Monitoring integraal duurzame stallen
Peildatum 1 januari 2015

G.F.V. van der Peet, R.W. van der Meer, H.B. van der Veen, H. Docters van Leeuwen en S.R.M. van Wageningen-Lucardie

Monitoring integraal duurzame stallen

Peildatum 1 januari 2015

G.F.V. van der Peet1
R.W. van der Meer2
H.B. van der Veen2
H. Docters van Leeuwen3
S.R.M. van Wageningen-Lucardie3
1 Wageningen UR Livestock Research
2 LEI Wageningen UR
3 SMK

Dit onderzoek is uitgevoerd door Wageningen UR Livestock Research, in opdracht van en gefinancierd door het
Ministerie van Economische Zaken.

Wageningen UR Livestock Research
Wageningen, mei 2015

Livestock Research Rapport 865

G.F.V. van der Peet, R.W. van der Meer, H.B. van der Veen, H. Docters van Leeuwen, S.R.M. van
Wageningen-Lucardie , 2015. Monitoring integraal duurzame stallen; Peildatum 1 januari 2015.
Wageningen, Wageningen UR (University & Research centre) Livestock Research, Livestock Research
Rapport 865. 29 blz.

Samenvatting
De overheid ambieert een integraal duurzame veehouderij in 2023. Hiervoor zijn jaarlijks hoger
wordende doelen gesteld. Voor eind 2014 (peildatum 1 januari 2015) noemt het Ministerie als ambitie
dat minimaal 10% van de rundvee-, varkens- en pluimveestallen integraal duurzaam is. Deze studie
laat zien dat op 1 januari 2015 in Nederland 11,3 % van alle stallen integraal duurzaam is; 32,1 %
voor pluimvee, 21,7 % voor varkens en 6,3 % voor melkvee.
De varkens- en pluimveehouderij hebben daarmee de doelstelling van 10% integraal duurzame stallen
ruimschoots bereikt.
Summary
The Government aspires to an integral sustainable farming in 2023. There are yearly increasing goals.
The ambitions of the Government is that at January 1, 2014 a minimum of 10% of the cattle, pig and
poultry houses are integrally sustainable. The number of integrally sustainable houses is monitored
annually. The percentage of houses that are integrally sustainable at January 1, 2015 is on average
11.3%; 6.3% for cattle, 21.7% for pigs and 32.1% for poultry. With these percentages integrally
sustainable animal houses the Ministry of Economic Affairs has reached its target of 10% for January
1, 2015 for poultry and pigs.

© 2015 Wageningen UR Livestock Research, Postbus 338, 6700 AH Wageningen, T 0317 483953,
E info.livestockresearch@wur.nl, www.wageningenUR.nl/livestockresearch. Livestock Research is
onderdeel van Wageningen UR (University & Research centre).
Livestock Research aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het
gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar
gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder
voorafgaande toestemming van de uitgever of auteur.
De certificering volgens ISO 9001 door DNV onderstreept ons kwaliteitsniveau. Op als onze
onderzoeksopdrachten zijn de Algemene Voorwaarden van de Animal Sciences Group van
toepassing. Deze zijn gedeponeerd bij de Arrondissementsrechtbank Zwolle.

Livestock Research Rapport 865

Inhoud

Voorwoord

5

Samenvatting

7

Summary

9

1

Inleiding

11

2

Materiaal en methoden

12

2.1

Inleiding

12

2.2

Totaal aantal stallen

12

2.3

Integraal duurzame stallen

13

2.3.1 Stallen op biologische veehouderijbedrijven

13

2.3.2 Stallen die voldoen aan de Maatlat Duurzame veehouderij

13

2.3.3 Milieukeur stallen

14

2.3.4 Stallen die voldoen aan de criteria van de investeringsregeling Integraal

3

Duurzame Stallen en Houderij systemen

14

2.3.5 Stallen die voldoen aan het Beter Leven Kenmerk

15

2.3.6 Stallen die voldoen aan Keten Duurzaam Varkensvlees (KDV)

15

2.4

Ontdubbeling van stallen

15

2.5

Aantal dierplaatsen

15

2.5.1 Aantal dierplaatsen totaal

16

2.5.2 Aantal dierplaatsen biologisch

16

Resultaten

17

3.1

Aandeel integraal duurzame stallen

17

3.2

Ontwikkelingen in de afgelopen jaren

19

3.3

Aandeel integraal duurzame dierplaatsen

21

3.4

Ontwikkelingen komende jaren

22

3.4.1 Schatting van het totaal aantal stallen

22

3.4.2 Biologische stallen

22

3.4.3 Maatlat Duurzame Veehouderij

22

3.4.4 Milieukeur

23

3.4.5 Investeringsregeling Integraal duurzame Stallen en Houderij systemen
(RLS)

4

23

3.4.6 Beter Leven kenmerk

23

3.4.7 KDV

23

Conclusies
Bijlage 1

24
Geactualiseerd aandeel integraal duurzame stallen per 1 januari
2014

25

Voorwoord

In het werkprogramma van de Nota Dierenwelzijn (2007) is aangekondigd dat het toenmalige
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) een monitoringsinstrument zal opstellen
waarmee jaarlijks de voortgang van de realisatie van integraal duurzame stallen kan worden gevolgd.
Het ministerie heeft Wageningen UR gevraagd jaarlijks het aandeel integraal duurzame stallen te
monitoren met de volgende uitgangspunten. Integraal duurzame stallen zijn gedefinieerd als stal- en
houderijsystemen waarin verschillende duurzaamheidskenmerken in onderlinge samenhang zijn
verbeterd ten opzichte van de regulier toegepaste stallen of systemen. Het gaat om stallen en
houderijsystemen die het dierenwelzijn extra verbeteren door het toepassen van maatregelen die
verder gaan dan de wettelijke welzijnsnormen en die daarnaast tenminste voldoen aan andere
maatschappelijke randvoorwaarden en wettelijke eisen voor milieu, diergezondheid en
arbeidsomstandigheden én economisch haalbaar zijn.
De nulmeting met peildatum 1 januari 2009 is in 2010 uitgevoerd. Dit rapport is de zevende meting,
met peildatum 1 januari 2015.
Het project is uitgevoerd door Wageningen UR Livestock Research in samenwerking met LEI
Wageningen UR en SMK.

Dr. M.C.Th. Scholten
Directeur ASG

Livestock Research Rapport 865|

5

6 | Livestock Research Rapport 865

Samenvatting

Het ministerie van Economische Zaken hanteert sinds 2007 een ambitie duurzame stallen. Deze
ambitie past binnen het beleid van het ministerie op het gebied van duurzame veehouderij en
dierenwelzijn. Vanaf 2009 wordt deze ambitie jaarlijks gemonitord.
In de begroting van het ministerie van Economische Zaken van 2014 is als streefwaarde voor het
aandeel integraal duurzame stallen voor eind 2014 een percentage van 10% vastgelegd. Het gaat om
het percentage van het totaal in dat jaar in gebruik zijnde stallen voor rundvee, varkens- en
pluimveehouderij.
Het ministerie heeft Wageningen UR gevraagd het aandeel integraal duurzame stallen te monitoren
met de volgende uitgangspunten. Integraal duurzame stallen zijn gedefinieerd als stal- en
houderijsystemen waarin verschillende duurzaamheidkenmerken in onderlinge samenhang zijn
verbeterd ten opzichte van de regulier toegepaste stallen of systemen. Het gaat om stallen en
houderijsystemen die het dierenwelzijn extra verbeteren door het toepassen van maatregelen die
verder gaan dan de wettelijke welzijnsnormen en die daarnaast tenminste voldoen aan andere
maatschappelijke randvoorwaarden en wettelijke eisen voor milieu, diergezondheid en
arbeidsomstandigheden én economisch haalbaar zijn.
De monitor is gebaseerd op stallen en houderijsystemen waarbij integrale duurzaamheid met een
certificaat of een subsidiebeschikking is geborgd. De monitor is uitgewerkt voor de sectoren rundvee-,
varkens- en pluimveehouderij. De monitor wordt jaarlijks geactualiseerd. In deze rapportage is ook
een schatting gemaakt van het aantal dierplaatsen dat integraal duurzaam is.
De resultaten van de monitor laten zien dat er op 1 januari 2015 in Nederland ongeveer 81.000 stallen
met rundvee, varkens en/of pluimvee zijn. Het aandeel gerealiseerde integraal duurzame stallen
bedraagt in totaal 11,3%. Dit percentage loopt uiteen van 6,3% in de rundveehouderij tot 21,7% in
de varkenshouderij en 32,1% in de pluimveehouderij. Er blijkt een gestage toename in het aandeel
integraal duurzame stallen die vooral voortkomt uit de bouw van stallen die voldoen aan de criteria uit
de Maatlat Duurzame Veehouderij (MDV). Met een realisatie van integraal duurzame stallen op 1
januari 2015 van 32,1% bij pluimvee en 21,7% bij varkens is de doelstelling van 10% integraal
duurzame stallen voor die diersoorten in 2014 gehaald. Voor de rundveehouderij is met 6,3%
integraal duurzame stallen dit percentage niet gehaald. In absolute aantallen groeit het aantal
integraal duurzame rundveestallen de laatste 2 jaar overigens harder dan de andere diercategorieën.
Het aandeel in aanbouw zijnde integraal duurzame stallen ten opzichte van het totaal aantal stallen
ligt voor peildatum 1 januari 2015 op 0,9%. In 2012, 2013 en 2014 lag dit percentage van het
aandeel in aanbouw zijnde stallen resp. 1,7%, 1,7% en 1,4%. Als de in aanbouw zijnde stallen
allemaal worden gerealiseerd, is het aandeel integraal duurzame stallen 12,2%; 6,9% voor rundvee,
23,2% voor varkens en 35,0% voor pluimvee. De groei over de afgelopen monitoringsperiode en de in
voorbereiding zijnde integraal duurzame stallen laten perspectief zien voor een verdere toename van
het aandeel duurzame stallen.
Op basis van dierplaatsen blijkt dat 15,9% van het rundvee, 36,3% van de varkens en 35,0% van het
pluimvee integraal duurzaam gehouden wordt. Het aandeel dieren gehuisvest in duurzame stallen ligt
voor rundvee en varkens duidelijk hoger dan het aandeel integraal duurzame stallen.

7 | Livestock Research Rapport 865

8 | Livestock Research Rapport 865

Summary

The Ministry of Economic Affairs since 2007 uses an ambition on sustainable animal housing. This
ambition fits within the policy of the Department in the field of sustainable farming and animal
welfare. From 2009 onwards, this ambition is monitored annually.
In 2014 the Ministry of Economic Affairs set the target for the share of integrally sustainable stables
for the end of 2014 at a rate of 10%.
The Ministry has asked Wageningen UR to monitor the share of animal houses that is integrally
sustainable. Integrally sustainable animal houses are defined as housing and management systems in
which different aspects of sustainability are improved in an integrated way, compared to standard
housing and management systems. The focus is on housing and management systems that improve
animal welfare by applying measures that exceed legal animal welfare requirements and that also at
least meet standards of other societal and legal conditions on environment, animal health and working
conditions and are economically feasible. Only housing and management systems with an approved
sustainability certificate are taken into account. The monitor deals with cattle, pigs and poultry
housing separately.
The results of the monitor show that on January 1st 2015, there were about 81.000 houses for cattle,
pigs or poultry. The percentage of houses that are integrally sustainable is for all species together
11.3%; 6.3% for cattle, 21.7% for pigs and 32.1% for poultry. With this percentages integrally
sustainable animal houses the Ministry has reached its target of 10.0% in 2014 for pigs and poultry.
The number of integrally sustainable animal houses under construction is about 0.9% of the total
number of animal houses. When these houses are realized, the percentage integrally sustainable
animal houses across species will be 12.2%; 6.9% for cattle, 23.2% for pigs and 35.0% for poultry.
The increase in houses that are integrally sustainable and the number of these houses in preparation
show a perspective for the coming years.
In this report estimates of the share of animal places in integrally sustainable housed are given. On
the basis of animal places it shows that 15.9%, 36.3%, 35.0% cattle, pigs and poultry are integrally
sustainable housed. The share of animals housed in sustainable stables for cattle and pigs is clearly
higher than the proportion of integrally sustainable stables.

9 | Livestock Research Rapport 865

10 | Livestock Research Rapport 865

1

Inleiding

Het ministerie van Economische Zaken hanteert sinds 2007 een ambitie duurzame stallen. Deze
ambitie past binnen het beleid van het ministerie op het gebied van duurzame veehouderij en
dierenwelzijn. Vanaf 2009 wordt deze ambitie jaarlijks gemonitord.
De streefwaarde bij deze ambitie duurzame stallen stijgt ieder jaar. In de begroting van het ministerie
van Economische Zaken van 2013 is als streefwaarde voor het aandeel integraal duurzame stallen
voor eind 2014 een percentage van 10% vastgelegd. De ambitie voor eind 2015 bedraagt 12 %. Het
gaat om het percentage van het totaal in dat jaar in gebruik zijnde stallen.
Onder integraal duurzame stallen wordt verstaan stal- en houderijsystemen waarin verschillende
duurzaamheidkenmerken in onderlinge samenhang zijn verbeterd ten opzichte van de regulier
toegepaste stallen of systemen. Het gaat om stallen en houderijsystemen die het dierenwelzijn extra
verbeteren door het toepassen van maatregelen die verder gaan dan de wettelijke welzijnsnormen en
die daarnaast tenminste voldoen aan andere maatschappelijke randvoorwaarden en wettelijke eisen
voor milieu, diergezondheid en arbeidsomstandigheden én economisch haalbaar zijn.
Uitgangspunten monitor
Het ministerie van Economische Zaken heeft Wageningen UR gevraagd om de monitoring van
integraal duurzame stallen te realiseren met als uitgangspunten:
•

De hierboven genoemde omschrijving van integraal duurzame stallen en houderijsystemen.

•

Het percentage integraal duurzame stallen jaarlijks te presenteren, te beginnen in maart 2009
met 1 januari 2009 als peildatum.

•

Weergegeven voor de sectoren:
o

rundveehouderij (melkvee, vleeskalveren en vleesvee)

o

pluimveehouderij (ouderdieren, opfokleghennen, leghennen, vleeskuikens en overig

o

•

varkenshouderij (zeugen, gespeende biggen, vleesvarkens en dekberen)
(vleeskalkoenen en eenden))

Een flexibel monitoringsinstrumentarium te ontwikkelen waarbij het voor 2009 ontwikkelde
instrumentarium ook de ‘stal van morgen’ in volgende jaren registreert.

•

Het zoveel mogelijk uitsluiten van dubbeltellingen en de garantie dat er gebruik gemaakt
wordt van betrouwbare datasets. Dit betekent datasets van certificerende instellingen en
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Beleidsdoelstellingen
In de LNV en later EZ begroting waren de volgende doelstellingen opgenomen: eind 2009 moest
minimaal 1,2% van de stallen integraal duurzaam zijn, eind 2010 2,8%, eind 2011 minimaal 5%, eind
2012 6 %, eind 2013 8 % en eind 2014 10%. Voor eind 2015 bedraagt het streefpercentage 12%. Het
gaat hierbij om percentages van het totaal in dat jaar in gebruik zijnde stallen.
Doelstelling monitoring
De doelstelling van deze monitor duurzame stallen is sinds de vorige monitoring drieledig: de
prognose van het aandeel duurzame stallen 2014, een update van het aandeel duurzame stallen in
2013 en een berekening van het aantal duurzame dierplaatsen in 2014. Het aantal duurzame
dierplaatsen is uitgesplitst naar de drie sectoren rundvee, varkens en pluimvee.

11 | Livestock Research Rapport 865

2

Materiaal en methoden

2.1

Inleiding

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de gebruikte data en gehanteerde methoden. Hierbij wordt
onder andere ingegaan op de gebruikte databronnen, de peildatum (1 januari 2015) en het
voorkomen van dubbeltellingen van integraal duurzame stallen. Paragraaf 2.2 beschrijft de methodiek
waarmee het totaal aantal stallen is bepaald. In paragraaf 2.3 wordt de methodiek, waarmee het
aantal stallen in de afzonderlijke categorieën integraal duurzame stallen wordt bepaald, toegelicht en
paragraaf 2.4 beschrijft de vaststelling van het aantal dierplaatsen en paragraaf 2.5 de ontdubbeling
van stallen.
De monitoring is gebaseerd op de categorieën Biologisch, Maatlat Duurzame Veehouderij, Milieukeur,
Investeringsregeling RLS, Keten Duurzaam Varkensvlees en Beter Lever kenmerk. Het Beter Leven
Kenmerk is sinds 2011 op de markt en KDV sinds 2013; beide zijn in de monitoring van 2013 voor het
eerst meegenomen.

2.2

Totaal aantal stallen

Op basis van het Bedrijveninformatienet van LEI Wageningen UR (Informatienet) is een inschatting
gemaakt van het aantal stallen dat op landbouwbedrijven aanwezig is. Het gaat dan zowel om stallen
in eigendom als gehuurde stallen. Stallen die niet voor het houden van dieren worden gebruikt (maar
bijvoorbeeld voor opslag), worden niet meegeteld.
Het Informatienet omvat een steekproef van bedrijven uit de Landbouwtelling die binnen een
vastgesteld kader vallen. Sinds 2010 wordt de SO (Standaardopbrengst) gebruikt als economische
norm voor het vaststellen van de omvang en het type van land- en tuinbouwbedrijven. De SO is
gebaseerd op de gestandaardiseerde opbrengst van een gewas of diersoort. Bij de gestandaardiseerde
opbrengsten is uitgegaan van gegevens van meerdere jaren, zodat de invloed van incidenteel hoge of
lage opbrengsten en prijzen wordt beperkt. De weergegeven aantallen stallen hebben alleen
betrekking op bedrijven groter dan 25.000 SO. Het werven van de bedrijven voor deelname aan het
Informatienet verloopt volgens een steekproefplan dat jaarlijks wordt opgesteld. Het vaststellen van
de steekproef vindt zodanig plaats dat uiteindelijk met een zo gering mogelijk aantal
steekproefbedrijven per bedrijfstype en per grootteklasse betrouwbare resultaten kunnen worden
gepresenteerd.
Op basis van het Informatienet 2013 is een inschatting gemaakt van het gemiddelde aantal stallen
(uitgesplitst naar melkvee-, vleesrundvee-, vleespluimvee-, legpluimvee-, vleesvarkens- en
fokvarkensstallen dat aanwezig is per bedrijfstype en per grootteklasse). Door het gemiddelde aantal
stallen van een bepaalde grootteklasse binnen een bedrijfstype te vermenigvuldigen met het aantal
landbouwtellingsbedrijven van de Landbouwtelling 2014 dat in die betreffende groep valt, wordt een
inschatting gemaakt van het aantal stallen in die klasse. Door deze gegevens te sommeren is een
inschatting gemaakt van het totale aantal stallen. De Landbouwtelling 2014 is ingevuld in mei 2014 en
is daarom een indicatie voor het totaal aantal stallen op de peildatum 1 januari 2015.
Een afzonderlijke berekening vindt plaats voor de groep andere pluimveebedrijven (onder andere
vleeskalkoenen en –eenden). Doordat van deze groep bedrijven te weinig steekproefbedrijven zijn om
de hierboven beschreven methodiek toe te passen is er voor gekozen om vanaf monitoringsjaar 2012
een andere methode te hanteren. Op basis van de steekproefbedrijven is de relatie tussen de
bedrijfsomvang in SO en het aantal stallen geschat met behulp van een regressie analyse. Vervolgens
is deze informatie gebruikt om voor elk individueel landbouwtellingsbedrijf binnen deze groep een
inschatting van het aantal pluimveestallen te maken. Deze informatie is vervolgens gebruikt om het
totale aantal pluimveestallen in te schatten.

12 | Livestock Research Rapport 865

2.3

Integraal duurzame stallen

In deze monitor worden de volgende categorieën integraal duurzame stallen onderscheiden:
1.

Stallen op biologische veehouderijbedrijven

2.

Stallen die voldoen aan de Maatlat Duurzame Veehouderij

3.

Stallen die voldoen aan Milieukeur

4.

Stallen die voldoen aan de voorwaarden van de Investeringsregeling Integraal Duurzame Stallen

Voorts zijn nieuw vanaf peildatum 1 januari 2014 ook opgenomen:
5.

Stallen die voldoen aan het Beter Leven Kenmerk

6.

Stallen die voldoen aan Keten Duurzaam Varkensvlees, KDV

2.3.1 Stallen op biologische veehouderijbedrijven
Deze stallen zijn gecertificeerd door de Stichting SKAL. Omdat SKAL de informatie alleen op
bedrijfsniveau beschikbaar heeft en geen informatie heeft over het aantal stallen, is op basis van het
Informatienet 2013 en de Landbouwtelling 2014 een schatting gemaakt van het aantal biologische
stallen (met uitzondering van de melkveehouderij waar wel informatie over stallen op biologische
bedrijven bekend is). Daarbij is verondersteld dat het gemiddeld aantal stallen per grootteklasse
binnen een bedrijfstype voor biologische en gangbare bedrijven vergelijkbaar is.

2.3.2 Stallen die voldoen aan de Maatlat Duurzame veehouderij
De Maatlat Duurzame Veehouderij (MDV) definieert duurzamere stallen in de veehouderij. Stallen die
voldoen aan de criteria van de MDV komen in aanmerking voor fiscale regelingen (Milieu
Investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil). In de MDV zijn
bovenwettelijke maatregelen opgenomen voor de thema’s ammoniak en dierenwelzijn. In 2009 zijn
daar de criteria diergezondheid en energie bijgekomen. Vanaf 2011 zijn ook criteria voor fijnstof en de
inpassing van de stal in de omgeving opgenomen. Vanaf 2014 is een maatlat toegevoegd met criteria
voor brandveiligheid. Om in aanmerking te komen voor de MIA- en/of Vamil-regeling moet een bedrijf
punten behalen op alle thema’s. Voor de maatlatten is een minimum aantal punten bepaald en voor de
overige punten (de ‘vrije ruimte’) kan de ondernemer zelf kiezen hoe ze behaald worden. Jaarlijks
wordt geëvalueerd of de criteria van de MDV kunnen worden aangevuld met innovaties en/of het
ambitieniveau kan worden aangescherpt.
In eerste instantie is de MDV ontwikkeld voor pluimvee en varkens. In 2008 is de MDV uitgebreid met
criteria voor melkveestallen en in het voorjaar van 2010 met criteria voor vleeskalverstallen. Vanaf
2011 kunnen er ook eenden- en kalkoenenstallen via MDV voor de MIA- en Vamil-regelingen in
aanmerking komen. In 2012 is de MDV uitgebreid met konijnenstallen. Deze worden niet
meegenomen in deze monitoring. Vanaf 2014 kunnen ook MDV- melkgeiten- (deze worden niet in de
monitoring meegenomen) en vleesveestallen via de MIA- en Vamil-regeling worden gestimuleerd. De
in aanbouw zijnde vleesveestallen worden bij Rundvee meegenomen.
De Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft bij de eerste monitoring een overzicht
aangeleverd van MDV-stallen die in 2007 voor de MIA-/Vamil regeling zijn aangemeld. Deze stallen
zijn in 2009 gerealiseerd. Sinds de ijkdatum 1 januari 2008 levert SMK (Stichting Milieukeur) op basis
van informatie van certificatie-instellingen het aantal gecertificeerde MDV-stallen aan. MDV-stallen
worden gecertificeerd door geaccrediteerde certificatie-instellingen. De gevolgde werkwijze is dat eerst
het stalontwerp gecertificeerd wordt op basis van documenten (bouwplannen,
offertes/aanbestedingen). Vervolgens moet binnen twee jaar de stal gebouwd zijn en ontvangt de
ondernemer het stalcertificaat als de stal aan de eisen voldoet. Een deel van de afgegeven MDVcertificaten betreft stallen die nog in de fase van het ontwerpcertificaat verkeren en dus nog in
aanbouw zijn. Dat wordt in de resultaten van de monitoring gespecificeerd.

13 | Livestock Research Rapport 865

2.3.3 Milieukeur stallen
Er zijn op 1 januari 2015 onder Milieukeur voor dierlijke producten vooral varkensbedrijven
gecertificeerd en daarnaast enkele leghennenbedrijven (Rondeel) en een vleeskuikenbedrijf. Bij de
criteria voor dierlijke producten met Milieukeur ligt de nadruk op bovenwettelijke criteria voor milieu,
dierenwelzijn en voeders. Voor deze onderwerpen zijn basiseisen opgesteld waaraan
Milieukeurproducten moeten voldoen en is een keuzemaatlat opgesteld waarop punten behaald
moeten worden. Daarnaast moet het bedrijf aan vigerende wet- en regelgeving voldoen en werken
volgens één van de standaard kwaliteitssystemen in de sector (bijv. IKB, KAT).
Bij de basismilieueisen ligt de nadruk op reductie van de emissie van stikstof, fosfaat en ammoniak en
een reductie van het energiegebruik. Op de milieumaatlat kunnen punten behaald worden voor betere
prestaties op emissie en energiegebruik en bijvoorbeeld voor duurzaamheidsmaatregelen bij de
mestopslag.
De basiseisen bij dierenwelzijn omvatten zowel welzijns- als gezondheidseisen. Voorbeelden zijn eisen
aan de huisvesting, het management en een maximale norm voor uitval en slachtafwijkingen. Bij
varkens is sinds 2010 een castratieverbod als verplichte eis in de Milieukeurcriteria opgenomen. De
keuzemaatlat voor dierenwelzijn en -gezondheid bevat verdergaande criteria voor huisvesting (bijv.
meer leefruimte, aanvullend verrijkingsmateriaal), management (bijv. geen ingrepen en kennis van de
veehouder over mens-dierinteractie) en productie, zoals minder slachtafwijkingen dan de
Milieukeurnorm.
Milieukeur wordt gecertificeerd door daartoe geaccrediteerde certificatie-instellingen. SMK heeft op
basis van informatie van certificatie-instellingen het aantal stallen bepaald waarin op 1 januari 2015
volgens Milieukeurcriteria worden geproduceerd. Stallen waarin volgens Milieukeurcriteria wordt
geproduceerd kunnen ook voldoen aan andere certificaten (MDV, RLS, KDV en/of Beter Leven). Deze
stallen zijn zo mogelijk ontdubbeld bij de totaaltellingen.

2.3.4 Stallen die voldoen aan de criteria van de investeringsregeling Integraal
Duurzame Stallen en Houderij systemen
De investeringsregeling Integraal Duurzame Stallen en Houderij systemen (onderdeel van de Regeling
EZ-subsidies (RLS)) en regeling onder artikel 68 zijn bestemd voor de nieuwbouw van of aanpassing
tot integraal duurzame stallen op voorloperbedrijven in de melkveehouderij, pluimveehouderij en
varkenshouderij. Bij deze regeling ligt de nadruk op het realiseren van bovenwettelijke
dierenwelzijnsmaatregelen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan milieu, diergezondheid en
arbeidsomstandigheden.
Deze regeling is voor het eerst opengesteld in 2008 voor varkens-, melkvee- en pluimveestallen.
Vanaf 2009 is de regeling opengesteld voor melkvee, vleesvee, kalveren, varkens, schapen, geiten,
konijnen en pluimvee (inclusief eenden en kalkoenen). De schapen, geiten en konijnen worden in de
monitoring niet meegenomen. De ondernemer dient het plan in bij RVO waar een onafhankelijke
beoordelingscommissie de aanvraag beoordeelt. Ook in 2014 werd de regeling weer enkele malen
opengesteld.

14 | Livestock Research Rapport 865

2.3.5 Stallen die voldoen aan het Beter Leven Kenmerk
Het Beter Leven Kenmerk is ontwikkeld door de Dierenbescherming met de doelstelling om
diervriendelijke producten te ondersteunen. Het richt zich minder op de feitelijke stallen en meer op
houderij. Het Beter Leven Kenmerk is beschikbaar voor eieren, vleeskuikens, varkensvlees, rundvlees
en kalfsvlees. Het Beter Leven Kenmerk kent drie niveaus: één, twee of drie sterren, waarbij meer
sterren inhoudt dat er meer rekening gehouden is met dierenwelzijn. De kwaliteitseisen voor
dierenwelzijn zijn in afspraken met de producenten vastgelegd. De controle van het keurmerk wordt
door een onafhankelijke certificatie instelling uitgevoerd. Het aantal Beter Leven Kenmerk (BLK)
varkensstallen is berekend op basis van het aantal BLK bedrijven vermenigvuldigd met het gemiddeld
aantal Milieukeurstallen per bedrijf. Voor pluimvee en runderen is het aantal BLK stallen berekend op
basis van het landelijk gemiddeld aantal stallen per bedrijf.

2.3.6 Stallen die voldoen aan Keten Duurzaam Varkensvlees (KDV)
De Stichting Keten Duurzaam Varkensvlees is een samenwerkingsverband tussen Nederlandse
varkensboeren, slachterijen, grossiers, slagers, vleeswarenproducenten, retailbedrijven en cateraars.
Het richt zich op duurzamer vlees en meer concreet gezonde dieren, energieneutrale varkenshouderij,
een beter leven voor de varkens (dierenwelzijn) en de smaak. Naast deze productkenmerken speelt
communicatie een belangrijke rol in de missie van KDV. De communicatie is gericht op het bewustzijn
van de consument over de duurzame keuzes die hij kan maken en de smaak van varkensvlees. De
certificatie wordt uitgevoerd door het certificatiebureau CgD. Stallen waarin volgens KDV wordt
geproduceerd kunnen ook voldoen aan het MDV-certificaat en/of Beter Leven. Bij de totaaltellingen
zijn de dubbel getelde stallen eruit gehaald. Het aantal KDV varkenstallen is gebaseerd op het aantal
KDV bedrijven vermenigvuldigd met het gemiddeld aantal Milieukeurstallen per bedrijf.

2.4

Ontdubbeling van stallen

Binnen de ruwe data kunnen stallen dubbel geteld worden als zij in meerdere categorieën vallen (zoals
MDV, KDV, Beter Leven en RLS) Deze dubbeltellingen zijn voor zover mogelijk eruit gehaald. In tabel
1 zijn voor de verschillende categorieën (biologisch, MDV, Milieukeur, RLS, Beter Leven en KDV) de
totale aantallen stallen weergegeven. Vervolgens is in een aparte rij het aantal dubbeltellingen
aangegeven.
Voor Beter Leven is alleen het aantal bedrijven bekend en is het aantal stallen geëxtrapoleerd op basis
van het gemiddeld aantal duurzame stallen per bedrijf bij Milieukeur en KDV. Doordat dit jaar meer
gegevens bekend waren van Beter Leven pluimveebedrijven is het aantal dubbeltellingen met MDV en
RLS Beter Leven flink groter (van 5 naar 57 dubbelingen). Dit veroorzaakt enige aftopping van de de
groei van het aantal duurzamere stallen en dierplaatsen bij pluimvee. Bij het ontdubbelen is er vanuit
gegaan dat stallen van biologische bedrijven niet dubbelen met MDV, Milieukeur, KDV, Beter Leven en
RLS, omdat de biologisch landbouw gebruik maakt van eigen codes binnen de fiscale en
subsidieregelingen.

2.5

Aantal dierplaatsen

Vanaf peildatum 1 januari 2014 is gestart met het in beeld brengen van het aantal dierplaatsen in de
integraal duurzame stallen. Uitgangspunt hiervoor is de landbouwtelling. Deze werkt met dierplaatsen
die gekoppeld worden aan duurzame stallen. Voor de jaren dat de landbouwtelling de dierplaatsen niet
heeft geïnventariseerd is dit geëxtrapoleerd. Er zijn voor dierplaatsen geen totalen berekend
aangezien het niet zinvol is om de dierplaatsen van pluimvee, varkens en rundvee bij elkaar op te
tellen.

15 | Livestock Research Rapport 865

2.5.1 Aantal dierplaatsen totaal
Het totaal aantal dierplaatsen is bepaald op basis van de Landbouwtelling 2014. In de Landbouwtelling
wordt niet jaarlijks het aantal dierplaatsen voor alle categorieën opgevraagd. Van pluimvee is het
aantal dierplaatsen wel vastgelegd in Landbouwtelling 2014. Voor varkens en rundvee is het aantal
dierplaatsen in 2014 berekend door het aantal dieren in landbouwtelling 2014 te delen door de
gemiddelde bezettingsgraad in 2012, het meest recente jaar met vastgelegde dierplaatsen. In
tegenstelling tot het aantal stallen, is voor het bepalen van het aantal dierplaatsen geen gebruik
gemaakt van het BIN. De definities van het aantal dierplaatsen wijkt daarvoor te veel af van de
definities die in de verschillende certificatieschema’s gebruikt worden. Het gaat er dan vooral om of de
dierplaatsen inclusief of exclusief jongvee zijn.
Het aantal dierplaatsen is vastgesteld op basis van de landbouwtelling. Zowel het aantal dierplaatsen
als het aantal gehouden dieren betreft een momentopname. Waarbij het aantal dieren meer zal
schommelen over het jaar dan het aantal dierplaatsen. Daarom zal het aantal dierplaatsen afwijken
van het aantal dieren.

2.5.2 Aantal dierplaatsen biologisch
Voor het aantal biologische dierplaatsen (en stallen) is ook gebruik gemaakt van de Landbouwtelling
2014. Als een bedrijf geregistreerd staat bij SKAL, zijn alle dierplaatsen biologisch verondersteld. Dit is
een lichte overschatting, omdat de registratie bij SKAL betrekking kan hebben op de plantaardige tak
of slechts een deel van de dieren. Ook bedrijven in omschakeling zijn meegenomen. Dit is echter de
best beschikbare informatie. Het aantal dierplaatsen van vleeseenden is niet bekend, daar wordt het
aantal bepaald op basis van het aantal dieren met een leegstand van 20% (vergelijkbaar met
vleeskalkoenen). De vleeseenden vormen een kleine groep binnen de pluimveehouderij.

16 | Livestock Research Rapport 865

3

Resultaten

3.1

Aandeel integraal duurzame stallen

Op 1 januari 2015 waren er ruim 81.000 rundvee, varkens- en pluimveestallen in Nederland. Op basis
van de gehanteerde uitgangspunten waren op 1 januari 2015 11,3% integraal duurzame stallen
gerealiseerd. Er bestaan echter verschillen tussen sectoren: het percentage integraal duurzame stallen
bedraagt 6,3% in de rundveehouderij, 21,7% in de varkenshouderij en 32,1% in de pluimveehouderij.
In de rundveeveehouderij dragen vooral de biologische veehouderijstallen en stallen van de Maatlat
Duurzame Veehouderij en Beter Leven hieraan bij. In de varkenshouderij en pluimveehouderij draagt
de Maatlat Duurzame Veehouderij het meest bij. Voor alle drie onderzochte sectoren is dit aandeel
toegenomen. Met een percentage van 11,3% is de ambitie van 10% ruimschoots gehaald.
Het aandeel in voorbereiding zijnde integraal duurzame stallen bedraagt circa 0,9% van het totaal
aantal stallen. Als deze stallen allemaal worden gerealiseerd, bedraagt het aandeel integraal duurzame
stallen 12,2%.

Tabel 1
Aandeel integraal duurzame stallen per 1 januari 2015

Totaal aantal stallen

Pluimvee

Varkens

Rundvee

Totaal

5.407

17.203

58.728

81.338

Waarvan integraal duurzaam
•

Biologisch

277

302

1.188

1.767

•

Maatlat Duurzame Veehouderij

837

1.784

1.123

3.744

•

Milieukeur (incl. MDV)

5

339

0

344

78

395

651

•

RLS

178

•

Beter Leven

497

709

1.047

2254

•

KDV

0

759

0

759

•

Dubbeltellingen

-57

-236

-53

-346

Totaal aantal gerealiseerde
integraal duurzame stallen

1.737

3.735

3.700

9.173

Procentueel

32,1%

21,7%

6,3%

11,3%

In voorbereiding zijnde stallen
•

MDV in aanbouw

83

253

321

657

•

RLS in aanbouw

81

19

73

173

Dubbeltellingen

-11

-10

-22

-43

153

262

372

787

•

Totaal in voorbereiding zijnde stallen
Totaal aantal integraal duurzame stallen
inclusief in voorbereiding

1.890

3.998

4.072

9.960

Procentueel

35,0%

23,2%

6,9%

12,2%

Bron: Bedrijveninformatienet, Landbouwtelling, SKAL, SMK, EZ-Dienst Regelingen, Beter leven kenmerk, KDV

17 | Livestock Research Rapport 865

Update percentage duurzame stallen 2012
Steekproefpopulatie
De bedrijven in het Bedrijven Informatienet (BIN) van het LEI zijn een steekproef van de bedrijven in
de land- en tuinbouw. Bedrijven kleiner dan 25.000 euro Standaard Output (SO) vallen buiten de
onderzoekspopulatie. De SO-norm is een gestandaardiseerde opbrengst in euro per ha of per dier die
met een gewas of diercategorie gemiddeld op jaarbasis wordt behaald. Opbrengsten uit
bedrijfstoeslagen en subsidies zijn niet in de norm meegenomen en voor biologische
productiemethoden zijn geen aparte normen opgesteld 1. De SO-normen zijn gebaseerd op
genormaliseerde vijfjaargemiddelde opbrengsten.
Voor de prognose van het totale aantal stallen en de biologische stallen op 1 januari 2014 is gebruik
gemaakt van BIN gegevens 2012 en landbouwtellingsgevens 2012 en 2013. Hierbij is voor alle jaren
gebruikt gemaakt van de normen gebaseerd op SO-prijsniveau 2007 (zie tabel 2). Om aansluiting te
houden bij de steekproef zijn bij het definitief maken van 2014 en de prognose van 2015 de normen
behorend bij SO-prijsniveau 2010 gehanteerd.

Tabel 2
SO-prijsniveau per Landbouwtellingsjaar
Landbouwtellingsjaar

SO prijsniveau

Basisjaren voor SO normen

2010-2012

SO-2007

2005-2009

2013-2015

SO-2010

2008-2012

Effecten wijziging
De herziening van de normen kan zorgen voor een wijziging in de typering van bedrijven. Dit is bij de
overgang van de norm van 2007 naar de norm van 2010 met name het geval voor leghennen- en
graasdierbedrijven. Het aantal graasdierbedrijven in de steekpopulatie is daardoor toegenomen,
terwijl het aantal hokdierbedrijven (met name leghennenbedrijven) minder sterk is gedaald dan in
voorgaande jaren.
Ook de bedrijfsomvang (gemeten in SO) verandert door nieuwe normen, hierdoor verandert de groep
bedrijven die buiten de steekproefpopulatie valt omdat ze kleiner zijn dan 25.000 euro SO. De
productiecapaciteit op deze bedrijven is beperkt. Een tweede effect is dat het aantal bedrijven groter
dan 500.000 SO in de populatie is toegenomen. Deze bedrijven hebben in de steekproef gemiddeld
meer stallen, waardoor het totale aantal stallen en het aantal biologische stallen positief wordt
beïnvloed. Al met al neemt het totale aantal stallen toe door de wijziging in de SO norm, waardoor er
een grotere afwijking ontstaat tussen 2014 voorlopig en 2014 definitief dan in de voorgaande jaren
(tabel 3).

Tabel 3
Aantal stallen prognose en definitief
Totaal

Biologisch

voorlopig

definitief

verschil

voorlopig

definitief

verschil

2009

99.917

92.842

-7%

1.693

1.577

-7%

2010

89.818

89.553

0%

1.533

1.609

5%

2011

89.963

89.532

0%

1.634

1.724

6%

2012

87.402

84.850

-3%

1.800

1.774

-1%

2013

83.346

81.768

-2%

1.860

1.814

-2%

2014

77.103

81.339

5%

1.858

1.767

-5%

1

Zie voor meer informatie: http://www.wageningenur.nl/nl/Expertises-Dienstverlening/Onderzoeksinstituten/LEI/Data-1/Bedrijfsomvang-en-type-1.htm

18 | Livestock Research Rapport 865

3.2

Ontwikkelingen in de afgelopen jaren

Pluimveehouderij
In de pluimveehouderij stijgt het aantal integraal duurzame stallen gestaag. In 2014 is een sprong
opgetreden door intrede van het Beter Leven kenmerk. De andere ken- en keurmerken hebben ook
groei laten zien met vooral een geleidelijke toename ten gevolge van de Maatlat Duurzame
Veehouderij. In figuur 1 is de ontwikkeling van de verschillende keur- en kenmerken voor integraal
duurzame pluimvee stallen over de jaren weergegeven.

2.000

Beter Leven

1.800
1.600

RLS

Aantal stallen

1.400
1.200

Milieukeur

1.000
800
600

Maatlat
Duurzame
Veehouderij

400
200

Biologisch

0
2009
Figuur 1

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Ontwikkeling van de verschillende keur- en kenmerken voor integraal duurzame
pluimveehouderij stallen

Varkenshouderij
In de varkenshouderij is vooral de laatste twee jaar een flinke groei gerealiseerd in het aantal en het
percentage integraal duurzame stallen. Dit wordt vooral veroorzaakt door het
stimuleringsinstrumentarium Maatlat Duurzame Veehouderij, het keurmerk Keten Duurzaam
Varkensvlees en het Beter Leven keurmerk.
In deze sector neemt het percentage integraal duurzame stallen toe van 3,6% in 2010, 5,0% in 2011,
8,0% in 2012, 8,5% in 2013 17,6% in 2014 naar 21,7% per 1 januari 2015.
Het aantal stallen onder het Keurmerk KDV neemt licht toe, de keurmerken Biologisch, Milieukeur en
Beter Leven laten een lichte daling zien. In figuur 2 is de ontwikkeling van de verschillende keur- en
kenmerken voor integraal duurzame varkensstallen over de jaren weergegeven.

19 | Livestock Research Rapport 865

4.500

KDV

4.000
Beter Leven

Aantal stallen

3.500
3.000

RLS

2.500
2.000

Milieukeur

1.500
1.000

Maatlat
Duurzame
Veehouderij
Biologisch

500
0
2009
Figuur 2

2010

2012

2011

2013

2014

2015

Ontwikkeling van de verschillende keur- en kenmerken voor integraal duurzame varkens
stallen

Rundveehouderij
In de rundveehouderij wordt een gestage groei gerealiseerd in het percentage integraal duurzame
stallen. De doelstelling voor eind 2014 is niet gerealiseerd. In absolute aantallen groeit het aantal
integraal duurzame rundveestallen de laatste 2 jaar overigens harder dan bij de andere
diercategorieën.
Het aandeel integraal duurzame stallen neemt gestaag toe van 2,1% (2010), 2,3% (2011), 2,9
(2012), 3,6% (2013), 5,8% (2014) naar 6,3% per 1 januari 2015. Het aantal biologische
rundveestallen is in de loop der jaren stabiel gebleven. Verder laten alle andere keur- en kenmerken
van 2014 naar 2015 een toename zien. Van het Beter Leven Kenmerk is de toename in rundveestallen
van zijn 686 in 2014 naar 1047 in 2015. Dit zijn overwegend stallen met vleeskalveren. In figuur 3 is
de ontwikkeling van de verschillende keur- en kenmerken voor integraal duurzame rundvee stallen
over de jaren weergegeven.

KDV

4.000
3.500

Beter Leven

Aantal stallen

3.000
2.500

RLS

2.000
Milieukeur

1.500
1.000

Maatlat
Duurzame
Veehouderij
Biologisch

500
0
2009
Figuur 3

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Ontwikkeling van de verschillende keur- en kenmerken voor integraal duurzame
rundveehouderij stallen

20 | Livestock Research Rapport 865

Totaal Veehouderij
Het beeld van de verschillende sectoren samen laten de gestage groei van het stimuleringsinstrument
Maatlat Duurzame Veehouderij zien evenals de belangrijke bijdrage van het Beter Leven Kenmerk
afgelopen 2 jaar en specifiek bij varkens van KDV. Het aantal biologische stallen blijft vrij stabiel.

KDV

10.000
9.000

Beter Leven

8.000

Aantal stallen

7.000

RLS

6.000
5.000

Milieukeur

4.000
3.000

Maatlat
Duurzame
Veehouderij
Biologisch

2.000
1.000
0
2009
Figuur 3

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Ontwikkeling van de verschillende keur- en kenmerken voor integraal duurzame
veehouderij stallen

3.3

Aandeel integraal duurzame dierplaatsen

In tabel 4 staat het aantal dierplaatsen in integraal duurzame stallen op peildatum 1 januari 2015.

Tabel 4
Aandeel integraal duurzame dierplaatsen (x 1000) per 1 januari 2015

Totaal aantal dierplaatsen (mei 2014)

Pluimvee

Varkens

Rundvee

120.602

11.965

3.441

Waarvan integraal duurzaam
•

Biologisch (mei 2014)

4.171

117

53

•

Maatlat Duurzame Veehouderij

28.278

2.116

179

•

Milieukeur (incl. MDV)

150

434

0

61

76

•

RLS

6.092

•

Beter Leven

5.331

565

250

•

KDV

0

1193

0

•

Dubbeltelling

-1783

-138

-10

Totaal aantal gerealiseerde
integraal duurzame dierplaatsen

42.239

4.348

548

Procentueel

35,0%

36,3%

15,9%

MDV in aanbouw

3.654

341

49

•

RLS in aanbouw

3.052

19

15

•

Dubbeltelling

Dierplaatsen in voorbereiding
•

-556

-11

-6

Totaal in voorbereiding zijnde dierplaatsen

6.150

349

58

Totaal aantal duurzame dierplaatsen inclusief
in voorbereiding

48.389

4697

606

Procentueel

40,1%

39,3%

17,6%

Bron: Landbouwtelling, SKAL, Stichting Milieukeur, EZ-RVO, Beter Leven, KDV

21 | Livestock Research Rapport 865

In de vorige monitor peildatum 1 januari 2014 bedroeg het totaal aantal gerealiseerde integraal
duurzame dierplaatsen voor pluimvee, varkens en rundvee respectievelijk 30,6%, 26,2% en 12,8%.
Voor peildatum 1 januari 2015 bedraagt zijn deze percentages respectievelijk 35,0%, 36,3% en
15,9%.
Bij de vergelijking van het aandeel integraal duurzame duurplaatsen (tabel 4) ten opzichte van
integraal duurzame stallen (tabel 1) is de verhouding plaatsen ten opzichte van stallen voor pluimvee,
varkens en rundvee respectievelijk 1,1, 1,7 en 2,5. In de integraal duurzame rundveestallen (veelal
nieuwbouw) zitten ruim 2 x meer dieren dan gemiddeld in een gangbare stal in de rundveehouderij.
Een groot deel van de melkveehouders heeft bij nieuw- of verbouw geanticipeerd op het wegvallen
van het melkquotum. Ook bij varkens is de integraal duurzame stal groter dan de gangbare stal (ruim
1,5 x meer duurzame dierplaatsen). Bij pluimvee loopt het aandeel integraal duurzame stallen globaal
gelijk op met het aandeel integraal duurzame dierplaatsen.

3.4

Ontwikkelingen komende jaren

Maatschappelijke wensen en aanscherping van wettelijke eisen waaraan bedrijven moeten voldoen
zijn belangrijke drijfveren voor verbouw of nieuwbouw. In de afgelopen jaren is een aantal wettelijke
eisen voor welzijn en milieu al geïmplementeerd in de varkenshouderij (in 2013 moesten dragende
zeugen aan de wettelijke verplichting van groepshuisvesting voldoen) en de pluimveehouderij (met
ingang van 2012 het batterijverbod voor leghennen).
Nieuwe duurzame houderij concepten zullen een enorme versnelling geven aan de groei van het
aantal integraal duurzame stallen.
De regelingen van de overheid blijven bijdragen aan de trend naar groei in integraal duurzame
huisvestingssystemen, zoals de investeringsregeling dierenwelzijn, openstellingen van de Regeling
Landbouwsubsidies en de fiscale stimulering die gekoppeld is aan de Maatlat Duurzame Veehouderij.
Stimulansen kunnen ook komen uit provinciaal beleid.
Voor rundvee is vooral het wegvallen van het melkquotum vanaf april 2015 een factor die voor een
aantal bedrijven leidt tot nieuwbouw. Voor deze sector verwachten we voor de volgende monitor
duurzame stallen een grotere stijging van het percentage integraal duurzame stallen.

3.4.1 Schatting van het totaal aantal stallen
Het totaal aantal stallen is gebaseerd op een schatting uit de aantallen stallen op de bedrijven in het
Informatienet. Het totale aantal stallen neemt de laatste jaren nog slechts licht af. Dit wordt ook voor
de komende jaren verwacht.

3.4.2 Biologische stallen
Op basis van de gegevens van SKAL was een continue jaarlijkse stijging van het aantal stallen
zichtbaar. Ondanks een lichte afname van het aantal stallen voor varkens en rundvee in de huidige
monitoring is de verwachting is dat de stijgende trend de komende jaren aanhoudt: steeds meer
consumenten gebruiken biologische producten en het wordt steeds meer via de supermarkt verkocht.

3.4.3 Maatlat Duurzame Veehouderij
Met de MIA/VAMIL-regeling wordt via de MDV beoogd maximaal 30% van de nieuw te (ver-)bouwen
stallen te stimuleren. Er wordt theoretisch op basis van het aantal afgegeven bouwvergunningen van
tussen 1000 en 1500 nieuwgebouwde en gerenoveerde stallen per jaar, een jaarlijkse toename van in
totaal circa 500 MDV-stallen verwacht. Daarbij kunnen ook meldingen worden gedaan voor
gerenoveerde stallen. Vanuit de beschikbare data kan geen onderscheid gemaakt worden tussen
nieuwe en gerenoveerde stallen.

22 | Livestock Research Rapport 865

De cijfers in de praktijk laten een hoger aantal MDV stallen zien. Het aantal MDV-stallen in
voorbereiding is over de top heen, na een stijging van 555 MDV stallen in aanbouw in 2009 naar 1.426
in 2013 was er een eerste daling naar 1.100 in 2014 die verder daalt naar een kleine 700 per 1
januari 2015.
Het totaal aantal daadwerkelijke gebouwde MDV stallen is van 220 in 2009 gestegen naar 984 stallen
in 2011. In de jaren 2012 , 2013 en 2014 zijn er in totaal respectievelijk 800, 749 en 3744 stallen
gerealiseerd.

3.4.4 Milieukeur
De verwachte doorgroei van het aantal stallen in de categorie Milieukeur heeft door de toenemende
vraag naar dierlijke producten met een milieu- en welzijnsplus plaatsgevonden (tussensegmenten
vanuit de retail, foodservice en andere afnemers). Het aantal stallen is van 280 stallen per 1 januari
2010 gestabiliseerd tot de 350 stallen in 2014 en 2015.

3.4.5 Investeringsregeling Integraal duurzame Stallen en Houderij systemen (RLS)
De investeringsregeling Integraal duurzame Duurzame Stallen en Houderij systemen werd in 2008
voor het eerst opengesteld. Sindsdien wordt de regeling een- of tweemaal per jaar geopend. Bij alle
sectoren bestaat een toename van het gebruik van deze regeling. Vooral vanuit de rund- en de
pluimveehouderij bestaat er relatief veel belangstelling voor de regeling. Vooral de rundveehouderij
maakt gebruik van de RLS regeling en heeft een toename van 199 per 1 januari 2013 naar 276 per 1
januari 2014 en 395 in 2015.

3.4.6 Beter Leven kenmerk
Het Beter Leven kenmerk is in 2011 voor het eerst op de markt gebracht; inmiddels is het bij steeds
meer supermarkten verkrijgbaar en neemt het jaarlijks toe. Verwacht wordt dat de uitbreiding zal
voortzetten.

3.4.7 KDV
Het keurmerk KDV is nog relatief nieuw. Afhankelijk van de marktvraag kunnen varkenshouders die op
de wachtlijst staan deelnemen aan KDV. Naar verwachting neemt de vleesmarkt voor producten met
extra’s ten aanzien van duurzaamheid toe. Binnen de KDV keten zijn er daarom concrete plannen om
het marktaandeel de komende jaren te laten groeien met 30 tot 40%. De snelheid van deze groei
hangt af van de tijd die zowel de marktontwikkeling als de ontwikkeling van de bedrijven vragen. Het
aantal KDV stallen is met 6% van 714 in 2014 naar 759 in 2015 toegenomen.

23 | Livestock Research Rapport 865

4

Conclusies

Bij een realisatie per 1 januari 2015 van 11,3% integraal duurzame stallen is de conclusie dat de
doelstelling van 10% voor eind 2014 gehaald is. Deze stijging is zowel afkomstig van stalcategorieën
die al langer vermeld staan in de monitor als de vorig jaar nieuwe toegevoegde categorieën Beter
Leven Kenmerk en Keten Duurzaam Varkensvlees.
Uitgesplitst naar sectoren is het aandeel integraal duurzame stallen op de peildatum 1 januari 2015
voor de pluimvee-, varkens en rundveehouderij respectievelijk 32,1%, 21,7% en 6,3%. De
doelstelling van 10% integraal duurzame stallen per 1 januari 2014 wordt voor de pluimvee- en
varkenshouderij ruimschoots gehaald. De rundveehouderij haalt deze doelstelling niet. In absolute
aantallen groeit het aantal integraal duurzame rundveestallen de laatste 2 jaar overigens harder dan
de andere diercategorieën. Dat het percentage achterblijft is te verklaren door het grote aantal
kleinere stallen (bijna 60.000) in de rundveehouderij. Deze stallen worden niet zo snel vervangen,
maar maken maar een beperkt deel van de huisvesting van runderen uit.
Het aandeel integraal duurzame stallen vergeleken met aandeel duurzame dierplaatsen laat zien dat
het aandeel in duurzaamheid op basis van dierplaatsen bij de varkenshouderij en bij de
rundveehouderij relatief hoger ligt dan op basis van stallen. Op basis van dierplaatsen blijkt dat 15,9%
rundvee, 36,3% varkens en 35,0% pluimvee integraal duurzaam gehouden wordt.
Als de integraal duurzame stallen die in voorbereiding zijn allemaal worden gerealiseerd, bedraagt het
aandeel integraal duurzame stallen in de loop van 2015 12,2%. Daarmee wordt de beleidsdoelstelling
van 12% per 1 januari 2016 gehaald.
De groei over de afgelopen monitoringsperiode en de in voorbereiding zijnde integraal duurzame
stallen laat perspectief zien voor een gestage groei van het aandeel integraal duurzame stallen in de
komende jaren.

24 | Livestock Research Rapport 865

Bijlage 1

Geactualiseerd aandeel
integraal duurzame stallen per
1 januari 2014

Totaal aantal stallen

Pluimvee

Varkens

Rundvee

Totaal

5223

18089

59474

82785

Waarvan integraal duurzaam:
•

Biologisch 2014

247

286

1224

1757

•

Maatlat Duurzame Veehouderij

751

1423

892

3066

•

Milieukeur

4

345

0

349

•

Investeringsregeling RLS

119

52

276

447

•

Beter Leven

420

756

686

1862

•

KDV

0

714

0

714

Dubbelingen

-5

-320

-38

-363

Totaal aantal gerealiseerde duurzame stallen

1.536

3.256

3.040

7.832

Procentueel

29,4%

18,0%

5,1%

9,5%

MDV in voorbereiding

129

490

350

969

Investeringsregeling RLS in voorbereiding

23

38

151

212

Dubbelingen

-4

-11

-66

-81

Stallen in voorbereiding

Totaal in voorbereiding zijnde stallen

148

517

435

1100

Totaal aantal integraal duurzame stallen inclusief in
voorbereiding

1.684

3.773

3.475

8932

Procentueel

32,2%

20,9%

5,8%

10,8%

25 | Livestock Research Rapport 865

Wageningen UR Livestock Research

Wageningen UR Livestock Research ontwikkelt kennis voor een zorgvuldige en

Postbus 338

renderende veehouderij, vertaalt deze naar praktijkgerichte oplossingen en

6700 AH Wageningen

innovaties, en zorgt voor doorstroming van deze kennis. Onze wetenschappelijke

T 0317 480 10 77

kennis op het gebied van veehouderijsystemen en van voeding, genetica, welzijn en

E info.livestockresearch@wur.nl

milieu-impact van landbouwhuisdieren integreren we, samen met onze klanten, tot

www.wageningenUR.nl/livestockresearch

veehouderijconcepten voor de 21e eeuw.

Livestock Research Rapport 865

De missie van Wageningen UR (University & Research centre) is ‘To explore the
potential of nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen UR bundelen
9 gespecialiseerde onderzoeksinstituten van stichting DLO en Wageningen
University hun krachten om bij te dragen aan de oplossing van belangrijke vragen
in het domein van gezonde voeding en leefomgeving. Met ongeveer 30 vestigingen,
6.000 medewerkers en 9.000 studenten behoort Wageningen UR wereldwijd tot de
aansprekende kennisinstellingen binnen haar domein. De integrale benadering van
de vraagstukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het
hart van de unieke Wageningen aanpak.