Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1498
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat over het onderhoud aan vuurtoren in Den Helder, die op instorten
staat en de staat van onderhoud van andere (rijks)monumenten bij
Rijkswaterstaat (ingezonden 21 december 2021).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen
31 januari 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 1303.
Vraag 1
Herinnert u zich dat Rijkswaterstaat in september 2021 en later beweert en
blijft beweren dat er toen pas scheuren in de vuurtoren Lange Jaap ontdekt
zijn, bijvoorbeeld op de website van Rijkswaterstaat waar staat: «Toch zijn het
niet de vloerscheuren die de toren instabiel maken. Dat komt door de
scheuren in de wandpanelen. Die zijn in september 2021 bij inspectie
ontdekt.»?1
Antwoord 1
Scheuren in vloeren en flenzen in de vuurtoren waren voor september 2021
bekend. Flenzen zijn uitstekende kragen van de wandpanelen die ervoor
dienen om de wanden onderling met bouten aan elkaar te kunnen verbinden.
In september zijn scheuren in de wandpanelen zelf ontdekt die volgens de
inspecteurs nog niet eerder waren geconstateerd. Op basis hiervan hebben
de experts besloten dat er niet langer ingestaan kon worden voor de
constructieve veiligheid van de vuurtoren.
Vraag 2
Klopt het dat de scheuren al eerder bekend waren en genoemd werden in
een vertrouwelijke memo aan de directie van Rijkswaterstaat?2

1

2

ah-tk-20212022-1498
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

website Rijkswaterstaat, «Vuurtoren Lange Jaap» (https://www.rijkswaterstaat.nl/water/
projectenoverzicht/vuurtoren-lange-jaap)
Noordhollands Dagblad, 20 december 2021, «Al in 2019 was er sprake van «beginnende
scheuren» in de wand van vuurtoren Lange Jaap. Dat blijkt uit een vertrouwelijke memo aan de
directie van Rijkswaterstaat» (https://www.noordhollandsdagblad.nl/cnt/
dmf20211219_95499252)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 2
In een intern memo (december 2019, zie ook tijdlijn bij kamerbrief van
9 december 2021) is aangegeven dat er scheuren in de vloeren en wanden
aanwezig zijn. Dat memo bevat echter een onzorgvuldige verwoording over
waar de scheuren zich bevonden. De in dat rapport genoemde scheuren in de
wanden betroffen meer specifiek scheuren in de flenzen. De scheuren in de
flenzen en vloeren zijn op dat moment niet aangemerkt als acute bedreiging
voor de constructieve veiligheid.
Vraag 3
Kunt u die memo en andere memo’s, brieven, e-mails en documenten over
het onderhoud en scheuren in de Lange Jaap (bij Rijkswaterstaat en het
ministerie) van de afgelopen vijf jaar aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 3
Er is meer tijd benodigd om alle gevraagde documenten op te leveren. Uw
Kamer zal dit voorjaar de gevraagde stukken ontvangen.
Vraag 4
Op welk moment heeft Rijkswaterstaat contact gezocht met de gemeente (die
bevoegd toezichthouder is) en/of met de Inspectie Overheidsinformatie en
Erfgoed over problemen met het onderhoud en de constructie van dit
rijksmonument?
Antwoord 4
Als beheerder van de vuurtoren heeft Rijkswaterstaat regelmatig contact met
de gemeente Den Helder en – vanwege de monumentale status – de
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Met de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed is geen contact opgenomen.
Zoals uit de tijdlijn blijkt, die op 9 december 2021 naar u is gestuurd, zijn
reeds in 1998 scheuren in de vloeren geconstateerd en is hierover contact
geweest met gemeente en RCE om te komen tot een oplossing. In juli van
2021 heeft RWS contact gehad met de gemeente en RCE om een noodmaatregel te bespreken «afdichten van de naden aan de buitenkant om vochtdoorslag tegen te gaan» wat eind september/begin oktober zou worden uitgevoerd. Toen in september 2021 de scheuren in de wandpanelen werden
ontdekt, is direct met de gemeente gesproken, mede ten behoeve van het
afzetten van de omgeving. Voor specifieke contacten in de afgelopen vijf jaar
verwijs ik naar de nog te verzenden stukken behorend bij vraag 3.
Vraag 5
Op welk moment heeft de gemeente Den Helder vragend en handhavend
opgetreden over het onderhoud van dit rijksmonument? Kunt u voor de
afgelopen vijf jaar precies op een rij zetten hoe de contacten met de
gemeente over de Lange Jaap verlopen zijn?
Antwoord 5
Zoals uit de tijdlijn blijkt is vanaf de jaren ’90 regelmatig contact geweest met
de gemeente Den Helder over de instandhouding van de Lange Jaap. Wel
heb ik geconstateerd dat de tijdlijn een aantal hiaten bevat. Daarom is in de
brief van 9 december jl. aangegeven dat de Secretaris-Generaal van het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een extern onderzoek zal laten
uitvoeren om het doorlopen proces van de afgelopen jaren te evalueren. Voor
de specifieke contacten in de afgelopen vijf jaar met de gemeente over de
Lange Jaap verwijs ik naar de nog te verzenden stukken behorend bij vraag 3.
Vraag 6
Heeft Rijkswaterstaat een lijst van rijksmonumenten die het bezit? Hoeveel
monumenten (rijksmonumenten, gemeentemonumenten) heeft Rijkswaterstaat in bezit?
Antwoord 6
Ja, Rijkswaterstaat heeft ca. 180 kunstwerken in beheer (het juridisch
eigendom ligt bij Rijk, provincie of gemeente) met een cultuurhistorische
waarde die beschermd zijn vanuit de Erfgoedwet of provinciale of gemeentelijke monumentenverordening. Bij de beantwoording van vraag 10 zal dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

voorjaar de Kamer een lijst van de monumenten in beheer bij Rijkswaterstaat
worden verstrekt.
Vraag 7
Wat is het vastgestelde beleid ten aanzien van het onderhoud en de
instandhouding van (rijks)monumenten bij Rijkswaterstaat? Kunt u het
betreffende beleidsdocument aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 7
Rijkswaterstaat hanteert het «Kader voor werkzaamheden aan kunstwerken
met een monumentale status in beheer bij Rijkswaterstaat» (november
2014)3. Hierin staat aangegeven hoe Rijkswaterstaat vanuit wet- en regelgeving omgaat met kunstwerken met een monumentale, al dan niet
beschermde status bij beheer en onderhoud, renovatie, herbestemming,
overdracht en andere aanpassingen of wijzigingen. Dit kader is reeds
gepubliceerd4. Dit kader wordt momenteel geactualiseerd, waaronder het in
lijn brengen met de Erfgoedwet en de Omgevingswet.
Vraag 8
Heeft Rijkswaterstaat zich aan het eigen beleid voor de instandhouding van
monumenten gehouden bij de vuurtoren in Den Helder?
Antwoord 8
Nee, het kader genoemd bij de beantwoording van vraag 7 is onvoldoende
gevolgd bij het onderhoud van dit monument. Voor een overzicht van welke
onderzoeken en onderhoudsmaatregelen er wel zijn uitgevoerd sinds 1988
verwijs ik naar de tijdlijn bij de brief van 9 december jl.
Vraag 9
Heeft Rijkswaterstaat zich aan de wettelijke verplichting tot instandhouding
van het rijksmonument gehouden?
Antwoord 9
Zie beantwoording vraag 8. Rijkswaterstaat heeft een instandhoudingsplicht
voor monumenten en deze is onvoldoende ingevuld bij deze vuurtoren.
Vraag 10
Zijn er andere (rijks)monumenten in bezit van Rijkswaterstaat met achterstallig onderhoud? Zo ja, welke?
Antwoord 10
Het beantwoorden van deze vraag kost meer tijd. Uw Kamer zal dit voorjaar
het gevraagde overzicht ontvangen.
Vraag 11
Kunt u deze vragen één voor één en binnen drie weken aan de Kamer doen
toekomen?
Antwoord 11
Zoals ik per brief op 4 januari heb gemeld, kunnen niet alle vragen binnen de
gebruikelijke termijn worden beantwoord, omdat het verzamelen van de
benodigde informatie meer tijd vraagt. Ik heb ervoor gekozen nu een deel van
de beantwoording aan uw Kamer te doen toekomen. De overige antwoorden
zal ik dit voorjaar aan uw Kamer verzenden.

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
https://puc.overheid.nl/rijkswaterstaat/doc/PUC_146973_31/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3