Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

461
Vragen van de leden Oosenbrug en Wolbert (beiden PvdA) aan de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het monopolie van
softwareleveranciers van gemeenten (ingezonden 20 oktober 2015).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 2 november 2015)
Vraag 1
Hebt u kennis genomen van het bericht «PinkRoccade en Centric «misbruiken
marktmacht»»1? Hebt u tevens kennis genomen van het onderliggende
onderzoek?
Antwoord 1
Ja. In het bedoelde artikel staat dat het gebaseerd is op «gezamenlijk
onderzoek van NRC Handelsblad en Reporter Radio naar de gemeentelijke
ICT- markt». Ik beschik niet over nadere informatie met betrekking tot dit
onderzoek.
Vraag 2
Herkent u het beeld dat er een duopolie is ontstaan in de levering van
centrale software aan gemeenten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe beoordeelt u deze situatie?
Antwoord 2
Dat beeld herken ik deels.
Zoals in het NRC artikel is genoemd zijn er op deze markt twee partijen
dominant aanwezig. Echter, op een toenemend aantal deelterreinen,
bijvoorbeeld burgerzaken en financiën, zijn meer dan twee leveranciers actief.
Hoewel vanuit het perspectief van mededinging een markt met vele partijen
aantrekkelijk kan zijn, is het goed om te realiseren dat de gemeentelijke markt
op dit moment slechts 393 afnemers telt en dat aantal neemt nog steeds af.
Dat is een beperkte markt voor specifieke gemeentelijke software. Om de
ontwikkelkosten te kunnen terugverdienen is een zekere schaal noodzakelijk.
Het is daardoor niet waarschijnlijk dat er een situatie zal ontstaan waarin veel
leveranciers zullen opereren als het gaat om de grote, complexe systemen
waar gemeenten mee werken.

1

ah-tk-20152016-461
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

NRC Handelsblad, 17 oktober 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Uiteraard moeten klanten de vrijheid hebben om te kiezen uit het aanbod van
de partijen. Er mag dus geen sprake zijn van een «vendor lock in», waardoor
het voor de klant zeer moeilijk is om de producten van diverse leveranciers in
technische zin te integreren. Dit beperkt de mededinging. Dit probleem is
alleen op te lossen door het hanteren van standaarden en het organiseren
van een goede sturing van de leveranciers door een goed opdrachtgeverschap, op lokaal en landelijk niveau.
De overweging dat standaardisatie en opdrachtgeverschap verbetering
behoefde vormde in 2003 mede de aanleiding tot de start van het gezamenlijke BZK/VNG-programma EGEM. De taken van EGEM zijn overgedragen aan
het in 2009 opgerichte Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING).
VNG/KING is enkele jaren geleden gestart met het sluiten van convenanten
met leveranciers. Door ondertekening van het convenant verklaren de
leveranciers zich te houden aan de standaarden die nodig zijn voor interoperabiliteit. Inmiddels zijn met meer dan 170 leveranciers convenanten
afgesloten. Met KING zijn de gemeenten naar mijn mening voldoende
toegerust om invulling te geven aan het opdrachtgeverschap richting
leveranciers.
Vraag 3
Welke prijsontwikkeling hebben de softwarepakketten van PinkRoccade en
Centric de afgelopen vijf jaren doorgemaakt? Zijn deze prijsstijgingen voor u
reden om aan te nemen dat de markt faalt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Het Ministerie van BZK verricht geen onderzoek naar de prijsontwikkeling op
de gemeentelijke softwaremarkt. Ik kan hierover daarom geen uitsluitsel
geven.
Vraag 4
Kunt u de bewering van PinkRoccade plaatsen dat de ontwikkeling van
nieuwe functionaliteiten die door wetgeving later of niet ingevoerd is tot
hoge kosten geleid heeft? Zo ja, vindt u dat deze kosten horen tot het
ondernemersrisico of dat ze aan afnemers doorberekend kunnen worden?
Antwoord 4
Nee, ik weet niet op welke wetgeving die later of niet zou zijn ingevoerd hier
wordt gedoeld.
De vraag gaat er overigens van uit dat er bepaalde normen gelden met
betrekking tot de vraag welke kosten een ondernemer wel of niet in zijn
kostprijs zou mogen doorberekenden. Deze prijsvorming is echter geheel vrij.
Vraag 5
Bent u op de hoogte van signalen dat de koppelingen tussen softwarepakketten van verschillende leveranciers moeizaam werken, onder andere doordat
open standaarden niet goed toegepast worden? Zo nee, wilt u bij de VNG en
het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING) navraag doen naar
deze problemen? Zo ja, deelt u de analyse dat leveranciers hiermee hun
markt afschermen en de prijs op kunnen drijven?
Antwoord 5
In gemeentelijke kring worden dergelijke signalen inderdaad met enige
regelmaat geuit. Ik kan niet beoordelen of leveranciers hiermee hun markt
afschermen en hun prijs kunnen verhogen. Het is overigens een taak van de
gemeenten zelf om, met behulp van VNG/KING, door standaardisatie en goed
opdrachtgeverschap te voorkomen dat leveranciers hiertoe in staat zijn. Het is
mij bekend dat VNG/KING inzet op het strenger controleren of software aan
de standaarden voldoet.
Vraag 6
Wilt u onderzoeken of de centrale software voor de gemeentelijke dienstverlening goedkoper aangeboden kan worden? Ziet u hierin mogelijkheden om
gemeenten en rijksoverheid meer samen te laten werken in efficiëntere
aanbesteding van deze software of een certificering van pakketten waardoor
de samenwerking tussen verschillende pakketten gewaarborgd wordt en
gemeenten niet afhankelijk worden van een aanbieder?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Ik beschouw een onderzoek naar de vraag of gemeentelijke software
goedkoper zou kunnen worden aangeboden primair als een zaak voor de
gemeenten. Het initiatief voor een dergelijk onderzoek zou daarom van
gemeentelijke zijde moeten uitgaan.
De software waar het in het artikel om gaat is specifieke bestemd voor
gemeentelijke taken en is daarom niet bruikbaar voor de rijksoverheid. Ik zie
daarom geen mogelijkheden voor samenwerking bij de aanbesteding of
certificering daarvan.
Vraag 7
Wilt u in overleg gaan met VNG en KING om mogelijkheden voor goedkopere
gemeentesoftware te onderzoeken en de Kamer hier voor 1 januari 2016 over
berichten?
Antwoord 7
Indien VNG en KING het initiatief nemen tot een dergelijk onderzoek en mij
daarbij zouden willen betrekken, wil ik graag bezien of ik daarbij eventueel
behulpzaam zou kunnen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3