Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 835

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)

Nr. 6

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juni 2014
Tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 20 maart jl. heeft u mij om
een reactie gevraagd op het interview met de Inspecteur-generaal van de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Aanvullend daarop
hebben een aantal fracties aanvullende vragen gesteld1. Met deze brief ga
ik, mede namens de Minister van VWS, in op uw verzoeken.
Ik vind het belangrijk dat de Inspecteur-generaal (IG) van de NVWA als
toezichthouder reflecteert op ontwikkelingen en dilemma’s die de borging
van de voedselveiligheid in Nederland aangaan en waar nodig hier ook
actief over naar buiten treedt. In het interview heeft hij hier invulling aan
gegeven.
Ik verwijs u verder naar de kabinetsreactie op het rapport van de
Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) over risico’s in de vleesketen die
10 juni jl. aan uw Kamer is gestuurd (Kamerstuk 26 991, nr. 418).
Verschillende fracties hebben naar aanleiding van het interview nog
aanvullende vragen gesteld. Onderstaand ga ik hierop in.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vraag 1
Wat vindt u ervan dat de inspecteur-generaal uitspraken heeft gedaan
over de verduurzaming van de veehouderijketen?
Antwoord
De IG refereert aan de maatschappelijke vraagstukken die op dit moment
in de veehouderij aan de orde zijn en stelt dat hiervoor een transitie naar
een zorgvuldige en duurzame veehouderij noodzakelijk is. Hij geeft
1

kst-33835-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

1

hiermee mijn beleid weer zoals verwoord in het kabinetstandpunt inzake
de omvang van de intensieve veehouderij en schaalgrootte (Kamerstuk
28 973, nr. 134).
Vraag 2
Deelt u de opvatting dat het geen taak is van de inspecteur-generaal om
uitspraken te doen over beleid en dat de NVWA een uitvoerend orgaan is?
Vraag 3
Deelt u de opvatting dat de uitspraken van de inspecteur-generaal schade
kunnen toebrengen aan het imago van de sector en dat dit ten koste kan
gaan van de exportpositie van de Nederlandse landbouw en werkgelegenheid?
Antwoord op vraag 2 en 3
Nee. Ik vind het belangrijk dat de IG van de NVWA als toezichthouder
reflecteert op ontwikkelingen en dilemma’s die de borging van de
voedselveiligheid in Nederland aangaan en daarbij waar nodig actief naar
buiten treedt. Dit past bij een moderne en professionele toezichthouder.
De WRR onderstreept in haar rapport Toezien op publieke belangen
(WRR-rapport 89, 2013) het belang van de reflectieve functie van de
toezichthouder.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vraag 4
Kunt u reflecteren op de uitspraken «de incidenten die we tegenkomen,
wijzen op een grootschaligheid die verontrustend is» en «het aantal
slachtoffers bij voedselveiligheid is niet hoog»?
Antwoord
De IG refereert bij de uitspraak «de incidenten die we tegenkomen, wijzen
op een grootschaligheid die verontrustend is», naar de wijdverbreidheid
van fraude die zich bovendien vaak niet beperkt tot een enkele ondernemer. Het aantal mensen dat ziek wordt of onverhoopt komt te overlijden
als gevolg van onveilig voedsel moet daarbij echter gerelateerd worden
aan de gemiddelde consumptie van voedsel, waaronder de consumptie
van gemiddeld 40 kilo vlees per jaar. Uiteraard is elk ziektegeval of
overlijden er één te veel; 100% veiligheid is echter niet te garanderen, ook
niet voor wat betreft voedselveiligheid.
Vraag 5
Kunt u aangeven bij welk percentage van de incidenten de volksgezondheid in het geding is geweest?
Antwoord
Nee. Bij de NVWA wordt geen statistische categorisering van incidenten
bijgehouden; elk incident wordt gewogen en daar wordt passende actie
op ondernomen. Niet alle incidenten leiden tot negatieve gevolgen voor
de consument, het betreft bijvoorbeeld ook administratieve overtredingen
van wet- en regelgeving. Vrijwel dagelijks vinden er in Nederland
herstelacties plaats door bedrijven, nadat er iets is fout gegaan bij de
productie of nadat er bijvoorbeeld een onveilige grondstof is ingevoerd.
Herstelacties moeten overeenkomstig de wetgeving worden uitgevoerd.
Als er onveilige producten (schadelijke of ongeschikte producten) in de
handel zijn gekomen, dan zijn bedrijven wettelijk verplicht om deze
onveilige producten terug te roepen.
Als het product de consument bereikt kan hebben en er sprake is van een
direct gevaar voor de volksgezondheid, dan is het bedrijf daarnaast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

2

verplicht de consumenten op doeltreffende en nauwkeurige wijze te
informeren.
Vraag 6
In hoeverre kunt u aangeven waar het zwaartepunt van incidenten ligt? Is
dat bij producten die in Nederland zijn geproduceerd of juist niet?
Antwoord
Er zijn drie stadia te onderscheiden waarin levensmiddelen onveilig
kunnen zijn/worden:
1. Als grondstof. Grondstoffen worden vaak geïmporteerd uit andere
delen van de wereld. Producenten moeten preventieve maatregelen
nemen om gevaren in grondstoffen te voorkómen, te elimineren of
tot een aanvaardbaar niveau te reduceren. Uit de RASFF-meldingen
(snelmeldsysteem van de Europese Commissie) blijkt dat de meeste
en ernstigste gevaren uit grondstoffen van derdelanden komen (van
buiten de EU). De Commissie heeft voor specifieke derdelanden en
specifieke producten strenge invoereisen gesteld, die door de NVWA
worden gecontroleerd bij binnenkomst op EU-grondgebied.
2. Tijdens de productie van een levensmiddel. Bij de producerende
bedrijven vindt over het algemeen de grootste reductiestap van
gezondheidsrisico’s plaats in de voedselketen (zoals verhitting,
pasteurisatie, hygiënisch vacuüm verpakken) maar ondanks de
voedselveiligheidsystemen in bedrijven moeten deze producenten
soms partijen uit de handel halen.
3. In het verkoopkanaal tot en met de consument (zoals uitgroei van
bacteriën door te hoge bewaartemperatuur tijdens transport, in de
supermarkt, in de horeca of bij de consument thuis).
In alle schakels van de keten kunnen incidenten voorkomen. Het is niet
zomaar te zeggen of het zwaartepunt bij producten in Nederland of in het
buitenland ligt.
Vraag 7
Deelt u de uitspraak van de inspecteur-generaal van de NVWA «Ik vrees
dat wettelijke bepalingen onze waarden hebben vervangen? De grenzen
van de wet zijn de maat geworden van onze productie»? Zo ja, wat gaat u
ondernemen? Bent u voornemens ethische waarden onderdeel te laten
worden van inspecties van de NVWA?
Antwoord
Ik verwijs u naar de kabinetsreactie op het rapport van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid (OvV)over risico’s in de vleesketen die 10 juni jl. aan uw
Kamer is gestuurd, waarin wordt ingegaan op de verantwoordelijkheid
van het bedrijfsleven.
Vraag 8
De inspecteur-generaal wil dieper doordringen in de productieketen. Hoe
wilt u dat vorm gaan geven?
Antwoord
In het Plan van Aanpak NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 1) heb ik samen met
de Minister van VWS aangekondigd dat de NVWA risicoanalyses zal
uitvoeren op productieketens in haar toezichtdomeinen: om welke risico’s
gaat het, waar treden deze op en hoe worden deze het best beheerst. De
risicoanalyses richten zich op het in kaart brengen van bestaande en
nieuwe risico’s en worden periodiek herhaald. Het onafhankelijk Bureau
Risicobeoordeling & Onderzoeksprogrammering (BuRO) van de NVWA zal
een hierbij een centrale plaats innemen. Er wordt begonnen met de
vleesketen en zal de komende jaren verder worden uitgebreid naar andere
productieketens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Vraag 9
In het interview schetst de inspecteur-generaal van de NVWA dat het
grootste risico is dat we «de volgorde der dingen uit het oog verliezen».
Hij bepleit dat eerst de analyses worden verbeterd, zodat we op basis van
kennis goede afwegingen kunnen maken over de vraag waar we het
toezicht op richten. Deelt u deze mening? Kunt u aangeven om welke
analyses het specifiek gaat en wanneer en door wie deze analyses worden
uitgevoerd?
Vraag 10
De inspecteur-generaal van de NVWA schetst in het interview dat we «met
elkaar beperkt door hebben waar de meeste risico’s zitten». Hoe duidt u
deze opmerking?
Antwoord op vraag 9 en 10
Ja, ik deel deze mening. Het versterken van de risicoanalyses van de
NVWA is een van de onderdelen van het Plan van Aanpak NVWA. Om de
capaciteit risicogericht in te zetten en de juiste prioriteiten te stellen, is een
goed onderbouwde, onafhankelijke analyse van die risico’s noodzakelijk.
De NVWA zal deze risicoanalyses op haar toezichtdomeinen en -ketens
uitvoeren en benut daarbij ook kennis en expertise van wetenschappelijke
instituten en andere stakeholders (zie ook het antwoord op de eerder
gestelde vraag door het CDA, vraag 8).
Vraag 11
De inspecteur-generaal van de NVWA geeft in het interview aan dat «de
grenzen van de wet de maat geworden zijn van onze productie». Kennelijk
is het mogelijk dat bedrijven opereren binnen de grenzen van de wet,
maar dat toch sprake is van onethisch handelen. Evenals de inspecteurgeneraal van de NVWA zijn de leden van de ChristenUnie-fractie van
mening dat de oplossing niet direct gelegen is in meer wetgeving. Is er
een rol weggelegd voor de overheid als het gaat om het verbeteren van
de cultuur en ethiek in de vleessector? Zo ja, welke?
Antwoord
Ik verwijs u hiervoor naar een soortgelijke vraag van de fractie van het
CDA (vraag 7).
Vraag 12
In het interview wordt geschetst dat het kostendekkend maken van de
tarieven veel bedrijven zwaar zal vallen, omdat zij een zwakke positie in de
productieketen hebben en die tariefsverhoging niet altijd kunnen
doorrekenen. Herkent u dit beeld? Zo ja, is dat voor u reden om actie te
ondernemen?
Antwoord
Uitgangspunt is dat de kosten die de NVWA maakt, zijn verdisconteerd in
het tarief en dat het tarief dus kostendekkend is. Ik ben mijer van bewust
dat de herziening van het retributiestelsel in een aantal gevallen tot forse
tariefsverhogingen kan leiden. De kosten van de NVWA vormen één van
de vele kostenposten die een bedrijf heeft. In een gezonde markteconomie
moeten gezonde bedrijven die kosten en dus ook de stijging van bepaalde
kostenposten kunnen doorrekenen aan hun afnemers. Voor de sectoren
waar de problemen het grootst zijn heb ik actie ondernomen. In mijn brief
van 19 december jl. (Kamerstuk 33 835, nr. 2) heb ik aangegeven een
aantal voorzieningen te treffen om aan zorgen van een deel van het
bedrijfsleven tegemoet te komen. Er wordt aan de zelfslachtende slagers
geen kostendekkend tarief doorberekend en ik heb eveneens een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

4

tariefverlaging doorgevoerd voor het zogenaamde Certificeren op
Afstand. Met de sectoren waar permanent toezicht plaatsvindt heb ik
afgesproken om te bezien of het opstellen van Service Level Agreements
kan leiden tot kostenbesparingen.
Vraag 13
Deelt u de mening dat het niet goed functioneren van de keten een
belangrijke oorzaak is voor het opzoeken van wettelijke grenzen door de
vleessector?
Antwoord
Er zijn vele redenen waarom mensen de grenzen van de wet opzoeken.
Veelal hebben deze een economische achtergrond, maar dit kan ook
sociaal of intrinsiek van aard zijn. Het verdienmodel in de vleessector en
de onderlinge afhankelijkheden binnen de sector kunnen bijdragen aan
het opzoeken van de wettelijke grenzen.
Vraag 14
U heeft eerder toegezegd het ACM-rapport over een eerlijke margeverdeling in de pluimveesector te «updaten». Wat is daarvan de stand van
zaken?
Antwoord
Tijdens het Algemeen Overleg over Voedsel op 18 december 2013
(Kamerstuk 31 532, nr. 122) heb ik toegezegd de ACM te vragen om een
update van een rapport van de NMa en het LEI uit 2009, over prijsvorming
in de voedselketen en hierbij dan ook specifiek naar de pluimveesector te
kijken. Recentelijk heeft de ACM laten weten dit jaar een update van dit
onderzoek uit te gaan voeren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
Vraag 15
Deelt u de mening van de inspecteur-generaal van de NVWA dat er een
gebrek is aan ethisch besef bij met name producenten van vlees en
vleesproducten? Zo ja, welke consequenties verbindt u hieraan? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
Ik verwijs u hiervoor naar een soortgelijke vraag van de fractie van het
CDA (vraag 7).
Vraag 16
Deelt u de mening van de inspecteur-generaal van de NVWA dat ethische
waarden, zoals respect voor dieren, hoger in het vaandel moeten komen
te staan, ook als dat leidt tot een lagere productie en een daling van de
Nederlandse voedselexport, en dat we een tandje terug moeten in de
hoeveelheid voedsel die in Nederland gefabriceerd wordt? Zo ja, op welke
wijze bent u voornemens om invulling en uitvoering te geven aan deze
aanbeveling van de inspecteur-generaal van de NVWA? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Ik onderschrijf de mening van de IG NVWA dat alle betrokkenen in de
keten bij het houden, transporteren en slachten respectvol met dieren om
moeten gaan. Hiervoor zijn minimale normen vastgelegd in Europese
regelgeving. Daarnaast stimuleer ik het bedrijfsleven om in marktconcepten en private kwaliteitsystemen extra stappen te zetten en maatregelen te nemen die het dierenwelzijn verbeteren. In de beleidsbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

5

Dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 651) heb ik mijn beleid concreet
uitgewerkt. Een goed dierenwelzijn hoeft niet ten koste te gaan van de
omvang van de veehouderijproductie in Nederland. Hiervoor verwijs ik u
naar de kabinetsvisie Intensieve Veehouderij (Kamerstuk 28 973, nr. 134).
Voedselproductie in Nederland is het zoeken naar een optimaal evenwicht
tussen bedrijfseconomisch haalbaar produceren en de waardering van
maatschappelijke waarden als dierenwelzijn en ecologie. Het kabinet staat
voor een integrale aanpak. Samen met het bedrijfsleven (via de Alliantie
Verduurzaming Voedsel) werk ik aan een verduurzaming van de voedselproductie, waarbij verbeteren van het dierenwelzijn één van de aspecten
is. De Alliantie Verduurzaming Voedsel heeft in samenwerking met EZ een
verduurzamingagenda opgesteld (Kamerstuk 31 532, nr. 118). Een van de
vier pijlers in deze agenda is de verduurzaming van de vleesketen. Zo
wordt er gekeken naar inkoopspecificaties die meer eisen stellen m.b.t.
dierenwelzijn en milieu (bijv. Kip van morgen). De inzet is verduurzaming
integraal te verankeren in de bedrijfsprocessen en de basisnorm te
verhogen. Steeds meer bedrijven sluiten zich aan bij private verduurzamingsinitiatieven en leggen verantwoording af over hun duurzaamheidsinspanningen.
Vraag 17
Deelt u de mening dat het ronduit zorgelijk is het dat een veehouder in het
ziekenhuis in quarantaine verpleegd moet worden, wegens mogelijk
besmettingsgevaar of resistente bacteriën?
Antwoord
Ja, dit is een zorgelijk feit en mede daarom is antibioticaresistentie een
onderwerp waar ik, samen met de Minister van VWS, hard aan werk. De
veehouders en dierenartsen hebben hun verantwoordelijkheid in deze
opgepakt en maatregelen getroffen om het antibioticagebruik sterk terug
te brengen. Hierover hebben wij u geïnformeerd, o.a. met de brief van
29 augustus 2013 (Kamerstuk 29 683, nr. 168) en tijdens het AO
Dierziekten en antibioticagebruik van 15 januari jl. (Kamerstuk 29 683, nr.
183).
Vraag 18
Kunt u de inschatting van de inspecteur-generaal van de NVWA bevestigen dat het nog jaren zal duren voordat de NVWA helemaal op orde is,
en dat zich intussen incidenten zullen blijven voordoen? Hoeveel jaren
gaat dit nog duren volgens u? Op welke wijze bent u in de tussentijd
voornemens om consumenten erop te wijzen dat de voedselveiligheid
niet gegarandeerd is, en dat consumenten dus de kans lopen om ziek te
worden van het vlees dat zij in de supermarkt kopen?
Antwoord
Incidenten zullen zich altijd blijven voordoen. Een goed functionerende
incidenten- en crisisorganisatie is van groot belang. Daarom wordt ook
daarin geïnvesteerd, zoals u in de kabinetsreactie naar aanleiding van het
OvV-rapport Salmonella in zalm kunt lezen (Kamerstuk 26 991, nr. 389). In
het Plan van Aanpak NVWA heb ik aangegeven uit te gaan een periode
van zeker 3 jaar om de NVWA weer op orde te brengen.
Consumenten moeten ervan uit kunnen gaan dat vlees in de supermarkt
veilig is als de gebruikelijke hygiëneregels bij het bewaren, bereiden en
koken worden betracht. Het Voedingscentrum geeft voorlichting over
voedselveiligheid op haar website. 100% veiligheid is echter nooit te
garanderen. Als er onverhoopt toch onveilige producten in de handel zijn
gekomen, dan bestaat de wettelijke verplichting voor bedrijven om deze
onveilige producten terug te roepen. Als het product de consument

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

6

bereikt kan hebben en er sprake is van een direct gevaar voor de
volksgezondheid, dan is het bedrijf daarnaast verplicht de consumenten
op doeltreffende en nauwkeurige wijze te informeren. Afhankelijk van de
verspreiding van het product kan daarbij bijvoorbeeld worden gekozen
voor advertenties in landelijke dagbladen of het gericht informeren van
klanten van een groothandel die het product gekocht hebben. De NVWA
ziet er op toe dat terugroepacties op adequate wijze gebeuren.
Vraag 19
Deelt u de opvatting van de inspecteur-generaal van de NVWA dat het
behandelen van filet met een bepaald eiwit waardoor het volume
toeneemt, moreel verwerpelijk is? Zo nee, waarom niet? Kunt u aangeven
op welke schaal dit gebeurt in Nederland en of dit tevens gebeurt bij
andere producten? Op welke wijze worden consumenten geïnformeerd
over deze praktijken?
Bent u bereid om een einde te maken aan deze verwerpelijke praktijken?
Zo ja, op welke wijze en welke termijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Vlees is zowel in Verordening 853/2004 als in het Warenwetbesluit Vlees,
gehakt en vleesproducten gedefinieerd. Alleen indien het product aan de
definitie voldoet mag het onder de benaming «vlees» verhandeld worden.
Vlees dat een bereiding ondergaat of waaraan andere levensmiddelen
toegevoegd worden, mogen niet als «vlees» verhandeld worden.
Vlees waaraan eiwitten en water zijn toegevoegd voldoet niet meer aan de
definitie van «vlees», maar is een vleesbereiding geworden. Een dergelijke vleesbereiding mag tot 20% toegevoegd water bevatten. Dit is niet
verboden, maar de consument moet wel juist over dit product geïnformeerd worden. Bij de aanduiding zal ook een vermelding als «met
toegevoegd water» moeten worden vermeld en het percentage vlees en
water moet duidelijk vermeld worden. Ook aan vis kan op dergelijke wijze
water toegevoegd worden.
Indien aan vlees water en eiwitten worden toegevoegd, zonder dat dit
duidelijk wordt vermeld, is er sprake van een wettelijke overtreding. In de
nieuwe verordening verstrekking voedselinformatie aan consumenten
(Vo1169/2011) worden de etiketteringseisen voor dit soort producten
duidelijker/strikter. Deze verordening gaat in op 13 december 2014.
Producten die na deze datum verpakt en geëtiketteerd worden, moeten
aan de nieuwe etiketteringseisen voldoen. Toezicht op de naleving van dit
element in de nieuwe verordening zal in 2015 kunnen aanvangen. Ik
verwijs u verder naar mijn antwoord op een eerdere vraag van het CDA
(vraag 7).
Vraag 20
Bent u voornemens om op korte termijn de aanbeveling van de
inspecteur-generaal van de NVWA over te nemen om de inspectieresultaten gewoon op internet te zetten, niet alleen van de inspecties van
lunchrooms maar ook van de inspecties bij de andere inspecties van de
NVWA zoals bij supermarkten en slachthuizen, zodat de burger meer
verantwoord kan handelen? Zo nee, waarom niet, en op welke wijze wilt u
consumenten dan in staat stellen om gezonde en veilige keuzes te kunnen
maken over wat zij willen aanschaffen en waar zij dat willen doen?
Antwoord
Ik verwijs u naar de kabinetsreactie op het rapport van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid (OvV)over risico’s in de vleesketen die 10 juni jl. aan uw
Kamer is gestuurd, waarin wordt ingegaan op de verantwoordelijkheid
van het bedrijfsleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

7

Vraag 21
Kunt u aangeven wat de locatie is van het veeverzamelcentrum waar
aangifte tegen is gedaan door de NVWA vanwege intimidatie?
Antwoord
In een persbericht van 31 maart jl. heeft de NVWA bekend gemaakt dat het
ging om een bedrijf in het oosten van het land (www.nvwa.nl). Op grond
van de Wob mag de NVWA de namen van betrokken ondernemers niet
zonder meer openbaar maken. Bedrijven zouden onevenredig benadeeld
worden wanneer behalve de in de wet vastgelegde maatregelen, ook de
bedrijfsnaam openbaar gemaakt wordt.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 6

8