Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Vragen gesteld door de leden der Kamer

2021Z13647
Vragen van het lid Kerseboom (FvD) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over de Nederlandse houding t.o.v. China (ingezonden 13 juli 2021).
Vraag 1
Wat betekenen de sterke aanwijzingen, die recent ook breed in de gevestigde
media zijn aangehaald, dat COVID-19 mogelijk toch niet op natuurlijke wijze is
ontstaan, maar zijn oorsprong vindt in een Chinees laboratorium1, voor de
Nederlandse houding ten opzichte van China?
Vraag 2
Bent u na het onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) naar
het ontstaan van COVID-19, gepubliceerd op 30 maart 2021, dat meer vragen
dan antwoorden opleverde, bereid een onafhankelijk Nederlands onderzoek in
te stellen naar de oorsprong van COVID-19? Zo ja, op welke termijn? Zo nee,
waarom niet?
Vraag 3
Bent u bereid om namens de Nederlandse bevolking de economische en
maatschappelijke kosten van de coronacrisis op China te verhalen, indien
wordt bewezen dat COVID-19 uit een Chinees laboratorium komt?
Vraag 4
Had Nederland al een plan voor een crisisrespons op een mogelijke uitbraak
van een pandemie? Zo ja, waarom is dit plan terzijde geschoven ten gunste
van lockdowns naar Chinees model? Zo nee, waarom niet?
Vraag 5
Is de Chinese overheid om advies gevraagd of heeft het op eigen initiatief
advies gegeven over het implementeren van lockdowns om virusverspreiding
tegen te gaan? Zo ja, in welke vorm is dit advies gevraagd en/of gegeven, is
het advies gedocumenteerd en hoe luidde het advies?

1

kv-tk-2021Z13647
’s-Gravenhage 2021

https://www.wsj.com/articles/u-s-report-concluded-covid-19-may-have-leaked-from-wuhan-lab11623106982

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

1

Vraag 6
Wat vindt u van de uitspraak van de gezaghebbende Britse epidemioloog Neil
Ferguson met betrekking tot lockdowns in China en Europa: «It’s a communist one party state, we said. We couldn’t get away with it in Europe, we
thought{ and then Italy did it. And we realised we could», waarin hij
bevestigt hoezeer hij gelooft dat het imiteren van China’s lockdownbeleid
begin 2020 de parameters heeft veranderd van wat Westerse samenlevingen
aanvaardbaar achten?2
Vraag 7
Bent u op de hoogte van het bericht door Reuters op 5 augustus «Special
Report: COVID opens new doors for China’s gene giant»3 waarin gerapporteerd wordt dat het Chinese genomicabedrijf BGI Group gebruikmaakt van
het momentum dat door de pandemie is gecreëerd om zijn invloed wereldwijd uit te breiden? Bent u ervan op de hoogte dat de BGI Group binnen zes
maanden na de uitbraak van de «pandemie» naar eigen zeggen 35 miljoen
COVID-19-sneltestkits heeft verkocht aan 180 landen en 58 laboratoria heeft
gebouwd in 18 landen en zowel in wetenschappelijke tijdschriften als online
internationale gezondheidsonderzoekers oproept om virusgegevens die met
zijn apparatuur zijn gegenereerd, alsmede patiëntenmonsters die positief zijn
bevonden voor COVID-19, op te sturen om openbaar te maken via China’s
door de overheid gefinancierde China National GeneBank?
Vraag 8
Heeft Nederland COVID-19-testkits van de BGI Group aangeschaft, zijn er labs
door de BGI Group in Nederland opgezet, of wordt apparatuur van dit bedrijf
in Nederland gebruikt voor COVID-19-onderzoek? Zo ja, kunt u aangeven
hoeveel testkits zijn gekocht en hoeveel laboratoria zijn gebouwd of welke
apparatuur bij welke instellingen of instituten gebruikt wordt?
Vraag 9
Kunt u uitsluiten dat patiëntenmonsters van Nederlandse burgers met de BGI
Group of de China National GeneBank zijn gedeeld? Zo ja, hoe kunt u dit
bevestigen? Zo nee, waarom niet en wat vindt u ervan dat medische
gegevens van Nederlandse burgers mogelijk met de Chinese overheid
gedeeld zijn?
Vraag 10
Was op het moment dat Marion Koopmans werd aangesteld als lid van het
Outbreak Management Team (OMT) bekend dat zij in het verleden heeft
gewerkt voor het Guangdong Provincial Center for Disease Control and
Prevention4, een Chinese tegenhanger van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)? Zo ja, waarom was dit geen bezwaar om haar
aan te stellen? Zo nee, hoe heeft deze cruciale informatie niet de mensen
kunnen bereiken die gingen over haar aanstelling?
Vraag 11
Zijn er nog meer mensen die sleutelposities innemen bij het RIVM, of op een
andere manier invloed uitoefenen op het Nederlandse coronabeleid, die in
het verleden voor de Chinese overheid en/of het Chinese bedrijfsleven
hebben gewerkt of dat nog steeds doen? Zo ja, wie? Zo nee, hoe sluit u dit
uit?
Vraag 12
Hoe onafhankelijk acht u mensen die op de loonlijst hebben gestaan van
buitenlandse overheden?

2

https://www.thetimes.co.uk/article/people-don-t-agree-with-lockdown-and-try-to-underminethe-scientists-gnms7mp98
3
https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-bgi-specialreport-idUSKCN2511CE
4
https://www.skynews.com.au/world-news/at-least-three-who-covid19-investigators-linked-withchineseinstitutions/video/8ba4c95a75b90530aec1d3f75491eb53

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

2

Vraag 13
Wat vindt u ervan dat de directeur-generaal van de WHO, Tedros Adhanom
Ghebreyesus – wiens verkiezing tot directeur-generaal van de WHO werd
gesteund door China – zich lovend heeft uitgelaten over China wegens «het
stellen van een nieuwe norm voor het beheersen van uitbraken» en dat hij de
top van het land prees voor hun «openheid om informatie te delen» met de
WHO en andere landen?5 Bent u het eens met zijn uitspraken? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet?
Vraag 14
Maakt u zich zorgen over de groeiende invloed van China in de WHO? Zo ja,
welke zorgen zijn dit? Zo nee, hoe beziet u dan de huidige positie van China
binnen de WHO – ook in relatie tot het weigeren van Taiwan tot deze
organisatie?
Vraag 15
Bent u op de hoogte van de uitrol van een sociaal kredietsysteem in China,
dat de Chinese overheid hanteert om zijn burgers te surveilleren en hun
gedrag te sturen? Wat vindt u hiervan?
Vraag 16
Bent u bekend met het 2020 onderzoeksrapport «Zukunft von Wertvorstellungen der Menschen in unserem land» van het Bundesministerium für Bildung
und Forschung6 waarin onderzoek wordt gedaan naar het invoeren van een
sociaal kredietsysteem naar Chinees model in Duitsland?7 Wat vindt u
hiervan?
Vraag 17
Wat vindt u ervan dat de macht en invloed van China in de westerse wereld
zich op ongelooflijk verontrustende manieren manifesteert, zoals blijkt uit de
invoering van lockdowns naar Chinees model in het Westen en de huidige
discussie over de mogelijke invoering van een sociaal kredietsysteem in
Nederland – een systeem waarbij individuele keuzes door technologie worden
gemonitord en directe invloed hebben op het recht tot deelname aan
aspecten van het sociaal-maatschappelijk leven – met betrekking tot een
persoonlijk CO2-budget zoals onderzocht door onderzoeksbureau TNO?8
Vraag 18
Wordt ook in Nederland dergelijk onderzoek naar sociale kredietsystemen of
naar het belonen van «positief» gedrag of het bestraffen van «negatief»
gedrag van burgers gedaan, bijvoorbeeld in het kader van het verminderen
van CO2-uitstoot en het tegengaan van klimaatverandering? Zo ja, door wie
wordt dergelijk onderzoek uitgevoerd en wie is de opdrachtgever?
Vraag 19
Wat vindt u van een sociaal kredietsysteem of een soortgelijk systeem
geïmplementeerd door een overheid dat het gedrag van burgers probeert te
beïnvloeden door middel van beloning of straf?
Vraag 20
Kunt u garanderen dat het Digital Green Certificate, zoals nu in de EU is
ingevoerd, geen inleidende stap is of een mogelijk onderdeel van een
dergelijke sociaal kredietsysteem of belonings- of strafsysteem voor het
beïnvloeden van gedrag in Nederland zal vormen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 21
Kunt u garanderen dat de Nederlandse overheid geen (digitaal) systeem van
sociaalkrediet of een (digitaal) systeem van gedragsbeïnvloeding door
beloning voor «positief» gedrag of straf voor «negatief» gedrag, dat
5

https://www.cfr.org/blog/who-and-china-dereliction-duty
https://www.vorausschau.de/SharedDocs/Downloads/vorausschau/de/
BMBF_Foresight_Wertestudie_Langfassung.pdf?__blob=publicationFile&v=1
7
https://www.bmbf.de/de/gesellschaftliche-herausforderungen-2030-931.html
8
https://www.rtlnieuws.nl/economie/life/artikel/5237985/co2-budget-duurzaam-vliegen-vleesemissiehandelssysteem-tno
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

3

vervolgens wordt gekoppeld aan maatschappelijke beloning, deelname aan
(aspecten van) de samenleving, of het gebruik van faciliteiten, infrastructuur
of consumentenproducten zal invoeren? Zo nee, waarom niet?
Vraag 22
Deelt u de zorg dat de combinatie van enerzijds gezichtsherkenningstechnologie en kunstmatige intelligentie en anderzijds de datastromen en locatievoorzieningen van 5G anonimiteit tot verleden tijd zullen maken, waardoor
Nederland in feite een surveillancestaat wordt? Zo ja, welke stappen worden
genomen om het mensenrecht op anonimiteit te waarborgen in een tijd van
gezichtsherkenning? Zo nee, waarom niet?
Vraag 23
Deelt u de mening dat we moeten voorkomen dat Nederland afglijdt naar een
land waarin de overheid instrumenten van het totalitarisme ten behoeve van
sociale controle en gedragsbeïnvloeding inzet tegen zijn eigen burgers,
vergelijkbaar met de wijze waarop dat in China gebeurt? Deelt u de mening
dat we daarom een meer assertieve, alomvattende China-strategie moeten
volgen die de invloed en dominantie van Chinese tech, investeringen,
infrastructurele ontwikkelingen (zowel fysiek als virtueel) en politieke en
culturele beïnvloeding tegengaat? Zo ja, welke stappen worden nu ondernomen om de Nederlandse staat tegen de culturele en politieke invloed en
beïnvloeding van China te beschermen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 24
Vormen de bevindingen van de AIVD-jaarrapporten van 2018, 2019 en 2020
en het «Dreigingsbeleid statelijke actoren» van de AIVD, MIVD en NCTV, met
name over de inmenging van China in de Nederlandse samenleving en de
bedreiging die dit vormt, aanleiding voor verdere actie van het kabinet of
voor een nieuwe, meer concrete en meer assertieve China-strategie gericht
op het buiten de deur houden van invloed vanuit China op alle terreinen
binnen Nederland? Zo ja, op welke termijn kunnen wij deze actie tegemoet
zien? Hoe zou een nieuwe beleidsaanpak verschillen van het huidige beleid,
gebaseerd op de beleidsnotitie «Nederland-China: een nieuwe balans»
(Kamerstuk 35 207, nr. 1, mei 2019)? Zo nee, waarom niet?
Vraag 25
Bent u ervan op de hoogte dat, in het Verenigd Koninkrijk, Chinese spionnen
die voor het Ministerie van Staatsveiligheid werkten en zich voordeden als
journalisten, werden ontdekt en vervolgens het Verenigd Koninkrijk werden
uitgezet?9 Bent u ervan op de hoogte dat België zich momenteel ook zorgen
maakt over Chinese spionage in verband met de plannen van het Chinese
staatsbedrijf Alibaba om een logistiek centrum van 100 miljoen euro te
bouwen op een luchthaven in de stad Luik?10 Wat vindt u hiervan?
Vraag 26
Zijn er signalen of zorgen uitgedrukt, al dan niet van de AIVD, dat er Chinese
spionnen actief zijn in Nederland?
Vraag 27
Is het weren van Huawei-producten uit het kernnetwerk voor 5G van
Nederlandse telecombedrijven voldoende om Nederlandse veiligheid en data
van burgers 100% te beschermen tegen spionage door China?
Vraag 28
Bent u bekend met het artikel in het Financieel Dagblad, «Beperkte 5G-ban op
Huawei is zinloos, stellen specialisten»11 en dat specialisten hierin stellen dat,
in tegenstelling tot het huidige beleid van Nederlandse telecombedrijven om
Huawei slechts te weren uit het kernnetwerk, ook het randnetwerk gevoelig is

9

https://www.theguardian.com/world/2021/feb/05/uk-quietly-expelled-chinese-spies-who-posedas-journalists
10
https://www.politico.eu/article/alibaba-liege-airport-china-mega-project-debate/
11
https://fd.nl/ondernemen/1305972/beperkte-5g-ban-op-huawei-is-zinloos-stellen-specialisten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

4

voor spionage? Zo ja, wat vindt u hiervan? Zo nee, welke maatregelen zijn
dan wel genomen om spionage in het randnetwerk te voorkomen?
Vraag 29
Bent u het ermee eens dat alles wat verbonden is met een onbeveiligd
5G-netwerk een potentieel wapen kan zijn dat kan worden gebruikt om
geopolitieke invloed en controle te krijgen? Bent u het ermee eens dat als
China een 5G-netwerk zou controleren, het in staat zou zijn om de technologie te bewapenen in hele steden – of landen – die door dat netwerk worden
bediend? Zo ja, waarom heeft Nederland Chinese bedrijven niet in het geheel
buiten de constructie van het 5G-netwerk gehouden? Zo nee, waarom is er
dan wel bewust beleid gevoerd om het gebruik van onderdelen van Chinese
bedrijven te minimaliseren?
Vraag 30
Is er in het kader van de toenemende Chinese macht ook sprake van
toenemende Chinese (militaire) dreiging richting Europese staten en hun
bondgenoten? Zo ja, welke stappen worden genomen om dit gevaar te
weren? Zo nee, is er een langetermijnplan opgesteld mocht dit zich in de
toekomst uiten?
Vraag 31
In hoeverre is het Nederlandse leger afhankelijk van materieel of onderdelen
die geheel of gedeeltelijk in China worden geproduceerd? In hoeverre is de
krijgsmacht afhankelijk van Chinese telecommunicatieapparatuur die ons
kwetsbaar maakt voor Chinese spionage en mogelijk tot catastrofale
kwetsbaarheden kan leiden op het slagveld?
Vraag 32
Bent u het ermee eens dat we onze productie zo ver hebben uitbesteed dat
we onze belangen niet meer kunnen verdedigen zonder Chinese productie en
logistieke steun? Zo ja, welke stappen kan Nederland nemen om deze
afhankelijkheid te verminderen? Zo nee, klopt het dan dat het Nederlands
leger zonder apparatuur, telecom of onderdelen geproduceerd in China of
geïmporteerd uit China volledig kan functioneren?
Vraag 33
Bent u het ermee eens dat de ruimte nu een ander slagveld tussen de VS en
China vormt in de bredere technologische strijd om hegemonie, een strijd die
wetenschappelijke en militaire implicaties op aarde zou kunnen hebben? Zo
ja, welke bedreiging vormt dit voor Nederland? Zo nee, wat vindt u dan van
de huidige «space race» tussen de VS en China?
Vraag 34
Wat zijn de militaire implicaties en bedreigingen voor Nederland van een
China dat de ruimte domineert?
Vraag 35
Is er bewijs dat China (een) ruimtewapen(s) aan het ontwikkelen is of dat dit
land de capaciteit heeft (een) dergelijk wapen(s) te ontwikkelen? Zo ja, wat
zou dit voor de geopolitieke en strategische positie van China kunnen
betekenen en wat zouden de bedreigingen voor Nederland kunnen zijn? Zo
nee, zijn er signalen dat China dit wel in de toekomst beoogt te doen?
Vraag 36
Zijn China’s huidige ruimtetechnologieën «dual-use» (kunnen worden
gebruikt voor civiele of militaire taken)? Zo ja, wordt dit beschouwd als een
teken van groeiende Chinese agressie?
Vraag 37
Zijn er signalen dat Chinese (staats)bedrijven inlichtingen en informatie over
Nederlandse burgers en ingezetenen, Nederlandse bedrijven en kennisinstituten en de Nederlandse staat verzamelen? Zo ja, hoe wordt dit gemonitord?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

5

Vraag 38
Ziet u het gigantische handelstekort van Nederland met China, dat al
decennia explosief groeit, nu maar liefst 19,6 miljard euro bedraagt en met
afstand het grootste is van al onze handelstekorten12, als een probleem? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u doen om het handelstekort met China
significant en duurzaam te verkleinen?
Vraag 39
Waarom worden de woorden «handelstekort» en «handelsbalans» niet één
keer genoemd in de Nederlandse strategie ten opzichte van China, zoals
geformuleerd in «Nederland-China: een nieuwe balans»?
Vraag 40
Waarom wordt het Nederlandse handelstekort met China door het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS) structureel bijgehouden en prominent
uitgelicht in rapportages, als het getuige de Nederlandse strategie ten
opzichte van China, zoals geformuleerd in «Nederland-China: een nieuwe
balans», niet belangrijk genoeg is om te noemen, laat staan mee te nemen in
de beleidsoverwegingen ten aanzien van China?
Vraag 41
Waarom stelt u geen enkele dwingende maatregel van significantie tegenover
de discriminatie die Nederlandse bedrijven ondervinden op de Chinese markt
bij het verstrekken van licenties of het krijgen van overheidsopdrachten, zoals
omschreven in «Nederland-China: een nieuwe balans»?
Vraag 42
Kunt u garanderen dat China als gevolg van de huidige Nederlandse
Chinastrategie binnen vijf jaar zal stoppen met de discriminatie van Nederlandse bedrijven? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
Vraag 43
Erkent u dat er op basis van tal van objectieve indicatoren, zoals het
gigantische handelstekort, het ongelijke speelveld, de wettelijke discriminatie
van Nederlandse bedrijven en de beperkte toegang voor Nederlandse
producten tot de Chinese markt, sprake is van een zeer oneerlijke handelsrelatie tussen Nederland en China? Zo nee, waarom niet?
Vraag 44
Bent u het ermee eens dat Chinese bedrijven een oneerlijke concurrentiepositie hebben ten opzichte van Nederlandse bedrijven? Zo ja, kunt u dit
toelichten? Zo nee, waarom niet?
Vraag 45
Bent u het ermee eens dat Nederlandse bedrijven moeten voldoen aan de
veel strengere Nederlandse en EU wet en regelgeving terwijl Chinese
bedrijven aan veel minder strenge regels moeten voldoen en dat dit een
oneerlijke concurrentiepositie creëert? Zo ja, hoe kan Nederland een betere
balans in deze concurrentiepositie bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 46
Bent u bekend met het artikel op Follow the Money, «Half of the Netherlands’
biggest pension funds invest in Chinese repression» van 21 mei 202113,
waaruit blijkt dat eind 2020 twee Nederlandse pensioenfondsen, ABP en
Pensioenfonds Zorg & Welzijn, meer dan 31 miljard euro in China hebben
geïnvesteerd? Wat vindt u hiervan?
Vraag 47
Bent u op de hoogte van de Anti-Foreign Sanctions Law die op 10 juni 2021
in China is aangenomen met als doel China een rechtsgrondslag te verschaffen voor het nemen van vergeldingsmaatregelen tegen zogenoemde
«discriminerende beperkende maatregelen» die door het buitenland tegen

12
13

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/49/handelsoverschot-stabiel-ondanks-corona
https://www.ftm.nl/artikelen/dutch-pension-funds-invest-in-chinese-repression

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

6

Chinese organisaties en burgers worden genomen? Wat vindt u van deze
wetgeving?
Vraag 48
Wat betekent deze wet voor Nederlandse bedrijven en individuen in
Nederland en in China die door China, volgens deze wet, op een zwarte lijst
worden geplaatst?
Vraag 49
Is er al sprake van Nederlandse bedrijven of burgers die op een zwarte lijst
zijn geplaatst of dreigen te worden geplaatst onder deze wet? Zo ja, wat is
het gevolg hiervan voor deze burgers en bedrijven en wat is de reactie van
het kabinet hierop?
Vraag 50
Bent u bereid een assertiever beleid tegen China te voeren in het geval dat
Nederlandse burgers of bedrijven op deze lijst komen te staan? Zo ja, welke
mogelijkheden en instrumenten zijn beschikbaar om effectieve druk op China
uit te oefenen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 51
Kunt u een overzicht geven van de producten en deelproducten waarvoor
Nederland afhankelijk is voor import uit China?
Vraag 52
Bent u op de hoogte van het feit dat de Chinese Communist Party (CCP) een
vertegenwoordiging (partijcomité) heeft in alle Chinese bedrijven, zowel
staats- als privébedrijven?14
Vraag 53
Hoe ziet u deze vertegenwoordiging van de Chinese staat in alle Chinese
bedrijven? Wat vindt u van het feit dat de CCP daarmee ook is vertegenwoordigd in Nederlandse bedrijven die in China opereren en dat dit tot politieke
druk van de Chinese staat in de directiekamers van Nederlandse bedrijven
kan leiden?15
Vraag 54
Zijn er meldingen geweest van Chinese diplomaten, investeerders en
zakenlieden die Nederlandse ondernemers of bedrijven hebben geprobeerd te
manipuleren?
Vraag 55
Bent u het ermee eens dat, in het geval van China, vrije handel en de daaruit
voortvloeiende rijkdom er niet toe hebben geleid dat het land democratischer
is geworden? Zo ja, welke lessen trekt u hieruit? Zo nee, waarom niet?
Vraag 56
Wat betekenen de economische kortetermijnwinsten van de handel met China
op de lange termijn voor de veiligheid, de soevereiniteit en de democratische
cultuur van Nederland?
Vraag 57
Kunt u een overzicht geven van de bedrijfssegmenten in Nederland die China
het meest van belang vindt? Zo nee, bent u bereid deze lijst op te stellen en
en mee te sturen met de antwoorden op deze vragen?
Vraag 58
Kunt u een overzicht geven van de bedrijven in Nederland waarin Chinese
bedrijven of investeerders belangen hebben? Zo nee, bent u bereid deze lijst
op te stellen en en mee te sturen met de antwoorden op deze vragen?

14

https://thediplomat.com/2019/12/politics-in-the-boardroom-the-role-of-chinese-communistparty-committees/
15
https://thediplomat.com/2019/12/politics-in-the-boardroom-the-role-of-chinese-communistparty-committees/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

7

Vraag 59
Bent u het ermee eens dat China geen ontwikkelingsland meer is en deze
status bij de Universal Postal System dus ook niet zou mogen behouden?
Bent u ervan op de hoogte dat de tarieven voor sommige postbedrijven door
China’s status als ontwikkelingsland vaak ver onder de kosten liggen voor het
postbedrijf van bestemming om het pakket te bezorgen vanaf het moment
dat zij het pakket in handen krijgen – waardoor Chinese bedrijven goederen
verkopen tegen marges die voor een normaal binnenlands bedrijf niet
haalbaar zijn, simpelweg omdat zij toegang hebben tot goedkope postbezorging?
Vraag 60
Wat vindt u ervan dat de lage verzendkosten van producten uit China de
Nederlandse markt dreigen te overspoelen met goedkope Chinese nepproducten van de Alibaba Group, waardoor Nederlandse bedrijven, met hogere
binnenlandse verzendkosten, uit de markt worden gedrukt?
Vraag 61
Hoe beïnvloedt het feit dat Nederland geen onderdeel is van de Nieuwe
Zijderoute de Rotterdams strategische ligging als handelshaven en Nederland
als handelsland nu 18 EU-landen wel onderdeel zijn van dit infrastructuurinitiatief?
Vraag 62
Bent u ervan op de hoogte dat Chinese fabrikanten ongeveer 40% van alle
wereldwijd gebruikte active pharmaceutical ingredients (API’s) produceren?
Vraag 63
Kunt u een overzicht geven van alle medicijnen, API’s en grondstoffen waarbij
Nederland afhankelijk is van import uit China? Zo ja, kunt u een overzicht
hiervan opstellen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 64
Bent u het ermee eens dat wanneer China verantwoordelijk is voor een
substantieel deel van de wereldproductie van API’s, dit een zeer slecht
gebalanceerde handelsrelatie en onderhandelingspositie tot gevolg heeft?
Vraag 65
Bent u op de hoogte dat China mijnbouwtoegang heeft tot tweederde van de
30 elementaire grondstoffen, waaronder antimoon, bariet en zeldzame
aardmetalen, en dat China tot de topdrie van leveranciers van deze elementaire grondstoffen behoort?16 Wat betekent dit voor de Nederlandse
afhankelijkheid van deze grondstoffen en onze houding tegenover een steeds
meer agressief China?
Vraag 66
Is er een plan opgesteld dat de toegang tot belangrijke medicatie garandeert
als de Chinese overheid besluit om medicijnleveringen te verminderen of
zelfs te stoppen? Zo ja, kunt u deze toelichten? Zo nee, waarom niet?
Vraag 67
Wat vindt u van de conclusies van het Clingendaelrapport «China’s invloed op
onderwijs in Nederland: een verkenning» uit 202017, waarin de Confuciusinstituten beschreven worden als vestigingen of verlengstukken van de Chinese
staat en dat het advies aan Nederlandse onderwijsinstellingen zou moeten
zijn om deze samenwerkingsverbanden te beëindigen – net zoals de VS,
Frankrijk, Duitsland en Zweden hebben gedaan18 – in het belang van de
nationale veiligheid?

16

https://www.betterworldsolutions.eu/raw-materials-world-becoming-dependent-china/
https://www.clingendael.org/publication/chinas-invloed-op-onderwijs-nederland
18
https://www.ewmagazine.nl/nederland/blog/2021/03/rijksuniversiteit-groningen-zwicht-voorkritiek-op-chinese-inmenging-813534/
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

8

Vraag 68
Hoe beziet u de plan van het Groningse Confuciusinstituut om een eigen
Wechat-account te lanceren in het licht van het feit dat in het Clingendaelrapport wordt vermeld dat in de Chinese diaspora de praktijk bestaat om elkaar
te verklikken via deze Chinese chatapp, die door de Chinese staat in de gaten
wordt gehouden en gecontroleerd?
Vraag 69
Vindt u dat de verspreiding van COVID-19 en met name de reactie van
overheden daarop geopolitieke consequenties heeft? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, wat zijn volgens u de belangrijkste geopolitieke consequenties m.b.t.
China?
Vraag 70
Bent u ervan op de hoogte dat Zuid-Afrika de Dalai Lama drie keer (in 2009,
2011 en 2014)19 een visa geweigerd heeft onder druk van China, dat een
belangrijke economische partner van Zuid-Afrika is? Wat vindt u ervan dat
een soevereine staat niet zelf mag of kan bepalen wie het binnen zijn eigen
grenzen toelaat?
Vraag 71
Heeft China ooit druk uitgeoefend op de Nederlandse regering als het gaat
om de Nederlandse relaties met Tibet of de Dalai Lama? Zo ja, wanneer en in
welke context is dit gebeurd?
Vraag 72
Wekt het feit dat China de grootste directe buitenlandse investeerder in Afrika
is20 zorgen bij u over een «neokolonisatie» van Afrika door China en het
verlies van soevereiniteit van staten in Afrika? Zo ja, wat voor effect heeft een
dominantie van China op dit continent voor de Nederlandse afhankelijkheid
van China voor grondstoffen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 73
Heeft u inzicht in de machtspositie van China binnen de BRICS-landen
(Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) en de impact van de BRICSlanden op de Nederlandse economie? Zo ja, kunt u deze inzichten met de
Kamer delen?
Vraag 74
Bent u het ermee eens dat, terwijl Nederland een klimaat- en milieuagenda
uitvoert in Afrika door middel van ontwikkelingshulp, outward foreign direct
investment (OFDI) van China in Afrika de impact van deze specifieke vorm
van ontwikkelingshulp ongedaan maakt, aangezien China vervuilende
industrieën naar Afrika verplaatst21 en het stropen van dieren zoals neushoorns en zeeoren voor de Chinese markt de veiligheid van zeldzame wilde
dieren in Afrika ondermijnt? Zo ja, bent u bereid op basis hiervan de
Nederlandse Afrika-strategie te herzien? Zo nee, kunt u een overzicht geven
van de concrete resultaten van de inzet van Nederlands belastinggeld in het
verbeteren van het klimaat in Afrika en het beschermen van zeldzame
diersoorten?
Vraag 75
Wat vindt u ervan dat China’s «ontwikkelingshulp» aan Afrika een poging is
om de soft power en invloed in het buitenland te vergroten door een
alternatief ontwikkelingsmodel te bieden voor de Washington-consensus, en
zich te verzekeren van de steun van Afrikaanse staten binnen internationale
instellingen?

19

https://www.theguardian.com/world/2014/sep/04/dalai-lama-denied-south-africa-visa-nobelsummit
20
http://www.sais-cari.org/chinese-investment-in-africa
21
https://ww3.lawschool.cornell.edu/research/ILJ/upload/Shinn-final.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

9

Vraag 76
Bent u het ermee eens dat, gezien de Chinese belangstelling voor de
natuurlijke grondstoffen en voor de goedkope arbeidskrachten in Afrika, en
vanwege de aanzienlijke investeringen van China in veel landen in Afrika, er
sprake lijkt te zijn van een nieuwe «wedloop om Afrika», waarin westerse
landen niet op gelijke voet concurreren en onafhankelijke toegang tot veel
belangrijke grondstoffen dreigen te verliezen waardoor onze afhankelijkheid
van China voor deze grondstoffen toeneemt? Zo ja, hoe denkt u de toegang
van Nederland tot belangrijke en/of zeldzame grondstoffen veilig te stellen?
Zo nee, waarom niet en is dit niet naïef?
Vraag 77
Ziet u het feit dat veel EU-lidstaten in Oost- en Zuid-Europa (in totaal 18
EU-landen) onderdeel zijn van de Nieuwe Zijderoute22 als een bedreiging
voor de toekomstige stabiliteit van de EU? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom
niet?
Vraag 78
Wat vindt u van de groeiende invloed van China in Kazachstan via projecten
als de Nieuwe Zijderoute?23 Bent u van mening dat de invloed van China dit
land dreigt te destabiliseren, zoals blijkt uit de anti-China-protesten op
27 maart 2021 en de groeiende anti-Chinasentimenten onder lokale bevolkingsgroepen?
Vraag 79
Bent u het ermee eens dat Kazachstan een belangrijke spil is in de handelsen transportverbindingen op het Euraziatische continent – voor China’s
Nieuwe Zijderoute en daarbuiten – vanwege zijn ligging, uitgestrekte
landmassa en energiereserves en dat het zowel het subject als het object van
Chinese, Russische en westerse geopolitieke belangen is?
Vraag 80
Wat is de positie van Nederland met betrekking tot de invloed van China in
Kazachstan en wat betekent de Chinese dominantie in deze regio voor de
Nederlandse veiligheid, handel en energiezekerheid?
Vraag 81
Bent u op de hoogte van de inval van 500 Chinese politieagenten bij de
pro-democratische krant «Apple Daily» in Hongkong, met een arrestatiebevel
voor journalistiek materiaal op grond van de «nationale veiligheidswet» in
Hongkong? Bent u op de hoogte van het feit dat die ochtend vijf mensen zijn
gearresteerd, onder wie hoofdredacteur Ryan Law, CEO Cheung Kim-hung,
financieel directeur Chow Tat-kuen, adjunct-hoofdredacteur Chan Pui-man, en
digitaal directeur Cheung Chi-wai24? Bent u het ermee eens dat dit een grove
schending is van de vrijheid van de media en van de vrijheid van meningsuiting in Hongkong?
Vraag 82
Wat vindt u van de Hongkong Security Law, die door China aan Hongkong is
opgelegd en elke oppositie tegen de Chinese overheersing in dit land
onderdrukt en in feite het einde betekent van de autonomie van Hongkong?
Vraag 83
Bent u het ermee eens dat de toename van Chinese bewindvoering in
Hongkong en de toenemende agressie tegen Taiwan zorgwekkend is? Zo ja,
hoe beoordeelt u deze toenemende Chinese agressie tegenover landen en
gebieden die hun onafhankelijkheid van China trachten te bewaren?

22

https://green-bri.org/countries-of-the-belt-and-road-initiative-bri/
https://intpolicydigest.org/anti-china-sentiment-challenges-sino-kazakh-relationship/
24
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/hong-kongs-apple-daily-newspaper-says-policearrest-five-directors-2021-06-16/
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

10

Vraag 84
Hoe beziet u de relatie tussen China en de WHO en hoe verhoudt dit zich tot
het weigeren van Taiwan tot het toetreden als volwaardig lid van de WHO?
Bent u bereid om de betrokkenheid van Taiwan bij internationale organisaties
te maximaliseren en de «zinvolle deelname» van Taiwan aan diverse
instellingen, zoals de WHO, te ondersteunen?
Vraag 85
Vindt u dat Taiwan recht heeft op zelfbeschikking? Zo ja, bent u bereid dit uit
dragen binnen internationale instellingen als de WHO en de VN? Zo nee,
waarom niet?
Vraag 86
Bent u het ermee eens dat Nederland zijn relatie met Taiwan en de invulling
daarvan zelf mag bepalen en dat China onze bilaterale relaties met andere
landen niet zou mogen voorschrijven? Zo ja, welke acties heeft Nederland
ondernomen waaruit blijkt dat wij inderdaad onze relatie met Taiwan niet
laten bepalen door de (internationale) druk van China? Zo nee, waarom niet?
Vraag 87
Is het één-China-beleid zoals gehanteerd door Nederland te herzien? Zo ja,
wat zou dit betekenen voor de China-Nederland-relatie? Zo nee, waarom niet?
Vraag 88
Wat betekent de China-Iran Strategic Cooperation Pact, getekend op 27 maart
2021, voor Nederland op het niveau van veiligheid en economie?
Vraag 89
Kunt u reageren op de rivaliteit tussen de supermachten China en de
Verenigde Staten, die snel begint te lijken op de ontwikkeling van een nieuwe
Koude Oorlog, waarbij Peking en Washington zich opstellen als blokken van
gelijkgestemde staten waar China tracht een «alliantie van autocratieën» te
smeden als tegenwicht voor de «alliantie van democratieën» van de
Verenigde Staten?
Vraag 90
Hoe beziet u de relatie tussen China en Indonesië die nu lijkt te verwarmen?
Wat betekent dit voor de geopolitieke situatie in de Indo-Pacifische regio? En
heeft Nederland zijn eigen Indo-Pacifisch beleid of richtlijnen?
Vraag 91
Bent u bekend met de met de uitspraak van President Xi Jinping tijdens het
100-jaar jubileum van de CCP op 1 juli 2021 waarin hij «hereniging» met
Taiwan belooft25 ? Wat vindt u van de agressieve houding van China
tegenover Taiwan?
Vraag 92
Hoe beziet u de huidige relatie tussen Rusland en China?
Vraag 93
Welk land vindt u een grotere geopolitieke bedreiging, Rusland of China?
Waarom?
Vraag 94
Is er een mogelijkheid dat normalisering van de huidige relatie met Rusland
ertoe leidt dat Nederland een sterke bondgenoot heeft om de invloed van
China in Europa te beperken?

25

China’s Xi pledges «reunification» with Taiwan, gets stern rebuke, Reuters,
https://www.reuters.com/world/china/chinas-xi-pledges-reunification-with-taiwan-partysbirthday-2021-07-01/
?taid=60dd2b08b9a1150001df3241&utm_campaign=trueAnthem:+Trending+Content
&utm_medium=trueAnthem&utm_source=twitter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

11

Vraag 95
Bent u het ermee eens dat het Nederlandse kabinet haar morele kompas
moet bijstellen, als we ingrijpende en vergaande acties nemen tegen landen
als Rusland en Hongarije, maar open relaties onderhouden met landen als
China, die een oprecht gevaar zijn voor het Westen op het niveau van
economie, defensie, mondiale diplomatie, technologie, onderwijs, infrastructuur en de cultuur van democratie en vrijheid? Zo ja, waarom is er geen
assertief China-beleid? Zo nee, vindt u dan dat landen als Hongarije en
Rusland op de lange termijn meer invloed op Nederland kunnen uitoefenen
dan China?
Vraag 96
Bent u het ermee eens dat China niet voldoet aan verantwoorde normen met
betrekking tot ruimteafval, gezien meerdere incidenten waarin ruimteafval
van Chinese raketten ongecontroleerd terugkeren naar aarde en daardoor een
gevaar zijn voor bevolkte regio’s in de hele wereld (Tiangong-2 in juli 2019,
Long March 5B raket in mei 2020 en de Long March 5B raket in mei 2021)? Zo
ja, hoe bent u bereid om – zo nodig binnen internationale organisaties –
China aan te zetten tot het hanteren van veilige normen om mogelijke
tragedies te voorkomen? Zo nee, bent u bereid het risico te accepteren dat
ruimteafval van China in een dichtbevolkte regio zoals Nederland zou kunnen
terechtkomen, met mogelijke doden als resultaat?
Vraag 97
Bent u op de hoogte van het feit dat terwijl wij in Nederland onze kolencentrales sluiten, China in 2020 meer dan drie keer zoveel nieuwe kolengestookte
capaciteit gebouwd heeft als de rest van de wereld samen26, kolencentrales
die alle «CO2-winst» die in Nederland ontstaat door sluitingen, teniet doen?
Vraag 98
In welke mate wordt China nog steeds vrijgesteld van de vermindering van
de uitstoot van broeikasgassen in het Kyoto-protocol en in het Klimaatakkoord van Parijs? Zijn deze vrijstellingen volgens u gerechtvaardigd? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet?
Vraag 99
Deelt u de mening dat deze vrijstellingen China een productievoordeel
opleveren in alle commerciële sectoren? Zo ja, bent u bereid om het
standpunt te verkondigen dat China geen ontwikkelingsland is en geen recht
heeft op deze vrijstellingen binnen de relevante internationale instellingen?
Zo nee, vindt u dat China recht heeft op deze vrijstellingen?
Vraag 100
Bent u bekend met de voorspelling van het International Renewable Energy
Agency dat ongeveer 20 miljoen ton afval van zonnepanelen in China zou
kunnen worden verzameld tegen 2050 – de grootste hoeveelheid afval van
zonne-energie wereldwijd?27 Wat vindt u ervan dat deze zonnepanelen
worden vervaardigd met behulp van gevaarlijke materialen – waaronder
zwavelzuur en fosfinegas – waardoor ze moeilijk te recyclen zijn en dat ze ook
giftige metalen bevatten zoals lood, chroom en cadmium, die schadelijk
kunnen zijn voor de mens en die waarschijnlijk uit stortplaatsen voor
elektronisch afval in de drinkwatervoorraden zullen lekken?
Vraag 101
Wat vindt u ervan dat China geen duidelijk recycling-beleid heeft voor deze
zonnepanelen en dat miljoenen verouderde panelen aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben?28

26

https://www.cfr.org/backgrounder/china-climate-change-policies-environmental-degradation
https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/china-lack-of-regulations-on-solarpanel-recycling-raises-concerns-about-toxic-waste-affecting-health-environment/
28
https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/china-lack-of-regulations-on-solarpanel-recycling-raises-concerns-about-toxic-waste-affecting-health-environment/
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

12

Vraag 102
Bent u bekend met het bericht in de New York Times, «China Is Collecting
DNA From Tens of Millions of Men and Boys, Using U.S. Equipment», waarin
vermeld wordt dat de Chinese politie DNA-monsters van het mannelijke deel
van de bevolking van het land verzamelt – ruwweg 700 miljoen mensen – om
de bevolking die volgens de overheid het meest tot misdrijven geneigd is, in
het oog te houden en dat China’s pogingen om genetica te gebruiken om zijn
bevolking te controleren ook gericht zijn op het opsporen van etnische
minderheden en andere, meer specifieke bevolkingsgroepen?29
Vraag 103
Wat vindt u het gebruik van DNA en andere medische gegevens om mensen
te classificeren, te profileren en te controleren?
Vraag 104
Bent u het ermee eens dat dit een krachtig nieuw instrument is voor Chinese
autoriteiten in het uitbreiden van een autoritaire high-tech surveillance staat?
Zo ja, kunt u garanderen dat de medische gegevens van Nederlanders,
vastgelegd in een Digital Green Certificate zoals ingevoerd door de EU, nooit
gebruikt zullen worden om mensen te classificeren, te profileren en te
controleren? Zo nee, ziet u dan wel de overeenkomst tussen het verzamelen
van medische gegevens van burgers in China met controle als doel en het
vastleggen van medische gegevens in een EU Digital Green Certificate?
Vraag 105
Wat is uw standpunt met betrekking tot eugenetica zoals geformuleerd door
de Chinese Communistische Partij in het beleid voor 2021–2025 waarin «het
optimaliseren van geboortebeleid» en «het verbeteren van de kwaliteit van de
bevolking» specifieke doelen zijn?30
Vraag 106
Bent u bekend met het rapport van het China Tribunaal in Londen en de
definitieve uitspraak van dit tribunaal dat gedwongen orgaanoogst al jaren op
aanzienlijke schaal plaatsvindt in heel China en dat veel van de getroffenen
Falun Gong-beoefenaars zijn?31
Vraag 107
Kunt u reageren op deze orgaanroof die plaatsvindt in China?
Vraag 108
Erkent u dat de vervolging van Falun Gong in China plaatsvindt?
Vraag 109
Erkent u dat Christenen onder steeds meer druk komen te staan in China en
dat dit enorm zorgwekkende proporties begint aan te nemen, met name na
rapportages door Radio Free Asia dat de autoriteiten in China Christenen
vasthouden in geheime, mobiele «transformatiefaciliteiten» om hen hun
geloof te laten afzweren?32
Vraag 110
Bent u bekend met het rapport «In Broad Daylight: Uyghur Forced Labour
and Global Solar Supply Chains» uit 2021 van Sheffield Hallam University?33
Wat vindt u ervan dat de zonne-energiesector bijzonder kwetsbaar is voor
dwangarbeid in de Oeigoerse regio en dat dwangarbeid in de Oeigoerse
regio op deze manier tot diep in de internationale markten en de gehele
toeleveringsketen kan doordringen?
29

https://www.nytimes.com/2020/06/17/world/asia/China-DNA-surveillance.html
https://www.catholicnewsagency.com/news/46582/chinas-five-year-plan-proposal-stresseseugenics-in-birth-policy-says-expert
31
https://chinatribunal.com/about-etac/
32
Are Christians In China Next In Line For «Re-Education»?, Forbes, 5 mei 2021. https://
www.forbes.com/sites/ewelinaochab/2021/05/05/are-christians-in-china-next-in-line-for-reeducation/?sh=a3ffcc04fb27
33
https://www.shu.ac.uk/helena-kennedy-centre-international-justice/research-and-projects/allprojects/in-broad-daylight
30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

13

Vraag 111
Bent u het ermee eens dat we ons zorgen moeten maken over berichten dat
kinderen tussen de leeftijd van 8–17 jaar worden gedwongen bakstenen te
produceren in China, waarbij sommige kinderen worden ontvoerd of
verhandeld en verkocht om in steenovens te werken? Bent u het ermee eens
dat het verwerpelijk is dat kinderen in de Oeigoerse autonome regio Xinjiang
en in de provincie Gansu via scholen worden gemobiliseerd en op grond van
provinciale verordeningen verplicht zijn tijdens de herfstoogst te werken? En
wat vindt u van verdere berichten dat kinderen in China ook gedwongen
worden te werken in het produceren van elektronica, speelgoed en vuurwerk?34
Vraag 112
Heeft u een overzicht, zoals gehanteerd door het Bureau of International
Labor Affairs35 (VS), van Chinese producten die met kinderarbeid of
dwangarbeid worden geproduceerd? Zo ja, kunt u dit overzicht meesturen
met de beantwoording van deze vragen? Zo nee, bent u bereid deze op
stellen en vervolgens deze producten niet toe laten op de Nederlandse markt?

34

«List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor»
Bureau of International Labor Affairs, https://www.dol.gov/agencies/ilab/reports/child-labor/
list-of-goods-print
35
https://www.dol.gov/agencies/ilab/reports/child-labor/list-ofgoods?items_per_page=10&combine=China

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Vragen

14