Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 188

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2008
Mede namens de minister voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap informeer ik u hierbij over de informele Raad voor Concurrentievermogen van
16, 17 en 18 juli a.s. in Versailles en Jouy-en-Josas (Frankrijk). Het informele karakter van deze Raad betekent dat er een vrije gedachtewisseling
zal plaatsvinden zonder besluitvorming.
De bijeenkomst valt uiteen in twee delen: een deel over onderzoek en een
deel over concurrentievermogen. Tijdens het onderzoeksdeel op 16 en
17 juli zal worden gesproken over de Europese onderzoeksruimte.
Conform het verzoek van uw Kamer wordt u eveneens nader geïnformeerd over de al verschenen en nog te verwachten voorstellen van de
Commissie die verband houden met de Europese onderzoeksruimte.
Tijdens het deel over concurrentievermogen op 17 en 18 juli zal worden
gesproken over de recentelijk verschenen Small Business Act en over de
externe dimensie van het concurrentievermogen. Hieronder vindt u een
verdere toelichting op deze onderwerpen.
Europese onderzoeksruimte
Tijdens het onderzoeksdeel van de komende informele Raad zal de Europese onderzoeksruimte (ERA) centraal staan. Naar aanleiding van deze
agendering heeft uw Kamer verzocht om nadere informatie over de voorstellen van de Commissie die reeds zijn verschenen of worden verwacht.
In april 2007 heeft de Europese Commissie het groenboek voor de Europese Onderzoeksruimte gepubliceerd. Nederland heeft in de Kabinetsreactie van 3 september 2007 op het groenboek ERA gereageerd. Voor
Nederland is het subsidiariteitsbeginsel een belangrijk algemeen
uitgangspunt. De Europese Onderzoeksruimte is een gedeelde verantwoordelijkheid tussen de Commissie en de lidstaten. Juist op het terrein
van onderzoek en wetenschap zijn voorbeelden aan te geven van Europees optreden met een duidelijke meerwaarde. Nederland denkt daarbij

KST121197
0708tkkst21501-30-188
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 21 501-30, nr. 188

1

met name aan het realiseren van een open en aantrekkelijke arbeidsmarkt
voor onderzoekstalent, het stimuleren van wetenschappelijke excellentie
en het stimuleren van samenwerking gericht op de totstandkoming van
moderne grootschalige wetenschappelijke onderzoeksfaciliteiten die
toegankelijk zijn voor de gehele Europese onderzoeksgemeenschap. Naast
de nadruk op subsidiariteit hecht Nederland sterk aan een duidelijk
commitment van de industrie, die ook een belangrijke bijdrage kan
leveren aan de oplossing van maatschappelijke vraagstukken, mede door
betrokkenheid bij het opstellen van de onderzoeksagenda’s. Ook universiteiten en kennisinstellingen dienen nadrukkelijk betrokken te zijn bij de
verdere uitwerking van de ERA.
Voor het vervolg op de ERA heeft de Europese Commissie de volgende
initiatieven aangekondigd:
1. een aanbeveling en handboek voor het beheer van intellectueel
eigendom door publieke onderzoeksinstellingen (gepubliceerd op
10 april 2008);
2. een initiatief gericht op mobiliteit en onderzoekerloopbanen, dat een
impuls geven aan het beleid van de lidstaten op het gebied van sociale
zekerheid, werving van onderzoekers, meeneembaarheid van beurzen
en eerlijke arbeidsomstandigheden van onderzoekers (gepubliceerd op
23 mei 2008);
3. een juridisch kader voor pan-Europese onderzoeksinfrastructuren
(aangekondigd voor juli 2008);
4. een mededeling over gezamenlijk programmeren van onderzoek op
terrein van strategisch belang voor het oplossen van belangrijke maatschappelijke vraagstukken of het verbeteren van het concurrentievermogen (aangekondigd voor juli 2008);
5. een beleidskader voor internationale samenwerking op het vlak van
wetenschap en technologie (aangekondigd voor het najaar 2008).
Naast deze vijf concrete initiatieven zijn tijdens de Raad op 29–30 mei jl.
onder het Sloveense voorzitterschap Raadsconclusies aangenomen over
de ontwikkeling van een toekomstvisie en de politieke aansturing voor de
Europese Onderzoeksruimte, het «Ljubljana proces» (TK 21 501-30, 2007–
2008, nr. 186). Deze beide dienen ultimo 2009 gerealiseerd te worden. Het
Voorzitterschap heeft aangegeven samen met de komende voorzitters
Tsjechië en Zweden deze visie en de governance verder te willen vormgeven.
Nederland kan de keuze van de Commissie voor de vijf vervolginitiatieven
steunen. Twee van de initiatieven zijn verschenen, namelijk de aanbeveling voor beheer van intellectueel eigendom door kennisinstellingen en de
mededeling over een Europees partnerschap voor onderzoekers. De
aanbeveling is reeds in de Raad aangenomen middels een Raadsresolutie
tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van mei jl. Nederland heeft
zich daarbij sterk gemaakt voor het vrijwillige karakter van de aanbeveling. (TK 21 501-30, 2007–2008, nr. 184 en 187). De Nederlandse beoordeling van de Mededeling over een Europees partnerschap voor onderzoekers gericht op betere loopbanen en meer mobiliteit is de Kamer
inmiddels toegezonden door de minister van Buitenlandse Zaken, in de
vorm van een BNC-fiche. Nederland onderschrijft de noodzaak op Europees niveau aandacht te geven aan het realiseren van een open arbeidsmarkt voor onderzoekers, met goede loopbaanvooruitzichten. Aandachtspunten van Nederland zijn de coördinatiestructuur en de voorstellen over
sociale zekerheidsrechten.
De andere drie initiatieven zullen deze zomer en dit najaar verschijnen.
Nederland staat in beginsel positief ten opzichte van de aangekondigde
voorstellen voor vereenvoudiging van de juridische aspecten van oprich-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 21 501-30, nr. 188

2

ting van grootschalige Europese faciliteiten. Ook een beleidskader dat een
zekere afstemming van het samenwerkingsbeleid gericht op derde landen
tussen de lidstaten en de EU ondersteunt kan worden verwelkomd. Nederland is nog terughoudend over eventuele nieuwe initiatieven voor versterking van de samenwerking tussen lidstaten bij het programmeren van
onderzoek omdat de reikwijdte van de ideeën van de Commissie nog
geenszins duidelijk is. Nederland vindt het bovendien belangrijk dat de
ervaringen met de bestaande initiatieven gericht op gezamenlijke onderzoeksprogrammering (o.a. de zogenaamde artikel 169-initiatieven en
ERA-netten) worden meegenomen. Daarnaast is er de vraag hoe eventuele nieuwe initiatieven gericht op gezamenlijk programmeren zich zullen
verhouden tot de andere grootschalige initiatieven zoals de JTI’s (Joint
Technology Initiatives) en de nog op te richten kennis- en innovatiegemeenschappen van het EIT (European Institute for Innovation and Technology).
Tijdens de komende informele Raad plaatst het Franse voorzitterschap de
discussie over de ERA vooral in het teken van de bijdrage van de Europese Onderzoeksruimte aan het oplossen van grote maatschappelijke
uitdagingen. De onderzoeksruimte zal daarbij in de frontlinie van de
wetenschappelijke ontwikkelingen moeten staan, dicht bij de burgers en
zal tevens een positieve toekomstvisie moeten bieden om de Europese
samenhang te vergroten. Daar waar lidstaten voor vrijwel identieke uitdaging staan zoals bv energie vallen op EU niveau schaalvoordelen te
behalen in onderzoek, bijvoorbeeld in opzetten van infrastructuren, delen
van kennis en samenwerking met derde landen. Het Voorzitterschap wil
dit concreet uitwerken door tijdens de Raad vier parallelle workshops te
organiseren op het gebied van voeding, water en ecosystemen, het Europees energieaanbod, de informatiemaatschappij en gezondheid en vergrijzing in de EU. Nederland kan het leggen van een verbinding door het
Voorzitterschap tussen de onderzoeksruimte en maatschappelijke vraagstukken steunen. Nederland zal de discussie voeren op basis van bovenstaande uitgangspunten.
Europees MKB-beleid
Tijdens de Raad zal informeel van gedachte gewisseld worden over de
Small Business Act (SBA). Op 25 juni heeft de Commissie de Small Business Act (SBA) uitgebracht. In deze mededeling heeft de Commissie
diverse initiatieven gebundeld. Het doel van de mededeling is drieledig,
namelijk het vergroten van de erkenning voor ondernemerschap, het
verankeren van het «Think Small First»-principe in het maken van (Europees) beleid en het stimuleren van de groei en concurrentiekracht van het
MKB. In de SBA wordt verwezen naar vier wetgevingsvoorstellen die
deels tegelijk met SBA zijn gepresenteerd en deels in de komende periode
nog zullen komen. De voorstellen voor een Algemene Groepsvrijstellingsverordening voor staatsteun en een Europese BV-statuut voor MKB (European Private-Company Statute) zijn tegelijk met de SBA gepresenteerd. De
voorstellen voor het mogelijk maken van verlaagde BTW-tarieven voor
arbeidsintensieve diensten en vereenvoudiging van BTW-regels en een
herziening van de richtlijn late betalingen zullen in de komende periode
nog volgen.
In eerste reactie kan Nederland de integrale aanpak van de Commissie op
hoofdlijnen steunen. Daarbij gelden een drietal uitgangspunten. Ten
eerste is het van belang dat Europese acties ter stimulering zich richten op
die zaken waar er sprake is van toegevoegde waarde van Europees
ingrijpen. Het MKB is juist vanwege zijn beperkte omvang met name
gericht op nationale structuren. Tussen de lidstaten kunnen afspraken
gemaakt worden over bepaalde doelen, maar de wijze van invullen moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 21 501-30, nr. 188

3

aan lidstaten zelf worden overgelaten. Daarnaast is het van belang dat de
voorgestelde maatregelen aansluiten bij de ervaringen van ondernemers
in de praktijk. Een derde uitgangspunt is dat de SBA zich met name moet
richten op het bevorderen van groei van MKB-bedrijven die nu deze stap
nog niet nemen.
Tijdens de informele bijeenkomst zal het Voorzitterschap de discussie met
name richten op financiering van MKB, het Europese BV-statuut voor MKB
en toegang tot aanbesteden. Voor financiering ziet Nederland weinig
reden voor nieuwe instrumenten. Nederland acht het wel van belang dat
binnen bestaande instrumenten meer aandacht komt voor ondersteuning
van Business Angels en financiering van grensoverschrijdende activiteiten
van het MKB. Daarnaast ziet Nederland graag een stimulerende rol van de
Commissie om de belemmeringen voor grensoverschrijdende investeringen van risicokapitaal weg te nemen. Nederland steunt de Commissie
in haar ambitieuze streven tot het creëren van een uniform Europese
BV-satuut. Voorwaarde is dat de EU een vorm vindt die de ondernemer de
mogelijkheid biedt om met zo min mogelijk beperkingen in de EU te
ondernemen. Nederland vindt het belangrijk dat de vormgeving van het
BV-statuut voldoende juridische zekerheid biedt. Voor toegang van MKB
tot aanbesteden wil de Commissie een vrijwillige code presenteren om
aanbestedende diensten te stimuleren hun processen aan te passen.
Verdere acties, zoals tegen gaan van onnodige clustering en disproportionele selectie criteria, zouden op nationaal niveau moeten worden
genomen. Nederland deelt deze mening dat op nationaal niveau acties
noodzakelijk zijn en geeft ook prioriteit aan de toegang van het MKB
binnen de huidige aanpassing van aanbestedingswetgeving. Nederland is
van mening dat daarnaast de Commissie een actievere rol zou moeten
spelen, bijvoorbeeld door een clusterbepaling op te nemen in de Europese aanbestedingsrichtlijn. Tevens zal Nederland onder de aandacht
brengen dat ook de Europese instellingen bij hun aanbestedingen zich
committeren aan oplossing van de geconstateerde knelpunten.
Externe dimensie concurrentievermogen
Tijdens de Raad zal een informele gedachtewisseling plaatsvinden over de
externe dimensie van concurrentievermogen, op basis van een werkdocument, inclusief vragen van het Voorzitterschap. Op het moment van
schrijven is het werkdocument nog niet beschikbaar. Naar verwachting zal
het Frans Voorzitterschap de discussie vooral willen richten op de vraag
welke mogelijkheden er zijn om te zorgen voor een eerlijk speelveld op
internationaal niveau, met daarbij aandacht voor de impact van een
streng Europees Emissiehandelssysteem, de promotie van Europese
normen en standaarden op internationaal niveau, de bescherming van
intellectuele eigendomsrechten (met name strijd tegen namaak) en
toegang van het MKB tot de publieke markten van derde landen (aanbesteden).
Voor een sterke economische rol van de EU in de wereld is het met name
van belang dat de EU zich richt op interne versterking van het concurrentievermogen. Goed functionerende arbeidsmarkten, een goed opgeleide
beroepsbevolking, een aantrekkelijk fiscaal klimaat, een goed functionerende interne markt, transparante en betrouwbare regelgeving, een effectief gemeenschapsoctrooi en een ambitieus innovatie- en R&D-beleid zijn
hiervoor cruciaal. De Lissabonstrategie, als aanjager van structurele
hervormingen op nationaal en EU-niveau, biedt de juiste handvaten voor
de interne versterking van de Europese Economie.
Daarnaast kan extern beleid het nationale en EU-hervormingsbeleid in het
kader van de Lissabonstrategie in belangrijke mate ondersteunen. Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 21 501-30, nr. 188

4

land ziet een discussie tijdens deze informele Raad over de externe
dimensie van concurrentievermogen als een belangrijke bijdrage voor de
ontwikkeling van een coherente Europese strategie voor extern beleid. Op
29 mei jl. heeft de SER een advies over globalisering uitgebracht: «Duurzaam globaliseren: een wereld te winnen». Op korte termijn zal een eerste
globale kabinetreactie op dit advies naar uw Kamer worden gezonden (in
het najaar volgt een uitgebreidere reactie). Deze kabinetsreactie dient als
leidraad voor de inbreng van Nederland op dit punt.
Nederland zal benadrukken dat de kern van het externe beleid moet liggen
in het verder openen van internationale markten. Open markten zowel
binnen als buiten de EU zijn de basis voor de huidige en toekomstige
Europese welvaart. Open markten leiden tot meer export, goedkope
import, nieuwe afzetmarkten en nieuwe banen. Zo’n 20% van het BBP is
het directe resultaat van open markten (CPB, MEV 2006).
Tegelijkertijd is het openen van markten niet zonder risico’s. Nederland
erkent dat er oog moet zijn voor een eerlijk speelveld voor (Europese)
bedrijven die opereren op mondiaal niveau. Juist ook gezien bijvoorbeeld
de ambities van de EU op het terrein van klimaatbeleid, is het noodzakelijk
om zo veel mogelijk te streven naar wereldwijde standaarden (bijvoorbeeld ten aanzien van productveiligheid, klimaatdoelstellingen, MVO en
de bescherming van intellectueel eigendom). De Europese standaarden
zijn van een hoog niveau, en zouden moeten dienen als uitgangspunt
voor dergelijke onderhandelingen. Er dient ook gewaakt te worden voor
protectionistische tendensen. Per geval zal moeten worden bezien welke
ruimte het internationale handelsregime in de WTO biedt om eventuele
onacceptabele verstoringen van de concurrentie tegen te gaan en of en zo
ja op welke wijze, handelsmaatregelen beleid op terreinen als milieu,
arbeidsnormen en dierenwelzijn zouden kunnen ondersteunen.
Zo zal Nederland aandacht vragen voor sectoren waar een groot risico
bestaat voor zogenaamde carbon leakage als gevolg van een ambitieus
Emissie Handelssysteem in de EU. Er zal tegemoet moeten worden
gekomen aan onacceptabele concurrentienadelen voor internationaal
concurrerende energie-intensieve sectoren, die geconfronteerd worden
met mondiale concurrenten die geen (met de EU) vergelijkbare reductieverplichting kennen. Voor deze sectoren komen de marktprijzen tot stand
op de wereldmarkt, waardoor doorberekening niet mogelijk is. Oplossingen liggen volgens Nederland allereerst in een internationaal klimaatverdrag. Indien dat niet mogelijk blijkt moet gezocht worden naar andere
mogelijkheden. In de richtlijn ETS heeft de Europese Commissie een
aantal mogelijkheden genoemd, waaronder het toewijzen van gratis
emissierechten en handelsmaatregelen (importeurs verplicht opnemen in
het emissiehandelssysteem). Op dit moment loopt in Nederland een
onderzoek naar de effecten van handelsmaatregelen.
Een ander punt van aandacht in het externe beleid is de handhaving van
intellectuele eigendomsrechten (met name merk- en auteursrechten) door
middel van de bestrijding van namaak en piraterij. Effectief optreden
tegen dergelijke inbreuken op intellectuele eigendomsrechten is geboden,
zowel in Nederland, in Europa, maar zeker ook mondiaal. Een internationale ontwikkeling als de onderhandelingen over een «Anti Counterfeit
Trade Agreement» (ACTA), een internationaal Verdrag ter bestrijding van
namaak, verdient daarom aanmoediging. Het is goed dat de EU hierbij
betrokken is, waarbij EU-wetgeving op het gebied van handhaving (zoals
de richtlijn civiele handhaving IE-rechten) model kan staan voor een internationale standaard. Nederland vindt het van belang dat er op EU-niveau
meer aandacht is voor een meer coherente bestrijding van namaak en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 21 501-30, nr. 188

5

piraterij en ziet uit naar de door de Europese Commissie aangekondigde
mededeling over dit onderwerp.
Tot slot steunt Nederland het streven naar verdere opening van de
markten voor overheidsaankopen. Daar waar landen bestaande afspraken
op het gebied van aanbesteding niet naleven kan het belangrijk zijn om
druk op die landen uit te oefenen. Een groter probleem is evenwel dat een
aantal landen bepaalde overheidsaankopen niet willen openstellen. Met
name VS, Canada, Korea en Japan kennen in de bestaande Government
Procurement Agreement (GPA) restricties voor aanbestedingen in
bepaalde sectoren (transport, elektriciteit, water e.a.) en voor lagere overheden. Onderhandelingen over de herziening van de GPA zijn al vele jaren
gaande. Reciprociteit is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Na drie jaar
discussie heeft de Europese Unie eind mei 2008 besloten om het eigen
aanbod aan te passen, in het licht van de aanbiedingen van andere
partijen. Het nieuwe EU-aanbod is voorzien van een aantal zeer specifieke
reciprociteitsbepalingen (richting VS, Canada, Zuid-Korea). Het is nu
afwachten of we tot een akkoord kunnen komen. Dat is vooral van belang
aangezien belangrijke WTO-leden als China willen toetreden tot de overeenkomst. Evenwel, zolang de herziene GPA uitblijft, moet zeker ook
worden bezien of er andere effectieve maatregelen mogelijk zijn (bijvoorbeeld door middel van een bilaterale overeenkomst).
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 21 501-30, nr. 188

6