2
Wijziging van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet zorg
en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten teneinde
de uitvoering te vereenvoudigen en technische onvolkomenheden en omissies te herstellen ( 35667 ).
De voorzitter:
Een hartelijk woord van welkom aan de minister voor
Medische Zorg en de staatssecretaris van Volksgezondheid
et cetera. Fijn dat u bij ons bent. We hebben een pittig debat
vandaag. We hebben ook een maidenspeech van mevrouw
Van den Hil. Daar zien wij erg naar uit. Zij zal de derde
spreker zijn.
Dit debat zal een wat ongewone opbouw hebben, want
aansluitend op de eerste termijn van de Kamer hebben wij
een VAO over onderwijs en corona. Daarna zal ik schorsen,
daarna zal er een stemming plaatsvinden en pas daarna
gaan we luisteren naar de antwoorden van het kabinet. U
heeft dus een ruime bedenktijd; dat is dan weer een voordeel bij een nadeel. Dus nogmaals, na de eerste termijn
van de Kamer moet ik een VAO inlassen. Zo weten we wat
het spoorboekje is van allen.
Dan is thans aan de orde de wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang
psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
teneinde de uitvoering te vereenvoudigen en technische
onvolkomenheden en omissies te herstellen, Kamerstuk
35667. We hebben negen deelnemers van de zijde van de
Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
De eerste spreker, mevrouw Van den Berg, nodig ik graag
van harte uit om hier te verschijnen. Zij heeft een spreektijd
aangevraagd van twintig minuten. Daar gaan wij eens goed
voor zitten. Het woord is aan haar.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats wil ik de ambtenaren bij VWS bedanken. Tijdens de procedurevergadering
op 12 mei ondersteunden de andere leden van de commissie mij in mijn verzoek om voortaan bij wetswijzigingen de
wettekst te ontvangen met daarin in kleur de wijzigingen
aangegeven, te beginnen met de wetten die we vandaag
bespreken, dus de originele tekst met track changes. Het
was kort dag voor de ambtenaren, maar het is gelukt.
Nogmaals mijn hartelijke dank.
Voorzitter. Vandaag behandelen we, zoals u al zei, de
tweede wetswijziging van de Wet verplichte geestelijke

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten teneinde de
uitvoering te vereenvoudigen en technische onvolkomenheden en omissies te herstellen. De inwerkingtreding van
beide wetten was op 1 januari 2020 om — wij citeren de
regering — "de rechtsbescherming van kwetsbare cliënten
en patiënten te versterken". Het jaar 2020 was een overgangsjaar, een implementatiejaar, omdat beide wetten
complex in de uitwerking zijn en een andere manier van
werken vereisten.
Maar hoe triest ook, voorzitter, soms is gedwongen zorg
noodzakelijk ter bescherming van de betrokkene of ter
bescherming van zijn of haar omgeving. Het CDA is daarom
voorstander van het geven van meer bemoeizorg, zodat
gedwongen zorg alleen bij hoge uitzondering plaatsvindt.
Dat was ook de reden dat het CDA destijds voorstander was
van de drie dagen observatiezorg, een voorstel dat een
maatschappelijke organisatie als het Leger des Heils ook
steunde. Om te onderzoeken of het huidige instrumentarium
in de Wet verplichte ggz toereikend is, zou er na 1 januari,
na de invoering, een monitor naar de Tweede Kamer
komen. Misschien hebben wij die gewoon niet kunnen
vinden, maar kan de staatssecretaris uitgeven hoe de uitvoering van mijn motie is verwerkt?
De leden van het CDA kunnen zich goed voorstellen dat de
omzetting van wetgeving op papier naar de praktijk van
alledag tijd kost, veel tijd, met name omdat de medewerkers
bij zorgaanbieders zich eerst moeten afvragen of het
opleggen van die gedwongen zorg nodig is en of er echt
geen andere manieren zijn om die zorg te verlenen. Een
vraag die het CDA bij het verslag stelde, is of deze reparatiewet morrelt aan de rechtszekerheid van de cliënt, of dat
nu is onder de Wet zorg en dwang of de Wet verplichte ggz.
De regering stelt in de nota naar aanleiding van het verslag
dat met het voorliggende wetsvoorstel vereenvoudiging
van onderdelen mogelijk is, met draagvlak bij betrokken
partijen en zonder de fundamenten van de wetten te raken.
Het gaat om onderdelen die nu een last zijn voor de uitvoering, maar zonder gewenste meerwaarde voor de rechtsbescherming zouden zijn. De staatssecretaris en de minister
hebben mij en mijn fractie nog niet overtuigd dat alle
voorgestelde wijzigingen in deze reparatiewet niet in
tegenspraak zijn met de rechtsbescherming van de cliënt
of diens wettelijke vertegenwoordiging, zeker ook als we
naar de wetsgeschiedenis kijken. Daarom heb ik twee
amendementen, die ik samen met D66 indien.
De algemene regel is dat de geldigheidsduur van een
lopende machtiging wordt verlengd totdat de rechter
uiterlijk drie weken na indiening van het verzoekschrift over
de opvolgende machtiging heeft beslist. In de praktijk blijkt
het echter vaak niet mogelijk te zijn om een deskundigenonderzoek binnen drie weken af te ronden. Daarom wordt
op deze plaats geen termijn vastgelegd. In plaats daarvan
wordt voorgesteld om uitsluitend te bepalen dat de rechter
zo snel mogelijk uitspraak doet.
Voorzitter. Het CDA begrijpt goed dat de praktijk kan zijn
dat je meer tijd nodig hebt dan drie weken. Maar de termijn
helemaal vrijgeven, dat begrijp ik niet. Daarom heb ik een
amendement ingediend om de termijn op zes weken te
stellen. De rechter dient dan uiterlijk zes weken na indiening
van het verzoekschrift over de opvolgende machtiging een
beslissing te nemen. Deze termijn sluit aan bij de Algemene
wet bestuursrecht en geeft de belanghebbende, de cliënt

27 mei 2021
TK 81

81-2-1

die het betreft, duidelijkheid door de opname van een termijn. Het mag natuurlijk eerder, binnen die termijn van zes
weken. Maar het CDA is van mening dat met dit voorstel
zowel voor de rechter als voor de deskundige ruimte
gecreëerd wordt om het deskundigenonderzoek op een
ordentelijke wijze uit te laten voeren, zonder afbreuk te doen
aan de verdere procedure en de rechtsbescherming van de
cliënt. Graag een reactie van de staatssecretaris op dit
voorstel van het CDA.
Voorzitter. In het wetsvoorstel wordt voorgesteld om het
aanvankelijke vereiste van een schriftelijke beslissing van
de zorgverantwoordelijke voorafgaand aan het verlenen
van de acute onvrijwillige zorg te laten vervallen. Als alternatief wordt voorgesteld dat de zorgverantwoordelijke de
beslissing zo spoedig mogelijk moet vastleggen. Er wordt
geen onderscheid gemaakt naar welke beslissing dat is. Er
zijn namelijk veel verschillende vormen van gedwongen
zorg. Ook hier heeft het CDA begrip voor het feit dat het
werkveld meer ruimte nodig heeft en dat de zorgpraktijk
vaak weerbarstiger is dan de theorie, maar ik wil wel een
termijn waarbinnen het op schrift moet staan. Juist bij
zwaardere vormen van onvrijwillige zorg, onvrijwillige zorg
in de thuissituatie, het werken met zzp'ers in de zorg of
vervangende krachten is het van belang dat er een schriftelijke beslissing is. Daarom heb ik een termijn van 48 uur
opgenomen. Ook op dat punt hoor ik graag een reactie op
het amendement.
Dan heb ik samen met collega Van der Laan een amendement ingediend om vast te houden aan de eis dat de deskundige geregistreerd dient te zijn op grond van de Wet op
de beroepen in de individuele gezondheidszorg, de Wet
BIG, ook ten aanzien van de beoordeling in tweede instantie,
indien er geen overeenstemming is gevonden. Dat amendement heeft collega Van der Laan ingediend, maar wij
hebben dat dus meegetekend. Op die manier bestaat er
meer zekerheid over het besluit over de wilsonbekwaamheid, waardoor de rechten van de cliënt beter geborgd zijn.
Dan wordt in de wet voorgesteld om de medische verklaring
te laten vervallen voor tussentijdse beëindiging van
dwangzorg. Als voorbeeld wordt genoemd een crisisopname vanwege een kortdurend psychotisch beeld. Daar
kunnen wij ons wat bij voorstellen, maar geeft dat niet het
gevaar van jojo-opnames, en dat mensen te snel naar huis
worden gestuurd? Dit hoor ik vaak terug van mensen als
we spreken over personen met verward gedrag. Graag een
toezegging van de staatssecretaris dat hij dit meeneemt in
de evaluatie die we eind van dit jaar verwachten.
Een ander punt is de externe deskundige. Die is nodig bij
de Wet zorg en dwang, maar ook bij de Wet verplichte ggz.
In de brief die we op 21 mei van ActiZ en andere organisaties hebben ontvangen, wordt ervoor gepleit om over te
gaan van een extern deskundige naar een onafhankelijk
deskundige, iemand die minimaal een jaar aan betrokkene
geen zorg heeft verleend. Dat kan een extern persoon zijn,
maar ook iemand die in dezelfde organisatie werkt. We
hebben het amendement-Van der Laan/Van der Staaij
gezien. Ik vraag de bewindslieden daarom of zij ons kunnen
uitleggen waarom zij de wet daartoe nu niet wijzigen.
Mevrouw Agema (PVV):
We hebben natuurlijk een jaar of tien in dit huis gedaan
over de vervanging van de Wet BOPZ. Dat zijn de Wet zorg

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

en dwang en de Wet verplichte ggz geworden. Daar is tien
jaar over gesproken in dit huis, ook door het CDA. Het CDA
was zeer betrokken bij deze wetgeving. Nou is deze wetgeving in 2020 van kracht geworden — dat was nog een
overgangsjaar — en eigenlijk begint deze wet pas te vliegen
in 2021. En dan komt het CDA hier met een sloot aan wijzigingsvoorstellen. Daar begrijp ik niet zo veel van. U wacht
niet eens de evaluatie af. U komt met allemaal amendementen, omdat het allemaal weer anders moet. Naar mijn indruk
maakt u alleen maar in plaats van het rondje linksom, het
rondje weer rechtsom. Wat is nou de reden waarom het
CDA zo veel wijzigingsvoorstellen doet?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Nou, er werd in februari zelfs voorgesteld om dit maar een
hamerstuk te laten zijn. Daar zijn we als CDA voor gaan
liggen, juist om de reden die mevrouw Agema noemt: we
hebben een wet die net van kracht is geworden; hij is amper
gestart en nu komen er alweer allerlei opmerkingen en
wijzigingen uit het veld. Vervolgens hebben wij gezegd,
ook gezien de reacties van het veld: als er blijkbaar toch zo
veel problemen zijn, dan willen we er serieus verder over
spreken. We hebben zeer kritische vragen gesteld bij het
schriftelijk overleg. Maar dan begrijpen we aan de andere
kant niet waarom er niet wordt gezegd: als we dan serieuze
wijzigingen maken, zullen we dat dan niet gelijk wat vollediger doen met een betere rechtsbescherming voor de cliënt
en de patiënt?
Mevrouw Agema (PVV):
Ik begrijp het toch niet goed. Deze wetten zijn in 2020 van
kracht geworden. Er is nogal wat gebeurd in 2020. De
instellingen hebben natuurlijk te maken gekregen met een
enorme coronacrisis. Dat heeft een enorme weerslag op
het personeel gehad. Als je te weinig personeel hebt, dan
heeft dat weer een enorme weerslag op bijvoorbeeld de
Wet zorg en dwang. Maakt het CDA wel de juiste probleemstelling en probleemafweging? Zou het niet veel beter zijn
om eerst de evaluatie af te wachten alvorens met allemaal
wijzigingsvoorstellen te komen, terwijl er ook sprake is van
een immense crisis in de sector en daardoor veel meer
ziekteverzuim en medewerkers die het niet meer zien zitten?
Heel concreet: als je te weinig medewerkers hebt, heb je
ook niet meer iemand om een demente mevrouw naar het
toilet te helpen die nog wel continent is, maar voor wie je
geen tijd meer hebt om haar naar het toilet te helpen,
waardoor je verplicht bent haar een inco om te doen. Dan
krijg je dus dwangzorg, maar die dwangzorg is dan het
gevolg van te weinig medewerkers. Mijn vraag aan het CDA
is: loopt u nou niet veel te hard van stapel? Zou u niet eerst
de problemen goed boven tafel moeten hebben alvorens
u al die wijzigingsvoorstellen doet voor een wet die echt
nog niet eens vliegt?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik ben het helemaal met mevrouw Agema eens dat de
coronacrisis de zorg een enorme extra last heeft gegeven.
Dat is ook een van onze vragen geweest: moet je niet
gewoon wat meer tijd nemen, juist ook vanwege de
coronacrisis, omdat de implementatie in 2020 niet goed
kon starten? Maar dan nog zien wij dus dat er vanuit het
veld wordt gezegd dat je in de coronacrisis nog meer ervaart
dat er veel administratieve lasten zijn. Ze zeggen: wij kunnen

27 mei 2021
TK 81

81-2-2

diezelfde goede zorg geven, maar dan wel met minder
administratieve lasten. Uiteindelijk heeft dat ons tot de
overweging geleid: we willen hier serieus naar gaan kijken,
maar dan willen wij de wet wel wat hebben aangescherpt.
Het CDA heeft dus heel veel moeite met deze voorgestelde
wetswijzigingen. Als wij daarin meegaan, dan moet dit
wetsvoorstel wat ons betreft wel wat gerepareerd worden.
De voorzitter:
Afrondend.
Mevrouw Agema (PVV):
Ten slotte over die administratieve lasten. Dat is natuurlijk
een heel mooi toverwoord hier in de Kamer: als je voor
minder administratieve lasten bent, dan doe je het goed.
Maar deze administratieve lasten zorgen wel voor de
rechtsbescherming van de patiënt; een heel ander soort
administratieve lasten dan waar we het normaal gesproken
in dit huis over hebben. De organisatie MIND zegt heel
terecht: hoe meer personeel je hebt, hoe minder tekorten
je hebt, hoe minder je behoefte hebt aan dwangzorg en dus
per definitie minder administratieve lasten hebt. Het CDA
is nu eigenlijk als een malle allerlei dingen aan het veranderen: het moet versimpelen, want we moeten het makkelijker
maken; de rechtsbescherming van de cliënt is niet zo heel
belangrijk, want het veld vraagt om wijzigingen en het veld
staat enorm onder druk. Dan is mijn vraag ten slotte: waar
bent u nou eigenlijk mee bezig? Zou u niet eerst kijken wat
er gebeurt na deze crisis en of we het personeelsbestand
misschien kunnen verbeteren en de kwalificatie van het
personeel kunnen verbeteren, waardoor ook de dwangzorg
terug kan en er daardoor helemaal geen administratieve
lasten zijn voor die dwangzorg?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Mevrouw Agema heeft absoluut een punt dat op het
moment dat er minder medewerkers zijn, dat een grotere
last geeft en dat je eerder in een andere situatie kunt komen.
Terecht zegt mevrouw Agema ook dat deze wetten zijn
bedoeld ter bescherming van de cliënten en de patiënten.
Dat was het doel. Dat is ook precies de reden waarom het
CDA zegt: wij kunnen twee dingen doen. We kunnen per
definitie tegen deze wet stemmen. Dat is echt ook intern
wel een discussie geweest, want we zijn amper gestart; laat
het gewoon een kans krijgen. We hebben veel opmerkingen
en ervaringen uit het veld opgehaald. We hebben ook veel
vragen gesteld in het schriftelijk overleg. We zeggen: oké,
we zijn bereid om ernaar te kijken. Maar mevrouw Agema
zal ook zien dat juist de amendementen die wij nu als CDA
hebben ingediend, weer een versterking zijn van de rechten
en de bescherming van cliënten en patiënten ten opzichte
van het wetsvoorstel dat de bewindslieden hebben voorgelegd.
Voorzitter. In dezelfde brief van ActiZ en andere organisaties
wordt ervoor gepleit dat cliënten met een psychische
stoornis onder de Wet zorg en dwang kunnen vallen, zoals
dat bijvoorbeeld ook geldt voor korsakovpatiënten. Daartoe
heeft het CDA ook een amendement gemaakt. Daarmee
maak ik het mogelijk om vanuit de Wet verplichte ggz een
overstap te maken naar de Wet zorg en dwang. Artikel 38,
tiende lid van de Wet zorg en dwang voorziet al in een
mogelijkheid om een overstap te maken van de Wet zorg

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

en dwang naar de Wet verplichte ggz. Wij willen dus ook
de andere kant op. Waarom wordt die mogelijkheid om die
andere kant op te gaan, niet geboden? Het CDA wil gewoon
de juiste zorg op de juiste plek, heeft daarvoor dit amendement ingediend en hoort graag een reactie van de
bewindslieden.
Dan nog een vraag die GGZ Nederland opwierp over de
schakeling tussen de Wet verplichte ggz en de Wet forensische zorg. De minister voor Rechtsbescherming houdt
bemoeienis bij de zorgmachtiging tot het moment van
beëindiging. Een geneesheer-directeur moet voor het tijdelijk onderbreken of beëindigen van de verplichte zorg toestemming vragen aan de minister voor Rechtsbescherming.
Dit creëert een vermenging van civiel recht en strafrecht
en er ontstaat rechtsongelijkheid tussen enerzijds patiënten
die via een zorgmachtiging van een strafrechter verplichte
zorg krijgen en anderzijds patiënten waarbij de strafrechter
niet betrokken was. Wanneer de strafrechter bepaalt dat
het voor betrokkene passend is om verplichte zorg op basis
van de Wet verplichte ggz te krijgen, dan moet ons inziens
alle verantwoordelijkheid voor die verplichte zorg ook liggen
bij het betreffende bestuursorgaan, te weten de geneesheerdirecteur. Ziet de staatssecretaris, maar ook zijn collega, de
minister van JenV, dit probleem ook? Het is ons inziens
onwenselijk dat verplichte zorg als verkapte sanctie wordt
gebruikt. Zorg is geen straf in de zin van het Wetboek van
Strafrecht. Kan hierop gereflecteerd worden, zo nodig in
een schriftelijke reactie later?
Ten slotte: het medisch beroepsgeheim. Naar aanleiding
van verdrietige gebeurtenissen en incidenten met personen
met verward gedrag heeft het CDA al meerdere keren
bepleit dat het medisch beroepsgeheim meer in balans
moet komen — de belangen van cliënten en patiënten ten
opzichte van de belangen van het slachtoffer en de
samenleving — en dat hier misschien een rechtsgrond voor
moet komen wanneer er informatie verstrekt moet worden.
De staatssecretaris benoemt in de nota naar aanleiding van
het verslag meerdere keren hoe een arts eventuele informatie kan geven zonder schuld door een beroep te doen op
dat medisch beroepsgeheim, in plaats van dat adequaat te
regelen. Ik begrijp ook dat dit zorgvuldig moet gebeuren.
Daarom wil ik in tweede termijn samen met mijn collega
van de VVD een motie indienen om te onderzoeken of en
hoe hiermee moet worden omgegaan. Dat wordt dan
hopelijk meegenomen in de evaluatie eind van het jaar.
Voor het CDA is het van belang dat er balans is tussen
rechtszekerheid van patiënten en cliënten die gedwongen
zorg ontvangen en de praktische uitvoerbaarheid van wetten. Het mag duidelijk zijn dat wij nog veel vragen hebben
over de wet zoals die nu in de Kamer ligt.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
U bedankt. Dan gaan we luisteren naar de heer Stoffer van
de Staatkundig Gereformeerde Partij.

27 mei 2021
TK 81

81-2-3

De heer Stoffer (SGP):
Ik denk dat het spreekgestoelte niet meer werkt, voorzitter.
Ik zie dat ik anderhalf uur heb, en hij wil niet meer naar
boven en niet meer naar beneden.
De voorzitter:
Als u anderhalf uur heeft, zou ik daar als ik u was geen punt
van maken. Wilt u lager of hoger?
De heer Stoffer (SGP):
Die anderhalf uur mag best blijven staan, voorzitter, maar
ik zal het u niet aandoen om die vol te praten.
Voorzitter. Ik vervang in deze eerste termijn mijn chef Kees
van der Staaij. Hij heeft de eer om vandaag met een illuster
cluster te spreken over de vorming van een nieuw kabinet.
Ik zou zeggen: als ze er vanmorgen uitkomen, dan komt
Nederland er volgens mij best goed uit te zien. Maar dat
terzijde.
Dan deze wet. Het is nog geen anderhalf jaar geleden dat
de Wet zorg en dwang en de Wet verplichte ggz in werking
zijn getreden. Vandaag debatteren we alweer over een
aanpassing van deze wetten. Alweer, want het is inmiddels
de derde reparatiewet op rij, telkens met het doel om de
uitvoerbaarheid van de wetten te vergroten en de technische foutjes weg te werken. Drie reparaties in drie jaar
onderstreept dat de dwangzorgwetten geen gewone wetten
zijn. Over de totstandkoming is jarenlang gesproken.
Mevrouw Agema gaf dat zojuist al aan in een interruptiedebatje richting het CDA. Maar de vraag die je wel kunt stellen,
is: zijn ze niet té complex en zijn ze wel uitvoerbaar? En
leiden ze niet tot een forse verzwaring van de administratieve lastendruk? Laat het helder zijn: de SGP deelt het
streven om zo min mogelijk dwangmaatregelen in de zorg
te hoeven gebruiken, want de wetten hebben sinds de
inwerkingtreding bijgedragen aan de bewustwording over
de bestaande denk- en werkwijze rond de onvrijwillige zorg.
Dat is, denk ik, goed om te onderstrepen.
Maar tegelijkertijd moet er een balans worden gevonden
tussen controle die nodig is en vertrouwen in de professionaliteit van de zorgmedewerkers. Onze zorg was destijds
dat de Wet zorg en dwang met zijn zeer gedetailleerde
stappenplan een onuitvoerbare papieren tijger zou worden.
De Duitse dichter Von Goethe schreef ooit: als je alle wetten
zou moeten bestuderen, zou je geen tijd meer hebben om
ze te schenden. De overdaad aan gedetailleerde regels was
voor de SGP destijds al een belangrijke reden om in 2013
— ja, het is lang geleden — tegen die Wet zorg en dwang
te stemmen. We zien nu in de praktijk inderdaad uitvoeringsproblemen ontstaan. Het is daarom een compliment waard
dat het kabinet nog voor de eerste wetsevaluatie met aanpassingen komt. Dat compliment mag u dus ook in de zak
steken. Maar de eerlijkheid gebiedt daarbij wel te zeggen
dat de voorstellen in deze en ook de vorige reparatiewet
vooral technisch van aard zijn en dat de grotere knelpunten
in de uitvoering van de wet helaas onverminderd blijven
voortduren. Mocht u dan denken waar ik het over heb: ik
heb het met name over die administratieve lasten die deze
wet met zich meebrengt.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

Voorzitter. Ik wil in mijn bijdrage dan ook een aantal voorstellen doen die eraan bijdragen dat de uitvoerbaarheid
van de wetten wordt vergroot, de lastendruk afneemt en
we weer meer ruimte en vertrouwen bieden aan zorgprofessionals. Wat ons betreft benutten we daarbij ook de
adviezen uit de rapporten van de commissie-Van Dam en
de commissie-Bosman. Vooral de commissie-Bosman doet
een paar heldere uitspraken over hoe we moeten omgaan
met de uitvoerbaarheid van wetgeving. Een van die
belangrijke lessen is: zorg dat er meer ruimte is voor
maatwerk in de uitvoering. Concreet voorbeeld daarvan: in
de praktijk blijkt soms de behoefte te bestaan om patiënten
met een psychische stoornis in individuele gevallen niet
onder de Wet verplichte ggz te behandelen, maar onder de
Wet zorg en dwang. De bewindslieden willen hiernaar nader
onderzoek laten doen. Maar dat betekent dat de oplossing
nog wel een tijdje op zich laat wachten. Wat vinden de
bewindslieden van het voorstel van de veldpartijen om in
dit soort gevallen een ter zake kundige arts de mogelijkheid
te geven om vast te stellen dat een cliënt met een psychische stoornis onder de Wet zorg en dwang kan worden
behandeld?
De Wet zorg en dwang voorziet ook in een stappenplan dat
waarborgt dat besluiten over onvrijwillige zorgverlening
zorgvuldig worden genomen, want onvrijwillige zorg moet
regelmatig worden geëvalueerd door meerdere gekwalificeerde zorgverleners. Onder zorgprofessionals is er begrip
voor een regelmatige evaluatie. Maar ze vragen ons wel:
tuig het niet zo zwaar op, met elke keer een wisselende
samenstelling. Zeker als een bewoner geen verzet toont en
de familie akkoord is, zou zo'n evaluatie eenvoudiger
moeten kunnen. Bewaar een stevige evaluatie voor de
complexe situaties. Hoe kijkt de minister daartegen aan? In
een stappenplan moet eenmalig advies worden gevraagd
van een externe deskundige. Het vervangen van de externe
deskundige door een onafhankelijke deskundige zou de
uitvoering ons inziens wezenlijk vereenvoudigen. Dat idee
wordt ons ook aangegeven vanuit het veld. Daarom hebben
wij samen met D66 een amendement op dit punt ingediend.
Voorzitter. Artikel 13 van de Wet zorg en dwang bepaalt nu
dat de zorgverlener, die voor het eerst onvrijwillige zorg
verleent op basis van het zorgplan, hiervoor de instemming
van de zorgverantwoordelijke moet vragen. Gelukkig wil
het kabinet deze bepaling nu wijzigen. Wat de SGP betreft
kunnen we het artikel nog verder vereenvoudigen. Van een
zorgverlener mag verwacht worden dat hij steeds beoordeelt of onvrijwillige zorg in de gegeven omstandigheden
verleend moet worden en of in de gegeven omstandigheden
een minder ingrijpende vorm van onvrijwillige zorgverlening mogelijk is dan het zorgplan voorschrijft. Tegelijkertijd
vindt de SGP dat van de zorgverlener kan en mag worden
verwacht dat hij de multidisciplinaire beoordeling overdoet
op basis waarvan de onvrijwillige zorg in het zorgplan is
opgenomen. Een verpleegkundige of verzorger mag ervan
uitgaan dat hij of zij de onvrijwillige zorg die in het zorgplan
is opgenomen in principe kan verlenen. Daarom heeft de
SGP ook op dit punt een amendement ingediend.
Uit de kosten van de Nederlandse Zorgautoriteit blijkt dat
de uitvoering van de Wet zorg en dwang minstens 111
miljoen euro meer kost dan gedacht werd. Minstens, want
het onderzoek had vrijwel uitsluitend betrekking op gebruik
van een stappenplan in de zorginstellingen, maar veel
andere aspecten zijn niet onderzocht. Mijn vragen zijn als
volgt. Komt er nog een vervolgonderzoek? Wanneer wordt

27 mei 2021
TK 81

81-2-4

duidelijk of de meerkosten leiden tot aanpassing van de
tarieven? Laat de minister ook voor de Wet verplichte ggz
een vergelijkbaar kostenonderzoek uitvoeren? Uit de
decemberrapportage van de gezondheidsinspectie blijkt
dat de financiering van de Wzd-functionaris of de inzet van
een externe deskundige onduidelijk is. Zijn hiervoor aanvullende financiële afspraken met zorgkantoren mogelijk?
Voorzitter. Tot slot de wetsevaluatie. De dwangzorgwetten
zouden uiterlijk twee jaar na inwerkingtreding worden
geëvalueerd. In de brief van 17 december jongstleden lees
ik dat de evaluatie mede vanwege corona wordt opgeknipt
en dat het eindrapport pas medio 2022 wordt afgerond.
Volgens onderzoek is zo'n gefaseerde aanpak nodig om tot
goed onderbouwde conclusies te komen. Laat ik daar gelijk
maar bij zeggen: ik begrijp dat. Tegelijkertijd maak ik mij
zorgen dat voorstellen om de uitvoerbaarheid van de wet
te verbeteren hierdoor langer op zich laten wachten. De
minister en de staatssecretaris geven aan dat ze in gesprek
blijven met de betrokken partijen over knelpunten, maar
dat biedt natuurlijk niet bij voorbaat een garantie op snelle
verbeteringen. Dus mijn laatste vraag aan de bewindslieden:
hoe zien zij de komende jaren voor zich?
Daar laat ik bij het bij, voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Sportief dat u niet gebruik heeft gemaakt van
de anderhalf uur. Dat waarderen we.
Dan een mooi moment: we hebben een maidenspeech,
namelijk van mevrouw Van den Hil van de VVD. Zij richt
voor de eerste keer het woord tot ons. Zij heeft meteen een
spreektijd aangevraagd van twintig minuten, dus zij gaat
even goed uitpakken. We gaan daar goed voor zitten. Meteen nadat zij heeft gesproken, schors ik even voor de felicitaties. Dat doe ik dus aansluitend, omdat ook de fractiesecretaris van de VVD is gearriveerd. Die willen we het leven
niet moeilijk maken. Het woord is aan mevrouw Van den
Hil.

Mevrouw Van den Hil (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag hebben wij het over de Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet zorg en
dwang. Twee wetten die in januari 2020 ingegaan zijn, al
hun tweede reparatie ondergaan en waarvan de eigenlijke
evaluatie eind dit jaar gepland staat. Het is goed om steeds
serieus te blijven kijken naar wat er verbeterd kan worden.
Wat mij betreft is dat terecht, want we hebben het over
vrijheid of eigenlijk het ontnemen van vrijheid. Vrijheid, het
hoogste goed dat er is voor eenieder en waar we ons met
de huidige pandemie nog meer van bewust zijn. Voor het
eerst in lange tijd konden we in Nederland niet vrij gaan en
staan waar we wilden en moesten we rekening houden met
een externe vijand, het COVID-19-virus. Noodzakelijk, maar
daarom niet minder ingrijpend. Tijdens mijn werk in het
verpleeghuis heb ik gezien wat dit met mensen doet, maar
ook buiten het verpleeghuis staat die vrijheid onder druk.
Voorzitter. Hoe mooi is het voor mij dan dat ik juist over dit
onderwerp vandaag mijn maidenspeech mag houden?

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

Daarom neem ik nu de vrijheid om eerst wat te vertellen
over mijn eigen vrijheidsbeleving. Ik had het geluk dat ik in
vrijheid kon opgroeien. Geboren en getogen in Goes of,
zoals we in Zeeland zeggen, "Hoes", had ik de ruimte om
me te ontwikkelen op elk vlak. Binnen het gezin kregen mijn
broertje en ik de mogelijkheid om zelf te ontdekken waar
onze talenten lagen. Daar ben ik mijn ouders nog steeds
zeer dankbaar voor. Graag wilde ik naar de Olympische
Spelen als topsporter, maar mijn talenten bleken toch meer
te liggen bij schaken en bridgen. Ook op de middelbare
school waar ik op zat, kreeg ik de vrijheid om uit te dragen
waar ik voor stond. Zo had ik op mijn tas een sticker met
"kernenergie, ja graag".
Een sterke familieband aan de kant van beide ouders maakte
dat ik kon genieten van de talenten van iedereen in de
familie en mijn jeugd samen met hen kon beleven. Mijn
wereld strekte zich dan ook verder uit dan Zeeland. Zo
reisde ik elke zomervakantie naar Den Haag, waar de familie
van mijn vader woonde, en maakte ik al jong kennis met
het Binnenhof. Mogelijk dus niet geheel toevallig beweeg
ik mij nu weer tussen Goes en Den Haag heen en weer. En
met mijn oom, die leidinggevende was van diverse slijterijen in Nederland, reisde ik door heel het land. Daar maakte
ik kennis met het zakendoen en het feit dat geld eerst verdiend moet worden om het later uit te kunnen geven.
Tegenwoordig krijg ik van mijn broer en schoonzus de
vrijheid om te genieten van mijn neven en zo veel samen
met hen op te trekken. Zij houden mij op de hoogte van
wat er bij de jeugd speelt, en ik neem hen mee in mijn
wereld. Hier geniet ik intens van.
Voorzitter. Al jong kwam ik erachter dat mijn hart bij de
zorg zou gaan liggen. Ik houd ervan voor mensen te zorgen,
maar vooral te zorgen dat men eigen regie kan houden. Ik
wilde geneeskunde gaan studeren. Die vrijheid kreeg ik
echter niet; ik werd uitgeloot. Toch kwam ik via de functie
van röntgenlaborant in de zorg terecht. Daar heb ik 35 jaar
gewerkt, begonnen in de schoonmaak en uiteindelijk als
locatiemanager bij verpleeghuizen.
Voorzitter. Vrijheid vond en vind ik heel belangrijk. Niet
toevallig ben ik dan ook altijd werkzaam geweest bij organisaties die dit begrip hoog in het vaandel hebben staan.
In de ziekenhuizen waar ik gewerkt heb, kreeg ik de vrijheid
mijn beroep te ontwikkelen. Bij de Stichting Voor Regionale
Zorgverlening, het verpleeghuis waar ik werkte, was vrijheid
zelfs een van de pijlers van de zorg die verleend werd. En
nu, als lid van de fractie van de Volkspartij voor Vrijheid en
Democratie, ervaar ik de vrijheid om te zijn wie ik ben, te
mogen zeggen wat ik denk, en mijn kennis en ervaring
gevraagd én ongevraagd te delen.
Binnen de Tweede Kamer is er vrijheid in debat en vrijheid
in uiten wat je denkt. Die vrijheid neem ik nu om kort te
delen wat mij opgevallen is in deze eerste periode. We
zoeken naar vertrouwen. Dat is belangrijk. Maar mijn ervaring is dat vertrouwen pas gegeven wordt als je het zelf ook
geeft. Vertrouwen groeit naar mijn idee niet als ik niet het
vertrouwen kan hebben veilig en in vrijheid door de Tweede
Kamer te lopen. Zo was ik vanuit mijn ervaring in het verpleeghuis gewend me strikt aan alle coronaregels te houden, en deed iedereen dat. In de Tweede Kamer is dit echter
niet altijd vanzelfsprekend. Samen moeten we gaan handelen vanuit vertrouwen, met in het achterhoofd de mensen
waar het voor doen. Samen tot het inzicht komen wat we
voor hen willen bereiken en dan, elk met zijn eigen politieke

27 mei 2021
TK 81

81-2-5

ideologie, kijken hoe we hier invulling aan kunnen geven.
Proberen niet altijd te scoren, maar echt vanuit de inhoud
kijken wat goed is voor Nederland.
Voorzitter. Binnen de verpleeghuiswereld kreeg ook ik te
maken met de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen, later dus de nieuwe Wzd en Wvggz, het
onderwerp waarover wij vandaag spreken. De overstap van
de BOPZ naar deze twee nieuwe wetten was een ingewikkelde maar belangrijke ontwikkeling. Deze twee wetten
bieden hulp aan mensen en hun families wanneer zij in een
situatie zitten waarin zij geen uitweg meer zien. Het is een
specifieke vorm van zorg die maar in uitzonderlijke gevallen
en als laatste redmiddel wordt ingezet, een laatste redmiddel om verdergaand leed en ellende te voorkomen. Het is
daarom ook zorg waarbij extra waarborgen noodzakelijk
zijn. En ja, het is daarbij telkens balanceren tussen de vrijheid van het individu, het beschermen van het individu en
de ruimte voor de professional. De VVD ondersteunt het
doel van deze twee intrinsiek goede wetten, namelijk om
onvrijwillige of verplichte zorg zo veel mogelijk te voorkomen. We hebben het immers over een specifieke vorm van
zorg met een dwingend karakter, zorg die in de nieuwe
situatie zowel thuis als middels opname in een instelling
gegeven kan worden.
Voorzitter. Voor ons ligt het tweede tussentijdse reparatievoorstel van de regering om de uitvoering van deze wetten
te vereenvoudigen. Daaruit blijkt maar weer dat de papier
anders is dan de praktijk. De afgelopen weken heb ik, buiten
mijn eigen ervaringen uit de praktijk om, ook kennisgenomen van de vele signalen vanuit het werkveld. De administratievelastendruk is hoog en de procedures in de praktijk
zijn niet altijd eenvoudig te volgen. Zorgprofessionals kunnen daardoor minder tijd besteden aan liefdevolle zorg voor
hun cliënten. De VVD vindt dat alle knelpunten goed
onderzocht moeten worden middels de aanstaande wetsevaluatie. De VVD deelt de opvatting van het kabinet dat
deze wetswijziging niet de plek is om verstrekkende veranderingen aan te brengen, maar wil wel de garantie van de
minister en van de staatssecretaris dat deze signalen meegenomen worden in de nog te houden wetsevaluatie. Het
vereenvoudigen van de uitvoering kan namelijk echt alleen
bereikt worden door samen met het werkveld naar verbeteringen te zoeken.
Dat maakt dit tweede reparatievoorstel er nu niet minder
belangrijk op. Buiten enkele technische verbeteringen en
omissies om, is het nu bijvoorbeeld dankzij deze wijzigingen
mogelijk om het bsn-nummer digitaal beschikbaar te stellen
aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Dit scheelt
administratieve lasten bij het doorgeven van zaken. Daarnaast kan het toezicht beter uitgevoerd worden. Ik hecht er
waarde aan om daarbij telkens de balans te blijven zoeken
tussen extra bescherming voor de cliënt en administratieve
belasting voor de professional.
Wat betreft de termijn voor het afgeven van een zorgmachtiging door de rechter, verdient de bescherming van de
cliënt extra aandacht. In het voorstel van de regering leest
de VVD dat er zo spoedig mogelijk een uitspraak volgt over
een verzoek. Een carte blanche voor de rechtspraak is wat
de VVD betreft niet wenselijk. Graag verneem ik van de
regering hoe zij gaat borgen dat "zo spoedig mogelijk" ook
écht "zo spoedig mogelijk" is. De VVD vindt het belangrijk
om instellingen de tijd en de ruimte te geven om te leren

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

werken onder deze twee zorgwetten en hiermee vertrouwd
te raken.
Niet alleen voor zorginstellingen is het een zoektocht naar
de best mogelijke manier van goede zorg en hulp voor deze
kwetsbare doelgroep. Dat hebben we kunnen concluderen
uit recente berichtgeving over het per direct stopzetten van
de bijstandsuitkering voor ggz-cliënten die gedwongen
worden opgenomen. De VVD heeft hier afgelopen week
mondelinge en schriftelijke vragen over gesteld. Het signaal
vanuit zorgorganisaties is dat het in een aantal gevallen
fout is gegaan, iets wat we in het vragenuur nog niet zeker
wisten. Maar er is ook nog veel onduidelijk over de omvang
en de oorzaken hiervan. Buiten Amsterdam weten we ook
niet in welke gemeenten zich dit heeft voorgedaan. Ik vind
het van groot belang dat er over die omvang en oorzaken
snel duidelijkheid komt, zeker nu er vorige week een aantal
gevallen zijn gemeld in de Volkskrant. Graag een reactie
van de staatssecretaris.
De zorgen uit het werkveld over de werking van beide
wetten zijn vanaf dag één duidelijk hoorbaar geweest.
Daarom wil ik de minister en de staatssecretaris de volgende vragen stellen. De unaniem aangenomen motie-Van
Wijngaarden/Van Toorenburg was een duidelijke boodschap
aan de regering. Kan de staatssecretaris aangeven waarom
de Kamer nog niet geïnformeerd is over de stand van zaken
omtrent de administratieve lasten ten gevolge van de
Wvggz en de stappen die zijn genomen om deze te reduceren? Hadden onderdelen van deze aanpak niet in het reparatievoorstel gepast? Kan de staatssecretaris daar al meer
over toelichten? Een van de pijlers van beide wetten was
dat er een afname van gedwongen opnamen zou moeten
plaatsvinden. Is dit ook het geval? Kan de regering daarop
reflecteren? Wat is haar beeld hiervan?
Een andere belangrijke pijler was de mogelijkheid tot meer
maatwerk bij dwingende zorg. Herkent u dat zorg op maat
inderdaad beter gewaarborgd is? Wilt u dit expliciet in de
wetsevaluatie meenemen? Herkent de regering dat er
regelmatig crisismaatregelen verlengd moeten worden
omdat de zorgmachtiging niet op tijd gereed kon komen
wegens gebrek aan beschikbaarheid van zorgprofessionals
en rechters? Het uitvoeren van de wetten brengt extra tijd
en dus ook extra kosten met zich mee. Het kostenonderzoek
van de NZa liegt er niet om. Alleen al de structurele meerkosten voor het uitvoeren van het stappenplan binnen de
Wzd bedragen 111 miljoen euro per jaar. Deelt de minister
de analyse van de NZa? En hoe kijkt zij hiertegen aan?
Voorzitter, ik ga afronden. Vrijheid is het grootste goed dat
wij hebben. Vrijheid in wie je bent, hoe je denkt, hoe je
voelt, hoe je je leven in wil richten en van wie je houdt.
Vrijheid in het handelen vanuit je professie, binnen een
fractie in de Tweede Kamer. Vrijheid in je hoofd, om je
gevoel te laten spreken. Daarom moeten we zeer zorgvuldig
blijven omgaan met vrijheidsberoving en altijd twijfelen of
het nodig is om iemands vrijheid te ontnemen. Zoals Confucius zei: twijfel is de waakhond van het inzicht.
Ik sluit af met een elfje, een gedicht van elf woorden in de
gedichtvorm één, twee, drie, vier, één. Deze gedichten
probeer ik dagelijks te maken en regelmatig te delen op
Twitter onder #elfjevandedag, om zo kernachtig aan te
geven wat mijn gevoelens zijn. Vandaag zijn die als volgt:
"Vrijheid/elk mens/zijn eigen recht/op welke wijze
ook/zorgvuldig."

27 mei 2021
TK 81

81-2-6

Dank u, voorzitter.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
Dank u wel. Dat is een maidenspeech uit het boekje. Gefeliciteerd daarmee. Sommige mensen die een maidenspeech
houden, moeten soms een wat krampachtig bruggetje vinden tussen hun eigen achtergrond en het onderwerp van
de dag, maar bij u gaat het vloeiend in elkaar over. Het was
ook heel verstandig om even al uw neefjes en nichtjes te
noemen. Dat scheelt qua voorkeurstemmen en cadeautjes
met Sinterklaas.
Mevrouw Van den Hil (VVD):
Ze zijn net 18 geworden.
De voorzitter:
Ze zijn net 18 geworden. "Hoes" kan trots op u zijn. Ik verzoek u om hier even plaats te gaan nemen. Aan mij is de
eer om u als eerste te feliciteren en dan zijn er wellicht nog
anderen die hetzelfde willen doen. Van harte gefeliciteerd
met uw maidenspeech.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Heel goed. Dan gaan we vrolijk verder. Ik geef het woord
aan mevrouw Kuiken van de fractie van de Partij van de
Arbeid. Zij gaat tien minuten het woord tot ons richten.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Het is buitengewoon grappig. Ik kan nu net doen alsof ik
heel spontaan ben, maar ik had de felicitaties aan mevrouw
Van den Hil al opgeschreven voor haar prachtige maidenspeech met vrijheid en elfjes. Volgens mij wordt dat in Den
Haag straks een gevleugeld begrip. Dat kan niet anders.
Voorzitter. Ik fluisterde al even tegen de bewindspersonen:
als ik straks hele domme vragen stel of domme opmerkingen maak, vergeef me dan. Ik vind het namelijk best een
ingewikkeld wetsvoorstel, als nieuwe woordvoerder Zorg.
Ik ga mijn best doen om er wat chocola van te maken en
de juiste vragen te stellen. Ik denk dat de eerste de beste
vraag gaat over de evaluatie. Die loopt al. Dit is eigenlijk
een tussentijdse ingreep om de grootste problemen en
knelpunten in het wetsvoorstel op te lossen. Wordt die
eindevaluatie dan ook echt aan het einde van dit jaar al
verwacht of duurt het nog langer? Hoe ziet het verdere
proces er nu uit? We zitten nu een halfjaar voor het einde
van het jaar, maar wat is het tijdpad exact?
Voorzitter. Dan ten aanzien van die evaluatie. Een van de
belangrijkste knelpunten die in het wetsvoorstel zit, wordt
met deze reparatie niet geregeld, met name waar de overlap
plaatsvindt tussen deze twee wetsvoorstellen. Dat blijkt
toch ingewikkeld en het is moeilijk om dat goed te ondervangen, maar wellicht is het toch raadzaam dat het kabinet
hier al even op vooruitblikt. Waar zitten nou exact die
knelpunten en waar zitten dan wel eventuele oplossingsrichtingen? Met andere woorden, hoe zorgen we nou dat er in

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

die evaluatie de denkkracht zit om het ook daadwerkelijk te
ondervangen? Anders weet ik hoe het gaat. Dat klinkt
negatief, maar zo bedoel ik het niet. Maar dan hebben we
straks een evaluatie en als het doel niet is om te proberen
ook het belangrijkste knelpunt daar goed in ondervangen,
dan laat de volgende reparatie wellicht op zich wachten.
Voorzitter. Een knelpunt dat ik ervaar in de voorgestelde
wijziging is de beslistermijn die wegvalt voor de rechter bij
het opleggen van een beschikking. Ik snap de achtergrond.
Ik ben in de afgelopen maanden vooral door familieleden
hierover benaderd. Zij vertellen dat de machtiging voor een
broer of zus afloopt, maar dat er nog geen beslissing ligt.
Zij vrezen straks een probleem te hebben. Ik zie de noodzaak
voor het verzinnen van een oplossing als beslistermijnen
niet voldoende dekkend zijn. Gelijktijdig zijn het natuurlijk
de rechten van mensen zelf. Je kunt niet in een oneindige
kafkaiaanse toestand blijven zitten omdat het OM of andere
partijen geen beslissingen kunnen nemen of omdat het
ingewikkeld ligt met de doorlooptijden bij de rechterlijke
macht. Mevrouw Van den Berg heeft hier heel specifieke
vragen over gesteld. Er ligt ook een amendement. Ik hoor
graag een reactie en een oordeel van het kabinet daarover.
Ik hoor met name graag hoe we om moeten gaan met dit
spanningsveld. Ik vind open einden niet wenselijk, maar
gelijktijdig zie en hoor ik de spanning bij mensen zelf, vooral
bij familieleden die hiermee geconfronteerd worden.
Voorzitter. Een ander knelpunt is de schakeling tussen het
civiel recht en het strafrecht. Mevrouw Van den Berg vroeg
daar ook specifiek naar. Ik heb vier specifieke vragen. Ik ga
die gewoon even oplezen omdat ik het heel precies wil
doen. Mijn eerste vraag is of het kabinet erkent dat patiënten
met een Wfz-machtiging van de strafrechter niet automatisch in een reguliere ggz-instelling terechtkunnen. Herkent
het kabinet ook het risico van het vermengen van het
strafrecht en het civiel recht door een koppeling te maken
tussen de Wvggz en de Wfz? Wat vindt het kabinet van de
zorgen die de brancheorganisaties uiten over het vermengen van de forensische psychiatrie met de reguliere ggz?
Op welke manier is deze wetswijziging in het belang van
de patiënt in de Wvggz of de Wfz? Ik vraag dit ook tegen
de achtergrond van het feit dat de forensische zorg op
zichzelf al een zorgpunt is. We hebben een aantal zaken
gehad in de afgelopen maanden en jaren die laten zien dat
die kwetsbaar is. In dat licht en met de kennis van die zaken
stel ik deze vragen.
Voorzitter. Ik had het volgende niet voorbereid, maar
mevrouw Van den Berg sprak er samen met de collega van
de VVD niet voor niets over, namelijk het spanningsveld
dat ontstaat met het medisch beroepsgeheim in relatie tot.
Dat vloeit misschien niet direct voort uit dit wetsvoorstel,
maar het is wel een belangrijk punt. Ik zou me daarom ook
bij die vraag aan willen sluiten.
Voorzitter. Een ander belangrijk punt dat hieruit voortvloeit
en waarover er een amendement ligt van de heer Kwint,
als ik het correct heb, is het behoud van de bijstand op het
moment dat je opgenomen wordt. Ik denk dat dat echt een
omissie is. Mevrouw Van den Hil heeft daar deze week al
aandacht voor gevraagd, ook in haar bijdrage. Ik zou me
daar kortheidshalve bij willen aansluiten. In het verlengde
daarvan vraag ik me af, nog even los gezien van het behoud
de bijstand, of we nog meer neveneffecten voldoende in
beeld hebben. Zijn er bijvoorbeeld mensen die ongewild
hun huisvesting kwijtraken, niet zozeer doordat de bijstand

27 mei 2021
TK 81

81-2-7

misschien wegvalt, maar wel om andere redenen? Kortom,
zijn er in het licht van de bijstand waarvan we weten dat
die op een andere manier geregeld moet worden, nog meer
neveneffecten die we wellicht onvoldoende in beeld hebben? Want dit is natuurlijk niet per se een groep die gewend
is om veel en hard voor zichzelf op te komen, omdat deze
mensen vaak buiten beeld zijn en ook geen mensen hebben
die voor hen spreken. We weten helaas dat beleid vaak
goed is bedoeld, maar ook heel nadelig kan uitpakken.
Daarom vraag ik specifiek aan de staatssecretaris om, als
we toch naar dit vraagstuk kijken, even breder te kijken dan
alleen naar de bijstand. Zijn er misschien meer onbedoelde
neveneffecten die we nu niet in beeld hebben?
Voorzitter. Ik had nog een laatste vraag. Althans, dat denk
ik, maar ik ga zo nog even kijken. Mijn vraag gaat over het
schrappen van het informeren van de cliënten over de
medische verklaring in verband met de Wzd. Over dit
schrappen zeggen ze: artikel 27, lid 4 is eigenlijk overbodig,
want in de praktijk gebeurt dit altijd. Waarom zou je het niet
handhaven, als het in de praktijk toch gebeurt? Zouden we
de redenatie niet om moeten draaien? Ik zie de meerwaarde
van dat schrappen niet. Kan het kabinet dat voor mij toelichten?
Voorzitter. Ik spiek nog even op mijn blaadje. Ik kijk even
naar achteren of ik iets heel essentieels ben vergeten. Ik
krijg een kort knikje van nee, dus ik denk dat ik hiermee
mijn belangrijkste vragen wel heb gesteld.
Voor de rest wijs ik de voorzitter erop dat het klokje ook bij
mij niet loopt. Ik zit ruim binnen de tien minuten, maar
wellicht is dit een aandachtspunt voor zo meteen.
De voorzitter:
De technische dienst staat al klaar met schroevendraaiers
om dit euvel te verhelpen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
O, ik dacht dat ik u daar persoonlijk op aan kon spreken.
Dat is dan wel weer jammer. Dank u wel.
De voorzitter:
Dat zou u wel willen, hè. Ik geef graag het woord aan
mevrouw Agema van de fractie van de Partij voor de Vrijheid.

Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Als een wet technische onvolkomenheden of omissies bevat die hersteld moeten worden, zullen
wij daar geen bezwaar tegen hebben. Aangezien deze
wetswijziging ook vereenvoudiging van de uitvoering
beoogt, rijzen er toch wel een paar vragen, zoals: waarom
nu? Beide wetten zijn na tien jaar van voorbereiding vorig
jaar pas in werking getreden. Er is dus nog niet een substantiële periode mee gewerkt. De vraag die ook rijst is of het
probleem waar deze wetswijziging een oplossing voor moet
bieden, niet gelegen is in een gebrek aan zorgmedewerkers,
een zorg die tijdens de coronacrisis alleen maar groter is
geworden.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

We weten dat het gebrek aan voldoende en voldoende
gekwalificeerde medewerkers tot meer dwangzorg leidt.
Het is daarom van belang om eerst te weten of dit de reden
is, voordat regels dan maar worden geschrapt. Het gaat
immers om onvrijwillige zorg en daar moeten we omzichtig
mee omgaan. Wat als een oudere mevrouw die nog continent is als zij in een verpleeghuis komt wonen, wel meer
dan tien keer per dag moet plassen en er onvoldoende
medewerkers zijn om haar naar het toilet te brengen? Een
inco omdoen als zij dat niet wil, is dan dwangzorg. Maar
dat is dan wel dwangzorg als gevolg van het feit dat er te
weinig medewerkers zijn. Ook een tekort aan voldoende
gekwalificeerde medewerkers kan tot dwangzorg leiden.
Wat als niemand zich meer afvraagt of de jonggehandicapte
na twintig jaar niet meer van zijn rolstoelblad af kan, het
toch een keer wordt geprobeerd en wel kan? Wat als niemand aan de bel getrokken had voor de jongere over wie
het in dit huis vaak is gegaan en wiens naam wij niet meer
zullen noemen, die vastgebonden zat in een isoleercel? Als
niemand zich die vraag had gesteld, als niemand die voldoende gekwalificeerd is, daarmee aan de slag was gegaan,
zat hij daar nu nog steeds in plaats van dat hij later buiten
met zijn moeder op het strand kon lopen!
Voldoende en voldoende gekwalificeerde medewerkers
zorgen ervoor dat dwangzorg voorkomen wordt en dat
zorgmedewerkers op de werkvloer zijn in plaats van dat zij
achter de computer zitten voor de verantwoordingslast. Wij
steunen daarom de basisgedachte van MIND: verminderde
administratieve lastendruk door minder dwangzorg toe te
passen. Dat sluit immers ook naadloos aan bij de originele
doelstelling van beide wetten: het zo veel mogelijk voorkomen van dwang. Als dat nu eens ter harte genomen wordt,
zijn we een heel stuk opgeschoten, zeg ik tegen de staatssecretaris. Mijn vraag aan hem is welk deel van de zorgaanbieders het ondanks alle personele zorgen wel lukt om met
voldoende en voldoende gekwalificeerde medewerkers de
dwangzorg terug te brengen. Zou dat dan niet aantonen
dat andere het ook moeten kunnen?
De Wet zorg en dwang regelt ook dwangzorg thuis. Alzheimer Nederland constateert veel problemen hierbij: "Wij zijn
altijd tegen dwangzorg thuis geweest. Als het tijd wordt
voor dwangzorg, wordt het tijd om te gaan wonen in een
beschermde omgeving." In zijn grote wijsheid sloot Rutte
II de verzorgingshuizen en een derde van de ggz-plekken.
De mensen die daardoor te maken krijgen met dwangzorg
thuis hebben het nakijken. Wat als een beginnend dementerende dame die thuis moet blijven wonen in een rolstoel
zit, tijdens het etentje een tafeltje voor zich geklemd krijgt
en de thuiszorg vergeet het weg te nemen voor vertrek? Zij
blijft dan alleen achter. Wat dan? Wat als de deur op slot
wordt gedraaid, omdat een dementerende meneer anders
gaat dwalen op straat en hij vervolgens woest aan de deur
staat te trekken? Dat zijn allemaal signalen die aangeven
dat het tijd is voor een beschermde woonomgeving, in
plaats van dwangzorg thuis.
In de stukken lazen we dat er te weinig voldoende gekwalificeerde medewerkers zijn om die dwangzorg thuis toe te
passen. De rillingen lopen me wat dat betreft over de rug.
Wat gaat de staatssecretaris hieraan doen, vraag ik. Deelt
hij de mening dat dwangzorg niet mag worden toegepast
door zorgmedewerkers die daar niet voor zijn opgeleid?
Graag een reactie. Deelt hij de mening dat de consequentie
dan moet zijn dat iemand wordt opgenomen in een
beschermde woonomgeving?

27 mei 2021
TK 81

81-2-8

Wij zijn altijd voorstander geweest van het terugdringen
van overbodige administratieve lasten, maar het gaat hier
om een vereenvoudiging van verplichte opname en
dwangzorg. Daar moet uiterst zorgvuldig mee omgesprongen worden. Ik vraag daarom aan de staatssecretaris om
per vereenvoudiging toe te lichten of deze in het belang is
van de betrokkene — de patiënt, de cliënt, de bewoner —
of van anderen.
Wat wel spoed heeft, en met deze wet geregeld kan worden,
is dat de gedwongen opname er niet voor zorgt dat de bijstandsuitkering stopgezet kan worden. Ik kon tijdens het
mondelinge vragenuur vorige week amper geloven dat er
gemeentes zijn die dit doen. Ze doen het omdat het kan.
Maar de mensen die wegens een psychische aandoening
op last van de overheid gedwongen worden opgenomen,
zijn geen criminelen. Ze zijn er nooit mee geholpen als zij,
als zij na hun gedwongen opname weer naar huis gaan,
geen huis meer hebben of in de schulden zitten, omdat de
overheid de bijstandsuitkering staakte. Ik zou tegen de
staatssecretaris willen zeggen dat de Participatiewet op dit
punt echt een spoedige wijziging verdient. Aangezien hij
dat nog niet heeft toegezegd, wil ik een amendement
indienen op dit punt, maar ik zag dat collega Kwint mij voor
was. Wij zullen zijn amendement daarom steunen.
Ten slotte, voorzitter. Ik sta niet onwelwillend tegenover
deze wet als de staatssecretaris met een goede uitleg komt
op onze vragen. Maar er liggen nu een aantal amendementen die het wel moeilijk maken, bijvoorbeeld het amendement op stuk nr. 10 van Van der Laan en Van den Berg. Zij
willen dat niet alleen een arts gaat over wilsonbekwaamheid, maar dat alle BIG-geregistreerden dat kunnen. Ik heb
daar grote moeite mee. Hetzelfde geldt voor het amendement op stuk nr. 14 van Van der Laan en Van der Staaij. Dat
wil de externe deskundige vervangen door een deskundige
die onafhankelijk is van het zorgtraject. Dat zijn vereenvoudigingen die ik op dit moment niet zie zitten. Ik heb er
eigenlijk ook nog te weinig motivering over gekregen van
de indieners, dus misschien kunnen ze daar nog mee
komen. In ieder geval staan we, zoals ik al zei, niet onwelwillend tegenover deze wetswijziging, maar we hebben wel
behoefte aan verklaring, uitleg en … Ik zie dat mevrouw
Van den Berg is opgestaan.
De voorzitter:
Ze oogt wat aarzelend, dus ik weet niet of ze een interruptie
wil plegen. Ja, ze wil wel degelijk interrumperen. Het woord
is aan haar.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik wachtte tot ik toestemming kreeg
van u om wat te mogen zeggen. Ik wil graag ingaan op de
vraag, of eigenlijk de opmerking, van mevrouw Agema over
dat amendement over BIG-geregistreerden. Het is eigenlijk
omgekeerd. Nu staat in het voorstel dat ook mensen die
niet-BIG-geregistreerd zijn de wilsonbekwaamheid kunnen
vaststellen. Wij vinden dat er minimaal een eis moet zijn
dat jij BIG-geregistreerd moet zijn om wilsonbekwaamheid
te kunnen vaststellen. Dus ik zeg niet dat dat iedereen kan
zijn, maar je moet minimaal BIG-geregistreerd zijn voor de
wilsonbekwaamheid. Dat is de intentie van ons amendement.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

Mevrouw Agema (PVV):
Mevrouw Van den Berg heeft zo veel wijzigingen voorgesteld dat ik deze waarschijnlijk niet goed geïnterpreteerd
heb. Ik ga er nog een keer naar kijken, maar ik heb op al die
amendementen wel behoefte aan meer inhoudelijke uitleg,
want zoals in ons interruptiedebat ook al naar voren kwam:
ik vind niet dat je in het eerste jaar waarin een wet moet
gaan vliegen allerlei wijzigingen moet aanbrengen, en
helemaal niet op het vlak van dwangzorg en verplichte
opname. Als al die amendementen worden aangenomen,
dus niet alleen dit amendement maar ook al die andere,
heb ik er een hard hoofd in dat het er allemaal beter op
wordt. Vereenvoudigingen zie ik eigenlijk sowieso niet zitten, maar u zei dat u met het amendement op stuk nr. 10
een verstrakking voorstelt. Dan gaan we dat nog even
bekijken.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dat is denk ik ook bij enkele andere amendementen het
geval. Er wordt in het wetsvoorstel dan een verruiming
voorgesteld, dat door ons en door collega's weer wordt
ingeperkt, dus weer wordt teruggezet, geheel of gedeeltelijk.
Dat geldt in ieder geval voor het amendement dat ik net
besprak.
Mevrouw Agema (PVV):
Ja, maar dat geldt niet voor alle amendementen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Van der
Laan van de fractie van D66.

Mevrouw Van der Laan (D66):
De microfoon staat goed, voorzitter.
De voorzitter:
U heeft mazzel.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Voorzitter. Goed dat we vandaag deze tweede reparatiewet
van de Wet zorg en dwang en de Wet verplichte ggz
bespreken. Deze wetten hebben inderdaad een lange aanloop gehad, van ruim tien jaar. Daarom is het bijzonder dat
we binnen anderhalf jaar meteen twee reparatiewetten
moeten behandelen om omissies te herstellen en de uitvoering in de praktijk te verbeteren. De eerste reparatie was
puur technisch; die konden we als hamerstuk afdoen. Maar
deze wetswijziging bevat naast technische reparaties ook
enkele belangrijke, beleidsmatige aanpassingen.
Voorzitter. De nood is echter hoog. De fractie van D66 heeft
de afgelopen anderhalf jaar behoorlijk veel signalen
gekregen vanuit de praktijk dat deze wetten tot grote problemen hebben geleid in de uitvoering. Daarom allereerst
complimenten aan VWS dat er zo snel gehandeld is en dat
deze reparaties zijn opgesteld. Daarbij was er voor onze
fractie, bij de wetsbehandeling en nu weer, telkens een

27 mei 2021
TK 81

81-2-9

moeilijk dilemma. We willen klaarstaan voor het werkveld,
waarin mensen graag hun tijd besteden aan het verlenen
van zorg, in plaats van aan het invullen van allerlei verantwoordingsdocumenten. Maar we willen ook dat de rechten
van de patiënten en cliënten goed beschermd zijn bij verplichte of gedwongen zorg, zodat het echt alleen uiterste
noodzaak is. Die balans moet telkens gevonden worden.
Die wil mijn fractie bij ieder punt uit deze wet goed afwegen.
Dat kan er dus ook toe leiden dat de afweging op verschillende plekken tot verschillende uitkomsten leidt.
Laat ik daarbij vooropstellen: na tien jaar voorbereiding
past het echt niet om nu de behandeling van de wet weer
opnieuw te doen, zeker niet gelet op de wetsevaluatie die
aanstaande is en die wij ook heel belangrijk vinden. Daarom
vraag ik aan de bewindspersonen: begrijp ik nu goed dat
deze evaluatie van beide wetten eind dit jaar helemaal voltooid is? Wat is vervolgens de doorlooptijd van eventuele
wijzigingen die op basis van die evaluatie gedaan kunnen
worden? Kan het kabinet erop reflecteren hoe het gekomen
is tot de wijzigingen in dit voorstel, waarbij er dus expliciet
níét voor is gekozen om de evaluatie af te wachten?
Deze vragen stellen we ook omdat we het idee krijgen dat
de vormgeving van deze wetten niet de enige reden is
waarom er zo veel problemen mee zijn. Want hoewel er
jarenlang aan deze wetten gewerkt is op het ministerie, met
de Kamer en met de koepels, kon het toch nog gebeuren
dat veel mensen in de praktijk zijn overvallen door de
inhoud van deze wetten. De inspectie noemt dat ook expliciet, vooral voor de Wet zorg en dwang. Het zou natuurlijk
slechts symptoombestrijding zijn als we nu aanpassingen
doen, terwijl de onderliggende problemen verband houden
met een tekortgeschoten implementatie.
Het is nu wel bijna anderhalf jaar na de invoering en we
hebben het overgangsjaar dus ruim achter ons, maar nog
steeds horen we dat mensen in de praktijk pas sinds kort
bepaalde onderdelen uit de wetten echt begrijpen of deze
correct toepassen. Geen onwil maar onwetendheid. Kunnen
de minister en/of de staatssecretaris aangeven of alle
mensen in de zorg die te maken hebben met deze wet nu
echt voldoende tools hebben om hiermee om te gaan? Op
basis waarvan beoordeelt u dat?
De verhouding met de Wet BIG. Over het algemeen zien
we in deze wet veel technische voorstellen en reparaties,
maar toch ook wel enkele beleidsmatige aanpassingen,
waarbij voorwaarden uit de wetten worden verzacht of
geschrapt om administratieve lasten te verminderen. Ik zal
zo nader ingaan op de specifieke punten uit die wetten,
maar ik wil hierbij nogmaals benadrukken dat het een groot
dilemma is om de juiste balans te houden tussen het borgen
van patiënten- en cliëntenrechten en de broodnodige vermindering van administratieve lasten.
Met het oog op de aankomende evaluatie vraag ik de
bewindspersonen dan ook om vooral goed te kijken naar
de samenloop tussen deze wetten en andere wetten die de
kwaliteit van zorg moeten borgen, zoals de Wkkgz, de Wet
BIG en de WGBO. Daar zou ik graag een toezegging op
willen. Veel van de checks-and-balances in deze wetten,
vooral op het gebied van adequate communicatie en een
gebalanceerde belangenafweging, zou je immers ook onder
de standaard goede zorg of de professionele invulling van
een BIG-geregistreerd beroep kunnen vatten.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

Voorzitter. Nogmaals, mijn doel is niet om de wetsbehandeling hier over te doen, maar wel om de bewindspersonen
te vragen hierop te reflecteren, met name met het oog op
de veranderingen die zij voorstellen. De nota van wijziging
regelt bijvoorbeeld vooral heel gedetailleerd hoe communicatie plaatsvindt, terwijl dat eigenlijk al onderdeel zou
moeten zijn van goed hulpverlenerschap of goede zorg op
basis van andere wetten, of een voorwaarde voor een BIGgeregistreerd beroep. Het is met name vanwege de goede
checks-and-balances vanuit andere wetten, zoals de Wet
BIG, dat mijn fractie terughoudend is om bij bepaalde
handelingen de eis voor de BIG-registratie te laten vervallen.
Ik wijs daarbij op de verklaring of iemand al dan niet wilsbekwaam is. Dat is een ingrijpende stap, die zorgvuldig
genomen moet worden, uiteraard door de zorgverlener.
Het kan natuurlijk een behoorlijke impact hebben op de
cliënt en zijn of haar naasten. Mijn fractie stelt daarom
samen met de fractie van het CDA een amendement voor
om de eis te stellen dat de wilsbekwaamheid wordt bepaald
door een BIG-geregistreerde deskundige. Daar willen we
uiteraard graag een reactie op. Het biedt nog steeds meer
ruimte dan het huidige voorschrift dat het een arts moet
zijn, maar zorgt wel voor wat meer zekerheid. Zo kan dit
punt ook meegenomen worden in de door ons gewenste
analyse in de wetsevaluatie van een samenloop tussen deze
wetten en de Wet BIG. We gaan er dus eigenlijk tussen zitten.
De externe onafhankelijke deskundige. In het verlengde
daarvan vindt mijn fractie dan wel dat we van zorgverleners
kunnen verwachten vanuit de reeds bestaande eisen voor
een goede zorg, dat ze verantwoord omgaan met de eis om
betrokken te zijn bij een verlenging van gedwongen zorg
in een Wzd-zorgplan. De eis dat de deskundige niet verbonden mag zijn aan dezelfde instelling is dan ook disproportioneel en leidt tot onevenredig hoge administratieve lasten.
Daarom dien ik samen met collega Van der Staaij een
amendement in om deze eis van een externe deskundige
te wijzigen in die van een onafhankelijk deskundige, dus
een deskundige die niet betrokken is geweest bij het zorgtraject van de cliënt in kwestie. Zo heb je wel de frisse blik,
maar niet de grote obstakels die zorgverleners nu ervaren
om goede zorg te kunnen verlenen. Ik hoop op een constructieve reactie vanuit de minister.
Dan de cliëntvertrouwenspersoon. In de rapportage van de
inspectie lezen we dat de cliëntvertrouwenspersoon nog
niet overal aanwezig is. Dat is voor onze fractie reden tot
zorg want ze hebben een rol. Kan de minister aangeven
wat hiervan de reden is? Als de reden daarvan is dat er niet
genoeg bekendheid is van de cliëntvertrouwenspersoon,
kan de minister dan aangeven wat zij daaraan gaat doen?
De samenloop. Er zijn veel punten die we meekrijgen uit
de praktijk betreffende de samenloop van deze beide wetten. Dat betreft bijvoorbeeld het probleem dat het moeilijk
is om maatwerk te bieden voor iemand waarbij het niet
direct duidelijk is of deze beter geholpen is met zorg die
valt onder de Wet zorg en dwang of juist beter met zorg
onder de Wet verplichte ggz. Wij wijzen daarbij ook op de
rechterlijke uitspraak van 4 augustus waar we de concrete
gevolgen van deze omissie zien. Kunnen de bewindspersonen toezeggen dat zij dit goed in kaart zullen brengen bij
de wetsevaluatie en dan ook op korte termijn met een

27 mei 2021
TK 81

81-2-10

wetswijziging komen indien dit op een zorgvuldige wijze
opgelost kan worden?
Vanuit de inspectie en veldpartijen krijgen we ook verontrustende signalen over de samenloop met artikel 2.3 van
de Wet forensische zorg. Kan de staatssecretaris daarop
ingaan en samen met de minister voor Rechtsbescherming
tot een goede oplossing komen?
Onderzoek naar informeren cliënten. De meest schokkende
passage in de nota naar aanleiding van het verslag is misschien wel dat er ruim twintig informatiemomenten kunnen
zijn voor een patiënt, twintig brieven bijvoorbeeld, tot en
met het moment dat voor de eerste keer verplichte zorg
daadwerkelijk gegeven wordt. Dan is het goed te beseffen
dat te veel informatie juist de positie van de patiënt kan
schaden als die door de bomen het bos niet meer ziet. Want
als dat gebeurt, weet de persoon ook niet meer wanneer
zijn of haar belangen echt in het geding zijn. Kan er in aanloop naar de wetsevaluatie voorbereid worden dat bij veel
communicatie een alternatief gevonden wordt voor de
eindeloze stroom brieven? Vooral de brieven naar de patiënt
zouden beter gestructureerd kunnen worden maar denk
ook aan partijen zoals advocaten en huisartsen. Zouden die
niet beter gebruik kunnen maken van een goed werkend
portal? Is het bijvoorbeeld echt nodig dat er bij een crisismaatregel aan alle betrokkenen allerlei vormen van informatie gegeven worden en als die maatregel drie dagen
verlengd wordt, de hele riedel nog en keer verstuurd moet
worden? Dit is een extreem voorbeeld, dat snap ik, maar ik
vraag de bewindspersonen echt om hiernaar te kijken. Dit
kan volgens ons echt beter. Dan kunnen we echt stappen
gaan zetten met de vermindering van administratieve lasten.
Voorzitter. Volgens mij staat mijn spreektijdklokje nog
steeds op 20 minuten. Ik ben er bijna, maar …
De voorzitter:
Geniet ervan.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Nou, nou, dat zou ik niet zo willen zeggen.
Mijn volgende punt betreft de beslistermijn van de rechter
en crisisachtige situaties. Onze fractie heeft zorgen ten
aanzien van de beslistermijn van de rechter en de aangepaste regels bij crisisachtige situaties. Ik sluit mij aan bij de
vragen van mijn CDA-collega. Wij hebben samen hierop
twee amendementen ingediend en ik hoop dat de
bewindspersonen daar constructief tegenover zullen staan.
Verzoekschrift voor verlenging zorgmachtiging. We zien
een ingrijpende wijziging ten aanzien van het moment dat
een verzoekschrift kan worden ingediend, van vier weken
voor het verstrijken naar nul. We begrijpen van de professionals uit de praktijk dat deze wijziging een forse verbetering
voor hen is. Daarom staat mijn fractie er ook wel welwillend
tegenover, maar we vragen ons wel af of er nu voldoende
tijd is voor de patiënt om goed geïnformeerd en voorbereid
te zijn. Daar ziet u ons dilemma. Die vier weken waren er
niet voor niets. Kan de staatssecretaris voor ons schetsen
wat er nu precies gebeurt vanuit het perspectief van een
patiënt als het verzoekschrift om de zorgmachtiging of crisismaatregel te verlengen inderdaad pas wordt ingediend

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

op de dag dat de vorige afloopt? Waarom is er niet gekozen
om onderscheid te maken tussen een zorgmachtiging en
een crisismaatregel, aangezien het doorlopen van een crisismaatregel sneller disproportioneel is dan een zorgmachtiging?
Daarnaast danken wij de bewindspersonen voor de nota
van wijziging die tegemoet probeert te komen aan verschillende vragen uit het verslag. Maar deze wijziging roept
uiteraard weer nieuwe vragen op. Kan de minister uitleggen
hoe het nu precies is geregeld met zorgverleners als zij voor
de eerste keer een bepaalde vorm van gedwongen zorg
toepassen? Kan er besloten worden om dan af te zien van
alle verplichtingen tot informatie als daartoe is besloten in
het zorgplan? Of loopt de zorgverlener dan direct het risico
op strafvervolging? Is dat nu goed geregeld met deze nota
van wijziging, aangezien artikel 13 niet geschrapt is? Dus
kan de minister ons meenemen hoe een zorgverlener dan
dient te handelen?
Ter afsluiting — ik kom tot een einde zoals u ziet — zorgt
die moeilijke afweging tussen een vermindering van de
administratieve lasten en goed geborgde rechten voor
patiënt of cliënt nog voor veel vragen en soms voor andere
keuzes die mijn fractie maakt. Ik kijk uit naar de beantwoording door de bewindspersonen en ik hoop dat u ook begrip
heeft voor dit dilemma.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. We gaan luisteren naar de heer Kwint van de
fractie van de SP. Hij was net ook al weg. Toen heeft het
personeel even naar hem gezocht, want hij is niet alleen
de volgende spreker, maar ook indiener van een amendement. Maar nu is hij weer gevlogen. Kan misschien zijn
medewerker even om de hoek kijken of hij ergens is. Hij is
even naar het toilet. Zenuwen? Hij is natuurlijk een perfectionist op het gebied van zijn garderobe, dus hij staat voor
de spiegel.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Vertel een verhaal.
De voorzitter:
Nee, dat gaan we echt niet doen. Ik ga gewoon het woord
geven aan de volgende spreker. Dat is mevrouw PouwVerweij van de fractie van JA21. Nu bent u echt te laat,
meneer Kwint. Meneer Kwint is buiten adem, stel ik vast.
Het woord is aan mevrouw Pouw-Verweij.

Mevrouw Pouw-Verweij (JA21):
Dank u wel. Ik zal mijn best doen om op te schieten en niet
de volledige tijd vol te maken, zodat de heer Kwint ook aan
het woord komt.
Voorzitter. Gedwongen zorg is een uiterst redmiddel. Op 1
januari 2020 zijn met de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten twee wetten in werking
getreden om hiervoor een werkbaar kader te bieden. Er

27 mei 2021
TK 81

81-2-11

moet worden voldaan aan strenge eisen van proportionaliteit, doeltreffendheid en veiligheid om de rechten van
patiënten en cliënten niet te vergeten. In het afgelopen
overgangsjaar bleek al de spanning tussen de wens tot
eenvoud en de onontkoombaarheid van complexiteit. Na
de spoedreparatiewet van oktober 2020 geldt dit wetsvoorstel als een noodzakelijke tussentijdse bijstelling. We hebben het over technische vereenvoudigingen waarvoor
draagvlak is en die de rechtspositie van de cliënt waarborgen. Voor een grondige aanpassing van deze wetgeving
vindt het kabinet de evaluatie een meer geëigend moment.
In deze benadering kunnen wij ons vinden. Wel vraagt een
aantal betrokken partijen zich af of de aanpak van grotere
knelpunten in de Wvggz onverhoopt grote vertraging kan
oplopen door de kabinetsformatie. Wat kan de minister
zeggen over de urgentie van de evaluatie en het te volgen
tijdspad?
Het kabinet constateert een brede overeenstemming over
doelstellingen van beide wetten. In de uitvoering blijkt dat
de beoogde verbeterde positie van betrokkenen echter niet
altijd volledig tot zijn recht komt. JA21 signaleert met
instemming het streven naar zorgvuldig snoeien in uitvoeringslasten, zonder de rechtsbescherming weg te halen die
onlosmakelijk met de uitvoering is verbonden. Waardering
van onze kant voor de inbreng in het voortraject van partijen
die diep in de details van dit wetsvoorstel zijn gedoken.
Uit de behandeling van dit wetsvoorstel blijkt hoe wezenlijk
het is dat ketenpartners voldoende zijn betrokken, voorbereid en toegerust om met deze kaders te werken. Met het
zicht op zorgvuldigheid en draagvlak is blijvend nauw contact met belanghebbende partijen aan de kant van de
instellingen, professionals, cliënten en patiënten onmisbaar.
Terecht, want deze wetten gaan over een kwetsbare doelgroep die in een kwetsbare positie verkeert.
Ten aanzien van invloed en draagvlak heeft onze fractie
nog een enkele aarzeling. Aan de ene kant constateren we
een voorbereiding die resulteert in een advisering door de
Raad van State zonder inhoudelijke opmerkingen bij het
voorstel. Aan de andere kant brengen elf landelijke partijen
op de valreep bij herhaling een handvol voorstellen in om
het wetsvoorstel over zorg en dwang te verbeteren. In een
eerder stadium heeft de staatssecretaris mede namens de
minister aangegeven hoe hij met deze vijf punten omgaat.
Toch blijven de vertegenwoordigers van cliënten,
beroepsgroepen en branches merkbaar ontevreden met de
wijze waarop hun ideeën in de wetswijziging zijn verwerkt,
of beter gezegd: niet verwerkt. Kan de minister reflecteren
op de blijvende onvrede bij de betreffende partijen? Zij
vertegenwoordigen tenslotte toch degenen op wie het
gedwongen kader van toepassing is en degenen die met
dit kader werken. Het gaat bovendien om concrete zaken
die stuk voor stuk weloverwogen zijn onderbouwd. Voor
de volledigheid benoem ik ze, en ik vraag de minister om
in de beantwoording per onderdeel aan te geven waarom
het kabinet de ideeën niet wil overnemen.
- Creëer de mogelijkheid dat cliënten met een psychische
stoornis onder de Wzd vallen.
- Vereenvoudig de uitvoerbaarheid van het stappenplan.
- Vereenvoudig de mogelijkheden voor cliënten om bij
een wisselende zorgbehoefte over te stappen van de
ouderenzorg of gehandicaptenzorg naar de geestelijke
gezondheidszorg en andersom.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

- Verduidelijk de mogelijkheden om informatie uit te wisselen bij de uitvoering van de Wzd.
- Voorzie de zorgverlener van adequate beoordelingscriteria bij de uitvoering van onvrijwillige zorg.
Wij onderschrijven ten slotte de vraag om een brief van de
minister van Justitie en Veiligheid die ingaat op bedenkingen bij het vermengen van civiel recht en strafrecht door
die nieuw gecreëerde bevoegdheid van de strafrechter om
een reguliere zorgmachtiging af te geven. Zorg is immers
geen sanctie en rechtsongelijkheid tussen patiënten die
onder hetzelfde zorgkader vallen, dient te worden voorkomen.
Dank u wel. Volgens mij was dat binnen de tijd.
De voorzitter:
Netjes gedaan.
Dan is het woord aan de heer Kwint van de fractie van de
SP.

De heer Kwint (SP):
Dank, voorzitter, en dank aan mevrouw Pouw-Verweij voor
het mij even op adem laten komen. Dat was hard nodig. Ik
probeer mijzelf in tweeën te splitsen vandaag, maar ik
moest halverwege even constateren dat dat nog niet zo
eenvoudig is als het lijkt.
Dan de wetswijzigingen. Zoals sommige mensen hier weten,
heb ik een verleden in de gehandicaptenzorg. Ik heb een
jaar of zeven, acht in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap gewerkt. Dat liep uiteen van ouderen met
het verstandelijk niveau van een 1-jarige tot jongeren met
meervoudige gedragsproblemen. Op die laatste woongroep
hadden wij ook een time-outruimte. Ik kan u vertellen dat
dat in sommige gevallen hard nodig was. Er waren twee
bewoners die nogal op elkaar gefocust waren. Een ongelukkige samenloop van omstandigheden daarbij was dat de
ene ongeveer 1,40 meter was en een kilo of 50, en de ander
2,10 meter en een kilo of 150. Toen die laatste het een keer
zat was, sprong hij omhoog, pakte eerst zijn eigen koffiemok
— van plastic, uit voorzorg — zette die vervolgens weer
neer en pakte toen mijn koffiemok — die was wel van porselein — en gooide die richting de andere persoon. Daarna
moest de rest van de woonkamer het ontgelden en vloog
alles tot en met de eettafel door de lucht. Dan is het fijn als
er een plek is waar iemand even tot rust kan komen: voor
diegene zelf, voor mij, niet in de laatste plaats, maar ook
voor de andere cliënt. Er moesten namelijk nog wat scherven porselein met een pincet uit zijn voorhoofd gehaald
worden en dat gaat een stuk makkelijker wanneer er niet
meer iemand met dingen in de woonkamer aan het gooien
is.
Maar er is ook een andere kant — daarna zal ik ophouden
met de persoonlijke anekdotes. Mijn zusje werkt nog altijd
als gedragswetenschapper in de gehandicaptenzorg bij de
instelling waar ik jaren geleden begon. Zij is als gedragswetenschapper betrokken bij het ontwikkelen van de plannen
om drang en vooral dwang tot een minimum te beperken.
Ze werken daar volgens het idee dat een menswaardige
visie en een menswaardige omgeving uiteindelijk ook tot
menswaardig gedrag uitnodigen. Dat betekent niet dat er

27 mei 2021
TK 81

81-2-12

nooit iets misgaat. Sterker nog, dingen kunnen stevig misgaan. Maar het uitgangspunt is om mensen zo veel mogelijk
vrijheid te geven. Met intensieve begeleiding wonen daar
nu jongeren die in het verleden bijna permanent gefixeerd
waren. Ze wonen daar in relatieve vrijheid en hebben nu
een menswaardiger leven dan toen zij voortdurend onderworpen werden aan dwangmaatregelen.
Dat is volgens ons waar deze wet over moet gaan. Hoe
zorgen we ervoor dat mensen in de gehandicaptenzorg, in
de ggz, in de psychiatrie en in andere sectoren tijd en ruimte
hebben om vorm te geven aan die menswaardige omgeving
die uiteindelijk uitnodigt tot menselijk gedrag? Dat is een
zware verantwoordelijkheid en een heel ingewikkelde verantwoordelijkheid, maar dat moet het ook zijn, want wanneer de Staat een van de allerzwaarste middelen inzet, een
dusdanige inperking van de vrijheid, dan rust op die Staat
ook de zware verantwoordelijkheid om dat goed te organiseren, om waarborgen in te bouwen en om professionals
in de positie te brengen dat zij het werk waarvoor ze naar
eer en geweten met volle overtuiging gekozen hebben, ook
goed kunnen doen. De huidige wet doet dat wat ons betreft
nog niet voldoende. Te vaak is er een papieren werkelijkheid
die er in de praktijk toe leidt dat niet de professional maar
het protocol leidend is en dat er een afvinklijst is, in plaats
van professionele autonomie. Wantrouwen in plaats van
ruimte.
Ik denk niet dat ik daar het kabinet helemaal mee verras,
want dat is een discussie die al jaren gevoerd wordt en
waarin het werkveld al jarenlang zegt: jongens, wij lopen
tegen grote problemen aan. Traphekjes, rolstoelbladen,
deuren van kasten die nooit gebruikt worden die op slot
zitten, messen in een afgesloten bestekla: het zijn allemaal
zaken die als vrijheidsbeperkend worden gezien en ook als
dusdanig moeten worden geregistreerd. Niet voor één
iemand, maar voor de hele woongroep. Allemaal, individueel, een eigen plan. Een groepsbegeleider heeft soms toch
belangrijkere dingen te doen dan voor twaalf kinderen een
plan van aanpak maken over hoe diezelfde bestekla, waar
nog steeds diezelfde scherpe messen in liggen, misschien
wat minder vaak op slot kan. Als het alleen maar bureaucratie was, dan was dat vervelend en frustrerend. Maar het
leidt er ook toe dat een deel van de zorg voor kwetsbare
mensen "protocolliseert" en dat er een schijnzekerheid
ontstaat: als wij maar een lang behandelplan hebben, dan
zijn onze mensen veiliger. Dat geloven wij niet.
Goedkoper is het ook niet gebleken. In april werd bekend
dat de Wet zorg en dwang jaarlijks 111 miljoen euro extra
kost, aan zorgverantwoordelijken, Wzd-functionarissen,
behandelaren, externe deskundigen enzovoorts. Dat hoeft
niet erg te zijn. Als wij met 111 miljoen extra investeren
ervoor zorgen dat de mensen die deze zorg nodig hebben
veilig zijn en zo min mogelijk onderworpen worden aan
dwang, dan is dat extreem nuttig besteed geld. Wij hebben
daar alleen de vraag bij in hoeverre dat nu het geval is en
ook in hoeverre je dat in zo'n protocol kunt vastleggen.
Ik noemde het voorbeeld van het rolstoelblad. Dat is voor
heel veel mensen met een beperking een heel prettige
toevoeging aan hun leven. Daar kun je namelijk gewoon je
kopje koffie op neerzetten, je breiset, je kaartset, je iPad, of
wat je ook maar wilt doen. Maar het kan ook ingezet worden
voor een jongere die wel heel erg vaak uit zijn stoel komt.
Dan is het wel lekker als je dat blad een beetje strak kunt

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

zetten, want dan kan hij niet uit die stoel. Dat is het ingewikkelde waar wij ons voor gesteld zien.
Maar de conclusie die wij wel trekken, is dat nu de one-sizefits-allbenadering van alle dwangmaatregelen ervoor zorgt
dat er te lang te veel tijd besteed moet worden aan zaken
waarvan wij denken "nou, dat kan wel wat minder". Het
leidt er ook toe dat bij het overwegen van echt zwaardere
dwangmaatregelen zoals dwangmedicatie of fixatie het
delibereren over het een misschien wel ten koste gaat van
de tijd die aan het ander, aan die belangrijkere zaken,
besteed wordt.
Is "vrijheidsbeperking" dan misschien niet iets te uniform
geformuleerd in deze wet? Natuurlijk, ik snap dat het kabinet
zegt: wat voor de een heel ingrijpend is, hoeft dat voor de
ander niet te zijn. Dat is in zekere zin waar. Maar op het
moment dat je uren kwijt bent met het schrijven van plannen over die bestekla, dan denk ik dat we toch wel de conclusie kunnen trekken dat daar echt een verbeterslag te
maken is, hoe ingewikkeld dat ook is. Zou de regering dat
ook mee willen nemen in de grotere evaluatie van de wet
die nog gaat komen? Ik snap dat het ingewikkeld is en dat
er discussie over blijft, maar ik denk dat het in het belang
van de cliënt én de zorgverlener is wanneer er een onderscheid komt in die zwaardere en lichtere varianten.
Er ligt een fors aantal wijzigingen voor. Rond het eind van
het jaar krijgen we een grotere evaluatie. Laat ik beginnen
met te zeggen dat een deel van deze wijzigingen in deze
wet ons zeker een verbetering lijkt. Maar we hebben er nog
wel wat vragen over. Daar ging het net ook al over in het
kleine stukje van het debat dat ik tot nu toe meegekregen
heb. Ik heb het over de wijzigingen waartoe nu niet besloten
is. Is dat dan vooral vanwege het afgesproken traject,
namelijk "we gaan later nog een grotere evaluatie doen",
of is dat omdat de regering ook zelf nog onvoldoende
overtuigd is van de noodzaak van die wijzigingen? Kijk, als
je nog niet overtuigd bent van een wijziging, dan snap ik
dat je er beter nog even mee kunt wachten. Dat lijkt me een
kwestie van gezond verstand. Maar als alleen vanwege de
afgesproken Haagse procedure, namelijk "we gaan hier
over een halfjaar langer naar kijken", cliënten en zorgpersoneel onnodig lang met een ingewikkelde wet opgescheept
zitten, dan zou ik dat onwenselijk vinden. Ik ben dus
benieuwd wat daar de afweging bij is.
In de ggz, bijvoorbeeld, zou de wet de cliënt meer centraal
stellen. Er zou een hoorplicht komen en dwang zou afnemen. De realiteit is dat het aantal dwangmaatregelen is
toegenomen. En die hoorplicht functioneert tot nu toe niet
of onvoldoende; dat hoor ik in ieder geval veel. Het kabinet
is het toch hopelijk met de SP eens dat wanneer je concrete
ideeën hebt om de situatie van die persoon in de ggz te
verbeteren, we niet moeten gaan wachten tot wij een officieel evaluatiemoment ingelast hebben.
Dat geldt bijvoorbeeld ook bij een ander onderwerp:
spoedopname van wilsonbekwame cliënten. Dat is
wederom — het is een ingewikkeld onderwerp — een duivels dilemma, want wanneer is hier sprake van? Precies de
procedure voorafgaand aan een opname zou hier een antwoord op moeten geven. We moeten de persoon die met
spoed opgenomen moet worden zo veel mogelijk
beschermen, maar ten koste van wat? We weten allemaal
wat het te laat ingrijpen bij een wilsonbekwaam iemand
met zich kan meebrengen: een verschrikkelijke afloop voor

27 mei 2021
TK 81

81-2-13

de persoon in kwestie en voor degenen in de omgeving
van die persoon. Ik verwijt dat het kabinet niet, maar ik ben
wel benieuwd hoe ze dit zien. Zou het niet mogelijk zijn om
meteen al een deel van de benodigde maatregelen te
nemen, zodat er geen vreselijke ongelukken gebeuren in
afwachting van het afronden van een procedure? Ik zie ook
het nadeel daarvan, want je wilt natuurlijk de rechtspositie
van degene die het nodig heeft zo goed mogelijk borgen.
Maar je wilt ook dat diegene zichzelf of anderen in de tussentijd geen kwaad doet.
In de huidige wet moet je bij een wijziging in dwangmaatregelen het hele stappenplan weer volledig doorlopen. Dat
klinkt logisch en zorgvuldig, maar in de praktijk levert dat
wel problemen op. Bovendien kun je een vorm van
onwenselijk gedrag stimuleren. Een maatregel en een
behandeling kun je namelijk elke keer blijven aanpassen
zodat je nooit extern advies hoeft in te gaan winnen, terwijl
dat nu juist een belangrijke maatregel was uit deze wet die
de positie van cliënten moest verbeteren. Herkent de
minister deze signalen?
Dan de cliëntvertrouwenspersoon. Ik gok zomaar dat het
daar in mijn afwezigheid ook al meerdere keren over gegaan
is. We horen steeds vaker dat de richtlijnen onduidelijk zijn,
dat de verschillen per instelling wanneer een beroep wordt
gedaan op de cliëntvertrouwenspersoon heel groot zijn en
dat het heel erg uiteenloopt. Ik ben toch wel benieuwd hoe
het kabinet dit weegt. Is het bereid om in de aanloop naar
het volgende debat, in de aanloop naar de evaluatie, in de
aanloop naar de eventuele wetswijziging die cliëntvertrouwenspersoon een sterkere positie te geven?
Dat de zorg gebukt gaat onder een groot personeelstekort,
dat is een feit. Dat is ook geen wonder als je de verantwoordelijkheid en de werkdruk afzet tegen het salaris. In die zin
kijk ik ongelofelijk uit naar hoe het kabinet aan de slag gaat
met mijn aangenomen motie om een plan te maken om de
salarissen in de zorg te verbeteren. Ik geloof dat dat op
termijn een goede oplossing kan zijn voor het tekort aan
mensen in de zorg. Maar er is ook een samenhang met deze
wet. Wanneer het gaat om zulke ingrijpende stappen als
dwangbehandeling en de inperking van vrijheid, dan wil je
de zekerheid hebben dat genomen stappen het gevolg zijn
van een zorgvuldige analyse door een professional, die tot
de conclusie gekomen is dat dit voor de cliënt de beste
manier is om te handelen. Wat je niet wilt, is dat er uiteindelijk wordt overgegaan tot een stevige inperking van de
vrijheid, beredeneerd vanuit het heden, van de tekortschietende personele bezetting in de zorg. Hoe weegt de regering
dat? Hoe zien zij nu bijvoorbeeld de toename van het aantal
dwangmaatregelen in ik noem maar de ggz in relatie tot
het personeelstekort daar?
Bij de eerdere behandeling van deze twee wetten — ze zijn
al een paar keer langsgekomen — hamerde een van mijn
voorgangers en nog altijd collega trouwens, mevrouw
Leijten, erop dat er eigenlijk niet twee juridische regimes
zouden moeten ontstaan voor mensen die wel en niet duidelijk kunnen maken of ze instemmen met een bepaalde
vorm van vrijheidsbeperking. Natuurlijk, wanneer je niet
kunt spreken en de verstandelijke capaciteiten van een 1of 2-jarige hebt, kun je minder snel met elkaar om de tafel
gaan zitten om een stappenplan door te nemen en tot
overeenstemming te komen. Dat is waar. De procedure zou
misschien anders moeten zijn om tot een besluit te komen,
maar het uitgangspunt zou toch wel moeten zijn dat de

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

juridische positie van eenieder voor deze wet gelijk is. Zou
je er uiteindelijk niet voor moeten kiezen om deze twee
wetten op termijn in elkaar te schuiven om juist de juridische positie van degene die geconfronteerd wordt met een
mate van dwang zo goed mogelijk te verankeren? En zou
het ook niet mogelijk zijn — daar wordt ook vanuit het
werkveld om gevraagd — om bijvoorbeeld mensen met
een psychische stoornis de kans te geven, wanneer het gaat
om dwangmaatregelen, om onder het regime van de Wet
zorg dwang te vallen, juist zodat zij zich beter beschermd
weten, maar ook zodat een instelling zich beter beschermd
weet wanneer zij onverhoopt moeten overgaan tot een
bepaalde mate van dwang? Vaak ontbreekt daar nu een
wettelijke basis voor. Dat voelt voor een hele hoop mensen
in de zorg onveilig.
De situatie thuis; niet bij mij thuis, overigens. De Wet zorg
en dwang mag ook worden toegepast in de thuissituatie.
Dat is een zeer, zeer, zeer precaire situatie. Het is namelijk
een situatie waarin dwangmaatregelen worden toegepast
maar er vervolgens niet altijd iemand is om te kijken hoe
het gaat met de uitvoering van maatregelen. Hoe gaat het
volgens het kabinet nu hiermee? Delen zij de inschatting
dat er op dit moment lang niet genoeg zorgverantwoordelijken zijn die bijvoorbeeld een stappenplan kunnen
opstellen voor de dwangmaatregelen thuis? Laat staan
genoeg Wet zorg en dwang-functionarissen die uiteindelijk
zo'n plan kunnen beoordelen. Wat gaat het kabinet doen
om ervoor te zorgen dat ook hier de rechten goed geborgd
zijn en mensen de zorg krijgen die ze nodig hebben?
Dan ten slotte, voor deze wijziging dan, want we gaan het
natuurlijk later dit jaar of begin volgend jaar nog een keer
over deze wet hebben, wil ik nog een moment de aandacht
vragen voor mensen die na een verplichte opname in de
ggz weer terugkeren in de maatschappij. Er werd vorige
week in het vragenuur ook al aandacht aan besteed door
mevrouw Van den Hil, die ik trouwens wil feliciteren met
haar maidenspeech; het spijt mij dat ik die niet bij kon
wonen. Er bestaat dus nu de curieuze situatie dat je recht
op bijstand vervalt wanneer je verplicht wordt opgenomen.
Natuurlijk is er een mogelijkheid om bijzondere bijstand
aan te vragen. Maar ten eerste weet je niet of je die krijgt.
Ten tweede is bijzondere bijstand soms een lening en soms
een gift. En ten derde: je bent net opgenomen. Je zit in een
fase in je leven waarin het gewoon slecht gaat, anders word
je niet verplicht opgenomen. Extra stress, een extra aanvraagprocedure en extra bureaucratie is dan gewoon een
slecht idee. Waarom zouden we dit in stand laten? Er is
volgens onze partij geen enkele reden voor. Het gaat recht
in tegen het idee van een opname, namelijk dat je iemand
met intensieve zorg klaarmaakt om weer met minder problemen en het liefst zelfs zonder problemen terug te laten
keren in de maatschappij. En je keert niet zonder problemen
terug in de maatschappij met een dikke huurschuld. Daarom
hebben wij een amendement ingediend, dat ondertussen
al medeondertekend is door in ieder geval GroenLinks,
PvdA en de PVV. Mochten er nog meer enthousiastelingen
zijn: ik ben voornemens de rest van de dag daar te zitten,
dus u weet mij te vinden.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de laatste spreker
van de zijde van de Kamer. Dat is mevrouw Westerveld van
de fractie van GroenLinks. Daarna gaan we even het tweeminutendebatje doen over onderwijs.

27 mei 2021
TK 81

81-2-14

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik was hier wat later, omdat ik net
als de heer Kwint vanochtend ook nog een ander debat
had.
Voorzitter. Als sinds de ontdekking van het schrift denkt de
mensheid na over de betekenis van vrijheid. Wat is vrijheid?
Wanneer zijn we daadwerkelijk vrij? Wie mag vrijheid
begrenzen? In welke situatie is het geoorloofd om vrijheid
in te perken? Dit zijn ook in de politiek wezenlijke vragen,
want soms betekent de vrijheid van de een de beperking
voor het collectief. Maar ook andersom: soms betekent
iemands vrije keuze ook iemands ondergang. Ik moest
hieraan denken toen ik me inlas in de Wet verplichte ggz
en de Wet zorg en dwang, want een gedwongen opname
druist in tegen verschillende grondwettelijke vrijheden. Ik
noem er een paar: artikel 10, eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer; artikel 11, recht op onaantastbaarheid van
het menselijk lichaam; en artikel 15, het verbod op vrijheidsontneming bij de rechtsbescherming.
Wat mijn fractie, GroenLinks, betreft, kan iemands vrijheid
alleen worden beperkt als hier zeer goede, weloverwogen
argumenten voor zijn, en er ook geen alternatieven zijn
voor meer proportionele maatregelen. Wat dat laatste
betreft, wringt het wel, want het gaat niet bepaald goed in
de jeugdzorg en in de ggz voor volwassenen. Als één ding
duidelijk is geworden, is het dat mensen die de laatste jaren
psychische hulp nodig hebben heel vaak op wachtlijsten
belanden, niet de behandeling krijgen die ze eigenlijk nodig
hebben en soms weer door worden verwezen. Die problemen zijn erg. Dat hoeven we niet opnieuw te bediscussiëren.
Dat weten we met elkaar. Wat dat betreft heb ik wel mijn
twijfels of de overheid haar zorgplicht jegens deze mensen
voldoende nakomt. Daarom heb ik een belangrijke en meteen ook moeilijk te beantwoorden vraag. Zou het aantal
mensen dat nu met dwang te maken krijgt, minder zijn als
de zorg wel op orde zou zijn? Om deze vraag bij benadering
te kunnen beantwoorden, moeten we weten hoeveel mensen überhaupt onder de verplichte ggz en onder de Wet
zorg en dwang vallen. Ik moet in ieder geval constateren
dat wij deze cijfers nergens hebben kunnen vinden. Daarom
hoop ik dat de staatssecretaris en de minister ons wijzer
kunnen maken. Ik wil hun vragen hoeveel patiënten jaarlijks
vallen onder de Wet verplichte ggz en de Wet zorg en
dwang. Wat is het verloop daarvan in de afgelopen jaren?
Zien we een toe- of afname? In hoeverre zou het aantal
patiënten kunnen worden teruggedrongen, met name in
de Wet verplichte ggz, wanneer de zorg voor deze patiënten
wel tijdig is en wel passend is?
Voorzitter. Dan de uitvoerbaarheid van de Wet verplichte
ggz en de Wet zorg en dwang. Want van die laatste wet is
intussen onderzocht dat de uitvoering 111 miljoen extra
per jaar kost. Dat is nogal wat. Laat dat even doordringen:
een wet die aan uitvoeringslasten 111 miljoen euro per jaar
kost. Mijn fractie vindt dit onvoorstelbaar. Wij vragen ons
ook af hoe het nou komt dat de kosten en de administratieve
lastendruk van deze wetten zo draconisch uitvallen voor
zorgverleners? Hoe kan het dat het kabinet destijds bij de
invoering juist uitging van een lastenverlichting van 2,9
miljoen euro? Wat is de reflectie van de bewindslieden op
deze discrepantie? Hoe komt het nu dat daar zo'n verschil
tussen zit?

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

Voorzitter. Dit is de tweede reparatiewet in korte tijd. Ik
begrijp dat zorgverleners, waaronder de V&VN, nog steeds
ontevreden zijn, ook over de huidige reparatiewet. Zij geven
aan dat er eigenlijk nog veel meer herstelwerkzaamheden
zouden moeten plaatsvinden. Ik wil het kabinet vragen of
dit goed wordt opgepakt en wat het tijdspad is. Hoe kan
het dat het zo complex is om bij een wisselende zorgbehoefte over te stappen van de ouderenzorg of de gehandicaptenzorg naar de geestelijke gezondheidszorg en
andersom? Daar hoorde ik andere collega's ook al vragen
over stellen. Zou de behoefte van de cliënten niet veel
centraler kunnen staan in het systeem?
Voorzitter. Het kabinet stelt ook dat vereenvoudiging op
gespannen voet kan staan met het ingrijpende karakter van
gedwongen zorg bij personen met een psychische aandoening, met een psychogeriatrische aandoening of met een
verstandelijke beperking. Ik begrijp de prudentie van het
kabinet op dit punt. Wanneer de politiek dient te kiezen
tussen de belangen van de behandelaar aan de ene kant
en de belangen van de patiënt, dan is dat soms een heel
moeilijke keuze, ondanks dat we allemaal hetzelfde willen,
namelijk de beste zorg voor de cliënten. Maar we zijn er
nog niet helemaal van overtuigd dat die prudentie er niet
toe leidt dat de administratieve lasten voor zorgverleners
tot recordhoogte stijgt. Wanneer we met zorgverleners
spreken, zeggen ze dat ze vooral willen dat wet- en regelgeving past binnen de huidige processen en niet dat buiten
de huidige processen om allerlei nieuwe zaken worden
verzonnen. Ik wil de bewindslieden vragen voorbeelden te
geven bij dit door het kabinet in de stukken die we ontvingen geschetste dilemma. In hoeverre kun je een aantal
dilemma's ondervangen door bij nieuwe wet- en regelgeving eerst uit te gaan van de beroepspraktijk en vervolgens
de checks-and-balances in te bouwen?
Voorzitter. Ik wil hier wel het belang van checks-andbalances benadrukken, juist wanneer sprake is van een
inperking van grondrechten en juist wanneer sprake is van
een onevenwichtige machtsverhouding en van dwang.
Want daarvan is in beide wetten natuurlijk sprake. Dat is
niet omdat ik geen vertrouwen heb in zorgverleners —
sterker nog: ik heb heel veel vertrouwen in zorgverleners
— maar wel vanwege de uitzonderlijkheid van dit werk.
Want het is natuurlijk niet normaal om handelingen te verrichten tegen de wil van iemand anders in. Wat niet normaal
is, kan als we niet uitkijken wel genormaliseerd worden in
een dergelijke omgeving. Daarom heb ik ook een aantal
vragen over de uitvoering hiervan. Wie mogen nou
dwangbehandelingen toepassen? Ik stel deze vraag ook
omdat ik onlangs in de jeugd-ggz een vacature zag voor
het werven van studenten om te helpen bij het toepassen
van dwangbehandelingen. Daarom stel ik deze vraag: als
we dan zeggen dat we dwang alleen maar met de juiste
checks-and-balances mogen toepassen, wie mogen het dan
vervolgens uitvoeren?
Voorzitter. Ik schrok ook van het jaarverslag van het AKJ,
dat gaat over vertrouwenspersonen in de jeugdhulp. Ik
geloof dat we dat gisteren kregen toegestuurd. Dat heb ik
snel even doorgenomen, en daarin komt naar voren dat
binnen de open residentiële jeugdhulp sprake is van onterechte toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
en, erger nog, soms van onrechtmatig geweld. Ik las ook
dat niet alle medewerkers zich bewust zijn van het schenden
van rechten. Ik wil de bewindslieden vragen wat eraan
gedaan wordt om te zorgen dat alle medewerkers die wer-

27 mei 2021
TK 81

81-2-15

ken in de jeugdhulp en de volwassenen-ggz en te maken
krijgen met deze wetten, van wie we niet mogen verwachten
dat ze net als wij de wet en de memorie van toelichting en
alle stukken doorlezen, wel weten wat de rechten zijn van
de cliënten en binnen welke kaders zij kunnen werken. Want
dat moeten ze wel eerst weten, voordat ze dat goed kunnen
toepassen.
Voorzitter. Wanneer ik met mijn ervaring als woordvoerder
Jeugdzorg naar deze wet kijk, dan maak ik me ook zorgen
over de verhoging van de leeftijd van de zelfbindingsverklaring naar 16 jaar. In die zelfbindingsverklaring wordt vastgesteld onder welke omstandigheden verplichte zorg aan
betrokkenen moet worden verleend om ernstig nadeel te
voorkomen. Deze verklaring helpt zorgverleners om zo veel
mogelijk maatwerk te kunnen leveren in het geval van een
gedwongen opname. Ik sprak daar ook een aantal jongvolwassenen over die aangaven dat zo'n verklaring dus kan
helpen om afspraken te maken over goede zorg. Nu is het
zo dat 12- tot 16-jarigen de mogelijkheid hebben dat hun
vertegenwoordiger een dergelijke verklaring kan opstellen.
Met de nieuwe wetswijziging vervalt die mogelijkheid, zo
lazen wij. Ik vind dat lastig uit te leggen, omdat die leeftijd
van 16 jaar wat arbitrair lijkt, maar ook omdat 12- tot en
met 15-jarigen natuurlijk ook gehoord dienen te worden en
vaak goed weten waar behoefte aan is. Juist omdat deze
wet gaat over het ernstig inperken van vrijheden en juist
omdat deze wet mogelijk een blijvende impact heeft op hun
jonge leeftijd, is het natuurlijk belangrijk om jongeren ook
zelf al goed te betrekken bij beslissingen die worden genomen. Daarom hebben wij een amendement ingediend om
die leeftijd te verlagen naar 12 jaar. Die leeftijd is bewust
gekozen, omdat dat ook de leeftijd is waarop jongeren onder
het jeugdstrafrecht vallen. Ik ben benieuwd naar de reactie
van de bewindspersonen op deze voorgestelde wijziging.
Voorzitter. Ik heb ook nog een vraag over de rol van vertrouwenspersonen in de Wet zorg en dwang. Daar stelden
meerdere collega's al vragen over. Uit onderzoek van onder
meer de stichting Alzheimer Nederland blijkt dat de implementatie van de Wet zorg en dwang flik achterblijft bij de
ambities, mede door de onbekendheid van de cliëntvertrouwenspersoon. In de thuissituatie blijkt de helft van de
mantelzorgers van cliënten niet bekend te zijn met de cliëntvertrouwenspersoon. Dat vinden we natuurlijk onwenselijk.
Ik denk dat iedereen hier dat trouwens onwenselijk vindt.
Want die cliëntvertrouwenspersoon informeert, ondersteunt,
behartigt de belangen van de cliënt en zorgt ervoor dat die
rechten van de cliënt bij onvrijwillige zorg worden
gewaarborgd. Daarom wil ik aan de bewindspersonen vragen of zij het met ons eens zijn dat die rol van de vertrouwenspersoon beter onder de aandacht kan worden
gebracht. Wij hebben ook op dit punt een amendement
ingediend om expliciet in de wet op te nemen dat zorgaanbieders een informatieplicht hebben richting cliënt of hun
vertegenwoordigers om het bestaan van die cliëntvertrouwenspersoon onder de aandacht te brengen. Ik hoop op
steun voor deze aanscherping vanuit de Kamer.
Voorzitter. Nog een paar puntjes ter afronding. Ten eerste
het proces rondom de Wet verplichte ggz, want die roept
de vraag op of de regering haar antenne wel goed genoeg
heeft afgesteld. Terwijl mijn fractie al vanaf de invoering
van de wet aan de lopende band klachten over die enorme
administratieve lasten ontvangt, stelt het ministerie in het
jaarverslag over 2019 nog dat zich in de eerste maanden
na inwerkingtreding van de Wvggz "geen grote uitvoerings-

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten

problemen hebben voorgedaan". Ondertussen zijn we al
bij de tweede ronde van de reparatiewerkzaamheden. Hoe
verklaren de bewindspersonen dit? Ook heb ik een daaraan
gerelateerde vraag over de forensische zorg. In artikel 2.3
van de Wet forensische zorg heeft de strafrechter de
machtiging om een veroordeelde na het uitzitten van een
straf alsnog verplichte ggz op te leggen. Maar daar is de
Wet verplichte ggz toch niet voor bedoeld, zo vraag ik de
bewindspersonen? Wij horen in ieder geval dat dat in de
praktijk tot problemen leidt. Graag een reactie.
Daarnaast valt het ons ook op dat de Wet verplichte ggz
spreekt over een "geneesheer-directeur". Deze arts heeft
de verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken
op het terrein van verplichte zorg, maar veel geneesherendirecteuren zijn ook vrouw. Taal doet er natuurlijk toe, en
daarom hebben wij een heel simpel amendement ingediend
om dit te wijzigen in "geneeskundig directeur". Ik ben
benieuwd naar de reactie en hoop op steun van de Kamer.
Wij staan onder het amendement van de heer Kwint dat bij
een gedwongen opname de bijstand niet kan worden
gekort. Vorige week in het vragenuurtje vond zo ongeveer
de hele Kamer daar wat van. Die vond dat dat niet door de
beugel kon, dus hoop ik dat de hele Kamer dit amendement
steunt.
Dan heb ik nog één laatste punt: dwang thuis. Thuis moet
er een veilige omgeving zijn. In deze wet staat dat dwang
thuis kan worden toegepast met de nodige waarborgen,
maar wij horen van cliënten dat dat wel voor angst zorgt.
Ik wil de staatssecretaris en de minister vragen hoe we er
nu voor zorgen dat mensen echt de juiste zorg ontvangen,
maar er tevens voor zorgen dat thuis wel de veilige plek
kan zijn en blijven voor deze mensen met vaak forse problemen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Met u is het precies 12.00 uur geworden. Ja, het was perfecte timing. U heeft er ook lang op geoefend; dat weet ik.
Het spoorboekje wordt iets gewijzigd. Ik ga nu drie kwartier
schorsen voor de lunch. Dat wordt dus 12.45 uur. Om 12.45
uur doe ik het VAO'tje — dat heet tegenwoordig "tweeminutendebat" — over onderwijs en corona, aansluitend de
stemmingen en daarna de rest van het debat. Daarna gaan
we dus luisteren naar het kabinet. Ik wijs de bewindspersonen er nog even op dat we inmiddels tien amendementen
hebben. Het zou mooi zijn als ze die in de eerste termijn
zouden kunnen becommentariëren, maar dat hoeft niet.
Nogmaals, om 12.45 uur is het tweeminutendebat Onderwijs en corona, dan de stemmingen en dan de eerste termijn
van het kabinet. Ik wens u smakelijk eten.
De vergadering wordt van 12.01 uur tot 12.47 uur geschorst.

27 mei 2021
TK 81

81-2-16