Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 032

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering
tot vastlegging van het recht op
bronbescherming bij vrije nieuwsgaring
(bronbescherming in strafzaken)

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 12 december 2014
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
INHOUDSOPGAVE
I

II

kst-34032-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

ALGEMEEN

2

1. Inleiding
2. Reikwijdte van het wetsvoorstel
a. Omschrijving van het beroep van journalist
b. Normen van toepassing op deelname aan publiek
debat
c. Mogelijkheid van doorbreking van het recht op
bronbescherming
d. Belang van degene die informatie versterkt
e. Doorwerking van het recht op bronbescherming bij
de toepassing van dwangmiddelen
3. Aanpassing regeling voor getuigen die zich op hun
verschoningsrecht ex artikel 218 en 218a Sv beroepen
4. Financiële paragraaf en administratieve lasten

2
5
5

ARTIKELSGEWIJS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

10
12
13
14
14
15
15

1

I ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering tot
vastlegging van het recht op bronbescherming bij vrije nieuwsvergaring
(bronbescherming in strafzaken) (hierna: het wetsvoorstel). Zij onderschrijven het belang van vrije nieuwsgaring en journalistiek als controleur
van de macht en steunen de extra bescherming van personen binnen deze
groep. Wel hebben deze leden enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggend wetsvoorstel. Ook zij zijn van mening dat het recht op
journalistieke bronbescherming gewaarborgd moet worden. Het
wetsvoorstel draagt daaraan bij. Deze leden hebben hierover een aantal
vragen en opmerkingen. Een deel daarvan is al genoemd in het verslag bij
het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (hierna: Wiv2002) in verband met de invoering van
een onafhankelijke bindende toets voorafgaand aan de inzet van
bijzondere bevoegdheden jegens journalisten, welke gericht is op het
achterhalen van hun bronnen (Kamerstuk 34 027), maar dienen naar de
mening van de aan het woord zijnde leden ook in het verband van het
voorliggend wetsvoorstel aan de orde te komen.
Deze leden van de SP-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel, al hebben zij nog wel veel kritische vragen
en opmerkingen. Zij zijn van mening dat het recht van journalisten om
niet zomaar gedwongen te worden hun bronnen openbaar te maken
behoort tot de essentie van de persvrijheid. Zij vinden dan ook dat de
persvrijheid van bijzonder groot belang is voor iedere democratische
samenleving. Slechts in uitzonderlijke gevallen mag een journalist
gedwongen worden zijn bron te onthullen. Als dit anders is, zouden
bronnen er van kunnen worden weerhouden maatschappelijk belangrijke
informatie te delen met journalisten. Dit is echt een maatschappelijk
belang dat niet eenvoudig kan worden onderschat.
Voornoemde leden zijn benieuwd wat er is gedaan met de inhoud van de
Leidraad over de positie van de pers bij politieoptreden. Was de inhoud
hiervan al een uitwerking van artikel 10 van het Europees Verdrag tot
bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden
(EVRM)? Welke aspecten uit deze aanwijzing zijn in het wetsvoorstel
overgenomen en welke niet? Wordt deze aanwijzing straks nog steeds (in
eventueel aangepaste vorm) gebruikt als een soort leidraad ter uitvoering
van deze wet?
Dezelfde vragen hebben de leden van de SP-fractie als het gaat om de
Aanwijzing toepassing dwangmiddelen tegen journalisten van het college
van procureurs-generaal van het OM. Klopt het dat de punten die hierin
zijn vermeld niet terugkomen in onderhavig wetsvoorstel en/of in de
memorie van toelichting? Waarom niet? Deelt de regering de mening dat
dit goed zou zijn, aangezien dan voor een ieder duidelijk wordt hoe de
regels in de praktijk toegepast worden? Dit biedt rechtszekerheid voor
journalisten en hun bronnen en duidelijkheid voor de politie, het
Openbaar Ministerie (OM) en de advocatuur.
Deze leden constateren dat er een verplichting bestaat voor aanbieders
van telefoon- of internetdiensten om verkeers- en locatiegegevens te
bewaren en deze gegevens op vordering van de officier van justitie
moeten overleggen. Het OM kan dan bijvoorbeeld zien wie met elkaar
hebben gebeld op een bepaald tijdstip vanaf een bepaalde locatie. Raakt
deze bewaarplicht van telecommunicatiegegevens ook aan het recht van
journalisten hun bron niet prijs te hoeven geven? Op welke manier kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

2

regering voldoende waarborgen bieden voor journalisten op dit punt?
Graag ontvangen zij hierop een toelichting.
Dezelfde vragen leven bij de aan het woord zijnde leden als het gaat om
het inzetten van spionagesoftware. Op welke manier wordt de bronbescherming gewaarborgd bij de inzet van deze software door de politie en
het OM bij journalisten of uitgeverijen?
Ook vragen de leden van de SP-fractie of het recht op bronbescherming
voor alle dwangmiddelen geldt. Kan dit worden verduidelijkt of is er zelfs
reden hier in de wettekst duidelijkheid over te geven?
Daarnaast vragen deze leden ook of de wettelijke bronbescherming niet
zou moeten gelden tegenover alle overheidsdiensten die zich met onderzoek en opsporing bezig houden, zoals bijvoorbeeld de Fiscale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Graag ontvangen zij een reactie
hierop.
De aan het woord zijnde leden constateren dat de regering stelt dat er,
ondanks de wettelijke grondslag van het recht op bronbescherming, geen
wezenlijke verandering zal plaatsvinden in de waarborging en beoordeling
van een beroep hierop. Wat wordt daarmee bedoeld? Nederland is
immers op de vingers getikt door het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens (EHRM), wat zou moeten betekenen dat het recht op bronbescherming beter moet worden gewaarborgd dan ten tijde van de uitspraak
van het EHRM in de zaak Voskuil is gebeurd.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling en tegelijk met
enige verbazing kennisgenomen van onderhavig wetsvoorstel. Met
belangstelling, omdat deze leden het oordeel van het EHRM onderschrijven dat vrijheid van meningsuiting een van de essentiële grondslagen vormt van een democratische rechtstaat en dat de waarborgen
voor de pers hierin van bijzonder belang zijn. Wettelijke bescherming van
journalistieke bronnen beschouwen deze leden als een van de basisvoorwaarden voor persvrijheid. Met verbazing, omdat voornoemde leden
constateren dat in onderhavig wetsvoorstel de reikwijdte van de vereiste
bronbescherming zoals omschreven door het EHRM door de regering
wordt vergroot maar tegelijkertijd geen invulling wordt gegeven aan
enkele essentiële voorwaarden die het EHRM stelt bij een beroep op
bronbescherming. In het bijzonder menen zij dat de regering het gegeven
dat bij het EHRM alleen zaken zijn aangespannen door personen waar
geen twijfel over bestaat dat zij journalist zijn, op ondoorgrondelijke wijze
hebben verwerkt in onderhavig wetsvoorstel door ook de zogeheten
publicist het wettelijke verschoningsrecht toe te kennen. In dat kader
hebben deze leden nog enkele vragen over het voorliggende
wetsvoorstel.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van bovengenoemd
wetsvoorstel. Naar aanleiding daarvan hebben zij enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij zijn van mening dat in een open democratische
rechtsstaat grote waarde moet worden gehecht aan persvrijheid en aan
nieuwsgaring die berust op gegevens die anders niet in de openbaarheid
zouden komen, juist ook wanneer het de overheid onwelgevallig is.
Dergelijke nieuwsgaring speelt een belangrijke rol in het aan de kaak
stellen van misstanden in onze samenleving. Deze leden juichen het toe
de rechtsbescherming in Nederland in lijn te brengen met Europese
jurisprudentie van het EHRM en vinden het zodoende wenselijk dat een
wettelijke verankering plaatsvindt, zoals dat ook al in de ons omringende
landen heeft plaatsgevonden, te weten België en Duitsland. Voornoemde
leden hebben wel een aantal opmerkingen en vragen bij het voorliggende
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

3

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij willen graag een aantal vragen ter beantwoording aan de
regering voorleggen. Deze leden stellen vast dat de wettelijke bronbescherming zich beperkt tot het OM, de politie, de Algemene Inlichtingenen Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Waarom wordt niet gewaarborgd dat andere overheidsdiensten zoals de FIOD zich tevens hier aan moeten houden?
Voornoemde leden vragen de regering om een reactie op de kritiek van
het Genootschap van Hoofdredacteuren dat het voorliggende
wetsvoorstel niet de bescherming biedt die wordt voorgeschreven door
het EVRM.
Het wetsvoorstel bevat geen algemeen geformuleerd recht op bronbescherming, maar de bronbescherming wordt per dwangmiddel
vastgelegd. Kan de regering verduidelijken in hoeverre de bronbescherming voor alle dwangmiddelen geldt? Deze leden vragen of de
regering aanleiding ziet om dit in de wettekst te verduidelijken.
De aan het woord zijnde leden vragen op welke wijze de bronbescherming
gewaarborgd is in het geval van hoger beroep. Ziet de regering aanleiding
voor het opnemen van aanvullende waarborgen in de wet om te
voorkomen dat een overheidsdienst zich toegang verschaft tot de
gezochte informatie voordat de uitspraak in hoger beroep heeft plaatsgevonden?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel. De inzet van dwangmiddelen tegen
journalisten verhoudt zich naar het oordeel van deze leden bijzonder
slecht tot de vrijheid van nieuwsgaring. In de afgelopen jaren lijkt het er
echter op dat journalisten steeds vaker voorwerp van onderzoek zijn
geworden. Journalistiek materiaal wordt in beslag genomen en journalisten zijn zelfs afgeluisterd en in gijzeling genomen.
De journalistiek vertolkt naar het oordeel van voornoemde leden een
ontzettend belangrijke rol in de democratische rechtstaat. Journalisten zijn
degenen die maatschappelijke problemen agenderen, misstanden aan de
kaak stellen en de uitoefening van overheidsmacht kritisch volgen. Hun
recht om hun onderzoeksbronnen geheim te houden moet wettelijk
verankerd worden.
De aan het woord zijnde leden zijn dan ook blij met dit wetsvoorstel, maar
vinden het nog niet ver genoeg gaan. Zij vragen of het zogenoemde
journalistieke privilege niet een grotere groep publicisten zou moeten
omvatten. Het journalistieke privilege zou zich volgens deze leden moeten
uitstrekken tot alle overheidsdiensten die zich met onderzoek en
opsporing bezighouden.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij constateren dat dit wetsvoorstel niet zozeer een
veranderde visie maar meer een codificatie van bestaande praktijken
beoogt. Zij hebben over het wetsvoorstel en de toelichting de nodige
vragen om de precieze reikwijdte duidelijker te krijgen.
Zij vragen in hoeverre dit wetsvoorstel een daadwerkelijke toegevoegde
waarde heeft. Is de opvatting van de regering niet meer van toepassing
dat de jurisprudentie van het EHRM, inclusief de meest recente
uitspraken, duidelijk en toepasbaar is? Op welke punten biedt die
jurisprudentie onvoldoende duidelijkheid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

4

2. Reikwijdte van het wetsvoorstel
a. Omschrijving van het beroep van journalist
De leden van de VVD-fractie zien graag een nadere toelichting op de
toegevoegde waarde van het wetsvoorstel ten opzichte van de bestaande
jurisprudentie op grond van artikel 10 EVRM.
Deze leden vernemen graag waarom er niet voor is gekozen slechts op
grond van de uitspraak in de zaak Sanoma Uitgevers B.V. tegen de
Nederlandse Staat -(EHRM, 14 september 2014 zaaknummer38224/03)
vast te leggen dat bij in beslagneming bij journalisten de wetgeving
voorziet in een rechterlijke of andere onafhankelijke toetsing vooraf aan
de beslissing tot in beslagneming.
Verder zien de aan het woord zijnde leden graag toegelicht in hoeverre de
in het wetsvoorstel gehanteerde term publicist aansluit bij bestaande
jurisprudentie of vergelijkbare wetgeving in het buitenland.
De leden van de PvdA-fractie hebben enkele vragen ten aanzien van voor
welke groep personen de voorgestelde bronbescherming zou moeten
gaan gelden. Deze leden lezen ook in het voorziene artikel 218a van het
wetboek van Strafvordering (Sv) dat er sprake is van een verschoningsrecht voor getuigen die als journalist of publicist in het kader van nieuwsgaring over – kortweg – gegevens beschikken. Het begrip «publicist in het
kader van nieuwsgaring» is tot nu toe onbekend. Bovendien noemt het
genoemde wetsvoorstel tot wijziging van de Wiv2002 een dergelijke
publicist niet. Waarom is er verschil gemaakt tussen beide wetsvoorstellen op dit punt? Waaruit bestaat dat verschil concreet als het gaat over
welke personen verschoningsrecht kunnen genieten?
De aan het woord zijnde leden vragen of de regering de mening deelt dat
het hanteren van het onbekende begrip «publicist in het kader van
nieuwsgaring» onduidelijkheid bij de politie en het OM teweeg kan
brengen? Deelt de regering voorts de vrees dat daardoor eerst veel
jurisprudentie nodig zal zijn voordat er enige duidelijkheid over de
invulling en afbakening van dit begrip kan ontstaan? Deze leden zouden er
voor willen pleiten om in beide wetten uit te gaan van een uniform begrip
en dat breed en open te definiëren.
Voornoemde leden merken op dat In Duitsland bronbescherming toekomt
aan «Personen, die bei der Vorbereitung, Herstellung oder Verbreitung
von Druckwerken, Rundfunksendungen, Filmberichten oder der Unterrichtung oder Meinungsbildung dienenden Informations- und Kommunikationsdiensten berufsmäßig mitwirken oder mitgewirkt haben». In België
geldt de bronbescherming voor eenieder die een rechtstreekse bijdrage
levert tot het verzamelen, redigeren, produceren of verspreiden van
informatie voor het publiek via een medium. Waarom heeft de regering in
voorliggend wetsvoorstel niet een begrip voor de te beschermen
personen opgenomen in de zin en de breedte van zoals dat Duitsland of
België is gebeurd? Acht de regering het wenselijk om onderhavig
wetsvoorstel op dit punt alsnog aan te passen? Zo ja, op welke wijze? Zo
nee, waarom niet?Acht de regering het in dit verband mogelijk en
wenselijk dat non-gouvernementele organisaties (NGO’s) ook onder de
reikwijdte van de bronbescherming zouden moeten vallen? In hoeverre
vallen deze organisaties daar al onder op grond van het nu voorliggend
wetsvoorstel? Kent de regering de toekenning van verschoningsrecht
door de rechter-commissaris aan de heer Patrick Alley, directeur van de
Britse NGO Global Witness, inzake de getuigenis van deze directeur in de
zaak Kouwenhoven in 2005? Deelt de regering de overwegingen van de
rechter-commissaris dat ook aan personen die de facto geen journalist
zijn, toch een journalistiek verschoningsrecht kan toekomen? Zo ja, acht
de regering het mogelijk en wenselijk om het wetsvoorstel in die zin aan
te passen? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

5

De leden van de PvdA-fractie vragen, onder verwijzing naar het eerder
genoemde Sanoma-arrest, of het wettelijk verankerd zou moeten worden
dat de rechter aan het geven van toestemming om opsporings- en
dwangmiddelen in te zetten ook voorwaarden kan verbinden, bijvoorbeeld
ten aanzien van de opsporingsmethoden of beperkingen ten aanzien van
het af te geven materiaal. Deelt de regering die mening? Zo ja, hoe gaat zij
hieraan gevolg geven? Zo nee, waarom niet?
De aan het woord zijnde leden lezen dat de bescherming van de bron
wordt beperkt tot de bron die is verstrekt door de persoon die gegevens
ter openbaarmaking aan een journalist heeft verstrekt onder de voorwaarde dat de verstrekking niet tot betrokkene kan worden herleid. De
beperking dat er sprake moet zijn van een expliciete afspraak over
bronbescherming lijkt ook in het voorziene artikel 218a Sv te staan. Deelt
de regering de mening dat ook zonder dat er een expliciete afspraak is
gemaakt over het verhullen van de bron, die bron dan nog beschermd zou
moeten zijn? Zo ja, hoe gaat de regering dit bewerkstelligen? Zo nee,
waarom niet?
De leden van de SP-fractie constateren dat publicisten bij toepassing van
de Wiv2002 geen recht hebben op bronbescherming. Is het toepassingsbereik van dat wetsvoorstel bewust anders dan bij het voorliggende
wetsvoorstel? Zo ja, waarom is hier voor gekozen? Kan dit worden
toegelicht? Wordt hiermee niet de mogelijkheid gecreëerd dat het OM
alsnog via de AIVD aan bronnen van publicisten kan komen? Graag
ontvangen zij hierop een uitgebreide toelichting.
Voornoemde leden zijn benieuwd waar de grens ligt als het gaat om de
term publicist. Er zal gekeken worden naar de feitelijke werkzaamheden,
bijvoorbeeld of iemand meerdere publicaties op zijn of haar naam heeft
staan en zich kenbaar heeft gemaakt als publicist. Dit vinden de leden nog
steeds vrij vaag. Wat als iemand zijn of haar eerste stuk publiceert? En hoe
zit dat met social media zoals Twitter, Facebook en LinkedIn? Vele
gebruikers daarvan publiceren immers ook dagelijks. Hoe beoordeelt de
regering de bronbescherming van bijvoorbeeld NGO’s en wetenschappers, die ook bijdragen aan het publieke debat? Geldt het ook voor
websites van bijvoorbeeld politieke partijen? Kunnen politici en hun
medewerkers dan ook een beroep doen op het recht op bronbescherming
en verschoning, aangezien ze tevens kunnen publiceren over misstanden?
Kunnen medewerkers van journalisten en publicisten meer in het
algemeen een beroep doen op het verschoningsrecht en bronbescherming of kan het OM dan alsnog via deze omweg aan de gewenste
bronnen en bijbehorend materiaal komen?
Deze leden vragen of de regering de mening deelt dat de termen
journalist en publicist voor meerdere interpretaties vatbaar zijn. Hier zijn
grote zorgen over in de praktijk. Juist vanwege de toevoeging van het
begrip «publicist in het kader van nieuwsgaring», lijkt het er op dat het
begrip journalist niet de ruime reikwijdte heeft die het wellicht zou moeten
hebben. Zou door het schrappen van de zinsnede «publicist in het kader
van nieuwsgaring» het begrip journalist een ruimere reikwijdte krijgen,
zeker als in de memorie van toelichting is toegelicht dat het begrip
journalist ruim moet worden uitgelegd?
Ook vragen de leden van de SP-fractie of de term journalist eigenlijk wel
in de wet zou moeten worden opgenomen. Zou er bijvoorbeeld niet voor
moeten worden gekozen om de wet bescherming te laten bieden aan een
ieder die informatie heeft geopenbaard die van publiek belang is en die
zijn of haar bron niet wil noemen of aan te sluiten bij de aanbeveling van
het comité van ministers van de Raad van Europa, namelijk dat het gaat
om een persoon of entiteit die regelmatig actief is met het verzamelen en
verspreiden van informatie naar het publiek via welke vorm van communicatie dan ook (RECOMMENDATION No. R (2000) 7). Kortom, zou het niet
verstandiger zijn om de bronbescherming van toepassing te verklaren op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

6

een ieder in het kader van nieuwsgaring en dus de termen journalist en
publicist uit de wet te schrappen? Waarbij het oordeel aan de rechter(commissaris) wordt overgelaten, die bij het oordeel uitgaat van de
aanbeveling van de Raad van
Minister van de Raad van Europa op dit punt? Zo nee, waarom worden er
nieuwe definities opgesteld terwijl het EHRM zich hier al over uitgesproken?
In aansluiting hierop vragen de leden van de SP-fractie aandacht voor de
positie van NGO’s. Ook deze maatschappelijke organisaties worden met
regelmaat benaderd door bronnen die weet hebben van misstanden en
deze informatie op voorwaarde van vertrouwelijkheid beschikbaar willen
maken, waarna hierover rapporten worden gemaakt en publiek en politiek
worden geïnformeerd. Ook dit kan worden gezien als een waakhondfunctie. Zou ook in deze gevallen geen recht op bronbescherming kunnen
bestaan, mede in het licht van jurisprudentie van het EHRM? Zo nee,
waarom niet?
De aan het woord zijnde leden maken zich zorgen over de mogelijkheid
om het verschoningsrecht te omzeilen als de journalist c.q. publicist zelf in
een strafrechtelijk onderzoek wordt betrokken. Het is goed dat zij zich
alsnog kunnen beroepen op hun verschoningsrecht en bronbescherming,
maar hoe gaat de regering voorkomen dat journalisten en publicisten
onterecht in een strafrechtelijk onderzoek worden betrokken zodat het
verschoningsrecht en de bronbescherming gemakkelijker te omzeilen zijn?
Hoe vaak zijn journalisten en publicisten de afgelopen jaren als getuige
opgeroepen in een strafzaak?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering afziet van een
wettelijke definitie van het begrip journalist en dat zij tevens kiest voor
een ruimere interpretatie dan in het thans voorliggende wetsvoorstel tot
wijziging van de Wiv2002, door ook de zogeheten publicist het wettelijk
recht op bronbescherming toe te kennen. Deze leden vragen de regering
of het niet logischer was geweest aansluiting te zoeken bij de keuzes die
door de regering zijn gemaakt in het thans voorliggende wetsvoorstel tot
wijziging van de Wiv2002. Zij vragen ook of het hanteren van twee
verschillende reikwijdtes voor verschillende instanties, de AIVD en de
MIVD enerzijds, het OM, de politie en de rechter-commissarissen
anderzijds, opweegt tegen de risico’s van verwarring voor betrokken
instanties en personen bij de toepassing van de voorgestelde wettelijke
regelingen. Voornoemde leden vragen of er nog meer risico’s bestaan als
gevolg van het hanteren van verschillende reikwijdtes in beide wetsvoorstellen. Zij vragen of middels dit onderscheid niet onbedoeld ruimte wordt
gecreëerd voor het neveneffect dat, gelet op de nauwe samenwerking
tussen opsporings- en inlichtingendiensten, bevoegdheden worden
ingezet op basis van de Wiv2002, terwijl in casu normaliter het wetboek
van Strafvordering toegepast zou worden.
De aan het woord zijnde leden vragen wat de ratio is achter het ook
toekennen van het wettelijke recht op bronbescherming aan de publicist.
Dit is in hun ogen een verkeerde en onbegrijpelijke keuze. Uit de uitgebrachte adviezen bij onderhavig wetsvoorstel en het rondetafelgesprek in
de Tweede Kamer over bronbescherming in strafzaken op 4 december
2014 blijkt dit een breder gedeelde opvatting. Zo noemde het Nederlands
Genootschap van Hoofdredacteuren deze keuze onwenselijk en de
studiecommissie Journalistieke Bronbescherming van de Vereniging voor
Media- en Communicatierecht gaf aan dat dit tot misverstanden kan
leiden. Voornoemde leden vragen welke conclusie de regering verbindt
aan het feit dat juist vanuit de journalistieke vertegenwoordiging bezwaar
wordt gemaakt tegen het gebruik van de term publicist.
Volgens de memorie van toelichting vallen onder het begrip publicist
personen die journalistiek niet als hoofdberoep uitoefenen, zoals
wetenschappers en beheerders van een website waarop een maatschap-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

7

pelijke issue aan de orde is zoals patiënten- of lotgenotenverenigingen en
die regelmatig publiceren over terrein waarop zij deskundig zijn. De leden
van de CDA-fractie vragen de regering om de bewoordingen «website
waarop een maatschappelijke issue aan de orde is» en «deskundigheid»
nader te definiëren. Deze leden vragen voorts of de regering een
limitatieve opsomming kan geven van alle mogelijk denkbare deskundigen die geschaard kunnen worden onder de term «publicist». Ook
vragen zij of het klopt dat het nagenoeg onmogelijk zal worden voor de
politie en het OM bronnen te achterhalen die door wetenschappers wordt
gebruikt in publicaties. Deze leden vragen ook om een schatting van het
aantal Nederlanders dat hiermee onder de reikwijdte van het begrip
publicist komt te vallen. Voornoemde leden vragen of de regering van
mening is dat een zogeheten blogger ook in de categorie publicist valt. Zij
vragen of de regering publiceren ruim uitlegt, dat wil zeggen dat hieronder ook valt het plaatsen van filmpjes en columns op websites die niet
gelieerd zijn aan traditionele media zoals omroepen, kranten en
tijdschriften.
De regering geeft aan dat het door middel van open bronnen met de
moderne zoekmogelijkheden mogelijk is na te gaan of iemand publicaties
op zijn naam heeft staan en zodoende gekwalificeerd kan worden als een
publicist. De aan het woord zijnde leden vragen naar de situatie dat de
politie en het OM opsporingsbevoegdheden willen inzetten om de bron te
achterhalen bij een persoon die nog geen enkele publicatie op zijn naam
heeft staan maar voorbereidingen treft voor diens eerste publicatie. Op
welke wijze dienen de politie en het OM zich dan te vergewissen van het
feit dat iemand een publicist is? Is de regering voorts van mening dat de
voorgestelde bepaling dat de rechter-commissaris zich kan laten
voorlichten door een vertegenwoordiger van de beroepsgroep waartoe de
verschoningsgerechtigde behoort effectief is in een dergelijke situatie?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering hoe haar keuze voor
toevoeging van het begrip publicist zich verhoudt tot het feit dat jurisprudentie van het EHRM tot nu toe alleen betrekking heeft gehad op klachten
die waren ingediend door personen ten aanzien van wie geen twijfel
bestond of zij zich terecht journalist noemden.
Voornoemde leden leggen drie van de laatst gestelde vragen over de
definitie, een inschatting van de hoeveelheid personen die onder het
begrip te scharen valt en de verhouding met door enkel journalisten
ingediende klachten bij het EHRM ook voor ten aanzien van de afgeleide
bronbescherming die de regering wil bieden aan documentalisten,
bureauredacteuren en secretariaatmedewerkers. Deze leden vernemen
van ieder van deze functiegroep graag een reactie van de regering in
relatie tot deze drie vragen. Zij vragen of met betrekking tot deze laatste
drie genoemde functiegroepen, ook stagiaires of personen die op
vrijwillige basis diensten verrichten, op de voorgestelde wettelijke
bronbescherming voor geheimhouders kunnen rekenen.
In navolging van bovenstaande vragen en de eerdere opmerkingen van de
Afdeling advisering van de Raad van State hieromtrent vragen de leden
van de CDA-fractie of het niet verstandiger is om het recht op bronbescherming beperkt toe te kennen aan personen die beroepsmatig (en
regelmatig) als journalist informatie verzamelen of verspreiden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat het doen van een beroep op
bronbescherming niet alleen gaat gelden voor beroepsmatige journalisten, maar wordt uitgebreid tot diegenen die regelmatig in het kader van
nieuwsgaring informatie verzamelen of verspreiden. Hieronder valt dan
ook de publicist. Als voorbeeld worden wetenschappers genoemd. Deze
leden vragen naar het nut en de noodzaak van de uitbreiding tot publicist.
Wordt het nu door bijvoorbeeld wetenschappers als een gemis ervaren
dat zij geen beroep kunnen doen op bronbescherming? Hoe vaak komt het
voor dat mensen een beroep doen op bronbescherming en dat dit wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

8

afgewezen omdat dit beperkte verschoningsrecht volgens de huidige
jurisprudentie niet aan hen toekomt?
Voornoemde leden vragen wat het verschil in beschermingsniveau is
zoals die nu geldt op basis van artikel 10 EVRM en de bescherming die het
beoogde wetsvoorstel gaat bieden aan journalisten en publicisten in het
kader van nieuwsgaring, behoudens het feit dat het wetsvoorstel
voorschrijft dat een rechter toestemming moet geven voordat mag
worden overgegaan tot inbeslagname van informatie die de identiteit van
de bron(en) prijsgeeft?
In het verlengde daarvan vragen deze leden wat de meerwaarde is van het
wetsvoorstel in het kader van het recht op vrijheid van meningsuiting en
de persvrijheid om in het kader van een strafprocedure geen gegevens
prijs te geven omtrent de (identiteit van de) bron(nen)?
De leden van de D66-fractie delen de opvatting dat de feitelijke werkzaamheden doorslaggevend dienen te zijn voor een beroep op het recht tot
bronbescherming. Dit recht dient niet beperkt te zijn tot klassieke media,
maar behoeft bredere invulling gezien het digitale tijdperk met vele
mogelijkheden om rechtstreeks bij te dragen aan het publieke debat. De
regering meent dat het begrip journalist hiertoe niet volstaat.
Uitgangspunt voor een beroep op bronbescherming zijn de feitelijke
werkzaamheden. Deze leden vragen waarom vanuit die gedachte is
gekozen voor het begrip journalisten en publicisten en niet voor «een
ieder die een rechtstreekse bijdrage levert tot het verzamelen, redigeren,
produceren of verspreiden van informatie voor het publiek via een
medium» zoals bijvoorbeeld in België het geval is. In dat geval staan de
feitelijke activiteiten immers daadwerkelijk centraal.
Voornoemde leden vragen een toelichting op de keuze voor het begrip
publicist terwijl dit begrip geen basis kent in regelgeving of jurisprudentie
en ook wetgeving in de ons omringende landen het begrip niet hanteren.
Welke houvast heeft een rechter dan in zijn afweging? Waarom is niet
gekozen voor een brede en open definitie van het begrip journalist dat
aansluit bij de invulling van dat begrip zoals opgenomen in de eerder in
het verslag aangehaalde aanbeveling van de Raad van Ministers van de
Raad van Europa? Indien de feitelijke activiteit doorslaggevend is, is het
dan niet logischer om een generieke benaming als publicist achterwege te
laten en het uitgangspunt te vangen in één aanduiding, ofwel journalist in
open en brede zin ofwel «een ieder»?
De aan het woord zijnde leden vragen ook een toelichting op de keuze om
redactiemedewerkers niet expliciet in de wettekst op te nemen. Waarom is
er in het wetsvoorstel voor gekozen dat expliciet de voorwaarde moet zijn
gesteld dat verstrekking niet tot de bron kan worden herleid, terwijl in de
journalistieke praktijk vaak sprake is van bronbescherming zonder dat
daartoe een expliciete afspraak is gemaakt? Hoe verhoudt die voorwaarde
zich tot eerder aangehaalde aanbeveling van de Raad van Ministers van
de Raad van Europa?
Onderzoek in strafzaken naar mogelijke bronnen mag niet worden
gebruikt om publicatie te voorkomen. Deze leden lezen in het voorstel niet
hoe dit gewaarborgd wordt. Op welke wijze wordt deze regel precies
gewaarborgd, anders dan een uitdrukkelijk beroep op geheimhoudingsplicht dan wel bronbescherming van de zijde van de degene tegen wie
een dwangmiddel wordt ingezet? Wordt deze regel bijvoorbeeld expliciet
opgenomen in de Aanwijzing van het college van procureurs-generaal van
het OM?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om een nadere
onderbouwing waarom gekozen wordt voor de introductie van het begrip
«publicist in het kader van nieuwsgaring» en niet voor een bredere
definitie van het begrip journalist. Waarom sluit de regering voor de
definitie van journalist niet sterker aan bij de invulling van de in memorie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

9

van toelichting genoemde aanbeveling van de Raad van Ministers van de
Raad van Europa waarin over beroepsmatige dan wel regelmatige basis
wordt gesproken?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom in dit wetsvoorstel
niet is aangesloten bij de definitie van journalist uit het voorstel van wet
van het lid Jurgens tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering en
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de
bescherming van journalistieke bronnen, en bij journalisten aanwezige
informatie met het oog op openbaarmaking aanwezige informatie
(journalistiek privilege) (Kamerstuk 23 133). Kan de regering aangeven
welke problemen zij ziet als de definitie wordt uitgebreid naar een ieder
die publiceert in een voor het algemeen publiek toegankelijke vorm van
communicatie? Nu is immers bronbescherming voorbehouden aan
journalisten en publicisten die beroepsmatig nieuws vergaren en
verspreiden. Deze leden vragen of dit zou betekenen dat belangenorganisaties die door klokkenluiders weet krijgen van misstanden en daarover
publiceren zich niet kunnen beroepen op enige vorm van bronbescherming.
Voornoemde leden vragen waarom de bronbescherming wordt beperkt
tot de gevallen waarin geheimhouding uitdrukkelijk door de bron is
bedongen. Ligt het niet meer voor de hand die classificering aan de
journalist en eventueel de beroepsvereniging zelf over te laten?
De leden van de SGP-fractie hebben de indruk dat sinds de discussie in de
jaren negentig door de opkomst van allerlei vormen van publicatie de
reikwijdte van een dergelijk voorstel lastiger weer te geven. Zij of dit
wetsvoorstel niet het risico in zich heeft dat heel veel mensen zich kunnen
beroepen op een verschoningsrecht, omdat de beroepsgroepen niet
gedefinieerd zijn en ook lastig te definiëren zijn. Met name de term
publicist kan heel breed worden opgevat. Hoe wordt de uitdijing van de
reikwijdte voorkomen? Aan wat voor professionele standaarden moet met
name bij publicisten worden gedacht?
In het verlengde hiervan vragen voornoemde leden of de discussie of er
niet toch een nadere duiding in de wet dient te komen van de begrippen
journalist en publicist. Met name het min of meer beroepsmatige,
professionele of specifiek deskundige karakter van het werk lijkt immers
wel een belangrijk criterium te zijn. Zou het niet toch de voorkeur
verdienen om een dergelijke beperkte duiding op te nemen?
Deze leden vinden het ook belangrijk dat de betrokkene handelt te goeder
trouw. Is dit ook een expliciet afwegingscriterium bij de beoordeling van
de gerechtvaardigdheid van een beroep op een verschoningsrecht?
De leden van de SGP-fractie zien in de toelichting dat ook is beoogd om
afgeleide bescherming te bieden aan personen die voorafgaand aan een
publicatie informatie verzamelen, zoals bijvoorbeeld secretariële of andere
bureaumedewerkers. Zij vragen op welke wijze uit de wettekst blijkt dat
deze bescherming ook voor hen geldt, omdat er bij hen niet in letterlijke
zin altijd sprake is van het zijn van journalist of publicist. Kan dit nader
worden toegelicht?
b. Normen van toepassing op deelname aan publiek debat
De leden van de SP-fractie constateren dat de regering verwacht dat
rechters in hun oordeel betrekken of er sprake is van echte journalisten en
publicisten, dat journalisten en publicisten weten wat hun rechten en
plichten zijn en aan welke normen zij gehouden zijn. Hoe ziet de regering
dat voor zich? Zullen degenen die zich op de geheimhoudingsplicht en
bronbescherming beroepen eerst hun kennis op die punten moeten
uiteenzetten om aan te tonen dat zij zich rechtmatig voordoen als
journalist dan wel publicist? Hoeveel vrijheid krijgt de rechter om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

10

uitzonderingen te maken op onderhavig wetsvoorstel en dus per geval te
bekijken of iemand zich rechtmatig voordoet als journalist dan wel
publicist en zich uiteindelijk mag beroepen op het verschoningsrecht en
recht op bronbescherming?
De leden van de CDA-fractie hebben met enige zorg kennisgenomen van
de stellingname van de regering dat de afwezigheid van een op enige
wijze gecodificeerde ethische beroepsregeling die geldt voor beroepsmatige journalisten geen voldoende reden is om bronbescherming te
onthouden aan publicisten. Zij vragen hoe deze stellingname zich
verhoudt tot de voorwaarde in de jurisprudentie van het EHRM dat
bronbescherming slechts toekomt aan een journalist indien hij te goeder
trouw handelt met het oog op de verstrekking van correcte en betrouwbare informatie, één en ander in overeenstemming met de journalistieke
ethiek. Voornoemde leden vragen dit des te meer omdat, de onder
auspiciën van de Raad voor de Journalistiek, opgestelde regels van
beroepsethiek niet door alle journalisten in brede zin worden onderschreven. Zij leggen de regering dan ook de vraag voor hoe niet alleen ten
aanzien van journalisten maar ook ten aanzien van publicisten, documentalisten, bureauredacteuren en secretariaatsmedewerkers gewaarborgd
wordt dat de daaronder te scharen personen deze plichttrouw zullen
vervullen als voorwaarde voor wettelijk bronbescherming.
Voornoemde leden vragen of de regering het mogelijk acht dat de
bescherming die het onderliggende wetsvoorstel aan journalisten en
publicisten biedt, niet van toepassing is op journalisten en publicisten die
de regels van beroepsethiek niet onderschrijven? Deze leden vragen dit
zowel ten aanzien van geschreven als ongeschreven regels in de
beroepsethiek van het journaille.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de risico’s ten aanzien van het
voorkomen en opsporen van strafbare feiten indien journalisten,
publicisten maar ook documentalisten, bureauredacteuren en secretariaatsmedewerkers niet gehouden zijn aan de door het EHRM gestelde
voorwaarde van het onderschrijven van regels van beroepsethiek. Zij
leggen de regering ook de vraag voor wat de verantwoordelijkheid en rol
van de staat is indien als gevolg van het miskennen van deze voorwaarde
nadien blijkt dat opsporingsinstanties als gevolg hiervan misdrijven
hadden kunnen voorkomen en/of niet (tijdig) hebben opgelost.
De leden van de D66-fractie merken op dat in de Nederlandse praktijk het
overtreden van de geldende normen al civielrechtelijk en strafrechtelijke
consequenties kan hebben. Zij vragen hoe een vereiste tot naleving van
ethische beroepsregels door journalisten voor het recht op bronbescherming zich verhoudt tot de jurisprudentie van het EHRM.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom het recht op
bronbescherming beperkt wordt tot journalisten die zich aan alle
wettelijke en ethische normen houden en dat het gegeven dat het
overtreden van geldende normen civielrechtelijke en strafrechtelijke
consequenties kan hebben niet als voldoende wordt geacht. Hoe verhoudt
de gekozen lijn zich tot de jurisprudentie van het EHRM?
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat journalisten zich
houden aan bepaalde ethische codes. Terecht vraagt de regering aandacht
voor het feit dat niet alle journalisten zich aan de beroepsregels voor de
journalistiek houden. Zij vragen op welke manier de regering naast de
bijdrage door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap nog
mogelijkheden ziet om die beroepsregels meer te bevorderen.
Deze leden merken op dat voor dit wetsvoorstel het ook van belang is dat
een beroep op journalistieke principes en het recht op geheimhouding
tegengeworpen kan worden bij de rechter. Zij vragen in hoeverre bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

11

beoordeling van de vraag of er sprake is van een terecht beroep op het
verschoningsrecht mede wordt gekeken naar de mate waarin de
betrokken persoon zich gehouden heeft aan breed gedeelde journalistieke
codes en dan met name het recht op hoor en wederhoor. Vormen die
normen mede een afwegingscriterium zijn bij de vraag of hun beroep op
het verschoningsrecht wel zwaar genoeg is vergeleken met andere
zwaarwegende maatschappelijke belangen, zoals het recht van personen
om niet met laster geconfronteerd te worden? Op welke wijze worden
deze normen hierbij betrokken?
c. Mogelijkheid van doorbreking van het recht op bronbescherming
De leden van de SP-fractie vinden dat nog onvoldoende duidelijk is
waarom geen voorbeeld wordt genomen aan de Duitse wettekst waarin
de doorbreking van de geheimhoudingsplicht wordt omschreven. Anders
dan de regering lijkt te suggereren wordt hierin immers ook omschreven
dat doorbreking ook mogelijk is achteraf, dus als een misdrijf is gepleegd.
Is de regering het hiermee eens? Zo nee, waarom niet? Graag ontvangen
deze leden een uitgebreidere ofwel betere motivering waarom niet is
aangesloten bij de Duitse wettekst.
Ook de Belgische wet kan mogelijk als inspiratie dienen, namelijk een
doorbreking van het brongeheim slechts toe te staan als de gevraagde
informatie niet redelijkerwijs op een andere manier achterhaald kan
worden en nodig is om een ernstig misdrijf te voorkomen.
In plaats daarvan geeft de regering aan de rechter alle ruimte om een
afweging van de verschillende belangen te maken. De aan het woord
zijnde leden hebben niets aan te merken op het beoordelingsvermogen
van rechters, maar maken zich wel zorgen over de rechtszekerheid. Een
dusdanig open mogelijkheid voor doorbreking maakt het voor de
journalisten en publicisten lastig om te toetsen wanneer zij wel en
wanneer zij niet hun bronnen moeten beschermen. Wordt de geheimhoudingsplicht hiermee niet onduidelijker, zodat journalisten of hun bronnen
alsnog niet naar buiten durven te treden wegens de onzekerheid over de
uiteindelijke belangenafweging? Artikel 10 EVRM is dan wel van
toepassing, maar wordt hiermee niet de ruimte gecreëerd om meer
belangen mee te wegen?
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering in tegenstelling
tot België en Duitsland ervoor kiest om in de wet geen nadere begrenzing
op te nemen, maar op grond van EHRM-jurisprudentie de afweging aan
de rechter te laten. Kan de regering toelichten waarom België en
Duitsland juist wel hebben gekozen voor een nadere begrenzing van
situaties waarin de bronbescherming kan worden doorbroken? In
hoeverre blijkt uit die praktijk dat een bredere benadering dan alleen
voorkomen van strafbare feiten, wenselijk is? In hoeverre zijn de door
artikel 10, tweede lid, EVRM getrokken grenzen ook voldoende specifiek
voor de Nederlandse strafrechter om een gerichte en concrete afweging te
kunnen maken? Worden binnen de strafrechtspraak nadere richtsnoeren
opgesteld om preciezere invulling te kunnen geven aan die grenzen?
De leden van de ChristenUnie-fractie stellen vast dat het vastleggen van
een nadere afgrenzing bestaand in een verwijzing naar delicten waarbij
het doorbreken van het recht op bronbescherming aan de orde kan zijn
door de regering niet wenselijk wordt geacht. In de wetgeving in
Duitsland en België is hier echter wel voor gekozen. Heeft de regering
zicht op de redenen waarom de wetgever in Duitsland en België hiervoor
wel heeft gekozen? Artikel 10, tweede lid, EVRM waar de regering naar
verwijst geldt immers ook in Duitsland en België.
Voornoemde leden vragen om een nadere toelichting waarom niet
wettelijk wordt vastgelegd dat de rechter modaliteiten kan aanbrengen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

12

de opsporingsmethoden of beperkingen kan opleggen in het af te geven
materiaal.
De leden van de SGP-fractie delen de opvatting dat het van belang is dat
er in bepaalde gevallen doorbreking van het verschoningsrecht kan
plaatsvinden. Zij vragen of het nu in de wet opgenomen criterium
voldoende duidelijkheid biedt. Beoogt de regering zich met het criterium
«zwaarder wegend maatschappelijk belang» volledig aan te sluiten bij de
op basis van artikel 10 EVRM beschikbare jurisprudentie van het EHRM?
Betekent dit in de praktijk ook dat het openbaren van een bron die naar
redelijke verwachting substantieel bij kan dragen aan de opsporing van
ernstige strafbare feiten in principe wel gevergd kan worden? Tot hoe ver
reikt dit recht?
d. Belang van degene die informatie versterkt
De leden van de SP-fractie begrijpen niet waarom een bron geen
bescherming verdient als hij of zij niet expliciet anonimiteit heeft
afgedwongen en soms zelfs niet weet dat een journalist gebruik maakt
van zijn of haar informatie. Het begrip bron is volgens deze leden ten
onrechte beperkt. Zij zien graag dat de zinsnede «onder voorwaarde dat
de verstrekking niet tot hen kan worden herleid» geschrapt wordt. Graag
ontvangen deze leden hierop een uitgebreide reactie of een nota van
wijziging op dit punt.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering aangeeft dat
onderhavig wetsvoorstel er niet toe strekt extra bescherming te bieden
aan personen die louter hun mening en persoonlijke appreciaties uiten en
in de openbaring brengen. Zij vragen waarom dit argument de regering er
juist niet toe heeft bewogen om de wettelijke bronbescherming te
beperken tot beroepsmatige journalisten en niet met het oog op
maatschappelijke ontwikkelingen op het terrein van de media uit te
breiden naar publicisten. Deze vraag leggen voornoemde leden de
regering ook voor ten aanzien van haar opmerking dat het voor degene
die informatie verstrekt wel relevant is om te weten of degene aan wie hij
de gegevens verstrekt zich op zijn bronbescherming kan beroepen. Is dat
een reële verwachting die de regering mag koesteren, gezien de veronderstelde onbepaaldheid van de groep Nederlanders die onder één van de
categorieën van journalist, publicist, documentalisten, bureauredacteuren
en secretariaatsmedewerkers valt te scharen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom de mogelijkheid van
verzegeling van informatie gedurende de procedure van gerechtelijke
toetsing niet specifiek in de wet is vastgelegd.
Deze leden merken voorts op dat de regering stelt dat de omstandigheid
dat degene aan wie de gegevens worden verstrekt zich op bronbescherming kan beroepen doorgaans een essentiële voorwaarde voor de
verstrekking zal zijn. Dit laat onverlet dat er ook situaties zijn waarin van te
voren geen expliciete afspraak over bronbescherming is gemaakt.
Voornoemde leden vragen of de regering zich hierin herkent. Op welke
wijze wordt rekening gehouden met situaties in de praktijk waarin
bescherming van de bron wenselijk is zonder dat hierover van te voren
met de betreffende persoon een expliciete afspraak is gemaakt? Hoe
verhoudt zich de voorgestelde beperking tot personen die bronbescherming als voorwaarde hebben gesteld tot de eerder aagehaalde
aanbeveling van de Raad van Ministers van de Raad van Europa?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

13

e. Doorwerking van het recht op bronbescherming bij de toepassing van
dwangmiddelen
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd of een voorgenomen nadere
selectie van in beslag te nemen materiaal ook kan betekenen dat al het
aanwezige materiaal gemakshalve zal worden meegenomen. Dit lijkt deze
leden niet wenselijk. Kan de regering tevens uitgebreider toelichten hoe
een dergelijke voor- en naselectie in de praktijk zal (kunnen) gaan?
Ook vragen zij of hoger beroep kan worden ingesteld, waardoor ondertussen geen toegang tot de gezochte informatie verkregen kan worden.
Als de bron eenmaal bekend is, kan dat niet meer ongedaan worden
gemaakt. Graag ontvangen deze leden een reactie hierop.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de stellingname
van het OM dat specifieke uitzonderingen niet telkens in een wet in
formele zin opgenomen moeten zijn. Deze leden delen de opvatting niet
dat de Aanwijzing toepassing dwangmiddelen tegen journalisten van het
college van procureurs-generaal van het OM inzake de toepassing van
dwangmiddelen bij journalisten kan volstaan. Een onafhankelijke
beoordeling voordat toegang wordt verschaft is noodzakelijk om het recht
op bronbescherming niet te ondergraven. Voornoemde leden juichen de
wettelijke verduidelijking dan ook toe door het vergaren van gegevens
voor strafrechtelijk onderzoek gelijk te stellen aan de verschoningsgerechtigden in artikel 218 Sv en de benodigde artikelen daartoe aan te vullen.
Wel hebben zij een aantal vragen over de reikwijdte. In hoeverre geldt het
recht op bronbescherming voor alle opsporingsmethoden en bevoegdheden zoals ook door de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak in
haar advies wordt aanbevolen? Welke opsporingsdiensten zijn straks
precies gehouden aan het recht op bronbescherming en de daartoe te
geldende regels? Geldt de bronbescherming straks ook voor bijvoorbeeld
de FIOD en de Belastingdienst? In hoeverre ziet bronbescherming ook op
de doorzoeking en inbeslagname van zaken die zich niet per se in het
kantoor of de woning van de journalist of publicist bevinden, maar in de
auto, op een laptop, USB-stick of tablet? In hoeverre wordt als wettelijke
modaliteit gewaarborgd dat het onder toezicht van de rechter-commissaris verzamelde materiaal wordt verzegeld totdat het beklag tegen de
inbeslagname door de rechter is beoordeeld en kennisneming ook tijdens
hoger beroep niet mogelijk is? In hoeverre voorziet deze wettelijke
regeling van bronbescherming ook in bescherming tegen civielrechtelijke
maatregelen?
De leden van de D66-fractie menen dat het niet zo kan zijn dat het recht op
bronbescherming wordt ondergraven door andere wetgeving, zoals de
Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens of de in voorbereiding
zijnde Wet computercriminaliteit III. Een officier van justitie die telefoonnummers, adressen of e-mails opvraagt of inbreekt op een computer kan
op die wijze immers alsnog zien wie de bron is. Hoe wordt expliciet
voorzien in de bescherming bij het afluisteren, opvragen van telecom- en
datagegevens en het hacken van computers van journalisten en publicisten? Wordt ook in die wetgeving voorzien in bronbescherming en
regeling van dwangmiddelen?
3. Aanpassing regeling voor getuigen die zich op hun verschoningsrecht ex artikel 218 en 218a Sv beroepen
Voorgestelde regeling
Begrijpen de leden van de SP-fractie het goed dat het bevel tot gijzeling
door de rechter-commissaris wordt gegeven, maar dat de meervoudige
strafkamer van de rechtbank dit binnen 24 uur al dan niet moet bevestigen? Fungeert de rechtbank dan als een second opinion? Hoe uitgebreid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

14

kijkt de rechtbank naar het door de rechter-commissaris afgegeven bevel?
Is dit een marginale of meer inhoudelijke toetsing?
De leden van de PVV-fractie merken op dat wordt voorgesteld om in
artikel 294 Sv op te nemen dat de rechtbank de getuige in ieder geval
binnen 14 dagen voor zich moet laten verschijnen teneinde zich te
overtuigen van de vraag of de gijzeling moet worden voortgezet of
opgeheven. Waarom is voor de termijn van 14 dagen gekozen? In artikel
222 Sv is dit bijvoorbeeld het geval na 12 dagen.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering bij de mogelijkheid van gijzeling stelt dat er sprake is van een beperkte stroomlijning van
de regeling. Deze leden zouden graag een preciezere duiding ontvangen
van de verschillen tussen de bestaande en de voorgestelde regeling. In
hoeverre is er sprake van een beoogde aanscherping van de regels of is er
alleen sprake van een verduidelijking die geen wijzigingen beoogt? Kan
tevens worden toegelicht wanneer er sprake is van dringende noodzaak?
Er wordt ook voorzien in overleg met een gezaghebbend lid van de
beroepsgroep waartoe de betrokken geheimhouder behoort. De leden van
de SGP-fractie vragen hoe wordt bepaald wie als gezaghebbend dient te
worden gezien. Is altijd meteen duidelijk wat de precieze beroepsgroep
van de geheimhouder is?
4. Financiële paragraaf en administratieve lasten
De leden van de CDA-fractie vragen de regering het verschil in het aantal
Nederlanders weer te geven dat thans recht heeft op bronbescherming
volgens de werking van het EHRM (journalisten) en het aantal bij
inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel (journalisten, publicisten,
documentalisten, bureauredacteuren en secretariaatsmedewerkers),
teneinde te kunnen inschatten of in toenemende mate een beroep zal
worden gedaan op bronbescherming.
II ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Onderdeel A, B en C (dwangmiddelen tegen personen met een recht op
bronbescherming)
De leden van de CDA-fractie vragen of het juist is dat alle voorgestelde
wijzigingen niet alleen betrekking hebben op de journalist als geheimhouder maar ook op de zogeheten «publicist» alsmede op documentalisten, bureauredacteuren en secretariaatsmedewerkers.
Deze leden vragen voorts of het klopt dat door het schrappen van artikel
97, eerste lid, sub b, de mogelijkheid om een spoedzoeking te verrichten
in een kantoor of woning van een geheimhouder onder geen omstandigheid meer mogelijk is, behoudens het geval dat deze geheimhouder
volgens artikel 98 toestemming geeft om brieven of andere geschriften,
tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt, in beslag te nemen.
Zo ja, welke risico’s brengt dat met zich mee ten aanzien van het voorkomen of opsporen van strafbare feiten? Voornoemde leden vragen in dat
kader om een reactie op de voorbeelden die worden gegeven in de
Aanwijzing toepassing dwangmiddelen tegen journalisten van het College
van procureurs-generaal van het OM inzake de toepassing van dwangmiddelen bij journalisten dat daarvan bijvoorbeeld in beginsel sprake zal zijn
bij het opsporen van een verdachte van wie wordt vermoed dat als hij niet
wordt aangehouden hij nieuwe ernstige misdrijven zal plegen of het
traceren van een hoeveelheid explosieven in geval van een op handen
zijnde aanslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

15

De aan het woord zijnde leden vragen wat de waarde zou zijn van het
toevoegen van een uitzonderingsclausule op basis waarvan deze
bevoegdheid toch kan worden ingezet. Te denken valt aan de wijze
waarop dit is voorgesteld in artikel 218a tweede lid en/of te verwijzen naar
de belangen die in artikel 10, tweede lid, EVRM worden genoemd, te
weten nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid,
het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming
van gezondheid en de goede zeden. Graag vernemen deze leden hierop
een reactie.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering uitdrukkelijk de
mogelijkheid opent voor het geven van voorlichting door een vertegenwoordiger van de beroepsgroep. Deze leden vragen of deze beroepsgroep
altijd zo goed af te bakenen is. In hoeverre kan het ontbreken van
overeenstemming over een bepaalde gedragsregel de keuze voor een
vertegenwoordiger van de beroepsgroep nog erg ingewikkeld maken?
Hoe dient met bekende verschillen van inzicht omgegaan te worden? Aan
wat voor vertegenwoordiger van de beroepsgroep moet worden gedacht
bij publicisten?
Onderdeel D
De leden van de SP-fractie vragen of zij het goed begrijpen dat de
uitzondering in het voorgestelde artikel 218a, tweede lid, Sv alleen geldt
waar het gaat om getuigen en niet om de doorzoeking. Graag ontvangen
deze leden hierop een toelichting.
Voorts vragen voornoemde leden of op grond van het huidige artikel 126c,
eerste lid, Sv niet alsnog via een omweg en zonder toets door de
rechter-commissaris door het OM tot doorzoeking van de woning van een
journalist overgegaan kan worden? Graag ontvangen zij ook hier een
reactie op.
De leden van de SGP-fractie kunnen de stelling van de regering goed
volgen dat het beroep op verschoning ook dient te gelden voor ondersteunend personeel. Tegelijkertijd wordt er in de voorgestelde wettekst
wel expliciet gesproken over getuigen die als journalist of publicist
werkzaam zijn. Dekt deze term wel voldoende de beoogde lading?
Voornoemde leden stellen nog een technisch punt aan de orde naar
aanleiding van de voorgestelde tekst van artikel 218a Sv. Daarin wordt in
de tweede volzin gesproken over het eerste lid, terwijl zij constateren dat
de volzinnen niet zijn genummerd. Zij veronderstellen dat beoogd is om
de tekst wel in twee leden op te nemen.
Zij constateren verder dat er ook in de artikelen 222 en 294 geen sprake is
van nummering van de leden van beide artikelen. Is deze nummering
weggevallen?
Onderdeel E
De leden van de SP-fractie constateren dat een rechter een gezaghebbende vertegenwoordiger uit de beroepsgroep van de betrokken
verschoningsgerechtigde kan vragen om advies. Wanneer kan dit voor
een rechter zinvol zijn en wanneer niet? Aan wat voor vertegenwoordigers
denkt deze regering dan bijvoorbeeld? Kiest de rechter degene uit die hem
of haar moet adviseren?
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 032, nr. 6

16