Monitor Associate degree

Amsterdam, november 2008
In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Monitor Associate degree

Tussenevaluatie

Djoerd de Graaf
Emina van den Berg

Roetersstraat 29 - 1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - F (+31) 020 525 1686 - www.seo.nl - secretariaat@seo.nl
ABN-AMRO 41.17.44.356 - Postbank 4641100 . KvK Amsterdam 41197444 - BTW 800943223 B02

“De wetenschap dat het goed is”
SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven.
Ons onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd
aan de Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben
geen winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het
uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek.

SEO-rapport nr. 2008-79

Copyright © 2008 SEO Economisch Onderzoek Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport
te gebruiken in artikelen en dergelijke, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld.

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Inhoudsopgave
Voorwoord............................................................................................................................ i
Samenvatting...................................................................................................................... iii
1

Inleiding.......................................................................................................................1

2

Pilots en monitor Associate degree............................................................................. 3

3

4

5

2.1

Opzet pilots .............................................................................................................................3

2.2

Opzet monitor ........................................................................................................................5

Wat is de aantrekkingskracht op de doelgroepen? .................................................... 11
3.1

Wat is de deelname aan de Ad?..........................................................................................11

3.2

Wie zijn de Ad’ers?...............................................................................................................14

3.3

Hoe geïnformeerd over Ad? ...............................................................................................18

3.4

Waarom voor Ad gekozen? ................................................................................................20

3.5

Bevalt de Ad?.........................................................................................................................22

3.6

Potentiële Ad’ers...................................................................................................................29

3.7

Samenvatting .........................................................................................................................31

Wat zijn de effecten op de deelname aan hbo-bacheloropleidingen? .......................35
4.1

Deelname bachelor...............................................................................................................35

4.2

Overstap tussen Ad en bachelor ........................................................................................37

Hoe verloopt de samenwerking met het afnemend beroepenveld?........................... 41
5.1

Huidige werkgevers ..............................................................................................................41

5.2

Potentiële werkgevers ..........................................................................................................47

5.3

Samenvatting .........................................................................................................................49

Bijlage A

Respons enquêtes...........................................................................................53

Bijlage B

Instroom Ad per instelling..............................................................................55

Bijlage C

Extra tabellen .................................................................................................59

Bijlage D

Instroom in bachelor met Ad ......................................................................... 61

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Voorwoord
De pilots met Associate-degreeprogramma’s (Ad-programma’s) zijn ruim twee jaar onderweg. Ze
zijn gestart in het studiejaar 2006/2007 en duren tot en met het studiejaar 2009/2010. In dezelfde
periode worden de pilots gemonitord. SEO Economisch Onderzoek is door het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) gevraagd deze monitor uit te voeren. Zo halverwege
de looptijd van de pilots en de monitor doen we in dit rapport verslag van de tussenevaluatie. In
2010 volgt het rapport van de eindevaluatie.

In het onderzoek hebben we zowel gebruik gemaakt van kwantitatieve als kwalitatieve gegevens.
Zo hebben we telefonisch contact opgenomen met de opleidingscoördinatoren van de Adprogramma’s om te horen wat er speelt. In 2008 is Hans Daale van stichting Leido bovendien bij
een tiental instellingen langsgeweest om nadere informatie te verzamelen. Deze gesprekken waren
buitengewoon informatief. Onze grote dank gaat dan ook uit naar de verschillende
gesprekspartners van de hogescholen. Ook al, omdat deze actief hebben meegewerkt met de
jaarlijkse enquête onder Ad’ers door ze mee te nemen naar de computerruimtes van de
hogescholen. Deze intensieve begeleiding bij het invullen heeft geleid tot een zeer hoog
responspercentage van 60 procent. Dat is heel belangrijk, aangezien de enquête onder de Ad’ers
de kern vormt van de monitor. Naast de speciaal voor de monitor ontwikkelde enquêtes hebben
we ook vragen met betrekking tot de Ad-programma’s mee laten lopen in bestaande enquêtes en
gebruik gemaakt van registratiegegevens. We willen de verschillende uitvoerende
onderzoeksbureaus en de IB-Groep graag bedanken voor hun medewerking hierbij.

Ten slotte zijn we dank verschuldigd aan de kritische en aanmoedigende begeleiding door de
klankbordgroep. Ten tijde van de tussenevaluatie bestond deze uit: Anna Bakker (Platform van
Aangewezen/ Erkende Onderwijsinstellingen in Nederland, PAEPON), Judith Boschma
(Interstedelijk Studenten Overleg, ISO), Wimar Hebels (Landelijke Studentenvakbond, LSVb),
Willem Houtkoop (Max Goote Kenniscentrum, Universiteit van Amsterdam), Ineke Jansen
(HBO-raad), Bert Minne (Centraal Planbureau, CPB), Chiel Renique (VNO-NCW), Ingeborg
Riedijk (MBO Raad), Hidde Terpoorten (ISO), Gertrud Visser (MKB-Nederland), Rinske
Zevering (Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs, JOB), Regina Kleingeld (ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, SZW, projectdirectie Leren en Werken), Martin Odekerken
(OCW, directie Hoger Onderwijs en Studiefinanciering), Lieke Schmidt (SZW, projectdirectie
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

i

Leren en Werken) en Antoinette van Wanroij (OCW, directie Beroepsonderwijs en
Volwasseneneducatie). Vanuit OCW (directie Hoger Onderwijs en Studiefinanciering) is het
onderzoek op zeer deskundige wijze begeleid door Floor Boselie en Bert Broerse. Uiteraard zijn
wij als auteurs volledig verantwoordelijk voor de inhoud van het rapport.

Amsterdam, november 2008

Djoerd de Graaf
Emina van den Berg

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ii

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Samenvatting
In het studiejaar 2006-2007 zijn in het hbo de pilots met Associate-degreeprogramma’s (Adprogramma’s) gestart. De pilots duren tot en met 2010. Een Ad-programma is een tweejarig
onderdeel van een vierjarige hbo-bacheloropleiding, maar heeft een eigen graad: de Associate
degree. De Associate degree kan een bijdrage leveren aan de doelstelling om de deelname aan het
hoger onderwijs te vergroten.

De verwachting is dat vanuit verschillende groepen behoefte bestaat aan een Ad-programma. Voor
veel mbo’ers die aarzelen over verder studeren is een tweejarig Ad-programma aantrekkelijker dan
een vierjarige bachelor. Ook voor werkenden die erover denken weer een studie op te pakken kan
een Ad-programma aantrekkelijk zijn. Verder zou voor studenten die uit een hbo-bachelor dreigen
uit te vallen een Ad-programma een oplossing kunnen zijn. Vanuit het beroepenveld komen ook
signalen dat er behoefte bestaat aan opgeleiden op een niveau tussen mbo-4 en hbo-bachelor in.
Veel banen vereisen complexere kennis en vaardigheden dan vroeger, zodat mbo-diploma’s niet
langer toereikend zijn om deze banen goed te kunnen uitoefenen.

Tegelijk met de pilots is de Ad-monitor van start gegaan. De Ad-monitor zal de pilots tot en met
2010 volgen. In dat jaar wordt verslag gedaan van de eindevaluatie. In deze eindevaluatie komen
ook de langetermijneffecten van de invoering van de Ad-programma’s aan de orde, bijvoorbeeld
het effect op het rendement van het hbo en de positie van afgestudeerde Ad’ers op de arbeidsmarkt.
De Ad-programma’s zijn nu nog maar net onder weg. Deze tussenevaluatie beperkt zich daarom tot
de aantrekkingskracht op de doelgroepen, de effecten op de deelname aan hbo-bacheloropleidingen
en de samenwerking van hogescholen met de bve-instellingen en vooral met het afnemend
beroepenveld.
Wat is de aantrekkingskracht op de doelgroepen?
De pilots met de Ad-programma’s zijn in drie rondes gestart. Nadat in studiejaar 2006/2007 in
totaal 18 Ad-programma’s van start zijn gegaan in ronde 1 (september 2006) en ronde 2a (februari
2007), is het aantal Ad-programma’s in het studiejaar 2007/2008 (ronde 2b) flink uitgebreid tot 55
Ad-programma’s. Het aantal nieuwe (officieel geregistreerde) Ad’ers is van circa 450 in het
studiejaar 2006/2007 toegenomen tot circa 1600 in het studiejaar 2007/2008. Niet alleen het totale
aantal nieuwe Ad’ers is gegroeid tussen de studiejaren 2006/2007 en 2007/2008, ook de nieuwe
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

III

instroom in de al bestaande Ad-programma’s is in vrijwel alle gevallen hoger geworden. Wel is er
is een enorm verschil in de grootte van de verschillende Ad-programma’s. De grootste Adprogramma’s hadden in 2007/2008 een nieuwe aanwas van meer dan 100 nieuwe Ad’ers. Daar
tegenover staat ook een aantal veel kleinere Ad-programma’s met slechts enkele instromers. Ruim
de helft van de Ad’ers volgt een voltijdvariant van een Ad-programma. De rest volgt het Adprogramma in duale vorm of (vooral) in deeltijd.

Het gros van de Ad’ers behoort tot de beoogde doelgroep: ongeveer de helft komt vanuit een
werksituatie, van wie de meesten al meer dan drie jaar werken en ongeveer een kwart komt
rechtstreeks van het mbo. De andere Ad’ers komen vanuit een niet voltooide bachelor-opleiding
(ongeveer 20 procent), of rechtstreeks van het havo (circa 10 procent). Van deze havisten volgt
bijna tweederde het Ad-programma Office management bij Schoevers. Ook de kort-hbo-opleiding
(tweejarige hbo-opleiding) die Schoevers voorheen aanbood had een grote instroom van havisten.
Het aandeel mbo’ers is in het studiejaar 2007/2008 wat toegenomen en het aandeel afkomstig uit
een werksituatie afgenomen ten opzichte van het studiejaar 2006/2007. Toch werkt nog steedse
verreweg het grootste deel van de Ad’ers tijdens hun opleiding. Ook van de deeltijders werkt een
groter deel dan van de deeltijdstudenten die een bacheloropleiding volgen. De Ad’ers werken
bovendien een substantieel aantal uren, gemiddeld ongeveer 30 uur. De Ad’ers hebben dan ook
heel bewust voor de Associate degree gekozen. Het merendeel van hen geeft als belangrijkste
reden voor de keuze voor een Ad-opleiding, dat het Ad-programma twee jaar duurt en dat met een
echt diploma in de hand alsnog voor een vervolg in de bacheloropleiding kan worden gekozen.

De hogescholen werven de Ad’ers vooral via de reguliere wervingskanalen. Dat wil zeggen: via de
voorlichtingsdagen op de hogeschool, via de website van een hogeschool en via voorlichtingsdagen
op ROC’s. Specifiek voor de Ad-programma’s heeft een aantal hogescholen ook contact gezocht
met het werkveld. Via deze wegen en dan vooral via de website en de voorlichtingsdag van de
hogeschool hebben de Ad’ers dan ook de meeste informatie gekregen over de Associate degree. De
Ad’ers vonden het gemakkelijk om aan informatie te komen. Wel misten ze informatie, met name
over de inhoud en indeling van het Ad-programma en de waarde van het Ad-diploma.

Bij de niet-Ad’ers is de onbekendheid met de Ad-programma’s nog groot. Zowel van de potentiële
Ad’ers die niet voor het Ad-programma hebben gekozen als van de scholieren en mbo’ers die nog
moeten kiezen is niet meer dan 12 procent bekend met Ad-programma’s. Vooral van de
afgestudeerde mbo’ers geeft een substantieel deel (36 procent) aan, dat ze (zeer) zeker een AdSEO ECONOMISCH ONDERZOEK

IV

SAMENVATTING

programma hadden overwogen, mits ze ervan hadden geweten. Van de gediplomeerde havisten en
vwo’ers en van de eerstejaars bachelors, ook vaak gediplomeerde havisten, is dat deel met zo’n 8
tot 15 procent een stuk kleiner. Deze groep behoort natuurlijk ook niet tot de doelgroep van de Adprogramma’s.

Bij meer dan de helft van de hogescholen is het eerste jaar van het Ad-programma gelijk aan de
bachelor. Vaak zitten deze groepen bij elkaar in de klas. Het tweede jaar van de Ad-programma’s
bestaat meestal uit onderdelen van het tweede, derde en/of vierde jaar van de bachelor. Er is dan
ook weinig verschil tussen Ad’ers en bachelorstudenten wat hun oordeel over de studeerbaarheid
en werkdruk van hun opleiding aangaat. Hun prestaties in het voortgezet onderwijs (blijven zitten,
eindexamencijfer) zijn trouwens ook nagenoeg identiek. Als alleen naar de deeltijders en duale
studenten van beide groepen wordt gekeken, is er ook niet of nauwelijks verschil. Wel ervaren
deeltijders en duale studenten van zowel de bacheloropleidingen als van de Ad-programma’s
logischerwijs een grotere werkdruk. Werkenden moeten nu eenmaal hun opleiding en werk
combineren. Inhoudelijk vinden de werkenden hun Ad-opleiding overigens goed aansluiten op hun
werk.

De mbo’ers hebben de meeste moeite met de zwaarte van het Ad-programma. Zij ervaren wat meer
werkdruk en geven een mindere waardering aan de studeerbaarheid. Zo hebben ze meer moeite met
de (voorbereiding voor de) tentamens. Dat heeft alles te maken met de moeizamere aansluiting met
hun vooropleiding. Daarbij moet worden opgemerkt dat de mbo’ers in de bacheloropleidingen
minder moeite hebben met de tentamens. Het zijn bij de Ad’ers dan ook vooral de mbo’ers die
nooit bij de bachelorstudenten in de klas zitten die de studeerbaarheid laag vinden en de werkdruk
hoog. Ruim een derde van de hogescholen geeft aan samen te werken met ROC’s om de
doorstroom te bevorderen. Vaak worden hiervoor formele afspraken gemaakt, ook met betrekking
tot het curriculum. De hogescholen die geen samenwerkingsverbanden hebben met ROC’s bieden
hun Ad-programma’s vaak in deeltijd of in duale vorm aan. Deze Ad-programma’s richten zich
niet op mbo’ers, maar op studenten met een relevante werkplek of met enige werkervaring.

Al met al zijn de Ad’ers tevreden over hun Ad-programma. Als ze opnieuw een keuze zouden
moeten maken, zou ruim 80 procent opnieuw voor een Ad-programma kiezen, van wie de meesten
precies hetzelfde programma. Dat geldt ook voor de mbo’ers.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

V

Wat zijn de effecten op de deelname aan hbo-bacheloropleidingen?
Staan de Ad-programma’s de bacheloropleidingen in de weg? Het antwoord op deze vraag is niet
eenduidig. Op korte termijn is de rechtstreekse instroom in de vierjarige bacheloropleidingen lager.
Van de Ad’ers geeft ruim de helft aan zonder de mogelijkheid van een Ad-programma voor een
vierjarige bacheloropleiding te hebben gekozen. De instroom in de bacheloropleidingen met eraan
gerelateerde Ad-programma’s blijft bij de instellingen die de Ad-programma’s aanbieden dan ook
wat achter. Er lijken dus studenten ‘verloren’ te gaan voor het bacheloreindniveau. Wel is het
verschil in instroom ten opzichte van de instellingen met dezelfde bacheloropleidingen zonder Advariant klein en is de tijdreeks kort. Tegelijkertijd blijkt uit de monitor dat de Ad-programma’s de
in- en doorstroom in het hoger onderwijs juist ten goede komen. Ten eerste sluiten de Adprogramma’s beter aan op de persoonlijke situatie van de Ad’ers dan de bacheloropleiding. Ad’ers
kiezen immers zeer bewust voor de Ad vanwege de duur van de opleiding. Het zijn ook vooral
mbo’ers en werkenden die kiezen voor de Ad-programma’s. Deze betere aansluiting op de
persoonlijke situatie verkleint de kans op uitval. Ten tweede kunnen de Ad’ers nog doorstromen
richting het bacheloreindniveau. Een groot deel van de Ad’ers heeft plannen daartoe. Met andere
woorden: het ‘verlies’ aan instroom in de bacheloropleiding zou mee kunnen vallen. Ten derde had
een deel van de Ad’ers zonder de mogelijkheid van een Ad-programma helemaal geen opleiding in
het hoger onderwijs hebben gevolgd. Ongeveer de helft van de Ad’ers geeft dat aan, van de
werkenden zelfs meer dan de helft. Deze instroom in het hoger onderwijs kan dus worden gezien
als ‘winst’.

Valt er al iets te zeggen over de omvang van het ‘verlies’ en de ‘winst’ aan bachelorstudenten door
de optie van het Ad-programma? Als onderscheid wordt gemaakt naar de Ad’ers die voor aanvang
van het Ad-programma wel of niet een bachelor wilden gaan doen (beide ongeveer de helft) dan
blijkt het volgende. Van de Ad’ers die voorafgaande aan hun keuze voor het Ad-programma
plannen hadden voor het volgen van een vierjarige bacheloropleiding (in eerste instantie dus
‘verlies’) is ruim 60 procent alsnog van plan direct na het behalen van de Associate degree door te
stromen naar het bacheloreindniveau. Daar bovenop acht 15 procent de kans (zeer) groot in de
toekomst alsnog verder te gaan met een bacheloropleiding. Van de Ad’ers die vooraf plannen
hadden voor een vierjarige bacheloropleiding, lijkt dus maar een klein deel voor het
bacheloreindniveau ‘verloren’ te gaan. Opgeteld geeft slechts een kwart aan na de Adprogramma’s definitief te stoppen. Van degenen die voorafgaande aan de keuze voor hun Adprogramma niet van plan waren een bacheloropleiding te volgen, is ruim 40 procent nu wel van
plan direct na het behalen van de Associate degree door te stromen naar het bacheloreindniveau.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

VI

SAMENVATTING

Daarnaast denkt 10 procent dat de kans op doorstroom in de toekomst (zeer) groot is. Bij elkaar
opgeteld is dat ongeveer de helft. Deze ‘winst’ aan studenten die het bacheloreindniveau (willen)
behalen zou dus behoorlijk groot kunnen zijn en zelfs groter dan het ‘verlies’. Daarbij moet worden
opgemerkt, dat de ‘winst’ en het ‘verlies’ zijn gebaseerd op plannen en niet op daadwerkelijk
gedrag. De daadwerkelijke instroom in de bacheloropleidingen in de komende jaren komt aan de
orde in de eindevaluatie.

De doorstroommogelijkheid van de Ad-programma’s naar het bacheloreindniveau is wettelijk
verplicht. Bij de meerderheid van de hogescholen is de overstap van de Ad-programma’s naar de
bachelor dan ook geen probleem. Toch geeft een aantal hogescholen aan, dat de overstap weliswaar
mogelijk is, maar dat die keuze niet voor de hand ligt. Bij die hogescholen leiden het Adprogramma en de bachelor op tot een ander beroep. Andersom kan natuurlijk ook. Studenten
kunnen ook de overstap maken van de bachelor naar een Ad-programma. Een groot deel van de
hogescholen waarbij de overstap wel soepel verloopt, adviseert de studenten daar ook toe als de
situatie daar aanleiding toe geeft. Dat voorkomt immers uitval zonder een officieel diploma.
Hoe verloopt de samenwerking met het afnemend beroepenveld?
Er is een grote variatie in werkgevers van Ad’ers, zowel in bedrijfsgrootte als in de bedrijfstak.
Wel komen de werkgevers met minder dan 50 werknemers het meest voor. De meerderheid van de
werkgevers die weten dat hun werknemer(s) een Ad-programma volgen, is via deze werknemers
over de Ad-programma’s geïnformeerd. Ook heeft zo’n 30 procent informatie verkregen via
hogescholen. De werkgevers van de Ad’ers vinden over het algemeen dat ze zeker niet slecht zijn
geïnformeerd over de Ad-programma’s. Het idee om een Ad-programma te volgen komt meestal
van de Ad’ers zelf. Wel betalen de werkgevers voor een groot deel mee aan de opleidingskosten.
Van de Ad’ers die al langer dan drie jaar werken, betaalt zelfs ruim 80 procent van de werkgevers
mee. De werkgevers stonden volgens de Ad’ers positief ten opzichte van het (gaan) volgen van de
Ad-opleiding.

De hogescholen geven vrijwel allemaal aan contact te hebben (gehad) met het bedrijfsleven. Deze
contacten zijn vaak gelegd bij het mogelijk maken van de aanvraag van de Ad-programma’s. Via
de bachelor is bovendien meestal al contact met de beroepenveldcommissie. Logischerwijs zijn de
contacten bij de Ad-programma’s in duale en deeltijdvorm intensiever. De contacten behelsen
meestal het curriculum en de praktijkplaatsen. Over het algemeen staan de afspraken niet zwart-opwit. Als dat wel het geval is, dan gaat het vaak om stageovereenkomsten.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

VII

De werkgevers van Ad’ers zijn tevreden over de Ad-programma’s, zowel over de theorie en
praktijk van de Ad-programma’s als over de inhoudelijke aansluiting met het werk. Ook het effect
op de productiviteit is positief, volgens zowel Ad’ers als de werkgevers. De Ad’ers blijven daarbij
meestal even veel uren werken als voorheen. Werkgevers zouden werknemers dan ook
aanmoedigen als deze nu een Ad-programma willen gaan volgen. Bovendien geven werkgevers
met Ad’ers in dienst de voorkeur aan Ad-programma’s boven specifieke cursussen.

Volgens de werkgevers zullen de Ad’ers na het behalen van de Associate degree meestal een hoger
functieniveau krijgen. Al zijn daar in het merendeel van de gevallen geen concrete afspraken over
gemaakt. Daarbij denken de werkgevers van de Ad’ers niet, dat ze door de komst van de Adprogramma’s minder mbo’ers of hbo-bachelors zullen aannemen. Wel verwachten ze, dat de
Ad’ers qua kennis en denkniveau en qua salaris meer op een hbo-bachelor zullen lijken, dan op een
mbo’er. Ook Ad’ers verwachten dat het salaris gemiddeld dichter in de buurt zal komen van een
hbo-bachelor dan van een mbo’er.

Van de werkgevers in het midden- en kleinbedrijf (MKB) zonder Ad’ers in dienst heeft slechts een
fractie vernomen van het bestaan van Ad-programma’s. De werkgevers die wel van de Adprogramma’s hebben gehoord, vinden bovendien dat ze er niet voldoende over zijn geïnformeerd.
Als ze ervan weten, hebben ze het meestal vernomen via media. Toch geeft ongeveer een derde van
de MKB’ers aan behoefte te hebben aan werknemers tussen mbo- en hbo-niveau in. Van de
bedrijven met ten minste 20 werknemers heeft zelfs ongeveer de helft behoefte aan werknemers
met een opleiding op het niveau van een Associate degree. Ook bij branches bestaat er verschil in
interesse. Met name bedrijven in de sector financiën en verhuur (de helft) hebben interesse in
werknemers tussen mbo- en hbo-bachelorniveau in. Er bestaat vooral behoefte aan technici en
middenkader met een dergelijk opleidingsniveau. De werkgevers die behoefte hebben aan Ad’ers
lijken te verwachten dat de Ad’ers eerder in plaats van mbo’ers (59 procent) dan van hbo-bachelors
(34 procent) zullen komen. Overigens ziet zo’n 30 procent van deze bedrijven de eventueel aan te
nemen Ad’ers noch de plaats van een mbo’er, noch de plaats van een hbo-bachelor innemen.

Om zelf werknemers op te leiden, geven de MKB’ers duidelijk de voorkeur aan cursussen boven
de Ad-programma’s. Bij deze voorkeur kan natuurlijk ook de onbekendheid met de Adprogramma’s een rol spelen. Overigens geven de grotere bedrijven binnen het MKB (50
werknemers of meer) wat vaker de voorkeur aan een Ad-programma dan gemiddeld. De reden voor
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

VIII

SAMENVATTING

de voorkeur voor een cursus is dat deze in de ogen van de MKB’er gerichter (branchegericht,
vakgericht, praktijkgericht) is. De bedrijven die wel een voorkeur voor een Ad-programma hebben,
geven als reden, dat een dergelijke opleiding breder is, leren en werken combineert, dat de
motivatie van een werknemer bij een Ad-programma hoger is en dat het bij een Ad-programma
gaat om een echte opleiding met een wettelijk erkende graad.
Tussenevaluatie
De Associate degree heeft een duidelijke aantrekkingskracht op de doelgroep. Ook de werkgevers
van de Ad’ers zijn tevreden. Wel is er nog sprake van een grote onbekendheid, zowel onder
potentiële studenten als onder potentiële werkgevers. Voor het goed meten van een effect op de
instroom in de bacheloropleidingen komt deze tussenevaluatie te vroeg. De komende jaren van de
pilots zullen uitwijzen in hoeverre Ad’ers doorstromen naar het bacheloreindniveau. Ook zal de
komende tijd meer duidelijk worden over de overstap van afgestudeerde Ad’ers naar (een nieuwe
functie op) de arbeidsmarkt. De Ad-monitor zal deze ontwikkelingen blijven volgen en meenemen
in de eindevaluatie van de pilots in 2010.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

IX

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

1

Inleiding

In het studiejaar 2006-2007 zijn in het hbo de pilots met Associate-degreeprogramma’s (Adprogramma’s) gestart. De pilots duren in principe tot en met 2010. Een Ad-programma is een
tweejarig onderdeel van een vierjarige hbo-bacheloropleiding, maar heeft een eigen graad: de
Associate degree. De Associate degree kan een bijdrage leveren aan de doelstelling om de
deelname aan het hoger onderwijs te vergroten.

De verwachting is dat vanuit verschillende groepen behoefte bestaat aan een Ad-programma.
Vanuit de economische human capital theorie1 lijkt een dergelijk programma ook wenselijk. De
human capital theorie ziet het volgen van onderwijs als een individuele investeringsbeslissing
waarin kosten en toekomstige baten worden afgewogen. Voor sommigen zal de optimale
hoeveelheid onderwijs liggen tussen een mbo-4- en een hbo-bacheloropleiding. Voor veel mbo’ers
die aarzelen over verder studeren is het perspectief nog vier jaar te moeten studeren voor een
bachelor weinig aantrekkelijk. Mbo’ers zijn over het algemeen ouder dan andere beginnende hbostudenten, ze studeren vaker parttime vanwege werk- en zorgtaken en ze hebben al een volwaardig
diploma waardoor de must ontbreekt om zo’n lange periode door te studeren. Hierdoor stoppen ze
relatief vaak met een hbo-opleiding; zie De Graaf e.a. (2005).2 Een Ad-programma duurt met twee
jaar een stuk korter. Ook voor werkenden die erover denken weer een studie op te pakken kan een
Ad-programma aantrekkelijk zijn. Verder zou voor studenten die uit een hbo-bachelor dreigen uit
te vallen een Ad-programma een oplossing kunnen zijn. Vanuit het beroepenveld kwamen
voorafgaand aan de pilots ook signalen dat er behoefte bestaat aan opgeleiden op een niveau tussen
mbo-4 en hbo-bachelor in. Veel banen vereisen complexere kennis en vaardigheden dan vroeger,
zodat mbo-diploma’s niet langer toereikend zijn om deze banen goed te kunnen uitoefenen.

De pilots zijn nu twee studiejaren onderweg. Kan er intussen al iets worden gezegd over de
behoefte aan de Ad-programma’s? Tegelijk met de pilots is de Ad-monitor van start gegaan. Deze
Ad-monitor heeft tot doel vast te stellen in hoeverre de pilots bijdragen aan de
beleidsdoelstellingen van de Ad-programma’s, zoals deze door toenmalig staatssecretaris Rutte zijn
geformuleerd:

1
2

Becker, G.S. (1993), Human capital: a theoretical and empirical analysis with special reference to education, 3 ed., Chicago: NBER, The University
of Chicago Press.
Graaf, D. de, Jong, U. de, Leeuwen, M. van en Veen, I. van der (2005). Stoppen of doorgaan. Amsterdam: SCO-Kohnstamm
Instituut/SEO Economisch Onderzoek. Onderzoek in opdracht van de Haagse Hogeschool/ TH Rijswijk.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

1

HOOFDSTUK 1

•

vergroting van de deelname aan het hoger onderwijs;

•

verbetering van het rendement van het hbo;

•

verbetering van de aansluiting van het onderwijs op de veranderende vragen uit de

beroepspraktijk.

Om deze beleidsdoelstellingen te toetsen, zijn voor de Ad-monitor de volgende onderzoeksvragen
geformuleerd:
•

Wat is de aantrekkingskracht op (ondervertegenwoordigde) doelgroepen van het hbo?

•

Hoe verloopt de doorstroom van een Ad-programma naar het bachelorniveau?

•

Wat is het effect van de Ad op het rendement van het hbo?

•

Wat zijn de effecten van de Ad op deelname aan hbo-bacheloropleidingen?

•

Hoe verloopt bij de afgestudeerde Ad’ers de overstap naar de arbeidsmarkt?

•

Hoe verloopt de samenwerking van hogescholen met de bve-instellingen en met het afnemend

beroepenveld?

De Ad-monitor zal de pilots tot en met 2010 volgen. In dat jaar wordt verslag gedaan van de
eindevaluatie. In de voorliggende rapportage van de tussenevaluatie kunnen uiteraard nog niet alle
onderzoeksvragen worden beantwoord. De Ad-programma’s zijn nog maar net onder weg. Deze
tussenevaluatie beperkt zich daarom tot de aantrekkingskracht op de doelgroepen, de effecten op de
deelname aan hbo-bacheloropleidingen en de samenwerking van hogescholen met de bveinstellingen en vooral met het afnemend beroepenveld. Hoofdstuk 3, 4 en 5 behandelen
achtereenvolgens deze drie onderwerpen.3 Eerst gaat Hoofdstuk 2 in op de opzet van de monitor.
De bijlagen bevatten extra tabellen en extra informatie over de gegevensverzameling.

3

De samenwerking met bve-instellingen komt in Hoofdstuk 3 aan de orde.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

2

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

2

Pilots en monitor Associate degree

De pilots met de Ad-programma’s lopen van het studiejaar 2006/2007 tot en met het studiejaar
2009/2010.4 In dezelfde periode worden deze pilots gevolgd in de Ad-monitor. Welke Adprogramma’s behoren tot deze pilots en hoe worden de gegevens verzameld voor de Ad-monitor?
Paragraaf 2.1 en Paragraaf 2.2 beantwoorden deze vragen.

2.1 Opzet pilots
De pilots met de Ad-programma’s zijn gestart in drie fasen. Aan het begin van het studiejaar
2006/2007 zijn de eerste 11 Ad-programma’s begonnen (ronde 1). Vervolgens zijn in februari 2007
de volgende 7 Ad-programma’s van start gegaan (ronde 2a). Tabel 2.1 geeft deze in 2006/2007
gestarte Ad-programma’s weer.

Tabel 2.1

Nieuwe Ad-programma’s in studiejaar 2006/2007

Ad-programma

Instelling

Ronde 1
Accountancy

HAN

Chemische technologie

Hogeschool Utrecht

Dier- en veehouderij

Van Hall Larenstein

Facility Management

Haagse Hogeschool

Functiegericht toerisme en recreatie

NHTV

Informatiedienstverlening en -management

Saxion hogescholen

Officemanagement

Schoevers

Opleiding senior medewerker documentaire
informatievoorziening

HMDI

Personeel en arbeid

Hanzehogeschool Groningen

Personeel en arbeid

NHL

Small business and retail management

Stenden hogeschool

Ronde 2a

4

Accountancy

Avans hogeschool

Bedrijfskundige informatica

Saxion hogescholen

Educatie en kennismanagement groene sector

Stoas hogeschool

Management in de zorg

Avans hogeschool

Management in de zorg

HAN

Management in de zorg

Hogeschool Leiden

Melkveehouderij

Van Hall Larenstein

De minister overweegt de looptijd van de pilots enigszins te verlengen, omdat er anders een hinderlijke discontinuïteit in de instroom
ontstaat.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

3

HOOFDSTUK 2

Oorspronkelijk zouden ook de volgende Ad-programma’s tijdens het studiejaar 2006/2007 van
start gaan:
•

Assistent fiscalist (HAN)

•

Dier- en veehouderij (CAH)

•

Elektrotechniek (Windesheim)

•

Industrieel product ontwerpen (Windesheim)

•

Small business and retail management (Saxion hogescholen)

•

Tuin- en akkerbouw (CAH)

•

Werktuigbouwkunde (Windesheim)

De start van deze opleidingen werd vooral uitgesteld doordat er zich halverwege het studiejaar niet
genoeg studenten hadden gemeld om een verantwoorde groep te vormen.

Op Assistent fiscalist (HAN) na zijn deze opleidingen begonnen tijdens studiejaar 2007/2008,
samen met 32 Ad-programma’s uit ronde 2b. Tabel 2.2 toont al deze Ad-programma’s.
Tabel 2.2

Nieuwe Ad-programma’s in studiejaar 2007/2008

Ad-programma

Instelling

Accountancy

Fontys hogescholen

Assistant Marketeer

Hogeschool Utrecht

Bouwkunde

Hogeschool Inholland

Bouwtechnische Bedrijfskunde

Avans hogeschool

Chemische technologie

Avans hogeschool

Civiele Techniek directievoering

HAN

Civiele Techniek Projectuitvoering

HAN

Crossmediale communicatie

Hogeschool Inholland

Dier- en veehouderij

CAH

Elektrotechniek

Windesheim

Eventmanagement

Hogeschool Utrecht

Financiële Dienstverlening

Avans hogeschool

Hoger hotelonderwijs

Stenden hogeschool

Industrieel product Ontwerpen

Windesheim

Installatietechniek

Haagse Hogeschool

Integrale handhaving omgevingsrecht

Saxion hogescholen

Integrale handhaving omgevingsrecht

Van Hall Larenstein

Intercedent

Hogeschool Utrecht

Interieurvormgever

ArtEZ

IT service management

NHL

Klinische chemie

Hogeschool Inholland

Management in de zorg

Saxion hogeschool

Management in de zorg

Hogeschool Rotterdam

Marketing management

Avans hogeschool

Muziek (dirigent hafabra)

Hanzehogeschool Groningen

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

4

PILOTS EN MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Ad-programma

Instelling

Ondernemerschap

Van Hall Larenstein

Operationeel sportmanagement

Hanzehogeschool Groningen

Praktijkondersteuner in de zorg

Hanzehogeschool Groningen

Schrijftolk

Hogeschool Utrecht

Small business and retail management

Saxion hogeschool

Small business and retail management

Avans hogeschool

Technische bedrijfskunde

Windesheim

Technische bedrijfskunde

Fontys hogescholen

Technische informatica

Saxion hogeschool

Tuin- en akkerbouw

CAH

Vrijetijdsmanagement

Stenden hogeschool

Werktuigbouwkunde

Windesheim

Werktuigbouwkunde

Saxion hogescholen

In totaal zijn er in de eerste twee studiejaren dus 56 Ad-programma’s begonnen.5 Paragraaf 3.1
gaat in op het aantal studenten dat deelneemt aan deze Ad-programma’s.

Ook in het studiejaar 2007/2008 stonden oorspronkelijk meer Ad-programma’s gepland, dan dat er
van start zijn gegaan. Niet gestart is Management en beleid buitenruimte (CAH). Dit Adprogramma is wel in het studiejaar 2008/2009 begonnen.

Er komt binnenkort nog een aantal Ad-programma’s voor ‘Onderwijsondersteuner van het hogere
niveau’ bij. Hogescholen die ongegradeerde of tweedegraads lerarenopleidingen aanbieden, zijn
uitgenodigd aanvragen te doen voor deze volgende ronde van de pilots.

2.2 Opzet monitor
De Ad-monitor put uit verschillende gegevensbronnen:
•

gegevens van Ad’ers zelf;

•

gegevens van potentiële Ad’ers (havisten en vooral mbo’ers);

•

gegevens van werkgevers van Ad’ers (zowel daadwerkelijke als potentiële);

•

gegevens van instellingen die Ad-programma’s aanbieden;

•

registratiegegevens van de IB-Groep over aantallen studenten.

De volgende vijf subparagrafen gaan in op elk van deze gegevensbronnen. De responscijfers van
de verschillende enquêtes zijn te vinden in Bijlage A.

5

Daarvan zijn Dier- en veehouderij en Melkveehouderij van Van Hall Larenstein sinds 2007/2008 samengegaan onder de naam
Melkveehouderij.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

5

HOOFDSTUK 2

2.2.1 Gegevens van Ad’ers
De jaarlijkse enquête onder Ad’ers is de belangrijkste gegevensbron voor de Ad-monitor. De
Ad’ers worden vanaf het eerste jaar van hun opleiding gevolgd door middel van een elektronische
enquête. Deze enquête zal tot en met het studiejaar 2009/2010 jaarlijks worden gehouden en kent
derhalve voor de studenten die in 2006/2007 begonnen aan een Ad-programma vier
meetmomenten. De cohorten Ad’ers die start(t)en in de studiejaren na 2006/2007 kunnen steeds
een jaar minder lang worden gevolgd. De meerdere cohorten maken een vergelijking in de tijd
mogelijk.

Een deel van de vragenlijst wordt aan de verschillende meetmomenten aangepast. Elke keer staat
een ander onderwerp centraal. In de eerste enquête wordt vooral ingezoomd op de
aantrekkingskracht van de Associate degree. Het tweede studiejaar is het beste moment om de
studeerbaarheid van de Ad-programma’s te bevragen.6 Als het goed is, hebben tijdens het derde
meetmoment de meeste Ad’ers hun Associate degree behaald. Een deel van hen zal werk hebben
gezocht, een ander deel zal zijn overgestapt naar de corresponderende bacheloropleiding.
Afhankelijk van de situatie van de Ad’ers gaat deze enquête op één van deze onderwerpen in.
Tijdens het vierde en laatste meetmoment kan de arbeidsmarktpositie van studenten met een
Associate degree echt goed in kaart worden gebracht. Deze studenten hebben inmiddels hun weg
naar werk gevonden. Vanuit de jaarlijkse SEO/Elsevier-enquête Studie & Werk onder
afgestudeerde studenten in het hoger onderwijs is bekend dat na zo’n anderhalf jaar een goede
uitspraak kan worden gedaan over het zoekproces van hoger opgeleiden. De uitkomsten van Studie
& Werk geven ook de mogelijkheid de lonen en zoekduren van Ad’ers van een referentiekader te
voorzien. Vanuit Studie & Werk zijn immers de lonen en zoekduren bekend van studenten die een
vergelijkbare opleiding hebben gevolgd, maar dan het eindniveau van de hbo-bachelor. Voor het
salaris kan aan de hand van de BVE-monitor (zie Paragraaf 2.2.2) ook een vergelijking met
mbo’ers worden gemaakt.

Hieronder zijn de verschillende meetmomenten nog eens grafisch weergegeven. Tot nu toe zijn er
twee meetmomenten geweest. Eén in het voorjaar van 2007 waarin de Ad’ers uit ronde 1 en 2a
voor het eerst zijn bevraagd en één in februari 2008, waarin de Ad’ers uit ronde 1 en 2a voor de
tweede keer zijn bevraagd en de Ad’ers uit ronde 2b voor het eerst.
6

Deze studeerbaarheid komt ook al tijdens het eerste meetmoment aan de orde.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

6

PILOTS EN MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Figuur 2.1

Meetmomenten van de enquête onder Ad’ers

Cohort 2006/2007 (ronde 1 en 2a)
2007

2008

2009

2010

Aantrekkingskracht

Studeerbaarheid

Overgang
bachelor

Overgang
arbeidsmarkt

Cohort 2007/2008 (ronde 2b + nieuwe 1ejaars ronde 1 en 2a)
2008

2009

2010

Aantrekkingskracht

Studeerbaarheid

Overgang
bachelor
(+arbeidsmarkt)

Cohort 2008/2009 (nieuwe 1ejaars ronde 1, 2a en 2b)
2009

2010

Aantrekkingskracht

Studeerbaarheid

Cohort 2009/20010 (nieuwe 1ejaars ronde 1, 2a en 2b)
2010

Aantrekkingskracht

Voor een optimale respons hebben de Ad’ers van de hogescholen de gelegenheid gekregen de
enquête in de computerruimte van hun hogeschool in te vullen. Deze manier van bevragen heeft
succes gehad. De respons op de eerstejaarsenquête was in zowel 2007 als in 2008 ten minste 60
procent, een zeer hoog percentage.
2.2.2 Gegevens van potentiële Ad’ers
Uiteraard kiest lang niet iedereen uit de doelgroep voor een Ad-programma. Sommigen kiezen
bijvoorbeeld bewust voor een bachelor. Anderen zijn helemaal niet op de hoogte van het bestaan
van de Ad-programma’s. De Ad-programma’s zijn immers nog nieuw. Om de bekendheid met en
de interesse in de Ad-programma’s te achterhalen, is aan studenten en scholieren die een andere
keuze dan een Ad-programma hebben gemaakt een aantal vragen voorgelegd. De bekendheid met
de Ad is bovendien gepeild onder laatstejaars in het voortgezet onderwijs en mbo’ers. Zij moeten
hun (eventuele) keuze voor de vervolgopleiding nog maken, of hebben dat net gedaan. De vragen
zijn opgenomen in de volgende, al lopende, enquêtes:
•

Studentenmonitor (eerstejaars bachelors);

•

BVE- en VO-monitor (afgestudeerde mbo’ers en gediplomeerden voortgezet onderwijs);

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

7

HOOFDSTUK 2

•

TKMST Havo/vwo Monitor en de TKMST Mbo Monitor (mbo’ers en bovenbouw voortgezet

onderwijs).
Hieronder volgt een uitgebreidere beschrijving van deze gegevensbronnen.
Eerstejaars bachelors
De Studentenmonitor is de jaarlijkse enquête onder studenten in het hoger onderwijs, onder wie
eerstejaars hbo’ers. Halverwege het kalenderjaar krijgen studenten vragen over uiteenlopende
onderwerpen voorgeschoteld. Het onderzoek wordt momenteel uitgevoerd door ResearchNed in
opdracht van het ministerie van OCW. Antwoorden uit de Studentenmonitor kunnen voor de Admonitor worden gebruikt om de antwoorden van de Ad’ers in perspectief te plaatsen. De
studeerbaarheid van de Ad-programma’s, zoals bekend uit de enquête onder Ad’ers, kan
bijvoorbeeld worden afgezet tegen de studeerbaarheid van hbo-bacheloropleidingen. Bovendien
zijn aan de Studentenmonitor sinds 2007 enkele vragen toegevoegd over de interesse in en
bekendheid met de Ad-programma’s. Ook in de komende jaren worden deze vragen gesteld, zodat
de verandering in de tijd kan worden gemeten.7
Afgestudeerde mbo’ers en gediplomeerden voortgezet onderwijs
Een belangrijke doelgroep voor de Ad-programma’s zijn afgestudeerde mbo’ers. Jaarlijks zet ROA
aan het einde van het jaar een enquête uit onder deze groep: de BVE-monitor. Voor de Ad-monitor
loopt in deze enquête een aantal vragen mee. Ook scholieren die het havo of vwo hebben afgerond,
kunnen een Ad-programma volgen. Om onder hen de bekendheid met en de behoefte aan de Ad te
kunnen volgen, zijn ook vragen toegevoegd aan de VO-monitor van ROA. Deze VO-monitor is
zeer vergelijkbaar met de BVE-monitor, met als belangrijkste verschil dat geen afgestudeerde
mbo’ers worden ondervraagd, maar scholieren die het voortgezet onderwijs met een diploma
hebben verlaten. In 2008 en 2009 vinden vervolgmetingen plaats van de BVE- en VO-monitor met
opnieuw aparte vragen over de Ad-programma’s.
Mbo’ers en laatstejaars voortgezet onderwijs
Ook is de bekendheid met het Ad-programma gepeild onder scholieren (bovenbouw havo en vwo)
en mbo’ers die op het punt staan om een (eventuele) vervolgopleiding te kiezen. Hiervoor zijn eind
2006/ begin 2007 enkele vragen toegevoegd aan de TKMST Mbo Monitor en de TKMST
7

In de Studentenmonitor van 2008 zijn door een programmeerfout de Ad-vragen niet beantwoord. ResearchNed heeft daarom in
oktober van dat jaar de Ad-vragen mee laten lopen met het Studentenpanel.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

8

PILOTS EN MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Havo/vwo Monitor, die jaarlijks door SEO Economisch Onderzoek en Aromedia Educatief werden
uitgevoerd.8
2.2.3 Gegevens van werkgevers Ad’ers
Bij de enquêtes onder potentiële Ad’ers is de belangrijke doelgroep werkenden niet
vertegenwoordigd. Het belang van de Ad-programma’s voor werkenden wordt via een andere weg
achterhaald, namelijk via de werkgevers. Zowel de daadwerkelijke werkgevers van Ad’ers als een
representatieve steekproef van werkgevers in het midden- en kleinbedrijf (MKB) zijn ondervraagd.
Werkgevers Ad’ers
Een deel van de Ad’ers volgt vanuit een werksituatie een Ad-programma. In een aparte jaarlijkse
enquête voor de Ad-monitor (in oktober) wordt achterhaald hoe werkgevers tegen de Adprogramma’s aankijken. De contactgegevens van de werkgevers worden verkregen via de enquête
onder Ad’ers.
Werkgevers MKB
Drie keer per jaar enquêteert het onderzoeksbureau EIM het Nederlandse midden- en kleinbedrijf
in het MKB-Beleidspanel. In 2007 is in de laatste meting ook een aantal vragen gesteld over de
Ad-programma’s. Ook hierbij gaat het uiteraard weer om vragen over de bekendheid met de Adprogramma’s en over de interesse in de Ad-programma’s. Daarbij gaat het zowel om de interesse in
het scholen van werknemers via Ad-programma’s als de interesse in (nieuwe) werknemers met een
Associate degree. In 2009 of 2010 zullen de vragen over de Ad-programma’s nogmaals aan het
MKB-Beleidspanel worden toegevoegd, zodat de verandering in kaart kan worden gebracht.
2.2.4 Gegevens van instellingen met Ad-programma’s
De hogescholen die Ad-programma’s aanbieden, herbergen uiteraard ook veel nuttige informatie
voor de Ad-monitor. Van elk Ad-programma zijn de opleidingscoördinatoren tijdens het eerste
studiejaar benaderd voor een telefonisch interview (maart/april 2007 en december 2007). Daarin
kwamen onder andere de volgende onderwerpen aan de orde: werving, Ad en corresponderende
bachelor, en afspraken met BVE-instellingen en afnemend beroepenveld. Ook is via de
opleidingscoördinatoren het aantal Ad’ers per Ad-programma verzameld. Een groot aantal van de
hogescholen die in het studiejaar 2006/2007 zijn gestart met een Ad-programma zijn bovendien
tijdens het studiejaar 2007/2008 bezocht voor het verkrijgen van nadere informatie.9
8
9

In 2008 heeft Uitgeverij Malmberg besloten de TKMST Havo/vwo Monitor en de TKMST Mbo Monitor niet langer uit te zetten.
Deze interviews zijn afgenomen door Hans Daale van stichting Leido.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

9

HOOFDSTUK 2

2.2.5 IB-Groep gegevens over aantallen studenten
De IB-Groep houdt in het CRIHO (Centraal Register Inschrijvingen Hoger Onderwijs) bij
hoeveel studenten officieel staan ingeschreven bij de opleidingen in het hoger onderwijs. Deze
gegevens kunnen worden gebruikt om de instroom in de Ad-programma’s en de eraan verwante
bacheloropleidingen te volgen. In een later stadium zullen daarbij ook de overgangen in kaart
kunnen worden gebracht. Wel dient hierbij in het achterhoofd te worden gehouden, dat het om de
officieel geregistreerde studenten gaat. Bij een paar hogescholen schrijven studenten zich eerst in
als bachelor en kunnen dan na twee jaar zelf de keuze maken of ze verder willen. Zo niet, dan
krijgen ze een Associate degree. Aan het begin van het studiejaar 2006/2007 was de officiële
inschrijving in enkele gevallen zelfs nog niet mogelijk. Ook het tegenovergestelde komt
(sporadisch) voor. Bij die opleidingen doet iedereen eerst officieel de Ad. Daarna kunnen studenten
verder gaan met de bachelor. Bovendien beschikt de IB-Groep niet over de gegevens van de
HMDI. Verder zijn de gegevens van de IB-Groep een momentopname. Vaak zit er een periode
tussen de start van een opleiding door een student en zijn officiële inschrijving in het CRIHO.

Aan de hand van al deze gegevensbronnen zijn de verschillende onderzoeksvragen beantwoord. De
volgende hoofdstukken gaan in op de uitkomsten van de enquêtes.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

10

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

3

Wat is de aantrekkingskracht op de doelgroepen?

Een belangrijke doelstelling van de Ad-programma’s is het vergroten van de deelname aan het
hoger onderwijs. De tweejarige programma’s moeten aantrekkelijk zijn voor studenten voor wie
het minder aantrekkelijk is een volledige bachelor te volgen. Daarbij gaat het vooral om mbo’ers en
werkenden. Nu de Ad-programma’s twee jaar onderweg zijn, kan een eerste inventarisatie worden
gemaakt van de aantrekkingskracht van de Ad-programma’s. Wat is de deelname aan de Adprogramma’s? Wie zijn de Ad’ers? Hoe zijn ze geïnformeerd over het Ad-programma? Waarom
kiezen ze ze voor een Ad-programma? Bevalt het Ad-programma inderdaad? En: hoe kijken
potentiële Ad’ers tegen het Ad-programma aan? De antwoorden op deze vragen volgen in
onderstaande zes paragrafen. Paragraaf 3.7 vat samen.

3.1 Wat is de deelname aan de Ad?
De Ad-programma’s zijn in drie rondes gestart (zie ook Paragraaf 2.1). Nadat in studiejaar
2006/2007 in totaal 18 Ad-programma’s van start zijn gegaan in ronde 1 en ronde 2a, is het aantal
Ad-programma’s in het studiejaar 2007/2008 (ronde 2b) flink uitgebreid tot 55 Ad-programma’s.
Dat heeft uiteraard tot gevolg dat ook de instroom van studenten in Ad-programma’s een flink
sprong heeft gemaakt tussen beide studiejaren. Tabel 3.1 en Tabel 3.2 tonen respectievelijk de
instroom in Ad-programma’s in het studiejaar 2006/2007 en het studiejaar 2007/2008 naar
studievorm. De meeste opleidingen worden overigens niet in elk van de studievormen aangeboden.
Let wel: het gaat in deze tabellen om de Ad’ers die zich voor het desbetreffende studiejaar voor het
eerst officieel voor het Ad-programma hebben ingeschreven bij de IB-Groep (zie ook Paragraaf
2.2.5). Deze instroom is onafhankelijk van eerdere inschrijvingen in het hoger onderwijs en kan
ook gedurende het studiejaar hebben plaatsgevonden. Een nadere specificatie naar hogeschool is te
vinden in Bijlage B, inclusief een tabel met het aantal ingeschreven Ad’ers (dus niet alleen in de
instroom) in 2007/2008.
Tabel 3.1

Instroom in Ad-programma’s studiejaar 2006/2007
voltijd

deeltijd

Duaal

totaal

Accountancy

18

31

-

49

Dier- en veehouderij

31

-

-

31

Educatie en kennismanagement groene sector

-

1

-

1

Functiegericht toerisme en recreatie

75

-

-

75

Informatiedienstverlening en -management

3

-

-

3

Management in de zorg

-

13

-

13

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

11

HOOFDSTUK 3

voltijd

deeltijd

Duaal

totaal

Melkveehouderij

32

-

-

32

Officemanagement

66

-

-

66

Personeel en arbeid

28

44

-

72

9

-

98

107

262

89

98

449

Small business and retail management
Totaal
Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op IB-Groep (6 oktober 2008)

Tabel 3.2

Instroom in Ad-programma’s studiejaar 2007/2008
voltijd

deeltijd

duaal

totaal

Accountancy

74

32

5

111

Assistant marketeer

64

-

-

64

Bedrijfskundige informatica

1

9

-

10

Bouwkunde

8

-

-

8

Bouwtechnische bedrijfskunde

17

-

-

17

Chemische technologie

-

-

50

50

Civiele Techniek directievoering

-

-

3

3

Civiele Techniek projectuitvoering

-

-

18

18

Crossmediale communicatie

2

13

-

15

Dier- en veehouderij

15

-

-

15

Educatie en kennismanagement groene sector

-

12

-

12

Elektrotechniek

7

-

8

15

Eventmanagement

127

-

-

127

Facility management

-

9

-

9

Financiele dienstverlening

-

50

-

50

Functiegericht toerisme en recreatie

98

-

-

98

Hoger hotelonderwijs

21

6

-

27

Industrieel product ontwerpen

2

-

1

3

Informatiedienstverlening en management

16

9

-

25

-

9

-

9

Integrale handhaving omgevingsrecht

2

14

-

16

Intercedent

11

-

-

11

Interieurvormgever

8

-

-

8

IT service management

5

3

-

8

Klinische chemie

-

19

-

19

Management in de zorg

-

205

-

205

Marketing management

20

-

-

20

Melkveehouderij

22

-

-

22

Muziek (dirigent hafabra)

3

-

-

3

135

-

-

135

Installatietechniek

Officemanagement
Ondernemerschap

10

-

-

10

Operationeel sportmanagement

45

-

-

45

Personeel en arbeid

47

45

-

92

Praktijkondersteuner in de zorg

1

25

-

26

Schrijftolk

22

-

-

22

Small business and retail management

41

10

144

195

Technische bedrijfskunde

8

3

6

17

Technische informatica

4

-

-

4

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

12

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

voltijd

deeltijd

duaal

totaal

Tuin- en akkerbouw

9

-

-

9

Vrijetijdsmanagement

11

-

-

11

Werktuigbouwkunde

15

-

4

19

Totaal

871

473

239

1583

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op IB-Groep (6 oktober 2008)

Het aantal nieuwe Ad’ers is - volgens de gegevens van de IB-Groep - van 449 in het studiejaar
2006/2007 toegenomen tot 1583 in het studiejaar 2007/2008. Niet alleen het totale aantal nieuwe
Ad’ers is gegroeid tussen de studiejaren 2006/2007 en 2007/2008, ook de nieuwe instroom in de al
bestaande Ad-programma’s is in vrijwel alle gevallen hoger geworden.

Er is een enorm verschil in grootte van de verschillende Ad-programma’s. De Ad-programma’s
met de grootste nieuwe aanwas in 2007/2008, ongeveer 200 Ad’ers, waren Management in de zorg
en Small business and retail management (vooral Stenden hogeschool). Dat komt mede doordat ze
aan verschillende hogescholen worden aangeboden. Ook Officemanagement (135 nieuwe
instromers), Eventmanagement (127) en Functiegericht Toerisme en recreatie (98) zijn relatief
groot. Deze Ad-programma’s worden bovendien niet aan meerdere instellingen aangeboden, maar
alleen aan respectievelijk Schoevers en Hogeschool Utrecht. Bij Officemanagement en
Functiegericht Toerisme en recreatie speelt daarbij ongetwijfeld een rol dat ze voortvloeien uit
kort-hbo-opleidingen (tweejarige hbo-opleidingen). Tegenover deze grote Ad-programma’s staat
ook een aantal veel kleinere, zoals de specifieke opleidingen Civiele techniek directievoering en
Dirigent hafabra met elk 3 nieuwe instromers in 2007/2008. Ruim de helft van de Ad’ers volgt een
voltijdvariant van een Ad-programma. De rest volgt het Ad-programma in duale vorm of (vooral)
in deeltijd.

Zoals te zien in Tabel 3.3 zijn ten tijde van deze tussenevaluatie bijna 600 Ad’ers afgestudeerd.
Aan het einde van het studiejaar 2007/2008 hebben sommige Ad’ers het volledige tweejarige Adprogramma doorlopen. Bovendien heeft ook een aantal Ad’ers die later dan begin 2006/2007 zijn
begonnen inmiddels hun Associate degree behaald, bijvoorbeeld mbo’ers met een jaar vrijstelling.
Let wel: het gaat hierbij om de aantallen die op 21 november 2008 bekend waren bij de IB-Groep.
Nog niet alle instellingen hadden op dat moment hun recente gegevens aan de IB-Groep
doorgegeven.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

13

HOOFDSTUK 3

Tabel 3.3

Afgestudeerde Ad’ers, zoals bekend op 21 november 2008

Ad-programma

Instelling

totaal

Accountancy

Avans hogeschool

12

Accountancy

HAN

5

Accountancy

Fontys hogescholen

7

Assistant Marketeer

Hogeschool Utrecht

1

Bedrijfskundige Informatica

Saxion hogescholen

3

Bouwtechnische Bedrijfskunde

Avans hogeschool

4

Chemische technologie

Hogeschool Utrecht

16

Dier- en veehouderij

CAH

4

Elektrotechniek

Windesheim

6

Eventmanagement

Hogeschool Utrecht

16

Facility management

Haagse Hogeschool

5

Financiële Dienstverlening

Avans hogeschool

Functiegericht toerisme en recreatie

NHTV

Hoger hotelonderwijs

Stenden hogeschool

Industrieel product Ontwerpen

Windesheim

9
131
2
1

Informatiedienstverlening en management Saxion hogescholen

14

Interieurvormgever

ArtEZ

3

IT service management

NHL

2

Management in de zorg

HAN

3

Management in de zorg

Avans hogeschool

54

Management in de zorg

Saxion hogescholen

37

Management in de zorg

Hogeschool Leiden

13

Melkveehouderij

Van Hall Larenstein

34

Personeel en arbeid

Hanzehogeschool

53

Personeel en arbeid

NHL

69

Praktijkondersteuner in de zorg

Hanzehogeschool

13

Small business and retail management

Saxion hogescholen

4

Small business and retail management

Avans hogeschool

3

Small business and retail management

Stenden hogeschool

67

Technische bedrijfskunde

Windesheim

1

Technische informatica

Saxion hogescholen

1

Werktuigbouwkunde

Saxion hogeschool

Bron:

1
594

Totaal
IB-Groep (21 november 2008)

3.2 Wie zijn de Ad’ers?
De deelname aan de Ad-programma’s neemt dus toe. De vraag is of deze studenten ook tot de
doelgroep van de Ad-programma’s behoren. Deze paragraaf beantwoordt deze vraag en kijkt naar
de achtergrond van de Ad’ers, zowel van de instromers in 2006/2007 als van de instromers in
2007/2008. Om de kenmerken van Ad’ers in perspectief te plaatsen, wordt ook een vergelijking

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

14

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

gemaakt met studenten die een hbo-bachelor volgen. Tabel 3.4 toont enkele achtergrondkenmerken
van de Ad’ers en bachelors.
Tabel 3.4

Leeftijd, het hebben van kinderen, geslacht, etniciteit en eerste generatie ho
Associate degree studenten

Bachelor studenten

2006/2007

2007/2008

2006/2007

27,9

24,5

21,3

Ja

26%

15%

7%

Nee

74%

85%

93%

Gemiddelde leeftijd (aan begin opleiding)
Kinderen

Geslacht
Vrouw

59%

60%

52%

Man

41%

40%

48%

Etniciteit
Autochtoon

85%

90%

85%

Niet-westers allochtoon

15%

10%

15%

Ja

74%

67%

58%

Nee

26%

33%

42%

e

1 generatie ho

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008) en Studentenmonitor
(2007)

Ad’ers zijn ouder dan bachelorstudenten. Daardoor hebben ze ook vaker kinderen. Dat is ook niet
verwonderlijk, aangezien werkenden, die vaak al wat ouder zijn, een belangrijke doelgroep voor de
Ad-programma’s vormen. Het aandeel deeltijders en duale studenten is bij Ad’ers dan ook groot
(zie Tabel 3.1 en Tabel 3.2). Als alleen de deeltijders van Ad’ers en bachelors worden vergeleken,
dan is er weinig verschil in leeftijd. Hetzelfde geldt voor het percentage van de studenten, dat geen
ouders heeft met een opleiding in het hoger onderwijs. Dat percentage is hoger bij Ad’ers, maar bij
vergelijking van alleen de deeltijders valt dit verschil weg. Overigens is de gemiddelde leeftijd van
de nieuwe Ad’ers in 2007/2008 wat lager dan in 2006/2007. Dat heeft te maken met een toename
van het aandeel mbo’ers ten koste van het aandeel werkenden. Tabel 3.6 gaat hier verder op in.

Qua geslacht en etniciteit zijn er geen grote verschillen tussen Ad’ers en bachelors. Ad’ers zijn wat
vaker vrouw, maar dat komt door de inhoud van de Ad-programma’s, zoals Officemanagement,
Eventmangement en Management in de zorg. Deze opleidingen zijn ook in bachelorvorm
populairder bij vrouwen.

Aan de leeftijd afgemeten lijken de Ad-programma’s dus inderdaad een andere doelgroep aan te
boren dan de bacheloropleidingen. Het verschil in vooropleiding bevestigt dat beeld; zie Tabel 3.5.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

15

HOOFDSTUK 3

Tabel 3.5

Vooropleiding, gemiddeld eindexamencijfer en blijven zitten in voortgezet onderwijs
Associate degree studenten

Bachelor studenten

2006/2007

2007/2008

2006/2007

Havo

20%

21%

51%

Vwo

3%

3%

10%

Lager dan mbo-4

13%

8%

1%

Vooropleiding

Mbo-4

45%

56%

21%

Diploma ho (o.a. propedeuse)

18%

12%

16%

Eindexamencijfer vo

6,9

6,9

6,7

Ja

34%

30%

30%

Nee

66%

70%

70%

Blijven zitten in vo

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008) en Studentenmonitor
(2007)

De Ad’ers hebben doorgaans een ander voortraject gevolgd dan bachelorstudenten. De
bachelorstudenten zijn voor de helft afkomstig van het havo. De Ad’ers zijn vooral mbo’ers.
Overigens is het aandeel mbo’ers bij de bachelors die in deeltijd studeren een stuk groter, maar met
ongeveer een derde nog steeds veel kleiner dan bij de Ad’ers. Het verschil in de prestaties in het
voortgezet onderwijs (eindexamencijfer en blijven zitten) is niet groot tussen Ad’ers en
bachelorstudenten.

Het percentage havisten is bij de Ad’ers dus een stuk lager dan bij de bachelorstudenten, maar lijkt
met 20 procent nog steeds hoog. Havisten behoren immers niet tot de doelgroep van de Adprogramma’s. Tabel 3.6 kijkt naar de situatie van de Ad’ers voorafgaand aan het Ad-programma.
Daaruit blijkt dat de Ad’ers met havo als hoogste vooropleiding meestal niet rechtstreeks van het
havo instromen, maar vaak vanuit een werksituatie komen. Het percentage dat rechtstreeks van het
havo komt is namelijk een stuk kleiner dan 20 procent.
Tabel 3.6

Voorgeschiedenis10
2006/2007

2007/2008

Rechtstreeks van havo

7%

10%

Rechtstreeks van mbo

22%

29%

Uitval uit bachelor

13%

21%

Korter dan 3 jaar gewerkt

21%

13%

Langer dan 3 jaar gewerkt

37%

27%

Bron:

10

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Bij de eerstejaars van 2006/2007 is deze indeling zelf geconstrueerd; bij de eerstejaars van 2007/2008 is deze vraag rechtstreeks
gesteld. Vermoedelijk valt door dit verschil het percentage uitvallers in het hbo bij de eerstejaars 2006/2007 lager uit.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

16

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

Verreweg het grootste deel van de Ad’ers behoort dus inderdaad tot de doelgroep: ze werken, vaak
zelfs al langer dan drie jaar, of ze komen rechtstreeks van het mbo. De andere Ad’ers komen vanuit
een niet voltooide bachelor-opleiding, of rechtstreeks van het havo. Van deze havisten volgt bijna
tweederde het Ad-programma Office management bij Schoevers. Ook de kort-hbo-opleiding die
Schoevers voorheen aanbood had een grote instroom van havisten. Zoals gemeld is het aandeel
mbo’ers in het studiejaar 2007/2008 wat toegenomen en het aandeel werkenden afgenomen ten
opzichte van het studiejaar 2006/2007. De Ad’ers die rechtstreeks van het havo komen zijn vrijwel
allemaal voltijders. Van de Ad’ers die rechtstreeks van het mbo komen, of zijn uitgevallen uit een
hbo-bachelor studeert ongeveer 80 procent als voltijder. De deeltijders en duale studenten zijn
logischerwijs vooral te vinden bij de werkenden. Van de Ad’ers die korter dan 3 jaar werkten voor
aanvang van hun opleiding studeert 60 procent in voltijd, van degenen die nog langer werkten is
dat zelfs maar 10 procent.

Door de eerder verworven competenties krijgen sommige Ad’ers vrijstellingen voor een deel van
het Ad-programma. Tabel 3.7 toont welk deel en op basis waarvan.
Tabel 3.7

(Basis van) vrijstellingen
2006/2007

2007/2008

Ja

28%

19%

Nee

72%

81%

Werkervaring

21%

32%

Branche-opleiding

5%

5%

Mbo

66%

67%

Hbo/universiteit

18%

25%

Anders

7%

4%

Vrijstellingen gekregen

1

Basis van vrijstellingen

1

De percentages tellen niet op tot 100% doordat er meerdere categorieën gekozen konden worden.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Zo’n 20 (instroom 2007/2008) tot 30 procent (instroom 2006/2007) van de Ad’ers krijgt
vrijstellingen. Deze vrijstellingen worden volgens de Ad’ers vooral op basis van het mbo-diploma
gegeven. Daarnaast wordt werkervaring en eerder gevolgd hoger onderwijs vaak omgezet in
vrijstellingen. Het overgrote deel van de hogescholen geeft inderdaad aan op deze gronden
vrijstellingen te verlenen. De mogelijkheden daartoe worden meestal per individu bekeken. De
hogescholen die wel standaarden hanteren geven vaak mbo’ers (afkomstig van aanverwante
opleidingen) een vrijstelling van een jaar. De hogescholen die helemaal geen vrijstellingen geven,
stellen bij de toelating juist bepaalde eisen, bijvoorbeeld een relevante werkplek met eventuele
werkervaring bij Ad-programma’s in duale of deeltijdvorm.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

17

HOOFDSTUK 3

Gezien het grote aandeel werkenden dat voor een Ad-programma kiest, zijn er veel Ad’ers die hun
Ad-programma combineren met een baan. Tabel 3.8 gaat nader op deze groep in.
Tabel 3.8

Werksituatie
Associate degree studenten

Bachelor studenten

2006/2007

2007/2008

2006/2007

Ja

74%

62%

32%

Nee

26%

38%

68%

Werkzame uren per week

31,3

27,7

23,5

Werkzaam >12 uur per week

Belangrijkste tijdsbesteding
Studie

40%

Werk

60%

Inhoudelijke aansluiting
Ja

80%

62%

34%

Nee

20%

38%

66%

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Verreweg het grootste deel van de Ad’ers werkt. Bovendien gaat het daarbij om een substantieel
aantal uren, gemiddeld ongeveer 30 uur. Meer dan de helft van de Ad’ers ziet werk dan ook als een
belangrijker tijdsbesteding dan de opleiding.11 Daarbij sluiten werk en opleiding inhoudelijk
meestal op elkaar aan. Van de bachelorstudenten werkt een kleiner deel dan van de Ad’ers.
Bovendien sluit bij hen het werk veel minder vaak aan op de opleiding. Bij de bachelorstudenten
die in deeltijd hun opleiding volgen is het percentage werkenden een stuk hoger, maar nog steeds
wat lager dan bij de deeltijders die een Ad-programma volgen.

3.3 Hoe geïnformeerd over Ad?
Ad-programma’s zijn nog nieuw. Het ligt daarom niet voor de hand een Ad-programma te gaan
volgen. Je moet van de mogelijkheid afweten. Via welke weg kregen de Ad’ers voor het eerst te
horen over Ad-programma’s? Tabel 3.9 laat dit zien.
Tabel 3.9

Hoe voor het eerst over Associate degree gehoord?
2006/2007

2007/2008

11%

7%

Bron eerste informatie over Ad
Studieadviseur/decaan/vo/mbo
Docent

9%

8%

Website van de IB-Groep

0%

1%

11

Deze vraag is niet gesteld in de enquête uit 2007, bestemd voor de instromers in 2006/2007.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

18

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

2006/2007

2007/2008

Website van het ministerie van OCW

0%

0%

Website van een hogeschool

21%

29%

Elders op internet

6%

5%

Via ISO, LSVb of JOB

0%

0%

Tijdschrift/krant

4%

4%

Ad-folder van het ministerie van OCW

1%

0%

Vrienden/familie/bekenden

11%

13%

Voorlichtingsdag van een hogeschool

13%

14%

Studiebeurs

1%

1%

Via werkgever (huidige of vorige)

10%

10%

Anders

13%

8%

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Ad’ers lazen vooral op de website van de hogeschool voor het eerst over Ad-programma’s. Verder
hoorden ze er voor het eerst over via een voorlichtingsdag of via vrienden, familie of bekenden.
Ook via een werkgever (vooral bij werkenden) of via een studieadviseur, decaan of docent bij hun
vooropleiding (vooral bij havisten en mbo’ers) zijn ze regelmatig gewezen op de mogelijkheid een
Ad-programma te volgen. Uiteraard hebben veel Ad’ers na deze eerste kennismaking ook via
andere wegen informatie verzameld. De informatiebronnen die daarbij het meest zijn geraadpleegd,
zijn dezelfde als degene die er in Tabel 3.9 uitspringen als meest voorkomende eerste
informatiebron (zie Tabel C.1 in Bijlage C).

Ook de hogescholen zelf geven aan dat de werving van potentiële Ad-studenten vooral via de
reguliere wervingskanalen is verlopen. Dat wil zeggen: via de voorlichtingsdagen op de
hogeschool, via de website van een hogeschool en via voorlichtingsdagen op ROC’s. Specifiek
voor de Ad-programma’s heeft een aantal hogescholen ook contact gezocht met het werkveld.

Welke informatiebronnen zijn gebruikt, zegt nog niets over het gemak om informatie te verkrijgen
en over de kwaliteit van de informatie. Zowel het gemak om informatie te verkrijgen als het gemis
van informatie konden Ad’ers waarderen op een schaal van 1 tot en met 5. Tabel 3.10 toont hiervan
de gemiddeldes.
Tabel 3.10

Kwaliteit informatie over Associate degree

Mate van gemak verkrijgen informatie (1-5)
Mate van informatie gemis (1-5)

2

1

2006/2007

2007/2008

3,8

3,7

2,6

2,7

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘heel moeilijk’ en een 5 voor ‘heel makkelijk’.
De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘helemaal geen informatie gemist’ en een 5 voor ‘zeer zeker informatie
gemist’.
1
2

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

19

HOOFDSTUK 3

De Ad’ers vonden het gemakkelijk om aan info over de Ad-programma’s te komen, gemiddeld
geven ze het gemak bijna een 4 op een schaal van 1 tot en met 5. Het gemis aan informatie is met
een gemiddelde van net iets meer dan 2,5 ook niet groot, al geeft ongeveer een kwart aan (zeer)
zeker informatie te missen. De informatie die wordt gemist, heeft betrekking op de inhoud en
indeling van het Ad-programma en over de waarde van het Ad-diploma. Dat heeft natuurlijk alles
te maken met nieuwe karakter van de Ad-programma’s. Een hogeschool verwoordde de behoefte
aan dergelijke informatie als volgt: “Er dient een goed beeld te worden geschetst van hetgeen een
Ad’er is, kan en welke functies deze kan bekleden. Een document (folder, website) met zo’n beeld
kan veel mogelijke studenten aanspreken.”

Paragraaf 3.6 gaat in op de bekendheid van potentiële Ad’ers met het Ad-programma. Studenten,
of aankomende studenten dus, die (nog) niet voor een Ad-programma hebben gekozen. Hoofdstuk
5 kijkt naar de informatievoorziening voor werkgevers.

3.4 Waarom voor Ad gekozen?
Een Ad-programma onderscheidt zich van een bachelor door de kortere studieduur. Is dat
inderdaad ook de reden dat mbo’ers en werkenden voor een Ad-programma kiezen? Tabel 3.11
geeft een aantal stellingen over de studiekeuze weer die aan de Ad’ers zijn voorgelegd. Elk van
deze stellingen konden de Ad’ers waarderen op een schaal van 1 (speelde geen rol) tot en met 5
(speelde een belangrijke rol). Tabel 3.12 toont vervolgens de gemiddelde waardering van de Ad’ers
op elk van de stellingen. De score op een aantal van de stellingen kan bovendien vergeleken
worden met de waarderingen door eerstejaars bachelors, aangezien die in de Studentenmonitor
dezelfde stellingen voorgelegd hebben gekregen.12
Tabel 3.11

Omschrijving stellingen studiekeuze

Stelling

Omschrijving

1

Het behalen van een Ad was noodzakelijk om een hogere functie bij mijn werkgever te krijgen

2

De financiële ondersteuning door de werkgever

3

Het gaan volgen van een Ad-programma was een wens van de werkgever

4

Ik vind dit Ad-programma inhoudelijk interessant

5

Dit Ad-programma sluit goed aan bij mijn capaciteiten en vaardigheden

6

Het specifieke beroep dat ik met dit Ad-programma kan gaan uitoefenen spreekt mij aan

7

De brede beroepsmogelijkheden die dit Ad-programma biedt

12

Tabel C.2 en Tabel C.3 in Bijlage C geven op dezelfde wijze informatie over de keuze voor de hogeschool.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

20

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

Stelling

Omschrijving

8

Met dit Ad-programma heb ik een goede kans op een baan

9

Met dit Ad-programma denk ik een hoog salaris te kunnen verdienen

10

Dit Ad-programma biedt veel mogelijkheden om praktijkervaring op te doen

11

Ik verwacht dat dit Ad-programma niet te moeilijk voor mij zal zijn

12

Dit Ad-programma leidt tot een echt diploma

13

Dit Ad-programma duurt niet zo lang

14

Zolang ik nog geen baan heb wil ik met deze studie mijn tijd zinvol besteden

15

Na 2 jaar heb ik in elk geval een diploma en kan ik nog altijd door met de bachelor

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Tabel 3.12

Waarderingen stellingen studiekeuze (1-5)1
Associate degree studenten

Bachelor studenten

2006/2007

2007/2008

Stelling 1

2,1

1,9

Stelling 2

2,2

1,9

Stelling 3

1,6

1,4

Stelling 4

3,7

3,9

4,1

Stelling 5

3,7

3,8

3,9

Stelling 6

3,7

3,9

3,9

Stelling 7

3,5

3,7

3,7

Stelling 8

3,4

3,6

3,7

Stelling 9

2,8

3,2

3,1

Stelling 10

2,9

3,1

3,4

Stelling 11

3,0

2,9

2,8

Stelling 12

3,9

3,9

Stelling 13

4,0

3,9

Stelling 14

2,1

2,3

Stelling 15

3,8

4,0

1

2006/2007

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘speelde geen rol’ en een 5 voor ‘speelde een belangrijke rol’.

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008) en Studentenmonitor
(2007)

Net als bij de keuze voor een bachelor speelt het onderwerp van het Ad-programma en de
beroepsmogelijkheden en -kansen een belangrijke rol in de studiekeuze van Ad’ers. Daarnaast is
minstens zo belangrijk dat een echt diploma in korte tijd kan worden behaald. Dat blijkt ook uit de
aparte (open) vraag wat de belangrijkste reden is om voor een Ad-programma te kiezen. Het
merendeel van de Ad’ers geeft daarop als antwoord dat het Ad-programma maar twee jaar duurt en
dat met een echt diploma in de hand alsnog voor een vervolg in een bacheloropleiding kan worden
gekozen. Ook de mogelijkheid om het Ad-programma te combineren met werken wordt vaak
genoemd. Een hogeschool bevestigde het belang van de officieel erkende graad als volgt: ”Met de
invoering van de Ad wordt de markt die er was in het kort-hbo weer teruggewonnen. Daarbij was
overigens het niveau een probleem, de positionering ervan. Nu met de Ad heeft het diploma en de
graad een herkenbare plaats in het onderwijssysteem gekregen. Dat is voor werkgevers en
werknemers belangrijk.”
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

21

HOOFDSTUK 3

De werkgever speelt nauwelijks een rol in de studiekeuze. Ad’ers kiezen zelden of nooit voor een
Ad-programma vanwege de wens of financiële ondersteuning van een werkgever, of omdat het Adprogramma noodzakelijk is voor een hogere functie. Zelfs werkenden laten dit niet sterk
meespelen.

3.5 Bevalt de Ad?
De Ad-programma’s zijn door de doelgroep heel bewust gekozen. Bevalt de keuze gaandeweg het
Ad-programma nog steeds? Deze paragraaf beschrijft de waardering van een aantal verschillende
aspecten van het Ad-programma. Hoe bevalt bijvoorbeeld de combinatie van het Ad-programma
met werk, of de combinatie met zorgtaken. Deze vragen zijn respectievelijk alleen gesteld aan de
Ad’ers die ook daadwerkelijk werken en de Ad’ers die kinderen hebben. Tabel 3.13 geeft de
gemiddelde waardering weer.
Tabel 3.13

Combinatie Ad-programma en andere bezigheden (1-5)1
2006/2007

2007/2008

Werk en Ad goed te combineren

3,2

3,5

Zorgtaken en Ad goed te combineren

3,7

3,1

1

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘nee, heel slecht’ en een 5 voor ‘ja, heel goed’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

De Ad’ers zijn zeker niet ontevreden over de combinatie van het Ad-programma met werk- of
zorgtaken, maar ook niet echt tevreden. Over het algemeen is het natuurlijk lastig om meerdere
taken naar tevredenheid te combineren.

Tabel 3.14 geeft de waardering door Ad’ers over een aantal aspecten die samenhangen met de
organisatie van het Ad-programma.
Tabel 3.14

Tevredenheid over Ad-programma (1-5)1
e

1 jaars 2006/2007

e

1 jaars 2007/2008

Begeleiding door docenten

3,6

3,6

Begeleiding door mentor/studiebegeleider

3,6

3,6

Contact met medestudenten

4,3

4,1

Organisatie van Ad

3,3

3,2

1

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘zeer ontevreden’ en een 5 voor ‘zeer tevreden’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

22

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

Ad’ers zijn niet ontevreden over de begeleiding door docenten en mentoren of studiebegeleiders.
Hogescholen geven aan, dat deze begeleiding van Ad-studenten identiek verloopt aan de
begeleiding van de bachelorstudenten. Ze krijgen een studiebegeleider toegewezen, met wie
verplicht een aantal keer per jaar gesproken wordt. De frequentie van deze gesprekken hangt af van
de persoonlijke situatie van de Ad’ers. Gemiddeld genomen zijn Ad’ers wat ouder. Dat zorgt er aan
de ene kant voor, dat ze een meer weloverwogen keuze kunnen maken en minder gestuurd hoeven
te worden. Aan de andere kant hebben ze een tijdje niet meer in de schoolbanken gezeten en
moeten daar weer even aan wennen.

Over het contact met medestudenten zijn Ad’ers zelfs meer dan tevreden. Iets kritischer zijn de
Ad’ers over organisatie van de Ad, al blijft de waardering met ruim een 3 op een schaal van 1 tot
en met 5 aan de goede kant van de score. De mindere waardering van de organisatie heeft zeer
waarschijnlijk te maken met de snelle invoering van de Ad-programma’s. Die invoering was
bovendien nog maar korte tijd geleden. Tweedejaars Ad’ers lijken in dat tweede jaar overigens iets
meer tevreden over de organisatie dan toen ze in hun eerste jaar zaten. Ook zijn studenten, Ad’er of
niet, minder tevreden over de organisatie van hun opleiding. De Ad-programma’s springen er niet
negatief uit ten opzichte van de bacheloropleidingen, zo blijkt uit stellingen aangaande de
studeerbaarheid (zie Tabel 3.17).

Dat de Ad-programma’s nog hun eigen plaats moeten veroveren, blijkt ook uit het grote deel
(ongeveer de helft) van de Ad’ers dat (bijna) altijd met bachelorstudenten in de klas zit; zie Tabel
3.15. Wel lijkt dat aandeel af te nemen. Van de eerstejaars in het studiejaar 2007/2008 geeft een
groter deel aan nooit bij bachelors in de klas te zitten dan van de eerstejaars in het studiejaar
2006/2007. Dat komt overigens door de nieuwe Ad-programma’s. Bij de Ad-programma’s die al
bestonden in 2006/2007 is geen daling zichtbaar in het percentage Ad’ers dat (bijna) altijd met
bachelors in de klas zit. Wel geven deze Ad’ers in het tweede jaar aan, dat ze minder vaak met
bachelors in de klas zitten.
Tabel 3.15

Deel van de tijd in de klas met bachelorstudenten
e

1 jaars 2006/2007

e

1 jaars 2007/2008

Nooit

20%

28%

Bijna nooit

13%

14%

Af en toe

17%

14%

Bijna altijd

19%

17%

Altijd

31%

27%

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

23

HOOFDSTUK 3

Ook de hogescholen geven aan dat het Ad-programma vaak een grote overlap kent met de
bachelor. Bij meer dan de helft van de hogescholen is het eerste jaar van het Ad-programma gelijk
aan de bachelor. Vaak zitten deze groepen dan ook volledig bij elkaar in de klas. Een enkele keer
komt het voor, dat studenten pas na de propedeuse een keuze maken voor een bachelor of een Adprogramma. Het tweede jaar van de Ad-programma’s bestaan meestal uit onderdelen van het
tweede, derde en/of vierde jaar van de bachelor.

Net als in de Studentenmonitor, waarin bachelors zijn ondervraagd, is in de enquête onder Ad’ers
de studenten een groot aantal stellingen voorgelegd over de studeerbaarheid en werkdruk van hun
opleiding. Dat geeft de mogelijkheid om de eerstejaars Ad’ers en de eerstejaars bachelors op deze
vlakken met elkaar te vergelijken. Tabel 3.16 toont de verschillende stellingen over
studeerbaarheid, waarvan de studenten op een schaal van 1 (geldt niet) tot en met 5 (geldt precies)
konden aangeven in hoeverre deze stellingen op hun Ad-programma van toepassing zijn. Tabel
3.17 toont vervolgens de gemiddeldes van de gegeven antwoorden.
Tabel 3.16

Omschrijving stellingen studeerbaarheid

Stelling

Omschrijving

1

Er is veel overlap tussen de verschillende studieonderdelen

2

De samenhang in het onderwijsprogramma is onduidelijk

3

Ik ben tevreden over de inhoud van het studieprogramma

4

Er is voldoende ruimte voor invulling van keuzemogelijkheden binnen de studie

5

De diverse studieonderdelen sluiten goed op elkaar aan

6

De studiebelasting is goed verdeeld over het studiejaar

7

De boeken en studiematerialen bieden onvoldoende steun

8

De syllabi zijn van slechte kwaliteit

9

Het is onduidelijk wat je moet doen ter voorbereiding op een tentamen

10

De tentameneisen zijn vaak onduidelijk

11

Bij tentamenvoorbereiding kan ik meestal niet goed inschatten of ik de stof goed beheers

12

Tentamens zijn zwaarder dan ik in redelijkheid had kunnen verwachten

13

Tentamens kwamen niet overeen met de tentameneisen

14

Belangrijke delen van de stof zijn te kort voor het tentamen behandeld

15

Dit Ad-programma biedt voldoende voorbereiding op een toekomstige of verdere loopbaan

16

In dit Ad-programma wordt voldoende aandacht besteed aan de beroepsmogelijkheden

17

Dit Ad-programma sluit goed aan bij het werk dat ik nu doe of wil gaan doen

18

Door mijn Ad-programma krijg ik een goed beeld van het beroep dat ik er (later) mee kan
uitoefenen

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

24

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

Tabel 3.17

Waardering stellingen studeerbaarheid (1-5)1
Associate degree studenten

Bachelor studenten

e

e

e

1 jaars 2006/2007

1 jaars 2007/2008

1 jaars 2006/2007

Stelling 1

2,7

2,5

2,6

Stelling 2

2,5

2,4

2,7

Stelling 3

3,5

3,5

3,2

Stelling 4

2,9

2,8

3,0

Stelling 5

3,4

3,5

3,3

Stelling 6

2,9

3,1

2,7

Stelling 7

2,5

2,4

2,5

Stelling 8

2,4

2,3

2,5

Stelling 9

2,3

2,2

2,7

Stelling 10

2,4

2,3

2,8

Stelling 11

2,9

2,8

3,1

Stelling 12

2,8

2,7

2,8

Stelling 13

2,4

2,2

2,4

Stelling 14

2,8

2,7

2,9

Stelling 15

3,5

3,8

3,6

Stelling 16

3,1

3,1

3,3

Stelling 17

3,7

3,7

3,7

Stelling 18

3,3

3,4

3,5

1

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘geldt niet’ en een 5 voor ‘geldt precies’.

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008) en Studentenmonitor
(2007)

Over een tweetal aspecten die samenhangen met de organisatie van de opleiding, zijn de Ad’ers
meer tevreden dan eerstejaars bachelors. Ze vinden de samenhang in het onderwijsprogramma
minder vaak onduidelijk en vinden de studiebelasting vaker goed verdeeld over het studiejaar.
Verder zijn Ad’ers vaker te spreken over de inhoud van het studieprogramma. Bemoedigend is
bovendien, dat ook werkende Ad’ers vaak vinden dat hun Ad-programma goed aansluit bij hun
werk. Wel worstelen Ad’ers meer met hun tentamens. Wat moet je doen voor een tentamen? Wat
zijn de eisen? En hoe weet ik of ik de stof beheers? Vooral mbo’ers hebben hier moeite mee.

Tabel 3.18 en Tabel 3.19 tonen respectievelijk de stellingen aangaande de werkdruk en de
gemiddelde scores op deze stellingen. Ook bij deze stellingen konden de studenten op een schaal
van 1 (geldt niet) tot en met 5 (geldt precies) aangeven in hoeverre ze op hun opleiding van
toepassing zijn.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

25

HOOFDSTUK 3

Tabel 3.18

Omschrijving stellingen werkdruk

Stelling

Omschrijving

1

Er bleef naast de studie voldoende tijd over voor andere zaken

2

Ik had voldoende tijd om me voor te bereiden op colleges/werkgroepen

3

Ik had voldoende tijd om me voor te bereiden op tentamens

4

Ik had grote moeite om de stof onder de knie te krijgen

5

Ik vond de werkdruk niet erg groot

6

Ik kon het studietempo niet bijbenen

7

De studie was voor mij te moeilijk

8

Leervakken gaven mij problemen

9

Het ontbrak mij aan studievaardigheden

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Tabel 3.19

Waardering stellingen werkdruk (1-5)1
Associate degree studenten

Bachelor studenten

1 jaars 2007/2008

e

1 jaars 2006/2007

3,2

2,9

3,2

3,2

3,2

3,2

Stelling 3

3,4

3,3

3,2

Stelling 4

2,4

2,5

2,2

Stelling 5

2,8

2,7

2,8

Stelling 6

2,1

2,1

2,0

Stelling 7

1,9

1,9

2,0

Stelling 8

2,0

2,2

2,2

Stelling 9

2,0

2,1

2,3

e

1 jaars 2006/2007
Stelling 1
Stelling 2

1

e

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘geldt niet’ en een 5 voor ‘geldt precies’.

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008) en Studentenmonitor
(2007)

Er zijn niet veel verschillen tussen Ad’ers en bachelors wat de gepercipieerde werkdruk betreft.
Wel hebben Ad’ers gemiddeld genomen vaker moeite om de stof onder de knie te krijgen. Dat
geldt vooral voor de mbo’ers. Verder zijn uiteraard de werkende Ad’ers het het minst eens met de
stelling, dat ze naast de studie voldoende tijd over hadden voor andere zaken.
Door de scores op de stellingen te middelen, kunnen overkoepelende factoren voor studeerbaarheid en werkdruk
13

worden geconstrueerd.
13

Tabel 3.20 geeft de gemiddelde waardes van deze overkoepelende factoren weer.

Uiteraard worden daarbij negatieve stellingen aangaande de studeerbaarheid, zoals ‘de samenhang in het onderwijsprogramma is
onduidelijk’, omgecodeerd tot positieve stellingen. De scores op deze stellingen moeten immers positief samenhangen met de
overkoepelende factor studeerbaarheid. Voor werkdruk geldt het tegenovergestelde. Voor deze stellingen moet gelden: hoe hoger de
score, hoe groter de werkdruk.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

26

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

Tabel 3.20

Waardering studeerbaarheid en werkdruk (1-5)1
Associate degree studenten
e

e

1 jaars 2006/2007

Bachelor studenten
e

1 jaars 2007/2008

1 jaars 2006/2007

Studeerbaarheid

3,5

3,4

3,3

Werkdruk

2,4

2,5

2,5

1

Gemiddelde van waarderingen op een 5-puntsschaal.

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008) en Studentenmonitor
(2007)

Er is weinig verschil tussen Ad’ers en bachelorstudenten wat hun oordeel over de studeerbaarheid
en werkdruk van hun opleiding aangaat. Ook als alleen naar de deeltijders en duale studenten van
beide groepen wordt gekeken, is er niet of nauwelijks verschil. Wel ervaren deeltijders en duale
studenten van zowel de bacheloropleidingen als van de Ad-programma’s logischerwijs een grotere
werkdruk. Werkenden moeten nu eenmaal hun opleiding en werk combineren. Van de Ad’ers zijn
het verder de mbo’ers die wat meer werkdruk ervaren. Zij hebben het meeste moeite met de
zwaarte van het Ad-programma. Dat komt ook terug in hun mindere waardering van de
studeerbaarheid. Zoals eerder aangegeven, hebben ze meer moeite met de (voorbereiding voor de)
tentamens. Dat heeft alles te maken met de aansluiting met hun vooropleiding. Daarbij moet
worden opgemerkt dat de mbo’ers in de bacheloropleidingen minder moeite hebben met de
tentamens. Het zijn bij de Ad’ers dan ook vooral de mbo’ers die nooit bij de bachelorstudenten in
de klas zitten die de studeerbaarheid laag vinden en de werkdruk hoog.
Tabel 3.21 en Tabel 3.22 gaan in op de aansluiting van de Ad-programma’s met vooropleiding en
werk. De eerste tabel toont weer de stellingen, de tweede tabel de gemiddelde scores (op een
vijfpuntsschaal) van de Ad’ers.
Tabel 3.21

Aansluiting vooropleiding/werkervaring

Stelling

Omschrijving

1

De inhoud sluit goed aan bij mijn vooropleiding

2

De inhoud sluit goed aan bij mijn werkervaring

3

De leermethode is heel anders dan in mijn vooropleiding

4

Er wordt heel anders getoetst dan in mijn vooropleiding

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Tabel 3.22

Waardering aansluiting vooropleiding/werkervaring (1-5)1
e

e

1 jaars 2006/2007

1 jaars 2007/2008

Stelling 1

3,1

3,2

Stelling 2

3,2

3,1

Stelling 3

3,4

3,4

Stelling 4

3,2

3,3

1

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘geldt niet’ en een 5 voor ‘geldt precies’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

27

HOOFDSTUK 3

De Ad’ers vinden de inhoudelijke aansluiting van de Ad-programma’s met hun werkervaring en
vooropleiding redelijk. Vooral werkenden zijn te spreken over de aansluiting met hun
werkervaring. Wel vinden de Ad’ers de leermethode en de manier van toetsen behoorlijk anders
dan tijdens hun vooropleiding. Vooral de mbo’ers en ook werkenden geven dat aan.

Ruim een derde van de hogescholen geeft aan actief samen te werken met ROC’s om de
doorstroom te bevorderen. Daarbij gaat het om de hogescholen die mbo’ers vanuit een
vergelijkbare opleiding laten doorstromen. Vaak worden hiervoor formele afspraken gemaakt, ook
met betrekking tot het curriculum. De hogescholen die geen samenwerkingsverbanden hebben met
ROC’s bieden hun Ad-programma’s vaak in deeltijd of in duale vorm aan. Deze Ad-programma’s
richten zich niet op mbo’ers, maar op studenten met een relevante werkplek of met enige
werkervaring.

Wat is ten slotte het overkoepelende oordeel van de Ad’ers over de Ad-programma’s? Sluit het Adprogramma aan bij de verwachtingen, wat is hun algemene tevredenheid en zouden ze achteraf
gezien dezelfde keuze maken? De waarderingen zijn weer gegeven op vijfpuntsschaal. Tabel 3.23
gaat hierop in.
Tabel 3.23

Aansluiting bij verwachtingen, algehele tevredenheid en keuze bij opnieuw kiezen
e

Aansluiting bij verwachtingen (1-5)
Algehele tevredenheid (1-5)

1

2

e

1 jaars 2006/2007

1 jaars 2007/2008

3,6

3,6

3,8

3,8

Keuze bij opnieuw kiezen

1
2

Hbo-bachelor

11%

7%

Universitaire bachelor

1%

1%

Andere opleiding

2%

3%

Helemaal niet studeren

4%

3%

Ander Ad-programma

4%

5%

Zelfde Ad-programma

78%

81%

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘helemaal niet’ en een 5 voor ‘helemaal wel’.
De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘zeer ontevreden’ en een 5 voor ‘zeer tevreden’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Over het algemeen zijn de Ad’ers goed te spreken over hun Ad-programma. Ze vinden het Adprogramma heel aardig aansluiten bij hun verwachtingen. Ook zijn ze, alles bij elkaar genomen,
tevreden over hun Ad-programma. Overigens zijn mbo’ers net wat minder tevreden dan
gemiddeld. Als Ad’ers opnieuw een keuze zouden moeten maken, zou ruim 80 procent opnieuw
voor een Ad-programma kiezen. De meesten zelfs precies hetzelfde programma. Dat geldt ook

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

28

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

voor de mbo’ers. Zo’n 10 procent zou bij een nieuwe keuze voor een bachelor kiezen. Bij de
tweedejaars Ad’ers is het percentage dat opnieuw voor een Ad-programma zou kiezen zelfs nog
wat hoger.

3.6 Potentiële Ad’ers
Het hoofdstuk richtte zich tot nu toe op de studenten die daadwerkelijik voor een Ad-programma
hebben gekozen, oftewel de bereikte doelgroep. Uiteraard zijn er ook vele potentiële Ad’ers die
(nog) niet voor een Ad-programma hebben gekozen. Deze paragraaf gaat in op die groep. In
hoeverre zijn deze potentiële Ad’ers bekend met en geïnteresseerd in Ad-programma’s?

Hiervoor is informatie verzameld onder een diverse groep. Ten eerste onder potentiële Ad’ers die
niet voor een Ad-programma hebben gekozen:
•

eerstejaars (2006/2007 en 2007/2008) van bacheloropleidingen

•

mbo’ers die in 2005/2006 hun diploma hebben gehaald

•

havisten en vwo’ers die in 2005/2006 hun diploma hebben gehaald

Ten tweede onder potentiële Ad’ers die hun keuze nog moesten maken:
•

mbo’ers (vooral laatstejaars) tijdens studiejaar 2006/2007

•

havisten en vwo’ers (bovenbouw) tijdens studiejaar 2006/2007

Paragraaf 3.3 ging in op de informatievoorziening over de Ad-programma’s van de huidige Ad’ers.
Deze bleek grotendeels in orde. De Ad’ers oordeelden dat het gemakkelijk was om aan informatie
te komen, al ontbrak er nog wel wat aan. Een wellicht nog betere graadmeter van de
informatievoorziening is de bekendheid met de Ad-programma’s van de potentiële Ad’ers. Tabel
3.24 toont deze informatie.
Tabel 3.24

Bekendheid met en interesse in Ad
% bekend met Ad

% Ad (achteraf) optie

Eerstejaars bachelor in 2006/2007

4%

15%

Eerstejaars bachelor in 2007/2008

12%

11%

Eerstejaars bachelor in 2008/2009

12%

8%

Afgestudeerde mbo’ers in 2005/2006

6%

36%

Gediplomeerde havisten/vwo’ers in 2005/2006

2%

Mbo’ers (vooral laatstejaars) in 2006/2007

10%

Havisten/ vwo’ers (bovenbouw) in 2006/2007

7%

14

11%

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op Studentenmonitor (2007), Studentenpanel ResearchNed (2008), BVEmonitor (2007), VO-monitor (2007), TKMST Mbo Monitor (2007) en TKMST Havo/vwo Monitor (2007)

14

Van alleen havisten is 4 procent bekend met Ad-programma’s.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

29

HOOFDSTUK 3

Het is duidelijk, dat slechts een zeer beperkt deel van de potentiële Ad’ers van het bestaan van Adprogramma’s afweet. Zowel van de potentiële Ad’ers die niet voor het Ad-programma hebben
gekozen als van de scholieren en mbo’ers die nog moeten kiezen is niet meer dan 12 procent
bekend met Ad-programma’s.15 Zoals een hogeschool verwoordde: “Leerlingen kiezen eerst voor
een hbo-opleiding, dan komen ze op een open dag en lopen vervolgens tegen een Associate degreeopleiding aan. Er is dus nog geen echte bekendheid bij mbo’ers en dergelijke over het bestaan van
de Ad.” Wel is het aandeel eerstejaars hbo-bachelors dat van de Ad-programma’s heeft vernomen
groeiende. Aan diegenen die hadden gehoord van de Ad-programma’s is vervolgens in de enquêtes
gevraagd via welke weg dat is gebeurd. De site van een hogeschool en een studieadviseur of
decaan bleken daarbij over de hele linie de belangrijkste informatiebronnen. Overigens is zelfs
binnen de hogescholen zelf de bekendheid met de Ad-programma’s nog niet wijdverspreid. Op een
schaal van 1 (zeer onbekend in de hogeschool) tot en met 5 (zeer bekend), komen de hogescholen
die in 2006/2007 zijn begonnen met een opleiding op een gemiddelde van circa 3 in 2008. Een
aantal geeft daarbij wel aan, dat de bekendheid groeiende is.

Tabel 3.24 geeft ook weer welk deel van de Ad’ers een Ad-programma zou hebben overwogen als
ze ervan hadden geweten. Vooral van de afgestudeerde mbo’ers geeft een substantieel deel (36
procent) aan, dat ze in dat geval (zeer) zeker een Ad-programma hadden overwogen. Van de
gediplomeerde havisten en vwo’ers en van de eerstejaars bachelors, ook vaak gediplomeerde
havisten, is dat deel met zo’n 8 tot 15 procent een stuk kleiner. Bij de eerstejaars bachelors neemt
het aandeel geïnteresseerden ook zeker niet toe. Deze groep behoort natuurlijk ook niet echt tot de
doelgroep van de Ad-programma’s. In dat verband is het veelzeggend, dat van de gediplomeerde
havisten en vwo’ers die zijn gaan werken in plaats van verder studeren een veel groter deel
(ongeveer een kwart) een Ad-programma zou hebben overwogen als ze ervan geweten zouden
hebben. Van degenen die na hun mbo-diploma aan het werk zijn gegaan, ziet ruim 30 procent Adprogramma’s nog steeds als een reële optie voor de toekomst.

15

Daarbij moet worden opgemerkt, dat degenen die nog een keuze voor hun eventuele vervolgopleiding moesten maken ook konden
kiezen voor de antwoordcategorie ‘niet echt’. Ongeveer een kwart van zowel de mbo’ers als van de havisten en vwo’ers koos voor
deze optie.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

30

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

3.7 Samenvatting
De pilots met de Ad-programma’s zijn in drie rondes gestart. Nadat in studiejaar 2006/2007 in
totaal 18 Ad-programma’s van start zijn gegaan in ronde 1 (september 2006) en ronde 2a (februari
2007), is het aantal Ad-programma’s in het studiejaar 2007/2008 (ronde 2b) flink uitgebreid tot 55
Ad-programma’s. Het aantal nieuwe (officieel geregistreerde) Ad’ers is van circa 450 in het
studiejaar 2006/2007 toegenomen tot circa 1600 in het studiejaar 2007/2008. Niet alleen het totale
aantal nieuwe Ad’ers is gegroeid tussen de studiejaren 2006/2007 en 2007/2008, ook de nieuwe
instroom in de al bestaande Ad-programma’s is in vrijwel alle gevallen hoger geworden. Wel is er
is een enorm verschil in de grootte van de verschillende Ad-programma’s. De grootste Adprogramma’s hadden in 2007/2008 een nieuwe aanwas van meer dan 100 nieuwe Ad’ers. Daar
tegenover staat ook een aantal veel kleinere Ad-programma’s met slechts enkele instromers. Ruim
de helft van de Ad’ers volgt een voltijdvariant van een Ad-programma. De rest volgt het Adprogramma in duale vorm of (vooral) in deeltijd.

Het gros van de Ad’ers behoort tot de beoogde doelgroep: ongeveer de helft komt vanuit een
werksituatie, van wie de meesten al meer dan drie jaar werken en ongeveer een kwart komt
rechtstreeks van het mbo. De andere Ad’ers komen vanuit een niet voltooide bachelor-opleiding
(ongeveer 20 procent), of rechtstreeks van het havo (circa 10 procent). Van deze havisten volgt
bijna tweederde het Ad-programma Office management bij Schoevers. Ook de kort-hbo-opleiding
(tweejarige hbo-opleiding) die Schoevers voorheen aanbood had een grote instroom van havisten.
Het aandeel mbo’ers is in het studiejaar 2007/2008 wat toegenomen en het aandeel afkomstig uit
een werksituatie afgenomen ten opzichte van het studiejaar 2006/2007. Toch werkt nog steedse
verreweg het grootste deel van de Ad’ers tijdens hun opleiding. Ook van de deeltijders werkt een
groter deel dan van de deeltijdstudenten die een bacheloropleiding volgen. De Ad’ers werken
bovendien een substantieel aantal uren, gemiddeld ongeveer 30 uur. De Ad’ers hebben dan ook
heel bewust voor de Associate degree gekozen. Het merendeel van hen geeft als belangrijkste
reden voor de keuze voor een Ad-opleiding, dat het Ad-programma twee jaar duurt en dat met een
echt diploma in de hand alsnog voor een vervolg in de bacheloropleiding kan worden gekozen.

De hogescholen werven de Ad’ers vooral via de reguliere wervingskanalen. Dat wil zeggen: via de
voorlichtingsdagen op de hogeschool, via de website van een hogeschool en via voorlichtingsdagen
op ROC’s. Specifiek voor de Ad-programma’s heeft een aantal hogescholen ook contact gezocht
met het werkveld. Via deze wegen en dan vooral via de website en de voorlichtingsdag van de
hogeschool hebben de Ad’ers dan ook de meeste informatie gekregen over de Associate degree. De
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

31

HOOFDSTUK 3

Ad’ers vonden het gemakkelijk om aan informatie te komen. Wel misten ze informatie, met name
over de inhoud en indeling van het Ad-programma en de waarde van het Ad-diploma.

Bij de niet-Ad’ers is de onbekendheid met de Ad-programma’s nog groot. Zowel van de potentiële
Ad’ers die niet voor het Ad-programma hebben gekozen als van de scholieren en mbo’ers die nog
moeten kiezen is niet meer dan 12 procent bekend met Ad-programma’s. Vooral van de
afgestudeerde mbo’ers geeft een substantieel deel (36 procent) aan, dat ze (zeer) zeker een Adprogramma hadden overwogen, mits ze ervan hadden geweten. Van de gediplomeerde havisten en
vwo’ers en van de eerstejaars bachelors, ook vaak gediplomeerde havisten, is dat deel met zo’n 8
tot 15 procent een stuk kleiner. Deze groep behoort natuurlijk ook niet tot de doelgroep van de Adprogramma’s.

Bij meer dan de helft van de hogescholen is het eerste jaar van het Ad-programma gelijk aan de
bachelor. Vaak zitten deze groepen bij elkaar in de klas. Het tweede jaar van de Ad-programma’s
bestaat meestal uit onderdelen van het tweede, derde en/of vierde jaar van de bachelor. Er is dan
ook weinig verschil tussen Ad’ers en bachelorstudenten wat hun oordeel over de studeerbaarheid
en werkdruk van hun opleiding aangaat. Hun prestaties in het voortgezet onderwijs (blijven zitten,
eindexamencijfer) zijn trouwens ook nagenoeg identiek. Als alleen naar de deeltijders en duale
studenten van beide groepen wordt gekeken, is er ook niet of nauwelijks verschil. Wel ervaren
deeltijders en duale studenten van zowel de bacheloropleidingen als van de Ad-programma’s
logischerwijs een grotere werkdruk. Werkenden moeten nu eenmaal hun opleiding en werk
combineren. Inhoudelijk vinden de werkenden hun Ad-opleiding overigens goed aansluiten op hun
werk.

De mbo’ers hebben de meeste moeite met de zwaarte van het Ad-programma. Zij ervaren wat meer
werkdruk en geven een mindere waardering aan de studeerbaarheid. Zo hebben ze meer moeite met
de (voorbereiding voor de) tentamens. Dat heeft alles te maken met de moeizamere aansluiting met
hun vooropleiding. Daarbij moet worden opgemerkt dat de mbo’ers in de bacheloropleidingen
minder moeite hebben met de tentamens. Het zijn bij de Ad’ers dan ook vooral de mbo’ers die
nooit bij de bachelorstudenten in de klas zitten die de studeerbaarheid laag vinden en de werkdruk
hoog. Ruim een derde van de hogescholen geeft aan samen te werken met ROC’s om de
doorstroom te bevorderen. Vaak worden hiervoor formele afspraken gemaakt, ook met betrekking

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

32

WAT IS DE AANTREKKINGSKRACHT OP DE DOELGROEPEN?

tot het curriculum. De hogescholen die geen samenwerkingsverbanden hebben met ROC’s bieden
hun Ad-programma’s vaak in deeltijd of in duale vorm aan. Deze Ad-programma’s richten zich
niet op mbo’ers, maar op studenten met een relevante werkplek of met enige werkervaring.

Al met al zijn de Ad’ers tevreden over hun Ad-programma. Als ze opnieuw een keuze zouden
moeten maken, zou ruim 80 procent opnieuw voor een Ad-programma kiezen, van wie de meesten
precies hetzelfde programma. Dat geldt ook voor de mbo’ers.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

33

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

4

Wat zijn de effecten op de deelname aan hbobacheloropleidingen?

De Ad bedient een eigen doelgroep. De meeste hogescholen richten zich vooral op mbo’ers en
werkenden. Hoofdstuk 3 liet zien, dat Ad’ers inderdaad met name uit deze doelgroep komen.
Daarnaast kiezen ook studenten die eerst een bacheloropleiding volgden voor een Ad-programma.
Voor deze studenten geldt over het algemeen dat ze zonder het Ad-programma zouden zijn gestopt
zonder een wettelijk erkende graad in het hoger onderwijs. De vraag is of er ook studenten een Adprogramma volgen, die zonder deze mogelijkheid voor een bacheloropleiding zouden hebben
gekozen. Met andere woorden: is er ook sprake van verdringing van de bacheloropleidingen door
de Ad-programma’s? Dit hoofdstuk gaat in op deze vraag. Paragraaf 4.1 kijkt eerst naar de
ontwikkeling van de deelname in de bacheloropleidingen in de afgelopen jaren. Paragraaf 4.2 kijkt
vervolgens naar de plannen van de Ad’ers na afronding van hun Ad-programma. Hoeveel Ad’ers
zijn van plan om alsnog een bacheloropleiding te voltooien?

4.1 Deelname bachelor
De instroom in de Ad-programma’s zou ten koste kunnen gaan van de instroom in de
bacheloropleidingen. De totale instroom in alle hbo-bacheloropleidingen is de afgelopen jaren
groter geworden. Tabel 4.1 laat zien in hoeverre ook de instroom in bachelors met een verwant Adprogramma is toegenomen in de afgelopen studiejaren. Het gaat daarbij alleen om
bacheloropleidingen met grote Ad-varianten (met een substantiële instroom), zodat de instroom
van de Ad’ers ook daadwerkelijk van invloed zou kunnen zijn op de instroom in de
bacheloropleidingen.16 Bijlage D toont de instroom in alle bacheloropleidingen met een Ad-variant.
Tabel 4.1

Instroom in opleidingen
2005/2006

2006/2007

2007/2008

Instroom in bacheloropleidingen met grote
Ad-variant bij die of andere hogeschool

5776

6337

6407

Instroom in bacheloropleidingen met grote
Ad-variant bij die hogeschool

2348

2425

2435

333

877

Instroom in grote Ad-variant
Bron:

16

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op IB-Groep (2008)

Het gaat om de bacheloropleidingen met de volgende verwante Ad-programma’s: Accountancy (voltijd), Communicatie (voltijd),
Dier- en Veehouderij (voltijd), Functiegericht toerisme en recreatie (voltijd), Officemanagement (voltijd), Operationeel management
(voltijd), Management in de zorg (deeltijd/duaal) en Small business and retail management (deeltijd/duaal).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

35

HOOFDSTUK 4

De totale instroom in bacheloropleidingen waarvan grote Ad-varianten bestaan, is ook sinds de
start van de Ad-programma’s flink toegenomen. Bij de hogescholen die de Ad-varianten aanbieden
was de groei in instroom bij de bacheloropleidingen tussen 2006/2007 en 2007/2008 wat minder
groot. Dat zou verklaard kunnen worden uit de start van de Ad-programma’s, al is het verschil in
groei klein en is de tijdreeks kort.

Geven de Ad’ers zelf ook aan, dat ze een bacheloropleiding waren gaan volgen, als de
mogelijkheid van een Ad-programma niet had bestaan? Tabel 4.2 toont de plannen van de Ad’ers
voordat ze besloten een Ad-programma te volgen.
Tabel 4.2

Opleidingsplannen voor de start met Ad-programma
2006/2007

2007/2008

Opleidingsplan
Werken

17%

18%

Geen ho-opleiding volgen

30%

25%

Wel ho-opleiding volgen

53%

57%

Ja

55%

67%

Nee

45%

33%

3,3

3,7

Ooit ho overwogen voor start Ad

Kans op ooit volgen ho zonder Ad
1

1

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘zeer klein’ en een 5 voor ‘zeer groot’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Voordat de Ad’ers voor een Ad-programma kozen, was ruim de helft al van plan om een opleiding
in het hoger onderwijs te volgen. Deze Ad’ers hadden zonder de mogelijkheid van een Adprogramma naar eigen zeggen dus anders een bacheloropleiding gevolgd. Een nog groter deel had
al eens een opleiding in het hoger onderwijs overwogen. Gemiddeld genomen achten de Ad’ers de
kans dat ze zonder de Ad-programma’s ooit nog eens een hoger onderwijs opleiding zouden zijn
gaan volgen dan ook zeker niet klein: van de eerstejaars in 2007/2008 gemiddeld 3,7 op een
vijfpuntsschaal.

Staan de Ad-programma’s de bacheloropleidingen in de weg? Het antwoord op deze vraag is niet
eenduidig. Op korte termijn is de rechtstreekse instroom in de bacheloropleidingen lager. Van de
Ad’ers geeft immers ruim de helft aan zonder de mogelijkheid van een Ad-programma voor een
vierjarige bacheloropleiding te hebben gekozen. Ook toont Tabel 4.1 dat de directe instroom in de
bacheloropleidingen met eraan gerelateerde Ad-programma’s bij de instellingen die de Adprogramma’s aanbieden wat achterblijft. Er lijken dus studenten ‘verloren’ te gaan voor het

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

36

WAT ZIJN DE EFFECTEN OP DE DEELNAME AAN HBO-BACHELOROPLEIDINGEN?

bacheloreindniveau. Tegelijkertijd blijkt uit de monitor dat de Ad-programma’s de in- en
doorstroom in het hoger onderwijs juist ten goede komen. Ten eerste sluiten de Ad-programma’s
beter aan op de persoonlijke situatie van de Ad’ers dan de bacheloropleiding. Ad’ers kiezen
immers zeer bewust voor de Ad vanwege de duur van de opleiding. Het zijn ook vooral mbo’ers en
werkenden die kiezen voor de Ad-programma’s. Deze betere aansluiting op de persoonlijke situatie
verkleint de kans op uitval. Ten tweede kunnen de Ad’ers nog doorstromen richting het
bacheloreindniveau. Een groot deel van de Ad’ers heeft plannen daartoe. Met andere woorden: het
‘verlies’ aan instroom in de bacheloropleiding zou mee kunnen vallen. Ten derde zouden de Ad’ers
nog best kunnen doorstromen richting de bacheloropleidingen. De Ad-programma’s zijn immers
gerelateerd aan de bacheloropleidingen Aangezien een deel van de Ad’ers eigenlijk niet van plan
was om een opleiding in het hoger onderwijs te volgen, zou dat zelfs tot ‘winst’ bij de instroom in
de bachelors kunnen leiden. Paragraaf 4.2 gaat in op de voornemens van de Ad’ers wat te doen na
het behalen van de Associate degree.

4.2 Overstap tussen Ad en bachelor
De pilots met de Associate degree zijn gestart in 2006/2007. Er zijn daardoor nog niet veel Ad’ers
daadwerkelijk doorgestroomd richting de bacheloropleiding. Wel hebben ze in de enquête hun
intentie daarover uitgesproken. Tabel 4.3 toont deze plannen, zowel voor het moment direct na het
behalen van de Ad-programma’s als de plannen voor de verdere toekomst.
Tabel 4.3

Plannen na afronding van Ad-programma
2006/2007

2007/2008

46%

41%

1

Plannen meteen na behalen Ad-programma
Doorgaan aansluitende hbo-bachelor
Doorgaan andere hbo-bachelor

6%

13%

Doorgaan huidig werk

16%

28%

Nieuwe baan

25%

38%

Anders

7%

11%

1. Zeer klein

38%

28%

2.

23%

28%

3.

30%

26%

4.

7%

13%

5. Zeer groot

3%

4%

Indien nu geen bachelor, kans in toekomst?

1

De percentages tellen niet op tot 100% doordat er meerdere categorieën gekozen konden worden.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Ruim de helft van de Ad’ers wil na het behalen van de Associate degree doorgaan met een
bacheloropleiding. Logischerwijs gaat het daarbij in het gros van de gevallen om de aansluitende
bacheloropleiding. Overigens zijn de tweedejaars Ad’ers nog wat vaker van plan om door te
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

37

HOOFDSTUK 4

stromen dan toen ze in hun eerste jaar zaten. Naast deze directe instromers acht ook 10 (instromers
2006/2007) tot 17 procent (instromers 2007/2008) van de Ad’ers de kans (zeer) groot, dat ze in de
toekomst verder gaan met een bacheloropleiding.

Als onderscheid wordt gemaakt naar de Ad’ers die voor aanvang van het Ad-programma wel of
niet een bachelor wilden gaan doen (beide ongeveer de helft) dan blijkt het volgende. Van de
Ad’ers die voorafgaande aan hun keuze voor het Ad-programma plannen hadden voor het volgen
van een vierjarige bacheloropleiding (in eerste instantie dus ‘verlies’) is ruim 60 procent alsnog
van plan direct na het behalen van de Associate degree door te stromen naar het
bacheloreindniveau. Daar bovenop acht 15 procent de kans (zeer) groot in de toekomst alsnog
verder te gaan met een bacheloropleiding. Van de Ad’ers die vooraf plannen hadden voor een
vierjarige bacheloropleiding, lijkt dus maar een klein deel voor het bacheloreindniveau ‘verloren’
te gaan. Opgeteld geeft slechts een kwart aan na de Ad-programma’s definitief te stoppen. Van
degenen die voorafgaande aan de keuze voor hun Ad-programma niet van plan waren een
bacheloropleiding te volgen, is ruim 40 procent nu wel van plan direct na het behalen van de
Associate degree door te stromen naar het bacheloreindniveau. Daarnaast denkt 10 procent dat de
kans op doorstroom in de toekomst (zeer) groot is. Bij elkaar opgeteld is dat ongeveer de helft.
Deze ‘winst’ aan studenten die het bacheloreindniveau (willen) behalen zou dus behoorlijk groot
kunnen zijn en zelfs groter dan het ‘verlies’. Daarbij moet worden opgemerkt, dat de ‘winst’ en het
‘verlies’ zijn gebaseerd op plannen en niet op daadwerkelijk gedrag. Sommige hogescholen
constateren nu al, dat na de kort-hbo-opleidingen veel minder studenten doorstudeerden, dan nu na
de Ad-programma’s het geval is.

De doorstroommogelijkheid van de Ad-programma’s naar het bacheloreindniveau is wettelijk
verplicht. Bij de meerderheid van de hogescholen is de overstap van de Ad-programma’s naar de
bachelor dan ook geen probleem. Toch geeft een aantal hogescholen aan, dat de overstap weliswaar
mogelijk is, maar dat die keuze niet voor de hand ligt. Bij die hogescholen leiden het Adprogramma en de bachelor op tot een ander beroep. Andersom kan natuurlijk ook. Studenten
kunnen ook de overstap maken van de bachelor naar een Ad-programma. Al geldt logischerwijs
ook bij deze overstap, dat de aansluiting niet bij alle hogescholen optimaal is in verband met de
verschillen tussen het Ad-programma en de bacheloropleiding. Een groot deel van de hogescholen

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

38

WAT ZIJN DE EFFECTEN OP DE DEELNAME AAN HBO-BACHELOROPLEIDINGEN?

waarbij de overstap wel soepel verloopt, adviseert de studenten daar ook toe als de situatie daar
aanleiding toe geeft. Dat voorkomt immers uitval zonder een officieel diploma.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

39

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

5

Hoe verloopt de samenwerking met het
afnemend beroepenveld?

De Ad-programma’s zijn mede in het leven geroepen in het kader van het leven lang leren.
Werkenden vormen een belangrijke doelgroep. De relatie met het beroepenveld is daarom erg
belangrijk. Dit hoofdstuk kijkt naar die werkgevers. Paragraaf 5.1 gaat eerst in op de huidige
werkgevers van de Ad’ers. Paragraaf 5.2 behandelt de bekendheid met en de interesse in Adprogramma’s bij werkgevers die geen Ad’ers in dienst hebben. Paragraaf 5.3 vat samen.

5.1 Huidige werkgevers
Welke werkgevers hebben momenteel Ad’ers in dienst? Tabel 5.1 toont enkele
bedrijfskenmerken.17
Tabel 5.1

Bedrijfskenmerken werkgevers Ad’ers
Percentage

Bedrijfsgrootte
0 t/m 50 werknemers

36%

51 t/m 100 werknemers

13%

101 t/m 250 werknemers

13%

251 t/m 500 werknemers

15%

501 t/m 1000 werknemers

9%

>1000 werknemers

13%

Bedrijfstak
Landbouw, bosbouw en visserij

9%

Delfstoffenwinning

1%

Industrie

8%

Openbare voorzieningsbedrijven (gas, water en elektriciteit)

1%

Bouwnijverheid

1%

Groothandel

8%

Detailhandel

3%

Horeca

1%

Transport, opslag en communicatie

9%

Zakelijke dienstverlening

6%

Openbaar bestuur en overheidsdiensten

16%

Onderwijs

1%

Gezondheids- en welzijnszorg

25%

Cultuur, recreatie en overige dienstverlening

2%

Anders

9%

Bron:

17

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Deze paragraaf heeft alleen betrekking op werkgevers van Ad’ers die tenminste 12 uur werken en van wie het werk inhoudelijk
aansluit op hun Ad-programma.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

41

HOOFDSTUK 5

Ad’ers zijn duidelijk niet bij één type bedrijf werkzaam. Er is een grote variatie in werkgevers,
zowel in bedrijfsgrootte als in de bedrijfstak. Wel komen de kleinste werkgevers het meest voor.
Ruim een derde van de Ad’ers is werkzaam in een bedrijf met 50 werknemers of minder. In welke
branche Ad’ers werken, hangt natuurlijk samen met hun Ad-programma. Zo werken veel Ad’ers in
de gezondheids- en welzijnszorg. De meeste van hen volgen het Ad-programma Management in de
zorg.

Hoe hebben de werkgevers gehoord over het Ad-programma? Tabel 5.2 toont de verschillende
informatiebronnen waar ze gebruik van hebben gemaakt.
Tabel 5.2

Informatiebron

Informatiebronnen Ad-programma’s en waardering informatie
1

Via iemand van een hogeschool
Via iemand van het ministerie van OCW

0%

Via een werknemer

67%

Website van een hogeschool

4%

Website van het ministerie van OCW

0%

Website van de IB-Groep

0%

Elders op het internet

0%

Tijdschrift/krant

0%

Ad-folder van het ministerie van OCW

0%

Anders

13%

Waardering informatie (1-5)
1
2

29%

2

3,6

De percentages tellen niet op tot 100% doordat meerdere categorieën gekozen konden worden.
De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘niet geïnformeerd’ en een 5 voor ‘voldoende geïnformeerd’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête werkgevers Associate degree (2007, 2008)

De meerderheid van de werkgevers is via werknemers geïnformeerd over de Ad-programma’s.
Ook heeft zo’n 30 procent informatie verkregen via hogescholen. De werkgevers van de Ad’ers
vinden over het algemeen dat ze zeker niet slecht zijn geïnformeerd over de Ad-programma’s. Op
een schaal van 1 tot en met 5 geven ze gemiddeld een 3,6. Let wel: het gaat hierbij om werkgevers
die weten, dat één of meer werknemers een Ad-programma volgen. Alleen deze werkgevers zijn
namelijk geënquêteerd. Veel werkgevers zijn er niet precies van op de hoogte dat medewerkers een
Ad-programma volgen.

Het lijkt er dus op, dat werknemers vaak het initiatief hebben genomen om met de Adprogramma’s te beginnen. Ze zijn immers een belangrijke informatiebron voor hun werkgevers. In

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

42

HOE VERLOOPT DE SAMENWERKING MET HET AFNEMEND BEROEPENVELD?

hoeverre zijn de werkgevers zelf actief betrokken bij de Ad-programma’s? Tabel 5.3 gaat in op
deze betrokkenheid, weergegeven op een vijfpuntsschaal.
Tabel 5.3

Invloed en betrokkenheid werkgever
Percentage/score

Mate van invloed op besluit (1-5)

1

Mate van meebetalen aan opleidingskosten (1-5)

2,9
2

4,3

Mate van overleg met andere bedrijven m.b.t Ad-programma (1-5)

3

1,2

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘geen/zeer weinig invloed’ en een 5 voor ‘zeer veel invloed’.
2 De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘niets’ en een 5 voor ‘volledig’.
3 De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘geen overleg’ en een 5 voor ‘zeer veel overleg’.
1

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête werkgevers Associate degree (2007, 2008)

Werkgevers hebben inderdaad niet veel invloed proberen uit te oefenen op het besluit van hun
werknemers om een Ad-programma te volgen. Wel dragen de werkgevers voor het grootste deel de
kosten van de Ad-programma’s van hun werknemers. Ook daarbij moet in het achterhoofd worden
gehouden, dat het alleen werkgevers betreft die weet hebben van het Ad-programma van één of
enkele personeelsleden. Overleg met andere bedrijven met betrekking tot het Ad-programma komt
nauwelijks voor. Met hogescholen wordt overigens vaker overlegd, namelijk over het praktijkdeel
van het Ad-programma, bijvoorbeeld het aantal praktijkplaatsen.

In de enquête onder Ad’ers zijn soortgelijke vragen gesteld, inclusief de perceptie van de Ad’ers
van de houding van de werkgever tegenover het volgen van een Ad-programma; zie Tabel 5.4.
Tabel 5.4

Invloed en betrokkenheid werkgever beoordeeld door Ad’er
2006/2007

2007/2008

4,2

4,1

Ja

18%

16%

Nee

75%

73%

Niet van toepassing

7%

11%

Ja

64%

50%

Nee

36%

50%

Houding werkgever tegenover gaan volgen Ad (1-5)

1

Idee afkomstig van werkgever

Meebetalen aan kosten Ad

1

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘zeer negatief’ en een 5 voor ‘zeer positief’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

De Ad’ers bevestigen het beeld van de werkgevers. Het idee om een Ad-programma te volgen,
komt meestal van de Ad’ers zelf. Wel betalen de werkgevers voor een groot deel mee aan de
kosten. Van de Ad’ers die al langer dan drie jaar werken, betaalt zelfs ruim 80 procent van de
werkgevers mee. Dat betreft het aandeel van alle werkgevers, inclusief diegenen die er (weinig)
weet van hebben, dat een werknemer een Ad-programma volgt. De werkgevers (die afwisten van

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

43

HOOFDSTUK 5

hun plannen) stonden volgens de Ad’ers positief ten opzichte van het gaan volgen van de Adopleiding.

De hogescholen geven vrijwel allemaal aan contact te hebben (gehad) met het bedrijfsleven. Deze
contacten zijn vaak gelegd bij het mogelijk maken van de aanvraag van de Ad-programma’s. Via
de bachelor is bovendien meestal al contact met de beroepenveldcommissie. Logischerwijs zijn de
contacten bij de Ad-programma’s in duale en deeltijdvorm intensiever. De contacten behelsen
meestal het curriculum en de praktijkplaatsen. Over het algemeen staan de afspraken niet zwart-opwit. Als dat wel het geval is, dan gaat het vaak om stageovereenkomsten.

Hoe bevalt de werkgevers de Ad-programma’s nu hun werknemers al enige tijd bezig zijn? Tabel
5.5 en Tabel 5.6 geven hun oordeel over de eerste ervaringen met respectievelijk de aansluiting van
het Ad-programma bij het werk en met het effect van het Ad-programma op de werkvloer.
Tabel 5.5

Eerste ervaringen van werkgevers: oordeel aansluiting werk en Ad-programma
Score

Mate van goede inhoudelijke aansluiting op werkzaamheden (1-5)
Mate van voldoende praktijkgerichtheid (1-5)
Mate van voldoende theorie (1-5)
1

1

1

3,9
3,7

1

3,9

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘helemaal niet’ en een 5 voor ‘helemaal wel’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête werkgevers Associate degree (2007, 2008)

Tabel 5.6

Eerste ervaringen van werkgevers: oordeel effect Ad-programma
Score
1

Effect op aantal arbeidsuren Ad’er (1-5)
Effect op productiviteit Ad’er (1-5)

2

4,4
3,6

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘werkt veel minder’ en een 5 voor ‘werkt evenveel’.
2 De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘helemaal niet productiever geworden’ en een 5 voor ‘helemaal wel
productiever geworden’.
1

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête werkgevers Associate degree (2007, 2008)

De werkgevers van Ad’ers zijn tevreden over de Ad-programma’s, zowel over de theorie en
praktijk van de Ad-programma’s als over de inhoudelijke aansluiting met het werk. Ook het effect
op de productiviteit is volgens de werkgevers aanwezig. De Ad’ers blijven daarbij meestal even
veel uren werken als voorheen. De Ad’ers bevestigen dit beeld van de werkgevers; zie Tabel 5.7.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

44

HOE VERLOOPT DE SAMENWERKING MET HET AFNEMEND BEROEPENVELD?

Tabel 5.7

Oordeel effect Ad-programma beoordeeld door Ad’er
2006/2007

2007/2008

Ja

20%

34%

Nee

74%

60%

Niet van toepassing

6%

6%

3,6

3,4

Minder uren werkzaam sinds start Ad-programma

Mate van profijt kennis Ad-programma op werkvloer (1-5)
1

1

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘heel weinig’ en een 5 voor ‘heel veel’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête Associate degree (2007, 2008)

Ook de Ad’ers geven aan meestal even veel uren te blijven werken na de start van het Adprogramma. Bovendien ervaren ook zij al tijdens het Ad-programma, dat ze wat profijt hebben van
de opgedane kennis op de werkvloer. Vooral de Ad’ers die al langer dan drie jaar werken merken
tijdens hun werk dat ze profijt hebben van hun Ad-programma.
Resulteert de opgedane kennis ook in een hogere functie na het behalen van de Associate degree?
Tabel 5.8 geeft aan hoe de werkgevers van de Ad’ers hierover denken.
Tabel 5.8

Hoger functieniveau na behalen Associate degree
Percentage/score

Sprake van hoger functieniveau na Ad (1-5)

1

3,7

Afspraken gemaakt over hoger functieniveau

1

Ja

40%

Nee

60%

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘nooit’ en een 5 voor ‘altijd’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête werkgevers Associate degree (2007, 2008)

Volgens de werkgevers zullen de Ad’ers na het behalen van de Associate degree meestal een hoger
functieniveau krijgen. Al zijn daar in het merendeel van de gevallen geen concrete afspraken over
gemaakt. Komen deze Ad’ers dan in de plaats van mbo’ers of in plaats van de hbo-bachelors?
Tabel 5.9

Oordeel werkgevers: verwachtingen van werknemers met een Associate degree
Percentage

Verwachtingen qua kennis en denkniveau
Lijkt meer op een mbo’er

15%

Lijkt meer op een hbo-bachelor

85%

Verwachtingen qua salaris
Dichter bij een mbo’er

10%

Dichter bij een hbo-bachelor

90%

Verwachting minder mbo-ers aannemen in toekomst door komst Ad-ers
Nee

81%

Ja

19%

Verwachting minder hbo-bachelors aannemen door komst Ad-ers
Nee

86%

Ja

14%

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête werkgevers Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

45

HOOFDSTUK 5

Tabel 5.9 laat zien, dat de werkgevers van de Ad’ers niet denken, dat ze door de komst van de Adprogramma’s minder mbo’ers of hbo-bachelors zullen aannemen. Wel verwachten ze, dat de
Ad’ers qua kennis en denkniveau en qua salaris meer op een hbo-bachelor zullen lijken, dan op een
mbo’er. Hoe denken Ad’ers daar zelf over? Tabel 5.10 gaat hierop in.
Tabel 5.10

Oordeel Ad’ers: verwachtingen na behalen Associate degree
2006/2007

2007/2008

1

3,7

3,7

1

3,9

3,6

1

3,7

3,7

1

3,8

3,6

Meer met Ad dan met mbo-diploma (%)

25%

27%

Meer met hbo-diploma dan met Ad (%)

21%

18%

Snelheid vinden baan
Met Ad sneller dan met mbo-diploma (1-5)

Met hbo-bachelor sneller dan met Ad (1-5)
Promotie

Met Ad makkelijker dan met mbo-diploma (1-5)

Met hbo-bachelor makkelijker dan met Ad (1-5)
Salaris

1

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘helemaal mee oneens’ en een 5 voor ‘helemaal mee eens’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Ad’ers schatten de meerwaarde van een Ad-programma ten opzichte van een mbo-opleiding in
zowel het vinden van een baan als het maken van promotie kennelijk even groot in als de
meerwaarde van een hbo-bachelor ten opzichte van een Associate degree. Wel verwachten de
Ad’ers wat meer extra te verdien met een Associate degree ten opzichte van een mbo-opleiding
(zo’n 25 procent) dan met een hbo-bachelor ten opzichte van een Associate degree (zo’n 20
procent).

Al met al zijn de werkgevers van de Ad’ers tevreden over de Ad-programma’s. Ze zouden
werknemers dan ook aanmoedigen als deze nu een Ad-programma willen volgen. Bovendien geven
werkgevers met Ad’ers in dienst de voorkeur aan Ad-programma’s boven specifieke cursussen om
hun personeel te scholen; zie Tabel 5.11.
Tabel 5.11

Steun Ad-programma en voorkeur type bijscholing
Percentage/score

Mate van aanmoediging volgen Ad-programma (1-5)

1

3,8

Voorkeur type bijscholing

1

Specifieke cursussen

42%

Ad-programma’s

58%

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘zeer ontmoedigen’ en een 5 voor ‘zeer aanmoedigen’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête werkgevers Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

46

HOE VERLOOPT DE SAMENWERKING MET HET AFNEMEND BEROEPENVELD?

5.2 Potentiële werkgevers
Paragraaf 5.1 ging alleen in op de huidige werkgevers van Ad’ers. In hoeverre zijn andere
werkgevers geïnteresseerd in Ad-programma’s? En zijn ze er überhaupt bekend mee? Deze vragen
zijn voorgelegd aan werkgevers in het MKB in Nederland met ten minste 5 werknemers. Deze
paragraaf toont hun antwoorden, te beginnen met hun bekendheid met de Associate degree in Tabel
5.12.
Tabel 5.12

Bekendheid met Associate degree
Percentage/score

Over Ad gehoord/gelezen/gezien
Ja

10%

Nee

90%

Eerste informatiebron
Via een werknemer

1%

Via een collega-werkgever

7%

Via brancheorganisaties

12%

Via een hogeschool

0%

Via media

48%

Via andere weg

29%

Weet niet

3%

Voldoende geïnformeerd? (1-5)
1

1

2,0

De waardering is weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘nee, zeer zeker niet’ en een 5 voor ‘ja, zeer zeker’.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête MKB-Beleidspanel (2007)

Slechts een fractie van de werkgevers in het MKB in Nederland heeft vernomen van het bestaan
van Ad-programma’s. Net als bij de potentiële Ad’ers (Paragraaf 3.5) blijkt de bekendheid onder
de niet direct betrokkenen bij de Ad-programma’s dus erg klein. De werkgevers die wel van de Adprogramma’s hebben gehoord, vinden bovendien dat ze er niet voldoende over zijn geïnformeerd.
Wellicht ook, omdat ze er niet actief naar hebben gezocht. Als ze ervan weten, hebben ze het
meestal vernomen via media. De relatief grote groep ‘via andere weg’ bestaat vooral uit
(vak)bladen en internet.

Hangt de onbekendheid met de Ad-programma’s ook samen met een kleine behoefte aan
werknemers tussen mbo- en hbo-niveau in? Tabel 5.13 laat zien, dat interesse in dergelijke
werknemers wel degelijk bestaat.
Tabel 5.13

Behoefte aan Associate degree
Percentage

Behoefte aan werknemers met Ad-niveau
Ja

34%

Nee

60%

Weet niet

6%

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

47

HOOFDSTUK 5

Percentage
Verwachting toename behoefte komende jaren
Ja

34%

Nee

56%

Weet niet

10%

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête MKB-Beleidspanel (2007)

Ongeveer een derde van de bedrijven geeft aan behoefte te hebben aan werknemers tussen mbo- en
hbo-niveau in. Er bestaat met name behoefte aan technici en middenkader met een dergelijk
opleidingsniveau. Zoals een hogeschool aangaf: “De behoefte aan de Ad’ers vindt mede zijn
oorzaak in het platter worden van de organisaties, waardoor er meer teamleiders nodig zijn.
Voorheen moesten deze mensen trainingen en dergelijke volgen, maar nu is er dus de Ad als
mogelijkheid.” De interesse in Ad’ers is groter bij de grotere bedrijven in het midden- en
kleinbedrijf. Van de bedrijven met ten minste 20 werknemers heeft de ongeveer helft behoefte aan
werknemers met een opleiding op het niveau van een Associate degree. Ook bij branches bestaat er
verschil in interesse. Met name bedrijven in de sector financiën en verhuur (de helft) heeft interesse
in werknemers tussen mbo- en hbo-niveau in.

Circa een derde van de bedrijven verwacht dat de behoefte aan werknemers met Ad-niveau de
komende jaren zal toenemen. Dat geldt met name voor de bedrijven die nu al interesse hebben. Van
deze bedrijven geeft bijna 80 procent aan, dat de behoefte naar verwachting groter zal worden. De
bedrijven die nu geen behoefte hebben, verwachten juist geen toename (84 procent).

Als bedrijven werknemers met een Associate degree aannemen, komen deze Ad’ers dan in plaats
van mbo’ers of hbo-bachelors? Tabel 5.14 laat dat zien.
Tabel 5.14

Ad’er in relatie tot mbo’er en hbo-bachelor
Percentage

Ad’er eerder aannemen i.p.v. mbo’er
Ja

26%

Nee

60%

Weet niet

14%

Ad’er eerder aannemen i.p.v. hbo-bachelor
Ja

19%

Nee

64%

Weet niet

17%

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête MKB-Beleidspanel (2007)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

48

HOE VERLOOPT DE SAMENWERKING MET HET AFNEMEND BEROEPENVELD?

Slechts een klein deel van de werkgevers in het MKB geeft aan, dat de Ad’ers de plaats innemen
van mbo’ers of hbo-bachelors. Al lijken ze te verwachten dat de Ad’ers eerder in plaats van
mbo’ers dan van hbo-bachelors komen. Dat geldt in het bijzonder voor de werkgevers die
aangeven behoefte te hebben aan werknemers met een Ad-niveau. Van hen geeft 59 procent aan,
dat de Ad’er in plaats van een mbo’er komt, tegenover 34 procent, die de Ad’er in plaats van een
hbo-bachelor ziet komen. Overigens ziet zo’n 30 procent van deze bedrijven de eventueel aan te
nemen Ad’ers noch de plaats van een mbo’er, noch de plaats van een hbo-bachelor innemen.

Zouden werkgevers in het MKB hun eigen werknemers ook via een Ad-programma willen
scholen? Tabel 5.16 laat het antwoord op deze vraag zien.
Tabel 5.16

Voorkeur type bijscholing
Percentage

Voorkeur type bijscholing
Via specifieke cursussen
Via een Ad-programma
Geen van beide/doen niet aan bijscholing
Weet niet
Bron:

76%
6%
11%
6%

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête MKB-Beleidspanel (2007)

Om zelf werknemers op te leiden, geven de MKB’ers duidelijk de voorkeur aan cursussen boven
de Ad-programma’s. Bij deze voorkeur kan natuurlijk ook de onbekendheid met de Adprogramma’s een rol spelen. Overigens geven de grotere bedrijven binnen het MKB (50
werknemers of meer) wat vaker de voorkeur aan een Ad-programma dan gemiddeld. De reden voor
de voorkeur voor een cursus is dat deze in de ogen van de MKB’er gerichter (branchegericht,
vakgericht, praktijkgericht) is. De bedrijven die wel een voorkeur voor een Ad-programma hebben,
geven als reden, dat een dergelijke opleiding breder is, leren en werken combineert, dat de
motivatie van een werknemer bij een Ad-programma hoger is en dat het bij een Ad-programma
gaat om een echte opleiding met een wettelijk erkende graad.

5.3 Samenvatting
Er is een grote variatie in werkgevers van Ad’ers, zowel in bedrijfsgrootte als in de bedrijfstak.
Wel komen de werkgevers met minder dan 50 werknemers het meest voor. De meerderheid van de
werkgevers die weten dat hun werknemer(s) een Ad-programma volgen, is via deze werknemers
over de Ad-programma’s geïnformeerd. Ook heeft zo’n 30 procent informatie verkregen via
hogescholen. De werkgevers van de Ad’ers vinden over het algemeen dat ze zeker niet slecht zijn
geïnformeerd over de Ad-programma’s. Het idee om een Ad-programma te volgen komt meestal
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

49

HOOFDSTUK 5

van de Ad’ers zelf. Wel betalen de werkgevers voor een groot deel mee aan de opleidingskosten.
Van de Ad’ers die al langer dan drie jaar werken, betaalt zelfs ruim 80 procent van de werkgevers
mee. De werkgevers stonden volgens de Ad’ers positief ten opzichte van het (gaan) volgen van de
Ad-opleiding.

De hogescholen geven vrijwel allemaal aan contact te hebben (gehad) met het bedrijfsleven. Deze
contacten zijn vaak gelegd bij het mogelijk maken van de aanvraag van de Ad-programma’s. Via
de bachelor is bovendien meestal al contact met de beroepenveldcommissie. Logischerwijs zijn de
contacten bij de Ad-programma’s in duale en deeltijdvorm intensiever. De contacten behelsen
meestal het curriculum en de praktijkplaatsen. Over het algemeen staan de afspraken niet zwart-opwit. Als dat wel het geval is, dan gaat het vaak om stageovereenkomsten.

De werkgevers van Ad’ers zijn tevreden over de Ad-programma’s, zowel over de theorie en
praktijk van de Ad-programma’s als over de inhoudelijke aansluiting met het werk. Ook het effect
op de productiviteit is positief, volgens zowel Ad’ers als de werkgevers. De Ad’ers blijven daarbij
meestal even veel uren werken als voorheen. Werkgevers zouden werknemers dan ook
aanmoedigen als deze nu een Ad-programma willen gaan volgen. Bovendien geven werkgevers
met Ad’ers in dienst de voorkeur aan Ad-programma’s boven specifieke cursussen.

Volgens de werkgevers zullen de Ad’ers na het behalen van de Associate degree meestal een hoger
functieniveau krijgen. Al zijn daar in het merendeel van de gevallen geen concrete afspraken over
gemaakt. Daarbij denken de werkgevers van de Ad’ers niet, dat ze door de komst van de Adprogramma’s minder mbo’ers of hbo-bachelors zullen aannemen. Wel verwachten ze, dat de
Ad’ers qua kennis en denkniveau en qua salaris meer op een hbo-bachelor zullen lijken, dan op een
mbo’er. Ook Ad’ers verwachten dat het salaris gemiddeld dichter in de buurt zal komen van een
hbo-bachelor dan van een mbo’er.

Van de werkgevers in het midden- en kleinbedrijf (MKB) zonder Ad’ers in dienst heeft slechts een
fractie vernomen van het bestaan van Ad-programma’s. De werkgevers die wel van de Adprogramma’s hebben gehoord, vinden bovendien dat ze er niet voldoende over zijn geïnformeerd.
Als ze ervan weten, hebben ze het meestal vernomen via media. Toch geeft ongeveer een derde van
de MKB’ers aan behoefte te hebben aan werknemers tussen mbo- en hbo-niveau in. Van de

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

50

HOE VERLOOPT DE SAMENWERKING MET HET AFNEMEND BEROEPENVELD?

bedrijven met ten minste 20 werknemers heeft zelfs ongeveer de helft behoefte aan werknemers
met een opleiding op het niveau van een Associate degree. Ook bij branches bestaat er verschil in
interesse. Met name bedrijven in de sector financiën en verhuur (de helft) hebben interesse in
werknemers tussen mbo- en hbo-bachelorniveau in. Er bestaat vooral behoefte aan technici en
middenkader met een dergelijk opleidingsniveau. De werkgevers die behoefte hebben aan Ad’ers
lijken te verwachten dat de Ad’ers eerder in plaats van mbo’ers (59 procent) dan van hbo-bachelors
(34 procent) zullen komen. Overigens ziet zo’n 30 procent van deze bedrijven de eventueel aan te
nemen Ad’ers noch de plaats van een mbo’er, noch de plaats van een hbo-bachelor innemen.

Om zelf werknemers op te leiden, geven de MKB’ers duidelijk de voorkeur aan cursussen boven
de Ad-programma’s. Bij deze voorkeur kan natuurlijk ook de onbekendheid met de Adprogramma’s een rol spelen. Overigens geven de grotere bedrijven binnen het MKB (50
werknemers of meer) wat vaker de voorkeur aan een Ad-programma dan gemiddeld. De reden voor
de voorkeur voor een cursus is dat deze in de ogen van de MKB’er gerichter (branchegericht,
vakgericht, praktijkgericht) is. De bedrijven die wel een voorkeur voor een Ad-programma hebben,
geven als reden, dat een dergelijke opleiding breder is, leren en werken combineert, dat de
motivatie van een werknemer bij een Ad-programma hoger is en dat het bij een Ad-programma
gaat om een echte opleiding met een wettelijk erkende graad.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

51

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Bijlage A Respons enquêtes
Tabel A.1

Respons op diverse enquêtes met vragen over Ad

Enquête

Respons
Aantal

Percentage

Enquête eerstejaars studenten Ad 2007

294

64%

Enquête eerstejaars studenten Ad 2008

575

60%

Enquêtes uitgezet voor Ad-monitor

Enquête tweedejaars studenten Ad 2008

80

51%

Enquête werkgevers Ad 2007 en 2008

49

37%

Bestaande enquêtes met extra Ad-vragen
Studentenmonitor 2007 (eerstejaars bachelor 2006/2007)

819

Studentenpanel (eerstejaars bachelor 2007/2008)

455

Studentenpanel (eerstejaars bachelor 2008/2009)
BVE-monitor 2007

844
3.804

VO-monitor 2007

1.679

TKMST Mbo Monitor 2007

2.112

TKMST Havo/vwo Monitor 2007
e

MKB-Beleidspanel 2007 – 3 meting (≥5 werknemers)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

16.630
1.040

53

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Bijlage B Instroom Ad per instelling
Tabel B.1

Instroom in Ad-programma’s studiejaar 2006/2007

Ad-programma

Instelling

Accountancy

Avans hogeschool

voltijd

deeltijd

duaal

totaal

-

31

-

31

Accountancy
Dier- en veehouderij

HAN

18

-

-

18

Van Hall Larenstein

31

-

-

31

Educatie en kennismanagement groene
sector

Stoas hogeschool

-

1

-

1

Functiegericht toerisme en recreatie

NHTV

75

-

-

75

Informatiedienstverlening en -management

Saxion hogescholen

3

-

-

3

Management in de zorg

Hogeschool Leiden

-

13

-

13

Melkveehouderij

Van Hall Larenstein

32

-

-

32

Officemanagement

Schoevers

66

-

-

66

Personeel en arbeid

Hanzehogeschool

-

40

-

40

Personeel en arbeid

NHL

28

4

-

32

Small business and retail management

Stenden hogeschool

9

-

98

107

262

89

98

449

duaal

totaal

Totaal
Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op IB-Groep (6 oktober 2008)

Tabel B.2

Instroom in Ad-programma’s studiejaar 2007/2008

Ad-programma

Instelling

voltijd deeltijd

*Accountancy

Avans hogeschool

22

27

5

*Accountancy

HAN

27

-

-

54
27

Accountancy

Fontys hogescholen

25

5

-

30

Assistant Marketeer

Hogeschool Utrecht

64

-

-

64

Bedrijfskundige Informatica

Saxion hogescholen

1

9

-

10

Bouwkunde

Hogeschool Inholland

8

-

-

8

Bouwtechnische Bedrijfskunde

Avans hogeschool

17

-

-

17

Chemische technologie

Avans hogeschool

-

-

19

19

Chemische technologie

Hogeschool Utrecht

-

-

31

31

Civiele Techniek directievoering

HAN

-

-

3

3

Civiele Techniek Projectuitvoering

HAN

-

-

18

18

Crossmediale communicatie

Hogeschool Inholland

2

13

-

15

Dier- en veehouderij

CAH

15

-

-

15
12

*Educatie en kennismanagement groene
sector

Stoas hogeschool

-

12

-

Elektrotechniek

Windesheim

7

-

8

15

Eventmanagement

Hogeschool Utrecht

127

-

-

127

Facility management

Haagse Hogeschool

-

9

-

9

Financiële Dienstverlening

Avans hogeschool

-

50

-

50

*Functiegericht toerisme en recreatie

NHTV

98

-

-

98

Hoger hotelonderwijs

Stenden hogeschool

21

6

-

27

Industrieel product Ontwerpen

Windesheim

2

-

1

3

*Informatiedienstverlening en
management

Saxion hogescholen

16

9

-

25

Installatietechniek

Haagse Hogeschool

-

9

-

9

Integrale handhaving omgevingsrecht

Saxion hogescholen

2

14

-

16

Intercedent

Hogeschool Utrecht

11

-

-

11

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

55

BIJLAGE B

Ad-programma

Instelling

voltijd deeltijd

duaal

totaal

Interieurvormgever

ArtEZ

8

-

-

8

IT service management

NHL

5

3

-

8

Klinische chemie

Hogeschool Inholland

-

19

-

19

Management in de zorg

HAN

-

30

-

30

Management in de zorg

Avans hogeschool

-

69

-

69

Management in de zorg

Saxion hogescholen

-

31

-

31

*Management in de zorg

Hogeschool Leiden

-

57

-

57

Management in de zorg

Hogeschool Rotterdam

-

18

-

18

Marketing management

Avans hogeschool

20

-

-

20

*Melkveehouderij

Van Hall Larenstein

22

-

-

22

Muziek (dirigent hafabra)

Hanzehogeschool

3

-

-

3

*Officemanagement

Schoevers

135

-

-

135

Ondernemerschap

Van Hall Larenstein

10

-

-

10

Operationeel sportmanagement

Hanzehogeschool

45

-

-

45

*Personeel en arbeid

Hanzehogeschool

-

28

-

28

*Personeel en arbeid

NHL

47

17

-

64

Praktijkondersteuner in de zorg

Hanzehogeschool

1

25

-

26

Schrijftolk

Hogeschool Utrecht

22

-

-

22

Small business and retail management

Saxion hogescholen

28

10

-

38

Small business and retail management

Avans hogeschool

-

-

32

32

*Small business and retail management

Stenden hogeschool

13

-

112

125

Technische bedrijfskunde

Windesheim

2

-

6

8

Technische bedrijfskunde

Fontys hogescholen

6

3

-

9

Technische informatica

Saxion hogescholen

4

-

-

4

Tuin- en akkerbouw

CAH

9

-

-

9

Vrijetijdsmanagement

Stenden hogeschool

11

-

-

11

Werktuigbouwkunde

Windesheim

7

-

4

11

Werktuigbouwkunde

Saxion hogeschool

Totaal

8

-

-

8

871

473

239

1583

* Ad-programma’s die in ronde 1 of ronde 2a zijn gestart.
Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op IB-Groep (6 oktober 2008)

Tabel B.3

Ingeschreven Ad’ers tijdens studiejaar 2007/2008

Ad-programma

Instelling

Accountancy

Avans hogeschool

totaal
88

Accountancy

HAN

37

Accountancy

Fontys hogescholen

31

Assistant Marketeer

Hogeschool Utrecht

65

Bedrijfskundige Informatica

Saxion hogescholen

11

Bouwkunde

Hogeschool Inholland

8

Bouwtechnische Bedrijfskunde

Avans hogeschool

20

Chemische technologie

Avans hogeschool

19

Chemische technologie

Hogeschool Utrecht

39

Civiele Techniek directievoering

HAN

3

Civiele Techniek Projectuitvoering

HAN

18

Crossmediale communicatie

Hogeschool Inholland

15

Dier- en veehouderij

CAH

15

Educatie en kennismanagement groene

Stoas hogeschool

13

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

56

INSTROOM AD PER INSTELLING

Ad-programma

Instelling

totaal

sector
Elektrotechniek

Windesheim

15

Eventmanagement

Hogeschool Utrecht

144

Facility management

Haagse Hogeschool

30

Financiële Dienstverlening

Avans hogeschool

55

Functiegericht toerisme en recreatie

NHTV

170

Hoger hotelonderwijs

Stenden hogeschool

27

Industrieel product Ontwerpen

Windesheim

3

Informatiedienstverlening en management Saxion hogescholen

31

Installatietechniek

Haagse Hogeschool

9

Integrale handhaving omgevingsrecht

Saxion hogescholen

14

Integrale handhaving omgevingsrecht

Van Hall Larenstein

2

Intercedent

Hogeschool Utrecht

11

Interieurvormgever

ArtEZ

11

IT service management

NHL

10

Klinische chemie

Hogeschool Inholland

18

Management in de zorg

HAN

30

Management in de zorg

Avans hogeschool

93

Management in de zorg

Saxion hogescholen

47

Management in de zorg

Hogeschool Leiden

69

Management in de zorg

Hogeschool Rotterdam

18

Marketing management

Avans hogeschool

20

Melkveehouderij

Van Hall Larenstein

33

Muziek (dirigent hafabra)

Hanzehogeschool

3

Officemanagement

Schoevers

Ondernemerschap

Van Hall Larenstein

10

Operationeel sportmanagement

Hanzehogeschool

45

188

Personeel en arbeid

Hanzehogeschool

68

Personeel en arbeid

NHL

136

Praktijkondersteuner in de zorg

Hanzehogeschool

38

Schrijftolk

Hogeschool Utrecht

22

Small business and retail management

Saxion hogescholen

40

Small business and retail management

Avans hogeschool

32

Small business and retail management

Stenden hogeschool

212

Technische bedrijfskunde

Windesheim

8

Technische bedrijfskunde

Fontys hogescholen

9

Technische informatica

Saxion hogescholen

4

Tuin- en akkerbouw

CAH

9

Vrijetijdsmanagement

Stenden hogeschool

11

Werktuigbouwkunde

Windesheim

11

Werktuigbouwkunde

Saxion hogeschool

8
2096

Totaal
Bron:

IB-Groep (21 november 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

57

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Bijlage C Extra tabellen

Tabel C.1

Bron zelf informatie ingewonnen over gekozen Ad-programma
2006/2007

2007/2008

Studieadviseur/decaan/vo/mbo

27%

12%

Docent vo of mbo

20%

8%

Website van de IB-Groep

5%

8%

Informatie over Ad

1

1

Website van het ministerie van OCW

0%

1%

Website van de hogeschool

51%

65%

Elders op internet

8%

13%

Via ISO, LSVb of JOB

0%

0%

Tijdschrift/krant

5%

3%

Ad-folder van het ministerie van OCW

6%

3%

Vrienden/familie/bekenden

12%

14%

Voorlichtingsdag van de hogeschool

32%

42%

Studiebeurs

2%

3%

Via werkgever (huidige of vorige)

13%

9%

Anders

7%

15%

De percentages tellen niet op tot 100% doordat er meerdere categorieën gekozen konden worden.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

Tabel C. 2

Omschrijving stellingen hogeschoolkeuze

Stelling

Omschrijving

1

Er is hier persoonlijke studiebegeleiding

2

Er is hier projectonderwijs (het met anderen bestuderen van vragstukken in brede context)

3

Het is hier mogelijk om een verkorte onderwijsroute te volgen

4

De goede kwaliteit van onderwijs op deze hogeschool

5

De goede kwaliteit van deze opleiding aan deze hogeschool

6

De goede naam van deze hogeschool

7

Deze hogeschool is dicht in de buurt

8

Het studentenleven in hier aantrekkelijk

Bron:

SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

59

BIJLAGE C

Tabel C.3

Waardering stellingen hogeschoolkeuze (1-5)1
Associate degree studenten

Bachelor studenten

2006/2007

2007/2008

2006/2007

Stelling 1

2,7

2,8

2,8

Stelling 2

2,7

2,7

2,9

Stelling 3

3,7

3,3

2,2

Stelling 4

3,3

3,3

3,1

Stelling 5

3,3

3,3

3,2

Stelling 6

3,4

3,3

3,1

Stelling 7

2,7

3,0

3,0

Stelling 8

1,8

1,9

2,4

1

De waarderingen zijn weergegeven op een 5-puntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘speelde geen rol’ en een 5 voor ‘speelde een belangrijke rol’.

Bron: SEO Economisch Onderzoek (2008), gebaseerd op enquête studenten Associate degree (2007, 2008) en Studentenmonitor
(2007)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

60

MONITOR ASSOCIATE DEGREE

Bijlage D Instroom in bachelor met Ad
Tabel D.1

Instroom in bacheloropleidingen waarvan Ad-variant bestaat

Accountancy

2003

2004

2005

2006

2007

1680

1543

1600

1908

2091

Bedrijfskunde en agribusiness

617

551

551

485

479

Bedrijfskundige informatica

1492

1541

1627

1525

1338

Biologie en medisch laboratoriumonderzoek

864

1012

1089

1142

1096

Bouwkunde

1976

2034

1915

1974

1961

Bouwtechnische bedrijfskunde

248

311

288

396

406

Chemische technologie

235

232

178

250

283

Civiele techniek

804

787

790

757

721

Commercieel/Communicatiemanagement

0

47

94

106

185

Commerciële economie

5962

5620

5879

6473

6698

Communicatie

3348

3459

3106

3271

3214

Dier- en veehouderij

524

471

418

432

393

Educatie en kennismanagement groene sector

378

346

333

264

231

Elektrotechniek

1617

1425

1333

1182

1314

Facility management

1658

1751

1861

1567

1604

Fiscale economie

327

307

304

333

342

0

153

215

163

141

Hoger hotelonderwijs

1606

1649

1728

1418

1367

Industrieel product ontwerpen

386

408

470

423

424

Informatiedienstverlening en -management

277

296

193

174

110

0

0

529

603

504

Management economie en recht

4417

4066

3836

4446

4302

Milieukunde

316

214

234

227

263

Muziek

1222

1175

1114

1216

1142

Opleiding tot verpleegkundige

3516

3497

3674

3757

3805

Personeel en arbeid

3680

3148

3192

3258

3053

Small business and retail management

1490

1737

1732

1772

1783

Sport gezondheid en management

272

315

372

411

419

Technische bedrijfskunde

1575

1433

1448

1487

1609

Technische informatica

1523

963

900

826

751

Tuin- en akkerbouw

218

201

166

146

143

Functiegericht toerisme en recreatie

Management in de zorg

Tweedegraads lerarenopleiding Ned
gebarentaal/tolk

123

139

142

163

139

Vormgeving

1980

1731

1805

2052

2063

Vrijetijdsmanagement

1398

1412

1377

1193

1190

Werktuigbouwkunde

1783

1684

1662

1703

1734

Totaal

47512

45658

46155

47503

47298

Bron:

SEO Economisch Onderzoek, gebaseerd op IB-Groep (6 oktober 2008)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

61