Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 089

Urgentieprogramma Randstad

Nr. 124

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 juni 2017
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft een aantal vragen
en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Infrastructuur en Milieu
over de brief van 10 april 2017 over de eindevaluatie Groot Project
RRAAM (Kamerstuk 31 089, nr. 123).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 juni 2017 aan de Minister van
Infrastructuur en Milieu voorgelegd. Bij brief van 23 juni 2017 zijn de
vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Van Veldhoven
Adjunct-griffier van de commissie,
Jansma

kst-31089-124
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 089, nr. 124

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de eindevaluatie voor het Groot Project Rijk-Regioprogramma
Amsterdam – Almere – Markermeer (RRAAM). Zij hebben nog enkele
vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de eindevaluatie.
Algemeen
De leden van de CDA-fractie menen dat de eindevaluatie niet voldoet aan
de vereisten uit de Regeling Grote Projecten. Zij vragen daarom of de
eindvaluatie zo aangevuld kan worden dat daaraan wel voldaan wordt.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de eindevaluatie beknopt is
en dat verantwoording over eindresultaten niet goed mogelijk is. Zij
vragen daarom of aanvullend inzicht geboden kan worden in de huidige
stand van zaken, de bereikte doelen tot nu toe en de wijze waarop en mate
waarin het budget is besteed. Deze leden zien graag nader gespecificeerd
welk gedeelte van het Investeringsbudget van het Fonds Verstedelijking
Almere (FVA) voor welk deel van de projecten gebruikt is en wat het effect
is geweest van deze investeringen.
De leden van de CDA-fractie zie ook graag nader toegelicht in hoeverre
het project heeft bijgedragen aan de versterking van de internationale
concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad als geheel. Kan
daarbij concreet worden geduid wat de bijdragen zijn geweest van de
onderdelen van het project?
De leden van de CDA-fractie menen dat de verschillende (decentrale)
overheden (gemeenten en provincies) in het project slecht samen
werkten. Is er voldoende commitment aan het project dat dit zonder de
bemoeienis van de Kamer goed gaat? Zo, ja, waar blijkt dat uit?
De leden van de CDA-fractie missen een schets van de stand van zaken
ten aanzien van IJburg 2 bij Amsterdam, gelet op de voorwaarde van de
bouw daarvan voor een beslissing voor een eventueel vervolg op de
MIRT-verkenning. Tevens zien zij graag een meer integrale beschrijving
van de woningbouwopgave voor de gehele Noordvleugel, dus zowel voor
Almere, Amsterdam als Utrecht.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de heroverweging van het project
Hoornse Hop precies inhoudt. Wordt in verband daarmee het doel van een
Toekomst Bestendig Ecologisch Systeem (TBES) nog wel gehaald? Tevens
vernemen deze leden graag welk deel van het Investeringsbudget nog
beschikbaar is en welk deel reeds voor welk doel is gebruikt.
De leden van de SP-fractie zijn ervan overtuigd dat de status van RRAAM
als Groot Project beëindigd kan worden. Immers, RRAAM werd eerder ook
al niet geschaard onder een «klassiek» Groot Project. Veel van de afspraken zijn geregeld via vastgelegde uitvoeringsafspraken (tussen Rijk en
medeoverheden) en de informatievoorziening aan de Kamer is voorzien
via diverse monitorings- en evaluatie-instrumenten. In deze uitvoeringsfase zijn geen grote risicovolle financiële besluiten aan de orde. Ook
het feit dat de Kamer via het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte
en Transport (MIRT) geïnformeerd blijft zorgt naar mening van deze leden
dat de regio Amsterdam-Almere- Markermeer niet uit beeld verdwijnt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 089, nr. 124

2

II Reactie van de bewindspersoon
Inleiding
Na het Algemeen Overleg RRAAM op 26 januari 2017 is op 8 februari 2017
door uw Kamer besloten de procedure tot beëindiging van de Groot
Projectstatus van RRAAM in gang te zetten. Onderdeel van deze procedure is de Eindevaluatie van het Groot Project RRAAM. Op 6 juni jl. heb ik
van uw Kamer vragen ontvangen naar aanleiding van een schriftelijk
overleg over deze Eindevaluatie. Bijgaand treft u de beantwoording.
Vraag
De leden van de CDA-fractie menen dat de eindevaluatie niet voldoet aan
de vereisten uit de Regeling Grote Projecten. Zij vragen daarom of de
eindevaluatie zo aangevuld kan worden dat daaraan wel voldaan wordt.
Antwoord
Uw Kamer heeft na het gereedkomen van de Rijksstructuurvisie RRAAM
aangeven ook voor de «vervolgfase» van RRAAM de status van Groot
Project te willen handhaven. In maart 2014 is daarover de Eerste Herziene
Uitgangspuntennotitie uitgebracht. Naast het beperken van de rapportagefrequentie tot één maal per jaar, was de insteek om – gezien de
uitvoeringsfase van RRAAM – te komen tot maatwerkafspraken over de
informatievoorziening. Dat heeft in maart 2015 geleid tot de Tweede
Herziene Uitgangspuntennotitie (Kamerstuk 31 089, nr. 116). Kern daarvan
is het verzoek van uw Kamer om een integrale informatievoorziening over
RRAAM met een minder zware proces- en beheersverantwoording dan
gebruikelijk is volgens de Regeling Grote Projecten. Een (nieuwe)
Basisrapportage wordt niet gemaakt en in 2015 en 2016 worden integrale,
maar beknopte, Voortgangsrapportages RRAAM aan uw Kamer gestuurd.
Rekening houdend met de uitvoeringsfase van RRAAM en de maatwerkafspraken over informatievoorziening, ben ik van mening dat de eindevaluatie voldoet aan de aanwijzingen uit de Regeling Grote Projecten (artikel
16). Zo kent RRAAM bijvoorbeeld een adaptieve ontwikkeling. Er is geen
vaststaand eindbeeld of vaste einddatum, waardoor de vragen «in welke
mate de oorspronkelijke doelstellingen van het project zijn verwezenlijkt»
en «in hoeverre de oorspronkelijke projectraming en projectplanning zijn
gerealiseerd» slechts ten dele kunnen worden beantwoord. En wordt
bijvoorbeeld de vraag «welke activiteiten daarvoor zijn verricht», gezien
de maatwerkafspraken over informatievoorziening, enkel op hoofdlijnen
beantwoord. In bijlage 1 van de eindevaluatie wordt een korte toelichting
gegeven op welke wijze de aanwijzingen uit de Regeling Grote Projecten
invulling hebben gekregen.
Vraag
De leden van de CDA-fractie constateren dat de eindevaluatie zeer
beknopt is en dat verantwoording over de eindresultaten niet goed
mogelijk is. Zij vragen daarom of aanvullend inzicht geboden kan worden
in de huidige stand van zaken, de bereikte doelen tot nu toe en de wijze
waarop en de mate waarin het budget is besteed.
Antwoord
RRAAM zit nog volop in de fase van ontwikkeling en uitvoering, gericht op
het voldoen aan de voorwaarden die een vervolg van de afgesloten
verkenning binnen bereik brengen. Een volgende fase, het vervolg op de
MIRT-verkenning naar verdere infrastructuurmaatregelen, is pas aan de
orde wanneer er voldoende stedelijke druk is opgebouwd. RRAAM kent
hierbij een adaptieve ontwikkeling, waarbij een vaststaand eindbeeld of
vaste einddatum ontbreekt. RRAAM kan niet geschaard worden onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 089, nr. 124

3

«klassieke» Grote Projecten. Er zijn in deze uitvoerende fase geen grote
financiële besluiten of risico’s aan de orde. Realisatie verloopt volgens
vastgelegde uitvoeringsafspraken tussen rijksoverheid en medeoverheden. Tot slot zijn er maatwerkafspraken met uw Kamer over de
informatievoorziening.
In 2015 en 2016 zijn integrale, maar beknopte, Voortgangsrapportages
RRAAM aan uw Kamer gestuurd. De rapportages gaan over de voortgang
in de ontwikkeling van de drievoudige ambitie uit de Rijksstructuurvisie en
RRAAM in de context van de Noordvleugel. De voortgang en de huidige
stand van zaken in de drie ambities wordt in de eindevaluatie, gezien de
maatwerkafspraken over informatievoorziening, op hoofdlijnen geschetst.
In de eindevaluatie wordt om die reden slechts een beknopt financieel
overzicht gegeven van relevante uitvoeringsprojecten, ook omdat die
deels eigen verantwoordingslijnen kennen. Middels de begroting en MIRT
overzichten van het Ministerie van IenM wordt in meer detail gerapporteerd over de voortgang van de Rijksprojecten.
Vraag
De leden zien graag nader gespecificeerd welk gedeelte van het investeringsbudget is besteed. Deze leden zien graag gespecificeerd welk
gedeelte van het Investeringsbudget van het Fonds Verstedelijking Almere
(FVA) voor welk deel van de projecten gebruikt is en wat het effect is
geweest van deze investeringen.
Antwoord
De informatievoorziening met betrekking tot RRAAM wordt breed,
integraal en op hoofdlijnen ingestoken conform de met uw Kamer
afgesproken light-invulling. Het nader specificeren van gerealiseerde
bedragen past niet bij deze maatwerkafspraken, omdat er sprake is van
verschillende financieringstromen (Rijk, provincie, gemeente) met ieder
hun eigen besluitvormings- en verantwoordingslijnen. Met betrekking tot
het Fonds Verstedelijking Almere wordt door de gemeente Almere een
afzonderlijk jaarverslag opgesteld, waarin gerapporteerd wordt over de
voortgang van een aantal kwantitatieve doelen en de gebiedsontwikkelingen die vallen onder Almere 2.0. Ook wordt er een financieel totaaloverzicht gepresenteerd.
Vraag
De leden van de CDA-fractie zien ook graag nader toegelicht in hoeverre
het project heeft bijgedragen aan de versterking van de internationale
concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad als geheel. Kan
daarbij concreet worden geduid wat de bijdragen zijn geweest van de
onderdelen van het project?
Antwoord
RRAAM is, naast projecten als Zuidas, Stationsgebied Utrecht-Leidsche
Rijn en het Noordzeekanaalgebied, één van de projecten die bijdragen aan
de realisatie van de versterking van de internationale concurrentiepositie
van de Noordvleugel. In RRAAM wordt middels een organische ontwikkeling toegewerkt naar het toekomstperspectief zoals beschreven in de
Rijksstructuurvisie RRAAM. Met de realisatie van de langetermijn ambities
van RRAAM is nog maar net begonnen en het is dus nog te vroeg om
zinvolle uitspraken te doen over de mate waarin RRAAM heeft bijgedragen aan de versterking van de internationale concurrentiepositie van
de Noordvleugel. Doordat de economie zich herstelt en er hard gewerkt
wordt aan de uitvoering van RRAAM, mag verwacht worden dat de
woningbouw en de werkgelegenheid in Almere een verdere positieve
impuls zullen krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 089, nr. 124

4

Vraag
De leden van de CDA-fractie menen dat verschillende (decentrale)
overheden (gemeenten en provincies) in het project slecht samenwerken.
Is er voldoende commitment aan het project dat dit zonder bemoeienis
van de Kamer goed gaat? Zo ja, waar blijkt dat uit?
Antwoord
Ik ben samen met de regio verantwoordelijk voor RRAAM. De realisatie
verloopt volgens vastgelegde uitvoeringsafspraken (Bestuursovereenkomst RRAAM, Uitvoeringsovereenkomst Almere 2.0) en samen streven
we naar het behoud en de versterking van de internationale concurrentiepositie van de Noordvleugel. Wij werken daarvoor in RRAAM samen in
diverse projecten om dit concreet «handen en voeten te geven». Afhankelijk van de inhoud en aan de orde zijnde besluiten in die projecten ligt
het trekkerschap ervan in een aantal gevallen bij het Rijk en in andere
gevallen bij de regio. Bij RRAAM is de rol van het Rijk in deze fase van het
vervolg – ten opzichte van de vorige fase – veranderd in een meer
faciliterende, bijdragende en kaderstellende rol. Van een slechte samenwerking tussen de overheden is mij niets bekend. Voor een goede
afstemming tussen de drie ambities van RRAAM en andere majeure
ontwikkelingen in de Noordvleugel is RRAAM reeds aangesloten op de al
bestaande overlegstructuren rond het MIRT en de daaraan gekoppelde
Gebiedsagenda Noord-Holland, Utrecht en Flevoland. Bij het beëindigen
van de Groot Project status voor RRAAM zullen de ontwikkelingen binnen
RRAAM worden meegenomen in de reguliere MIRT-overleggen en de
informatievoorziening hierover aan de Tweede Kamer.
Vraag
De leden van het CDA missen een schets van de stand van zaken ten
aanzien van IJburg 2 bij Amsterdam, gelet op de voorwaarde van de
bouw daarvan voor een beslissing voor een eventueel vervolg op de
MIRT-verkenning.
Antwoord
In het toekomstperspectief is de stad Almere, inclusief de nieuwe
woningbouw-locaties, goed bereikbaar. Het toekomstige Almere wordt
verdergaand verankerd in het stedelijk regionaal netwerk. Een IJmeerverbinding is hierbij de stip op de horizon, waarbij een vervolgonderzoek
naar verdere infrastructuurmaatregelen plaats zal vinden zodra er 25.000
nieuwe woningen in Almere t.o.v. 2010 zijn gerealiseerd en er zicht is op
afronding van IJburg II in Amsterdam. Tot nu toe ligt de focus hierbij op
de woningbouwrealisatie in Almere.
Afronding van IJburg II is nog niet in zicht. De tweede fase van IJburg is
gestart in 2014 met de aanleg van Centrumeiland. De planvorming van
Centrumeiland is in 2015 opgestart en heeft geleid tot een Stedenbouwkundig Plan dat samen met het Investeringsbesluit in juli 2016 in de
gemeenteraad is vastgesteld. De eerste paal is gepland voor 2018 waarna
het Centrumeiland in tranches verder wordt ontwikkeld. In maart 2017
heeft de gemeente Amsterdam ingestemd met de ontwikkeling van het
zogeheten Middeneiland. De eerste paal op Middeneiland staat gepland
voor 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 089, nr. 124

5

Vraag
Tevens zien zij graag een meer integrale beschrijving van de woningbouwopgave voor de gehele Noordvleugel, dus zowel voor Almere,
Amsterdam als Utrecht.
Antwoord
De ruimtelijk-economische ambities en opgaven in de Noordvleugel zijn
vastgelegd in de Gebiedsagenda Noord-Holland, Utrecht en Flevoland. Op
vele manieren en door vele partijen wordt samengewerkt aan de
uitvoering, met als doel een sterke en duurzame regio, die internationaal
concurrerend is en waar het goed werken en wonen is. RRAAM is, naast
projecten als Zuidas, Stationsgebied Utrecht-Leidsche Rijn en het
Noordzeekanaalgebied, één van de projecten die bijdragen aan de
realisatie van de ambities. Die verschillende projecten vormen samen de
uitdaging voor de Noordvleugel.
Vraag
De leden van de CDA-fractie vragen wat de heroverweging van het project
Hoornse Hop precies inhoudt. Wordt in verband daarmee het doel van een
Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES) nog wel gehaald?
Antwoord
Om bestuurders een handvat te bieden voor het verkrijgen van inzicht in
de toestand van het Markermeer-IJmeer is het instrument Natuurthermometer Markermeer-IJmeer ontwikkeld (zie voortgangsrapportage RRAAM
2015). De natuurthermometer voor het Markermeer-IJmeer (stand 2014)
laat zien dat er nog substantiële natuurmaatregelen uitgevoerd moeten
worden om de gewenste ecologische systeemcondities te bereiken. De
«Luwtemaatregel Hoornse Hop» was een van de maatregelen om een
bijdrage te leveren aan de realisatie van een robuust Toekomstbestendig
Ecologisch Systeem (TBES) in het Markermeer-IJmeer.
U bent via de brief van 14 oktober 2016 (Kamerstuk 34 550 A, nr. 9), bijlage
afsprakenlijst, door mij geïnformeerd over hetgeen besproken is over het
project «Luwtemaatregelen Hoornse Hop» in het bestuurlijke overleg
MIRT-Noordwest Nederland. Aangezien het project niet de verwachte
effecten zou opleveren, is de planuitwerking gestopt en is een nieuwe
verkenning gestart naar een alternatieve maatregel om een doelmatige
bijdrage te leveren aan TBES. Deze «Verkenning ecologische maatregel
Markermeer» wordt eind 2017 afgerond en uw Kamer wordt hierover, via
het MIRT, uiteraard geïnformeerd.
Vraag
Tevens vernemen deze leden graag welk deel van het Investeringsbudget
nog beschikbaar is en welk deel reeds voor welk doel is gebruikt.
Antwoord
Na het besluit om de planuitwerking van het project «Luwtemaatregelen
Hoornse Hop» te stoppen, is afgesproken dat de financierende partijen
(het Rijk en de provincies Flevoland en Noord-Holland) de budgetten
voorlopig gereserveerd houden voor alternatieve ecologische maatregelen in het Markermeer. Ook de voorwaarden voor inzet van deze
budgetten zijn onveranderd. Het realisatie-budget voor de «Ecologische
Maatregel Markermeer» bedraagt € 9 miljoen.
Gelet op synergiekansen tussen TBES en kaderrichtlijnwater (KRW)
doelen, is bij aanvang van de planuitwerking circa € 6 miljoen aan
KRW-middelen gekoppeld aan het budget van de Luwtemaatregel
Hoornse Hop. Het streven was om deze koppeling in stand te houden bij
de start van de verkenning ecologische maatregelen markermeer, maar
het bleek dat mogelijke alternatieve maatregelen qua bereik en planning
niet aansluiten bij de Europese verplichtingen (lopende 2e tranche van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 089, nr. 124

6

KRW programma, realisatie voor eind 2021). Het KRW-budget wordt
daarom ingezet nabij de versterking Houtribdijk voor het realiseren van
luw en ondiep water. Daarmee zijn zowel KRW als TBES doelen gediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 089, nr. 124

7