consumentenrecht. De woorden «haast» en «broddelwerk» vind ik dan
ook veel te groot. Er wordt tempo gemaakt. In het vorige algemeen
overleg hebben wij gesproken over de vraag of de witboekfase nu wel of
niet kon worden overgeslagen. Nou ja, het mocht en ze doen het. Men
maakt tempo. Ik geef wel toe dat de verkiezingen en de termijnen van de
Commissie daarmee iets te maken hebben, maar wij moeten volgens mij
kijken naar de inhoud van de voorstellen die voorliggen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik roep toch wel in herinnering dat men in het
vorige algemeen overleg, tot en met de VVD, ernstig betwijfelde of het
wel zo verstandig was om al die fases over te slaan. Nu zegt de staatssecretaris dat ze het doen en dat het dus mag, maar dat is niet mijn
conclusie. Ik vind dat er wel sprake is van haast en broddelwerk.
Staatssecretaris Heemskerk: Heb gezegd dat ik dit in Brussel zou melden.
Daarover heb ik ook in het BNC-fiche over de richtlijn Consumentenrechten aan de Kamer gerapporteerd. Het gaat mij uiteindelijk om het
resultaat dat voorligt. Daar mogen wij het voorstel op beoordelen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

13

Commissie moest die tussenstap niet nemen en zij heeft ervoor gekozen
om dat niet te doen. Zij maakt dus tempo.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat is nou net het heikele punt. In onze ogen
is nog helemaal niet aangetoond welk groot probleem hiermee wordt
opgelost. Het enige wat ik weet is dat er op dit moment verdraaid weinig
grensoverschrijdende aankopen zijn en dat wij in ruil voor het beter
beschermen daarvan ons eigen niveau van consumentenbescherming
naar beneden bijstellen. Ik heb het gevoel dat in deze commissie breed
het gevoelen bestaat dat wij dat maar niet moeten doen.
Staatssecretaris Heemskerk: Er is wel degelijk een aantal problemen en
daar worden ook oplossingen voor geboden. Op een aantal terreinen is
zelfs sprake van een verbetering van de consumentenbescherming in
Nederland. Nederland is op dit terrein bepaald niet altijd een gidsland
geweest. Op een aantal punten heeft Europa juist gedwongen tot het
creëren van meer openheid op markten in Nederland.
Waar zitten de problemen? De richtlijnen hebben veel overlap. Bijvoorbeeld het begrip «consument» of «handelaar» verschilt in de vier richtlijnen zonder dat daarvoor een goede reden is. Ook de informatieverplichtingen lopen in de vier richtlijnen nogal uiteen. Er is verder
onduidelijkheid over wanneer welke richtlijn van toepassing is. Dat wordt
allemaal opgelost met het voorstel van de Commissie. De definities
worden geüniformeerd. Er worden algemene informatieverplichtingen
geïntroduceerd die voor alle consumentenovereenkomsten gelden. Het
voorstel is gebaseerd op volledige harmonisatie. Dat levert voordelen op
voor de consument en voor de ondernemer. Het voordeel van harmonisatie is dat de consument ervan uit kan gaan dat bij een aankoop in een
andere lidstaat dezelfde bescherming geldt. Dat je weet dat je dezelfde
bescherming hebt, maakt het makkelijker om grensoverschrijdende
aankopen te gaan doen. Voor de ondernemers levert deze harmonisatie
schaalvoordelen op zoals lagere transactiekosten. Ook die worden doorvertaald naar de consumenten.
De heer Graus (PVV): Twee weken geleden hoorde ik de staatssecretaris
zeggen dat wij allemaal in eigen land op vakantie moesten gaan. Doordat
wij in Nederland een betere consumentenbescherming kennen, kan hij er
dus voor zorgen dat meer producten in Nederland worden gekocht.
Mensen zijn dan minder snel geneigd om het ergens anders te kopen
omdat bij ons alles goed is geregeld voor de consumenten. Nou kan de
staatssecretaris daaraan bijdragen, maar nu draait hij zich daar weer van
weg. Hij was net op het goede pad, en meteen slaat hij een verkeerde weg
in.
Staatssecretaris Heemskerk: Ik denk zelfs dat Europese producenten
meer producten in Nederland zullen aanbieden. Eerst was de markt te
klein, met allemaal specifieke wetten en regels, maar nu kan men ervan
uitgaan dat het in Nederland op dezelfde manier werkt als in Duitsland of
Frankrijk. Dan kunnen zij die markt erbij pakken. Het kan dus voor de
Nederlandse consument die in Nederland op vakantie gaat, ook voordelen
bieden.
De heer Graus (PVV): Ik woon zelf tegen de Duitse grens aan. Fototoestellen en dergelijke zijn in Duitsland goedkoper. Toch gun ik het de Nederlandse ondernemer. En het is allemaal veel beter geregeld als er
problemen zijn met de garantie. Mocht het tot een juridisch proces
komen, dan is het een voordeel dat een en ander beter is afgedicht in
Nederland. Nu haalt de staatssecretaris dat onderuit. Laat dat toch zo, laat
de Nederlanders het voordeel houden dat zij hier een betere bescherming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

14

genieten. Dat is een pre voor de Nederlandse ondernemers, die daardoor
meer omzet kunnen genereren.
Staatssecretaris Heemskerk: Nee, de Nederlandse consument profiteert
er ook van als meerdere producenten uit Europa de Nederlandse markt
bedienen. Ik verzet me tegen de stelling dat de consumentenbescherming
in Nederland zou verslechteren. Ik wil graag uiteenzetten waarom.
Naast de zojuist genoemde macrovoordelen kan ik een aantal specifieke
pluspunten noemen. Ten eerste gaat de duur van het herroepingsrecht, de
bedenktermijn, bij koop op afstand en colportage van zeven naar veertien
dagen. Gedurende die periode kan de consument zonder opgave van
reden afzien van een aankoop. Vanochtend hebben wij dat nog met elkaar
besproken tijdens het AO over Pretium Telecom. Mensen willen extra
dagen bedenktijd; dat komt nu in Nederland omdat wij dat in Europees
verband harmoniseren. Dit punt is ook tijdens het vorige AO aan de orde
geweest. Toen heb ik, gehoord hebbende de Kamer, gezegd: laten wij nu
naar één termijn gaan. In die zin biedt een termijn van veertien dagen een
betere bescherming dan zeven dagen.
Ten tweede moet de ondernemer voorafgaand aan het sluiten van de
overeenkomst informatie over een aantal belangrijke aspecten van de
overeenkomst geven, zoals informatie over het product, het adres van de
ondernemer, de prijs van het product, inclusief belastingen, en de wijze
van betaling en levering. Die informatieverplichtingen gelden voor iedere
informatieovereenkomst en dus niet alleen voor overeenkomsten die
worden gesloten via colportage of via kopen op afstand. Dit is dus een
verbetering voor de consument, omdat deze beschikt over de benodigde
basisinformatie over die overeenkomst.
Een derde pluspunt is de standaardopzeggingsbrief voor de consument
bij aankoop op afstand en colportage, zodat hij op een laagdrempelige
manier gebruik kan maken van zijn herroepingsrecht.
Ten vierde mag verkoop via internet niet langer plaatsvinden via op voorhand aangekruiste hokjes op bestel- en boekingsformulieren. Op het digitale bestelformulier voor een dvd van uw favoriete artiest staat nu soms
een hokje bij de tekst «Ik bestel tevens een cd van de zanger voor €20.»
dat reeds is afgevinkt. Het gebruik van vooraf afgevinkte hokjes wordt dus
niet langer toegestaan. De consument moet zelf aangeven dat hij die cd
wil kopen.
Ten vijfde wordt door het voorstel ook de ondernemer gesteund. Af en toe
wordt een schijntegenstelling gecreëerd: het zou altijd slechter uitpakken
voor de consument als je de ondernemer een zetje in de rug geeft. Ik
begrijp dat gewoon niet, want er zijn ook weleens consumenten die enigszins doortrapt consumeren, zoals bij die feestjurk, al dan niet met vlekken.
De nieuwe regel biedt de verkoper op afstand, het bedrijf, bescherming
tegen zulke doortrapte consumenten die onzorgvuldig omspringen met
hun aankoop tijdens de bedenkperiode. De consument mag het online
gekochte product alleen uitproberen om de aard ervan te testen. Ga je
verder dan dat – je gaat dus zwieredansen met zo’n jurk en hij komt
gescheurd en vuil terug – dan is de consument in plaats van de ondernemer aansprakelijk voor de waardevermindering van het product. Het is
inderdaad beter voor de ondernemer, maar tegen de heer Graus zeg ik dat
het ook heel goed nieuws is voor alle consumenten die zich wel netjes
gedragen.
Per saldo is dit dus een verbetering van de consumentenbescherming in
den brede. De minister zal straks nog op twee specifieke punten nader
ingaan met betrekking tot de vraag hoe ver je nu moet je harmoniseren.
Daarbij gaat het om de non-conformiteit, de wettelijke garantie en om de
algemene voorwaarden. Dit punt heb ik ook in het gesprek met eurocommissaris Kuneva onder de aandacht gebracht. In Nederland gaan wij iets
verder dan wat in Europees verband wordt voorgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

15

Daarmee kom ik op de specifieke vragen. De heer Graus vroeg of de richtlijn een lastenverzwaring voor ondernemers betekent. Uit het impactassessment blijkt dat in het algemeen de administratieve lasten van het
voorstel laag zijn. Dat assessment had wel betrekking op heel Europa. In
aanvang zal door aanpassing van de nieuwe wetgeving – zo ver zijn wij
nog niet – in Nederland sprake zijn van een beperkte toename van de
administratieve lasten. Daarna zullen schaalvoordelen weer leiden tot een
daling van die kosten. Wij hebben echter daarvoor nog geen aparte berekening voor Nederland opgesteld.
Mevrouw Aasted Madsen vroeg of ik bereid was bij de Commissie aan te
geven dat ondernemers verplicht worden de extra kosten voor normaal
gebruik goed te melden aan de consument. Zij noemde daarbij het voorbeeld van de inktslurpende cartridge of de cartridgeslurpende printer. Ik
ben het met haar eens dat de consument goed geïnformeerd een besluit
moet kunnen nemen over de aankoop van een product of dienst. De
verkoper moet de koper informeren over de prijs van het product en over
de extra kosten om dat product normaal te laten functioneren. Ik zal dit
punt zeker onder de aandacht brengen van de Commissie en van de
lidstaten in de raadswerkgroepen.
De voorzitter: Ik hoop wel dat die printers inkt uitspugen in plaats van
opslurpen. Anders schiet het printen niet op. Dit is overigens een geheel
onafhankelijke opmerking in mijn hoedanigheid als voorzitter.
Staatssecretaris Heemskerk: Tja, mijn kinderen zijn de Teletubbies
ontgroeid, maar in dat programma had je die ontzettende slurper waar
alles roze van werd.
Mevrouw Aasted Madsen vroeg ook naar de overlap tussen het
Commissievoorstel en de Dienstenrichtlijn ten aanzien van het huren van
producten. De Dienstenrichtlijn bevat algemene informatieverplichtingen
van de dienstverlener jegens de dienstafnemers. Dat kunnen zowel consumenten als professionele afnemers zijn. Als de afnemer van een dienst die
onder de Dienstenrichtlijn valt, een consument is, is het richtlijnvoorstel
eveneens van toepassing. Soms zijn dus beide richtlijnen van toepassing.
Daarom hebben meerdere lidstaten aangegeven dat de verhouding van
dit richtlijnvoorstel tot andere richtlijnen, zoals de Dienstenrichtlijn maar
ook de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken, moet worden verduidelijkt.
Nederland zet daar dus ook op in.
De heer Elias vroeg wat de Consumentenautoriteit doet als dit allemaal
afgerond is. Als de richtlijn definitief is, heeft ook de minister van Justitie
het voortouw om samen met mij deze te implementeren in het BW. De
aanpassing ervan wordt dan onderdeel van het takenpakket van de
Consumentenautoriteit. De Wet handhaving consumentenbescherming zal
bijvoorbeeld worden aangepast. De Consumentenautoriteit kan dus deze
regels handhaven.
Wat is het verschil tussen de NMa en de Consumentenautoriteit? Het
kortste antwoord daarop is dat de NMa eigenlijk weinig met het BW te
maken heeft. De NMa ziet toe op het gedrag van bedrijven, kartels,
misbruik van economische machtsposities et cetera. Wel moeten beide
organisaties ervoor zorgen dat de Nederlandse consument er beter van
wordt.
De heer Van der Ham vroeg wat deze richtlijn nu precies allemaal bestrijkt.
Dat zijn natuurlijk zaken die via het internet worden gekocht, zoals boeken,
cd’s, dvd’s en studieboeken. Het gaat ook om zaken die in de grensstreek
worden aangeschaft; ik begrijp van de heer Graus dat dit dan fototoestellen zijn, maar het betreft ook keukens en auto’s. Het betreft zaken die
worden aangeschaft door die Nederlanders die wel in het buitenland op
vakantie gaan, zoals kleding, schoenen en dergelijke. Dit zijn echter allemaal micro-aankoopbeslissingen. De macropositieve gevolgen mogen
niet worden onderschat. Als een bedrijf zich kan richten op de markten in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

16

verschillende lidstaten, kunnen die schaalvoordelen worden vertaald naar
alle consumenten die niet in het buitenland maar in het binnenland
producten kopen.
De heer Elias vroeg ook nog wanneer het optreden van de Consumentenautoriteit voordelen oplevert voor de consument. Kort gezegd: per
vandaag, per gisteren en per morgen. De Consumentenautoriteit is
volledig bezig om de positie van consumenten te versterken. Deze maand
ontvangt de Kamer het jaarverslag met alle aansprekende resultaten,
zoals hoe vaak – bijna één miljoen keer – die website wordt aangeklikt.
Mevrouw Gesthuizen vroeg of de Consumentenautoriteit optreedt tegen
branchevoorwaarden die in strijd zijn met de wet. Het antwoord daarop is:
ja. De regels voor algemene voorwaarden staan in de artikelen 6:231 en
verder van het BW. De Consumentenautoriteit handhaaft deze regels op
basis van de Wet handhaving consumentenbescherming.
Mevrouw Gesthuizen vroeg ook of de geschillencommissies alleen op
basis van de tweezijdige algemene voorwaarden toetst en of die soms ook
niet conform de wet zijn. Het antwoord daarop is: nee. De geschillencommissie toetst aan de huidige wet- en regelgeving en aan de algemene
voorwaarden en op basis van redelijkheid en billijkheid, maar de minister
kan dergelijke mooie woorden veel beter uitspreken dan een eenvoudig
econoom. Er is een behoorlijke kwaliteitstoets, juist ook op de algemene
voorwaarden. Dit is een van de aandachtspunten van de Consumentenautoriteit. De Consumentenbond is er ook bij betrokken, evenals de
SER-Coördinatiegroep Zelfreguleringsoverleg. Ik heb geen aanwijzingen
voor fouten in tweezijdige algemene voorwaarden.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Die zijn er wel degelijk en die ik wil ik u graag
aanleveren. Ik ben overigens wel blij met uw duidelijke antwoord dat de
Consumentenautoriteit dit wel gaat aanpakken.
Staatssecretaris Heemskerk: Als u concrete voorbeelden hebt, laat het
ons weten en dan gaan wij daarmee aan de slag.
De voorzitter: Mevrouw Gesthuizen zal het via direct mail of via Sandd
aan u toesturen. Of wordt het TNT Post?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. U mag niet vloeken in de kerk.
Staatssecretaris Heemskerk: Kamervragen helpen ook.
De voorzitter: Een mailtje mag ook.
De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Staatssecretaris Heemskerk: Mevrouw Gesthuizen vroeg ook of individuele klachten of meldingen op ConsuWijzer kunnen worden geplaatst. Er
bestaan zelfs speciale meldlijnen, ook voor sms-diensten. ConsuWijzer
registreert alle meldingen die als signaal voor de handhavers van de
Consumentenautoriteit dienen. ConsuWijzer doet dus juist zeer veel met
die individuele signalen, een van de punten waarover wij vanochtend ook
met elkaar spraken tijdens het AO over Pretium.
Mevrouw Aasted Madsen vroeg nog waarom elektriciteit niet onder het
bereik van het richtlijnvoorstel valt. Het klopt dat elektriciteit in het voorstel buiten de definitie van goederen valt, want de Commissie gaat ervan
uit dat de levering van energie en elektriciteit een dienst is en daarom
onder de dienstenovereenkomst valt. In Nederland wordt de levering van
elektriciteit wel beschouwd als een goed; het Hof van Justitie heeft dit ook
geoordeeld. Daarom hebben Nederland en andere lidstaten aangegeven
dat het niet wenselijk is om elektriciteit als dienst te beschouwen. De
SER-Commissie Consumentenaangelegenheden heeft evenzeer aangegeven de levering van elektriciteit als een goed te willen definiëren; zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

17

komt hier nog op terug. Dit punt stel ik dus ook aan de orde in Brussel
tijdens de raadswerkgroepen, waarbij ik mij dus gesteund weet door de
direct betrokkenen.
Mevrouw Vos vroeg waarom de Verordening (EG) nr. 1008/2008 inzake
tarieftransparantie in de luchtvaart niet wordt gehandhaafd. Deze verordening wordt in Nederland geïmplementeerd. Minister Eurlings is primair
verantwoordelijk voor het wetgevingstraject, dat hij heeft opgestart.
Volgens mij loopt Nederland voorop bij de aanpak van geschillenbeslechting en bij het opzetten van geschillencommissies in de luchtvaartsector. Collega Eurlings en ik zijn in gesprek over de vraag wie de tarieftransparantie zal gaan handhaven, waarbij de Consumentenautoriteit zeer
zeker voor de hand ligt. Door het bestaan van de Richtlijn oneerlijke
handelspraktijken kan intransparantie van vliegprijzen ook al worden
aangepakt. De Consumentenautoriteit volgt het probleem van het niet
melden van verborgen kosten. Zij heeft bijvoorbeeld ook meegedaan aan
een internetsweep op Europees niveau, bij alle websites die goedkope
tickets beloven, maar waarbij de echte prijs niet helemaal juist wordt
vermeld.
Mevrouw Vos (PvdA): Kunnen die beraadslagingen met minister Eurlings
nog even voor de zomervakantie worden afgerond? Welke autoriteit naast
de Consumentenautoriteit zou dit kunnen handhaven?
Staatssecretaris Heemskerk: Er komen twee autoriteiten in aanmerking,
namelijk ten eerste de Inspectie Verkeer en Waterstaat, die zich natuurlijk
ook moet verdiepen in consumentenzaken en -belangen. Ten tweede gaat
het om de Consumentenautoriteit; ik vind deze zeer voor de hand liggen.
Wij zijn er bijna uit.
De voorzitter: Mevrouw Vos wil graag voor haar zomervakantie nadere
informatie.
Staatssecretaris Heemskerk: Ik ken de status van de behandeling en dus
de implementatie niet. Ik kom daar eventueel in mijn tweede termijn nog
op terug. Mevrouw Vos kan gerust zijn: ook als zij naar het buitenland op
vakantie gaat, ...
Mevrouw Vos PvdA) Ik wel.
Staatssecretaris Heemskerk: Op basis van de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken kunnen wij nu ook iets doen tegen onjuiste reclame.
Tegen de heer Van der Ham die vroeg wat de precontractuele voorwaarden inhouden, zeg ik dat de consument meer informatie voorafgaand aan
de koop ontvangt, zowel bij aankoop via internet als in de winkel. Dit is
dus een pluspunt.
De voorzitter: Er was nog een vraag op dit punt gesteld. Wordt die beantwoord in tweede termijn? Zo ja, dan wachten wij daar even op.
Staatssecretaris Heemskerk: De heer Elias stelde nog een vraag over de
keurmerkensite. Wij streven naar wellicht één Europees keurmerk. Het
kenmerk van keurmerken is vaak dat de brancheorganisaties deze via
zelfregulering tot stand brengen. Ik kan keurmerken stimuleren; wij doen
dat financieel via het Initiatief Duurzame Handel. Eigenlijk doen wij twee
dingen. Als een keurmerk onterecht wordt gevoerd, kunnen wij dat
aanpakken via de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken. Wij laten zien hoe
geloofwaardig en zorgvuldig die keurmerken zijn, via ConsuWijzer, die een
aparte keurmerkensite heeft, welke laat zien hoe de verschillende keurmerken tot stand zijn gekomen en wat ze eigenlijk beloven. Ik denk niet
dat wij uiteindelijk tot één keurmerk kunnen komen, omdat mensen geïn-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

18

formeerd willen worden over hoe het product in het buitenland is geproduceerd, over voedselveiligheid, over duurzaamheid of wellicht over de
meest efficiënte inktprinters. Er zijn zo veel verschillende keurmerken dat
consumenten vaak door de bomen het bos niet meer zien. Wij zijn het wel
aan het indikken en wij proberen oneigenlijke claims tegen te gaan, maar
volgens mij gaat het niet lukken om tot één keurmerk te komen.
De vraag van mevrouw Vos over de omissie dat het richtlijnvoorstel niet
van toepassing is op software en op digitale producten, is een lastige. Het
downloaden van software en muziek, en de bescherming die de consument daarbij geniet, is inderdaad een complexe materie. Daarom is deze
aan de orde geweest in Brussel en tijdens een klankbordbijeenkomst die
de ministeries van EZ en Justitie organiseerden voor de stakeholders. Het
is lastig te bepalen of het downloaden van software nu een product of een
dienst is. Als je software installeert op je computer, heb je het dan
gebruikt en kun je je nog beroepen op de garantie? Wij hebben zodanige
vragen gesteld, dat de Commissie nog bezig is deze te onderzoeken. Wij
hebben tevens de SER om advies gevraagd. Deze komt voor de zomer
met een reactie.
Mevrouw Vos (PvdA): Ik hoor dus dat het uitvoerig besproken wordt en
dat de Kamer daar nog een antwoord op krijgt. Begrijp ik nu goed dat
eigenlijk al is vastgesteld dat het een omissie is? Volgens mij is het zowel
een product als een dienst. Onze jurist zal wel weten of het heel ingewikkeld is om iets twee eigenschappen te geven, maar volgens mij gaat deze
richtlijn over producten en diensten en dan neem ik aan dat dit punt daaronder valt.
Overigens gaat het niet alleen om downloaden; je kunt ook cd’s kopen
met spellen erop.
Staatssecretaris Heemskerk: Die omissie is aan de orde gekomen. Het is
dezelfde omissie als het punt of het afnemen van energie nu een goed of
een dienst is. Dit is een van de punten waar wij volop mee bezig zijn.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Ik heb een aantal zaken
aan de orde gesteld, waarop ik geen reactie heb gehoord. Misschien heb
ik slecht geluisterd, maar ...
Staatssecretaris Heemskerk: Wellicht komt de minister daar nog op
terug.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Maar om in tweede
termijn te kunnen reageren, wil ik nu wel aangeven om welke zaken het
gaat.
De voorzitter: Een aantal van uw vragen wordt wellicht door de minister
beantwoord.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Bij de desbetreffende
vraag weet ik zeker van niet.
De voorzitter: Als u dat zeker weet, dan mag u uw vraag stellen.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): De staatssecretaris had
het over die feestjurk. Ik vroeg bij wie de bewijslast ligt, want dat is niet
goed geregeld.
De voorzitter: Over jurken gaat meestal de minister van Justitie, net als
over de boerka’s.
Staatssecretaris Heemskerk: De minister zal deze vraag beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

19

Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Ik heb evenmin reactie
gekregen op mijn vragen over verzekeringen en betalingsverkeer.
De voorzitter: Kan de staatssecretaris aangeven of hij of de minister
daarop reageert?
Staatssecretaris Heemskerk: Ik heb een antwoord op de vraag over de
verzekeringen. Mevrouw Aasted Madsen vroeg of deze buiten het
herroepingsrecht vallen. Zij verwijst daarbij naar artikel 20, lid 2 van de
richtlijn. Daarin staat echter dat de bepalingen over buiten verkoopruimten gesloten overeenkomsten niet van toepassing zijn op verzekeringen.
Er is nu een verbod op het colporteren van verzekeringen. Dat is zo in de
huidige richtlijn evenals in de Colportagewet.
De voorzitter: Dat is een antwoord op de vraag van mevrouw Aasted
Madsen.
De heer Elias (VVD): Antwoordt de staatssecretaris of de minister op mijn
vragen over de motie-Vos c.s.?
Staatssecretaris Heemskerk: Het kabinet houdt zich natuurlijk aan
aanvaarde moties. Die motie roept de regering op, de consumentenbescherming in Nederland op ten minste hetzelfde niveau te houden. Ik heb
al uitgelegd dat er zowel op macro- als op microniveau een groot aantal
pluspunten is.
De minister van Justitie gaat nader in op de zwarte lijst en de garantietermijnen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik had nog één klein puntje, namelijk mijn
suggestie om klachten via bijvoorbeeld ConsuWijzer te melden. U zegt dat
de Consumentenautoriteit al iets doet met meldingen, maar ik zou graag
zien dat mensen laagdrempeliger klachten kunnen melden, door dat
bijvoorbeeld online te doen. Ook zullen alle Kamervragen, met name die
van mevrouw Vos, de Consumentenautoriteit tot actie hebben bewogen.
Staatssecretaris Heemskerk: Nu legt u een verband met de Pretiumzaak.
Ik heb vanochtend uiteengezet dat wij natuurlijk zorgvuldig moeten
handelen, want wij willen niet nat gaan op vormfouten. De Consumentenautoriteit heeft er bovenop gezeten, maar kon door alle juridische procedures niet eerder dan in maart jongstleden het uiteindelijke besluit, dat al
van december 2008 dateerde, openbaar maken. Ik was af en toe enigszins
terughoudend in de beantwoording van de Kamervragen, omdat al die
procedures nog liepen. Het melden van zaken bij de Consumentenautoriteit is belangrijk; dat kan per mail, per telefoon en ook nog per brief.
De voorzitter: Tot zover de staatssecretaris van Economische Zaken in
eerste termijn. Voordat ik het woord geeft aan de minister van Justitie, wil
ik het volgende zeggen. Omdat de minister de twee grootste kritiekpunten
moet behandelen, wil ik de Kamerleden de gelegenheid geven hem te
interrumperen. Wel wil ik echt klaar zijn met de eerste termijn van de
minister om 17.15 uur. Als dat niet lukt, dan gaat dat ten koste van de
tweede termijn.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik ben mij ervan bewust dat deze
vergadering is gepland tot 17.30 uur.
De voorzitter: Ik deed niet zozeer een oproep aan u, maar aan de
commissieleden. Ik zal u alle ruimte geven die u nodig hebt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

20

Minister Hirsch Ballin: Dank u wel. Maar volgens mij heb ik niet zo veel
ruimte nodig. Zoals de staatssecretaris al zei, staat het kabinet overwegend positief tegenover de voorliggende richtlijn. Het Europese consumentenacquis wordt geactualiseerd en geüniformeerd, de kwaliteit van de
regelgeving wordt verbeterd, het richtlijnvoorstel gaat uit van volledige
harmonisatie. Ik heb tegen eurocommissaris Kuneva gezegd dat Nederland daar blij mee is. Alleen op die manier kunnen wij voorkomen dat
consumenten en leveranciers van goederen en diensten te maken krijgen
met verschillende rechtsstelsels als zij grensoverschrijdend bezig zijn.
Wij houden uiteraard in het oog wat er is gezegd over het handhaven van
het consumentenbeschermingsniveau. Wij zullen dat doen op een redelijke en verstandige manier. Zodra er een verstandig alternatief komt voor
iets wat wij hebben neergelegd in Nederlandse regelgeving, dan zullen wij
tegenover 26 lidstaten niet zeggen dat er maar één lidstaat is die echt
goed overziet wat er nodig is en de rest niet. Wij kijken er behoorlijk
precies naar; ik zal dat graag toelichten.
Ik zal in ieder geval niets herhalen wat de staatssecretaris al heeft gezegd.
Wel ga ik in op de non-conformiteit, op de oneerlijke bedingen en op de
lijsten, omdat daarover nogal wat vragen zijn gesteld. Zoals gezegd,
behoud van niveau is onze maatstaf.
De leden Gesthuizen, Vos, Aasted Madsen en Van der Ham – de laatste als
woordvoerder van de D66-fractie en niet als voorzitter – hebben het
kabinet geconfronteerd met de vraag hoe het moet met de non-conformiteit. Het BW kent, anders dan de richtlijn, geen termijn voor non-conformiteit. Wij hebben dat onderkend en besproken met eurocommissaris
Kuneva. Dat betekent dat ook in Nederland na twee jaar nog een beroep
kan worden gedaan op non-conformiteit. Ik heb natuurlijk het voorbeeld
genoemd van de auto die na drie jaar door de as zakt en van andere
goederen waarvan je mag verwachten dat ze een langere levensduur dan
die twee jaar hebben. Ik heb daarbij de eurocommissaris twee suggesties
aangereikt. Ten eerste zouden wij een uitzondering kunnen maken voor
duurzame goederen, want natuurlijk geldt het argument niet bij het voor
de hand liggende niet-duurzame voorbeeld. Hiertoe zouden wij artikel 28,
lid 1 van de richtlijn op dat punt kunnen aanvullen. Ten tweede zou in de
preambule kunnen worden vermeld dat de richtlijn niet eraan in de weg
staat dat lidstaten in andere mogelijkheden voorzien om te bereiken dat
consumenten het gekochte product in dergelijke situaties kunnen laten
herstellen of vervangen of een schadevergoeding kunnen krijgen. Het
nadeel van variant 2 is natuurlijk dat dit wel betekent dat wij het verschil
accepteren. Variant 1 is als maatwerk voorstelbaar. Ik kreeg de indruk dat
die gedachten werden opgepikt, maar uiteraard was dat overleg niet het
juiste moment om conclusies te trekken. Ik heb dus wel enige hoop dat wij
hier tot een goede uitwerking zullen kunnen komen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Klopt het dat in beide gevallen er een kop op
de Europese wetgeving komt? Bedoelt u daarentegen dat bij variant 1 op
Europees niveau een uitzondering zou worden gecreëerd voor duurzame
goederen?
Minister Hirsch Ballin: Een kop in de zin waarin dat begrip wordt
gebruikt, ook in de discussie met de Eerste Kamer, is het in geen van
beide varianten. Met een kop op de Europese wetgeving wordt uitsluitend
bedoeld een type wetgeving waarbij wij meer doen dan Europeesrechtelijk is overeengekomen; vroeger hebben wij deze wel gekend, maar
tegenwoordig wordt dat vermeden. Als een Europese richtlijn ruimte biedt
aan de nationale wetgever om te kiezen? tussen een aantal mogelijke
benaderingen – als deze dus stelt dat er geen volledige harmonisatie op
een bepaald punt is – dan is het in stand laten van de Nederlandse wetgeving op dat punt, zoals ik suggereerde in variant 2, geen kop. Zoals ik al
zei, is wel het bezwaar dat er dan een verschil op dat punt ontstaat in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

21

Nederlandse en de Europese consumentenbescherming; ik heb dat in het
gesprek met eurocommissaris Kuneva ook onder ogen gezien.
Variant 1 is daarom aantrekkelijker – misschien impliceerde mevrouw
Gesthuizen dat – want dan differentieer je tussen de producten waarbij de
tweejarentermijn van belang is en die waarbij deze niet van belang is.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Op Europees niveau zou ik dat verwachten.
Als wij voor variant 2 kiezen, stappen wij in feite dus af van het idee van
een maximale harmonisatie.
Minister Hirsch Ballin: Volledige harmonisatie is wenselijk om de
redenen die wij hebben aangegeven. Variant 2 betekent inderdaad dat
voor dit punt een uitzondering op de maximumbenadering wordt
gekozen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Het is mij nu niet langer helder. Als wij zaken
in wetten gaan vastleggen, dan is het zeker geregeld. Als de minister nu
aangeeft dat er ruimte zal zijn, dan kan op Europees niveau een uitzondering worden bedongen en dan is het gewoon Europees geregeld, of krijgt
Nederland wettelijk gezien de mogelijkheid om vast te leggen dat wij
verder gaan en dat die non-conformiteit en kosteloze vervanging dan wel
reparatie blijven bestaan gedurende de levensduur van het product.
Minister Hirsch Ballin: Ja, dat klopt. De richtlijn opent daartoe dan de
mogelijkheid, zoals ik in de tweede variant in overweging gaf. U zult
begrijpen dat wij in het overleg met eurocommissaris Kuneva niet aan het
redigeren waren.
Mevrouw Vos (PvdA): Dank voor uw antwoord. Als ik het goed begrijp,
bestaat dus eigenlijk de mogelijkheid om op die variabele garantietermijnen in te zetten. Is het dan de bedoeling dat Europa dat voor duurzame producten vastlegt, dus dat een koelkast vijf jaar meegaat en een
auto twintig jaar? Laten wij het daarentegen los, zoals in Nederland, waar
in feite de fabrikant bepaalt dat een product geacht wordt zoveel jaar mee
te gaan? Uw eerste variant stelt eigenlijk voor de Nederlandse praktijk
over te zetten; de tweede variant is de Nederlandse praktijk via een
«dalletje».
Minister Hirsch Ballin: Of een bergje.
Mevrouw Vos (PvdA): Bergje of dalletje, colletje, whatever. Hoe reageerde
mevrouw Kuneva?
Minister Hirsch Ballin: Zij reageerde geïnteresseerd. Zij vond het ook
goed om aan varianten en compromissen te denken. Het was dus geen
vergadering waar je samen een bepaling zit te redigeren. Aan het eind van
de vergadering constateerden mevrouw Kuneva en ik beiden dat het een
nuttig overleg was geweest, mede vanwege het feit dat het precies en
helder was. In de eerste variant wordt Europeesrechtelijk gedifferentieerd,
naar gelang het type product.
De voorzitter: Aansluitend bij de woorden van mevrouw Vos wil ik dan
weten of er een Europese lijst komt op het punt van hoe duurzaamheid
wordt gedefinieerd.
Minister Hirsch Ballin: Dat reikt heel veel verder dan het stadium waarin
wij nu zitten. Wij zullen de Kamer natuurlijk informeren zodra een en
ander nader wordt uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

22

Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Dat komt natuurlijk
straks ook terug in die landenvergelijking. Mevrouw Gesthuizen schept
echter enige onduidelijkheid over de definitie «maximale harmonisatie».
In haar reactie gaf zij aan «Dus als er voor bepaalde producten een
langere termijn geldt, stappen wij af van maximale harmonisatie.»
Volgens mij heeft die maximale harmonisatie echter alleen maar betrekking op het feit dat het in alle landen geldig is. Als Europa straks aangeeft
dat een auto naar verwachting vier jaar moet meegaan, en die regel geldt
in alle lidstaten, dan is er volgens mij nog steeds sprake van maximale
harmonisatie.
Minister Hirsch Ballin: Ik geloof dat u het meer hebt over de eerste
variant en mevrouw Gesthuizen over de tweede variant. Waar u het
onderling verder over oneens bent, volgens mij bent u het onderling niet
echt oneens op dit punt.
De voorzitter: De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Hirsch Ballin: In het kader van het Quelle-arrest sprak mevrouw
Gesthuizen over kosteloze vervanging en herstel. De Nederlandse wet is
in overeenstemming met wat uit dit arrest voortvloeit. Volgens de Nederlandse regeling is het in uitzonderingsgevallen mogelijk om enige
reparatie- of vervangingskosten in rekening te brengen, als na twee jaar
een beroep op non-conformiteit wordt gedaan. De Consumentenautoriteit
kan worden ingeschakeld als winkels zich hier op grote schaal niet aan
houden.
De leden Vos, Elias en Van der Ham vroegen naar de oneerlijke bedingen
en welk deel van de Nederlandse lijst wij dan gaan handhaven. Hierover
heb ik ook gesproken met commissaris Kuneva. De Nederlandse grijze en
zwarte lijsten, zoals opgenomen in het BW, zijn uitgebreider en vaak gedetailleerder dan de lijsten van de richtlijn. De ontwerprichtlijn kiest voor een
open formulering. Volgens ons is het bezwaar daartegen dat dit de consument minder zekerheid biedt dan de Nederlandse grijze en zwarte lijsten.
Daardoor bestaat het risico dat handelaren de neiging voelen opkomen
om de grenzen van de vagere omschrijvingen in de richtlijn te verkennen.
Wij proberen op dit punt de Commissie en het beraad met de andere
lidstaten dus wat andere gedachten mee te geven, door een aantal suggesties voor het aanscherpen van formuleringen en het toevoegen van een
aantal bedingen, conform de motie-Vos c.s. die ertoe strekt dat het niveau
van consumentenbescherming op peil blijft.
De heer Elias (VVD): Is het denkbaar, zoals ik in mijn eerste termijn suggereerde, dat weliswaar niet alles maar wel een groot deel van de criteria
van de Nederlandse zwarte lijst daadwerkelijk wordt overgenomen?
Minister Hirsch Ballin: Wij werken daarnaar toe. Mede omdat wij het
niveau van consumentenbescherming willen handhaven, proberen wij zo
veel mogelijk van de Nederlandse zwarte en grijze lijsten in te brengen in
de richtlijncriteria. Nogmaals, wij moeten niet verwachten dat de Commissie zal voorstellen om het Nederlandse BW Europees in te voeren,
maar in dit proces proberen wij de in onze ogen te vage formuleringen
aan te scherpen, respectievelijk aan te vullen met extra bepalingen. Ik heb
dat ook aangegeven in het gesprek met commissaris Kuneva; volgens mij
gaat dat in de richting van wat de heer Elias bedoelde.
De heer Elias (VVD): Gaat dat een beetje lukken?
De voorzitter: Klikt het een beetje?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

23

De heer Elias (VVD): Nee, ik vroeg of het gaat lukken. De sfeer waarin
doet er dan niet toe.
Minister Hirsch Ballin: Het een staat niet los van het ander. Ik zou niet
willen spreken van «klikken» in de positieve betekenis die de voorzitter
eraan toekent, als het niet was gebaseerd op het gevoel dat de overtuiging van zowel mevrouw Kuneva als mijzelf dezelfde richting opgaat.
De voorzitter: Doorklikken dus.
Gaat u door.
Minister Hirsch Ballin: Mevrouw Vos vroeg naar de reikwijdte van de
toepasselijkheid van de richtlijn. Misschien mag ik daarvoor verwijzen
naar de nationale regelingen. In de BNC-fiche hebben wij aangegeven dat
wij de Commissie om opheldering zullen vragen. Nu gaat de discussie
nog over de al genoemde onderwerpen; de rest komt later aan de orde.
Mevrouw Vos vroeg vervolgens of de klachtplicht van twee maanden
waarbinnen het gebrek moet worden gemeld, kan worden losgelaten.
Volgens artikel 28, lid 4 van de ontwerprichtlijn dient de consument
binnen twee maanden na ontdekking van het gebrek de handelaar op de
hoogte te stellen. Artikel 7:23, lid 1 van het BW is niet zo gepreciseerd als
de richtlijn, maar geeft de consument een beperkte tijd om na ontdekking
het gebrek te melden. Ook naar Nederlands recht heeft de consument dus
niet onbeperkt de tijd. Enige afbakening van de tijdigheid lijkt ons redelijk.
Mevrouw Vos (PvdA): Het is altijd fijn om met een jurist te praten. In het
BW is die bepaling eigenlijk open geformuleerd als «zo snel mogelijk»,
maar dat kan dus ook na een jaar zijn. Bestaan er gegevens over hoe snel
dat meestal gaat? Is de termijn van twee maanden, zoals de Commissie
nu voorstelt, niet veel korter dan wij gewend zijn?
Minister Hirsch Ballin: Ik zal bezien welke aanknopingspunten te vinden
zijn in de jurisprudentie dienaangaande. «Twee maanden» en «zo snel
mogelijk» zouden weleens dicht bij elkaar kunnen liggen, maar ik zal dat
aan de hand van de jurisprudentie checken.
De voorzitter: Dat is een toezegging.
Minister Hirsch Ballin: Mevrouw Vos vroeg naar het groenboek. Daar
spreken wij morgen over. Daarna sturen wij de conceptkabinetsreactie aan
de Kamer.
Staatssecretaris Heemskerk: Wij zijn er al uit.
Minister Hirsch Ballin: Even voor alle duidelijkheid: op gedempte toon
zeg ik tegen mijn collega dat de overige leden van het kabinet er nog wel
mee moeten instemmen. Wij verwachten na de ministerraad morgen op
heel korte termijn de Kamer te kunnen informeren.
Mevrouw Vos (PvdA): U kent onze voorkeuren.
De voorzitter: De minister gaat door.
Minister Hirsch Ballin: De lidstaten hebben daardoor een belangrijk
moment om zich in de discussie over collectieve afdoeningen van massavorderingen te mengen. Wij hebben daarom onze reactie zorgvuldig voorbereid. Wij willen de positieve en internationaal gewaardeerde ervaringen
met de collectieve afdoening van massavorderingen – ik heb in een ander
AO hierover ook al eens gesproken – graag delen met onze Europese
collega’s. Dat heb ik uiteraard ook tegen mevrouw Kuneva gezegd tijdens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

24

onze ontmoeting. Ik heb toen ook melding gemaakt van de conferentie
over dit onderwerp aan de Universiteit van Tilburg, waar, ook van buiten
de EU, een zeer positieve internationale weerklank op een dergelijke
afdoening viel te constateren. Ik meen dat deze opmerking ook heel goed
werd opgepikt. Ik heb mevrouw Kuneva gemeld dat wij verwachten rond
deze tijd met een reactie op het groenboek te kunnen komen.
Mevrouw Aasted Madsen stelde een vraag over de aansprakelijkheid voor
de waardevermindering als gevolg van het hanteren van het product of
van het gebruik dat verder gaat dan nodig om het product te controleren,
alsmede over de bewijslast. Waardevermindering van goederen kan het
gevolg zijn van zulk vergaand gebruik dat wij uitkomen op een redelijke
bewijslastverdeling bij de consument. Het uitproberen van – laat ik een
ander voorbeeld dan die feestjurk nemen – wandelschoenen tijdens een
forse wandeling zou de redelijke grenzen overschrijden; daarom hebben
schoenwinkels meestal een zachte vloerbedekking.
Wij zullen aandacht schenken aan de praktische problemen rond de
bewijslast. Het is goed dat de Kamer daarop wijst; wij hebben dergelijke
onderwerpen aangekaart in de raadswerkgroep om tot een verduidelijking
van de richtlijn te komen.
Er waren nog enkele casuïstische vragen, zoals de gedeukte auto van
mevrouw Aasted Madsen. Het is goed om aandacht te besteden aan
transportschadegarantie op tweedehands auto’s. Volgens mij hoef ik het
hier niet precies zo concreet te bespreken, maar wij zullen dergelijke voorbeelden zeker betrekken bij de verdere discussies in Brussel; dat bepaalt
ook hoe het ten opzichte van de consument werkt en het houdt je scherp
je te bedenken waar je het eigenlijk over had.
Tegen mevrouw Aasted Madsen zeg ik dat in de ontwerprichtlijn geen
specifieke bepalingen zijn opgenomen over de betalingsregeling en
-termijn. Het algemeenverbintenissenrecht blijft dus van toepassing. Ik
heb niet onmiddellijk de neiging om dit punt te willen opnemen in de
richtlijn, omdat wij dan vanzelf ook weer een Europese discussie krijgen
over incassovraagstukken en het lijkt mij beter om het even bij de huidige
discussie hier te laten. Als wij op dat punt meer in discussie zouden
brengen dan de afbakening van de ontwerprichtlijn levert dat op dit
moment meer nadelen dan voordelen op.
Daarmee kom ik op de vragen van de heer Elias. De mate waarin ik vragen
persoonlijk adresseer neemt af, voorzitter, maar dat komt door de zekere
overlap in de vragen en daarmee de antwoorden.
De voorzitter: Het zij u vergeven.
Minister Hirsch Ballin: Ik zie zelfs dat ik voor de heer Graus geen enkel
separaat antwoord heb, maar wellicht is daarvoor in tweede termijn nog
gelegenheid. Ik hoop dat de antwoorden die hij intussen heeft gehoord op
de meer algemene punten, zijn vragen voldoende dekken.
De heer Elias vroeg naar de rol van het consumentenrecht in de interne
markt. Zoals ik reeds zei in mijn inleiding, is horizontale harmonisatie
vooral in het belang van het gelijke beschermingsniveau voor de consument thuis en in het buitenland. Het is ook belangrijk voor de concurrentiekracht voor het bedrijfsleven en het creëren van een level playing
field in Europa. Vandaar de Nederlandse inzet zoals zojuist omschreven.
De heer Elias vroeg ook of de implementatietermijn van drie jaar niet
sneller kon. Ik heb even niet de lijst bij me van de nog af te handelen
wetsvoorstellen over de implementatie van EG-richtlijnen, waarbij wij
gegeven de zeer gefaseerde wetgevingsprocedures in Nederland toch
meer tijd nodig blijken te hebben dan sommige andere lidstaten. Wij
hebben de Raad van State, de Tweede Kamer en de Eerste Kamer; dat zijn
drie schriftelijke vragen- en antwoordrondes nadat het kabinet tot besluitvorming over een wetsvoorstel is gekomen. Hoe graag ik ook een kortere
implementatietermijn zou zien bij deze en andere onderwerpen, ik vind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

25

het nu, uit een oogpunt van het vermijden van overschrijding van implementatietermijnen, niet erg verstandig om op twee jaar aan te koersen.
Uiteraard zullen wij overleg en besluitvorming afwachten.
De heer Graus (PVV): Ik heb inderdaad maar één enkele vraag gesteld,
zowel aan de staatssecretaris als aan de minister, namelijk om af te zien
van invoering van deze richtlijn. Wie zwijgt, stemt toe; ik neem aan dat zij
daar dus mee instemmen. Dan hoef ik mijn motie niet in te dienen.
Minister Hirsch Ballin: U vraagt om af te zien van invoering van de richtlijn. Nee, de strekking van de tot nu toe gegeven antwoorden is een
andere.
De voorzitter: Grote verbazing bij de heer Graus.
Minister Hirsch Ballin: Mocht hij een dergelijke motie indienen, dan
zullen wij ons uiteraard daar gezamenlijk op beraden. Wellicht moet hij
rekening houden met de mogelijkheid dat wij deze ontraden.
De voorzitter: De minister rondt af.
Minister Hirsch Ballin: De heer Van der Ham vroeg naar inzicht in de
praktische uitwerking van de richtlijn in verhouding tot de zwarte lijsten in
het BW. Hiermee sneed hij een buitengewoon belangrijk punt aan. Inderdaad moeten wij in de praktijk zien hoe dit uitwerkt. Het gaat dus niet
alleen om de schoonheid van onze zwarte lijsten in abstracto, maar ook
om de praktische uitwerking ervan. Daarom voeren wij overleg met de
SER-commissie en de Consumentenbond, ook aan de hand van de
concrete voorbeelden van mevrouw Aasted Madsen en andere Kamerleden. Voor ons is dat een zeer behulpzaam middel bij de bepaling van
onze posities in het proces over de richtlijn.
De voorzitter: Ik bedank de bewindslieden voor hun antwoord in eerste
termijn. Ik stel voor om per persoon één minuut voor de tweede termijn
uit te trekken.
Nadere gedachtewisseling
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Ik ben absoluut niet overtuigd. Nut
en noodzaak zie ik niet. Waarvoor is dit nu een oplossing? Welke problemen lost het op? De staatssecretaris zei «Ik zal u aangeven welke
problemen er allemaal zijn.», maar vervolgens heeft hij deze niet
genoemd.
Bovendien kan alles wat de staatssecretaris wel noemde, prima op Nederlands niveau worden geregeld. Ik zie de micro- en macrovoordelen absoluut niet. Een standaardbrief, een verbod op aangekruiste hokjes; ik ben
niet onder de indruk. Alleen de verlengde bedenktijd is een verbetering.
De staatssecretaris denkt dat Nederlandse ondernemers die met handel in
het buitenland meer geld verdienen, dit heel lief zullen gebruiken om
Nederlandse consumenten goedkopere producten aan te bieden. Dat is
een redenering een econoom onwaardig.
Veel is afhankelijk van de vraag hoe het nu zal lopen met de wettelijke
garantie en de non-conformiteit. Wanneer mogen wij een antwoord van
de eurocommissaris verwachten op de twee voorstellen van de minister?
Hoe gaan de bewindslieden winkels aanpakken die hun consumenten op
bijzonder grote schaal extra garantie laten kopen voor na het eerste jaar?
Een dvd-spelertje heeft een jaar garantie en je moet €20 extra betalen als
je een langere garantietermijn wilt. Gaat de Consumentenautoriteit winkeliers helpen met het verhalen van hun kosten op de fabrikanten? Soms
zitten zij heel erg in de knel en zijn ze afhankelijk van de fabrikant. In het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

26

geval van de autodealer van een specifiek merk dwingt de fabrikant de
dealer mee te betalen. Als wij dat aanpakken en de winkelier helpen om
zijn kosten te verhalen op de voorketen, dan zullen consumenten echt
profiteren want dan worden ze door de winkelier niet langer met een
kluitje het riet in gestuurd.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): U geeft aan dat wij in
feite de Nederlandse economie moeten stimuleren en dat over de grens
kopen zo noodzakelijk is. De heer Graus sprak daar in zijn eerste termijn
ook over. Zelfs in de winkel waar hij zijn fototoestel koopt – hij en ik
wonen op steenworp afstand van elkaar – ...
De voorzitter: Een vraag graag.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Heeft mevrouw Gesthuizen nu echt de illusie dat de winst van internationale bedrijven – die
grote ketens, zoals dat elektroconcern met twee M’en – in Nederland
blijft?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Nederland is bij uitstek een exportland. Dat
moeten wij vooral zo houden.
Mevrouw Vos (PvdA): Voorzitter. Tegen de heer Graus zeg ik dat mijn
vriend een Duitser is. Wij houden erg van Duitse, gründliche producten. Ik
vind juist dat fototoestel en allerlei andere producten die ze in Duitsland
maken, geweldig en die wil ik graag kunnen kopen. Ik ben zeer
pro-Europees, maar tegelijkertijd is mijn fractie er wel van overtuigd dat
wij binnen Nederland zaken moeten regelen die wij gewoon hier kunnen
regelen. Ik ben gematigd positief over de antwoorden van het kabinet.
Ik zie inderdaad wel dat het kabinet de motie-Vos c.s. zeer serieus heeft
genomen. Als het Commissievoorstel inderdaad dusdanig wordt gewijzigd dat die twee belangrijke punten inderdaad richting het Nederlands
niveau gaan, plus die andere verbeteringen, dan zie ik nog wel het nut van
deze richtlijn in. Wij zullen hierover nog met elkaar overleggen. Wij
wachten het SER-advies en de landenvergelijking af.
Ik begrijp dat het voor de bewindslieden moeilijk is om nu kort iets te
zeggen over het consumentenvertrouwen; dat is inderdaad niet vast te
pinnen in harde cijfers. Ik vind het heel belangrijk dat onder andere door
deze richtlijn dat vertrouwen toeneemt. Ik hoop dat in het SER-advies en
in toekomstige reacties van het kabinet daar specifiek aandacht aan wordt
gegeven.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Voorzitter. Ik bedank de
bewindslieden voor hun antwoorden.
Over de overdraagbaarheid van garantie zou ik toch graag nog iets horen.
Er komt nog een SER-advies. Ik zou het waarderen als daarin de gevolgen
van de minimale garantie van één jaar worden meegenomen. Ik had
namelijk verwacht dat de staatssecretaris zou antwoorden op de vraag
wat het bijvoorbeeld betekent voor de hele autohandel als je op alle
producten minimaal één jaar garantie moet geven, ook als iets tien jaar
oud is.
De minister heeft aangegeven dat wij moeten uitkijken met de betalingen
en het hele incassogebeuren. Is het wel mogelijk om de betalingsvoorwaarden – een aanbetaling bedraagt zoveel procent, betaling vooraf
is maximaal zes weken voor levering of iets dergelijks – uniform op te
nemen in de richtlijn?
De voorzitter: Uw laatste punt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

27

Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Het kabinet geeft aan
dat de Europese geschillencommissies heel goed samenwerken. Is dat
genoeg of moet er toch iets Europees komen? Als je iets constateert, zoals
vanochtend in het Pretiumdebat, en een bedrijf is in meerdere landen
actief, geldt de uitspraak van de ene commissie dan ook in alle andere
landen?
De heer Elias (VVD): De CDA-fractie heeft indertijd tegen de motie-Vos c.s.
gestemd. Hoe interpreteert u die motie? Mijn interpretatie is namelijk dat
die motie ...
De voorzitter: Dat interesseert ons nu even niet.
Mevrouw Aasted Madsen maakt haar verhaal af.
Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA): Vanaf het begin hebben
wij aangegeven dat wij in principe gaan voor de maximale harmonisatie.
Daar zitten plussen en minnen in. De heer Elias kijkt onder de streep. Dat
is logisch, maar in de tijd daarnaar toe moet je natuurlijk wel zorgen dat je
het aantal plussen opplust.
Mevrouw Vos (PvdA): Ik begrijp hieruit dat u inhoudelijk de motie-Vos c.s.
van harte had kunnen ondersteunen. Wij hebben het namelijk helemaal
niet gehad over maximale harmonisatie, maar juist over ...
De voorzitter: Uw vraag?
Mevrouw Vos (PvdA): ... over verhoging van het beschermingsniveau.
Mocht er dus nog eens zo’n motie worden ingediend, dan kan de
CDA-fractie deze ondersteunen.
De voorzitter: Dat kan mevrouw Aasted Madsen in haar hart meenemen.
De heer Elias (VVD): Voorzitter. Ik heb vijf heel korte punten.
Ten eerste ben ik bepaald gelukkig met het antwoord van de minister over
de zwarte lijst. Wel wil ik graag geïnformeerd blijven over de voortgang
op dat punt. Er is immers nog niets concreets.
Ten tweede ben ik bepaald ongelukkig met het antwoord van dezelfde
minister over de implementatietermijn, namelijk dat hij wil vasthouden
aan de termijn van drie jaar. Het moet toch mogelijk zijn om vier rondes
binnen twee jaar te doen. Mijn fractie blijft daarvoor pleiten, al is daarvoor
wellicht geen Kamermeerderheid te vinden.
Ten derde stel ik vast dat er grote verschillen in waardering zijn tussen de
PvdA-woordvoerder en de staatssecretaris. Ik stel vast dat laatstgenoemde aanmerkelijk positiever is.
Ten vierde stel ik vast dat de richtlijn ten doel heeft om de interne markt
beter te laten functioneren, om het consumentenvertrouwen te versterken
en om de terughoudendheid van het bedrijfsleven bij grensoverschrijdende handel te verminderen. Ik zie dus alweer het zoveelste monsterverbond tussen de SP en de PVV aankomen. Ook dat stel ik met interesse
vast.
Ten vijfde hoop ik dat het kabinet doorgaat met een zodanig creatieve
interpretatie van de motie-Vos c.s. dat de harmonisatie daar verder niet
onder hoeft te leiden.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Ik kom nog even terug op de opmerking
van mevrouw Vos over Duitse producten. Ik doelde daar echter niet op. Ik
had het over een Nikon-fototoestel dat een Nederlander in Duitsland
goedkoper kan kopen dan in Heerlen of Kerkrade. Het gaat om consumentenrecht. Ik ben helemaal niet negatief geweest over Duitse
producten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

28

De voorzitter: U hebt nog 30 seconden voor uw eigen termijn.
De heer Graus (PVV): Sterker nog, ik heb jarenlang gewerkt voor de drie
Duitse topmerken, Mercedes, BMW en Audi, dus ik weet dondersgoed hoe
de organisatie in elkaar steekt en hoe kwalitatief hoogstaand hun
producten zijn.
De voorzitter: Uw laatste opmerkingen.
De heer Graus (PVV): Ik heb verder geen opmerkingen. Jammer dat het
zwijgen niet heeft toegestemd bij de minister. Ik zal uiteraard een VAO
aanvragen. Daarin zal ik door middel van een motie – ondanks het feit dat
ik daarvoor geen steun zal krijgen in de Kamer – een laatste signaal geven
aan het Nederlandse volk, de Nederlandse consument en het Nederlandse
bedrijfsleven.
De voorzitter: Tot slot nog enkele opmerkingen van mij als woordvoerder
van de D66-fractie. Daarna kunnen de Kamerleden mij desgewenst nog
vragen stellen.
Ik bedank de bewindslieden voor hun reactie. Deze heeft mij inderdaad
wel gerustgesteld, zeker de interventie van de minister bij eurocommissaris Kuneva, die zal kijken naar de twee voorgestelde varianten. Wat is de
slagingskans? Welke medestanders heeft de minister binnen Europa?
Welke andere landen komen met soortgelijke suggesties? Wanneer hoort
de Kamer daar iets over?
Ook op het punt van de zwarte lijst voert het kabinet een aardige lijn. Ik
hoop dat het ook hier medestanders heeft in Europa. Ik ben zeer benieuwd
naar wat daar uiteindelijk uitrolt.
Dat waren mijn opmerkingen. Ik zie dat mijn collega’s mij daarover geen
vragen willen stellen. Dan ga ik direct over naar de tweede termijn van de
bewindslieden, waarbij de Kamerleden geen vragen meer kunnen stellen,
behalve misschien helemaal op het eind.
Staatssecretaris Heemskerk: Voorzitter. Ik bedank de woordvoerders voor
hun inbreng in tweede termijn.
Mevrouw Gesthuizen vroeg of wij winkels gaan aanpakken die klanten
laten betalen voor zogenaamde extra garanties die onder de normale
wettelijke plichten vallen. De Consumentenautoriteit komt met een stevig
onderzoek naar garanties en de bijkoop daarvan. Ik zal de Kamer vervolgens daarover informeren. Mocht er zeer veel mis zijn, dan verwacht ik
dat de Consumentenautoriteit echt passende maatregelen zal treffen.
Mevrouw Aasted Madsen vroeg of er één Europese toezichthouder moet
komen. Er is nu een netwerk. Men heeft het enigszins anders ingevuld;
men werkt samen binnen dat netwerk. De Europese Commissie analyseert
op dit moment de effectiviteit daarvan. Volgens mij moeten wij dat niet
meteen tillen naar het niveau van één Europese toezichthouder, maar
goed samenwerken is altijd verstandig.
Mevrouw Aasted Madsen vroeg ook naar de garantietermijn van één jaar.
De minister is reeds ingegaan op de garanties. Er volgt nog een
SER-advies, op basis waarvan de Kamer een kabinetsreactie zal
ontvangen. Daarin zal het kabinet ook op dit punt ingaan.
Tot slot kom ik bij de politieke oordelen. Zowel de SP-fractie als de
PVV-fractie zegt eigenlijk «Dit is allemaal Europa» en wuift dus zelfs de
zichtbare pluspunten weg of ontkent deze of vindt het allemaal verkeerd
omdat het blijkbaar uit Europa komt. Volgens mij bevat de richtlijn echter
zowel zichtbare als onzichtbare pluspunten.
Mevrouw Gesthuizen sprak mij in mijn hoedanigheid van econoom aan
op mijn redenering dat Nederlandse consumenten niet profiteren van
buitenlandse bedrijven of Nederlandse bedrijven in het buitenland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

29

Volgens mij is die veronderstelling toch echt onjuist. Nederlandse consumenten profiteren daar namelijk wel van.
Tegen de heer Elias zeg ik dat ik goed heb geluisterd naar de diverse fracties. Ik ben de fracties van de PvdA, de VVD, het CDA en D66 erkentelijk
voor het feit dat men gematigd positief reageert op wat nu voorligt en op
de inspanningen van het kabinet om er nog een schepje bovenop te doen
ten behoeve van de Nederlandse consument.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik sluit me aan bij de breed verspreide
erkentelijkheid van de staatssecretaris. Ik voeg daaraan toe mijn erkentelijkheid voor de stimulerende kritiek van de leden Gesthuizen en Graus.
Het kabinet blijft natuurlijk scherp bij dit onderwerp. Daar hoeft niemand
aan te twijfelen. Wij vinden de doelstelling belangrijk, ook uitdrukkelijk in
het belang van de Nederlandse consument die in toenemende mate – niet
alleen als hij op vakantie is – op een bepaald niveau bescherming behoeft
bij de aankoop van grensoverschrijdende goederen en diensten. Dat is de
realiteit anno 2009 en later.
Bij de vraag hoeveel later, kom ik op het punt van de duur van het
onderhandelingsproces en de implementatie. Tegen de leden Gesthuizen
en Van der Ham en anderen zeg ik dat wij nog niet zijn toegekomen aan
de artikelsgewijze bespreking. De specifieke punten komen dus bij de
artikelsgewijze bespreking in de onderhandelingen met de andere
lidstaten. Dan krijgen wij ook zicht op de vraag wat het beschermingsniveau in die andere lidstaten op specifieke onderwerpen is. Uiteraard
heeft de Europese Commissie haar werk al gedaan, maar hoe de lidstaten
zich vervolgens verhouden tot wat de Commissie op tafel legt, zal moeten
blijken in de onderhandelingen. Bovendien moet het Europese Parlement
nog rapporteren, wat het pas zal doen na de komende verkiezingen.
Het is een wat paradoxale geruststelling aan het adres van de heer Elias.
Naarmate die onderhandelingen langer duren, krijgt Nederland meer
kansen om zich voor te bereiden en om voorwerk te doen voor de implementatiewetgeving, in ieder geval voor die onderdelen die in dat
onderhandelingsproces niet omstreden blijken te zijn. Dit punt is eigenlijk
het enige wat de heer Elias en mij nog verdeeld houdt, maar wij maken
daar enkel en alleen een punt van omdat wij liever een in acht genomen
implementatietermijn van drie jaar zien dan een overschreden termijn van
twee jaar. Ik ben het wel met hem eens dat een in acht genomen reële
termijn van twee jaar nog beter is. Het is uitsluitend een kwestie van
realistische inschattingen, die zich gaandeweg het proces nader kunnen
ontwikkelen.
Mevrouw Gesthuizen vroeg naar het blijven monitoren van de toepassing,
conform het Quelle-arrest en dergelijke. De vraag hoe monitoring deel
uitmaakt van onze jurisprudentie zal zeker onderdeel blijven uitmaken van
onze, ook op de praktijk georiënteerde voeding van het onderhandelingsproces; ik noemde al het contact met de Consumentenbond.
Mevrouw Aasted Madsen vroeg naar een éénjaarsgarantie bij tweedehands producten en naar de benodigde informatie over aanbetaling. Om
met dat laatste punt te beginnen: het moet duidelijk zijn wanneer, waarvoor en hoe moet worden betaald. Het is denkbaar dat de verkoper ook bij
tweedehands producten een extra garantie biedt. Bij de implementatie
van de Richtlijn consumentenkoop is de tweejaarstermijn voor de
non-conformiteit noch de optionele eenjaarstermijn voor tweedehands
goederen geïmplementeerd, maar is de open regeling uit het BW gehandhaafd. Onze bestaande regeling is dus flexibeler, maar wij zullen dit uiteraard alle aandacht geven bij de finetuning in het onderhandelingsproces.
De voorzitter: Daarmee komen wij bij de afronding van het AO. De heer
Graus heeft een VAO aangekondigd. Ik wil het graag aan hem zelf overlaten om dat aan te vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

30

De heer Graus: Dat is prima.
Toezeggingen
–

De minister van Justitie gaat de jurisprudentie na over de klachtplicht,
in het bijzonder de ervaring met de tweemaandentermijn.

De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Timmer
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
De Pater-van der Meer
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 855

31