Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 830

Materieelprojecten

Nr. 399

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 mei 2023
Inleiding
Defensie schaft munitie aan om de MQ-9 te kunnen bewapenen. Dit
draagt bij aan de veiligheid van eigen troepen in een veranderend
dreigingsbeeld en tegelijkertijd zorgt het ervoor dat we het initiatief
kunnen behouden bij inzet van de MQ-9. In de Defensienota 2022
(Kamerstuk 36 124, nr. 1) is deze behoefte kenbaar gemaakt. In
samenhang hiermee is besloten om de in 2022 in gebruik genomen MQ-9
«Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle» (MALE
UAV) capaciteit uit te breiden en te versterken.
De initiële behoeftestelling voor de MQ-91 uit 2011 voorzag niet in
bewapening. In de afgelopen jaren heeft Defensie de visie op de inzet van
de MQ-9 en andere op afstand bestuurde systemen bijgesteld aan de
hand van de ontwikkelingen van de dreigingen en van de wijze waarop
militaire capaciteiten worden ingezet. Uw Kamer heeft met het aannemen
van de motie van het lid Bosman c.s. (Kamerstuk 35 300 X, nr. 23 van
7 november 2019) het kabinet verzocht te onderzoeken of de initiële
behoeftestelling geactualiseerd moet worden om bewapening van de
MQ-9 mogelijk te maken. Eind januari 2020 heeft Defensie een reactie
gestuurd op deze motie (Kamerstuk 30 806, nr. 52), waarin de operationele
voordelen van het bewapenen van de MQ-9 zijn beschreven. Daarbij is
aangegeven dat Defensie de concrete mogelijkheden en kosten van
verschillende doorgroeimogelijkheden van de MQ-9 onderzoekt,
waaronder ook bewapening van het systeem. Met de motie-Valstar c.s.
(Kamerstuk 35 925 X, nr.69) heeft uw Kamer haar steun uitgesproken voor
bewapening van de MQ-9. Met deze brief informeer ik u over de behoeftestelling van de capaciteit, die Defensie met het project «Bewapening
MQ-9» wil verwerven.

1

kst-27830-399
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

DMP A-Brief «Behoefte aan MALE UAV-capaciteit» (Kamerstuk 30 806, nr. 10)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 399

1

Bewapenen MQ-9
Onderbouwing behoefte
De MQ-9 kan worden ingezet in missiegebieden waar andere wapensystemen van Defensie niet altijd aanwezig (kunnen) zijn. Het bewapenen van
de MQ-9 geeft nieuwe mogelijkheden door een combinatie van het
langdurig kunnen inzetten van waarnemings- en aanvalsmiddelen op
hetzelfde platform. Daarmee wordt de snelheid en flexibiliteit van
handelen van de krijgsmacht vergroot. De ervaring leert, dat als het gaat
om tijd-kritische inlichtingen, een bewapende MQ-9 een duidelijk voordeel
oplevert voor de inzet van Defensie. Zonder bewapening zal na het
verzamelen van de inlichtingen deze data namelijk moeten worden
overgedragen aan een ander wapensysteem. Door deze langere reactietijd
kan het initiatief verloren gaan en neemt het operationele risico toe.
Tegelijkertijd levert deze uitbreiding een krachtige capaciteit op het gebied
van het beschermen van eigen of coalitietroepen op.
In de kabinetsreactie op het AIV-rapport «inzet van autonome wapen»
(Kamerstuk 35 925 X, nr. 90) en aanvullende Kamervragen (Aanhangsel
Handelingen II 2022/23, nr. 2214) heeft het kabinet aangegeven dat
Nederland eraan vasthoudt dat bij wapeninzet altijd sprake is van een
vorm van betekenisvolle menselijke controle (meaningful human control
-MHC). Daarbij is het van belang te vermelden dat wapeninzet vanaf een
MQ-9 technisch gezien niet anders is dan van welk ander bemand
aanvalsplatform: het is geen volledig autonoom wapen en in alle gevallen
beslist gekwalificeerd personeel om tot inzet van wapens (het daadwerkelijk afvuren) over te gaan binnen de relevante wet- en regelgeving en
waarbij wordt voldaan aan de geldende rules of engagement. De
bemanning van een MQ-9 opereert vanuit een grondstation maar stuurt
het systeem continu aan. Er wordt voor inzet van de MQ-9 daarmee dus
altijd voldaan aan de voorwaarde van betekenisvolle menselijke controle.
Kwalitatieve behoefte
Defensie heeft ervoor gekozen om aan te sluiten bij de bewapening die
Frankrijk al gebruikt op de MQ-9, en die wordt aangeschaft via de
Amerikaanse overheid (Foreign Military Sales, FMS). Frankrijk gebruikt
hiervoor een geleid wapen (Guided Bomb Unit -GBU) van het type
GBU-12. Daarnaast heeft Nederland met Italië, Frankrijk en Spanje voor de
MQ-9 block 5 gezamenlijk de software ontwikkeld, waarmee het gebruik
van andere geleide wapens wordt ondersteund. Door aan te sluiten bij de
configuratie van Frankrijk hoeft Nederland de software-integratie niet
meer te doen en is dit kostenbesparend.
Hierdoor is bewapende inzet mogelijk met de volgende typen munitie:
• GBU-12 (500 pond bom, laser geleid);
• GBU-49 LOT 5 (500 pond bom, laser en GPS geleid);
• AGM-114 R2 Hellfire (lucht-grond raket, laser geleid).
Defensie heeft op dit moment de hiervoor benodigde raketten en
bomlichamen met bijbehorende componenten in haar assortiment. Deze
zijn in gebruik op de F-35. Defensie heeft voor de lasergestuurde Hellfire
raketten momenteel alleen nog de oudere R1-variant, maar er loopt een
verwervingsopdracht voor de aanschaf van de R2-variant voor de Apache.
De kwalitatieve behoefte betreft het voorzien in het gebruik van de
genoemde type wapens op de MQ-9 toestellen, inclusief opleidingen, en
rekening houdend met opslag, assemblage en transport. De technische
aanpassingen aan de toestellen, die benodigd zijn om de wapens te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 399

2

kunnen dragen en afvuren, zijn voorzien in het project «Uitbreiden en
versterken MQ-9 capaciteit».
Afhankelijk van het type missie kan er een keuze gemaakt worden in
bewapening, waarbij er ook een combinatie mogelijk is. De uiteindelijk
mee te nemen «payload» is een beperkte combinatie van bewapening
en/of sensoren (bv. maritieme radar, ESM-pod, communications relay
pod), die onder de vleugel gemonteerd worden.
Kwantitatieve behoefte
De aantallen te verwerven munitie worden vanwege het hogere rubriceringsniveau niet in deze brief opgenomen. Bij de normering van de
voorraadniveaus wordt rekening gehouden met de benodigde aantallen
voor opleiding en training (O&T) en het Beleidskader Inzetvoorraden (BKI).
Voor bepaling van de BKI-norm wordt gekeken naar enerzijds het beoogde
operationele verbruik en anderzijds richtlijnen vanuit NAVO om tot
voorraadniveaus te komen. De vetrouwelijke bijlage bevat een aanvullende toelichting.
Verwerving
Zoals in de kwalitatieve behoefte aangegeven, wordt het merendeel van
de munitie en bijbehorende artikelen reeds gevoerd binnen Defensie. Dit
betekent dat een groot deel op bestaande FMS-contracten kan worden
verworven of dat er kan worden aangesloten op lopende verwervingsopdrachten. Naar verwachting wordt de bewapening van de MQ-9 in het
derde kwartaal van 2025 Initial Operational Capable (IOC). De mijlpaal Full
Operational Capability (FOC) wordt naar verwachting eind 2028 behaald.
Indien bepaalde munitie eerder voorradig is of betrokken kan worden uit
voorraden van andere wapensystem, dan kan wapeninzet afhankelijk van
het type missie eerder plaatsvinden.
Overige aspecten
Internationale samenwerking
De configuratie van de bewapening sluit aan bij die van Frankrijk, dat
nagenoeg dezelfde configuratie heeft. Dit betekent dat binnen de MQ-9
Users Group (MUG), de FMS-landen (o.a. Frankrijk, Italië, Spanje en
Nederland) samenwerken om maximaal te profiteren van cost-sharing bij
doorontwikkelingen. Daarnaast wordt via de MUG mogelijkheden
onderzocht op het gebied van toekomstige trainingen en logistieke
ondersteuning.
Relatie met andere projecten
Deze behoefte is onderdeel van het pakket aan maatregelen voor de
uitbreiding en versterking van de MQ-9 capaciteit die in de Defensienota
2022 zijn aangekondigd. Dit omvat de voorbereiding voor de aanschaf van
de maritieme radar en de communications-relay sensoren in combinatie
met de uitbreiding met vier extra MQ-9 toestellen. In het Defensie
Projecten Overzicht (DPO) wordt uw Kamer over de voortgang geinformeerd. Voor de aanschaf van SIGINT/ESM sensoren is een aparte
behoefte opgesteld en deze is behandeld door uw Kamer (Kamerstuk
27 830, nr. 383).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 399

3

Financiële aspecten
Het project «Bewapenen MQ-9» vergt een additionele investering die valt
in de bandbreedte van € 100 miljoen tot € 250 miljoen. Daarnaast
bedragen de exploitatiekosten jaarlijks circa € 0,5 miljoen. Deze investering, inclusief het verschil in exploitatiekosten ten opzichte van de
huidige situatie voor de komende 15 jaar, komt ten laste van het investeringsbudget van Defensie. De commercieel vertrouwelijke bijlage bevat
nadere informatie2.
Risico’s
Voor het project is een risicobeoordeling gemaakt en zijn beheersmaatregelen getroffen. Aangezien het een configuratie is die in gebruik is bij één
van de FMS-partnerlanden en het reeds door Defensie gevoerde munitie
betreft zijn de risico’s laag. Het voornaamste risico betreft de mogelijk
langere levertijden bij de verwerving van kapitale munitie in een schaarse
markt. Door tijdig aan te haken bij lopende verwervingsopdrachten of
additionele verwerving tijdig in gang te zetten, wordt dit risico zo goed als
mogelijk gemitigeerd.
Vooruitblik
Gezien de financiele bandbreedte van het project en de mogelijkheid om
deze behoefte zoveel mogelijk binnen bestaande contracten te verwerven,
ben ik voornemens om dit project na behandeling in uw Kamer te
mandateren aan het Commando Materieel en IT. Uw Kamer wordt via de
begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF), het
jaarverslag en het Defensie projectenoverzicht (DPO) over de voortgang
van dit project geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Defensie,
C.A. van der Maat

2

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 399

4