Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap1 (VIII) voor het jaar 2009

Nr. 138

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 10 december 2008
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft op
8 december 2008 overleg gevoerd met minister Plasterk van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de begrotingsstaten van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII), onderdeel Hoger
onderwijs en Onderzoek, voor het jaar 2009.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Van de Camp
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
De Kler

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Van de Camp
(CDA), voorzitter, Depla (PvdA), Slob
(ChristenUnie), Remkes (VVD), Joldersma
(CDA), Jan de Vries (CDA), Van VroonhovenKok (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Leerdam
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD),
Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Roefs (PvdA),
ondervoorzitter, Verdonk (Verdonk), Van
Leeuwen (SP), Biskop (CDA), Bosma (PVV),
Pechtold (D66), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP),
Jasper van Dijk (SP), Besselink (PvdA),
Ouwehand (PvdD) en Dibi (GroenLinks).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Ferrier (CDA),
Gill’ard (PvdA), Anker (ChristenUnie), Van
Miltenburg (VVD), Atsma (CDA), Sterk (CDA),
Vietsch (CDA), Schinkelshoek (CDA), Van
Dijken (PvdA), Elias (VVD), Hamer (PvdA), Van
Dam (PvdA), Van der Burg (VVD), Gesthuizen
(SP), Jonker (CDA), Fritsma (PVV), Van der
Ham (D66), Ten Broeke (VVD), Van Bommel
(SP), Leijten (SP), Timmer (PvdA), Thieme
(PvdD), Halsema (GroenLinks) en Gerkens
(SP).

KST126928
0809tkkst31700VIII-138
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

1

Stenografisch verslag van een
wetgevingsoverleg van de
vaste commissie voor
Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Voorzitter: Van de Camp
Aanwezig zijn 11 leden der Kamer, te weten:
Anker, Besselink, Bosma, Van de Camp, Dibi, Jan Jacob
van Dijk, Jasper van Dijk, Van der Ham, Joldersma, Van
der Vlies en Zijlstra,
en de heer Plasterk, minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap.
Aan de orde is de behandeling van:
- de lijst van vragen en antwoorden bij de vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie
van OCW (VIII) voor het jaar 2009 (31700-VIII, nr.
32);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 10 november 2008 over de
ontwikkeling van de instellingsbekostiging hoger
onderwijs (31288, nr. 43);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 3 november 2008 over de
bijverdiengrens & terugbetalingsvoorwaarden bij
studieleningen (31288, nr. 42);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 15 oktober 2008 inzake het
advies van de Commissie kwaliteit en bekostiging
in het hoger onderwijs (31288, nr. 41);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 2 december 2008 met een
beleidsreactie op het advies van de Commissie
kwaliteit en bekostiging in het hoger onderwijs
(31288, nr. 48);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 8 oktober 2008 met de stand
van zaken toezeggingen hoger onderwijs (31288,
nr. 40);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 31 oktober 2008 met de
notitie Naar een volwassen bachelormasterstructuur (29281, nr. 10);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 2 december 2008 met de
antwoorden op vragen van de commissie over de
bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs
(29281, nr. 11);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 18 december 2007 met een

Maandag 8 december 2008
Aanvang 11.00 uur

antwoord op een vraag van de commissie over de
kwaliteit en intensiteit van het onderwijs
(2008Z06641);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 10 november 2008 met de
internationaliseringsagenda Hoger Onderwijs,
Onderzoeks- en Wetenschapsbeleid ’’Grenzeloos
Goed’’ (31288, nr. 44);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 2 oktober 2008 inzake
studiefinanciering minderjarigen in het hoger
onderwijs vanaf september (24724, nr. 81);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 10 oktober 2008 met een
reactie op het AOb-onderzoek bezoldiging
topbestuurders hoger onderwijs (30111, nr. 32);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 15 oktober 2008 met de
feitelijke stand van zaken rond de positie van
Iraanse studenten in het hoger onderwijs in
Nederland (31700-VIII, nr. 10);
- het afschrift van een brief van de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan de
commissie-Fernhout inzake de sanctieregeling Iran
(2008Z04876);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 28 april 2008 inzake studerende moeders (24724, nr. 74);
- de brief van de minister voor WWI d.d. 10 oktober 2008 met de voortgangsrapportage Nederlandse imam- en islamopleidingen (31700-XVIII, nr.
6);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 19 december 2007 met de
Studentenmonitor (31200-VIII, nr. 127);
- de brief van de minister d.d. 19 november 2008
inzake studiekeuze en studiesucces (31288, nr.
46);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 13 juni 2008 bij de aanbieding
van het jaarverslag 2007 van TNO (29338, nr. 74);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 9 mei 2008 bij de aanbieding
van het Evaluatierapport NWO van de
evaluatiecommissie-Van der Vliet inzake de rol van
NWO in het wetenschapsbestel (29338, nr. 73);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 14 november 2008 met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

3

voortgangsrapportage ’’Het Hoogste Goed’’,
onderdeel Onderzoek- en Wetenschapsbeleid
(31288, nr. 45);
- de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 13 november 2008 met de
Nederlandse Roadmap Grootschalige Onderzoeksfaciliteiten (27406, nr. 124).
De voorzitter: Ik heet u allen hartelijk welkom, in het
bijzonder de minister en de dames en heren die hem
begeleiden. Wij behandelen vandaag het onderdeel
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek van de
OCW-begroting voor het jaar 2009. De rest van de
onderwijsbegroting zal ook deze week worden behandeld. Wij zullen de in totaal bijna 35 mld. dus heel
compact goedkeuren.
Ik geef het woord aan de heer Jasper van Dijk, die voor
zijn eerste termijn 14 minuten ter beschikking heeft.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Wij spreken
over hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.
Nederland wordt steeds meer een kenniseconomie met
kennis als basis van onze welvaart. Uitstekend hoger
onderwijs met een brede toegankelijkheid is dus van
groot belang. Elke investering in onderwijs en wetenschap betaalt zich terug, vaak met winst. Toch zie ik die
urgentie niet terug in het beleid van de minister. Steeds
wordt er gemorreld aan de toegang tot het hoger
onderwijs. De studiefinanciering is gereduceerd tot een
soort zakgeld. Collegegelddifferentiatie is mogelijk. Ook
wordt hier en daar geselecteerd. Ik stel de minister een
kernvraag: is het hoger onderwijs een taak van de
overheid of vindt hij het meer een particuliere aangelegenheid? Als het een publieke taak is, vereist dat
investeringen. Als het alleen gaat om persoonlijk gewin,
moet de minister dat zeggen. Dan kan hij openlijk
overgaan tot het invoeren van het profijtbeginsel.
Studeren wordt dan weer een eliteaangelegenheid.
Enige jaren terug is de bachelor-masterstructuur
ingevoerd. Toen werd afgesproken dat bachelor en
master bij elkaar horen. Elke wetenschappelijke bachelor
krijgt een soepele doorstroom naar een masteropleiding
via een zachte knip. Nu wil de minister daarvan af met
de invoering van een harde knip. Je mag pas aan je
master beginnen als je je bachelor helemaal hebt
afgerond. Ook als je slechts één vak uit je bachelor mist,
mag je niet verder. Dit levert dus vertraging op. De
student moet zich weer inschrijven en collegegeld
betalen voor dat ene vak van de bachelor. Haalt hij dat
vak niet, dan kost het misschien nog een jaar. Dat
betekent dus meer dan een jaar studievertraging
vanwege één vak. Het is te begrijpen dat veel studenten
zullen afhaken. De studenten voeren daar actie tegen, en
ik sta achter hen.
Wat zijn de bezwaren tegen de harde knip? Het leidt tot
vertraging. Studenten worden in de wachtkamer gezet.
Het gaat in tegen de internationalisering. Je gaat minder
snel weg vanwege de tijdsdruk. Het gaat in tegen de
kenniseconomie. Studenten zullen eerder stoppen met
studeren. Studenten worden opgejaagd en zullen
makkelijker vakken gaan volgen. Weg excellentie. Het is
betuttelend om dit van bovenaf op te leggen. Laat dit
over aan instelling en student. In feite neemt de minister
studenten en universiteiten niet serieus. Alsof zij er zelf
niet uitkomen. Een student is na drie jaar studie prima in
staat om in overleg een keuze te maken voor zijn

vervolgopleiding. De masteropleiding wordt minder
toegankelijk. De volgende stap kan zijn dat de studiefinanciering met een jaar wordt ingekort. Daarmee wordt
het voor minder draagkrachtige studenten moeilijker om
verder te studeren. Eerder heeft de PvdA gepleit voor het
omzetten van de studiefinanciering in een leenstelsel.
Vorig jaar heeft de minister gesuggereerd dat het
collegegeld voor de master verhoogd kan worden. Ook
nu moeten studenten op hun hoede zijn, want de afbraak
van het hoger onderwijs is dichterbij dan zij denken.
De minister wil dat studenten beter nadenken over de
keuze van hun masteropleiding. Misschien doen zij dat
nu al. Er is geen onderzoek naar gedaan. Hoe kan de
minister dan zeggen dat studenten te weinig nadenken?
Veel studenten kiezen voor de doorstroommaster. Dat
gebeurt omdat het goed aansluit. Wat is daar mis mee?
Wil de minister op zijn minst onderzoek doen naar de
keuzemotieven van studenten, voordat hij de harde knip
invoert? Wat betreft mobiliteit is het ook de vraag of de
harde knip gaat helpen. In de Studentenkamer zei de
minister: ’’Meten is niet altijd weten. Ik verwacht eigenlijk
pas op de lange termijn aantoonbaar effect.’’ Als het
effect onbekend is, waarom dan toch invoeren?
Dan is er de vraag of de wo-bachelor nu een eindopleiding is of niet. De minister ontkent het, maar in het
rapport van CHEPS wordt het wel gezegd: kiezen voor de
arbeidsmarkt na de wo-bachelor moet een serieuze optie
zijn. Dat is tenminste duidelijk. De wo-bachelor wordt
dan een eindopleiding, maar het wordt een wetenschappelijke opleiding, dus met een jaar ingekort. Waarom
luistert de minister niet beter naar het veld? De LSVb en
het ISO willen het niet, bepaalde universiteiten zoals
Nijmegen, Groningen, Twente willen het zelf bepalen en
ook de KNAW wil geen harde knip. Tegen de minister zeg
ik: kies voor flexibel hoger onderwijs, zonder harde knip.
Voorkom dat studeren een soort afvalrace wordt.
In de afgelopen decennia is het budget voor hoger
onderwijs per student gehalveerd. Daarnaast is er de
verhoging van het collegegeld, om de lerarensalarissen
van te betalen. Het geld dat over is bij de studiefinanciering wordt gebruikt voor de kinderopvang. Op de
UvA zien wij de gevolgen: het bestuur wilde de
studenten extra laten betalen voor extra vakken. Op
Kamervragen zei de minister terecht dat dit niet is
toegestaan. Pas na acties gaf de UvA zich gewonnen,
maar de bekostiging is wel een probleem. De collegevoorzitter zei: in 2001 kreeg de UvA nog € 18.000 per
student, in 2009 € 13.000. Dat is dus € 5000 minder. Dat
probleem blijft dus nog wel bestaan.
De VSNU kwam in een brief van 3 december met een
vergelijkbaar punt. In 2009 zal de prijs die instellingen
voor diploma’s ontvangen, 20% lager zijn dan de
afgesproken prijs. Het gaat om een korting van 137 mln.
Deze wig loopt op naarmate studenten sneller afstuderen.
Studenten van Iraanse afkomst worden op grond van
hun nationaliteit mogelijk geweigerd bij studies waarin
nucleaire technologie wordt onderwezen. Deze groep
voelt zich terecht gediscrimineerd. Waarom sluit de
minister een complete groep uit op grond van afkomst?
Zelfs als de studenten een Nederlands paspoort hebben,
worden zij geweigerd. Hebben wij dan twee soorten
Nederlandse staatsburgers? Doe dit niet, het is pure
discriminatie. Als de faculteit gevoelige informatie heeft,
moet zij die geheimhouden, maar dit slaat nergens op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

4

De eenoudertoeslag voor studerende moeders wordt
opgeteld bij de studieschuld. Wie zijn opleiding niet
afmaakt, moet dat geld terugbetalen, terwijl het feitelijk
voor het kind is bedoeld. Zo wordt het kind onterecht
gestraft. De Stichting Steunpunt Studerende Moeders
heeft eenmalig geld gekregen van de minister. Mijn
voorstel is om deze stichting wat extra steun te geven.
Mijn volgende punt is de bekostiging van een tweede
studie. Een levenlang leren is een belangrijk uitgangspunt van dit kabinet. Toch kiest de minister ervoor om
studenten die een tweede studie volgen, het instellingstarief te laten betalen. Dat werkt natuurlijk averechts,
want dat bedrag is veel hoger. Om hoeveel studenten
gaat het precies? Voor lerarenopleidingen en voor de
zorg wordt een uitzondering gemaakt, maar waarom zou
je dat niet voor alle studies laten gelden? Wij hebben
naast docenten en zorgpersoneel toch ook bijvoorbeeld
bèta’s nodig?
De minister toont ambitie als het gaat om internationalisering. Hij wil meer Nederlandse studenten naar het
buitenland en vice versa. De gezamenlijke organisaties
voor hoger onderwijs onderschrijven de plannen, maar
zijn kritisch over het budget. Denkt de minister deze
ambities te kunnen waarmaken met 19 mln. in 5 jaar?
Mijn volgende punt betreft de klachten over de WISCAT
op de pabo. Is de minister bereid om met de HBO-raad
te overleggen over het gebruik van een andere toets? Het
is voor studenten vaak niet duidelijk wat zij verkeerd
doen.
De minister verwerpt het advies van de Commissie
kwaliteit en bekostiging en komt in plaats daarvan met
een prijsvraag, nominaties en een jury. Betrokkenen
maken kans op een prijs voor bijzondere prestaties. Ik
vind dat erg dun, er is ook geen groot budget voor
vrijgemaakt. Als de minister het niet wil, moet hij het
gewoon niet doen en moet hij investeren in goed hoger
onderwijs.
Onafhankelijk onderzoek is van groot belang voor de
samenleving. Als de overheid tekortschiet, gaat het
bedrijfsleven bepalen wat universiteiten moeten
onderzoeken. Van de bijzonder hoogleraren aan
universiteiten wordt 25% gesponsord door het bedrijfsleven. Deze hoogleraren tonen de groei van de vermenging van bedrijfsleven en wetenschap. Het is goed dat er
openheid komt over de nevenfuncties van hoogleraren.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld over de zogenaamde
’’Campinaprofessor’’, die adviseert dat melk gezond is.
Wanneer komt het register echter naar buiten? De
minister zou dit voor het eind van het jaar regelen en
anders zou er wetgeving komen. Ik heb graag een update
hierover.
Om onafhankelijke wetenschap beter te waarborgen
heeft de KNAW een verklaring opgesteld. Daarin staan de
basisregels voor onderzoek, namelijk dat onderzoek
onafhankelijk moet zijn en publicatie nooit mag worden
tegengehouden. Er is steeds meer reden om hiertoe over
te gaan. Transparantie is echt van groot belang. Veel van
de economen bijvoorbeeld die momenteel oordelen over
de kredietcrisis, zijn tevens in dienst van banken. In de
Groene Amsterdammer van 10 oktober staat een mooi
overzicht: Lex Hoogduin zit bij de UvA en Robeco, Jaap
Koelewijn zit bij Nyenrode en is consultant, Sjoerd IJsma
is commissaris bij de Rabobank en heeft een leerstoel
aan de UvA, en Dolf van den Brink zit bij de UvA en zat
bij de ABN AMRO. Sponsoring is er ook. Neem het
Amsterdam Center for Corporate Finance van de UvA.

Dat wordt gesponsord door de Rabobank. De conclusie
is: de verwevenheid neemt toe.
Mevrouw Joldersma (CDA): De heer Van Dijk zet steeds
een heleboel dingen op een rijtje. Hij heeft dat in een
vorig overleg ook al gedaan. Het lijkt echter alsof hij de
wetenschappers in een soort verdachtenhoekje wil
plaatsen, terwijl wij bij alle voorstellen en het kabinet zelf
steeds hebben gezegd dat het van belang is dat
onderzoeksresultaten naar de praktijk worden vertaald. Ik
heb zelfs mevrouw Kant, fractievoorzitter van de SP, al
eens horen zeggen dat wij de wetenschap moeten gaan
nationaliseren. Dat vind ik allemaal heel gevaarlijke
opvattingen. Wat wil de heer Van Dijk nu precies?
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat het CDA er geen
moeite mee heeft dat het bedrijfsleven invloed uitoefent
op wetenschappelijk onderzoek, neem ik gewoon aan. Ik
vind dat echter een heel zorgelijke ontwikkeling. Daarom
dring ik in eerste instantie aan op transparantie. Ik vind
het geen goede ontwikkeling dat een hoogleraar een
uitspraak doet die zogenaamd wetenschappelijk is
gefundeerd, terwijl hij tegelijkertijd in dienst is van een
bank of de farmaceutische industrie. Wellicht heeft
mevrouw Joldersma ook de uitzending van Zembla
gezien waaruit blijkt dat het bedrijfsleven invloed
uitoefent op de verkoop en het onderzoek naar geneesmiddelen. Ik vind dat de minister veel duidelijker kenbaar
moet maken dat er transparantie moet zijn en dat
onderzoek te allen tijde onafhankelijk moet zijn.
Mevrouw Joldersma (CDA): Tegen transparantie is
natuurlijk geen bezwaar, maar ik hoor uit de hoek van de
SP wel eens geluiden waarmee alle wetenschappers
maar verdacht worden gemaakt. Laatst hoorde ik zelfs
iemand beweren dat de invloed van de farmaceutische
industrie zo ver gaat dat de wetenschappelijke ontwikkelingen rond de biologische benadering uit de koker van
diezelfde industrie zouden komen. Dan meen ik dat
wetenschappers helemaal zwart worden gemaakt.
De heer Jasper van Dijk (SP): Nogmaals: ik vind het
zorgelijk dat het CDA er geen problemen mee heeft dat
de farmaceutische industrie invloed uitoefent op
wetenschappelijk onderzoek.
Mevrouw Joldersma (CDA): Toont u dat dan ook eens
aan, mijnheer Van Dijk!
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik noemde net de
uitzending van Zembla en ik noem de radio-uitzendingen
van Argos. Argos heeft grondig onderzoek gedaan naar
de invloed van het bedrijfsleven. Ik heb daar vragen over
gesteld aan de minister. Hij heeft toegezegd dat hij op
zijn minst de functies van hoogleraren openbaar wil
maken. Ik vraag hem nogmaals: lukt dat voor het eind
van het jaar? Het is bijna kerst dus ik ben erg benieuwd
wanneer die lijst er komt. Als die niet openbaar wordt
gemaakt, dan wil ik graag dat er maatregelen worden
genomen. Ik noemde ook al de verklaring van onafhankelijke wetenschap van de Akademie van Wetenschappen.
Als universiteiten alsook overheden die onderzoek in
opdracht laten verrichten, deze verklaring hanteren, dan
krijgen wij meer duidelijkheid over de status van het
onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

5

Mevrouw Joldersma (CDA): Maar de heer Van Dijk is
nog niet ingegaan op...
De voorzitter: Nee, mevrouw Joldersma, zo doen wij
dat hier niet.
De heer Van Dijk vervolgt zijn betoog.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Dan kom ik op
de overheveling van de eerste geldstroom naar de
tweede geldstroom, die de minister vorig jaar heeft
voorgesteld. Er zou 100 mln. worden overgeheveld. Daar
zijn zorgen over. In de brief van de VSNU van 4 december staat dat maar liefst 500 mln. de komende jaren op
de plank blijft liggen bij NWO. Dat kan niet de bedoeling
zijn, zeker aangezien de minister duidelijk kenbaar heeft
gemaakt dat de overheveling bestemd is voor de
vernieuwingsimpuls. De VSNU stelt terecht dat het dan
beter is om de overheveling uit te stellen, zodat het geld
terechtkomt waar het hoort: bij de universiteiten. Kan de
minister duidelijk toezeggen dat er in deze kabinetsperiode geen nieuwe overheveling op de rol staat?
Promovendi dienen gewone werknemers te zijn. De
minister vindt dat ook, waarvoor hulde, maar hij grijpt
niet in als universiteiten promovendi toch als studenten
behandelen. In Groningen zijn nog steeds beurspromovendi zonder ontslagbescherming, pensioenopbouw, vakantiegeld en een collectieve ziektekostenverzekering. Het zou de minister sieren als hij iets meer doet
met zijn opvattingen. Hij zou er bijvoorbeeld bij VSNU op
aan kunnen dringen dat men stopt met de aanstelling
van promovendi als ’’beursaal’’. Graag een reactie van
de minister.
Er moet ook geïnvesteerd worden in de begeleiding van
promovendi. Het aantal is de afgelopen tien jaar
verdubbeld tot een kleine 7000, maar het wetenschappelijk personeel nam toe met bijna 2%. 30% van de
promovendi haalt de eindstreep niet. Graag meer inzet
op begeleiding, dan krijg je ook meer rendement.
Kortom, ik vraag de minister om zich sterk te maken voor
hoger onderwijs en wetenschap. Hij moet dit niet
overlaten aan onvoorspelbare krachten. Daar krijgt hij
later spijt van.
De voorzitter: Dank u zeer. Dan gaan wij nu over naar
de fractie van het CDA met twee woordvoerders. Zij
hebben samen 18 minuten spreektijd. De globale
tijdsindeling is: 10 minuten voor de heer Van Dijk en 8
minuten voor mevrouw Joldersma. Dan weten zij waar
zij aan toe zijn. Het woord is aan de heer Jan Jacob van
Dijk.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Wij hadden
gehoopt op dubbele spreektijd, voorzitter, door twee
leden aan te melden.
Voorzitter. In oktober zijn wij op bezoek geweest in de
Verenigde Staten als vaste Kamercommissie voor
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om te kijken hoe het
daar staat met toegankelijkheid en excellentie. Na
verloop van een aantal gesprekken werd ons de vraag
gesteld: waarom komen jullie eigenlijk kijken hoe ons
systeem werkt, terwijl jullie zelf een hartstikke goed
systeem hebben? Ik moet zeggen dat het erg goed was
om die ontnuchterende opmerking te horen. Het is waar
dat de kwaliteit van het Nederlandse stelsel voor hoger
onderwijs goed is. Alle Nederlandse universiteiten staan
op de ranglijst van 100 beste universiteiten van de

wereld. Het punt is alleen dat wij niet bij de beste 50
staan. Dat was met name het punt waar wij aandacht
voor wilden. Hoe zorgen wij ervoor dat wij ook bij die
beste 50 gaan horen? Een van de belangrijkste uitdagingen waarvoor wij in de komende periode komen te staan
is: hoe zorgen wij ervoor dat het Nederlandse stelsel
voor hoger onderwijs mee kan in de internationale
concurrentie en dat wij met ons stelsel in 2030 nog
steeds aan de top staan en onze bijdrage kunnen leveren
aan de belangrijke doelstellingen van Lissabon en op het
terrein van de kenniseconomie?
Er is een aantal punten waarbij ik wil stilstaan om na te
gaan in hoeverre wij die doelstelling kunnen halen. Het
eerste onderwerp is internationalisering. Daarna kom ik
bij de bekostiging. Ik heb ook nog vragen op het punt
van de harde knip. Tot slot heb ik nog een enkele
opmerking over toegankelijkheid en over diverse
restonderwerpen.
In de eerste plaats de internationalisering. De doelstelling
is goed. Internationaal gezien moeten wij op een hoog
niveau komen te staan en wij moeten ervoor zorgen dat
er meer Nederlandse studenten in het buitenland gaan
werken en dat het aantrekkelijker wordt voor buitenlandse studenten om naar Nederland te komen. Wij
moeten er alleen wel voor zorgen dat de kwaliteit van
buitenlandse studenten die hier onderwijs willen volgen
goed is. De ervaring leert dat het binnenhalen van
studenten uit gebieden waar de kwaliteit van de
diploma’s iets anders is dan die van de Nederlandse
diploma’s, eerder zal zorgen voor een verzwakking van
het Nederlands hoger onderwijs dan voor een versterking. Ik zie daar met name een rol weggelegd voor de
Nuffic om daar strenger op toe te zien.
Wij hebben de Netherlands Education Support Offices,
die vestigingen hebben in verschillende landen. Kan de
minister aangeven hoe effectief die bureaus in de
afgelopen periode zijn geweest? In het kader van de
internationalisering suggereert de minister dat het
verstandig zou kunnen zijn om op diverse masters joint
degrees aan te bieden. Die zouden uitgebreid mogen
worden naar 90 studiepunten. Wie bepaalt welke master
daarvoor in aanmerking komt? Hoe wordt dat gefinancierd?
Mevrouw Besselink (PvdA): Kan de heer Van Dijk een
toelichting geven op de rol van de Nuffic bij het toetsen
van diploma’s? Volgens mij doet Nuffic dat, dus ik snap
niet helemaal wat hij meer wil.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De ervaringen zijn
niet altijd even positief. Er komen nogal wat studenten
uit Zuidoost-Europa of Azië van wie de kwaliteit in veel
gevallen onder de maat is. Ik roep Nuffic op om die taak
wat serieuzer op te pakken. Dat is in belangrijke mate het
punt.
Bij de bijdrage die wetenschap kan leveren aan de
ontwikkeling van de economie, denk ik dat een goede
beroepsbevolking cruciaal is voor derdewereldlanden of
voor andere onderontwikkelde gebieden om ervoor te
zorgen dat de economie een stuk verder gaat komen.
Waarom denkt de minister niet creatief na over de
mogelijkheid om een stuk financiering te vinden,
misschien bij de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, voor mensen die hier naartoe komen en na een
studie te hebben verricht weer teruggaan? Ik denk dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

6

een belangrijke bijdrage zou kunnen leveren aan de
economie en de ontwikkeling van die landen.
De minister heeft aangekondigd dat de nieuwe bekostiging niet op 1 januari 2010 zal ingaan, maar op 1 januari
2011. Vormt de overgangsproblematiek bij de universiteiten de voornaamste reden voor dit uitstel? Kan het hbo
deze uitsteloperatie velen? Is het verstandig om er nog
een jaar extra aan toe te voegen? Wij gaan ervan uit dat
dit belangrijke document nog op een zorgvuldige manier
kan worden behandeld door het parlement. Ik raad de
minister aan om er in de tijdsplanning rekening mee te
houden dat wij er goed naar willen kijken.
De heer Jasper van Dijk heeft al wat gezegd over het
probleem van de wig; dat door een hoger studierendement de prijs die een universiteit krijgt per
afgegeven diploma, fors naar beneden gaat. Dit is in feite
een perverse prikkel en dat heeft nogal wat consequenties. Op welke manier kunnen wij deze problematiek
omzeilen? Of schat de minister in dat deze problematiek
veel minder groot is?
Vorig jaar is omstreeks deze tijd door mevrouw Besselink
en de heer Zijlstra een motie ingediend om kwaliteitselementen voor de accreditatie op te nemen in het
nieuwe bekostigingsstelsel. Wij waren daar al geen
voorstander van, omdat wij vonden dat bij de instellingsaudit voor de accreditatie voldoende aandacht moet
worden besteed aan de kwaliteit. Wij hebben nu het
advies gezien van mevrouw Sorgdrager, die met een
buitengewoon ingewikkeld stelsel komt. Ik ben blij dat de
minister dat opzij heeft gezet.
Hij is met een alternatief gekomen dat een universiteit of
een hbo-instelling via een prijsvraag een beloning kan
krijgen als er een positief element is geweest. Mijn
suggestie is om het andersom te doen door te zeggen
dat instellingen voor hoger onderwijs uit het beschikbare
bedrag subsidie kunnen aanvragen voor het starten van
een interessant experiment, onder de voorwaarde dat
positieve ervaringen breed worden gedeeld met andere
instellingen, zodat zij daarvan kunnen leren. Ik denk dat
dit ons een stap vooruit zou kunnen brengen. Verder ga
ik ervan uit dat studie en handicap een serieuze plaats
heeft gekregen bij de instellingsaudit voor de accreditatie.
Wij hebben de vorige keer ook uitgebreid gesproken over
de hbo-titulatuur. In de brief over internationalisering
staat in een voetnoot dat de minister vindt dat hiervoor
voldoende aandacht is. Mijn ervaring is dat bijna
niemand die voetnoot heeft gelezen. In de voetnoot staat
dat het probleem niet zo groot is, maar van de HBO-raad
hoor ik dat dit wel een groot probleem is. Ik daag de
minister uit om voor 1 februari een heldere brief te
sturen waarin nog even helder uiteen wordt gezet wat
het probleem is bij het hbo en waarom de minister denkt
dat dit geen probleem is. Iemand die van de Design
Academy komt en een internationaal hoog aangeschreven diploma heeft, kan geen mastersopleiding in het
buitenland volgen. Kan de minister daarop helder
antwoord geven?
Ik ben het niet eens met wat de heer Jasper van Dijk
naar voren heeft gebracht over de harde knip. Hij
suggereert dat men buitengewoon veel studievertraging
kan oplopen door de invoering hiervan. Ik denk dat dit
juist een stimulans kan zijn voor studenten om er net een
tandje bij te doen om ervoor te zorgen dat zij de zaken
net op tijd af hebben. Wij doen dit, omdat dit in
belangrijke mate goed is voor de student, omdat hij dan

veel meer ruimte heeft om zelf zijn master te kunnen
kiezen en niet gedwongen is om bijna automatisch voor
de doorstroommaster te kiezen.
Wij vinden het om die reden verstandig om wel de harde
knip door te voeren, maar wij plaatsen daar wel een
aantal kanttekeningen bij. In de eerste plaats vind ik het
niet erg wanneer het aantal herkansingen dat iemand
kan krijgen voor een vak, vergroot kan worden. In de
tweede plaats moet bekeken worden of meerdere
instapmomenten mogelijk zijn, zeker bij de grote
masteropleidingen, zodat men ook op een ander moment
de masteropleiding kan gaan volgen. Dat moet echter
wel in redelijkheid zijn ten aanzien van de kosten. In de
derde plaats vind ik dat wanneer één enkel vak dat niet
relevant is voor de master, nog niet is gehaald, wij ervan
moeten kunnen uitgaan dat de studierichting of de
faculteit dan enige clementie toont op dit punt.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik vind het interessant wat de
heer Jan Jacob van Dijk zegt. Hij zegt eigenlijk dat het
CDA geen principieel tegenstander van de harde knip is.
Dat is prima, want dat zeg ik ook. Maar voordat wij dit
landelijk gaan opleggen aan alle instellingen in het hoger
onderwijs, moet volgens de heer Van Dijk aan drie
voorwaarden zijn voldaan: ten eerste de mogelijkheid
van meer instroommomenten, ten tweede wellicht meer
herkansingsmogelijkheden en ten derde het uitgangspunt
dat vakken die niet essentieel zijn voor de master, niet
per se afgerond hoeven te zijn voor men toegang
verkrijgt tot de master. Is dit wat de heer Jan Jacob van
Dijk zegt tegen de minister?
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik vind het nogal komisch
dat de heer Jan Jacob van Dijk zegt dat hij de studenten
gaat helpen met de invoering van de harde knip, want hij
kan dit toch niet in alle oprechtheid menen. De voortgang van de studie wordt immers gewoon geblokkeerd.
De student mag niet verder als hij niet alles heeft
afgerond. Hij verbindt er echter wel een aantal voorwaarden aan. Hij zegt ook in een stuk van het Hoger
Onderwijs Persbureau dat een student door moet kunnen
als hij één of twee punten tekort komt. Is de heer Jan
Jacob van Dijk nu wel of geen voorstander van de harde
knip? Wil hij dan hier in Den Haag ook afzien van zo’n
centrale, opgelegde regeling die de harde knip is en het
in plaats daarvan aan de instellingen overlaten?
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Volgens mij kan ik
beide vragen samen nemen. Ten eerste heb ik gezegd
dat wij voorstander zijn van een harde knip. Wij zetten
keurig in de landelijke wetgeving dat er een harde knip
komt. Ten tweede wil ik instellingen aanbevelen om
ervoor te zorgen dat er meerdere herkansingsmogelijkheden komen voor tentamens. Vaak heeft men een
herkansing op het moment dat het vak wordt gegeven en
mag men een ander tentamen driekwart jaar later nog
eens gaan doen. Ik vind het niet onverstandig dat
bekeken wordt of daar een extra herkansingsmogelijkheid bij zou kunnen komen. Voor wat betreft de
grote masteropleidingen kan bekeken worden hoe het
precies zit met meerdere instapmomenten. Wij weten
alleen ook dat dit bij sommige studies gewoon niet
mogelijk is. Als je bijvoorbeeld een studie Hebreeuws
gaat doen, dan zit je met een clubje van tien personen.
Dan is het heel lastig om meerdere instapmomenten in
te voeren. Ik ben daar niet voor. Ook wanneer heel grote

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

7

kosten moeten worden gemaakt voor onderzoeksopstellingen, moet je je afvragen of dit überhaupt mogelijk
is. Ik wil dit dus in redelijkheid. Ten derde heb ik heel
nadrukkelijk gezegd dat wanneer het gaat om één enkel
vak dat niet gehaald is en dat niet relevant is voor de
master, de faculteit enige vorm van clementie kan
betrachten. Dit is hetgeen ik eerder naar voren heb
gebracht.
De heer Dibi probeerde dit – en dat is knap van hem –
een stukje verder op te rekken, maar dit is hetgeen ik
helder naar voren heb gebracht. De heer Jasper van Dijk
gaat ervan uit dat studenten niet geholpen zijn met
heldere deadlines. Volgens mij zijn studenten wel
buitengewoon geholpen door helder te hebben op welk
moment zij zaken af moeten hebben. Daar moeten ook
duidelijke consequenties aan verbonden worden. Ik denk
dat heel veel studenten in andere gevallen gewoon bijna
gedwongen zijn om een doorstroommaster te gaan
doen. Dat is ook niet in het belang van de student. De
heer Jasper van Dijk kan dat niet ontkennen. Dat heeft hij
overigens ook niet gedaan. Dit is ook niet in het belang
van de student.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik begrijp dit niet, want
het CDA is altijd groot voorstander van autonomie,
vrijheid en ruimte voor de instellingen. Zij moeten het
vooral zelf regelen. Maar nu ineens moet deze harde knip
keihard van bovenaf worden opgelegd. De heer Van Dijk
pleit wel voor een aantal uitzonderingen en zegt er met
de minister wel uit te komen, maar het cruciale punt is
dat dit overgelaten moet worden aan de instelling en de
student. Dat past helemaal bij de CDAlevensbeschouwing.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Volgens mij hebben
wij hier met een vorm van schizofrenie te maken. De
heer Van Dijk is juist altijd voor een harde centralistische,
stalinistische aanpak. Nu ben ik een keer degene die
opwerpt dat het verstandig is om een aantal zaken
centraal te doen en verwijt hij mij dat ik misschien
schizofreen ben. Het is gewoon heel helder. Wij moeten
instellingen helderheid bieden. De heer Van Dijk stelt
voor om het aan de instellingen over te laten, maar hoe
moet iemand daarmee omgaan die nu aan de UvA
studeert en straks naar de VU wil? Je moet helderheid
verschaffen. Ik zou het daarom in wetgeving willen
neerleggen. Ik moet wel zeggen dat de opmerkingen van
de heer Van Dijk veelbelovend zijn voor de debatten die
wij deze week nog zullen hebben over meer autonomie
en minder centralistisch regelen.
De heer Jasper van Dijk (SP): De heer Van Dijk mag
ook lid worden van onze partij.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Mijn vrouw heeft
gezegd dat je niet op elke uitnodiging moet ingaan. Ik
laat deze dus ook even links liggen.
Wij hebben een pilot voorgesteld over de studiekeuzegesprekken, omdat wij denken dat dit verstandig is. Ik
zou de minister willen vragen om daarin extra aandacht
te besteden aan studenten die pas na 1 augustus hun
studiekeuze definitief gemaakt hebben. Als wij later
overgaan tot invoering van die studiekeuzegesprekken, is
het verstandig om deze groep daartoe te verplichten en
na te gaan of die studenten weten wat zij willen.

Wat betreft studierendement moet er meer aandacht
komen voor studieverenigingen. Zij kunnen in belangrijke
mate het studierendement verhogen. Wat vindt de
minister van collegegeldvrij studeren voor studenten die
een bestuursfunctie hebben? Wij worden jaar in jaar uit
door de OECD geprezen vanwege de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs. Ik denk dat dit goed is. Ik wil de
minister bedanken voor het tegemoetkomen aan de
ernstige bezwaren die wij in juli hadden over de
terugbetalingsregeling. Ik heb daar nog twee vragen
over. Waarom kiest de minister voor vijftien jaar? Kan de
IB-Groep het aan om al die informatie in korte tijd te
leveren?
Ik denk dat mevrouw Besselink straks de loftrompet zal
steken over de bijverdienregeling en daar kan ik mij in
vinden. De minister heeft ons tijdens het debat inzake
commissie-Dijsselbloem een brief toegezegd over de
positie van het onderwijsrecht aan universiteiten. Die
brief hebben wij nog niet gezien en wij maken ons nog
steeds zorgen om die kwestie. De Open Universiteit heeft
een verzoek gedaan om ook de studie hbo-rechten aan te
mogen bieden. De minister heeft dat onder andere
afgewezen met argumenten over de macrodoelmatigheid. Wij zijn nog niet overtuigd door deze argumenten.
Wij zien hierin zelfs een principiële aanval op het open
karakter van de Open Universiteit. Zou de minister daar
nog nader op kunnen ingaan?
Mevrouw Joldersma (CDA): Voorzitter. Ik zal het alleen
hebben over het wetenschappelijk onderzoek. Op zich
kan ik daar heel positief over zijn, want de internationale
reputatie is zeer goed. De grote vraag is wel of dat in de
toekomst zo blijft. Wij horen steeds de kritiek dat die
reputatie gebaseerd is op het verleden. Waar zit volgens
de minister de cruciale sleutel om ook in de toekomst die
goede reputatie te houden?
De Europese ontwikkelingen zijn een van de belangrijke
dingen die wij zien. Ik vind het vreselijk moeilijk om daar
vat op te krijgen. Het is niet zo erg als ik er geen vat op
krijg, maar ik hoop dat de minister er wel vat op heeft.
Wij horen de kritiek dat Nederland weinig invloed zou
hebben op het Europese onderzoeksbeleid. Wij hebben
prachtige dingen gekregen over de Nederlandse
roadmap, de projecten die wij financieren en over
hoeveel geld overal heen gaat. Betekent dat nu dat onze
prioriteit alleen bij Nederland ligt, of dat wij ook in staat
zijn om op Europees niveau dingen voor elkaar te
krijgen? Kan de minister, mede naar aanleiding van de
Raad Concurrentievermogen van vorige week, ingaan op
hoe hij zich beweegt in dat Europese lobbycircuit? Ik
begrijp dat wij nu die grootschalige onderzoeksinfrastructuur hebben en op termijn komt de discussie
over het Europese technologie-instituut, waarbij weer
van alles te verdelen is. Hoe zorgt de minister ervoor dat
hij daar namens ons de Nederlandse onderzoeksbelangen goed gaat behartigen?
Dan kom ik op de grootschalige onderzoeksinfrastructuur
te spreken. De keuze die Nederland daarin wil maken,
lijkt redelijk volgens de criteria tot stand te zijn gekomen.
Mij is echter nog niet duidelijk hoe dat nu precies gaat
bij de FES-procedure die nog op ons afkomt. Er is wat
geld gereserveerd voor de grootschalige projecten. Blijft
er straks nog FES-geld over voor andere projecten?
Kunnen mensen daar nog een beroep op doen? Krijgt
NWO daarin inderdaad een centrale verdelingsrol of is er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

8

eigenlijk niets meer te verdelen en is het geld al op?
Daar wil ik graag enige helderheid over.
Bij de grootschalige onderzoeksinfrastructuur is gewerkt
met roadmaps. Op zich is dat een mooi instrument, maar
nu begrijp ik dat het innovatieplatform wel al met een
wetenschappelijke roadmap komt. De minister wil ook de
KNAW al inschakelen voor bepaalde verkenningen. Wij
hadden zo’n soort taak ook bij het Rathenau Instituut
neergelegd. Ik ben nu eigenlijk wel benieuwd wie er over
de toekomst van ons wetenschapsbestel en de wetenschappelijke ontwikkelingen gaat. Is het, als wij die taak
ooit bij het Rathenau Instituut hebben neergelegd, niet
logisch om die taak daar ook te houden?
Dan kom ik op de evaluaties van NWO en KNAW. Wij
vinden het heel logisch dat NWO een centrale rol heeft in
de geldverdeling binnen het onderzoek. Dat doet NWO
ook goed, daar is niet zo heel veel kritiek op. Een ding
waar wij wel steeds kritiek op horen, is dat mensen
zeggen: wij moeten in ons onderzoeksvoorstel aansluiten
bij allerlei modes in de wetenschap. Wij vinden dat de
politiek zich heel terughoudend moet opstellen bij
inhoudelijke ontwikkelingen, maar als het echt zou gaan
om modes bij dat soort voorstellen – dan moet je er
bijvoorbeeld weer imaging inschrijven, anders wordt je
voorstel moeilijk gehonoreerd – zou ik het toch wel
aardig vinden als dat soort zaken konden worden
meegenomen en aangetoond in evaluaties.
Over de taak van NWO als geldverdeelorganisatie zegt
de minister dat hij daar meer een nationale research
council van wil maken. Ik heb het gevoel dat dingen dan
juist steeds meer door elkaar gaan lopen. Geld verdelen
is een heldere en objectieve taak, maar zo’n nationale
research council? Er zijn ook al allemaal instituten. Ik heb
de indruk dat ook daar de taken nog wel eens door
elkaar heen lopen. Soms wordt de indruk gewekt dat, als
er wordt bezuinigd op de NWO, die bezuiniging op een
of andere manier doorwerkt in de instituten. De minister
zegt echter dat het veel bureaucratie vergt om daar iets
aan te doen. Op zich ben ik het wel met hem eens dat je
niet zo gauw aan bestaande structuren moet gaan
trekken, want dat leidt tot veel gedoe. Toch vinden wij
dat de financiële verdeling tussen de instituten en NWO
als beheersorganisatie heel helder moet zijn. Wij hebben
het gevoel dat die helderheid er nu niet is.
Een concreet voorbeeld is nu weer wat er rond de
vernieuwingsimpuls gebeurt. De heer Van Dijk heeft daar
ook al even aan gerefereerd. Ik begrijp dat VSNU pas
vorige week, na veel duwen en trekken, helderheid heeft
gekregen over de begroting. Men had dan pas door dat
de 60 mln. die de universiteiten moeten inleveren
volgend jaar, helemaal niet worden uitgegeven door
NWO voor de vernieuwingsimpuls, terwijl dat wel de
afspraak was. Dat heb ik teruggelezen in de brieven van
een jaar geleden. Betekent dat nu dat wij een amendement moeten gaan indienen om die 60 mln. weer bij de
universiteiten terug te brengen? Kan de minister daar
eens op ingaan? Ik vind het geen eerlijke situatie als
NWO dat geld kan oppotten.
De voorzitter: Even een vraag aan uw adres van de
heer Jasper van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP): Daar ben ik het helemaal
mee eens. Het is even de vraag wat de minister daarop
gaat antwoorden, maar ik wil hier wel eventjes hard
markeren dat mevrouw Joldersma zegt: mocht het geld

dat vanuit de eerste geldstroom overgeheveld wordt
naar de tweede geldstroom, niet direct naar de
vernieuwingsimpuls gaan, maar blijven liggen, dan
kunnen wij rekenen op een voorstel van mevrouw
Joldersma om dat geld weer beschikbaar te krijgen voor
de eerste geldstroom en de universiteiten.
Mevrouw Joldersma (CDA): Ik ga hier geen discussie
overdoen van een jaar geleden. Wij waren niet zo
geweldig blij met die overheveling. Ik heb in die stukken
van een jaar geleden heel duidelijk gezien dat het geld
voor die overheveling echt alleen zou worden benut voor
de vernieuwingsimpuls. Ik krijg op basis van de stukken
de indruk dat dit niet zo is. Als dat niet zo is en de
minister heeft daar een andere redenering voor, dan
hoor ik die graag, anders zullen wij gewoon ons
conceptamendement daarover maken. Het kan ook zijn
dat de minister zelf met een wijziging komt. Hij kwam
immers ook, toen wij de begroting maar net binnen
hadden, met een wijziging van heel veel miljoenen. Dus
wie weet komt hij nu zelf wel met een wijziging. Dat
zullen wij dan zien.
Dan kom ik op het promoveren. Ik mis in de stukken het
promoveren op het hbo. Volgens ons is dat een
belangrijke functie. Wij merken ook dat mensen die op
het hbo werken en promoveren daar heel enthousiast
over zijn. Kan de minister zeggen hoeveel mensen op het
hbo promoveren? Hoe kunnen wij straks garanderen dat
de mensen die zijn gepromoveerd in het hbo, kunnen
zorgen voor een kennis- en kwaliteitsimpuls voor het
hbo?
De discussie over staf en de vraag hoe wij daarbij
promovendi moeten bezien, hebben wij eerder gevoerd.
Mijn fractie vindt dat interne promovendi eigenlijk
gewoon onderdeel van de staf van de universiteit
moeten zijn. Wij vinden echter ook dat wij het werken
met bursalen niet moeten blokkeren. Wij hebben immers
te maken met internationale ontwikkelingen en met
internationale PhD-studenten. Dit wil ik ook linken aan
het voorstel van de minister over de graduate school.
Voor de graduate school en voor uitvoering van onze
motie wordt extra geld uitgetrokken, maar er bestaan al
graduate schools. Allerlei universiteiten zijn dit op een
goede manier aan het ontwikkelen. Daarnaast komt nu
een aparte pilot te staan, waarvoor mensen zich kunnen
inschrijven. Op die manier wordt geen gebruik gemaakt
van de bestaande Nederlandse structuur, maar komt er
een nieuwe structuur naast te staan. In de loop van de
tijd loopt het geld hiervoor bovendien op tot 15 mln.
Wellicht kan de minister dit weerleggen? Ik snap niet hoe
hij uitvoering wil geven aan de motie. Daarmee hebben
wij willen zeggen: breng de huidige praktijk op de
universiteiten samen met de ideeën van de minister over
de Amerikaanse variant. Die ideeën moeten worden
ingebed in de Nederlandse situatie. Gaat de ontwikkeling
die wij nu zien, wel in op de zaken waarover wij het
destijds hebben gehad? Is de minister wellicht bezig om
zijn eigen speeltje neer te zetten in de Nederlandse
situatie? Ik hoor de minister hierop graag reageren.
Voor ons beleid zijn de maatschappelijke effecten van
onderzoek van groot belang. Deze maatschappelijke
effecten moeten zijn gebaseerd op wetenschappelijke
veronderstellingen. De politiek moet zich zeer terughoudend opstellen ten opzichte van de inhoud van de
wetenschap. Tegelijkertijd willen wij graag dat het beleid
een wetenschappelijk fundament heeft. Wij waren laatst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

9

bij een discussie in het LUX Theater in Nijmegen over
’’de voorgeprogrammeerde mens’’. De discussie ging
over het onderzoek naar biologische en genetische
effecten in verband met criminaliteit. Bij deze discussie
kwam de angst naar voren dat wij op basis van
genetische kenmerken in de toekomst mensen bij wijze
van spreken al in de gevangenis zetten voordat zij
misdaden begaan. In Nederland is de discussie gevoerd
over nanotechnologie. Het zou goed zijn om ook hierover
een maatschappelijke discussie te organiseren. Wat is de
betekenis van dit soort onderzoek en wat zijn de
maatschappelijke gevolgen? Daarmee kunnen wij tonen
wat de waarde is van het wetenschappelijk onderzoek.
Daarmee kunnen wij ook laten zien dat wetenschappers
bezig zijn met wetenschappelijke ontwikkelingen, en niet
slechts blind het bedrijfsleven volgen, zoals de SP-fractie
steeds zegt. Is het wellicht een goed idee om het Centre
for Society and Genomics samen met het Rathenau
Instituut hierover een maatschappelijke discussie te laten
organiseren? Daarbij moet een relatie worden gelegd
met andere discussies die gevoerd worden over
PNR-gegevens, databanken en dergelijke. Mensen vragen
zich af wat de maatschappelijke effecten zijn en wat er
met deze gegevens wordt gedaan.
De heer Dibi (GroenLinks): Wat bedoelt mevrouw
Joldersma precies met haar laatste opmerking? Moeten
wij vanuit Den Haag regelen dat er onderzoek wordt
gedaan naar de genetische bepaling van allerlei zaken?
Wat vraagt zij precies van de minister op dit punt?
De heer Anker (ChristenUnie): Wij spreken mevrouw
Joldersma ook weleens over justitieonderwerpen. Op dit
vlak wordt op dit moment onderzoek gedaan naar de
balans tussen enerzijds privacy en anderzijds de steeds
verdergaande opsporingsmogelijkheden, bijvoorbeeld
door DNA-testen. Het lijkt mij verstandig om de
resultaten van de commissie-Brouwer-Korf af te wachten,
voordat wij een maatschappelijke discussie opstarten op
een ander terrein.
Mevrouw Joldersma (CDA): Tegen de heer Dibi zeg ik
dat ik het had over de maatschappelijke gevolgen van
onderzoek. Juist deze maatschappelijke gevolgen
vertalen wij in ons beleid. Ik vind het goed dat ons beleid
een wetenschappelijk fundament heeft, maar ik merk dat
er op dit punt een maatschappelijke discussie ontstaat.
Met name in de wereld van justitie zijn mensen bang
voor mogelijkheden om bijvoorbeeld een tbs’er al heel
vroeg te kunnen herkennen. Als die mogelijkheden
ontstaan, kan zo’n man geen leven meer leiden en wordt
hij bij wijze van spreken al bij voorbaat opgesloten. Ook
worden veel zaken vastgelegd in patiëntendossiers. Op
dit moment is een aantal ontwikkelingen gaande die te
maken hebben met persoonlijke gegevens. Straks
moeten wij spreken over de vraag welke risicoscenario’s
wij moeten bouwen rond deze gegevens. Deze dingen
werken door in ons beleid, onderzoek ontwikkelt zich en
men maakt zich zorgen over de maatschappelijke
effecten. Voor deze zaken en voor maatschappelijke
discussies bestaat in Nederland een instituut, namelijk
het Rathenau Instituut. Dat instituut heeft een werkprogramma. Wij kunnen dit via de minister doorgeleiden.
Als de minister er niet voor voelt, kan de Kamer het zelf
doen. De politiek gaat niet over de inhoud van wetenschap. Daarover wil ik het ook niet hebben. Ik zie

hiervoor het belang van een maatschappelijke discussie,
net zoals die over nanotechnologie wordt gevoerd. Dit
leg ik dus aan de minister voor.
Het onderzoek waarover de heer Anker sprak, dat van
Brouwer-Korf, is een andersoortig onderzoek, meen ik,
omdat het veel meer ingaat op de vraag wat mag
worden opgeslagen en wat niet. Dit onderzoek gaat een
graadje dieper. De vraag wordt gesteld wat de bestaande
wetenschappelijke ontwikkelingen in het onderzoek
kunnen betekenen. Daarom is het meer vergelijkbaar met
het onderzoek naar nanotechnologie. Sommige mensen
zeggen dat nanotechnologie bepaalde negatieve effecten
heeft, terwijl anderen vinden dat deze technologie juist
hard moet worden doorgezet vanwege de vele positieve
effecten. Zo kan ik mij ook in dit geval een vergelijkbare
maatschappelijke discussie voorstellen, die een graadje
dieper gaat en zich tegelijkertijd meer op ethisch niveau
afspeelt.
De heer Dibi (GroenLinks): Mevrouw Joldersma wil zich
wél met de inhoud van wetenschap bemoeien. Eigenlijk
vindt zij dat mensen niet zo veel moeten zeuren als het
gaat om privacybeperkende maatregelen. Zij vraagt de
minister eigenlijk om dit maar te regelen via het
Rathenau Instituut. Zij zal in ieder geval niet op de steun
van GroenLinks voor dit voorstel kunnen rekenen.
Bedoelt mevrouw Joldersma dit? Wil zij zeggen dat de
maatschappelijke onrust over al dit soort voorstellen
gezeur is en dat men vooral moet accepteren dat de
politiek, of het CDA, die dingen wil regelen?
Mevrouw Joldersma (CDA): Mijnheer Dibi, als u op deze
manier vertaalt wat ik heb gezegd, hebt u het echt niet
begrepen. Het gaat over maatschappelijke gevolgen. Wij
hebben het Rathenau Instituut dat zich bezighoudt met
maatschappelijke discussies. Ik constateer dat mensen
hierover verschillend denken. Ik constateer dat er
waardevol wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan. En
ik constateer dat een aantal mensen zich daarover grote
zorgen maakt. Laat dat maar terugkomen in de maatschappelijke discussie. Als wij wetenschap concreet
willen maken voor mensen, helpt het om dit soort
discussies te voeren.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer Zijlstra van
de fractie van de VVD. Ook u hebt veertien minuten
spreektijd.
De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Wij hebben het weer
eens over hoger onderwijs. Dat gebeurt niet zo heel veel.
Het lijkt er wel eens op dat het ministerie van Onderwijs
een deadline heeft waardoor alles gefocust raakt op eind
november. Tegen die deadline van de onderwijsbegroting
aan worden alle stukken bij ons gedumpt. Dat vinden wij
niet zo geweldig. Dat hebben wij al eens eerder
aangegeven. Ik merk dit in dit overleg nogmaals op.
De brief van 9 oktober vond ik wat dat betreft exemplarisch. Dat is de stand-van-zakenbrief betreffende de
strategische agenda. Eigenlijk het enige wat in die brief
staat, zijn mededelingen als: dit stuk komt later, u wordt
later nader geïnformeerd, de wetgeving is opgeschoven
et cetera. In de internationaliseringsbrief staat dat het
afgeven van Nederlandse graden in het buitenland
mogelijk wordt gemaakt en dat er een wettelijke
grondslag komt voor joint degrees. Wanneer dat gebeurt,
weten wij echter niet. Wat ons betreft, moet de minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

10

zich meer gaan bezighouden met wat wij zien als het
belangrijkste deel van zijn portefeuille, namelijk hoger
onderwijs. Wij zien hem genoeg op het gebied van
cultuur en media, maar wat de VVD betreft zien wij hem
te weinig op het gebied van hoger onderwijs. Ik heb hem
vandaag niet voor niets in de krant ’’de minister van
feesten en partijen’’ genoemd, en dat zeg ik ook hier. Dat
is niet goed. Het gaat namelijk wel ergens over.
Ik noem bijvoorbeeld de bekostiging. In de begroting en
in meerdere brieven schrijft de minister dat hij de
kwaliteit van het hoger onderwijs wil vergroten. Heel
goed! Maar desondanks blijft hij bij het voorstel om de
bekostiging op basis van kwantiteit te laten plaatsvinden.
In de brief van 10 november zegt hij namelijk dat hij de
bekostiging zal baseren op het aantal studenten en het
aantal bachelor- en mastergraden. You get what you pay
for! Als de minister financiert op kwaliteit, krijgt hij ook
kwantiteit: meer studenten, maar niet per se betere
studenten. Ook de Onderwijsraad heeft hierop al
nadrukkelijk gewezen in zijn advies Kwaliteit belonen in
het hoger onderwijs? Wat de VVD betreft, zouden wij in
de bekostiging wel degelijk naar die kwaliteit toe moeten.
In de onderzoekswereld is dat breed geaccepteerd.
Bijzondere kwaliteit wordt daar beloond. Sterker, bij de
vernieuwingsimpuls heeft de minister gezegd dat hij geld
uit de eerste geldstroom weghaalt. Dit gaat naar de
tweede geldstroom en wordt meer projectmatig en op
basis van de kwaliteit van de aanbieding verdeeld. Daar
doet de minister het dus wel. Waarom dan niet in het
hoger onderwijs? De commissie-Sorgdrager constateert
dat veel kwaliteitsprojecten tijdelijk zijn en dat zij
afhankelijk zijn van extra financiële ondersteuning. De
commissie zegt letterlijk dat zij de indruk heeft dat een
deel van de projecten vervalt als andere prioriteiten
worden gesteld. Naar de mening van de VVD-fractie
bewijst dit dat je niet projectmatig incidentele subsidies
moet toekennen, maar dat je dit structureel moet doen.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer Jan Jacob
van Dijk en herhaal nog even dat ik korte interrupties wil
en korte antwoorden. Ik sta dus geen eindeloze
uitbreiding van de spreektijden toe.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Het is opvallend dat
de voorzitter dit altijd zegt als ik het woord ga voeren.
De voorzitter: De heer Jan Jacob van Dijk is in dit kader
een vertrouwde spreker voor mij.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Kan de heer Zijlstra
aangeven waarom hij het gevoel heeft dat er nog iets
extra’s bij moet, terwijl wij al een instellingsaudit en een
accreditatie van opleidingen hebben? Zit daarin al niet
voldoende waarborg voor kwaliteit?
De heer Zijlstra (VVD): Dat is niet het geval, want daarbij
is het uitgangspunt de basiskwaliteit en geldt de
zesjescultuur, om het begrip maar weer eens te
gebruiken. Wij hebben vorig jaar al een groot voorstel
ingediend voor het omgooien van de bekostigingssystematiek. Ik zei al: you get what you pay for. Als je op
aantallen financiert, wordt de primaire focus van
instellingen het vergroten van de aantallen. Dat verwijt ik
de instellingen niet. Zij gaan ook bekijken hoe zij hun
systeem het beste kunnen inrichten. Als je dit op
kwantiteit inricht, gaat men op kwantiteit reageren. Als je

er dus geen kwaliteit inbrengt, zal dit ook niet de
primaire focus zijn. De commissie-Sorgdrager constateert
dit ook. Bij projecten besteden instellingen extra
aandacht aan kwaliteit, maar als de projectsubsidie is
afgelopen, glijdt het weer weg.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Volgens mij is dit
het beste argument om via de accreditatie te regelen dat
er voldoende kwaliteit is. Dit is ook hetgeen wat volgens
mij in de nieuwe ronde van het accreditatiestelsel helder
naar voren komt. Volgens mij zou het verstandig zijn als
de heer Zijlstra kennis neemt van de accreditatiewetgeving. Dan kan hij misschien wat beter gefundeerd
aantonen dat accreditatiewetgeving onvoldoende acht
slaat op kwaliteit.
De heer Zijlstra (VVD): De heer Jan Jacob van Dijk kent
de accreditatiewetgeving kennelijk al. Ik heb ze nog niet
voorbij zien komen, anders dan de lijnen waarin gedacht
wordt. Overigens waren wij het daarmee eens. Een
goede accreditatie is belangrijk. Daarover bestaat geen
discussie en daarmee zijn wij het eens. Dit wil niet
zeggen dat je niet ook deze extra impuls voor kwaliteit
moet inbrengen. Geld is wel heel bepalend, hoe jammer
wij dit ook mogen vinden. De geldstroom bepaalt heel
veel van de acties in het hoger onderwijs. Als je in de
geldstroom de kwaliteitsimpulsen niet vertaalt, kun je
onvoldoende kwaliteitsimpulsen in het hoger onderwijs
krijgen. Dit is de mening van de VVD-fractie. Je hoeft het
een dus niet te laten om het andere te doen.
Dat de minister het advies van de commissie-Sorgdrager
niet opvolgt, snappen wij. Alleen aan excellentie
koppelen is ook wat ons betreft te smal. Dat was ook niet
in overeenstemming met wat wij als indiener van de
motie samen met de PvdA in gedachten hadden. Het
moest breder. Maar waarom gaat de minister niet verder
dan het instellen van prijzen? Dat is tenminste hetgeen
wij proeven uit de brief die de minister ons heeft
gestuurd. Iedereen vindt het leuk als er wat extra geld
beschikbaar komt in de vorm van prijzen, maar wat ons
betreft moet het fundamenteler. Ga op basis van
kwaliteitsindicatoren een deel van de basisbegroting
verdelen. De commissie-Sorgdrager noemt een aantal
indicatoren, waaronder studierendement, tevredenheid
van werkgevers en diversiteit van de staf. Je kunt ook
denken aan de student-stafratio, het opleidingsniveau
van de docenten en het loopbaanperspectief. Wij vinden
nog steeds dat op basis van die kwaliteitsindicatoren iets
mogelijk moet zijn. De oplossing van de minister, althans
zover als wij deze kunnen lezen, vinden wij te mager.
De minister gaf in de strategische agenda al aan dat de
minister overweegt om een bekostiging op basis van
kwaliteit in te voeren. Waarom is hij hiervan afgestapt? In
de strategische agenda maakt de minister wel degelijk
geld vrij voor projecten voor kwaliteit. Deze worden
gemeten op basis van indicatoren. Als men het in het
verloop niet goed doet, wordt de financiering stopgezet.
Het is dus wel mogelijk om op basis van indicatoren geld
toe te wijzen en te verantwoorden. Waarom gebeurt dit
niet? De NVAO zegt dat dit mogelijk is. De commissieSorgdrager zegt unaniem dat de koppeling van financiën
en kwaliteit mogelijk is. Bij het Sirius Programma moet
men op basis van indicatoren aangeven of het allemaal
lukt, dus laat de minister daarvoor gaan. Laat hem de
werkelijke kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs
inzichtelijk maken, want ook dit is een afgeleide van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

11

kwaliteitsindicatoren. Op basis hiervan weet je wat goed
is. Wat dit betreft, voorspelt de begroting weinig goeds.
Op bladzijde 119 van de begroting staan de indicatoren
voor kwaliteit en excellentie. Ik doe een kleine greep. Het
aantal gemotiveerde studenten bedraagt 18,6%. Daarvan
word je niet heel erg blij. De minister wil ’’een stijging’’.
Niet duidelijk is echter hoe groot die stijging zou moeten
zijn. De onderwijstijd in het hbo en wo is respectievelijk
dertien en twaalf uur per week. De minister wil ’’een
stijging’’. Dat lijkt mij heel verstandig. Niet duidelijk is
echter hoe groot die stijging zou moeten zijn. De
streefwaarden – deze is helemaal leuk – voor de
student-stafratio is volgens de begroting een daling. Ik
begrijp dus dat het ministerie wil dat er minder staf komt
ten opzichte van het aantal studenten. Kan de minister
uitleggen waarom dat zo is? Wat mijn fractie betreft
moet het namelijk een stijging zijn. Hoe groot die daling
volgens de minister moet zijn, blijft overigens ook
onduidelijk.
Dit alles bekijkende is het goed dat de invoering van het
nieuwe bekostigingsstelsel uitgesteld wordt tot 2011.
Misschien lukt het ons dan nog om die kwaliteitsindicatoren in te bakken.
Dan kom ik op de bijverdiengrens. Mijn fractie gaat
akkoord met de glijdende schaal. Wij hebben altijd al
gezegd dat wij niet voor een gehele afschaffing zijn. De
indexering die mevrouw Besselink vorig jaar inbracht,
lijkt ons een goede oplossing en een goed compromis.
Doen!
Mijn fractie is niet akkoord met het voorliggende voorstel
betreffende de terugbetalingsvoorwaarden van de
studielening. De jokerjaren vinden wij prima, maar wij
zijn niet zo gelukkig met het feit dat de nieuwe
terugbetalingsvoorwaarden gunstiger zijn als het latere
inkomensrendement van de studie blijkt tegen te vallen.
Dat is namelijk geen aanmoediging om een studie te
volgen die een grotere kans geeft op een goed
inkomensrendement. Laat ik het zo zeggen: dit voorstel
beschermt de studies waarvan bij voorbaat al gezegd kan
worden dat de kans dat je er een leuke baan mee krijgt,
niet zo groot is. Dit voorstel wordt gedaan terwijl toch op
de arbeidsmarkt steeds meer behoefte bestaat aan
bepaalde categorieën mensen. Daar wordt ook op
gestuurd; er zijn allerlei programma’s om meer mensen
naar de bètakant te krijgen. En dan wordt er voor
studieleningen opeens een omgekeerde prikkel ingebouwd! Waarom is dat? Zie ik het verkeerd of is dit
inderdaad de consequentie?
De heer Dibi (GroenLinks): Dat laatste begrijp ik niet
helemaal. Volgens mij houdt de heer Zijlstra een pleidooi
voor alleen grote opleidingen. Maar juist als je innovatie
in de kenniseconomie belangrijk vindt, moet je ook
toestaan dat er kleine opleidingen zijn die mogelijk zaken
onderwijzen die niet terug te vinden zijn bij de grote
opleidingen. Bemoeilijkt de heer Zijlstra dat niet met wat
hij nu zegt?
Mevrouw Besselink (PvdA): Hoor ik de VVD-fractie
zeggen dat er eigenlijk alleen arbeidsrelevante opleidingen moeten bestaan en dat de rest maar moet worden
afgeschaft?
De heer Zijlstra (VVD): Afschaffen is niet aan de orde.
Tegen de heer Dibi zeg ik dat de VVD-fractie inderdaad
niet wil dat er 300 afgestudeerden in de kunstgeschiede-

nis aankomen. Er is namelijk geen werk voor deze
mensen. Het latere inkomensrendement van hun studie
is niet hoog. Voor mijn fractie is wel degelijk van belang
dat je daarmee rekening houdt. Dat heeft te maken met
efficiency, met waar mensen naartoe gaan. Voor de
toekomst wordt er een tekort aan arbeidskrachten
verwacht die zijn afgestudeerd in het hoger onderwijs.
Het is dus juist heel belangrijk dat wij die mensen zo veel
mogelijk proberen te laten focussen op studies waaraan
zij later iets hebben. Deze prikkel lijkt ons de andere kant
op te gaan. Daarom wil ik graag van de minister weten
hoe hij dat ziet.
Deze maatregel is ook nog eens flankerend beleid bij de
verhoging van het collegegeld. Even terzijde: mijn fractie
is het oneens met het feit dat die verhoging gebeurde
om de lerarensalarissen te verhogen. Het moet dus de
pijn van die verhoging verzachten, omdat er naar
verwachting meer kwijtgescholden gaat worden. Er
wordt berekend dat dit structureel ongeveer 35 mln. per
jaar zal zijn, te beginnen over zeventien jaar. Dit is
eigenlijk een ongedekte cheque. Het kabinet dat hier over
zeventien jaar zit, welk kabinet dat ook moge zijn, wordt
dan geconfronteerd met het feit dat wij nu iets aan het
goedmaken zijn. Hoe ziet de minister dit?
Het grappige is dat de minister deze regeling verkoopt
door te stellen dat er meer duidelijkheid aan de voorkant
moet komen en meer flexibiliteit voor de studenten.
Verderop zegt hij echter dat benadrukt moet worden dat
de studerende vooraf, op het moment dat hij gaat lenen,
niet weet in welk scenario hij later terecht zal komen. Die
duidelijkheid van deze regeling valt dus kennelijk toch
wat tegen.
Dan kom ik op de BaMa-structuur. Is dat evaluatieonderzoek van CHEPS de volledige evaluatie van het
stelsel van bachelor en master? Het gaat namelijk
voornamelijk in op de master en de problemen daarbij.
Komt er nog iets over de bachelor of is dit het? Hoe gaat
de minister de hiaten opvullen? Naar de mening van
mijn fractie is dit geen volledige evaluatie van het
BaMa-stelsel.
De fractie van de VVD is tevreden over de mogelijkheid
van verlenging van de master voor het behalen van joint
degrees. Dat is ook nodig. De Nederlandse eenjarige
masteropleiding is vooral een bewijs dat er nog steeds in
het oude systeem wordt gedacht. Wat ons betreft, moet
de mogelijkheid van verlenging niet beperkt worden tot
de joint degrees. Waarom krijgen de universiteiten niet
de vrijheid om de master in generieke zin tot anderhalf
of tot twee jaar te verlengen? Dat sluit beter aan op de
internationale situatie. Sterker nog, 25 jaar geleden gold
in ons land de termijn van vijf jaar voor het afronden van
een wetenschappelijke opleiding, maar die is op een
gegeven moment teruggebracht.
De meeste discussie rond de BaMa-structuur betreft de
harde knip. Wij steunen dat voorstel. Bij een volwassen
BaMa-structuur hoort een helder moment waarop de
bachelorfase wordt afgesloten. Ik ben tegen een
uitzondering voor enkele studiepunten: een harde knip is
een harde knip. Elke uitzondering is discutabel en dan
blijven wij bezig.
Als studenten hun bachelor hebben afgerond, kunnen zij
beter een keuze maken. Zij kunnen ook een master elders
of een andere master kiezen. Voor de VVD-fractie is het
een goede optie dat men na de bachelor gaat werken en
op latere leeftijd een masteropleiding volgt. Dat dit meer
wordt gefaciliteerd, vinden wij alleen maar positief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

12

De harde knip is ook gunstig als men wil gaan studeren
in het buitenland. Nu hoef je bijvoorbeeld bij een
universiteit in New York niet aan te komen met de vraag:
ik wil graag een masteropleiding volgen en ik heb nog
twee restvakjes uit de bachelorfase openstaan, maar dat
vindt u vast niet erg. In het buitenland vindt men dat wel
erg. Ik pleit ervoor om de zaak helder te houden. Het is
goed dat de minister toe wil naar graduate schools, maar
dan moeten de masters worden uitgebreid. Een eenjarige
master is wat mager. Voor het invoeren van de harde
knip moet een aantal randvoorwaarden gelden. Er
moeten genoeg instroom- en herkansingsmomenten zijn
en de instellingen moeten op grond van een discretionaire bevoegdheid uitzonderingen kunnen maken.
In de brief van 10 november jongstleden gaat de minister
in op de tweede studie voor bachelors. Degene die een
tweede bachelor wil volgen, is zelf verantwoordelijk voor
de financiering daarvan. In het wetsvoorstel Versterking
besturing wordt opgenomen dat deze studenten het
instellingscollegegeld verschuldigd zijn. In de brief staat:
’’Hetzelfde geldt voor een student die een masteropleiding volgt.’’ Die zin is voor meerderlei uitleg
vatbaar. Wordt bedoeld dat alle masterstudenten het
instellingscollegegeld moeten betalen of geldt dit voor
alle studenten die een tweede masteropleiding volgen?
Gezien het verloop van eerdere discussies krijg ik hier
graag helderheid over.
De minister geeft op bladzijde 11 van zijn brief over de
internationalisering aan dat onderzoekers zelf het beste
weten waar op hun vakterrein de expertise zit. Tevens
constateert hij dat Nederland exporteur van onderzoekers
is. Nederland is onvoldoende aantrekkelijk voor
buitenlandse onderzoekers en de eigen onderzoekers
komen in onvoldoende mate terug naar Nederland.
Eigenlijk constateert de minister dus dat de kwaliteit van
het onderzoek in Nederland onvoldoende is. De kwaliteit
van het hoger onderwijs en van het onderzoek is het
belangrijkste argument om mensen naar Nederland te
trekken. Er is dus een probleem.
Er staat ons een aantal dingen te doen. Er is bijvoorbeeld
een mentaliteitsverandering in het hoger onderwijs
nodig. Te vaak zitten professoren in een ivoren toren. Het
is vies als je succes hebt met een eigen bedrijf. In landen
zoals de VS, China en India ben je pas een goede
professor als je een eigen bedrijf hebt, als je succesvol
bent met je eigen ideeën. Dat moeten wij er in Nederland
meer in krijgen. Er is ook meer transparantie nodig in
verband met de carrièrekansen als men een deel van de
bachelor- of de masteropleiding in het buitenland volgt.
Als studenten daar meer inzicht in krijgen, is dat een
goede motivatie.
De minister wil dat het onderwijspersoneel meer
internationale ervaring krijgt. Prima, maar dan hebben
wij nog het nodige te doen, ook op het terrein van de
kwaliteit van het personeel. Zoals Jan Jacob van Dijk al
aangaf, zijn wij op bezoek geweest bij het Manhattan
Community College in New York. Zo’n instelling varieert
tussen mbo en hbo, maar deze was naar mijn idee meer
hbo-achtig. 70% van de staf was PhD en men was op
weg naar de 100%. In de begroting lees ik dat wij in het
hbo in 2017 wel 10% PhD-staf willen hebben. Ik zou bijna
willen zeggen: I rest my case. Als men op een community college nu al 70% weet te genereren en wij in 2017
naar 10% gaan, dan gaat er dus iets mis, dan verliezen
wij die slag. Ik vind het verstandig dat de minister wil
proberen het PhD-talent uit het buitenland hierheen te

halen, maar wij moeten in Nederland wel iets doen aan
de waarde van promoveren. In de wetenschappelijke
wereld heeft promoveren wel waarde, maar daarbuiten
lijkt die waarde een stuk kleiner. Er is geen toegevoegde
waarde in het bedrijfsleven als je met een doctorstitel
aankomt. Wat kunnen wij daaraan doen? Kortom, de
minister geeft een goede beschrijving van een aantal
zaken, maar wat ons betreft moet een aantal vervolgstappen worden gezet.
Ik zal niet alle vragen van andere sprekers over de
vernieuwingsimpuls herhalen. Ook de VVD vindt het
onaanvaardbaar dat de praktijk inhoudt dat wij 500 mln.
bezuinigen op de onderzoeksgelden. Ik kan mij ook niet
voorstellen dat dat de bedoeling van de minister is. Hoe
gaat de minister dit oplossen?
Er wordt wederom FES-geld vrijgemaakt voor onderzoek.
Dat gebeurt op een verdelingsgrond die niets te maken
heeft met de wijze waarop wij bijvoorbeeld bij NWO
onderzoeksgelden verdelen, namelijk op basis van
heldere criteria, best practices en heldere voorstellen.
Laat ik het maar gewoon zeggen: ik vind dit een vaag
politiek spel waarbij tussen verschillende ministeries
wordt gevochten. Waarom hanteren wij de NWO-criteria
niet gewoon?
In Nederland hebben wij naar verhouding weinig geld uit
het bedrijfsleven voor onderzoek. Het is daarom moeilijk
te begrijpen dat de STW-gelden verminderd worden.
Deze stichting zorgt ervoor dat er een combinatie wordt
gezocht tussen wetenschappelijk onderzoek en het
bedrijfsleven. Ik zie de minister nee schudden, dus ik
vraag hem slechts om een uitleg.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik heb kennisgenomen van de tegenbegroting die de VVD-fractie heeft
ingediend. Daarin staat een bezuiniging van 245 mln. op
de ov-studentenkaart. Eerlijk gezegd had ik verwacht dat
de heer Zijlstra dit punt vandaag naar voren zou
brengen.
Hij suggereert dat er allemaal tweejarige masters moeten
komen. Ik ken de VVD als een financieel constructieve en
solide partij. Waar wordt dit uit betaald?
De heer Zijlstra (VVD): Onder andere uit die
ov-studentenkaart.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Het was goed
geweest als u dat als intensivering in uw begroting had
aangegeven. Dat hebt u niet gedaan.
De heer Zijlstra (VVD): Dan moet u die begroting goed
lezen. Er staat wel degelijk een geldstroom vanuit de
ov-kaart naar de intensivering van het onderwijs. De VVD
zal in het voorjaar met andere voorstellen komen om
geld binnen het ministerie te herverdelen. Inderdaad, wij
vinden dat studenten genoeg hebben aan een trajectkaart. Zij hoeven niet het hele land door te reizen. Het
geld dat daarmee wordt vrijgemaakt, kan beter op een
andere wijze in het onderwijs besteed worden.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Het was zuiver
geweest als u dat voorstel hier helder op tafel had
gelegd. Dat is mijn constatering. Ik heb uw tegenbegroting redelijk goed gelezen. U zegt dat de tweejarige
masters daaruit betaald gaan worden, maar al met al
haalt u nog ruim 180 mln. weg bij het hoger onderwijs.
De intensivering voor die tweejarige masters levert echt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

13

niet die 245 mln. op. U kunt hier mooi de vriend van het
hoger onderwijs spelen, maar als puntje bij paaltje komt,
kleedt u het alleen maar uit.
De heer Zijlstra (VVD): Een leuke constatering van het
CDA. Wij leveren boter bij de vis. Wij hebben een
tegenbegroting ingediend, die het helaas niet gehaald
heeft. Dan hadden wij er voor Nederland en ook voor de
studenten een stuk beter voorgestaan. Wij leven niet op
de pof zoals u dat doet met het voorstel om 35 mln. door
te schuiven naar volgende kabinetten. Een deel van de
onderwijsbegroting hangt nog bij Financiën. Ik wil dus
nog even kijken hoe dat de komende jaren gaat
uitpakken, want het moet nog vrijgegeven worden.
Gezien de kredietcrisis moeten wij ook nog afwachten of
het allemaal gaat lukken, maar wij staan voor die zaken.
Dat hebben wij helder aangeven en daar loop ik niet
voor weg. Wij maken van de ov-studentenkaart een
trajectkaart. Een deel van het geld dat die bezuiniging
oplevert, gaat terug naar het onderwijs. Een ander deel
gaat naar lastenverlichtingen, waarvan studenten, net als
andere Nederlanders, zullen profiteren.
Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Wij spreken
vandaag over het hoger onderwijs en de wetenschap.
Het debat vindt plaats in een heel turbulente tijd. De
PvdA heeft altijd gestreden voor een goed onderwijssysteem, omdat dat je in staat moet stellen om je positie in
deze maatschappij te vinden of te verbeteren. Dat is altijd
van belang, maar vooral nu er in elk journaal, gesprek,
krantenartikel of debat wordt gerefereerd aan de
kredietcrisis. Je moet dan houvast kunnen bieden,
houvast waaraan je zelf kunt werken en houvast aan een
goede kennis en een gedegen opleiding die je in dit land
kunt krijgen. Juist in tijden waarin het economisch
minder dreigt te gaan, moeten wij het innovatieve en
onderscheidende karakter van onze economie en onze
samenleving hoog in het vaandel houden. Wij moeten in
dit geval van de nood een deugd maken en juist nu
investeren in vooruitgang. Kennis is ons vermogen en
onderwijs is de brandstof om de kenniseconomie op te
laten draaien. Dat biedt ons de houvast die nodig is en
de vooruitgang die wij wensen. Wij moeten daarvoor op
dit moment alle zeilen bijzetten en gelukkig heeft het
kabinet gezorgd voor maatregelen die bijdragen aan
stabiliteit en vertrouwen. In dit licht is het goed dat wij
vandaag praten over de agenda voor hoger onderwijs en
wetenschap, zodat wij onze vooruitgang, onze veerkracht
en onze toekomst kunnen bespreken.
Ik zal ingaan op een aantal onderwerpen: kwaliteit, de
positie van de student, excellentie, de
internationaliseringsagenda en de wetenschap. Veel
zaken staan in de steigers en het is goed dat hard
gewerkt wordt aan het hoger onderwijs. Vooral wat
kwaliteit en bekostiging betreft, is de minister hard aan
het werk om met voorstellen te komen voor verbetering
van het hoger onderwijs. Focus en daadkracht zijn nu
van groot belang en wij vertrouwen dat de minister
graag toe.
Wij voeren veel discussie over het onderwijs in zijn
algemeenheid en daarbij komt altijd het woord kwaliteit
naar voren. Het beeld leeft, dat de kwaliteit onder druk
staat en dat wij te weinig uit het Nederlandse potentieel
halen. In het onderwijssysteem blijft het zoeken naar een
balans tussen kwaliteit, feitelijkheid en realiteit. Des
temeer reden om ook de nuances te zoeken en de

kwaliteit als speerpunt te blijven benoemen. De
PvdA-fractie is blij dat de minister daarop in zijn beleid
een belangrijke focus legt en er ook in investeert. Er is
een grote slag gemaakt met het investeren in het
lerarenbeleid. Er is veel ingezet op begeleiding en
opleiding van studenten en op de kwaliteitsaanpak. Een
voorbeeld daarvan zijn de matchinggesprekken. Wij lezen
dat er een soort goodpracticerapport komt, waarbij dus
niet een hele beleidsevaluatie wordt uitgevoerd. Wij
vinden dat een pragmatische, goede methode, omdat
anderen daarvan ook kunnen profiteren.
De minister geeft in zijn brief Studiekeuze en studiesucces een goede aanzet. Vooral de loopbaanoriëntatie
en loopbaanbegeleiding staan hoog in het vaandel en de
samenwerking binnen de beroepskolommen en de
studiegesprekken zijn belangrijke elementen. Hoe gaat
dat nu verder? De minister heeft dit nu allemaal
aangekondigd en wij willen het volgen, wij zijn zeer
geïnteresseerd. Krijgen wij daarvan de resultaten ook te
zien? Zo ja, wanneer?
De heer Zijlstra sprak al over de motie-Zijlstra/Besselink.
Onze belangrijkste motivatie was dat basiskwaliteiten in
dit land op orde zijn, maar als je de kwaliteit wilt
stimuleren en je een nieuw bekostigingssysteem maakt,
doe dat dan ook bij elkaar. Zorg ook dat je een extra
incentive inbrengt, waardoor je dat krijgt. Wij hebben het
rapport-Sorgdrager en de beleidsreactie van de minister
daarop gelezen. Ik ben blij dat de minister niet is
meegegaan met de adviezen van de commissieSorgdrager, omdat zij ervoor pleitte om de excellente
opleidingen nog meer te belonen. Dat was niet ons doel.
Wij bedoelden het breder en wij zijn blij dat de minister
onze motie goed heeft geïnterpreteerd. Hij geeft in zijn
reactie een zestal kerngebieden aan, die volgens hem
belangrijke aanwijzingen voor kwaliteit zijn. De prijsvraag, waarover de minister in zijn brief schrijft, is
volgens ons ook niet de beste oplossing, omdat deze
eenmalig is. Wij willen dat wat structureler en fundamenteler regelen. Dus ik daag de minister uit om met een
voorstel te komen op basis van de zes aandachtsgebieden die hij noemt en die prima indicatoren kunnen
zijn, waarin wordt bekeken hoe wij dat nog in de
bekostiging kunnen brengen. Door het jaar uitstel
hebben wij daar gelukkig de ruimte en de tijd voor.
De minister heeft gezegd dat bekostiging een jaar moet
worden uitgesteld om deze zorgvuldig in te voeren. Daar
zijn wij het heel erg mee eens. In de nieuwe rekenmodellen moeten wij vooral niet de kleintjes wegdrukken, omdat dat beter past in de nieuwe bekostiging. Er
moet aan een heleboel aspecten aandacht worden
besteed. Dat moet goed en zorgvuldig gebeuren.
Er zijn opmerkingen gemaakt door de VSNU over het feit
dat het geld voor studenten minder wordt, omdat
iedereen efficiënter studeert, hetgeen leidt tot grote
problemen. Kan de minister daarop reageren? Hoe kan
daar in de bekostiging een oplossing voor worden
gezocht?
Dan kom ik op de positie van de student. Over de
bijverdienregeling is al door meerdere collega’s
gesproken. Ik ben blij dat dit voorstel er ligt. Wij hebben
het daar in vorige debatten over gehad. Ik heb het
voorstel gedaan: bevries nu en zorg ervoor dat je in een
glijdende schaal kunt afbetalen. Wij willen immers niet
dat een student met een boete van € 951 komt te zitten
als hij één euro te veel heeft verdiend. Dat is een
onevenredig harde straf. Wij zijn blij dat die er nu uit is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

14

Ik neem aan dat de minister er nu voor zorgt dat dit zo
snel mogelijk in de wet wordt opgenomen. Ik begreep
immers dat dit voor 1 januari moet gebeuren, zodat het
zo snel mogelijk kan ingaan. Ik ga ervan uit dat dit de
minister gaat lukken.
In dezelfde brief lezen wij een voorstel over de
inkomensgerelateerde terugbetaalmogelijkheden. Ook
daar zijn wij heel erg blij mee. Voor de student wordt nu
helder hoeveel hij moet gaan terugbetalen. Dus hij kan
met een gerust hart aan zijn studie beginnen en hij kan
lenen. Hij heeft daarmee van tevoren helderheid en
overzichtelijkheid over wat hem te wachten staat in zijn
terugbetaalperiode. Zo weet hij ook dat hij daardoor
nooit in de financiële problemen kan komen. Dus dat is
een grote stap voorwaarts.
Dan was er ook een brief naar aanleiding van een
toezegging aan de heer Tichelaar over studenten die nog
achttien moeten worden als zij gaan studeren en
daardoor een maand geen ov-kaart krijgen, omdat voor
hen nog kinderbijslag wordt uitgekeerd. Wij vinden deze
situatie onwenselijk, omdat ov een grote kostenpost is
voor de studenten. In zijn brief schrijft de minister dat de
oplossing technisch heel ingewikkeld is te organiseren,
omdat het allemaal met andere financieringssystematieken heeft te maken, zoals sociale verzekeringen. Nu heb ik met de minister ervaring inzake de
bijverdiengrens. Die regeling pak ik er nu maar even bij.
Als wij daar nog een keer goed over nadenken, moeten
wij daar vast een goede oplossing voor vinden. Dus ik
daag de minister uit om dit net als de bijverdiengrens
toch te organiseren.
Ik wil nog twee dingen zeggen over de ’’niet goed, geld
terug’’-motie en de motie over studentmedezeggenschap. De minister heeft gezegd dat hij daar
in een later stadium op terugkomt. Ik wilde toch even
melden dat ik daar nog met belangstelling op wacht.
De heer Zijlstra (VVD): Ik wil nog even terugkomen op
de ov-kaart voor 17-jarigen. De minister maakt kenbaar
dat het probleem vooral zit in de wijze waarop de Sociale
Verzekeringsbank werkt, namelijk met kwartalen.

Voorzitter. Wij zien graag de nieuwe accreditatievoorstellen tegemoet waarin de positie van de gehandicapte
student wordt meegenomen.
Voorts hebben wij een voorstel gekregen van allerlei
studentenvakbonden en studentenverenigingen voor
bestuurdersbeurzen, het collegegeldvrij studeren. Wij
vinden dat een interessant idee. Graag een reactie van
de minister hierop. Kan hij in die reactie meenemen wat
dat voor studenten betekent die in maatschappelijke
besturen zitten, niet zozeer gelieerd aan het studentenwerk? Kunnen wij die studenten ook tegemoetkomen?
Excellentie in het hoger onderwijs is van cruciaal belang
voor de kwaliteit van het onderwijs. In dit verband wijs ik
op de bachelor-masterevaluatie die daaraan bij moet
dragen. Er worden complimenten uitgedeeld voor de
snelle en goede invoering van de bachelormastersystematiek in Nederland. Die wil ik hier graag
overbrengen, want de onderwijsinstellingen en alle
mensen die daaraan meegewerkt hebben, hebben een
enorme klus geklaard. Dit alles is snel en soepel
verlopen. Dat wil niet zeggen dat wij er nu zijn. Er liggen
voorstellen voor om zaken verder te ontwikkelen.
De minister begint met een pilot voor de Graduate
School. Wij zijn erg benieuwd naar de resultaten
daarvan. Dit is een goed initiatief om meer studenten te
enthousiasmeren voor een onderzoeksloopbaan. Ik ben
benieuwd naar de reactie van de minister op de vraag
van mevrouw Joldersma waarom niet wordt aangesloten
bij bestaande projecten en wat de meerwaarde van deze
pilot is.
De joint degree is door verschillende collega’s besproken. Het is fijn dat die wordt ingevoerd. Het levert een
belangrijke meerwaarde op voor onze internationale
positie. Hoe ziet de minister dit voor de rest van de
masters? Regelmatig hoor je in discussies dat ons
eenjarig mastersysteem internationaal vast dreigt te
lopen. Hoe denkt de minister daarover? Komt hij
binnenkort met een voorstel om toe te werken naar
masters van anderhalf jaar of twee jaar?
Naar het door de minister aangekondigde voorstel voor
de herstructurering van de masteropleidingen kijk ik met
belangstelling uit.

Mevrouw Besselink (PvdA): Dat klopt.
De heer Zijlstra (VVD): Zou het voor de PvdA een idee
zijn om bijvoorbeeld ouders en studenten de mogelijkheid te geven om op 1 juli te zeggen: wij stoppen nu met
de kinderbijslag, zodat wij de ov-kaart en de studiefinanciering vanaf 1 september kunnen krijgen? Volgens
mij los je daarmee het probleem op. Ik hoor graag wat
mevrouw Besselink en de minister daarvan vinden.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik durf niet voor de minister
te spreken, maar wel voor mijzelf en mijn fractie. Ik ben
inderdaad op zoek naar dat soort slimme oplossingen.
Zonder dat wij met een heel ingewikkelde wetswijziging
en met terugbetaalregimes komen, zou het een idee
kunnen zijn om wel uitbetaald te krijgen, maar achteraf
te verrekenen, waarbij ouders kunnen opgeven vanaf
wanneer de studiefinanciering begon. Er zijn heel
simpele oplossingen te verzinnen om dit probleem te
tackelen. Ik vind dit een goede suggestie van de heer
Zijlstra en ik beveel de minister warm aan om dit verder
te onderzoeken.

De heer Zijlstra (VVD): Wat vindt de PvdA-fractie van de
problemen met de titulatuur bij de hbo-opleidingen? De
heer Jan Jacob van Dijk vraagt daar terecht aandacht
voor. Is mevrouw Besselink het met mij eens dat de
minister daar in overleg met de HBO-raad een oplossing
voor moet vinden? Eigenlijk is ons stelsel al vervuild. Een
opleiding tot tandarts of tot huisarts is al beroepsgericht.
Dus wat zitten wij eigenlijk moeilijk te doen. Is mevrouw
Besselink het met de CDA-fractie en ons eens dat daar
actie nodig is?
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik had dat onder het kopje
internationalisering aan de orde willen stellen door de
minister te vragen hoe hij daarmee om wil gaan. Dat
hoef ik nu niet te doen, dus dat scheelt mij straks
spreektijd. Voor onze internationale positie is het
belangrijk dat voor iedereen duidelijk is welke opleiding
men heeft gevolgd. Wij moeten daar een oplossing voor
vinden.
Voorzitter. Wij zetten erg in op de lerarenproblematiek. Er
zijn te weinig leraren. In Den Haag is er een instelling die
graag een tweedegraadslerarenopleiding wil starten. Dat
mag niet vanwege de macrodoelmatigheidstoetsen. Wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

15

vinden dat hiermee in het kader van het maatschappelijk
belang soepel omgegaan moet worden. Is hierop
misschien een uitzondering mogelijk? De minister kan
deze vraag ongetwijfeld niet beantwoorden. Ik verzoek
hem dan ook om dit met zijn collega Van Bijsterveldt op
te nemen.
De fractie van de PvdA is het met de minister eens dat
het van groot belang is om de mobiliteit van studenten
te vergroten. 80% van onze studenten kiest er nog steeds
voor om zowel de bachelor als de master aan dezelfde
universiteit te volgen, de zogenoemde doorstroommaster. De ambitie van de minister om de studenten te
stimuleren om een bewustere keuze te maken voor het
volgen van de master, kan op onze steun rekenen. Uit de
studentenprotesten blijkt echter dat er zorgen zijn over
onnodige studievertraging en daarbij oplopende
studiekosten voor studenten. De fractie van de PvdA
deelt deze zorgen en wil zorgvuldig met deze signalen
omgaan. Een oplossing voor deze problemen zou zijn om
extra momenten voor instroming en herkansingen te
organiseren. De minister stelt voor om de invoering van
de harde knip met een jaar uit te stellen. Wij vragen de
minister of er niet meer wegen naar Rome zijn die tot
dezelfde oplossing leiden. Wij staan helemaal achter het
doel, maar kan hij bekijken of er varianten zijn om de
mobiliteit van studenten te vergroten?
De heer Jasper van Dijk (SP): Het CDA kiest voor de
stalinistische methode, hebben wij net gehoord. Het lijkt
mij geen goed idee om een keiharde knip op te leggen.
Dat systeem is passé, laat dat duidelijk zijn. Mevrouw
Besselink zegt dat zij de zorgen van de studenten deelt
en dat de minister er nog eens goed naar moet kijken,
maar de brief is glashelder. De minister wil dit gewoon
opleggen. Is mevrouw Besselink voor of tegen de harde
knip?
De heer Dibi (GroenLinks): Mijn vraag is ook heel kort.
Gaat u akkoord met de harde knip als niet aan uw
voorwaarden is voldaan?
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik heb het geformuleerd
zoals ik het heb geformuleerd. Wij staan achter de
doelstelling om te stimuleren dat er tussen de bacheloren de mastersopleiding een bewuste keuze wordt
gemaakt. Vervolgens hebben wij de bezwaren van de
studenten gehoord. Wij vinden dat wij daar zorgvuldig
mee om moeten gaan. Wij hebben een jaar uitstel. Laten
wij bekijken hoe wij dat zorgvuldig kunnen doen, door
extra momenten voor instroom en toetsing te organiseren, zodat het geen onnodige hobbel wordt, terwijl je wel
een stimulans erin houdt.
De heer Jasper van Dijk (SP): Wij gaan het iets
specificeren. U zegt dat de harde knip goed is als er
meerdere instroommomenten komen. De minister zegt
dat voor bepaalde opleidingen eens per jaar echt het
maximum is, bijvoorbeeld voor antropologie. Staat u nog
steeds achter de harde knip als er niet voor alle studies
meerdere instroommomenten komen?
De heer Dibi (GroenLinks): Ik wil niet onbeleefd zijn,
maar ik heb echt genoeg aan ja of nee. Gaat u akkoord
met de harde knip als niet aan uw voorwaarden is
voldaan?

Mevrouw Besselink (PvdA): Wij willen graag dat de
minister een aantal varianten onderzoekt die tot hetzelfde
doel leiden, maar waardoor onnodige studievertraging
en daarmee oplopende studiekosten worden voorkomen.
De voorzitter: Het is nog veel te vroeg, dus u wordt het
toch niet eens. Mevrouw Besselink gaat verder.
Mevrouw Besselink (PvdA): Wij hebben met interesse
kennisgenomen van de internationaliseringsagenda. De
minister laat zien dat hij ambitieus aan de weg timmert
om Nederland een grote rol bij de internationale
onderwijsagenda te laten spelen. Wij zijn blij dat hij geen
stelselwijzigingen voorstelt en vooral een kwaliteitsslag
wil maken. De minister geeft aan dat het aan de
individuele student of onderzoeker is en blijft in hoeverre
hij internationaal wil gaan. De rol van de overheid is om
dit zo veel mogelijk te stimuleren en belemmerende
regelgeving weg te halen. Wij ondersteunen de ambitie
van de minister om de doelstelling te halen dat 25% van
de studenten in aanraking komt met een internationale
studie of stage.
Het is van belang om ervoor te zorgen dat buitenlandse
studenten naar Nederland komen en dat Nederlandse
studenten vaker naar het buitenland gaan. De aanpak
van de minister kan rekenen op steun van de PvdAfractie. Er blijkt een probleem te zijn op het gebied van
de studie en bij de stagebegeleiding van studenten die
naar het buitenland gaan. Wanneer iemand in het
buitenland gaat studeren, is begeleiding van groot
belang. Kan de minister aangeven of hier een aanmerkelijke verbeterslag wordt gemaakt?
Een klacht van buitenlandse studenten in Nederland is
dat zij niet gastvrij worden onthaald. De minister schrijft
dat hij onderzoek gaat doen onder die studenten. Wij
willen de resultaten daarvan ook krijgen, want dat vinden
wij zeer interessant. Om echt talent naar Nederland te
halen moet aan de randvoorwaarden worden voldaan
dat zij niet zelf voor een huis hoeven te zorgen of twintig
loketten langs moeten om te voldoen aan alle Nederlandse regelgeving. Graag hoor ik hierop een reactie.
Wij krijgen verschillende signalen over het diplomasupplement. Of het het supplement wordt vaak gegeven,
maar is inhoudelijk niet duidelijk, of het supplement
wordt weinig gegeven, maar is inhoudelijk wel duidelijk.
Dit is natuurlijk funest voor de internationale student die
later moet uitleggen wat zijn diploma waard is. Gaat de
minister er extra op koersen om ervoor te zorgen dat dit
nu gewoon goed geregeld wordt?
Mijn opmerkingen over de titulatuur heb ik reeds
gemaakt.
Voorts kom ik op de transnationale Universiteit Limburg.
Wij hebben het over internationalisering. Dit voorstel tot
het opzetten van een universiteit wordt door drie landen
uitgevoerd, Duitsland, België en Nederland. Kan de
minister aangeven hoe het hiermee staat? Hoe wordt de
samenwerking precies vormgegeven?
De wetenschap. Wij hebben tot onze grote schrik
vernomen dat de 100 mln., zoals nu blijkt, bij NWO op de
balans komt te staan en opgepot wordt. Dit kan en mag
niet de bedoeling zijn. Dit geld moet zo snel mogelijk
geïnvesteerd worden in kwalitatief hoogwaardig
onderzoek. Kan de minister toelichten of dit waar is – ik
hoop echt van niet – en hoe dit opgelost wordt?
Dan de evaluaties van NWO en KNAW. Beide organisaties krijgen grosso modo complimenten voor hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

16

prestaties. Daar wil ik mij bij aansluiten, vooral als NWO
de 100 mln. gaat uitgeven. Beide organisaties staan
internationaal in hoog aanzien; een mooi visitekaartje
voor de Nederlandse wetenschap. Ik kan vervolgens de
discussie over de instituten weer opvoeren, maar wij
kennen elkaars mening daarover.
Over NWO wordt gezegd dat zij eigenlijk een grotere rol
moet hebben bij de verdeling van de wetenschapsgelden, bijvoorbeeld bij het FES. Ik kan mij voorstellen
dat NWO een grotere rol krijgt in de afwegingen volgens
de criteria. De goede verhouding tussen fundamenteel en
toegepast onderzoek moet daarbij in samenspraak met
de Commissie van Wijzen gemaakt worden. De grote
vraag is hoe wij dan de brede hoogvlakte blijven creëren
en voldoende ruimte geven voor de pieken. Er wordt 500
mln. extra geïnvesteerd in de innovatieportefeuille via de
FES-rondes. Kan de minister aangeven wat de onderwijsen kenniscomponent daarin is?
Wij hebben het al in andere gremia over de Europese
roadmap gehad, zoals in de Raad voor Concurrentievermogen. Het is goed dat er afstemming plaatsvindt op
Europees niveau, want volgens mij moet de roadmap
binnen Europa geregeld worden en moeten de Europese
onderzoeksfaciliteiten slim ingezet worden. Nederland
gaat daar 63 mln. aan besteden, terwijl andere landen
daar 300 mln. tot 500 mln. voor uittrekken. Raken wij
Europees gezien nu niet achterop en kunnen wij met dit
bedrag nog een goede positie voor de Nederlandse
wetenschap afdwingen?
Samenvattend: de PvdA-fractie is verheugd dat deze
minister een aantal stappen in de goede richting zet.
Inhoudelijk wordt er houvast geleverd. De vooruitgang zit
erin. Wij zullen de minister echter kritisch volgen. Op
naar een excellent Nederland!
De voorzitter: Precies 17 minuten en 50 seconden.
Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Ik heb er dagen
op geoefend!
De voorzitter: Dat was te merken.
Het woord is nu aan de heer Bosma namens de fractie
van de Partij voor de Vrijheid.
De heer Bosma (PVV): Voorzitter. Deze minister is
destijds voortvarend van start gegaan. Hij heeft zich sterk
afgezet tegen de zesjescultuur, wat iedereen uit het hart
is gegrepen. Wat gebeurt er echter verder? Ik ben ook op
het werkbezoek geweest waar de heren Van Dijk en
Zijlstra het over hadden, en ik denk dat de heer Van der
Ham er ook nog iets over gaat zeggen.
Nederland hoeft zich nergens voor te schamen, maar dit
is niet het moment om achterover te leunen. Er is
immers veel reden tot ongerustheid als je iets dieper in
de paperassen duikt en de cijfers over de motivatie, de
weinige lesuren en de student-stafratio ziet. Gezien het
turbulente tijdvak waarin wij leven, met de kredietcrisis
en ook de opkomende concurrentie vanuit onder meer
China en India, is er mijns inziens alle reden om ervoor
te zorgen dat Nederland zijn beste beentje voorzet. Het
zou mooi zijn als deze minister er een tandje bovenop
doet. De collega van de VVD-fractie heeft de minister een
bijbaan gegeven en ook voor mijn fractie geldt dat wij de
minister zijn bijbaan als party animal absoluut gunnen.
Wij pleiten er toch voor om tijdens het kerstreces even
na te denken en te herschikken. Dat doen ze in Engeland

ook altijd en mevrouw Vogelaar is een eerste voorbeeld.
Denk er toch maar eens over na om een jong, briljant,
socialistisch Kamerlid of wat dan ook in te schakelen
voor de afdelingen Cultuur en Media. Dan doet die
persoon de recepties wel en met de omroepen gebeurt
de komende jaren toch niet zo veel. Cultuur is ook alleen
maar een kwestie van geld uitdelen. Dat kan iemand
anders dus wel doen zodat de minister zich kan fixeren
op het hoger onderwijs. Dat is namelijk hard nodig en
daar valt nog heel veel te doen.
Wij hebben in de VS mogen leren dat de toegankelijkheid in Nederland relatief goed geregeld is. Je kunt hier
vrij simpel aan het hoger onderwijs deelnemen. In de VS
hebben wij de papierwinkel mogen bekijken van
formulieren die je in moet vullen. In Nederland gaat dat
een stuk makkelijker; om van de betaling nog maar te
zwijgen. Voor een appel en een ei geniet je hier prachtig
onderwijs. Het is fijn dat zaken zoals de terugbetaal- en
de bijverdienregel beter geregeld zijn.
Dan kom ik bij de harde knip. Wij willen in Nederland
graag de VS nadoen, maar wel altijd met behoud van
uitkering. Als je in de VS een bachelor haalt, is dat het
einde van je opleiding. Dan worden je ouders ingevlogen, ga je op de foto, duik je met zijn allen de fontein in,
et cetera. Je opleiding is klaar en daarna heb je een
wilde zomer waarin je alles doet wat menig opperwezen
heeft verboden. De film The graduate met een jonge
Dustin Hoffman is te leen uit de privécollectie van Wim
van de Camp. Wat ik maar wil zeggen: in de VS zit
tussen de bachelor en de master een duidelijke cesuur. In
Nederland doen wij dat toch een beetje halfslachtig. Er is
van alles voor het BaMa-model te zeggen: betere keuze,
betere mobiliteit, op latere leeftijd of in het buitenland
een master doen. Als wij dat model dan toch hanteren, is
zo’n harde knip echt nodig. Zorg er dan wel voor dat er
iets gedaan wordt aan allerlei kleine problemen. Er moet
iets bedacht worden voor herkansingen. Wellicht is een
kleine discretionaire bevoegdheid voor de universiteiten
een idee. Dat moet allemaal wel te regelen zijn.
Mijn fractie is geschrokken van een bericht over extra
geld voor extra colleges aan de UvA. Dat is toch een
beetje een rare zaak. De minister heeft het juiste
standpunt ingenomen en vindt dit een vreemde zaak. Is
dit iets wat vaker voorkomt in de universitaire wereld?
Zo ja, welke structurele maatregelen wil de minister
daartegen nemen? Als je iets meer uit de ruif wilt eten,
moet je ook meer bijbetalen.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik ben het eens met de heer
Bosma. Er zijn ook veel vragen over gesteld en de
minister heeft zijn standpunt helder neergezet.
De heer Bosma (PVV): Ja, dat is exact wat ik zeg. De
minister heeft zich tegen die praktijk uitgesproken. Ik
stelde mijn vraag omdat dit expliciet ging over de UvA.
Omdat mevrouw Besselink misschien op een andere
golflengte luisterde, herhaal ik die nog even: gebeurt dit
ook elders in universitair Nederland? Wil de minister er
ook voor zorgen dat het in het algemeen niet meer
plaatsvindt? Fijn overigens dat u namens de minister
spreekt; de PvdA illustreert even het dualisme.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik sprak namens veel
Kamerleden die hier vragen over hebben gesteld.
De heer Bosma (PVV): Hoe staat het met het onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

17

naar het bindend studieadvies? Mijn fractie is daar een
voorstander van, maar wij willen graag weten wat de
voor- en nadelen ervan zijn. De bekostiging van het
nieuwe systeem gaat in 2011 in. Dat is tamelijk aan de
late kant. Wij zitten ook te wachten op informatie over de
nieuwe accreditatie en die hangt daar natuurlijk mee
samen. Mijn fractie steunt de marxistische analyse van
kameraad Zijlstra dat je binnenkrijgt waar je op stuurt.
Dat is heel simpel. Er wordt nu op aantallen gestuurd.
Naarmate je meer studenten verorbert, krijg je dus meer
geld. Gezien de zesjescultuur waarover de minister het
heeft gehad, is dat toch niet het allerbelangrijkste. Er
moet juist topkwaliteit van die universitaire lopende
banden rollen. Dat moeten heel goede mensen zijn. Ik
ben het oneens met de opmerking van Jasper van Dijk –
nu hij weg is, durf ik wel – dat elke investering in hoger
onderwijs en wetenschap zichzelf terugbetaalt. Dat is
natuurlijk niet zo. Alleen elke goed bestede euro betaalt
zichzelf terug. Gewoon geld richting de universiteiten
gooien en dan maar zien wat ervan komt, is natuurlijk
het laatste wat wij moeten doen. Ik denk ook niet dat hij
dat suggereert, maar ik wil toch even dat punt gemaakt
hebben.
Jammer dat wij ook niet over de pabo’s praten. Dat is
geoutsourcet naar mevrouw Van Bijsterveldt. Als deze
minister zich inderdaad helemaal op het hoger onderwijs
gaat richten en zijn bijverdienste even afstoot, dan is dat
misschien ook iets om binnen te halen. Ik heb de pabo’s
de rotte appel in het onderwijs genoemd en toen kreeg ik
direct ruzie met de staatssecretaris. Als de club van
schoolleiders, de AVS zegt: schaf die pabo’s maar af, dan
moeten alle alarmbellen gaan rinkelen. Er moet iets
gedaan worden tegen de ’’alles-moet-leuk’’-cultuur. Maar
helaas, wij hebben het daar niet over.
Ook een doorn in het oog van mijn fractie is het
gedonder rondom het nieuwe leren in het hbo. Wij zien
het competentiegerichte onderwijs binnen sloffen in het
mbo. Ik weet dat het competentiegerichte onderwijs op
theoretisch niveau iets anders is dan het nieuwe leren,
maar in de praktijk wordt het toch in een adem
genoemd. Ik laat die discussie even aan mij voorbijgaan.
Er bereiken mijn fractie toch heel veel berichten dat
zaken rondom het nieuwe leren ook het hbo binnensloffen: weinig lessen, veel groepsgerichter, niet op
output gericht, maar op allerlei vage en niet-afrekenbare
zaken zoals leuk meedoen aan een discussie.
Het Engels slaat wild om zich heen in het onderwijs.
Internationalisering is natuurlijk allemaal hartstikke goed,
maar hoe staat de minister van Cultuur, die hier toevallig
ook aanwezig is, tegenover het feit dat het onderwijs,
zeker in de natuurwetenschappen, toch eigenlijk alleen
nog maar in het Engels wordt gegeven? Dat begrijp ik
wel, want die ene PhD die uit het buitenland komt,
spreekt onze taal niet. Toch vind ik het een belangrijk
moment om te markeren. Je ziet in de geschiedenis dat
de taal waarin het hoger onderwijs wordt gegeven, toch
een enorme symboolwaarde heeft. Twee voorbeelden
zijn de vervlaamsing van de universiteit van Leuven in de
jaren 60, wat toch als een belangrijk moment geldt in de
Vlaamse beweging, of de strijd rondom het Hebreeuws
in Haifa Technion, in de jaren 20; het Hebreeuws werd
pas als serieuze taal gezien toen er ook wetenschappelijk
onderwijs in genoten kon worden. Wij zien nu dat het
Nederlands op de terugtocht lijkt in het hoger onderwijs.
Het lijkt mij dat de minister van Cultuur het daar niet
mee eens is. In de Algemene wet bestuursrecht staat dat

de overheid zich in het Nederlands tot ons moet richten.
Onderwijs is – vooruit dan maar – geen overheidstaak,
maar ik gebruik de analogie graag.
Een andere vreemde aberratie die hiermee binnenkomt,
is de introductie van het steenkoolenengels. In HP/De Tijd
heeft een prachtig artikel daarover gestaan. Dan vraagt
zo’n professor: how do we underbuild that? En ja,
iedereen die van zichzelf vindt dat hij of zij Engels
spreekt, mag ook in het Engels lesgeven. Dat is niet iets,
waarvan mijn fractie zegt: we will see it through the
fingers.
De voorzitter: Thank you so much for this inbreng.
Dit lijkt mij een gunstig moment om over te stappen naar
de heer Dibi van de fractie van GroenLinks.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. 2001 kregen wij
per student van de overheid € 18.500 all-in. 2009 zal dat
nog € 13.000 zijn, € 5000 minder. Dat is serieus geld en
dat betekent dat als de overheid zegt dat zij wil investeren in kennis en in de kenniseconomie, zij eigenlijk niet
doet wat zij zegt te doen. De overheid komt niet na wat
zij belooft. Dit zijn de woorden die Karel van der Toorn,
voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit
van Amsterdam, sprak voor een menigte van studenten.
Hoe wilde het college van bestuur de tekorten in de
financiering oplossen? Dat wilde het doen door een
ambitietaks, oftewel door ambitieuze studenten extra te
laten betalen voor extra vakken. De ambitietaks is met
dank aan de betrokkenheid van de ASVA en de Centrale
Studentenraad een vroege dood gestorven, want Van der
Toorn vervolgde met de woorden: jullie hebben
gewonnen, ook met dank aan de minister, die in
antwoord op Kamervragen van mijzelf en mevrouw
Besselink eigenlijk zei dat die taks in strijd was met de
wet.
De studenten hebben echter niet gewonnen, de
kenniseconomie had gewonnen. De voorzitter van het
college van bestuur had namelijk gelijk: minister Plasterk
bewijst lippendienst aan de kenniseconomie, maar
investeert niet. Het hoger onderwijs zal gedwongen
worden om op allerlei manieren efficiënter onderwijs te
geven. Dit betekent dat de ambitietaks in de een of
andere akelige vorm opnieuw tevoorschijn kan komen. Ik
hoor graag een reactie van de minister over deze
financiering van studenten die is teruggelopen. Gaat dit
er wellicht toe leiden dat allerlei instellingen voor hoger
onderwijs creatieve manieren bedenken om wat meer
geld van studenten los te peuteren?
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik hoor goed wat de heer
Dibi zegt. Ik zou op grond van zijn woorden verwachten
dat er fors zou worden geïnvesteerd in studenten in het
hoger onderwijs als GroenLinks aan de macht zou zijn. In
de tegenbegroting van GroenLinks wordt echter wel 1,3
mld. geïnvesteerd in onderwijs, maar vooral niet in het
hoger onderwijs. Hoe verhoudt zich dat met dit verhaal
van de heer Dibi?
De heer Dibi (GroenLinks): Volgens mij geeft GroenLinks
het meest van alle partijen uit aan onderwijs.
Mevrouw Besselink (PvdA): GroenLinks geeft dat geld
wel uit aan onderwijs, maar niet aan het hoger onderwijs
of aan studenten in het hoger onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

18

De heer Dibi (GroenLinks): Een deel van het geld dat wij
hiervoor uittrekken, gaat naar het hoger onderwijs. Een
deel van dit geld wordt in onze tegenbegroting opgebracht door een voorstel dat ooit ook door de fractie van
de PvdA werd gesteund, namelijk de academicibelasting.
Die zal uiteindelijk moeten leiden tot meer investeringen
in het hoger onderwijs. Eerlijk gezegd vind ik het wat
raar dat mevrouw Besselink mij nu aanvalt op onze
uitgaven voor het hoger onderwijs. Zij vindt dat wij
hiervoor niet genoeg geld uittrekken, terwijl GroenLinks
hiervoor meer geld uittrekt dan de PvdA. Waarom heeft
zij dan haar eigen minister in haar inbreng niet aangesproken op het feit dat hij nóg veel minder uitgeeft aan
het hoger onderwijs?
Mevrouw Besselink (PvdA): De heer Dibi weet de feiten
leuk te verdraaien. Ik constateer dat hij enerzijds een
pleidooi houdt om in studenten in het hoger onderwijs te
investeren, terwijl GroenLinks dit in de eigen tegenbegroting zelf niet doet. Dat is mijn punt.
De heer Dibi (GroenLinks): GroenLinks investeert in de
tegenbegroting hierin meer dan de PvdA doet en dan het
kabinet doet. Laten wij echter geen wedstrijdje spelen
wie het meest investeert in het hoger onderwijs, want wij
moeten allemaal concluderen dat Nederland, gezien de
OESO-ranglijsten, voor een dubbeltje op de eerste rij wil
zitten. Nederland investeert heel weinig. Ik ben bang dat
het feit dat de investeringen per student nóg minder
worden dan zij waren in de periode van 2000 tot 2005,
ertoe zal leiden dat instellingen voor hoger onderwijs
geld van studenten zullen proberen los te peuteren.
Een student is geen consument en een universiteit is
geen bedrijf. Toch is dit wel de visie op het hoger
onderwijs van de minister. In 2020 moet 26% van de
mensen die tussen 25 en 44 jaar oud zijn, een hogere
opleiding hebben afgerond. De minister lijkt deze
doelstelling te willen behalen door studenten na het
behalen van hun bachelorexamen de arbeidsmarkt op te
jagen. Hij wil hogescholen en universiteiten afrekenen op
basis van het aantal studenten en het aantal afgestudeerden. De fractie van GroenLinks verzet zich tegen het
reduceren van het hoger onderwijs tot een fabriek waar
wordt gewerkt met een lopende band en waar na drie
jaar kant-en-klare producten voor de arbeidsmarkt uit
moeten rollen. De VVD-fractie kan wel zeggen dat er
alleen nog opleidingen moeten zijn die relevant zijn voor
de arbeidsmarkt, maar de arbeidsmarkt verandert.
Opleidingen die nu relevant zijn voor de arbeidsmarkt,
zijn dit over vier jaar wellicht niet meer. In het verleden
hebben bijvoorbeeld de ontwikkelingen op het gebied
van ICT dit uitgewezen.
De beperkte visie van de minister vertaalt zich in de
bekostiging, want kwantiteit is daarvoor veel meer een
voorwaarde dan kwaliteit. Mijn fractie wil, net zoals de
Onderwijsraad, dat de minister een bonus uitkeert aan
opleidingen in het hoger onderwijs die beter presteren
dan andere. Het vertraagde bekostigingssysteem kent te
weinig prikkels voor het hoger onderwijs om extra te
presteren. De Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie moet de extra kwaliteit van de opleidingen beoordelen. Ik hoor graag een reactie van de minister op dit
punt.
Al sinds het aantreden van minister Plasterk, horen wij
regelmatig uitspraken van hem over de bacheloropleiding die een afgeronde opleiding zou zijn. Het was

inderdaad de bedoeling om van deze opleiding een
afgeronde opleiding te maken. Iedereen die hiervan een
beetje verstand heeft, weet echter dat deze opleiding op
dit moment verre van een afgeronde opleiding is. Zowel
het hoger onderwijs als studenten en werkgevers ervaren
een bacheloropleiding niet als een volwaardige opleiding
voor de arbeidsmarkt. Als de minister volhardt in zijn
overtuiging dat dit wel zo is, wil ik hem vragen hiernaar
onderzoek te laten doen. Dit onderzoek moet leiden tot
voorstellen om de bacheloropleiding te transformeren tot
een volwaardige opleiding voor de arbeidsmarkt. Is de
minister hiertoe bereid?
De fractie van GroenLinks maakt zich zorgen over het feit
dat zo veel studenten afhaken tijdens hun studie. Bijna
de helft doet na twee jaar niet meer dezelfde studie en
bijna een kwart is helemaal gestopt. Dit heeft vele
oorzaken. Zo stelt de onderwijsinspectie dat een
intensievere en betere begeleiding van studenten nodig
is. Studenten hebben het echter ook druk; te druk. Zij
draaien werkweken van gemiddeld 45 uur. Voor een deel
bestaat die werkweek uit betaalde arbeid, want van
alleen de studiefinanciering kan geen student rondkomen. Het bestuurswerk en vrijwilligerswerk zijn bij deze
45 uur nog niet eens meegenomen. Wij nemen ons petje
af voor studenten die hun studie combineren met
bestuurs- of vrijwilligerswerk. Dat moet meer gestimuleerd worden. De ruimte is nu erg beperkt. Je hebt
immers maar recht op vier jaar studiefinanciering. Ziet
de minister dit probleem? Is hij bereid om met voorstellen te komen? Ik noem als voorbeeld een collegevrije
periode, zoals het ISO voorstelt, en meer flexibiliteit voor
studenten die opleidingen combineren met bestuurs- dan
wel vrijwilligerswerk.
Ik ben zelf erg enthousiast over een project in Amsterdam, waarbij studenten aan de Vrije Universiteit gratis
huisvesting aangeboden krijgen in een aantal
achterstandswijken in ruil voor vrijwilligerswerk. Deze
studenten geven huiswerkbegeleiding aan kinderen met
een taalachterstand, mengen eenzijdig samengestelde
wijken en doen aan vrijwilligerswerk. Dat zijn drie
kabinetsdoelstellingen in één klap. Ik wil dat het kabinet
stimuleert dat er meer van dergelijke projecten komen. Is
de minister bereid om met de minister voor Wonen,
Wijken en Integratie te bekijken of dit in deze kabinetsperiode kan plaatsvinden?
Dat brengt mij op de harde knip. De minister wil per se
dat de studenten eerst hun bachelor hebben afgerond
voordat zij mogen doorstromen naar de master. Het
invoeren van de harde knip is bepaald geen stimulans
voor studenten om extra tijd te spenderen aan nevenactiviteiten of een studie in het buitenland. Ik ben zelf
voorstander van de halfzachte knip tegen de bachelordip.
Eigenlijk vind ik dat opleidingen best zelf in overleg met
studenten kunnen bepalen hoe zij dit vorm willen geven.
Maar als de minister dan toch koste wat kost vanuit Den
Haag wil opleggen wat er op dit gedetailleerde niveau in
hogeronderwijsland moet gebeuren, dan dwingt een
zorgvuldige invoering van de harde knip tot het
beantwoorden van een aantal vragen. Ik loop ze snel
langs.
- Heeft de master meerdere instroommomenten?
- Is de harde knip verenigbaar met kleine opleidingen?
- Is de hardheidsclausule van toepassing op alle
instroommomenten?
- Worden studenten die in de bachelor naar het
buitenland zijn gegaan, ook in de hardheidsclausule

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

19

opgenomen?
- Heeft de bachelor meerdere uitstroommomenten?
- Is er een vrijstelling voor de huidige studenten?
- Vindt er een evaluatie plaats na een nulmeting?
- Wat zijn de rechten van de medezeggenschapsraden?
- Is de communicatie naar de student op orde?
- Geven gelijke bachelors aan verschillende instellingen
gelijke toegang tot masters in heel het hoger onderwijs?
- Wordt de internationale mobiliteit in de bachelor
belemmerd?
- Biedt de bachelor goede toegang tot de arbeidsmarkt?
- Wat zijn de herkansingsmogelijkheden?
Kortom, wat zijn de gevolgen van de landelijke invoering
van de harde knip? Is de minister bereid om hiernaar
onderzoek te doen?
Net als de minister kan ik heel goed tellen. Zo heb ik
gezien dat er een Kamerbrede wens bestaat om toch
meer te kijken naar de gevolgen van de landelijke
invoering van de landelijke knip dan de minister tot nu
toe heeft toegezegd. Ik denk eerlijk gezegd dat hij daar
ook niet omheen kan. Ik vind dat het niet eens nodig zou
moeten zijn. Als hij echt voor zorgvuldige invoering is,
zou hij uit zichzelf al moeten kijken naar alle gevolgen.
De heer Van der Ham (D66): Ik vind het standpunt van
GroenLinks niet helemaal te volgen. De heer Dibi zegt
dat hij wel wat voordelen ziet in de harde knip. Een
aantal studentenverenigingen is echter tegen. Dus is hij
voor een ’’halfzachte’’. Hij geeft eigenlijk zelf al het
antwoord op mijn vraag: is dat niet een beetje een
halfzacht standpunt? Hij zegt dat er een meerderheid is.
Hij komt niet met een alternatief voor die meerderheid. Ik
vind het al met al behoorlijk halfzacht, omdat hij niet
echt stelling neemt, en eigenlijk beide kanten wil sparen.
Ik voel dat hij er eigenlijk voorstander van is, maar dan
kan hij op het Plein niets meer tegen de studenten
zeggen.
De heer Dibi (GroenLinks): De studenten zitten hier. Ik
kan heel duidelijk tegen hen zeggen dat ik geen
principieel tegenstander ben van de harde knip. Iedereen
die een beetje verstand heeft van de bestaande situatie
met de bachelor en de master, moet echter erkennen dat
de harde knip in dit stadium niet op deze manier kan
worden ingevoerd. Daarnaast vind ik dat een minister
vanuit Den Haag niet op gedetailleerd niveau kan
vastleggen wat er per opleiding moet plaatsvinden. Dat
zou je aan de opleidingen zelf moeten overlaten.
De heer Van der Ham (D66): De heer Dibi zegt dat hij er
niet principieel tegenstander van is. Dat is al winst.
Andere partijen, die eveneens voorstander zijn van de
harde knip, hebben ook gezegd dat wel naar een aantal
uitvoeringsproblemen gekeken moet worden. Daarover
heb ik de woordvoerders van de fracties van de VVD en
de PVV al gehoord, en ik zal er zelf ook iets over zeggen.
Dat is dus een ’’ja, mits’’. De heer Dibi zegt ’’nee, tenzij’’.
Maar eigenlijk zitten wij dus heel dicht bij elkaar. De heer
Dibi is een beetje verschillen tussen de partijen aan het
zoeken die er niet echt zijn, zo valt op te maken als je
goed luistert naar de inbreng van bijna alle partijen die
hier zitten.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik heb goed geluisterd.
Daarom heb ik tegen de minister gezegd: ik kan heel
goed tellen. Ik hoop dat de minister dat ook kan. Eigenlijk

hebben alle partijen gezegd dat de harde knip niet per se
iets is om principieel tegen te zijn – behalve de SP, maar
dat standpunt deel ik niet – maar dan moet er wel aan
een aantal voorwaarden worden voldaan. Ik heb een
lijstje gegeven met een aantal voorwaarden. Een aantal
andere partijen heeft minder harde voorwaarden gesteld.
Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister en vind
eigenlijk dat de heer Van der Ham mij hierop helemaal
niet zou moeten interrumperen. Wij zijn het eigenlijk met
elkaar eens.
De heer Van der Ham (D66): Inmiddels zijn wij het eens,
inderdaad.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik vind eerder dat de heer
Van der Ham verschillen zoekt die er niet zijn dan dat ik
dit doe. Wij moeten samen optreden en de minister
verleiden om beter te kijken naar de gevolgen van de
landelijke invoering van de harde knip.
Dit kabinet wil een leven lang leren, maar om studiefinanciering te ontvangen, mag je niet ouder zijn dan 30
jaar. De GroenLinksfractie vindt dat dit leeftijdsdiscriminatie is. Je hebt maar één keer recht op
studiefinanciering, maar de overheid heeft zich er niet
mee te bemoeien wanneer je studeert. Juist nu wij
steeds langer moeten doorwerken, kan ook een studie op
latere leeftijd heel waardevol zijn. Daarnaast is niet lang
geleden gebleken dat universiteiten oudere studenten
een hoger collegegeld mogen laten betalen. De
universiteit Leiden brengt oudere studenten € 2035 aan
collegegeld in rekening. Moet dit niet snel veranderen?
De heer Anker (ChristenUnie): Het gaat mij erg ver om
elke leeftijdsgrens leeftijdsdiscriminatie te noemen. Daar
sla ik op aan. Hoe denkt de heer Dibi over de leerplicht?
Moet die ook tot je 65ste gelden?
De heer Dibi (GroenLinks): Niet elke leeftijdsgrens is
leeftijdsdiscriminatie, maar wanneer je wilt dat mensen
zo veel mogelijk toegang hebben tot het hoger onderwijs, kun je niet uitleggen waarom iemand van 21 jaar
wel recht heeft op studiefinanciering en iemand van 31
jaar niet. Ik vind dat raar. Wij roepen constant ’’een leven
lang leren’’. Dan moeten wij dit ook in beleid vormgeven.
Ik vind dus dat er in dit geval een onterecht onderscheid
wordt gemaakt op basis van leeftijd. Ik ben benieuwd
hoe de minister hiernaar kijkt. De Commissie Gelijke
Behandeling heeft hierover ook wel eens een uitspraak
gedaan. Ik zuig het niet uit mijn duim. De heer Anker
zegt dat hij het nooit eens is met de uitspraken van de
Commissie Gelijke Behandeling. Ik ben het er ook niet
altijd mee eens, maar soms wel.
Ik hoop dat de heer Anker niet meteen weer van zijn
stoel valt. Een andere vorm van discriminatie betreft
Iraanse studenten. Ik heb hierover al eerder schriftelijke
vragen gesteld. Het is absurd dat in Nederland geboren
en getogen kinderen van Iraanse ouders geen vrije
studiekeuze hebben. Andere landen gaan ook niet over
tot het nemen van dergelijke drastische maatregelen,
waarom Nederland wel? Hoe kan deze minister met hart
voor wetenschap toestaan dat de toegang tot kennis
beperkt wordt op basis van iemands afkomst? Heeft het
kabinet überhaupt minder discriminerende alternatieven
overwogen? Is deze minister het met mij eens dat deze
regeling de plank misslaat? De regeling is immers
overinclusief. Ook Iraniërs die geen enkel gevaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

20

opleveren, worden erdoor getroffen. Verder is de
regeling onderinclusief. Wie garandeert dat het Iraanse
studenten zijn die informatie aan Iran doorspelen?

Anders is de volgende crisis de kenniscrisis. De banken
zijn ten onder gegaan aan kortetermijndenken; laten wij
die fout niet maken met het hoger onderwijs.

De heer Bosma (PVV): Als de heer Dibi aanwezig is, kan
het woord discriminatie niet ver zijn. Ook dit vooroordeel
wordt bevestigd. Is de heer Dibi ook in dit dossier niet
weer een beetje halfzacht? Er ligt een resolutie van de
Verenigde Naties, met nummer 1737. Deze minister voert
de resolutie uit. GroenLinks staat altijd te brallen als het
aankomt op Israël. Dan verwijst GroenLinks altijd naar de
Verenigde Naties. Nou zeggen de Verenigde Naties eens
iets zinnigs en wil de heer Dibi dit naast zich neerleggen.
Waarom is hij vandaag zo halfzacht?

De voorzitter: Er is een interruptie aan uw adres van de
heer Zijlstra.

De heer Dibi (GroenLinks): GroenLinks hecht heel veel
waarde aan internationale verdragen, ook aan uitspraken
van de VN, maar wij zijn het natuurlijk niet op elk
onderdeel eens. Wij zijn het eens met het standpunt ten
aanzien van Israël, maar niet met het standpunt ten
aanzien van deze Iraanse studenten. Ik vind trouwens wel
dat de heer Bosma appels met peren vergelijkt. Moeten
wij moslims nu ook uitsluiten bij pilotenopleidingen?
Waarom sluiten wij Amerikaanse studenten niet uit van
dit soort kernfysicaopleidingen? Amerika heeft toch een
staat van dienst met kernwapens. Ik vind dit onderscheid
raar. Ik wil van de minister, die ook wetenschapper is,
weten of hij het met mij eens is dat kennis niet beperkt
moet worden door dit soort bekrompen gedachten.
De heer Bosma (PVV): Ik had niet op een mooier
antwoord kunnen hopen. Het is heel simpel: links op het
politieke spectrum shopt men selectief in de uitspraken
van de VN. Komt het je goed uit en ben je het ermee
eens, dan ga je met een spandoek de straat op. Ben je
het er niet mee eens, dan zeg je dat je het er niet mee
eens bent.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik heb deze vraag volgens mij
al beantwoord. Wij hechten heel veel waarde aan
internationale mensenrechtenverdragen, maar dit
betekent niet dat je het dan maar op elk onderdeel eens
moet zijn met elke mensenrechtenorganisatie en met
elke internationale organisatie.
Voorzitter. Uit tijdgebrek sluit ik mij aan bij de gestelde
vragen over promovendi, studenten met een functiebeperking en het bindend studieadvies. Wat wil de
minister doen om de positie van promovendi te
versterken? Er is een Kamerbrede wens om in het hoger
onderwijs meer aandacht te besteden aan studenten met
een functiebeperking, bijvoorbeeld in het accreditatiekader. Wat zijn de ontwikkelingen op dit gebied? Heeft de
minister al inzicht in de conclusies van het onderzoek
naar het bindend studieadvies?
Ik heb weinig aandacht besteed aan onderzoek. Ik denk
dat de vaste commissie voor onderwijs daarover een
apart debat moet houden. Ik deel het punt van kritiek van
de heer Zijlstra, dat het heel moeilijk is om alle stukken
die vandaag op de agenda staan te reduceren tot tien
minuten spreektijd.
Het is de hoogste tijd om de ranglijst te beklimmen van
landen die echt investeren in de kwaliteit van het hoger
onderwijs. De premier zei vorige week dat de kans groot
is dat wij afstevenen op een recessie. Als dat zo is,
moeten wij niet alleen de banken, maar juist ook het
hoger onderwijs en onderzoek een kapitaalinjectie geven.

De heer Zijlstra (VVD): Het is meer een correctie,
voorzitter. De heer Dibi had het over moslims die niets
mogen qua studie. Voordat wij verkeerde beelden
krijgen, wil ik duidelijk maken dat het zich echter puur
toespitst op Iraniërs. Ik weet niet of de heer Dibi de heer
Khan kent, die met onze kennis het land uitwandelde?
Dat is nu net wat wij willen voorkomen. Wat mijn fractie
betreft, is dat een goede zaak.
De heer Dibi (GroenLinks): Daar wil ik graag op ingaan,
voorzitter. Ik had het niet over moslims. Ik vroeg mij af
waarom je moslims dan ook niet uit zou sluiten bij
pilotenopleidingen. De situatie is nu dat Iraanse
studenten bij een aantal instellingen in een aantal
kerngebieden in de masterfase of daarna uitgesloten
worden van die kerngebieden. Dit gebeurt dus niet in de
bachelorfase, maar pas daarna, als het iets specialistischer wordt. Ik vind het eerlijk gezegd nogal bekrompen
en kortzichtig om te denken dat je met deze maatregel
het doorspelen van informatie kunt tegenhouden. De
kans is veel groter dat een niet-Iraniër die informatie gaat
doorspelen of benaderd wordt om dat te doen, omdat
dat minder verdacht is. Ons hoger onderwijs zou niet op
deze manier moeten worden ingericht. Bovendien vind ik
het ook gewoon discriminerend.
De voorzitter: Het lijkt mij verstandig dat wij doorgaan.
De heer Zijlstra (VVD): Ik zou toch graag nog een
opmerking willen maken, voorzitter.
De voorzitter: En die is?
De heer Zijlstra (VVD): Ik vind het op zich verbazingwekkend dat waar elke keer vanuit de fractie van GroenLinks
wordt geroepen dat wij niet moeten generaliseren over
moslims, dit toch bijna een pleidooi van GroenLinks is
om het dan maar breed toe te passen in plaats van
alleen specifiek beleid op Iraniërs toe te passen. Dat wil
de VVD-fractie niet.
Overigens wil ik de heer Bosma zeggen dat hij de fractie
van GroenLinks verwijt dat zij selectief shopt, maar dat
als hij even naar zijn eigen gedrag op moties over Israël
kijkt, hij dat zelf ook doet.
De voorzitter: Dit lijkt mij een mooi moment om over te
gaan naar de heer Anker. Ik heb een foutje gemaakt in de
begrotingsvolgorde, waarvoor mijn excuses aan de heer
Anker. Ook hij heeft een spreektijd van tien minuten.
De heer Anker (ChristenUnie): De heer Van Ham aan
mijn rechterzijde wist natuurlijk helemaal niet meer waar
hij aan toe was, voorzitter. Misschien dacht hij dat hij aan
de beurt was.
De heer Van der Ham (D66): Ik wilde net iets over Israël
zeggen...
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Wij spreken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

21

vandaag over het grootste goed: het hoger onderwijs en
de wetenschap. Het hoger onderwijs is het brandpunt
van intellectualiteit. Universiteiten en hogescholen laten
zien wat de cultuur te bieden heeft op het gebied van
kennis en onderzoek, opleidingsmogelijkheden en
beroepstoerusting, wetenschappelijke bronnen en
tradities, en intellectueel en geestelijk leiderschap.
Ik heb drie kernwoorden bij hoger onderwijs: ambitie,
innovatie en vooruitgang. Eerst een korte terugblik. Ikzelf
mocht in mijn studie aan de UvA ook enkele vakken
organisatiekunde volgen. Je zou denken dat de desbetreffende vakgroep, met zoveel expertise op dat gebied
in huis, fantastisch georganiseerd zou zijn. Het tegendeel
bleek waar. Als mijn docenten een negatief voorbeeld
nodig hadden, werd dat met gemak in eigen huis
gevonden. Gaat dit ook op voor het gehele hoger
onderwijs?
Op de agenda vandaag staat een lange lijst brieven. Bij
verschillende andere begrotingsbehandelingen die ik heb
mogen doen, moest ik constateren dat ’’werk in
uitvoering’’ een passend cliché bleek. Het hoger
onderwijs lijkt echter nog te blijven hangen in ’’bezint eer
gij begint.’’ De ambitie is er, dat wil ik de minister
nageven, maar innovatie en vooruitgang missen
voorlopig nog enigszins. Ik hoop toch echt dat wij
volgend jaar bij dit wetgevingsoverleg kunnen spreken
over concrete resultaten.
Ik zal niet alle brieven bespreken die op de agenda staan.
Er staan namelijk zestien kopjes op, maar bij sommige
zaten er wel drie brieven onder. Ik beperk mij tot een
aantal zaken. Allereerst kom ik dan op het punt van de
bekostiging. Ik kan mij herinneren dat ik vorig jaar rond
deze tijd uitsprak dat de fractie van de ChristenUnie de
nadere uitwerking van het nieuwe bekostigingsstelsel
met belangstelling tegemoet zag. Dat geldt nog steeds.
Een aantal contouren is helderder geworden, maar het
wetsvoorstel moet nog worden ingediend. De invoering
van de wet is uitgesteld. Blijkbaar loopt er nog een
aantal onderhandelingen. Wat is de inzet van de minister
om de zaak los te trekken en de nieuwe deadline echt te
halen? Simpel gezegd: reserveer desnoods een week op
de hei, maar regel het. Het is niet goed dat dit proces zo
lang gaat duren.
Ook wij worden ondertussen benaderd door instellingen
en organisaties die hun zorgen uiten. Al die zaken
hebben hun eigen dynamiek. Heel concreet vraag ik
aandacht voor de bekostiging van kleinere instellingen,
zoals kleine hbo’s met een relatief hoge overhead. Hoe
wordt daarmee omgegaan als de bekostiging voor een
groot deel van de studentenaantallen gaat afhangen? Wij
willen niet dat de kleinere instellingen gedwongen
worden tot opschaling. Kan de minister garanderen dat
dit niet het geval zal zijn bij de nieuwe wet voor de
bekostiging?
Bij de discussies over de bekostiging van het hoger
onderwijs spreken wij vaak over bekostiging op basis
van kwaliteit. Dat is ook in een tweetal moties vastgelegd. Een daarvan is van de hand van de collega’s Slob,
Besselink en Zijlstra. Mijn fractie heeft begrip voor de
reactie van de minister op het rapport van de commissieSorgdrager. Alleen belonen van excellente opleidingen
kan ook averechts werken. Er zit soms meer kwaliteit
achter de gang van de zes naar de zeven dan achter die
van de negen naar de tien.
Toch is het mijn fractie nog niet helemaal duidelijk of het
alternatief van de minister wel zoden aan de dijk zet. Dat

hangt vooral af van de prestaties die voor de prijs
geleverd moeten worden. Een prijs voor kwaliteit die wij
normaal achten kan het in ieder geval niet worden. Het
geld moet een stimulans worden om een risico te nemen
dat je anders niet zou nemen om een kwaliteitsslag te
maken.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Sluit u zich aan bij
mijn suggestie om experimenten te bevorderen in plaats
van achteraf een prijs te geven?
De heer Anker (ChristenUnie): Ik heb het afgelopen
weekend ook in de pers over dat idee gelezen. Ik vind het
wel een aardige gedachte. Wij zijn een beetje aan het
zoeken naar de beste manier om die kwaliteitsimpuls te
geven. Dat geldt ook voor de minister, want hij gaat nog
overleggen met allerlei organisaties. Er moet overigens
wel een keer een knoop worden doorgehakt. Verschillende fracties hebben naar voren gebracht dat er dingen
onderzocht moeten worden. Ik kan voorspellen dat ik ook
iets zal noemen wat onderzocht moet worden. Er komt in
ieder geval een stapel notities en uiteindelijk moeten er
beslissingen worden genomen. Het heeft mijn voorkeur
om in de diepte te investeren. Nieuwe initiatieven
moeten worden beloond. Het is niet nodig dat men een
prijs krijgt voor een goed computerlokaal. Wij mogen
veronderstellen dat een opleiding dat laatste goed
geregeld heeft.
Eind oktober ontvingen wij het evaluatierapport van de
BaMa-structuur. Het rapport schetst een positief beeld
van de snelheid en de wijze waarop de bachelormasterstructuur in Nederland is doorgevoerd. Maar wij
zijn er nog niet. In het rapport wordt een aantal
aanbevelingen gedaan om tot een volwassen BaMastructuur te komen. In reactie op het rapport heeft de
minister aangegeven, de harde knip tussen bachelor en
master per 1 september 2011 te willen invoeren. Daarin
mag hij zich gesteund weten door mijn fractie. Met het
invoeren van de harde knip wordt een volgende stap
gezet op weg naar het volwassen worden van het
BaMa-stelsel. Het invoeren van de harde knip draagt bij
aan een betere erkenning van het Nederlandse hoger
onderwijs in het buitenland. Daarnaast is het van belang
dat alle studenten op het moment dat zij aan hun master
beginnen, zich daar volledig op kunnen concentreren.
Juist in de laatste fase is een groep van gelijkgestemde
studenten belangrijk voor de intensiteit en kwaliteit van
de opleiding.
Universiteiten moeten wel hun zaken op orde hebben,
zoals het realiseren van meerdere instroommomenten. In
de brief geeft de minister aan, hierover afspraken met de
instellingen te willen maken. Inmiddels is er sprake van
een jaar uitstel, maar is er echt zicht op de realisatie van
meerdere instroommomenten? Welke afspraken zijn er
gemaakt en op welke wijze houdt de minister de vinger
aan de pols? Voor alle duidelijkheid: minister, laat het
alstublieft bij de instellingen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik herinner de heer Anker
aan de uitspraak van zijn collega Slob dat studenten die
hun bacheloropleiding nog niet helemaal hebben
afgerond toch alvast een begin moeten kunnen maken
met de master. Daarmee kun je volgens hem vertraging
in de studie zo veel mogelijk voorkomen. Niet te veel
drempels, zei mijnheer Slob. Waarom is de heer Anker
gedraaid en is hij u nu ineens voor de harde knip?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

22

De heer Anker (ChristenUnie): Volgens mij heeft de heer
Slob zich niet tegen de harde knip uitgesproken, want
dan had ik dat vast wel geweten. Zo lang zijn de lijnen
niet bij ons. Ik wil het heel nuchter bekijken. U zet de
harde knip wel heel erg hard aan. U doet alsof er na de
bachelor een soort guillotine is. U maakt de knip veel
scherper dan zij in werkelijkheid is. Wij zitten allang in
een situatie waarin studenten een beetje creatief moeten
omgaan met hun planning. De heer Van Dijk houdt
dramatische verhalen over studievertraging als studenten
een keer een bestuursjaar doen. Ik heb ook een
bestuursjaar gedaan. Het heeft mij een jaar vertraging
opgeleverd, maar ik had het voor geen goud willen
missen. Ik wist ook waar ik aan begon. Volgens mij zijn
studenten hierin veel volwassener geworden. Dat geldt
ook voor de universiteiten. Zij weten precies wat er aan
de hand is. Er kan best overeenstemming worden
bereikt. Ik voel veel meer voor een soort discretionaire
bevoegdheid. Men moet er met elkaar zien uit te komen.
Het uitgangspunt blijft echter dat je niet aan je master
begint voordat je je bachelor af hebt.
De brief over internationalisering is prima. Wij zijn
tevreden over de aandacht voor dit punt, maar hoger
onderwijs heeft zeker in zijn internationale context veel
raakvlakken met andere terreinen. Mijn fractie heeft
gevraagd om in de brief ook aandacht te besteden aan
ontwikkelingssamenwerking. Het collegegeld gaat voor
veel studenten van buiten de EER omhoog. De minister
heeft daar kort op gereageerd. Hij ondersteunt het
initiatief van Nuffic om tot een ’’mind fund’’ te komen.
Wij hadden meer verwacht. Ontwikkelingssamenwerking
heeft ons hart; dat moge bekend zijn. De combinatie met
het hoger onderwijs is juist zo boeiend omdat er heel
veel wederzijdse winst te behalen is. Met ontwikkelingssamenwerking investeren wij ook in het internationale
karakter van ons hoger onderwijs, bijvoorbeeld door
internationale stages en onderzoek en door de uitwisseling van studenten. Voor universiteiten is het van belang
om duurzame relaties te hebben met buitenlandse
universiteiten, zeker in die landen waar de wetenschappelijke uitdagingen waarschijnlijk voor het oprapen
liggen. In gesprekken die wij met verschillende organisaties hebben gevoerd, ging ook voor ons een wereld
open. Er ligt een wereld aan kansen, maar ook aan
dilemma’s die om een oplossing vragen. Er zijn
verbanden te leggen tussen de inspanningen van
Buitenlandse Zaken, Economische Zaken en OCW. Voor
ons is duidelijk geworden dat voor een daadwerkelijke,
stevige internationale positie in onderwijs en onderzoek
meer nodig is dan alleen een actie van OCW. Het vraagt
om een kabinetsbrede aanpak. Ontwikkelingssamenwerking en EZ moeten er in ieder geval bij betrokken
worden. Wij vragen de minister om zo’n aanpak te
initiëren. Eventueel leg ik dit in een Kameruitspraak vast.
Wij zijn teleurgesteld in de beperkte mogelijkheden voor
studenten uit ontwikkelingslanden. De drempels voor
niet EER-studenten zijn verhoogd doordat instellingen
instellingscollegegeld mogen vragen. De kennisbeurzen
die daartegenover zouden staan, zijn niet van de grond
gekomen. Studenten uit armere landen zijn hier de dupe
van. Het lijkt de omgekeerde wereld. Juist van mensen
uit ontwikkelingsgebieden mogen wij heel hoge
collegegelden gaan vragen. Ten behoeve van een
evenwichtige kennisopbouw op de Nederlandse
universiteiten en voor vorming van het maatschappelijk
kader in ontwikkelingslanden is het van belang dat

studenten uit ontwikkelingslanden in staat worden
gesteld hier te studeren. Deze studenten dragen ook bij
aan de door de minister zo gewenste international
classroom. De minister laat het initiatief aan de Nuffic en
de banken. Wij vragen de minister om de ontwikkeling
van het ’’mind fund’’ zelf ter hand te nemen. Wat ons
betreft wordt het echt een fonds gericht op ontwikkeling.
Als wij analoog aan het Huygens scholarship een naam
aan het fonds moeten verbinden, doe ik de aanbeveling
om de naam van Egbert Schuurman eraan te koppelen.
Hij is al 25 jaar senator en heeft veel betekend voor het
denken over ontwikkelingssamenwerking, zowel in
wetenschap als in politiek. Het is tekenend dat wij het
Huygens scholarship hebben dat puur op excellentie
gericht is. Het zou echt bij ons passen om ook studenten
hierheen te halen die het hard nodig hebben uit landen
die het hard nodig hebben.
Ik kom op het onderwerp studiekeuze en schooluitval.
Met een relatief kleine investering vroeg in de schoolloopbaan kunnen hoge kosten als gevolg van schooluitval worden voorkomen. De sectoroverstijgende aanval
op schooluitval heeft de volle steun van mijn fractie. Wij
maken wel een opmerking over de studiekeuzeinformatie. Uit onderzoek blijkt dat bij de profielkeuze en
de keuze voor vervolgopleidingen van leerlingen in het
voortgezet onderwijs weinig aandacht wordt besteed aan
informatie over de arbeidsmarkt. Meer inzicht in wat
leerlingen later in de beroepsuitoefening kunnen
verwachten, zal hun keuzeproces aanzienlijk verbeteren.
Bij de behandeling van de begroting van EZ is een motie
van de ChristenUnie aangenomen waarin de regering
wordt verzocht, de mogelijkheden te onderzoeken om
een arbeidsmarktadvies onderdeel te laten zijn van
reguliere studieadviezen. Ik ga ervan uit dat de minister
de uitvoering van deze motie samen met zijn collega van
EZ voortvarend ter hand zal nemen.
Wij steunen de oplossing om de invoering van een
glijdende schaal met betrekking tot de bijverdiengrens
financieel neutraal te kunnen uitvoeren. De terugbetaalregeling is aangepast naar aanleiding van de vragen die
onder andere de ChristenUniefractie heeft gesteld in het
overleg over de voortgang van de strategische agenda
voor het hoger onderwijs, onderzoek- en wetenschapsbeleid. Nu resteert een voorstel waarmee de
terugbetalingsvoorwaarden bij studieleningen soepeler
en flexibeler worden gemaakt. De duidelijkheid hierover
moet leenangst wegnemen. Onze bezwaren zijn met dit
nieuwe voorstel weggenomen. Ik wil dat duidelijk
zeggen, omdat wij in het begin wel heel erg kritisch
waren.
Bij de stukken zit een brief over de imamopleidingen. Wij
zijn nooit zo heel erg dol geweest op de manier waarop
de imamopleidingen in Nederland zijn gestart, omdat
daarachter toch een beetje het idee zat: wij willen graag
de islam-light in Nederland en de gematigde islam
stimuleren, dus wij willen onze eigen imamopleidingen.
Er zit vast nog wel wat meer achter en het is ook
helemaal niet verkeerd om zo’n soort theologische
opleiding te hebben, maar het is wel heel opvallend dat
wij op dit moment echt aan het opleiden zijn voor de
overheid. Dat blijkt ook uit de brief. Wij hebben onze
eigen opleiding en onze eigen markt gecreëerd. Er wordt
druk overlegd met allerlei islamitische organisaties over
de kerkelijke vraag. Hoe gaan wij hiermee verder op het
moment dat blijkt dat die kerkelijke vraag niet van de
grond komt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

23

De heer Zijlstra (VVD): Deelt de ChristenUnie de mening
van de VVD dat Nederland, aangezien wij die opleiding
hier hebben, de instroom van imams uit het buitenland
zou moeten stopzetten als straks de uitstroom op gang
komt en mensen ook buiten de overheid aan het werk
kunnen? Die imams uit het buitenland zijn dan niet meer
nodig, omdat wij binnenlands aanbod hebben.
De heer Anker (ChristenUnie): Nee, ik deel die mening
niet. Het gaat fundamenteel over de scheiding van kerk
en staat. Als kerken behoefte hebben aan geestelijk
bedienaren, zoals wij hen in het modern migratiebeleid
noemen, kunnen die bedienaren soms uit het buitenland
komen. Sterker nog, ik ben zelf lid van een internationale
kerk waarin bar veel Amerikanen voorgaan. Dat soort
dingen gebeurt gewoon en volgens mij is dat ook heel
erg goed. Ik zou die mogelijkheid dus graag willen
openhouden. Ik kan mij de gedachte achter deze
imamopleidingen wel voorstellen: laten wij op zijn minst
een aanbod naast het buitenlandse aanbod hebben. Op
dit moment wordt daar echter nog heel weinig gebruik
van gemaakt.
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Voor D66 is het
innovatiebeleid nauw verbonden met onderwijs,
wetenschap en ondernemen. Een ambitieuze agenda
voor onderwijs en innovatie is van groot belang, maar
heel vaak blijft het toch bij los zand. Goede bedoelingen
gaan ten onder aan concurrerende deelbelangen. Ook de
agenda van vandaag bevat daarvan veel voorbeelden.
Om het verband tussen onze kenniseconomie en
onderwijs te versterken, heb ik in ieder geval een
amendement ingediend dat pleit voor de oprichting van
zes hbo-masters voor de sleutelgebieden van het
Innovatieplatform. Dat moet ervoor zorgen de sterkste
onderdelen van onze economie voldoende houvast te
geven en het moet zorgen voor een permanente
beschikbaarheid van voldoende hoogopgeleide professionals. Dit zal hogescholen aansporen, hun initiatieven
te bundelen.
Het Innovatieplatform wijst ook nog op een zevende
sleutelgebied waarvoor ik graag aandacht wil vragen,
namelijk Den Haag als hoofdstad van het internationaal
recht. Eerder pleitte D66 al voor meer aandacht voor de
mensenrechten in het onderwijs. Ook hier komen dus
meerdere agenda’s samen. Wat is de reactie van de
minister op het standpunt van het Platform
mensenrechteneducatie dat Nederland zijn internationale
verplichtingen op dat gebied niet nakomt?
De kwaliteit van ons onderwijs is de brandstof van onze
kenniseconomie, en de diversificatie is nodig om die
kwaliteit te verbeteren. Het rapport van de commissieSorgdrager heeft daarvoor een aantal mogelijkheden
aangedragen. Met extra geld kunnen wij extra kwaliteit
bekostigen. Maak de extra kwaliteitseisen helder en laat
de NVAO hierop toetsen, zonder nieuwe bureaucratie
voor de scholen. Een pilot kan helder maken of het
systeem werkt. Natuurlijk zijn er ook bezwaren van het
veld, die van belang zijn. Het is dus niet meer dan
terecht dat de minister daarmee rekening houdt. Maar
het invoeren van prijzen kan toch niet echt een serieus
alternatief worden genoemd. Ik sluit mij aan bij wat de
CDA-fractie daarover heeft gezegd. Het is misschien
interessanter om het juist om te keren en het geld in het
begin in te zetten. Waarom durft de minister niet samen
met het veld de pilot aan te gaan?

Het is goed dat door de uitlatingen van de voorzitter van
het college van bestuur van de UvA de discussie over de
bekostiging van kwalitatief onderwijs is gestart. Wij
willen studenten geen ambitietaks opleggen. Stimuleer
studenten juist het beste uit zichzelf te halen. Ambitieuze
studenten moeten juist extra vakken kunnen volgen en
excellente studenten een topstudie. Ook wij zien echter
dat universiteiten steeds meer studenten moeten
bedienen met steeds minder middelen. Als de school of
universiteit bewijst extra kwaliteit te leveren, moet daar
extra geld tegenover staan. De student moet voor extra
kwaliteit kunnen kiezen en dat mag nooit afhankelijk
worden van de financiële situatie thuis. Die studenten
moeten een extra lening kunnen krijgen of via commerciële beurzen in staat worden gesteld voor die kwaliteit
te kiezen. Wat wil de minister op dat punt?
De invoering van de harde knip lijkt een echte maatregel
van de minister. De cijfermatige onderbouwing waaruit
blijkt dat die ook echt gaat werken, hebben wij eigenlijk
niet. Wij hebben geen idee hoeveel studenten straks wel
zullen kiezen voor een masteropleiding aan een andere
universiteit. Ik vraag mij af hoe effectief de maatregel
daadwerkelijk is. De groep studenten die na drie jaar de
eigen studentenstad wil verlaten, is heel klein, meen ik.
Waarom wil de minister zo’n onderzoek niet toezeggen?
De harde knip op zichzelf lijkt D66 een goed idee, voor
zover wij dat nu kunnen beoordelen. Anderen hebben
het al gezegd: in andere landen is het ook heel normaal
dat je het vwo moet hebben afgerond als je naar de
universiteit gaat. Wij hebben echter wel een aantal
vragen op dat punt en stellen daarom een aantal heldere
voorwaarden aan een harde knip. Universiteiten moeten
kunnen blijven bepalen wie in aanmerking komt voor de
wettelijk vastgestelde uitzondering. Iedere opleiding
moet zo veel mogelijk instroommomenten en
herkansingsmomenten creëren, bijvoorbeeld ook tijdens
vakanties. Iedere instelling moet absolute helderheid
geven over de vereisten voor toelating tot een masteropleiding, die zijn gebaseerd op competenties en
bijvoorbeeld niet op een boekenlijst. Wil de minister wel
dat zo veel mogelijk studenten een wo-masteropleiding
gaan volgen? In zijn antwoorden op de schriftelijke
vragen blijft hij daar een beetje vaag over. Het een en
ander kan ook worden opgevat als een bewustwordingsmoment om uiteindelijk geen masteropleiding te gaan
volgen. Daar wil ik graag helderheid over.
De internationaliseringsagenda is op zichzelf heel goed.
Wat het kabinet daar echter voor uittrekt, namelijk 19
mln. voor vijf jaar, is wel heel beperkt. Kan die agenda
wel voor dat bedrag worden uitgevoerd? Waarop kunnen
wij de minister afrekenen? Waarom wordt het niet wat
kabinetsbreder gedragen? De financiering van dit
onderdeel kan bijvoorbeeld ook uitstekend bij het
ministerie van EZ worden ondergebracht of misschien
kan daar wat extra geld vandaan komen. Ik begrijp ook
dat scholen en universiteiten het lastig vinden om goede
huisvesting te bieden aan buitenlandse studenten. Maar
waarom staat dit punt dan niet hoog op de agenda van
bijvoorbeeld de minister van VROM? Deze studenten
krijgen geen huursubsidie. Waarom heeft de minister van
SZW zich niet daarvoor ingespannen? Ook de samenwerking met de IND blijkt lastig.
Bovendien prijst Nederland zichzelf uit de internationale
onderwijsmarkt met een enorme ’’fee’’ voor studenten
die naar ons land willen komen voor een studie. Als de
minister hier niet verder op ingaat, zal ik in de tweede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

24

termijn een motie indienen waarin wordt verzocht om
een flexibeler ’’fee’’ in te voeren, die afhankelijk is van de
verblijfsduur van studenten. Heeft de minister ook wel
eens gedacht over ons hoger onderwijs en de combinatie
van werken en leren als een exportproduct? In Amerika –
je kunt er niet alles van overnemen – zie je een hoog
percentage buitenlandse studenten. Daar kunnen wij in
Nederland wel degelijk een goed voorbeeld aan nemen.
De minister heeft overleg gevoerd met studenten, onder
andere over de bijverdiengrens. De oplossing die daaruit
is gekomen, steunen wij. Graag krijg ik van de minister
echter meer informatie over het terugbetalen. Wie zijn de
studenten die niet binnen de termijn hun schulden
kunnen afbetalen? Wat is hun achtergrond? Hebben zij
hun studie niet afgerond? Verdienen zij te weinig na hun
studie? Om hoeveel geld gaat het precies?
Van de studentenorganisatie hebben wij ook een ander
interessant voorstel ontvangen over het collegegeldvrij
besturen. Het is goed dat studenten zich breder
ontwikkelen tijdens hun studie. Als een student alleen
collegegeld betaalt om ingeschreven te blijven in ruil
voor een bestuursbeurs en ov-jaarkaart, dan wordt
daardoor weer zinloos geld heen en weer geschoven.
Daarbij is natuurlijk wel de voorwaarde dat een student
tijdens zijn collegegeldvrije bestuurstijd ook onderwijsrechten heeft. Graag had ik op dat punt een toezegging.
Over het FES hebben wij al gesproken in een AO over
innovatie. De informatie over de systematiek voor de
verdeling van de middelen van het FES voor R&D en het
verbeteren en transparanter maken daarvan, blijft nog
een beetje vaag. Wij hebben daarover nog geen concrete
informatie van het kabinet. Die willen wij graag hebben.
Dit is een ongelooflijk belangrijk onderdeel van het
hogeronderwijsbeleid en het wetenschaps- en innovatiebeleid. Misschien heeft de minister daar nu meer over te
vertellen dan bij het AO vorige week.
Dan kom ik op het kunstonderwijs. Dat valt ook mooi
samen met een ander onderdeel van zijn portefeuille. Er
zijn heel veel opleidingen met allemaal verschillende
invalshoeken. Er gaan veel buitenlanders naar het
kunstonderwijs. De dansacademies leveren bijvoorbeeld
veel dansers van hoog niveau af. Bij hoogwaardige
dansinstellingen zien wij echter bijna alleen maar
buitenlanders en nauwelijks Nederlanders. Hoe komt dat
precies? Hoe wil het kabinet dat verbeteren? Neemt het
kabinet de Nederlandse kunstopleidingen onder de loep,
waarbij niet alleen wordt gelet op kwaliteit maar ook op
kwantiteit? Er zijn er immers op dit moment wel heel
veel. Moet daar niet wat aan gaan gebeuren?
Voorzitter. Bij mij is een vraag opgekomen na het
werkbezoek in Amerika over de leerstoelen in het
buitenland, onder andere in New York en Berkeley. Ik heb
de indruk dat van die leerstoelen weinig gebruik wordt
gemaakt. Wat gaat de minister daaraan doen?
Ik heb ook een opmerking aan het adres van de heer
Bosma van de PVV. Hij had het over steenkolenengels.
De fractie van D66 is sterk voor tweetaligheid van het
onderwijs. Daarom ben ik blij dat de heer Bosma zich
keert tegen steenkolenengels. Dat is de eerste milieuvriendelijke bijdrage die hij in de Tweede Kamer heeft
gehouden.
Tot slot nog een opmerking over de minister. Er wordt
gezegd dat hij zich niet genoeg bezighoudt met het
hoger onderwijs. Ik begrijp dat eigenlijk wel. Hij komt
eruit voort. Dan is het een beetje alsof je een nieuwe
student bent die zich afzet tegen het ouderlijk huis. Het

ouderlijk huis van de minister was natuurlijk de
wetenschap. Nu heeft hij twee jaar een beetje kunnen
brassen, brallen en proosten op de koningin. Dat doe je
als feut. Maar nu gewoon echt aan het werk! Wij hopen
dat daar het komend jaar mooie dingen uit voortkomen.
De heer Bosma (PVV): Er is veel gesproken over een
zesjescultuur. Dan voelt een partij als D66 zich natuurlijk
heel erg aangesproken, wat wil je met zo’n naam. Ik wil
nog even duidelijk hebben dat wij als PVV tegen
steenkolenengels zijn, maar dat wij heel erg voor
’’kernenergie-engels’’ zijn.
De voorzitter: Dank u zeer. Dan tot slot in de eerste
termijn van de Kamer onze nestor, de heer Van der Vlies
namens de fractie van de SGP.
De heer Van der Vlies (SGP): Dank u wel, voorzitter.
Nog ruim een jaar rest ons tot het moment waarop de
doelstellingen van het Verdrag van Bologna gerealiseerd
moeten zijn en dat is te merken. De evaluatie van het
bachelor-mastersysteem is in volle gang en de
internationaliseringsagenda is binnen. De internationale
aantrekkingskracht van het Nederlandse onderwijs is een
belangrijk punt. Wat mij betreft organiseren wij die op de
wijze zoals dat in de dertiende eeuw al ging in Bologna:
uit alle hoeken van Europa kwamen studenten naar
Bologna voor de rechtsgeleerde Accursius. Hoge
standaarden en topdocenten zijn het recept voor een
sterke positie. Excellent moet ook werkelijk excellent zijn.
Wie hoge ambities koestert en deze zelfs wil verhogen,
zal voldoende middelen beschikbaar moeten stellen om
dit niveau waar te kunnen maken. Een verhoging van het
ambitieniveau zonder een bijpassende stijging van
middelen zet geen zoden aan de dijk. Bij het Nederlandse
investeringsniveau in hoger onderwijs en onderzoek
worden regelmatig vraagtekens geplaatst, ook in
internationaal vergelijk. Het is goed om de relatie tussen
ambitie en bekostiging eens grondig onder de loep te
nemen. De bekostiging van de universiteiten is altijd een
kritiekpunt. Mijn fractie had flinke bedenkingen tegen de
verplaatsing van een deel van de eerste naar de tweede
geldstroom. Ten gevolge van deze bezuiniging zijn, zoals
ik begrijp, momenteel al reorganisaties op touw gezet,
met soms niet echt fraaie resultaten. Denk eens aan
Leiden, waar theologie nu onder geesteswetenschappen
wordt gebracht.
Mijn fractie pleit voor een stevige eerste geldstroom,
omdat deze voor de continuïteit en kwaliteit van
onderwijs en onderzoek onontbeerlijk is. Recent was van
de zijde van de VSNU het signaal te horen dat de
begroting voor 2009 een daling van onderwijsuitgaven
per student laat zien. Er dreigt een wig in de bekostiging
te ontstaan, zo wordt beredeneerd. Belangrijkste oorzaak
hiervan is de ontwikkeling dat studenten steeds sneller
zijn gaan studeren. Daar is natuurlijk op zichzelf niets mis
mee, als de kwaliteit maar behouden blijft. Maar die wig
is wel een probleem of kan het worden. Hoe gaat de
minister dat voorkomen?
Mijn fractie erkent met de minister de risico’s van de
koppeling van kwaliteit aan bekostiging. Die koppeling
kan bij de beoordeling van opleidingen tot perverse
prikkels leiden. Desondanks vindt mijn fractie een strikte
en heldere afbakening van het oordeel ’’excellent’’ voor
opleidingen van groot belang. Er mag natuurlijk ook
geen inflatie optreden. Bij een versoepeling van criteria

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

25

daalt al gauw de waarde van een excellent traject. Hoe
wil de minister dit gevaar voldoende bestrijden? Is hij
bereid, een tandje bij te zetten als het gaat om excellente
en selectieve opleidingen? Ik verwijs naar antwoord 15
bij de BaMa.
Het voorstel voor de nieuwe bekostigingssystematiek
heeft de Kamer nog niet bereikt. Er wordt een jaar extra
genomen. Toch wil ik vanaf deze plaats alvast een schot
voor de boeg lossen. De positie van kleinere hogescholen – ik hoorde daar gelukkig ook enkele collega’s over –
mag binnen deze nieuwe bekostigingssystematiek niet in
de verdrukking komen. In het veld van de hogescholen
stuit ik op de zorg dat aan het rendement van kleinere
hogescholen in de nieuwe systematiek niet voldoende
aandacht zou worden besteed. Variëteit in het aanbod
van hogescholen is van wezenlijk belang, zeker ook voor
de kwaliteit. Ik hoop dat de minister daarbij de wacht wil
betrekken.
De implementatie van de bachelor-masterstructuur is vlot
verlopen. Het is goed dat de herkenning van Nederlandse opleidingen in het buitenland hierdoor is
vergroot. Wel heeft ook mijn fractie enkele vragen over
de voorgestelde aanpassing van het systeem. Uiteraard
is een weloverwogen keuze voor de master een
belangrijke doelstelling. Volgens de minister zal de harde
knip dit keuzemoment versterken.
Uit de Studentenmonitor blijkt echter dat 90% van de
studenten de master kiest op grond van inhoudelijke
interesse. Wat is dan eigenlijk het probleem? Mijn fractie
vermoedt dat een gebrek aan substantieel kwaliteitsverschil tussen opleidingen een belangrijke oorzaak is
voor de beperkte binnenlandse mobiliteit. Waarop
baseert de minister zijn afwijzende reactie op deze
stelling, vervat in vraag 28 en het daarbij gegeven
antwoord?
Voor mijn fractie is helder dat een zwaarder accent op
excellentie de mobiliteit van studenten kan vergroten.
Het uitgangspunt van de harde knip is sympathiek, maar
het voorstel heeft nog wel rigide kanten. Vrijwel elke
uitzondering lijkt te worden uitgesloten. Wat te doen met
een student die de datum 1 september net niet haalt en
die geen bijzondere omstandigheden kan aanvoeren?
Moet hij dan een jaar hangen of niet? Hoe werkt dat?
Waar ligt de discretionaire bevoegdheid? Ik sluit mij aan
bij de vragen die de collega’s hebben gesteld over meer
momenten voor herkansingen en instroom. Eventueel
moeten vakken worden aangewezen die voor de master
meer of minder relevant zijn, maar niet relevant is
natuurlijk wat al te expliciet. Deze vragen moeten
bevredigend worden beantwoord voordat wij hier
definitief op insteken, maar de gedachte is volgens ons
op zichzelf niet verkeerd.
De door de minister voorgestelde versoepeling van de
harde knip voor bestuurswerk kan al gauw te ruim
uitpakken, aangezien er ook al een financiële tegemoetkoming bij hoort. Wij moeten wel een verschil weten te
rechtvaardigen tussen studenten die geen bestuurswerk
kunnen of willen verrichten, en degenen die dat wel
doen. In een verder verleden dan sommige van de hier
aanwezige collega’s heb ik de ervaring opgedaan dat er
heel veel vormende kanten aan zitten. Dat hoeft niemand
mij te verduidelijken, want dat heb ik aan den lijve
ondervonden en daar heb ik met veel genoegen
herinneringen aan.
De bestrijding van de uitval onder studenten is een
terecht punt. Wij moeten studenten zo veel mogelijk

helpen om de goede studiekeuze te maken. Het is de
vraag of rendementsafspraken hiervoor uitkomst bieden.
Het maken van een keuze blijft op deze leeftijd altijd nog
een lastige aangelegenheid. De minister citeert niet voor
niets de ontwikkelingspsychologie. Het vele goede dat al
wordt gedaan, moet worden gecontinueerd en zo nodig
gestimuleerd, maar naar mijn mening verdient vooral het
tegengaan van rooskleurige informatie over studies extra
aandacht. Er is wel autonomie van instellingen, maar er
kan best eens met bepaalde instellingen worden
gesproken om ze kritisch in de ogen te kijken. Ook voor
die instellingen zelf zou dat winst zijn. Het gaat om een
goed, prudent evenwicht tussen een wervend karakter
van de informatie, maar ook een stukje eerlijke,
realistische beschrijving.
Bij de behandeling van het rapport-Dijsselbloem heb ik
aandacht gevraagd voor de positie van de leerstoelen
onderwijsrecht. De minister zegde toe daarover in
contact te treden met de desbetreffende universiteiten.
Mijn simpele vraag is wat het resultaat is van die
gesprekken.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het einde
van de eerste termijn van de Kamer. Ik schors de
vergadering tot 14.15 en dan zal de minister beginnen
met zijn beantwoording in eerste termijn. Ik wens u allen
smakelijk eten en in de Kamer is 14;15 uur ook echt 14.15
uur. Wij zijn hier niet op een universiteit, dus wij gaan
gewoon beginnen.
De vergadering wordt van 13.36 uur tot 14.15 uur
geschorst.
Minister Plasterk: Voorzitter. Ik constateer dat de helft
van de mensen aan wie ik het antwoord ga geven, nog
niet aanwezig is.
Mevrouw Besselink (PvdA): Het belangrijkste deel is
toch aanwezig?
Minister Plasterk: Mijn eigen partij is er. Wat wil een
mens meer? Ik zie echter dat de Van Dijkjes net binnen
komen, dus ik kan beginnen.
Voorzitter. Ik stel voor om een paar grotere onderwerpen
waar diverse leden over gesproken hebben, eerst aan de
orde te stellen. Vervolgens loop ik de andere punten per
spreker langs. Na het laatste wetgevingsoverleg dat wij
hadden over de media, bereikten mij klachten over het
feit dat ik altijd aan dezelfde kant begin met het
beantwoorden van de vragen. Omdat je aan het einde
steeds sneller gaat, krijgen altijd dezelfde sprekers meer
aandacht dan de andere. Ik zal daarom de volgorde nu
omkeren. Ik begin dus met de heer Van der Vlies.
De heer Van der Vlies (SGP): Eindelijk gerechtigheid!
Minister Plasterk: De laatsten zullen de eersten zijn.
Ik begin zoals gezegd met een paar grotere onderwerpen, ten eerste het onderwerp waarvoor hier vanochtend
een demonstratie op het Plein was. Ik heb mij met enige
moeite door de massa heen geslagen, maar ik vond het
goed om het gesprek daar aan te gaan. Ik heb in de tent
met mensen over dit onderwerp gesproken, eerst bij de
SP en vervolgens bij de studentenorganisaties.
Ik constateer allereerst dat een grote Kamermeerderheid
het principe ondersteunt. Dit principe is een uitvloeisel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

26

van het bachelor-mastersysteem dat Europabreed is
ingevoerd. De bedoeling van dit systeem is dat er een
examen wordt afgelegd na de bachelor en dat deze
toegang geeft tot het volgende studieonderdeel, de
master. De harde knip is in heel Europa overal ingevoerd.
Ook in Nederland is deze inmiddels ingevoerd bij de
universiteiten in Amsterdam, Utrecht, Leiden en
Rotterdam. Dat is gebeurd in goed overleg met de
studentenorganisaties. Er zijn afspraken gemaakt over
een aantal maatregelen om te voorkomen dat dit
systeem leidt tot ongewenste consequenties.
Vervolgens is de vraag of wij dit systeem over de hele
linie moeten invoeren. Ik ben het eens met iedereen die
zegt dat dit zo veel mogelijk aan de instellingen moet
worden overgelaten, maar dit is nu juist een systeemeigenschap. Die eigenschap heeft als bedoeling dat
iemand ergens het bachelorexamen haalt en daarna
bedenkt of hij daar of elders door wil gaan. Ik kan mij
voorstellen dat instellingen die zich bezorgd maken of
studenten misschien van het keuzemoment gebruik
zullen maken om naar elders te wandelen, de neiging
zullen hebben om te zeggen: begin maar lekker aan je
master, die bachelor komt wel. Daarmee bind je immers
mensen. Alleen denk ik dat het voor een instelling een
onterechte zorg moet zijn dat mensen weg zouden lopen.
Laten wij nu gewoon op systeemniveau vaststellen dat
het goed is dat men, als het bachelorexamen is gehaald,
kan bedenken of men daar door wil gaan of misschien
bij de Universiteit van Maastricht, omdat de opleiding
voor een bepaald vak daar veel beter is. Instellingen
zouden daar geen zorgen over moeten hebben. Als
instellingen deze zorgen wel hebben, dan moeten zij nog
beter onderwijs geven, omdat studenten daardoor bij
dezelfde instelling kunnen blijven. Ik proef soms een
zekere zorg bij de universiteiten die hun instroom aan
regionale binding ontlenen, bijvoorbeeld in het Noorden
of vanuit Brabant naar Nijmegen. Daar denkt men
misschien dat jongeren op hun twintigste een andere
keuze zullen maken dan op hun zeventiende en dat zij
dan die universiteiten wellicht links laten liggen. Iets
meer zelfverzekerdheid zou op haar plaats zijn. Laat
mensen gewoon vol kiezen op het moment zelf.
In de schriftelijke beantwoording heb ik al aangegeven
dat het mij prima lijkt om de invoering hiervan een jaar
uit te stellen. Dat geeft ons respijt. Ik stel voor dat ik over
pakweg twee maanden met een voorstel kom na overleg
met de koepels, studentenorganisaties en de VSNU. Ik
zal ervoor zorgen dat in dat voorstel een aantal van de
door de leden aangegeven randvoorwaarden worden
opgenomen. Ik denk bijvoorbeeld dat een beroep moet
kunnen worden gedaan op bijzondere omstandigheden,
zoals ziekte, handicap, zwangerschap, familieomstandigheden of lidmaatschap van besturen. Ik wil nog overleg
voeren met de studenten over wat precies op deze lijst
thuishoort.
Er moeten heldere toelatingseisen zijn voor de master.
Daar is al eerder om gevraagd. Daar mag echt geen
discussie over zijn. Het moet helder zijn wat je moet
weten om erin te komen. Over herkansingsmomenten
moeten goede afspraken worden gemaakt. Daar waar
mogelijk moeten meerdere instroommomenten worden
geboden. Enkele leden vroegen of er geen clementie kan
zijn voor de student die één of twee studiepunten mist.
Dat overleg wil ik wel precies voeren. Ik ben het eens
met alle sprekers die hebben gezegd dat je zo’n knip
gewoon moet maken. Mensen zien dat aankomen en

moeten in principe hun examen halen. Als je weet dat je
in september aan je master wilt beginnen en er geen
bijzondere omstandigheden zijn, moet je in de zomer de
laatste punten binnenhalen. In het buitenland en bij de
universiteiten in Nederland waar dit systeem geldt, is de
ervaring dat het niet tot vertraging leidt. Je hebt immers
gedragseffecten. Mensen zien het aankomen, anticiperen
erop en houden er rekening mee. Ik vraag de leden nu
niet om akkoord te gaan met die harde knip. Over een
maand of twee stuur ik de Kamer een brief waarin ik
verslag doe van het overleg met de studentenorganisaties en de VSNU. Dat zal vergezeld zijn van een
besluit van mij. Als de Kamer daartoe aanleiding ziet,
kunnen wij daar dan over in gesprek gaan.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik ben blij dat de minister
de harde knip wil invoeren. Hij geeft zelf aan dat er wat
randvoorwaarden zijn. Dat is prima, maar hoe ziet hij dat
voor zich? Gaat hij daarover in overleg met de VSNU of
wil hij dat wettelijk bepalen? Dat laatste heeft niet mijn
voorkeur, want dan krijgen wij over elke bepaling
uitgebreide debatten en zal in de praktijk blijken dat elke
aparte bepaling haar problemen en grensproblematiek
heeft.
Minister Plasterk: Ik ga in overleg met de VSNU. Omdat
wij die harde knip op systeemniveau invoeren, is het wel
verstandig om helder te hebben wat erin komt te staan.
Het zou mijn voorkeur hebben om dat wettelijk te
bepalen, maar dat wil ik onderdeel van het overleg
maken. Misschien willen sommigen inderdaad wel een
discretionaire bevoegdheid. Ik wil wel weten wat het
onderwerp van die bevoegdheid zou zijn. Als dat
voldoende beperkt is zodat het de helderheid niet
aantast, kan de invulling daarvan aan de instellingen
worden overgelaten.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik vond het argument om
toch over te gaan tot landelijke invoering niet overtuigend. Kan de minister nog een keer uitleggen waarom
dat precies vanuit Den Haag aan alle instellingen moet
worden opgelegd? Ik dank de minister dat hij tegemoetkomt aan de zorgen die er leven en dat hij in overleg wil
gaan met belanghebbende organisaties. Het wordt dan
wel een afweging van belangen en ik wil liever op basis
van een onderzoek tot een afgewogen oordeel komen; ik
heb al een hele trits criteria genoemd. Ik wil eerst weten
wat de gevolgen van een landelijke invoering zijn voor
het hoger onderwijs en de toegankelijkheid daarvan. Is
de minister bereid om naast het overleg dat hij zal
voeren, een onderzoek te doen naar die gevolgen?
Minister Plasterk: Onderzoek heeft alleen zin als je de
gedragseffecten kunt meenemen. Die gedragseffecten
zijn ten eerste traag, omdat mensen niet van de ene dag
op de andere hun gewoonten gaan veranderen.
Bovendien denk ik dat ze alleen zullen optreden als er op
systeemniveau werkelijk iets veranderd is. Ik zou niet
weten welke nuttige vraag je nu met een onderzoekje
zou kunnen beantwoorden, door werkelijk te meten. Je
kunt argumenten op een rij zetten en inventariseren,
maar dat kan ik in twee maanden ook. Laten wij het
andere punt pakken, want dat acht ik het belangrijkste.
Waarom moet het op systeemniveau gebeuren? Anders
krijg je toch een soort prisoner’s dilemma. Ik denk
inderdaad dat het niet-bestaan van de harde knip een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

27

bindende werking heeft. Een deel van de studenten
ervaart immers helemaal niet dat er echt een bachelorexamen is. Men zit er gewoon voor een studie van vier,
vijf jaar en ergens op tweederde krijgt men een keer een
mailtje dat men zijn bachelor heeft. Dan is men echter
allang doorgegaan met het masterprogramma, nog
voordat men klaar was met de bachelor. Tegen de tijd
dat die mensen hun bachelorexamen hebben, hebben zij
alweer een paar maanden geïnvesteerd in hun master en
dan gaan zij natuurlijk niet meer weg. Ik denk inderdaad
dat het op microniveau wel enige bindende werking
heeft. Dan moet het niet zo zijn dat sommige universiteiten studenten in een positie brengen dat zij gaan
heroverwegen, met als gevolg dat zij er misschien wel
uit zullen fladderen, terwijl andere universiteiten dat niet
hebben. Dan krijg je een oneigenlijk speelveld. Dat vind
ik dus een systeemeigenschap en daarom zeg ik: laten
wij het gewoon landelijk regelen. Daar komt nog bij dat
dit internationaal ook overal het geval is. Ik zie ook geen
echte reden om het te doen. Nogmaals, als je de
randvoorwaarden goed geregeld hebt, dan ben je in een
heel normale situatie beland.
De heer Dibi (GroenLinks): Heel kort. Internationaal zijn
er weer andere verschillen. De duur van een bachelor is
in andere landen vaak een jaar langer. Dus dan zou u dat
ook moeten veranderen, maar dat doet u dan weer niet.
Een van uw overwegingen snap ik gewoon niet. U denkt
dat studenten lukraak hun bachelor afronden en
overgaan naar een master. Ik weet niet of u wel eens met
studenten praat. Ik ben zelf onlangs nog student geweest
en ik spreek heel veel studenten. Wij hebben het over
niets anders dan de vraag wat je gaat doen na je
bachelor. Je beoordeelt je master wel degelijk – dat gaf
de heer Van der Vlies ook aan – op inhoudelijke
overwegingen. 90% van de studenten kiest de master op
basis van inhoudelijke overwegingen. Kunt u uitleggen
waarom u denkt dat studenten lukraak maar doorstromen naar een master, zonder daarbij na te denken? Waar
baseert u dat op?
Minister Plasterk: Ik ga maar even voorbij aan uw vraag
of ik wel eens studenten spreek. Laat ik het nog een keer
zeggen, want het kan niet helderder gezegd worden dan
ik zonet al deed, lijkt mij. Ik betwist geen moment dat
studenten nadenken over wat zij zullen gaan doen. Als zij
echter vast beginnen aan hun master, als zij de eerste
twee, drie vakken al gedaan hebben en daarin geïnvesteerd hebben en dan te horen krijgen: by the way, nu
heb je ook je bachelor, dan is het lastiger om dan nog te
zeggen: goh, laat ik eens even nadenken, ik heb
weliswaar bedrijfskunde gedaan in Utrecht, maar
misschien kan ik het vervolg beter in Groningen doen.
Dan zou je ze ter plekke alweer half gebonden hebben.
Dat vind ik het nadeel daarvan.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik constateer dat de
minister toch wel een beetje met minachting spreekt als
hij zegt: ik heb de massa’s studenten gezien vanochtend
en ik kon er met moeite doorheen komen. Daarmee
veronachtzaamt hij de paar duizend handtekeningen die
opgehaald zijn, de eerdere acties die gevoerd zijn, de
acties die wellicht nog gaan komen. Dat stel ik vast. Maar
goed minister, u komt over twee maanden nog met een
brief, dus dan zullen wij daar opnieuw over debatteren.
Mijn vraag is: erkent u dat de harde knip kan leiden tot

studievertraging, omdat een student in de wachtkamer
wordt gezet voor een of twee vakken? Erkent u ten
tweede dat de wo-bacheloropleiding, zoals dat ook in het
onderzoek van CEPS staat, als een eindopleiding moet
worden gezien?
Minister Plasterk: Het laatste is wel een goede vraag. Ik
zal mij geen grapjes meer veroorloven in uw nabijheid,
als dat tot misverstanden leidt. Dat is bij dezen toegezegd. Ik heb vorige week overleg gehad met de
Studentenkamer en daarbuiten spreek ik ook veel
studenten. Daarbij hebben wij eveneens gepraat over de
randvoorwaarden. Ook binnen de studentenbeweging,
als ik dat ouderwetse woord mag gebruiken, zijn er in
diverse universiteitssteden groepen bij die zeggen: die
harde knip is gewoon een feit, laten wij gaan praten over
een manier om het zo in te richten dat het niet tot
vertraging leidt. Ik vind het heel verstandig om het zo te
doen. Dat heb ik de andere leden van de commissie ook
horen zeggen en dit is ook mijn doelstelling. Het strijden
tegen deze harde knip lijkt mij niet erg productief. Mijns
inziens is het veel beter om met elkaar te zoeken naar
een manier die de voordelen heeft die ik zojuist noemde,
zonder de nadelen voor de individuele student.
Er is gevraagd of dit tot vertraging leidt. Als iedereen dit
van tevoren ziet aankomen en wij dit over een aantal
jaren invoeren, zal het mijns inziens niet tot grote
vertragingen leiden. Dan weten de mensen die nu gaan
studeren immers dat zij over drie jaar dit aantal punten
moeten halen. Als dit in een individuele situatie toch
lastig wordt, hebben wij allerlei hardheidsclausules om
dit mogelijk te maken. Ook op de universiteiten waar het
nu is ingevoerd, leidt dit mijns inziens niet tot vertraging.
Ik heb hierin alle vertrouwen.
Het beantwoorden van de vraag of de bacheloropleiding
een eindopleiding gaat worden aan de universiteit, geeft
mij de gelegenheid om het volgende nog eens te
benadrukken. Mijn doelstelling is dat iemand die zijn
bachelor heeft behaald, nog eens bewust nadenkt over
de vraag wat voor hem een logische volgende stap is.
Daarmee zeg ik niet dat mensen daarover nu niet
nadenken, maar dat het nuttig is om zo’n examenmoment te creëren, waarna iedereen een nieuwe start
kan maken. Daarbij kan elke student zich afvragen: wil ik
in de doorstroomrichting doorgaan aan de universiteit
waar ik nu studeer, of wil ik wellicht een masteropleiding
doen in een aanpalende richting? Van de huidige
studenten gaat 80% door in de doorstroomrichting, wat
ik veel vind. Een rechtenstudent zou bedrijfskunde of
Europastudies als masteropleiding kunnen gaan doen.
Men zou ook op een andere universiteit in hetzelfde vak
door kunnen gaan. Een andere mogelijkheid is inderdaad
dat iemand zegt: goh, ik vind eigenlijk dat ik genoeg
weet. Daarmee moet men bewuster bezig zijn.
Dit betekent niet dat het mijn doelstelling is dat meer
mensen na het behalen van hun bachelorexamen de
arbeidsmarkt opgaan. Ik constateer echter wel dat in de
huidige situatie mensen vaak hun studie niet afmaken en
zonder diploma de arbeidsmarkt opgaan. Van de
studenten zegt 10% tot 20% na twee of drie jaar
studeren: ik weet eigenlijk wel genoeg. Het beroemdste
voorbeeld is oud-vicepremier Hans Wiegel. Hij zei op een
gegeven moment: ik weet wel genoeg en ik hoef mijn
studie niet af te maken. Binnen een paar jaar was hij
daarna partijleider en vicepremier. Als hij nu had
gestudeerd, had hij bachelor kunnen zijn in het vak dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

28

hij heeft gestudeerd. Mijns inziens is het dus nuttig dat
men in zo’n situatie ook een diploma heeft dat men op
de arbeidsmarkt kan laten zien. Enkele woordvoerders
suggereerden dat het mijn streven zou zijn om mensen
te stimuleren om met hun studie op te houden. Dat is
mijn streven totaal niet; daarover wil ik helder zijn.
De heer Jasper van Dijk (SP): Het is evident duidelijk
dat studenten eerder naar de arbeidsmarkt zullen gaan.
De minister zegt dit heel voorzichtig, maar het is
uiteraard duidelijk dat hierbij sprake is van een harde
knip. Meer studenten zullen uitstromen na het bachelorexamen. Het lijkt mij op zijn minst nodig om nog een
keer de motieven van studenten op dit moment te
onderzoeken. Hoe maken studenten op dit moment hun
keuzen? Kan de minister verder zeggen hoeveel procent
van de studenten op dit moment het bachelorexamen
binnen drie jaar haalt?
Minister Plasterk: Dat cijfer heb ik op dit moment niet
paraat. Ik zal ervoor zorgen dat deze cijfers zijn opgenomen in de rapportage die ik binnen twee maanden naar
de Kamer stuur.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De minister heeft
het over een rapportage, maar mijns inziens krijgen wij
binnen twee maanden voorgeschoteld of wij hiermee
doorgaan of niet.
Minister Plasterk: Dat is juist.
De voorzitter: De minister komt toe aan zijn tweede
blok.
Minister Plasterk: Het tweede en wat meer politieke
onderwerp is de beleidsreactie op de resultaten van de
commissie-Sorgdrager. Dit klinkt direct heel ambtelijk.
Vrijwel alle leden hebben hierover naar ik meen
gesproken. De universiteiten worden in het nieuwe
systeem dus voor 60% gefinancierd op basis van het
aantal studenten, voor 20% op basis van de diplomabekostiging en voor 20% op basis van een vaste voet.
Diverse woordvoerders hebben gevraagd om de vaste
voet afhankelijk te maken van de kwaliteit.
Ik heb toen de commissie-Sorgdrager ingesteld en haar
deze vraag voorgelegd. Ik heb daar wel meteen criteria
bij gelegd en gezegd: het heeft alleen zin om dit te doen
als het meten van de kwaliteit aan een aantal eisen
voldoet. Het moet zonder al te veel bureaucratie en op
een transparante en voor iedereen billijke manier kunnen
gebeuren. Bovendien moet het kunnen gebeuren op
basis van criteria die relevant zijn. De gemiddelde lengte
van de eerstejaarsstudent is bijvoorbeeld een heel
transparant en snel meetbaar criterium, maar dat is niet
hetgeen waar het om gaat.
Ik lees het antwoord van de commissie-Sorgdrager zo,
dat zij tot de conclusie is gekomen dat het antwoord op
die vraag – zou het kunnen? – nee is. Men heeft ook
internationaal bekeken of andere landen erin geslaagd
zijn. De conclusie is massief en helder: ’’nee, dat kan
niet’’.
Vervolgens heeft de commissie-Sorgdrager gezegd: wij
zouden toch iets willen doen om een extra kwaliteitsprikkel aan te brengen. Er zit natuurlijk al een heel grote
kwaliteitsprikkel in de bekostiging, bijvoorbeeld de 60%
voor studentenaantallen. Die studenten stemmen immers

met hun voeten, en daar zit een belangrijk kwaliteitsaspect in. De commissie-Sorgdrager zou echter nog iets
extra willen. Zij heeft dit gericht op het stimuleren van
excellentie en heeft daarbij de vraag gesteld: kunnen wij
dat niet doen op basis van beprijzing, met een jury en
een beoordeling achteraf?
Ik heb daarnaar gekeken en daarover gesprekken
gevoerd met zowel de instellingen als met de studenten.
Toen heb ik gezegd: dit is niet waarop wij zitten te
wachten. Een programma voor excellentie hebben wij
immers al, het Sirius Programma. De bedoeling van de
Kamer was niet om alleen aan deze kant van het
spectrum iets te doen, maar om over de hele linie, vanaf
de mensen die er moeite mee hebben tot en met de heel
goeden, te proberen om nog een extra impuls te geven.
Dit hoorde ik mevrouw Besselink zojuist ook zeggen. Wat
ik vervolgens heb gedaan, is dit. Ik heb zes suggesties
voor criteria gedaan. Die heeft de Kamer in de brief
kunnen lezen; ik zal ze hier niet opsommen. Op basis
daarvan wil ik de gesprekken met de instellingen en met
de studenten aangaan over de vraag of wij daaraan een
invulling kunnen geven waardoor wij voor een, ten
opzichte van de totale bekostiging, overigens redelijk
klein bedrag, 10 mln. tot 20 mln., toch een extra accent
aan de kwaliteit kunnen geven.
Voor wie de kranten leest, zou misschien de indruk
kunnen zijn ontstaan – dat bleek ook uit de reacties van
vanochtend – dat ik daarbij heb gekozen voor een
systeem van beoordelen achteraf. Dat heb ik echter nog
helemaal niet gedaan. Dat element zat in het voorstel
van de commissie-Sorgdrager. Om die reden heb ik dat
vooralsnog onveranderd gelaten. Wat mij betreft is dit
echter totaal geen halszaak. Het gaat om het aanmerken
van programma’s die de kwaliteit in de hand werken.
Laat ik in reactie op de opmerkingen van de heer Jan
Jacob van Dijk hierover zeggen dat ik mij voor beide
mogelijkheden argumenten kan voorstellen. Ik kan mij
voorstellen dat je het vooraf wilt doen, omdat je mensen
dan stimuleert om iets nieuws te starten. Dat vind ik een
legitiem argument, hoewel het dan wel heel erg een
opstelwedstrijd wordt. Ik kan mij ook een andere situatie
voorstellen.
Laat ik één ding noemen dat ik bijvoorbeeld mooi vind:
het streven bij diverse universiteiten om in het eerste
jaar een brede bachelor te organiseren en zo de keuze
voor studenten te vergemakkelijken. Bijvoorbeeld de UvA
heeft een bèta-gammastudie. Gaandeweg het eerste jaar
kunnen studenten alsnog besluiten dat zij eigenlijk
gewoon chemicus willen worden. Bijna zonder studievertraging kunnen zij dan monodisciplinair door. Dan
vind ik het aardig om te kunnen zeggen: jullie doen dit
nu twee jaar en het werkt kennelijk goed; dat stimuleer ik
dus. Die keuze zou ik nu echter niet willen maken, zeg ik
nogmaals, maar ik wil wel de indruk wegnemen dat ik
daarin een vooropgezette positie heb. Ik wil daarover
graag het gesprek met de instellingen aangaan. De
essentie is dus niet de vraag of wij dit vooraf of achteraf
gaan doen. De essentie is dat wij besluiten om het niet
alleen op excellentieprogramma’s te richten en dat wij de
focus leggen op het verhogen van de kwaliteit, met
name in het eerste jaar van de bachelor. Daarover
proberen wij met de instellingen met een voorstel te
komen. Die tijd hebben wij. Als wij zo ver zijn, kom ik
daarmee bij de Kamer terug.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik onderschrijf de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

29

doelstelling. De minister zegt dat het geen halszaak is of
je het vooraf of achteraf doet. Niet voor niets heb ik toch
een stevig pleidooi gehouden om het vooraf te gaan
doen. Ik zou dat dus graag zien terugkomen in de
plannen die uiteindelijk deze kant op komen. Wanneer
komen die plannen? De minister zegt dat hij daarover
overleg wil voeren met diverse instellingen. Ik zou graag
zien dat wij om en nabij maart een helder besluit aan
ons kunnen laten voorleggen, zodat wij dit nog kunnen
laten meelopen in de begroting voor het jaar 2010.
Minister Plasterk: Dat kan. Dat ga ik halen. Ik neem de
opmerking van de heer Jan Jacob van Dijk over ’’vooraf’’
of ’’achteraf’’ mee. Hij kan dan opnieuw bekijken of hij
het ermee eens is.
De heer Zijlstra (VVD): De minister trekt de conclusie dat
het volgens de commissie niet mogelijk is om te
koppelen. Op pagina 22 van het rapport staat: ’’Wel is de
commissie unaniem tot het oordeel gekomen dat de
vraag of een koppeling van financiën aan extra kwaliteit
mogelijk is, positief kan worden beantwoord.’’ Ook de
NVAO, op pagina 16 geciteerd, is van mening ’’dat de
koppeling van bekostiging aan indicatoren voor extra
kwaliteit uitvoerbaar is’’. Ik lees hierin iets anders dan de
minister. Wat lees ik verkeerd volgens de minister?
Minister Plasterk: Soms hangt het op een lidwoordje. Ik
denk dat de koppeling van financiën aan kwaliteit wel
mogelijk is. De commissie-Sorgdrager stelt een
structurele bijdrage van 10 mln. tot 20 mln. Een
koppeling van ’’de’’ financiën aan kwaliteit is echter niet
mogelijk, in de zin dat je de volledige vaste voet ervan
afhankelijk maakt. Daardoor lok je allerlei vormen van
strategisch gedrag uit. Het gaat hierbij in een keer om
bedragen van miljarden. Dan gaat het echt heel veel
uitmaken en gaat men er voor hollen om precies in de
criteria te vallen. Ik wil het ook van jaar tot jaar meten.
Dan zul je van jaar tot jaar de kwaliteit van alle opleidingen integraal moeten laten meten door externe
instanties. Bovendien moet er beroep op mogelijk zijn.
Dit wordt een totaal gekkenhuis. Juist de partij die een
kleinere overheid wil, zou dit niet moeten willen.
De heer Zijlstra (VVD): De minister geeft precies aan
waaraan het schort. Hij zegt: als dit de indicatoren zijn,
gaat men erop hollen. Dat is precies de bedoeling. Wij
moeten in het beleid streven naar kwaliteitsindicatoren.
De indicator waarop men nu holt, is kwantiteit. Het gaat
om hoeveelheden. Wij vinden dit onvoldoende qua
kwaliteitssturing. Ik ben het met de minister eens dat wij
niet meteen de hele vaste voet aanpakken. Een deel van
de basisbekostiging zou wat ons betreft echter wel aan
de orde moeten zijn. Dan heb je het nog steeds over
enkele honderden miljoenen. Volgens mij kunnen wij
daarin prima een modus vinden.
Minister Plasterk: Volgens mij is er in heel universitair
Nederland niemand die denkt dat dit kan. Je gaat een
ongelooflijke hoop red tape genereren als je de uitgave
van honderden miljoenen per jaar afhankelijk maakt van
het oordeel van bezoekende jury’s of van visitaties, hoe
je het ook organiseert. Dat moet je echt niet willen. Er is
ook geen land waar men het op die manier doet. Je kunt
de vaste voet afschaffen en de financiering organiseren

op basis van studentenaantallen. Daartegen bestaan ook
weer bezwaren.
Mevrouw Besselink (PvdA): De minister concludeert dat
het niet kan. Ik sta er iets genuanceerder in. Ik heb de
moed althans nog niet opgegeven. Ik hoop dat de
minister in maart iets van een structurele bekostiging
meeneemt. De commissie-Sorgdrager geeft ook aan wat
de meerwaarde is van de kwaliteitsimpuls, namelijk dat
het een structureel karakter krijgt. Daarom was ik niet zo
gecharmeerd van de prijs, omdat deze incidenteel is. Wij
willen met elkaar een kwaliteitsimpuls in het onderwijs
brengen. Laat de minister dit meenemen. Ik haal eruit dat
er echt wel mogelijkheden zijn. Ik vind het iets te snel om
dit meteen af te wimpelen.
Minister Plasterk: Ik constateer alleen maar dat de
commissie-Sorgdrager zelf niet heeft voorgesteld om dit
te doen. Wat de overwegingen ook zijn en hoe consistent
men ook geweest is, het advies was uiteindelijk om
slechts voor een excellentieprogramma voor een beperkt
aantal miljoenen, op basis van beprijzing achteraf een
accent aan te brengen. Meer heeft deze breed samengestelde commissie, na lang praten met iedereen in het
veld, niet voorgesteld. Ik kan op basis daarvan werkelijk
niet concluderen dat wij een significant deel van de vaste
voet afhankelijk zouden moeten maken van de kwaliteitsoordelen van jaar tot jaar. Dit wil niet zeggen dat wij de
kwaliteit niet belangrijk vinden. Ten eerste hoop ik dat
studenten de kwaliteit zeer zwaar laten meewegen bij
een studiekeuze. Ten tweede hebben wij natuurlijk allerlei
vormen van visitatie en accreditatie om toe te zien op de
kwaliteit van de studies.
De heer Van der Ham (D66): Ik begrijp de bezwaren en
de overwegingen van de minister wel, maar ziet hij nog
wel mogelijkheden om met de open eindjes die
commissie-Sorgdrager laat een pilot te beginnen, om in
ieder geval op kleine schaal de indicatoren die volgens
de commissie ontbreken uit te vinden? Deze vraag staat
los van de prijsvraag.
Minister Plasterk: Zo zie ik ook dit hele experiment. Als
blijkt dat het inderdaad goed lukt om de kwaliteit van de
bacheloropleiding omhoog te trekken voor het op dit
moment beperkte bedrag van structureel 20 mln. tot aan
het einde van de kabinetsperiode, kom ik inderdaad met
het voorstel om deze manier uit te breiden. Ik zie het dus
als een pilot, anders zou ik het ook niet doen. Voor de
grote massa van het geld maakt die laatste 20 mln.
namelijk niet zo veel uit. Ook naar aanleiding van de
opmerkingen van mevrouw Besselink, zeg ik dat het een
poging is om te kijken of wij op die manier op kleinere
schaal iets kunnen doen. Als dat een groot succes
oplevert, kan het wellicht uitgebreid worden. Maar dan
kom ik bij de Kamer terug met een groter voorstel.
De voorzitter: Dank u wel. Ik stel voor dat wij naar het
derde blok gaan.
Minister Plasterk: Dat gaan wij doen! Bijna alle sprekers
hebben geïnformeerd hoe het zit met de overheveling
van gelden van de universiteiten naar NWO en het feit
dat men het geld leek te gaan oppotten. Het antwoord is
helder, de leden hebben het Kamerbreed al gezegd: het
is totaal niet de bedoeling dat er wordt opgepot. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

30

middelen die uit de universiteitsbudgetten zijn overgeheveld naar NWO, zullen in hun geheel worden besteed
aan de vernieuwingsimpuls. Ik zal met NWO overleggen
over de hoogte van de bedragen die in 2009 en de
verdere jaren beschikbaar zullen komen voor de
vernieuwingsimpuls. Het uitgangspunt is helder: de
middelen die structureel van de universiteiten naar NWO
zijn gegaan, gaan ook weer terug naar de universiteiten,
in principe in het jaar waarin de middelen zijn overgegaan. Er wordt dus niet alleen maar gezegd dat het een
keer teruggaat, want dat haal je de koekoek. Nee, het
gaat terug in het jaar waarin het is overgegaan. Dit
betekent dus een wijziging in het bekostigingssysteem
van NWO voor de vernieuwingsimpuls.
Ik wil hierbij nog wel het volgende zeggen. Wat er is
gebeurd en wat aanleiding heeft gegeven tot enige
drukte is de manier waarop NWO bekostigt en de manier
waarop universiteiten dat doen. NWO kent een aioplaats
toe, dat kost vier maal € 40.000 dus ongeveer € 160.000,
en boekt dan alleen de eerste € 40.000 als een uitgave.
De andere € 120.000 wordt gereserveerd. Bij de
universiteiten wordt meteen het gehele bedrag ervoor
neergezet. Dat leidt er dus toe dat NWO zegt dat zij
commitments is aangegaan voor € 160.000 terwijl zij
maar € 40.000 uitgeeft en dat zij de rest ergens op een
spaarrekening zet. Als je dit op kasbasis doet, zou het
ertoe leiden dat je € 160.000 voor een jaar uitneemt bij
de universiteit en dat er dan in dat jaar bij NWO maar
voor € 40.000 wordt besteed. Dat is niet mijn bedoeling.
Ik zeg u toe dat ik een gesprek zal aangaan met NWO en
de VSNU om dit op te helderen. NWO zal het op een
andere manier moeten gaan organiseren. Ik heb gehoord
wat de Kamer zegt en ben het daarmee eens. Het kan
niet zo zijn dat wij het geld bij de universiteiten uitnemen
en dat het niet in het jaar dat het wordt uitgenomen en
overgedragen elders wordt uitgegeven. Het vraagt wat
passen en meten en daarover ga ik overleg voeren. De
brief van de VSNU bereikte ook mij pas vier dagen
geleden, maar ik zal de Kamer op korte termijn een brief
sturen met mijn bevindingen uit het overleg. Wat ik
zojuist schetste, zal echter het uitgangspunt zijn.
Mevrouw Joldersma (CDA): De minister zegt dus
gewoon dat het hem gaat om het bedrag dat per jaar
wordt uitgegeven, ondanks dat NWO verplichtingen
aangaat voor de periode van vier jaar voor een aio en
die gelden al inboekt? Wat de universiteiten aanbieden
en wat er wordt uitgegeven moet dus kloppen?
Minister Plasterk: Ja. Daarbij komt bij dat de opbouw
van de gelden in 2008 12 mln. is, in 2009 60 mln. en in
2010 75 mln. Pas in 2011 is het 100 mln. Men kan het
dus zien aankomen en er in de calculatie rekening mee
houden. Dan moet men maar intern schuiven. Het moet
plaatsvinden in het jaar waarin het wordt ontvangen.

Verenigde Naties. Ik wil eraan herinneren dat de Kamer,
weliswaar via een andere commissie, nog vorige week
bij de regering heeft aangedrongen op financiële sancties
tegen Iran. Een Kamermeerderheid van de fracties van
de ChristenUnie, het CDA, de VVD, de PVV en D66 heeft
een motie aangenomen om de partij Iran via sancties te
dwingen, mee te werken aan controles van het atoomagentschap. Ik lees even voor wat de VN hebben
besloten, overigens met steun van Nederland. Ook als
Nederland de resolutie niet had gesteund, hadden wij
haar moeten uitvoeren. Het zijn dwingende resoluties. De
tekst luidt in het Nederlands: De VN roepen lidstaten op,
waakzaamheid te betrachten en – nu komt het – te
verhinderen dat gespecialiseerde vorming of opleiding
aan Iraanse onderdanen wordt verstrekt die bijdraagt aan
proliferatiegevoelige nucleaire activiteiten en aan de
ontwikkeling van systemen voor de overbrenging van
kernwapens. De VN hebben dat besloten en dat zullen
wij dus moeten doen.
Toen stond ik voor de vraag hoe wij die resolutie uit
moesten voeren. Ik heb gezegd: beste vrienden, dat kan
nooit betekenen dat wij Iraanse burgers – dit zijn nu
eenmaal de mensen met een Iraans paspoort – verbieden
om natuurkunde te gaan studeren. Dat is mij veel te
breed. Ik ben in overleg gegaan met de instellingen. Ik
wilde het zo nauw mogelijk omschrijven. Alleen als
iemand stage wil lopen in een kernreactor of bepaalde
specialisaties in zijn masteropleiding wil volgen, is het
dictum van de VN van toepassing. Anders wordt het mij
veel te breed.
Bovendien wilde ik het ook nog conditioneel maken. Als
een Iraans burger een stage kernfysica wil doen, kan ook
worden besloten om eerst onderzoek te doen naar de
achtergrond van de betrokkene. Dat kan heel goed
iemand zijn die juist gevlucht is voor het regime in Iran
of wiens ouders 20 jaar geleden voor dat regime zijn
gevlucht en waarbij er geen enkele aanleiding tot zorg is.
Ook dat wil ik meewegen in het finale oordeel.
Daarmee heb ik het nu zo klein gemaakt dat het totale
aantal mensen dat geen toegang tot de studie heeft
gekregen op basis van deze resolutie nul is. Ik heb nog
niet één student op basis daarvan de poort hoeven
wijzen. Het is een theoretische kwestie. Er studeren een
paar honderd Iraanse studenten in Nederland, waarvan
de meesten heel andere vakken dan natuurkunde doen.
Van degenen die natuurkunde of scheikunde studeren,
heeft nog niemand zich voor deze specialisatie aangemeld. Ik heb gedaan wat ik kon om zo min mogelijk
mensen hiermee te treffen en toch uitvoering te geven
aan een resolutie waar ik aan gehouden ben.
De heer Dibi (GroenLinks): Voor zover ik weet, heeft
inmiddels al een student scheikunde de minister via een
advocaat benaderd.
Minister Plasterk: Maar niet voor zichzelf.

De voorzitter: Dank u zeer. Blok vier.
Minister Plasterk: Diverse leden hebben het punt van de
Iraanse studenten aangesneden. De heer Dibi trekt in
twijfel of het een goede manier is om het verspreiden
van nucleaire kennis te voorkomen. Ik ben het ermee
eens dat als je doelstelling het voorkomen is van de
verspreiding van nucleaire kennis, je dit niet moet doen.
De doelstelling is echter een sanctie, het buitenlandse
woord voor straf. Het is een straf die is ingesteld door de

De heer Dibi (GroenLinks): Dat klopt. Het betreft echter
wel de wijze waarop u samen met minister Verhagen
uitvoering geeft aan de Wijziging Sanctieregeling Iran
2007. U opent de mogelijkheid om universiteiten en een
vijftal locaties strafrechtelijk te vervolgen als zij Iraniërs
toegang verlenen. Het maakt mij niet uit hoe klein u het
maakt en of er wel of geen Iraanse student is uitgesloten
van een opleiding. Dat kan in de toekomst alsnog
gebeuren. U geeft uitvoering aan de resolutie door een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

31

directe koppeling te leggen tussen de Iraanse nationaliteit en loyaliteit aan het Iraanse regime. De motie waarin
opgeroepen wordt tot financiële sancties is gericht tegen
het Iraanse regime en niet tegen Iraanse studenten in
Nederland. Door deze wijze van uitvoering worden
Iraanse studenten verdacht gemaakt. U sluit uiteindelijk
toch mensen van die opleiding uit.
Minister Plasterk: Ik heb geen keuze om die regeling
wel of niet uit te voeren. Het is een VN-resolutie waar wij
ons aan moeten houden. Ik ontken met nadruk dat ik
daarmee impliciet zeg dat alle mensen met een Iraans
paspoort het huidige regime steunen. Dat is totaal niet
het geval. De Kamer heeft besloten tot financiële sancties
tegen Iran. Daardoor worden ook veel mensen in Iran
getroffen die dat regime liever niet hadden gehad. Dat is
een afweging die een Kamermeerderheid vorige week
nog heeft gemaakt. Het nadeel van sancties is dat
daardoor ook mensen worden getroffen die je niet wenst
te treffen. Daarom zeg ik dit met zo veel nadruk. Mijn
streven is niet om de proliferatie van nucleaire kennis
tegen te houden, maar ik geef uitvoering aan een
strafmaatregel van de VN die serieus te nemen is omdat
Iran, naar het lijkt, bezig is met het ontwikkelen van
kernbommen en de internationale gemeenschap geen
toegang wil verlenen. Dat is een gevaarlijke situatie.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik weet dat de VN dit van ons
vragen. Het gaat echter om de wijze waarop uitvoering
aan de resolutie wordt gegeven. De uitsluiting van
Iraniërs van dat vijftal locaties is geen verplichting, daar
kiest u zelf voor. U kunt ook uw discretionaire bevoegdheid gebruiken bij alle gevallen die tot u komen. Dat doet
u niet. U creëert voorwaarden waarmee u een groep kunt
uitsluiten. Nogmaals, daarmee legt u een directe
koppeling tussen mensen die mogelijk uit Iran gevlucht
zijn, en loyaliteit aan het Iraanse regime. Natuurlijk
treffen financiële sancties allerlei mensen, maar dat is
iets heel anders. Niemand ontkent dat er gevaren
dreigen. Ik vind het nog steeds een discriminerende
maatregel. U kunt niet uitleggen waarom dat niet zo zou
zijn.
Minister Plasterk: Ik ontken het ook niet. Er wordt
onderscheid gemaakt tussen mensen die wel en geen
Iraans paspoort hebben. Dat vind ik niet plezierig, maar
het is wel het gevolg van het feit dat Iran weigert om
toegang te geven tot plaatsen waar kernbommen worden
gemaakt. Voor de VN is dat reden geweest om te zeggen
dat dit echt moet stoppen. In het verleden waren er
sancties tegen Zuid-Afrika. Ook die troffen mensen die
wij niet wilden treffen. Dat is weliswaar discriminerend,
maar er is geen andere manier om onderscheid te
maken.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik wijs op een brief van
Fischer Advocaten. Volgens dit bureau gaat Nederland
met zijn regeling onrechtmatig een stuk verder dan de
VN-resolutie. De VN heeft het bijvoorbeeld niet over het
uitsluiten van een bevolkingsgroep. De Nederlandse
regeling zou in strijd met de Grondwet en enkele
mensenrechtenverdragen zijn. Op televisie heb ik een
docent gezien die geen toegang meer had tot een
bepaalde locatie. Ik sluit mij dus helemaal aan bij de heer
Dibi. De minister moet het op het niveau van het individu

beslissen. Nu is het onaanvaardbare discriminatie en
uiterst pijnlijk voor Iraanse studenten.
Minister Plasterk: Ik heb daar al een antwoord op
gegeven. Elk ander onderscheid dan dat tussen Iraanse
staatsburgers en staatsburgers van een ander land zou
een heel ander register opentrekken. Dan moet ik
mensen individueel gaan beoordelen op de vraag wat ik
van hun politieke opvattingen over het Iraanse regime
vind. Dan is het einde zoek. Ik schik mij in het uitvoeren
van wat de VN van mij hebben gevraagd. Er wordt een
rechtszaak aangespannen. Wij zullen zien wat de rechter
ervan vindt. Ik ga ervan uit dat de rechter het oordeel
van de Staat der Nederlanden in dezen deelt. Wij zullen
het zien. De heer Van Dijk zei dat iemand bezwaar heeft
gemaakt, maar hij heeft dat niet gedaan omdat hij zelf
die studie wil gaan doen. Dat doet er voor mij toe, want
ik wil zo min mogelijk collateral damage als gevolg van
deze sanctie. Het is een heel gepuzzel geweest, maar ik
heb het zo geplooid dat tot dusver nul studenten het
slachtoffer zijn geworden. Ik doe wat ik kan om te
voorkomen dat iemand hier nodeloos slachtoffer van
wordt.
Er is gevraagd naar de graduate schools. Ik ga ervan uit
dat dit de Engelse term voor onderzoekscholen is. Het is
niet mijn bedoeling om daarmee iets anders aan te
duiden. In Nederland hebben wij onderzoekscholen van
verschillende soorten en maten. Soms gaat het om
samenwerkingsverbanden tussen universiteiten, soms
zitten ze op één locatie. Ik wil bekijken of wij onderzoekscholen niet wat meer op de leest kunnen schoeien van
een paar van de beste graduate schools in de wereld,
zoals Berkeley en Harvard. Ik denk dan aan elementen
zoals een vast instroommoment, een cursorische opzet
aan de start en de vrije keuze van een student om te
kiezen bij wie hij wil promoveren. Dat zal een sterk
kwaliteitsverhogend effect hebben. Elke begeleider zal er
optimaal op gespitst zijn om ervoor te zorgen dat hij zijn
aio’s zo goed mogelijk begeleidt. Zoiets praat zich heel
snel door. Mensen weten dan snel dat je kunt delen in
een potentiële Nobelprijs als je dáár zit, en dat je alleen
maar gebruikt wordt voor het uitvoeren van dingetjes
voor een professor als je bij een ander zit. Dat is een
heel sterke stimulans voor kwaliteit. Ik zou dat model
graag ingevoerd zien, maar sinds ’’Dijsselbloem’’ is het
niet zo dat iedereen in het land gaat hollen als de
minister iets wil. Daarom heb ik gekozen voor een klein
experiment. Wij willen het met wat extra geld aantrekkelijk maken.
Via NWO worden voorstellen ontvangen en bestemd. Ik
weet dat een aantal onderzoeksscholen daarvoor grote
interesse heeft. Een enkele school vindt dat het daar al
zo gebeurt, maar dat zien wij dan wel. Ik hoop dat dit in
de praktijk gaat werken en dat iedereen dit ziet als de
beste manier om het in te richten. Misschien kan dat dan
worden uitgebreid tot bijvoorbeeld twee derde van de
onderzoeksscholen. Maar nogmaals, het is niet mijn
bedoeling dat van bovenaf vast te leggen. Ik leg dit nog
even uit, omdat het niets te maken heeft met de betaling
van de mensen daarin. Ik heb al eerder aangegeven dat
het in een klein en compact land als Nederland logisch is
dat mensen voor een vergelijkbare functie – promovendus zijn is wat mij betreft een nauw omschreven functie
– hetzelfde salaris krijgen. Ik denk dat wij ons in
Nederland niet moeten willen veroorloven dat je
daarvoor in Groningen minder betaald krijgt dan in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

32

Maastricht. Iedereen moet worden betaald voor het
salaris dat er staat voor een dergelijke functie. Ik heb de
Rijksuniversiteit van Groningen daarop al aangesproken,
wat tot dusverre niet veel indruk heeft gemaakt. Mijn
juristen bekijken nu of daarin nog verdere stappen
kunnen worden ondernomen. Dat is namelijk een
structureel onaangename situatie. Men beroept zich dan
op de komst van internationale promovendi, maar ook
andere universiteiten krijgen internationale promovendi.
Het zou mij een lief ding waard zijn als wij dit in heel
Nederland op dezelfde manier honoreren, dat lijkt mij
fair.

van het onderzoek dat ik al een paar jaar doe. Dus dat
wil nog niet zeggen dat iedereen per se zijn eigen
onderzoeksvoorstel moet schrijven. Dat kan, maar het
hoeft niet.

Mevrouw Joldersma (CDA): U hebt een beetje uitgelegd
wat u bedoelt met die extra gelden, en waarvoor ze zijn
bedoeld. Maar u had Amerikaanse voorbeelden, en wij
zouden zoeken hoe die kunnen worden vertaald naar de
Nederlandse context. Van die vertaalslag heb ik nog geen
idee. U denkt aan een soort subsidieregeling voor
degenen die mee willen met uw systeem. Ik zie niet in
wat het effect daarvan zal zijn, en hoe dit systeem wordt
ingebed in de bestaande onderzoeksscholen. Ik kan mij
niet voorstellen dat iedereen over een aantal jaren een
vrij onderzoeksvoorstel kan maken, daarin zitten per
vakgebied heel veel verschillen. Maar als u het toch zo
wilt doen, wilt u dan in de evaluatie van de pilots de link
leggen met de bestaande onderzoeksscholen en de
verschillende disciplines? Hoe kun je alle promovendi die
wij hebben, dus ook de hbo-promovendi, onderbrengen
in graduate schools?

De voorzitter: Dan gaan wij nu naar het tweede
gedeelte van het antwoord van de minister: de persoonsgebonden vragen.

Minister Plasterk: Of dit organisatiemodel uiteindelijk
voor alle promovendi in Nederland kan gaan gelden,
vraag ik mij sterk af. Het is in ieder geval niet mijn
bedoeling. Hbo-promovendi, waarvan er heel erg weinig
zijn, zijn iets heel anders. Sowieso is er één systeemeigenschap die lastig is, want veel promotieplaatsen
worden gefinancierd op basis van projectfinanciering. Als
ik naar NWO toe ga om een project voor een aio aan te
vragen, welk verzoek wordt toegekend, wil NWO wel dat
op het toegekende project ook wordt gedaan wat werd
voorgesteld. Dat verhoudt zich slecht met een systeem
waarin mensen met de voeten stemmen. Als een aio
vervolgens besluit liever bij de één te gaan promoveren,
dan kan dat niet, want de subsidie is door NWO verstrekt
aan de ander. Er zitten dus nog wat haken en ogen aan,
zodat je dat rustig moet invoeren.
Voor de eerste geldstroom ligt het anders. Daarbij is het
alleen nodig dat de universiteiten bereid zijn om het geld
in één pot te stoppen, hun best te doen de beste plekken
aan te bieden, en ’’may the best spot win’’. Dan
accepteer je dat in het ene jaar er iets meer naar Leiden
gaan, en in het andere jaar iets meer naar Amsterdam.
Dat zou een consequentie kunnen zijn. Als de universiteiten zien dat dit model succesvol is in de paar graduate
schools waar wij ermee werken en de kwaliteit wordt
omhoog gestuwd, zou men alles in één pot kunnen doen
om te zien hoe het werkt.
Ik teken daar nog wel iets bij aan. En passant zei
mevrouw Joldersma dat zij ervan uitgaat dat promovendi
altijd met een eigen voorstel komen. Dat hoeft van mij
niet per se. Het is immers heel lastig om van een
eerstejaarspromovendus, die nog niets weet in zo’n veld,
een heel promotieonderzoekplan te verwachten. Het kan
heel wel zo zijn dat mevrouw Van der Berg zegt: als je bij
mij komt promoveren, dan is dat met dit project op basis

Mevrouw Joldersma (CDA): Ik ga het iets meer
begrijpen, maar dan nog vind ik dat de evaluatie dan wel
breed moet zijn en niet alleen wordt gedaan op basis van
de pilots. Het moet ook worden vergeleken met de
bestaande groepen.
Minister Plasterk: Dat zeg ik toe.

De persoonsgebonden vragen
Minister Plasterk: De heer Van der Vlies stelde een
vraag, die overigens ook door de heer Jasper van Dijk is
gesteld, over de wig. In 2002 is het bachelormastersysteem ingevoerd. Omdat niet alle instellingen
gelijktijdig die structuur hebben ingevoerd, waren er
gevolgen voor de hoogte van de vergoeding van de
diploma’s. Die overgang moest budgettair neutraal
worden ingevoerd, maar er zijn wat signalen dat deze
niet helemaal budgettair neutraal uitpakt voor alle
instellingen. Dus ik onderzoek nu samen met de VSNU
wat de gevolgen daarvan zijn en zal de Kamer daarover
schriftelijk rapporteren.
De heer Van der Vlies maakte wat relativerende
opmerkingen, allereerst over het woord ’’excellentie’’.
Die deel ik zeer. Ik heb laatst de Siriusprijzen mogen
uitreiken. Ik meen dat sommige aanwezigen ook bij die
sessie in het planetarium in Amsterdam waren. Zij
kunnen getuigen dat ik daar dezelfde relativerende
opmerkingen heb gemaakt. Het is nu immers zo dat
iedereen opeens overal ’’excellentie’’ roept. Wij zijn ook
excellent. Wijlen mijn moeder zou dit misschien een
beetje ordinair gebruik van het woord hebben gevonden.
Iedereen is nu ineens zo excellent en het is zo gemakkelijk gezegd. Dan word je toch nostalgisch en verlang je
naar de tijd dat iedereen zijn best deed en gewoon
beleefd wachtte op het oordeel of het goed genoeg was.
Dus ik deel die opvatting wel.
Dan stelde de heer Van der Vlies de vraag: als u stelt dat
studenten hun keuze voor de masteropleiding onvoldoende doordacht maken, erkent u dan het geringe
verschil in kwaliteit? In mijn schriftelijke antwoord staat
dat ik die stelling niet deelde. Nu ik dat zo herlees, vind
ik dat ook wel wat abrupt. Ik heb geprobeerd enigszins
vriendelijk te zijn jegens de diverse instellingen en niet te
suggereren dat mensen die zich daar zorgen over maken,
dat doen omdat de kwaliteit daar niet goed genoeg zou
zijn. Misschien moeten wij het zo maar lezen. Ik sluit
immers niet uit dat er kwaliteitsverschillen kunnen zijn en
dat studenten om die reden kunnen besluiten om van
een opleiding op de ene plek naar een opleiding op een
andere plek te gaan. Ik wilde dat niet generaliseren. Dus
zo is het bedoeld. Ik ben het echter met de heer Van der
Vlies eens dat die verschillen wel degelijk ten grondslag
kunnen liggen aan zo’n keuze.
Ik wil nog benadrukken wat ik net al zei. Ik denk dat
zeventienjarigen die op een aantal markten foldertjes
krijgen en die besluiten waar zij gaan studeren, een heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

33

ander soort studiekeuze maken dan iemand die drie jaar
ergens een bacheloropleiding heeft gevolgd, drie jaar in
het vak heeft gezeten, met collega’s en studenten heeft
gepraat en verschillende steden en opleidingen heeft
bezocht. Zo iemand kan op een gegeven moment de
zaken nog eens bekijken en zeggen: dat leek toen wel
aardig, maar in een andere instelling wordt dat vak veel
beter onderwezen. Ik hoop ook dat het dit effect zal
hebben.
Dat er meer informatie moet zijn voor de studiekeuze
was een ander punt van de heer Van der Vlies en daar
ben ik het ook zeer mee eens. Ik heb onlangs om
privéredenen wat open dagen van diverse universiteiten
mogen bezoeken. Daar wordt heel goede voorlichting
gegeven – ik ding daar niets op af – maar de aard van de
voorlichting is natuurlijk wervend. Het is met de
bedoeling om studenten te trekken. Vandaar dat ik het
voorstel heb gedaan van die intakegesprekken, zodat
men toch een slag dieper gaat. Je hebt er immers niets
aan om een student aan te trekken als uit het gesprek
blijkt dat hij eigenlijk helemaal niet weet wat hij wil gaan
doen of die de opleiding misschien niet aan zal kunnen,
zodat hij na een half jaar uit de studie rolt. Dus ik denk
dat wij inderdaad af moeten van alleen maar werven van
eerstejaarsstudenten en veel meer toe moeten naar
studenten voorlichten op basis van gelijkheid en
openheid.
De heer Van der Vlies (SGP): Ik probeerde te accentueren dat studie-uitval kan ontstaan door teleurstelling aan
de kant van de student, maar dat het ook kan zijn dat de
informatie over de studie te rooskleurig is geweest en
niet harmonieert met de werkelijke studielast en de
attitude die daarvoor nodig is. Daartussen kan best een
discrepantie zitten. De neiging om studenten binnen te
halen is groot, ook in onderlinge concurrentie. Dan moet
je wel degelijk letten op de kwaliteit van de acquisitie.
Minister Plasterk: I could not agree more. Ik ben het er
helemaal mee eens.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik ben het daar wel mee
eens. De heer Rutte heeft het als staatssecretaris van
Onderwijs ook wel eens gezegd: het moet niet te gek
worden met al die spotjes, die glossy folders en al die
advertenties. De minister zegt ook dat het meer moet
gaan om de inhoud dan om de werving, de rooskleurige
folders. Hoe wil hij dat bereiken? Instellingen zijn immers
aan het concurreren. Kan hij helder maken hoeveel geld
de instellingen überhaupt uitgeven aan publiciteit?
Minister Plasterk: Ik heb het programma aan de Kamer
voorgelegd om dat te bereiken. Daar is ook budget aan
gehangen. De strategie om het in eerste instantie
aantrekkelijker te maken is die van de een-opeenintakegesprekken. Daar werkt men tot volle tevredenheid mee bij de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Ik
sprak de rector van de Erasmus Universiteit Rotterdam
een paar weken geleden. Hij rapporteerde mij dat er een
koppeling is tussen het daar aandacht aan besteden en
de uitval. Volgens hem is de uitval significant afgenomen
sinds de intakegesprekken. Het komt inderdaad voor dat
mensen kiezen voor een studie economie, omdat ze dat
leuk lijkt met alles wat gebeurt op de beurzen, maar dat
ze zich niet realiseren hoeveel wiskunde zij in het eerste
jaar krijgen. Dan kunnen sommigen afhaken, omdat zij

zich dat niet hadden gerealiseerd. Dat lijkt mij een goede
manier. Dus mijn aanpak is niet een verbod op het
drukken van foldertjes. Dat moeten mensen zelf weten,
maar zij moeten ervan overtuigd worden dat het op
macroniveau in het belang van de instellingen is om niet
mensen aan te trekken die niet willen. Die vallen allemaal
uit, die kosten ontzettend veel tijd van de docenten, zijn
demotiverend voor de instelling en het is vervelend voor
de andere studenten. Dus ik denk dat ik de instellingen
daarin wel mee krijg.
De heren Van der Vlies en Jan Jacob van Dijk hebben
gevraagd naar de leerstoel onderwijsrecht. De komende
drie jaar zal ik anderhalve ton investeren in deze
leerstoel. Daarvoor zijn afspraken gemaakt met Simon
Steen, de voorzitter van de Vereniging Bijzondere
Scholen. De Kamer krijgt hierover een brief.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Wordt die
anderhalve ton per jaar verstrekt? Anderhalve ton is niet
zo heel erg veel. Er waren drie leerstoelen op het terrein
van onderwijsrecht. Als ik even snel een berekening op
de achterkant van een sigarendoosje maak, moet ik
concluderen dat je daar niet eens één volledige leerstoel
mee gefinancierd krijgt per jaar. Misschien kan de
minister dit nader adstrueren.
Minister Plasterk: Ik heb toegezegd dat er een brief
komt, waarin wordt uitgespeld wat precies het budget is
en wat de argumentatielijn daarbij is. Het lijkt mij goed
om die brief eerst af te wachten.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik zou het op prijs
stellen als wij die informatie deze week nog krijgen. Dan
kunnen wij daarop eventueel terugkomen bij de
begrotingsbesprekingen.
Minister Plasterk: Dat zeg ik toe.
Voorzitter. De heer Van der Ham, de voorlaatste spreker,
vroeg naar de situatie rondom de mensenrechten. Ik heb
met mijn collega Verhagen een brief aan de Kamer
geschreven die ’’while we speak’’ – ik kijk meteen naar
de heer Van der Vlies als ik Engels spreek – door de
Kamer is ontvangen, waarin ik uiteenzet wat de plannen
zijn met betrekking tot de mensenrechten. Ik heb de brief
hier ook in ’’hard copy’’.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb de brief nog niet
kunnen lezen. Wordt daarin ook ingegaan op de
opmerking van het Innovatieplatform over het juridische
belang van de stad Den Haag als innovatiepijler?
Minister Plasterk: Op de stad Den Haag wordt niet
ingegaan.
De heer Van der Ham (D66): Zou u dan in dit overleg
willen ingaan op de suggestie van het Innovatieplatform
om ervoor te zorgen dat het internationale recht een
unieke plek heeft in Nederland vanwege de stad Den
Haag als zetel van het Internationaal Strafhof? Bent u het
ermee eens dat daar binnen de innovatiestructuren en in
de innovatiediscussie meer de nadruk op mag worden
gelegd?
Minister Plasterk: Ik weet niet of het aan mij is om in te
gaan op de ambities van de gemeente Den Haag wat
betreft internationaal recht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

34

De heer Van der Ham (D66): Ik heb het over de
suggestie van het Innovatieplatform.
Minister Plasterk: Ik ken die suggestie, maar die is geen
onderdeel van het beleid. Een groot deel van het recht zit
bij de universiteit Leiden. Dat is de facto de universiteit
van Den Haag, als ik het onbeleefd mag zeggen, omdat
het een van de grote universiteiten is, vlak bij een grote
stad. Ik heb niet specifiek voor de gemeente Den Haag
plannen uitstaan.
De heer Van der Ham vroeg naar de
internationaliseringsagenda. De heer Anker had ook wat
vragen over dit onderwerp en dan specifiek wat betreft
Ontwikkelingssamenwerking. Wij hebben 70.000
buitenlandse studenten in Nederland. Dat is een
behoorlijk groot aantal, waarvoor door een aantal van
mijn collega’s beleid wordt gevoerd, bijvoorbeeld wat
betreft huisvesting. Dat zit inderdaad in andere portefeuilles.
Ik weerspreek dat er weinig geld voor is. De internationalisering is een onderdeel van de strategische agenda,
waarin ik fors investeer. Wij hebben de verdubbeling van
het HSP-budget van 5 mln. naar 10 mln. Samen met de
Kamer heb ik het wetsvoorstel over de meeneembare
studiefinanciering mogen vaststellen, waardoor mensen
met hun studiebeurs in het buitenland kunnen studeren.
Voor een deel gaat het om niet-financiële middelen, zoals
bij de joint degrees, het aanbieden van onderwijs in het
buitenland met diploma-afgifte, en instellingsbeurzen
voor studenten van buiten de Europese Unie.
Ik benadruk dat het leeuwendeel van de internationalisering aan de instellingen is. Om redenen die er nu niet toe
doen, was ik onlangs bij de Universiteit Utrecht, waar je
als eerstejaars kunt kiezen of je gewone of internationale
economie wilt studeren. Een onderdeel van de bachelorsopleiding internationale economie is een jaar in het
buitenland. Daarvoor heeft men bilaterale contacten met
de universiteit van Rome. Dat is op instellingsniveau
geregeld en dat zit niet in het budget. Bij diverse
hbo-opleidingen doet men dat ook actief zelf, dus in feite
zien wij bij het bedrag voor internationalisering maar een
topje van de ijsberg en dat moet ook. Het moet niet zijn
omdat ik dat wil, maar omdat de instellingen zelf
snappen dat dit bijdraagt aan de kwaliteit van de
opleidingen. Ik kom nog terug op een aantal andere
aspecten van de internationalisering.
Over het kunstvakonderwijs heb ik al een brief toegezegd
aan de Kamer en die komt eraan. Ik wil deze koppelen
aan een plan dat ik samen met de sector maak. De heer
Van der Ham stelde de interessante vraag waarom er bij
een balletopleiding zoveel buitenlanders zitten. Ik denk
dat het antwoord is dat dit een bijzondere, goede en
unieke opleiding is. Daarom zitten er bij Ajax ook zoveel
buitenlanders.

met buitenlandse studenten. Daarom gaan zij over op
buitenlanders, die gewoon beter zijn. Dat is een
onderliggend probleem.
Minister Plasterk: Dat ben ik met u eens. Ik denk dat in
de Nederlandse samenleving een klein aantal mensen is
dat tegen hun 12-jarige dochter zegt dat zij niets anders
moet doen dan dansen en tien uur per dag aan ballet
moet besteden. In andere landen zegt men tegen een
kind dat een bijzonder talent heeft: ga er maar voor. Dat
geldt ook voor topsporters. Er zijn veel ouders die
zeggen dat het wel leuk is als hun kind een aardige bal
kan tennissen, maar dat het niet de bedoeling is om
school te verwaarlozen. Ik denk dat het inderdaad een
aanzuigende werking heeft op mensen uit landen waar
dit zeer fanaat op jonge leeftijd gebeurt. Dat is toch het
gedrag van ouders en daar hebben wij weinig invloed
op.
De heer Anker heeft gevraagd of wij de nieuwe deadline
voor de bekostiging zullen halen. Ja, die gaan wij halen.
Wij halen de datum die ik eerder in gedachte had niet
omdat mijn mensen op het departement niet hard
werken. Wij halen die datum ook niet omdat andere
mensen niet hard werken. De reden is dat bij het overleg
gewoon is gebleken dat de mensen in het veld nog iets
meer tijd nodig hadden om het eens te worden over de
details van die bekostiging. Dan is het voor mij altijd een
taxatie: ga ik nu forceren en iedereen in de gordijnen
jagen of heb ik nog even tijd? Ik heb gezegd dat ik in
ieder geval in deze kabinetsperiode de hele zaak rond wil
hebben. Daarvoor terug rekenend heb ik gezegd: dan
kunnen wij het nog met een jaar vooruitschuiven, maar
meer ook niet. Zo heb ik het ook gewisseld met de
HBO-raad en met de VSNU.
Ik ben overigens elke dag beschikbaar. Het hangt dus
niet op mijn beschikbaarheid voor deze discussies om
het sneller af te wikkelen. Laat dat helder zijn!
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik leg hier bij
niemand een verwijt neer. Maar het is toch wel een
beetje merkwaardig dat het meer dan anderhalf jaar
duurt voordat wij uiteindelijk zo’n stelsel rond hebben.
Dat baart mij wat zorgen, ook met het oog op de
toekomst, want dat betekent dat wij straks weer een
ongelooflijk ingewikkeld stelsel krijgen dat in ieder geval
niet meer te begrijpen is voor een gemiddeld Kamerlid.
Dat vind ik toch wel een belangrijke voorwaarde als het
gaat over een stelsel dat wij straks voor een aantal jaren
gaan neerzetten. Waarom kost het zo veel tijd om dit
probleem op te lossen?

Minister Plasterk: Waarom gaat de laatste Nederlander
naar Real Madrid? Ik weet het ook niet. Hij houdt het niet
vol.

De heer Anker (ChristenUnie): Ik heb heel concreet naar
de inzet van de minister gevraagd. Het gaat een beetje
om de woorden die hij kiest. Hij zegt: zij hebben wat
langer nodig om eruit te komen en ik ben eventueel elke
dag beschikbaar. Moeten wij niet concluderen dat dit zo’n
ingewikkeld proces is dat de minister daarin wat meer
het voortouw zou moeten nemen om het hele spul bij
elkaar te krijgen? De partijen moeten het met elkaar eens
worden. Als het heel lang gaat duren, betekent dat
immers vaak ook niet heel veel goeds voor het
onderhandelingsproces.

De heer Van der Ham (D66): Ik hoor van opleidingen
ook dat de kwaliteit van de Nederlandse vooropleidingen
tekortschiet. Zij zien te weinig kwaliteit in vergelijking

Minister Plasterk: Ik schat de heer Jan Jacob van Dijk
zeer hoog en ik ben ervan overtuigd dat hij hetgeen ik op
tafel zal leggen, zal begrijpen. Ik denk ook niet dat het zo

De heer Van der Ham (D66): Dat komt doordat wij de
Nederlanders niet hier kunnen houden, omdat zij te goed
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

35

vreselijk ingewikkeld zal worden. Voor de goede orde: ik
ben degene die uiteindelijk bepaalt wat ik de Kamer
voorstel. Ik zit dus niet te wachten op wat de mensen in
het veld daarvan vinden. Ik bepaal uiteindelijk wat ik de
Kamer voorstel. Ik denk echter dat soms, door het even
tijd te geven en te zeggen ’’mijne heren, dit kunt u toch
niet menen; neem het nog even terug en kijk er nog eens
naar’’, uiteindelijk iets kan worden bereikt wat transparant en simpel genoeg is en waarvoor toch ook enig
draagvlak bestaat. Laten wij eerlijk zijn: als de mensen in
het veld vinden dat het geen goed idee is, dan weten zij
de leden van deze commissie heel snel te bereiken. Dan
levert dat ook weer discussies op.
Ik kijk of het mogelijk is om het eens te worden. Ik ben
daar ook helemaal niet pessimistisch over. Volgens mij
komen wij met een goed bekostigingsvoorstel. Dat zal de
Kamer bereiken. Volgens mij gaat het helemaal goed
komen.
Ik zal later meer zeggen over het aspect van de kleine
instellingen. Ik heb al gereageerd op de opmerkingen
van de heer Anker over de bachelor-masterstructuur. Hij
heeft ook gezegd dat het bedrag per student zou dalen.
Dat blijft echter nagenoeg gelijk: € 5800 per student. De
getallen waar hij naar verwijst, zijn de diplomaprijzen in
het wetenschappelijk onderwijs. Die dalen, onder meer
door de invoering van de BaMa-structuur in 2002. Op dit
moment wordt echter onderzoek gedaan naar de
gevolgen van de bekostiging. Dat doe ik samen met de
VSNU en daarover zal ik de Kamer rapporteren. Ik
benadruk dat wij in ieder geval in het hoger onderwijs
structureel voor onderwijs en onderzoek 330 mln. extra
investeren in deze periode. Ik heb dat vanochtend in een
ochtendblad ook nog benadrukt, omdat er een portret
verscheen waarin iedereen functioneel en totaal logisch
en begrijpelijk zegt: wij hadden nog wel wat meer
gewild. Ik benadruk dat er nooit een regering meer heeft
geïnvesteerd in het hoger onderwijs en de wetenschap
dan nu gebeurt met een enveloppe van 330 mln. Maar ik
ben het ermee eens dat nog meer geld nog beter zou
zijn. Dat betwist ik geen moment. Maar eenieder die
dacht ’’nu komt er iemand uit de wetenschap, dus nu
komt de manna uit de hemel zetten in de wetenschap’’
komt enigszins bedrogen uit. Ik voel mij minister van het
hele onderwijs, niet alleen van het hoger onderwijs. Men
moet het mij niet euvel duiden dat ik voor de vmbo’ers
en andere instellingen evenzeer opkom als voor het mij
zo dierbare universitaire onderwijs.
De heer Anker vroeg naar een aantal aspecten van de
internationaliseringagenda. Hij zei dat het budget groter
zou moeten zijn. Ik heb in mijn schriftelijke beantwoording al aangegeven dat een groot deel van het budget bij
het departement voor Ontwikkelingssamenwerking zit.
Daar werken wij zeer goed via open kanalen mee samen.
Eigenlijk moet je proberen de argumenten uiteen te
rafelen. Het is mijn verantwoordelijkheid om de
Nederlandse student en burger goed op te leiden en
daarvoor is mij budget ter beschikking gesteld. Het
bijdragen aan de ontwikkeling van mensen in ontwikkelingslanden is een andere doelstelling. Dat is de primaire
verantwoordelijkheid van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en het moet ook met zijn budget
gebeuren. Het budget dat mij gegeven is om Nederlandse studenten op te leiden, moet daarvoor niet in de
eerste plaats worden aangewend. Als je hierin duikt,
blijkt ook dat vanuit het oogpunt van de ontwikkelingssamenwerking de doelstelling helemaal niet is om zoveel

mogelijk mensen hier op te leiden. Deze zomer was ik in
Suriname en daar zei men ook dat wij het hun niet aan
moesten doen om iedereen naar Nederland te laten
komen om te studeren. Zij hebben er veel meer aan als
wij hen helpen om de universiteit in Paramaribo verder
op te bouwen. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft dus niet als doelstelling om zoveel mogelijk
studenten vanuit ontwikkelingslanden hiernaartoe te
halen. Dat is niet het enige waar het om gaat.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Dat klinkt op zich
mooi, maar in diverse landen heeft men gewoon niet de
beschikking over goede onderwijsfaciliteiten of universiteiten. Je moet ervoor zorgen dat daar een goed
opgeleide beroepsbevolking is voordat je die volgende
stap kunt zetten. Dat was de kern van de opmerking die
ik daarover gemaakt heb. Daar zou samenwerking met
Ontwikkelingssamenwerking wel nuttig kunnen zijn.
De heer Anker (ChristenUnie): Over een paar dingen
bestaat een misverstand. Ik begrijp dat de minister in
eerste instantie over het Nederlandse onderwijs gaat. De
teneur van de brief over internationalisering is echter dat
internationale contacten goed zijn voor het Nederlandse
onderwijs. Wetenschappers zullen altijd zeggen dat
wetenschap per definitie een globale aangelegenheid is.
Die twee kun je niet zomaar uit elkaar trekken. Ik heb niet
zozeer gezegd dat er meer geld heen moet, maar ik zou
het goed vinden als er een apart fonds zou komen in
samenwerking met Ontwikkelingssamenwerking. Wij
hebben nu een maatregel genomen waardoor studenten
uit ontwikkelingslanden hier juist moeilijker terechtkunnen. Het zou voor ons en de studenten goed zijn als wij
proberen te stimuleren dat zij toch hierheen komen. Het
gaat niet alleen om de focus op die studenten. Er moet
nog veel meer gebeuren. De gedachte was dat er een
apart fonds moet komen.
Minister Plasterk: Ik ben het daarmee eens. Er zijn twee
fondsen. Het HSP-talentenprogramma voor excellente
Nederlandse en buitenlandse studenten. In dat beurzenprogramma wordt geen onderscheid gemaakt naar het
land van herkomst, bestemming of studierichting.
Daarvoor is het bedrag van 5 mln. structureel verhoogd
naar 10 mln. Daarnaast is er het NFP voor ontwikkelingssamenwerking en dat beschikt dit jaar over 30 mln. Dat is
dus een behoorlijk groot fonds. Ik ben het met de heer
Anker eens dat internationalisering ook academisch
nastrevenswaardig is, maar ik wil wel staande houden
dat je het met enige moeite kunt onderscheiden van het
ontwikkelingssamenwerkingaspect. De landen waar je
naartoe zou gaan voor het opzetten van een academische samenwerking, zijn niet altijd op voorhand dezelfde
landen als de landen waar het
ontwikkelingssamenwerkingaspect vooropstaat.
Dat geeft mij de gelegenheid om op het punt van de
heer Jan Jacob van Dijk te reageren over de kwaliteit van
studenten. Kort geleden ben ik bij het Neso en de Nuffic
in Peking geweest. Wat men daar doet, is indrukwekkend
en precies waar de heer Van Dijk naar vroeg. Per jaar
worden duizenden studenten uit China gescreend op de
vraag of hun niveau voldoende is voor de opleiding waar
ze in Nederland naartoe willen. Dat is een zeer professionele business. Men doet daar niets anders dan dat. Ik
ben het direct met u eens als u zegt: dat gaat nog eens
hier en daar niet goed. Er zullen verschillen optreden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

36

tussen de vestigingen. De ene zal misschien betere
kwaliteit leveren dan de andere, maar in ieder geval in
Peking was ik erg onder de indruk van de professionaliteit waarmee men daar studenten screent. Men zegt daar
ook dat je geen studenten naar Nederland wilt laten
komen van wie vervolgens blijkt dat hun kennis van de
Engelse taal of van de basisvakken onvoldoende is om
op zo’n instelling mee te komen. Anders wordt iedereen
ongelukkig, inclusief de student en de betrokken
instelling.
De voorzitter: Ik kijk even naar de tijd. Ik wil graag dat u
om 15.50 uur klaar bent.
Minister Plasterk: Ik doe mijn best.
Nog één antwoord aan de heer Anker. U zegt het jammer
te vinden dat het collegegeld voor niet-Europese
studenten niet het wettelijke collegegeld is. Bij mijn
weten is dat geen nieuw beleid. Het is altijd zo geweest
dat mensen vanuit de rest van de wereld hier weliswaar
kunnen komen studeren, maar dat dit dan in principe
kostendekkend moet gebeuren. Dat te betalen, is de
verantwoordelijkheid van het land waar zij vandaan
komen, zoals het dat ook voor ons zou zijn als wij
studenten naar Zuid-Amerika sturen, tenzij er een van de
OS-fondsen of van de andere fondsen bereid is om de
kosten op te pakken. Het staande beleid is dat mensen
uit de EU tegen het laagste collegegeld kunnen studeren.
Daar zijn wederzijds afspraken over gemaakt binnen de
EU. Dat geldt ook voor mensen uit de Antillen, want dat
is natuurlijk een deel van het Koninkrijk der Nederlanden.
Ik heb daar zelf om historische redenen Suriname aan
toegevoegd, zoals u weet. Hoewel dat officieel niet bij de
EU hoort, kunnen studenten uit Suriname hier ook voor
het laagste collegegeld studeren. Dat is de praktijk die er
nu staat. Als je dat zou willen uitbreiden, zou je dat, denk
ik, niet moeten doen door het wettelijke collegegeld te
veranderen, maar door programma’s te starten om
specifiek en gericht mensen uit bepaalde landen te
ondersteunen wanneer zij hier komen studeren.
Ten slotte had u nog een vraag over de imamopleiding,
mijnheer Anker. Dat is inderdaad een onderwerp waarbij
wij moeten opletten dat wij er niet weer een halfuur mee
bezig zijn. De verwachting van de Kamer was dat met
behulp van die opleiding een ruim aanbod van in
Nederland opgeleide imams zou ontstaan. Dat programma stopt in 2011. Dan is ook de ontwikkelingssubsidie voor de Hogeschool INHolland afgelopen. Die
was eenmalig. De verwachting is dat die met
ontwikkelingssubsidies ondersteunde opleidingen daarna
toe moeten kunnen met de reguliere bekostiging per
student van het ministerie van OCW als theologische
opleiding. Nogmaals, die opleiding leidt alleen maar op
tot de graad in theologie. Wanneer men vervolgens daar
bovenop geestelijk dienaar wil worden, dan geldt
daarvoor hetzelfde als wanneer dat in uw denominatie
zou gebeuren, mijnheer Anker: dat deel is niet bekostigd
onderwijs. Dat geldt voor imams dan ook.
Dan ga ik terug in de tijd naar de heer Dibi. Ik heb
ambitietaks opgeschreven, een mooi woord. Ik ben blij
dat wij het erover eens zijn dat het voorstel zoals dat in
Amsterdam is gedaan, in strijd is met de wet. Die wet
geldt niet alleen in Amsterdam, maar ook in de rest van
het land. Mochten dus andere universiteiten het in hun
hoofd halen om tegen de wet in dubbel collegegeld te
vragen, dan zal ik hetzelfde doen als in Amsterdam,

namelijk lik-op-stukbeleid en meteen meedelen dat men
het zo niet mag doen.
Ik heb met interesse en enig amusement naar de
interrupties van mevrouw Besselink geluisterd op het
punt van de tegenbegrotingen van GroenLinks. Ik heb
mij voorgenomen om voor de begrotingsbehandeling
van Onderwijs de tegenbegroting – ook die van de VVD –
er nog eens bij te pakken. Het is altijd heel interessant
om te kijken...
De heer Dibi (GroenLinks): Dan komt u tot de conclusie
dat wij meer uitgeven dan u en de PvdA.
Minister Plasterk: Ja, maar daar zit wel een academicusbelasting bij, en mijn standpunt daarover is – ik weet dat
daarover ook in mijn partij gemengd wordt gedacht – dat
ik het politiek niet wenselijk vind om iemand een hogere
belasting te laten betalen die leraar is, omdat hij toevallig
naar de universiteit is geweest, dan iemand anders die
handelaar in onroerend goed is en alleen de basisschool
heeft gedaan. Ik ben daar niet voor en ik zou dat geld
ook niet als dekking willen gebruiken. Dan ontstaat er
vervolgens wel een gat. U zegt dat er niet geïnvesteerd
wordt. Ik heb hier een hele lijst – die kan ik u voorlezen –
van alle investeringen die wij doen. Volgens mij heb ik u
dat schriftelijk ook wel eens doen toekomen, in antwoord
op de vraag van de heer Pechtold bij de algemene
politieke beschouwingen over de kennisinvesteringsagenda. Toen heeft collega Balkenende een brief
gestuurd met al die bedragen erin. Dus daarin kunt u dat
allemaal lezen. Dan gaan wij in verband met de tijd maar
door.
Er is gepleit voor een motie die tijdens de behandeling
van de begroting WWI is ingediend bij minister Van der
Laan. Daarin wordt gevraagd, goedkope huisvesting te
regelen voor mensen die vrijwilligerswerk doen in
Vogelaarwijken. Mij is meegedeeld dat minister Van der
Laan het oordeel over deze motie aan de Kamer heeft
overgelaten. Wij houden ons hart vast. Het komt mij
namelijk voor dat dit zal leiden tot veel administratie
voor gemeenten. Zij moeten immers het vrijwilligerswerk
definiëren, en een en ander bijhouden. Ik vind dit een
sympathiek idee. Ik moet echter nogal wat bijhouden
over studenten en aan de Kamer verantwoorden hoe het
gaat met de IB-Groep. Met het oog daarop wil ik de
Kamer toch de suggestie doen om over het aannemen
van deze motie nog eens goed na te denken, zelfs als
minister Van der Laan het oordeel erover aan de Kamer
overlaat. Vanuit het ministerie van OCW gezien lijkt mij
dit niet gemakkelijk. Het is echter aan de Kamer om
hierover te oordelen.
Er is een vraag gesteld over de leeftijdsgrens. Er is
hierbij sprake geweest van een uitruil. In het wetsvoorstel Versterking besturing komt de leeftijdsgrens voor de
collegegeldsystematiek te vervallen. Daarvoor in de
plaats is ingevoerd dat mensen maar voor één studie
collegegeld krijgen. Studenten die ouder zijn dan 30 jaar
en aan wie nog geen graad is verleend, kunnen tegen
het wettelijk collegegeld studeren. Ik ben het overigens
niet eens met de stelling dat de leeftijdsgrens van 30 jaar
per se leidt tot discriminatie. De gedachte hierachter is
uiteraard dat de overheid ervoor verantwoordelijk is om
mensen met voldoende intellectuele bagage het leven in
te sturen. Wij mogen er echter mijns inziens van uitgaan
dat iemand van 51 op de een of andere manier zelf heeft
bedacht hoe hij zijn leven ongeveer denkt te bekostigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

37

Daarvoor neemt de overheid niet meer op voorhand de
verantwoordelijkheid op zich. Voor het collegegeld is
deze grens echter dus komen te vervallen.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter...
De voorzitter: Nee, mijnheer Dibi, ik kan helaas geen
interrupties meer toestaan. Wij lopen grandioos achter
en de minister heeft nog veel punten die hij aan de orde
moet stellen.
De heer Dibi (GroenLinks): De minister vergeet een
vraag van mij te beantwoorden, voorzitter.
De voorzitter: Natuurlijk. Daarvoor hebt u uw tweede
termijn.
Minister Plasterk: Ik luister altijd met veel plezier naar
de bijdragen van de heer Bosma. Zij zijn namelijk altijd
erg grappig en erudiet. Ik proef in zijn opvattingen over
cultuur een zeker dedain voor de cultuurportefeuille. Dat
deel ik niet; laten wij het daarop maar houden.
De inspectie rondt binnenkort een onderzoek naar het
bindend studieadvies af. Begin 2009 zal ik de Kamer
hierover informeren.
De heer Bosma vroeg ook naar de Nederlandse taal.
Nederlands is in principe de voertaal in het onderwijs.
Dit geldt ook in het hoger onderwijs en zeker voor het
eerste jaar. Ik signaleerde zojuist echter al dat er
instellingen zijn die een Engelstalige versie van de studie
aan hun studenten aanbieden. Die vinden gretig aftrek. Ik
vind het te ver gaan om daarbij op de weg te gaan
liggen. Universiteiten hebben regelingen over de
voertaal. Wij hadden het bovendien zojuist over de
internationaliseringsagenda. Wij hebben 70.000
buitenlandse studenten. Dat brengt instellingen er soms
toe om meer Engels toe te laten in de lessen.
Mevrouw Besselink vroeg naar de procedure bij de
studiegesprekken. Ik heb hierover al iets gezegd. De
pilots lopen. Op basis hiervan zullen begin volgend jaar
de experimenten starten. Afhankelijk van de uitkomsten
daarvan zal worden bezien of en, zo ja, welke wetswijzigingen nodig zijn. Dan zijn wij echter al een heel eind
verder. Laten wij eerst het verloop van de experimenten
maar eens afwachten. Ik zou het mooi vinden als wij
hiervan een succes kunnen maken.
Er is gevraagd of kleine pabo’s er bij de bekostiging op
achteruitgaan. Ik herken dit niet en dit is niet onze
bedoeling. De HBO-raad heeft deze informatie bewerkt
voor de oordeelsvorming binnen de vereniging. Met alle
plezier wil ik dit nog eens met de HBO-raad bezien. Het is
niet de bedoeling om kleine instellingen hiermee op een
nadeel te zetten. Ik moet hierop terugkomen in een
gesprek met de HBO-raad.
Ik snap de opmerking van mevrouw Besselink over de
glijdende schaal. Laat mij dit uitleggen voor wie het niet
weet. Aanvankelijk was het zo: als iemand meer
verdiende dan € 10.000, raakte hij in één klap zijn
studiefinanciering kwijt. Dat werkte ongunstig. Mevrouw
Besselink vroeg of daarvoor geen oplossing te vinden
zou zijn. Toen heb ik gezegd dat dit structureel een hoop
geld zou kosten, en dat zij dat niet zou moeten willen.
Mevrouw Besselink heeft aangedrongen. Nu hebben wij
dus een regeling gevonden. Dat is de volledige verdienste van mevrouw Besselink, die zodanig heeft aangedrongen dat dit nu is geregeld. Dat leidt er vervolgens

toe dat mevrouw Besselink denkt: wat ik ook wil, het lukt
als ik maar lang genoeg aanhoud. Dat krijg je dan.
Ik heb wel grote aarzelingen bij haar voorstel in verband
met de studenten die nog geen achttien zijn. Die zijn nog
een maand zeventien; daarop komt het meestal neer. Zij
krijgen dan nog een heel trimester kinderbijslag. Ik heb
dat laten uitrekenen. De tegenwaarde van de ov-kaart is
€ 78,16 per maand en de kinderbijslag is € 92,25 per
maand. Als wij alleen voor de mensen die dat willen, de
kinderbijslag opzouten, worden alle uitvoeringsinstanties
geheel gek. Dat kan dus niet. Wij zouden dan dus de
kinderbijslag voor het hele cohort moeten teruggeven, en
daaraan vervolgens een regeling moeten hangen. Met de
IB-Groep heb ik net gezien hoe ingewikkeld dit soort
kwesties is. Ik vind het eerlijk gezegd de moeite niet
waard om het op die manier te doen. Als wij het er
gewoon bij geven, en dus zeggen: je mag de kinderbijslag houden, maar wij vullen het aan, dan kost dat 3
mln. structureel.
Wij slagen er niet in om de mbo’ers structureel een
ov-kaart te geven, maar slechts voor een deel. De
discussie daarover voert de Kamer met mevrouw Van
Bijsterveldt. In dat licht bezien: als wij 3 mln. ergens
schrapend over de bodem van de pot zouden kunnen
vinden, moeten wij dat geld dan gebruiken om dit voor
die ene maand te doen? Ik ben er niet ongelooflijk voor.
Mevrouw Besselink vraagt mij echter om daar nog eens
naar te kijken. Zeker als dat ook enigszins door de Kamer
gedragen wordt, wil ik daarnaar nog eens kijken en dan
mijn uiterste best doen om iets creatiefs te verzinnen.
Dan kom ik daarmee bij de Kamer terug. Laat ik dat dan
maar toezeggen. Ik wil eerlijk zijn over mijn aarzelingen.
Mevrouw Besselink (PvdA): Neemt u dan het voorstel
van de heer Zijlstra daarin mee?
De voorzitter: Nee, ik moet echt streng zijn, mevrouw
Besselink. De minister gaat door. En als je een toezegging binnen hebt, dan houd je helemaal ... Pardon.
Minister Plasterk: Ik kom op de vraag die door diverse
leden van de Kamer is gesteld op basis van een goed
gecoördineerde actie van het Interstedelijk Studenten
Overleg samen met de Landelijke Kamer van Verenigingen. Gevraagd werd om bestuurders van verenigingen
vrij te stellen van collegegeld. Zou ik daarover het
gesprek willen aangaan? Laat ik allereerst zeggen dat ik
het belang van de bestuursfuncties volledig onderschrijf.
Wij ondersteunen bijvoorbeeld ook mensen die in het
ISO en de LSVb zitten financieel. Ik ben graag bereid om
te bekijken of er nog verdere wezenlijke belemmeringen
zijn voor het functioneren van mensen in deze bestuursfuncties. Ik heb wel een grote aarzeling om het collegegeld kwijt te schelden. Daarmee geef je namelijk een
prikkel om te zeggen dat men niets meer mag doen aan
de universiteit. Ik wil daarmee niet zeggen dat het niet
kan. Ik erken dat het mogelijk is dat mensen die een
bestuursfunctie doen, daarmee min of meer fulltime
bezig zijn. De een heeft echter een spanwijdte van meer
uren dan de ander. Ik weet dat er ook mensen zijn die
tijdens zo’n bestuursjaar ook nog iets aan hun studie
doen. Wat moeten wij daarop zeggen? Je zou het heel
erg gaan verambtelijken als je zou zeggen dat men geen
toegang meer krijgt tot de universiteit waarop men zit.
Als het een heel jaar collegegeld kost, dan denkt men:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

38

dat ene vakje stel ik dan ook wel een jaar uit. Ik heb dus
grote aarzelingen over het voorstel.
Op de vraag of ik hierover in overleg wil treden, kan ik
moeilijk nee zeggen, want overleggen doen wij altijd met
alle plezier. Ik heb het voorstel net vorige week gekregen.
Ik heb er dus nog geen overleg over gevoerd. Ik wil wel
toezeggen dat ik dat zal doen. Als de Kamer mij bij motie
oproept om hier ongelooflijk positief tegenover te staan,
zullen wij wel weer zien, maar ik heb grote aarzelingen.
Maar ik kan beter geen moties uitlokken. Er ligt al een
motie? Dan zal ik er voor de tweede termijn nog eens
over nadenken wat mijn advies wordt. Nogmaals, over
het wegnemen van wezenlijke belemmeringen voor
bestuursfuncties praat ik graag door. Ik ben er echter op
voorhand niet van overtuigd dat dit daarvan een
onderdeel moet zijn.
Opgemerkt werd dat de macrodoelmatigheidstoets voor
hbo-opleidingen geen rekening houdt met maatschappelijke behoeften. Wat betreft de lerarenopleiding is er geen
tekort aan opleidingen, maar eerder een achterblijvende
belangstelling om die lerarenopleiding te volgen. Daar
werken wij nu aan. Als dit de vraag niet beantwoordt,
hoor ik graag in tweede termijn nog wat de bedoeling
was.
Met betrekking tot de internationaliseringsagenda merk
ik nog op dat wij proberen de studiepuntmobiliteit naar
25% te krijgen in 2013. Er is geen doelstelling dat
iedereen in het buitenland gaat studeren. Mensen
kunnen allerlei redenen hebben waarom zij liever in
Nederland blijven studeren. Wij respecteren die redenen
natuurlijk. Ik heb al gezegd dat de beslissing hierover
voor een groot deel aan de instellingen is. Het diplomasupplement moet er gewoon komen. Daarover heb ik
tegenover de VSNU ook geen misverstand laten bestaan.
Men moet er gewoon voor zorgen dat het er komt.
Daarbij organiseren wij met de instelling dat de
studenten begeleid worden. Wij passen het in in het
curriculum, zodat studiepunten worden verdiend. Wij
proberen de administratieve hobbels te helpen nemen,
zoals visa et cetera. Ook maken wij beurzen mogelijk. Het
HSP-budget voor de uitgaande studenten gaat van 1 mln.
naar 3 mln. Voor het verhogen van het aantal stages is 8
mln. gereserveerd, maar de eindverantwoordelijkheid
blijft liggen bij de instellingen.
Mevrouw Besselink heeft gevraagd naar de tUL, de
Intergalactische Universiteit Limburg van de heer Ritzen,
de uitvinder van de inefficiënte leerweg, by the way. En
van het afschaffen ervan.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik beluister een toezegging.
Minister Plasterk: De afspraken zijn vastgelegd in een
verdrag tussen Nederland en Vlaanderen van 2001. OCW
is al die verplichtingen nagekomen. Vanaf het begin was
duidelijk dat wij geen aanvullende middelen zouden
inzetten voor de uitbouw van het onderzoek bij de
transnationale Universiteit Limburg. Nu zeg ik het goed.
Vanuit het perspectief van het landelijk onderzoeksbeleid
heeft de versterking daarvan nu geen prioriteit. Er is
geen behoefte aan nieuwe zwaartepunten. Wij hebben al
een aantal zwaartepunten, waarop Maastricht zich
overigens ook richt, zoals genomics en ICT. De uitbouw
bij de tUL zal moeten worden gerealiseerd met de
middelen die men heeft en met de middelen van de
regionale stimuleringsfondsen. Het budget voor grote
onderzoeksfaciliteiten is niet bestemd voor deze plannen.

Dit budget is echt bedoeld voor grote onderzoeksfaciliteiten. Maastricht is inderdaad een zeer internationale universiteit. Dat heeft natuurlijk te maken met de
internationale context die vanuit Maastricht aan alle
kanten vrij snel te bereiken is, eerder dan vanuit
Rotterdam. In Maastricht heeft men heel veel Duitse en
Belgische studenten. Alleen door de ligging is dit al
logisch. Ik vind dit op voorhand geen reden om meer
subsidie aan die universiteit te geven dan aan een
andere universiteit, waarop de subsidie in mindering zou
moeten worden gebracht.
Ik ga razendsnel door.
De voorzitter: U moet echt prioriteren. Ik begin sowieso
om vier uur aan de tweede termijn van de Kamer. Ik ben
het nu een beetje zat.
Minister Plasterk: Nou ja!
De voorzitter: Ik ben serieus. Ik wil meer tempo. U hebt
90 minuten.
Minister Plasterk: Ik kan niet anders doen dan antwoord
geven op de vragen die worden gesteld.
De voorzitter: Dat vereist een zekere prioritering.
Minister Plasterk: Oké. Ik kom bij de vragen van de heer
Zijlstra. Hij vond de bekostiging op kwantiteit zo
onwenselijk. Dat verbaast mij in die zin, dat het voorstel
van mijn voorganger, de heer Rutte, uitsluitend een
bekostiging op kwantiteit was. Er is blijkbaar een nieuwe
wind gaan waaien, maar dat kan. Misschien moet de
heer Zijlstra daarover nog eens spreken met de heer
Rutte.
De heer Zijlstra is het niet eens met de afbetalingsregelingen, waarvan akte. Ik moet prioriteren.
Ook door anderen is al gewezen op de tegenbegroting.
Toch is het zo dat als je bij de algemene politieke
beschouwingen voor 23 mld. aan bezuinigingen laat
fladderen, je per onderwerp bezuinigingen tegenkomt, zo
ook in het hoger onderwijs.
Op STW wordt door OCW niet bezuinigd. De inzet van
OCW voor STW, de Stichting Technische Wetenschappen, is dezelfde als daarvoor. De heer Zijlstra zei nog iets
over feesten en partijen. Zullen wij dit maar laten voor
wat het is? Ik neem alle opmerkingen natuurlijk
buitengewoon serieus. Ik heb de voorzitter van de VSNU
gevraagd of hij vindt dat ik meer uren aan het hoger
onderwijs zou moeten besteden. Hij vond dat niet nodig.
Mijn voorganger, de heer Rutte, vond dit overigens ook
niet nodig. Ik besteed hieraan veel uren. Natuurlijk is je
aanwezigheid in de cultuurportefeuille veel zichtbaarder.
Naar de aard speelt dit zich af op plekken waarbij publiek
aanwezig is. Alle bestuurlijke overlegjes en werkbezoeken aan laboratoria, studenten en instellingen ziet men
niet. Dat vind ik ook niet erg. Ik ga nu serieus in op iets
wat wellicht niet serieus is bedoeld.
De joint degree wordt meegenomen in het wetsvoorstel
over de versterking van het bestuur dat eind deze maand
naar de Kamer wordt gestuurd.
De heer Zijlstra wil ook weten hoe het komt dat er een
daling te zien is in de student-stafratio. Dat is omdat wij
het willen. Een daling van die ratio betekent minder
studenten per docent en dus meer docenten per student
en dat is precies de bedoeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

39

Dan kom ik op de betrokkenheid van NWO bij de
FES-toekenning. NWO krijgt een rol in het beoordelingsproces binnen het secretariaat van de Commissie van
Wijzen. Ik citeer uit een brief hierover van mijn collega
van Economische Zaken aan de voorzitter van het
Innovatieplatform: ’’Voor het opstellen van deze analyse
zal het secretariaat van de Commissie van Wijzen
worden ondersteund door een team van deskundigen,
senior medewerkers van SenterNovem en van NWO.
Deze zullen gebruik maken van externe adviezen van
onafhankelijke deskundigen. In welke vorm het verkrijgen
van deze externe adviezen zal plaatsvinden, wordt door
SenterNovem en NWO uitgewerkt op basis van ervaring
van NWO met de verschillende varianten van peer
reviews.’’
Ook vroeg de heer Zijlstra naar de vijftien jaar. Deze
termijn is niet anders dan hij was. Ik heb overwogen om
de termijn te verlengen omdat ik de indruk had dat een
deel van de studentenorganisaties dat op prijs stelde. Het
bleek echter zeer verdeeld te liggen. Ik zag eigenstandig
geen aanleiding om het te verlengen, dus ik heb het op
vijftien jaar gelaten. De kwijtschelding is al een onderdeel van het huidige stelsel, dus dat is al helemaal geen
novum. Alleen de aflossingsvrije drempel is iets
verhoogd. Om niet te hoeven aflossen moet iemand tot
vijftien jaar na zijn studie niet of nauwelijks verdienen.
Het is een hele prestatie om dat vol te houden en ik
vrees dan ook niet voor strategisch gedrag. Niemand
gaat voor zijn lol vijftien jaar thuiszitten om zijn
studieschuld niet te hoeven aflossen.
Dan kom ik op de vragen van mevrouw Joldersma. Zij
wil weten wat wij doen aan de Europese reputatie. Wij
lopen ons het vuur uit de sloffen voor de Europese
zichtbaarheid van Nederland. Ik kan bijvoorbeeld melden
dat bij het European Institute of Technology zowel de
voorzitter een Nederlander is, namelijk de heer Schuurmans, voorheen werkzaam bij Philips, als ook een lid van
het bestuur, namelijk Ellen den Brabander, een
ex-medewerker van DSM. Alleen al in de aansturing van
dit soort instanties is een duidelijk Nederlandse stempel
merkbaar. Hetzelfde geldt voor allerlei aspecten van het
onderwijsbeleid.
Overigens gaan wij daarbij soms op de rem staan, ook
wel op verzoek van de Kamer. Bij de voorbereiding van
de OJC-raad vorige week hebben wij daarover gesproken. Kamerbreed werd toen gezegd, onder andere door
de heer Jan Jacob van Dijk, dat niet alles op Europees
niveau geregeld moet worden. Bijvoorbeeld als het gaat
om benchmarken – mijn excuses voor deze Engelse
term, de Kamer wil Nederlands in de Grondwet en ik ook
– dus het vaststellen van doelstellingen op Europees
niveau, ben ik een van de mensen die zegt dat niet alle
doelstellingen op Europees niveau vastgelegd moeten
worden als daartoe geen noodzaak is. Soms kan je
inbreng ook zijn dat je zegt dat er minder moet gebeuren.
Ook vraagt mevrouw Joldersma of het juist is dat 80%
van de nog te verdelen FES-gelden OCW-gerelateerd is.
Dat kan ik niet bevestigen. Ik heb zojuist de procedure
geschetst. Er bestaan op voorhand geen afspraken over
de verdeling over verschillende beleidsterreinen.
Mevrouw Joldersma maar ook anderen, waaronder
mevrouw Besselink, vragen naar de verdeling van de
instituten over NWO en de KNAW. Ik dacht dat wij het
gesprek hierover al eens gevoerd hebben in een andere
context. Ik zie dat er instemmend geknikt wordt. Ik ben

het onmiddellijk eens met iedereen die zegt dat het
historisch zo is gegroeid dat bijvoorbeeld de instituten
voor life sciences bij de KNAW zitten en de fysicainstituten bij NWO. Een voorganger van mij heeft
weleens geprobeerd om dit te herverdelen. Er valt
bijvoorbeeld te denken aan een model waarbij de VSNU
over de belangenbehartiging gaat, de KNAW over de
beoordeling en NWO over het uitgeven van het geld,
zodat de KNAW zonder enige last of ruggespraak kan
beoordelen of het allemaal goed gaat. Dat zou betekenen
dat je al die instituten van de KNAW overhevelt naar
NWO. Dat is 80% van het budget van de KNAW. Het zou
heel veel voeten in de aarde hebben. Ik maak daarom de
keuze om reële problemen op te lossen. Op zichzelf, zo
blijkt ook uit de evaluatie, functioneren beide instanties,
ieder op hun eigen manier, namelijk wel goed. Als ik het
met een stok in het zand moest tekenen, zou ik het niet
opnieuw zo doen, maar het is zoals het is. Ik zou zeggen:
’’If it ain’t broke, don’t fix it.’’ Laten wij daar de prioriteit
niet leggen.
Mevrouw Joldersma wil dat hbo-docenten meer worden
gestimuleerd om te promoveren. De middelen voor
promotietrajecten zijn toegevoegd aan de lumpsum van
de instellingen. Jaarlijks wordt er 5,1 mln. toegevoegd
voor de hogescholen. In het kader van de meerjarenafspraken is met de HBO-raad afgesproken dat in 2017 –
wij spreken elkaar tegen die tijd nog wel – 10% van de
hbo-docenten over een PhD beschikt dan wel in een
promotietraject participeert. Dit percentage staat ook in
het convenant Leerkracht. Het is nu 3,7, dus moet er nog
een hoop gebeuren. Men zal dit nastreven en daarover
zal ik rapporteren in het kader van Kennis in Kaart.
Mevrouw Joldersma vroeg of ik een onderzoek wil
uitzetten naar mensen die bij wijze van spreken direct na
de geboorte de gevangenis in kunnen.
Mevrouw Joldersma (CDA): Ik had het over bevordering
van de maatschappelijke discussie.
Minister Plasterk: NWO-Genomics heeft een programma voor de ethische aspecten en ook het Rathenau
Instituut houdt zich daarmee bezig. Beide instituten zijn
er altijd snel bij om nieuwe, interessante ontwikkelingen
te signaleren. Ik wil niet eigenstandig oproepen om dit te
agenderen. Men heeft de discussie gehoord en wellicht
denkt men dat dit aspect binnenkort een keer aan de
orde kan komen. Mijn voorstel is om de beantwoording
van de vraag of dit ingepast kan worden in toekomstige
activiteiten aan hun oordeel over te laten.
Ik ga over naar de vragen van de heer Jan Jacob van
Dijk. Ik realiseer mij dat degenen van wie de vragen het
eerst zijn beantwoord, de meeste aandacht hebben
gekregen. Ik heb al gesproken over Nuffic en NESO. Na
het werkbezoek realiseer ik mij eens temeer hoe
belangrijk het is dat dit goed gaat. De Kamer krijgt een
brief over de activiteiten die in dit kader worden
ontplooid en over de wijze waarop wij toezien op de
kwaliteit daarvan. Dit wordt in feite een evaluatie.
Het uitstel van de bekostiging was nodig om overleg te
kunnen voeren. De HBO-raad is overigens akkoord met
het uitstel van een jaar. Dat kan geen verrassing zijn voor
de mensen in het veld.
Het is mijn voornemen om de stand van zaken in
verband met studeren met een handicap in het accreditatiestelsel op te nemen. De Kamer krijgt dit in het voorjaar
van 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

40

Er is geen twijfel over de reikwijdte van de wettelijke taak
van de Open Universiteit. Die omvat ook het hbo, al
behoren de huidige opleidingen tot het domein van het
wo. De nieuwe opleiding is echter om een andere reden
na de toets op macrodoelmatigheid afgewezen. De
hbo-studie rechten in de vorm van afstandsleren wordt al
verzorgd door de LOI en het NTI. Zij doen dat tevens in
modulaire vorm. Artikel 6.2 van de WHW stelt dat de
nieuwe opleiding wordt beoordeeld in het kader van het
geheel van voorzieningen op het gebied van het hoger
onderwijs. Daartoe reken ik ook de opleiding hbo-rechten
van de aangewezen hogescholen LOI en NTI. Het is
natuurlijk niet aanvaardbaar dat de overheid de kosten
van een vergelijkbare opleiding bij de Open Universiteit
voor haar rekening neemt als er al voorzieningen zijn
waarmee in de maatschappelijke behoefte wordt
voorzien. Ik heb mij aan het criterium gehouden waarop
ik moet toetsen.
De IB-Groep kan de keuze voor de termijn van vijftien
jaar voor het terugbetalen van het collegegeld aan.
De Kamer krijgt voor 1 februari aanstaande een brief
over de titulatuur. Men doet wat men kan, zoals de grote
volksschrijver Gerard Reve schreef.
De heer Jasper van Dijk vroeg of ik het hoger onderwijs
een publieke taak of een particuliere taak vind. Hij weet
het antwoord op die vraag natuurlijk al. Ik vind dat een
publieke taak. Wij besteden per jaar 9 mld. aan het hoger
onderwijs. Afgezien van de collegegelden die relatief
beperkt zijn en waar bovendien beurzen tegenover staan,
wordt het volledig publiek bekostigd. Dat is ook mijn
bedoeling.
Ik heb geantwoord op de vraag of de wo-bachelor een
eindopleiding moet zijn. Ik zie het als een optie. Ik heb er
niks tegen als mensen daarmee de arbeidsmarkt opgaan,
maar ik heb niet de bedoeling om ze daarheen te jagen
als zij dat niet wensen.
Waarom wordt de eenoudertoeslag in de studiefinanciering niet uitgekeerd als gift? Ik ontvang geen
signalen dat studerende moeders in de problemen
komen. Vanuit studiefinancieringsperspectief is het
belangrijk dat studenten geen belemmeringen ondervinden om hun studie af te maken. Die belemmeringen zijn
er mijns inziens nu niet. Ik vind het belangrijk dat jonge
vrouwen ook als zij kinderen hebben een studie kunnen
volgen en afronden. Er is geen budget beschikbaar om
die toeslag als gift uit te keren. Omzetting in een gift
brengt hoge kosten met zich mee: 18 mln. en na zes jaar
2 mln. structureel. Ik ben hierover in gesprek met de
bekende organisatie. In de eerste helft van volgend jaar
zal ik de Kamer rapporteren over deze gesprekken. Ik wil
graag op allerlei manieren beletsels wegnemen. Ik wil
niet dat er dingen in de weg staan.
Iemand die twee studies op één universiteit volgt, betaalt
maar één keer collegegeld. Iemand die twee studies
volgt op twee universiteiten betaalt ook maar één keer
collegegeld. Alleen iemand die een studie heeft afgerond
en dan een andere studie begint, krijgt voor de tweede
studie niet opnieuw het lage collegegeld.
De rekentoets bij de pabo valt strikt genomen onder
staatssecretaris Van Bijsterveldt. Met de HBO-raad is
afgesproken om de toets te bekijken. Studenten kunnen
zich tot Cito wenden om de volledige toets in te zien. Er
is volledige transparantie.
Er zijn afspraken met de VSNU over het register van
nevenfuncties. Ik heb de Kamer gemeld dat de VSNU de
afspraken invult. Het is goed dat de Kamer de vereniging

er via mij aan helpt herinneren dat dit op korte termijn
moet gebeuren. Voor zover men de boodschap nog niet
heeft gekregen, zal ik het nog even doorgeven. Ik meen
dat het dit jaar zal gebeuren. Ik reken op grote vaart.
Wij hebben het vaker gehad over hoogleraren die zouden
profiteren. Ik vind het niet alleen niet onwenselijk, maar
ik vind het zelfs wenselijk dat mensen aan valorisatie
doen. Vorige week hebben wij met partners in bedrijfsleven en overheid nog een groot ding, een convenant over
valorisatie getekend.
De voorzitter: Ik constateer dat de minister zijn
beantwoording heeft voltooid. Ik dank hem daar recht
hartelijk voor. Met name de versnelling in het tweede
gedeelte kwam de duidelijkheid ten goede.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: De minister heeft nog een korte inbreng
in het vervolg op zijn eerste termijn, over het amendement van de heer Van der Ham.
Minister Plasterk: Het amendement gaat over de
masters in het hbo, een langlopende discussie. Binnen
de bachelor-masterstructuur heeft ieder zijn eigen rol. De
wo-masters spelen een rol op de sleutelgebieden, die in
het innovatieplatform zijn aangemerkt. Daarnaast zijn er
bacheloropleidingen die in het hbo worden verzorgd.
Als de heer Van der Ham met het amendement doelt op
de tijdelijke financiering van hbo-masters die verband
houden met de sleutelgebieden van het innovatieplatform voor zover die samenvallen met de in de
strategische agenda genoemde prioritaire gebieden, ben
ik het daar wel mee eens. Er is namelijk maar een
beperkte overlap tussen de sleutelgebieden en de
prioritaire gebieden in de strategische agenda. Het
betreft eigenlijk alleen de creative industries. De keuze
van de prioritaire gebieden is gerelateerd aan het al
bestaande aanbod in de masteropleiding in het hbo en
de behoefte op de arbeidsmarkt, zoals dat ook na overleg
met de HBO-raad is vastgesteld.
Als de heer Van der Ham echter doelt op de permanente
bekostiging van hbo-masters, gericht op de sleutelgebieden, ontraad ik de Kamer echt aanneming van het
amendement, gelet op het standpunt dat geformuleerd is
in een brief aan de Kamer van 31 oktober 2008 (31700VIII, nr. 17). Daarin heb ik een tweesporenbeleid
aangekondigd: een arrangement voor tijdelijke financiering van enkele arbeidsmarktgerelateerde hbo-mastersplus in prioritaire gebieden en een verkenning van de
positie van de professionele masteropleidingen binnen
het bachelor-masterstelsel. Verder wil ik nu echt niet
gaan, anders komen wij in conflict met de strategische
agenda die ik eerder heb vastgesteld en waarin ik een
taakverdeling heb opgenomen. Dan ga je dingen
structureel maken op een punt waarop de regering die
behoefte niet heeft. Ik ken de wens in het hbo om dat
wel te doen, maar je moet dan toch het stelsel als geheel
bekijken en je afvragen waar dat dan weer af gaat en hoe
dat in het stelsel past. Nogmaals, als het bedoeld is voor
de tijdelijke financiering van de masters binnen de
kaders die ik noemde, lijkt het mij akkoord, maar dat is
ook staand beleid. Ik zie niet wat wij dan additioneel
zouden aannemen. Met alle waardering die ik heb voor
zowel de heer Van der Ham als voor het fantastische
werk dat in de hbo-sector gebeurt, vind ik niet dat wij nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

41

bij amendement iets moeten doen dat echt in strijd is
met het beleid dat wij eerder in de totale context in de
strategische agenda hebben vastgesteld. Ik raad niet aan
dat pad te bewandelen.
De voorzitter: Wij beginnen met de tweede termijn van
de Kamer. Daarvoor gelden wederom strikte spreektijden.
De moties die eventueel worden ingediend, moeten
worden voorgelezen in de betreffende spreektijd. De heer
Jasper van Dijk krijgt 4 minuten.

Mij bereikte het bericht dat de minister de problematiek
rond de studerende moeders wel degelijk heeft
onderkend tijdens een rondetafelgesprek. Het gaat om
het optellen van de eenoudertoeslag bij de studieschuld.
Dat is een groot probleem. Daarom dien ik de volgende
motie in.
Motie
De Kamer,

De heer Jasper van Dijk (SP): Ik moest natuurlijk wel
even slikken toen ik hoorde dat de minister achteraan
begon bij het beantwoorden van de vragen van de
Kamer, maar gaande het proces dacht ik: ik gun het de
heer Van der Vlies toch ten zeerste. Ik hoop dat hij ervan
heeft genoten. Wij hebben ook ooit eens twee zetels
gehad. Dat was een zware tijd. Je wordt er heel
empathisch van.
De harde knip is natuurlijk een heikel punt. Ik moet, alles
afwegende, zeggen dat ik de onderbouwing voor de
harde knip heel arbitrair vind. Eigenlijk komt het erop
neer dat de minister zegt: het is het systeem. Omdat het
systeem het vraagt, moeten wij ertoe overgaan. Ik zou de
minister willen zeggen dat het systeem, in dit geval van
de bachelor-master, er toch is voor de studenten. Met de
harde knip draait de minister het echter om en dwingt hij
de studenten in een systeem dat onnodig krampachtig is.
Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat invoering van een ’’harde knip’’ tussen
bachelor en master tot gevolg heeft dat studenten niet
verder mogen studeren als zij de bachelor niet volledig
hebben afgerond;
van mening dat de harde knip een soepele doorstroming
belemmert en leidt tot studievertraging, onder andere
omdat niet alle opleidingen meerdere instroommomenten kennen;

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de eenoudertoeslag wordt opgeteld bij
de studieschuld en dat dit geld moet worden terugbetaald indien de studie niet wordt afgerond, terwijl het
bedrag feitelijk voor het kind is bedoeld;
verzoekt de regering, te realiseren dat de eenoudertoeslag niet meer bij de studieschuld wordt opgeteld,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 67 (31700-VIII).
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb ook aan de
minister gevraagd of hij het met mij eens is dat er meer
ondersteuning moet komen voor de Stichting Steunpunt
Studerende Moeders. Graag had ik daarop nog een
reactie van de minister.
Het is heel goed dat de minister zegt dat een promovendus een werknemer dient te zijn. Daar ben ik het
helemaal mee eens, maar wij zien dat het in de praktijk
niet op alle instellingen zo is. Zij worden toch als
studenten beschouwd en dat is een foute zaak. Daarom
dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering, af te zien van de invoering van de
harde knip tussen de universitaire bachelor- en masteropleiding,

overwegende dat de regering van mening is dat
promovendi werknemers zijn en geen studenten;
verzoekt de regering, te realiseren dat promovendi door
hun werkgever als werknemer worden behandeld,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 66 (31700-VIII).
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Dan kom ik op
de bekostiging. De minister heeft toegezegd dat hij
terugkomt op de problematiek rond de overheveling van
de eerste geldstroom naar de tweede geldstroom. Dat is
goed. Komt hij echter ook terug op de diplomaproblematiek, of de wigproblematiek, waarbij de VSNU
zegt dat de universiteiten erop achteruitgaan doordat
studenten sneller gaan studeren?

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 68 (31700-VIII).
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. De minister
wijst erop dat er nog nooit zo veel geld naar onderzoek
is gegaan als in zijn termijn. Dat kan in absolute getallen
zo zijn, maar ik wil hem erop wijzen dat wij flink omlaag
zijn gegaan als je dat relatief, als percentage van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

42

bruto binnenlands product bekijkt. Nu gaat 0,7% naar
onderzoek. In 1995 was dat bijna 1%. Dat wij streven
naar 1% is ook in internationaal verband de afspraak.
Graag wil ik dat de minister wat meer urgentie voelt om
die doelstelling te halen. Verder deel ik zijn oproep aan
de universiteiten om de nevenfuncties nog dit jaar
openbaar te maken.
De voorzitter: Dan is het nu het woord aan de heer Jan
Jacob van Dijk, die ongetwijfeld met zijn collega heeft
afgesproken hoe de zes minuten spreektijd worden
besteed.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voorzitter. De
beantwoording van de minister ging in een vrij rap
tempo en was consistent en helder. Een compliment aan
de minister daarvoor is op zijn plaats.
Ik ben ook blij met de inhoud van veel van de antwoorden. Hij heeft immers nogal wat toezeggingen gedaan,
waarmee hij de CDA-fractie in zekere mate tegemoet is
gekomen. De minister is in belangrijke mate akkoord
gegaan met onze opmerkingen over de harde knip. Op
het punt van de kwaliteitsaspecten wilde de minister er
geen halszaak van maken of het vooraf of achteraf
gedaan moet worden. Ik beveel hem aan om dat element
vooraf een belangrijke plek te geven. Omtrent het
collegegeldvrij studeren was sprake van een misverstand. Volgens mij is niet naar voren gebracht dat er dan
alsnog volledig collegegeld betaald zou worden, maar
dat men bij wijze van spreken per vak zou kunnen
betalen. Dus voor ieder ECTS-punt een bedrag van
ongeveer € 30. Dat zouden dan de kosten voor het
studeren zijn. Zo heb ik het in ieder geval begrepen. Ik
beveel de minister aan om dat in overweging te nemen.
Wellicht kan hij daarop schriftelijk ingaan.
Er zijn veel toezeggingen gedaan, ook over brieven die
wij in de komende periode nog zullen krijgen. Ik dank de
minister daarvoor, maar ik wil nog wel een paar
elementen noemen. Ten eerste de wederzijdse erkenning
van diploma’s. De minister heeft eerder een antwoord
gegeven naar aanleiding van schriftelijke vragen
onzerzijds omtrent de buitengewoon lange termijnen die
in België voor de erkenning gelden. Hij zegt dat hij dat
niet leuk vindt. Is hij bereid om dit punt in het kader van
het Bolognaproces stevig aan de orde te stellen en voor
een versnelling te zorgen? Ten tweede noem ik de
studiekeuzegesprekken. De minister is niet ingegaan op
de door mij gestelde vraag. Wellicht kan hij daar nog op
terugkomen. Ten derde noem ik het amendement dat
door de heer Van der Ham naar voren is gebracht. Het
zou mij helpen als de informatie die de minister net heeft
gegeven nog voor de stemmingen over de begroting per
brief naar de Kamer komt. Het is van belang dat het
diplomasupplement er snel komt en dat de universiteiten
en hogescholen dat werkelijk na gaan leven, want daar
zit nog een probleem.
De voorzitter: Ik kondig aan dat mevrouw Joldersma de
vergadering om 16.55 uur moet verlaten. Het woord is
aan mevrouw Joldersma.
Mevrouw Joldersma (CDA): Voorzitter. Ik sluit mij aan bij
het compliment van mijn collega en ik wil daar nog iets
aan toevoegen. Al luisterend vanmiddag viel het mij op
dat de minister het nietsdoen dat sommigen hem
verwijten als een groot compliment moet ervaren.

Volgens mij is hij stilletjes bezig om geleidelijk aan een
aantal veranderingen door te voeren. Zolang iedereen
dat maar niet door heeft, kan hij rustig doorgaan met het
doorvoeren van die veranderingen. Dat lijkt mij een
slimme aanpak.
Verder vind ik dat de minister een heldere toezegging
heeft gedaan over de vernieuwde vernieuwingsimpuls. Ik
begrijp wel dat de VSNU die misschien net iets anders
uitlegt dan de NWO. Ik hoor graag wat het overleg met
hen heeft opgeleverd.
Wat de pilot met de graduate schools betreft, geven wij
de minister het voordeel van de twijfel. Het is een
kwestie van ’’learning on the job’’ voor de promovendi,
maar ook voor degenen die de pilot uitvoeren. Zij
moeten eruit komen hoe de graduate schools er in de
toekomst uit zullen zien.
Ik maak mij wat het Europese onderzoeksbeleid betreft
zorgen over de gemeenschappelijke programmering. Dat
begint heel langzaam, maar ik heb de indruk dat het
grote impact zal krijgen.
Tot slot noem ik de instituten NWO en KNAW. Ik denk dat
het zelfs zonder grote structuurveranderingen wel
mogelijk is om de instituten wat meer los te weken van
deze organisaties. Ik vind het in ieder geval heel
belangrijk dat er financieel toezicht is op de NWO. Het is
mij niet helemaal duidelijk wie dat financieel toezicht
uitvoert. Die transparantie is er op dat gebied niet, zo
leert ons de vernieuwingsimpuls.
De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister
voor de antwoorden. Ik begin met de kwaliteitsindicatoren. De minister gaf aan dat hij dit niet zo ziet zitten en
dat hij in maart met een nadere uitwerking komt in een
brief. Die nadere uitwerking wacht ik af, maar ik geef
hem wel mee dat hij de pagina’s 28 en 46 nog eens goed
moet lezen van zijn strategische agenda ’’Het Hoogste
Goed’’. Daar gaat het over extra geld dat de minister
investeert in de kwaliteit van het onderwijs. Op basis van
een aantal indicatoren wil hij meten of men daarmee
goede voortgang maakt. Dus daar kan het wel. Hoe is het
mogelijk dat de minister als het gaat om structurele
bekostiging – nogmaals, het hoeft niet 100% of 20% te
zijn, maar wel een aanzienlijk bedrag – zegt dat hij het
eigenlijk liever niet wil, terwijl het kennelijk wel kan als
het gaat om extra geld voor universiteiten en hbo’s?
Overigens is het interessant dat er over dat geld geen
commentaar is gekomen vanuit de koepels – dat was
extra geld – en dat er wel een probleem is als het om
bestaand geld gaat. Kan de minister dat nog eens
uitleggen in de brief die hij in maart aan de Kamer wil
sturen?
Ik heb gevraagd of er nog meer komt of dat dit de hele
evaluatie is van de bachelor-masterstructuur. Ik vind dat
niet goed is geïnventariseerd welke antwoorden er zijn
op de vraag waarom de bacheloropleiding niet wordt
gezien als een volwaardige opleiding. Komt dat nog en
zo ja, wanneer? Wij vinden dat dringend noodzakelijk.
De minister heeft toegezegd voor 1 februari een brief te
sturen over de hbo-titulatuur. Volgens ons moet de
richting van die brief zijn dat dit wordt geregeld, tenzij hij
in die brief allerlei goede argumenten weet te noemen
waarom dit niet zou kunnen.
Ik dien een motie in over de resultaatindicatoren. Ik heb
al wat opmerkingen gemaakt over de student-stafratio,
maar daarop heeft de minister ook niet geantwoord, of
misschien heb ik dat gemist in de sneltreinvaart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

43

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Jij zat gewoon mis,
zoals zo vaak met rekenen.
De heer Zijlstra (VVD): Dat gebeurt niet zo vaak, maar
dat laat onverlet dat de resultaatindicatoren in de
begroting nog steeds onhelder zijn. Volgens de VVDfractie wordt er niet goed afgerekend op een stijging of
daling. Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat meetbare resultaatindicatoren in de
begroting OCW veelal ontbreken;
constaterende dat de indicatoren voor kwaliteit en
excellentie van het hoger onderwijs geen duidelijkheid
geven over de ambities van de regering, terwijl de
regering de kwaliteit van het hoger onderwijs wel als
speerpunt heeft gedefinieerd;
verzoekt de regering, uiterlijk eind januari 2009 heldere
en meetbare indicatoren voor kwaliteit en excellentie van
het hoger onderwijs te definiëren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Zijlstra, Bosma en Van der Ham. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 69 (31700-VIII).
De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Wij hadden het
daarnet even over de minister van feesten en partijen. De
minister vroeg of dat serieus is bedoeld. Ja, minister. Ik
geef toe dat ik dat gekscherend heb gezegd, maar het
gaat om een aspect dat ook vandaag aan de orde is. Als
de voorzitter van de VSNU zegt dat de minister er
genoeg tijd aan besteedt, is dat niet per definitie zo, want
het gaat er in dit huis om of de Kamer dat vindt.
Ik vind het kenmerkend dat wij nu acht of negen brieven
over allerlei onderwerpen toegezegd hebben gekregen.
Dan kun je zeggen dat het prachtig is dat er zoveel
toezeggingen zijn gedaan, maar langzamerhand bekruipt
mij het gevoel dat heel veel onderwerpen in de tijd
verschuiven, doordat er een brief komt waarover wij over
een tijdje gaan discussiëren. Op een gegeven moment
moet je gewoon zeggen: zo is het. Dan kan men het
ermee eens zijn of niet, maar dan wordt er een besluit
genomen. Dat is de kern van het commentaar dat ik heb
gegeven en dat is wat wij in dit huis moeten gaan doen.
Op een aantal gebieden moet wetgeving komen
waarover wij nu al tijden discussiëren. Er moeten
gewoon besluiten worden genomen. Dan hebben wij
helderheid of je voor of tegen bent en met welke
argumenten in plaats van dat wij elke keer op basis van
ideeën en notities opnieuw de discussie voeren. Dat zou
wat mij betreft de vooruitgang in het komende jaar
moeten zijn.
Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Ik dank de
minister hartelijk voor zijn beantwoording. In tegenstel-

ling tot de heer Zijlstra die gekscherend spreekt over de
toezeggingen die hij heeft gedaan, dank ik hem daarvoor
hartelijk. De minister had ook kunnen zeggen dat hij de
Kamer heeft gehoord, maar zijn eigen weg gaat. Ik vind
dat de minister juist heel erg luistert naar wat wij in de
Kamer naar voren brengen en dan bekijkt hoe hij dat in
zijn beleid kan meenemen. Ik vind dat een compliment
waard en ik waardeer de toezeggingen die hij heeft
gedaan.
Wat ons wel bindt, is de kwaliteitsbekostiging. Ik heb
goed gehoord dat de minister daarover een brief heeft
toegezegd in maart. Voor de fractie van de Partij van de
Arbeid is het heel belangrijk dat erin komt dat er
structureel een kwaliteitsprikkel in de bekostiging moet
worden ingebracht, zoals de commissie-Sorgdrager heeft
geadviseerd, zodat er wordt gestuurd op kwaliteit, want
dat is waar wij het voor doen. Daar zullen wij die brief
aan toetsen.
Ik heb ook gehoord wat de minister over de harde knip
heeft gezegd. Hij gaat bekijken hoe hij tegemoet kan
komen aan de problemen. Dat zien wij dan tegemoet. Ik
ben ook blij met de toezegging om kritisch te bekijken of
de 100 mln. voor NWO wordt besteed aan onderzoek.
Wij hopen heel snel witte rook te krijgen dat het allemaal
berust op een misverstand en dat het geld is uitgegeven.
Ik dank de minister voor de toezegging voor de ov-kaart
voor de 17-jarigen in het hbo. Ik geloof dat wij daar echt
tot een slimme, niet bureaucratische en overzichtelijke
oplossing komen, zoals wij dat bij de bijverdiengrens ook
hebben gedaan.
Ik heb goed geluisterd naar de reactie van de minister op
het collegegeldvrij studeren. Daar zat nog enigszins een
aarzeling in. Ik heb het voorstel als volgt begrepen. Het
zou niet per se moeten zoals het nu voorligt. Ik nodig de
minister uit om met een positieve houding met de
indieners om de tafel te gaan zitten en te kijken wat de
mogelijkheden zijn om in die geest te handelen. Een
mogelijkheid kan zijn om per studiepunt te betalen, zoals
de heer Van Dijk suggereerde. Ik nodig de minister uit
om daar serieus naar te kijken, daarover in overleg te
treden en dat terug te koppelen. Dan horen wij dat
graag.
De minister heeft volgens mij nog niets gezegd over het
’’gastvrije land’’ in het kader van de internationalisering.
Ik heb gezegd dat buitenlandse studenten in Nederland
tegen heel veel belemmeringen aanlopen. Zij moeten bij
twintig loketten langs om aan de Nederlandse regelgeving te voldoen. Het gaat ook om huisvesting en dat
soort aspecten. Kan de minister daar nog iets over
zeggen?
Ik heb goed geluisterd naar de reactie van de minister op
het amendement-Van der Ham, dat het hierbij om een
soort permanente bekostiging gaat waar wij nooit een
voorstander van zijn geweest. Ik vind het wel een heel
sympathiek amendement, waarmee wordt beoogd om
het te richten op die zes sleutelgebieden. Ik sluit mij dus
helemaal aan bij de vraag van de heer Jan Jacob van
Dijk om die informatie te krijgen voordat wij hierover
stemmen, zodat wij ons daar nog goed over kunnen
beraden.
De heer Bosma (PVV): Voorzitter. Ik dank de minister
voor zijn uitgebreide beantwoording en zijn mooie
toezeggingen, maar ik betreur de toezegging dat de
minister geen grapjes meer zal maken als dat tot
misverstanden leidt. Het is jammer dat de heer Jasper

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

44

van Dijk weer de deur uit is, want ik vind het maken van
grappen een uitstekende manier om de maoïstische
apparatsjiks te bestrijden. Ik zie de minister deze
toezegging dus liever niet gestand doen.
Ik wil een paar dingen zeggen over internationalisering.
De minister zegt dat ik met dedain over de cultuurportefeuille spreek, maar dat is nu net het gedeelte van
mijn portefeuille dat ik met bijzonder veel plezier doe. Ik
verwijt de minister echter wel dat hij zijn cultuurportefeuille juist niet serieus neemt. De internationalisering zorgt er steeds meer voor dat het Engels voertaal
wordt op de universiteiten. Op de UvA en de VU vindt
70% van het onderwijs in de masters al plaats in het
Engels. In Groningen, Maastricht, Tilburg, Utrecht en
Eindhoven is dit al 50%. In 2000 was dit echter nog maar
10%. Het gaat zelfs veel verder, de universiteit in Tilburg
heet al officieel University of Tilburg. Op deze universiteit
is het Engels de omgangstaal, en de opschriften zijn ook
in het Engels. In Delft heet de bibliotheek ’’university
library’’. De natuurwetenschappen zijn vrijwel geheel in
het Engels. Rechten in Maastricht is in het Engels.
Proefschriften gaan standaard in het Engels. In 2007
heeft onze premier in het Engels het academisch jaar
geopend op de Wageningen Universiteit. De toespraak
ging over de zesjescultuur. Ik vraag mij overigens af hoe
je dit in het Engels zegt.
De minister zegt dan dat dit komt, omdat wij veel
opleidingen met veel internationale studenten hebben.
Die opleidingen vinden inderdaad gretig aftrek. Ik
betwijfel echter of dit de werkelijke oorzaak is, want ik
beschik over een controlegroep, wetenschappelijk
georiënteerd als ik ben. Als je in de zuidelijke Nederlanden kijkt, dan zie je dat dit in Vlaanderen heel anders
gaat. Daar is totaal geen sprake van die verengelsing.
Men heeft daar wel een decreet hoger onderwijs, dat dit
ook tegenhoudt. Blijkbaar gaat men in de zuidelijke
Nederlanden veel zelfbewuster om met het Nederlands.
Ik denk evenwel dat er een heel andere verklaring is. Ik
weet niet of de minister K.L. Poll nog kent, voormalig
redacteur van de kunstbijlage van NRC Handelsblad. Hij
uitte ooit de mooie kreet dat het nationalisme van
Nederland internationalisme is. Zo is het maar net, want
in Frankrijk en Duitsland geeft men ook gewoon in de
eigen taal hoger onderwijs.
Waar ben ik bang voor? Harry Mulisch zegt dat het
Nederlands over 75 jaar een soort taal zoals het Fries in
Friesland is: hooguit een tweede taal. Als je ermee begint
om het hoger onderwijs in een andere taal te laten
geven, dan dreigt je eigen taal een soort boerendialect te
worden dat blijkbaar niet meer goed genoeg is om
academisch onderwijs in te geven. De minister zegt dat
hij niet op de wet wil gaan liggen. Ik ken die uitdrukking
overigens niet.
Mevrouw Besselink (PvdA): Op de weg liggen.
De heer Bosma (PVV): Anyway, zeg ik in Nederland. Ik
ben absoluut niet tegen het Engels, want ik ben een jaar
lang allochtoon geweest in een zeer Engelssprekend land
en ik heb een jaar lang geen Nederlands gesproken. Het
Engels hoeft wat mij betreft ook niet verbannen te
worden uit de academische wereld, maar ik vind dat er
wel ergens piketpaaltjes moeten worden geslagen.
Anders is straks ons hele hoger onderwijs Engelstalig.
Tegen de minister van Cultuur, die hier ook aanwezig is,

zeg ik dat dit een ernstige erodering van onze cultuur is.
Dat moeten wij gewoon tegenhouden.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de minister
voor de beantwoording. Eerlijk gezegd vind ook ik dat hij
veel toezeggingen heeft gedaan. Ik ben erg blij met de
toezegging dat hij serieus gaat kijken naar de kwaliteit in
de bekostiging en dat de vertraging van de nieuwe
bekostiging tijd biedt om daar meer aandacht aan te
besteden.
Ik dien eigenlijk nooit moties in als de minister een
toezegging heeft gedaan. Dat wil ik eigenlijk ook niet
doen, maar ik weet niet precies wat hij bedoelt met de
toezegging over de collegegeldvrije periode als je
bestuursfuncties of vrijwilligersfuncties vervult. Het is
uitdrukkelijk niet mijn bedoeling en volgens mij ook niet
de bedoeling van de studentenorganisaties om dan te
lanterfanten tijdens de studie. Volgens mij was de
suggestie van de heer Jan Jacob van Dijk ook een van
de dingen waaraan gedacht kan worden. Ik wacht het
oordeel van de minister over de motie af. Als wij
hetzelfde bedoelen, zal ik de motie intrekken.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de ruimte voor studenten om naast
studie en (veelal) betaalde baan tijd vrij te maken voor
bestuurs- en vrijwilligerswerk beperkt is;
overwegende dat studenten die een voltijds bestuursfunctie bekleden toch ingeschreven moeten blijven staan
bij hun onderwijsinstelling vanwege het behoud van hun
ov-jaarkaart, bestuursbeurs, studiefinanciering en de
mogelijkheid tot lenen;
verzoekt de regering, in overleg met studentenorganisaties en de instellingen een voorstel voor
collegegeldvrij besturen te ontwerpen en de Kamer
daarover te informeren voor 1 mei 2009,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Dibi en Van der Ham. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 70 (31700-VIII).
De heer Dibi (GroenLinks): Het gaat dus niet om
bestuursfuncties bij het ISO of de LSVb, zoals de minister
suggereerde, maar om de honderden studenten in het
land die bij studie- of studentenverenigingen of elders
bestuursfuncties vervullen.
De tweede motie gaat over de bacheloropleiding als
volwaardige arbeidsmarktopleiding. Ik merk dat de
minister daar om de zoveel tijd heel harde uitspraken
over doet. Dat mag. Ik weet ook dat er een kabinetsdoelstelling is om op een gegeven moment heel veel
mensen met een diploma te laten stoppen en de
arbeidsmarkt op te laten gaan. Ik wil duidelijkheid over
de bacheloropleiding als volwaardige arbeidsmarktopleiding. Daarom dien ik de volgende motie in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

45

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, te onderzoeken in hoeverre een
afgeronde bacheloropleiding voldoet als een volwaardige
opleiding voor de arbeidsmarkt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Dibi. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 71 (31700-VIII).
De heer Dibi (GroenLinks): Wat de Iraanse studenten
betreft: volgens mij zou de minister in zijn vorige
hoedanigheid als columnist van Buitenhof echt gehakt
hebben gemaakt van dit voorstel. Dit is echt principieel.
Het gaat mij erom dat Nederland bij het uitvoeren van
die VN-resolutie en het EU-standpunt verder gaat dan
andere landen. Het zorgvuldigste wat ik nu kan doen, is
wachten op een uitspraak van de rechter. Dat ga ik ook
doen. Daarna zullen wij verder zien. Ik hoop dat het recht
zegeviert.
Ook op het punt van de leeftijdsdiscriminatie vind ik het
antwoord van de minister een beetje teleurstellend. Hij
zegt eigenlijk dat je gewoon op tijd moet beginnen met
je studie. Er zijn heel veel redenen waardoor mensen pas
op een veel later tijdstip beginnen met studeren. Ik vind
dat je daar in het beleid aandacht aan moet besteden,
zeker als je het constant hebt over ’’een levenlang leren’’.
Ik vind die leeftijdsgrens een beetje arbitrair. Daar komen
wij een andere keer op terug.
Tot slot een vraag over de toezegging om met de
studentenorganisaties de harde knip te bespreken. Met
die toezegging ben ik heel blij, maar ik heb een lijst van
voorwaarden genoemd. Dat was een andere lijst dan de
door de minister genoemde lijst. Ik lees mijn lijst van
voorwaarden nog een keer op. Ik hoop dat de minister
die wil meenemen.
De voorzitter: Dat gaan wij niet doen. Dat staat keurig
in de Handelingen. De minister kan dat keurig teruglezen
en u bent over uw tijd. Ik moet helaas streng zijn. Het
staat heel goed in de Handelingen.
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Ik bedank de
minister voor zijn uitvoerige beantwoording in verschillende snelheden; het is een gave om dat te kunnen. Ik
denk dat wij veel zaken voor dit moment goed hebben
uitgediscussieerd. Ik hoop wel dat wij in het volgende
wetgevingsoverleg, dus volgend jaar, echt enkele dingen
kunnen afwerken.
Ik wil nog iets uitgebreider stilstaan bij de internationalisering, waarbij ik onder andere focus op ontwikkelingssamenwerking. Ik merk uit de beantwoording van de
minister dat wij elkaar nog niet helemaal begrijpen. Wij
hebben verschillende visies op hoe het is gegaan met de
bekostiging van EER-studenten. Ik wil daar nu niet nog
een keer overheen gaan, want dat is al een paar keer
gebeurd. Waar het mij vooral om gaat, is dat de
internationalisering, zeker op het gebied van het hoger

onderwijs, heel veel aspecten heeft. Een daarvan is de
wederkerigheid, dat alles wat wij in het buitenland
investeren, in feite bij ons terugkomt en dat wij er dus
zelf belang bij hebben, maar ook dat daar in ieder geval
nog twee andere ministeries, met name Buitenlandse
Zaken en Economische Zaken, een belangrijke rol in
spelen. Wij hebben nu een internationaliseringsagenda
die heel erg focust op Nederland en die heel erg vanuit
OCW is geredeneerd. Dat is niet erg, dat is de verantwoordelijkheid van de minister, dat is prima, maar toen
wij ons hierop aan het voorbereiden waren en met name
focusten op het onderwerp van ontwikkelingssamenwerking, zagen wij gewoon dat er een heleboel verbanden
zijn. Als het gaat over hbo, moeten wij denken aan de
programma’s die er vanuit EZ lopen, aan de stages, aan
de combinatie met het bedrijfsleven. Dat heeft allerlei
internationale factoren, en dat hoeft nog niet eens per
definitie ontwikkelingssamenwerking te zijn. Daar zitten
ook nog eens allerlei interessante dilemma’s bij, maar
die moeten wij misschien eens op een wat rustiger
moment met elkaar delen. Er is wel degelijk een wereld
te winnen, en daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering met de
internationaliseringsagenda Hoger Onderwijs,
Onderzoeks- en Wetenschapsbeleid ’’Grenzeloos Goed’’
de internationalisering van het hoger onderwijs en
onderzoek wil stimuleren;
overwegende dat voor een steviger internationale
concurrentiepositie van het Nederlandse hoger onderwijs
ook maatregelen nodig zijn op andere beleidsterreinen
dan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap;
van mening dat samenwerking tussen verschillende
ministeries een grote winst kan betekenen in het streven
naar een stevige internationale positie van de Nederlandse hogeronderwijs- en onderzoeksinstituten;
verzoekt de regering, een kabinetsbrede
internationaliseringsagenda Hoger Onderwijs,
Onderzoeks- en Wetenschapsbeleid te maken en deze
voor 1 juni 2009 aan de Kamer te sturen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Anker, Jan Jacob van Dijk, Besselink en Van der Ham.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 72 (31700-VIII).
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Ik rond af met
mijn tweede motie. Dat is het voorstel dat ik heb gedaan.
Eigenlijk ben ik daartoe uitgenodigd door de minister die
zei: als je al iets wilt, dan zou je iets specifieks moeten
regelen voor studenten uit ontwikkelingslanden. Ik had al
het idee om een fonds in te stellen en het Egbert
Schuurmanfonds te noemen. Ik heb er alle begrip voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

46

als het toch een andere naam krijgt, als het maar het
draagvlak ondersteunt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering in de internationaliseringsagenda uitspreekt dat wanneer een buitenlandse student
eenmaal bekend is met het Nederlandse hoger onderwijs, ervoor gezorgd moet worden dat die student ook in
Nederland kán studeren;
constaterende dat de drempel voor studenten van buiten
de Europese Economische Ruimte om toe te treden tot
het Nederlandse hoger onderwijs aanzienlijk is verhoogd
nu instellingen vrij zijn om een instellingscollegegeld te
vragen;
overwegende dat de minister het voornemen heeft laten
varen om een deel van de totale met niet-EER studenten
gemoeide rijksbijdrage onder de noemer Kennisbeurzen
bestuurlijk te oormerken;
overwegende dat participatie van studenten van buiten
de Europese Economische Ruimte in het Nederlands
hoger onderwijs een waardevolle bijdrage kan leveren
aan de ’’international classroom’’;
overwegende dat voor de vorming van het maatschappelijk kader in ontwikkelingslanden de mogelijkheid voor
studenten uit die landen om deel te nemen aan het
Nederlands hoger onderwijs van groot belang is;
verzoekt de regering, een fonds in het leven te roepen
met als doelstellingen in ieder geval:
- het aantrekken van talentvolle, kwalitatief goede
studenten uit de partnerlanden op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking die bijdragen aan de
ontwikkeling van de ’’international classroom’’;
- de ontwikkeling van het maatschappelijk kader in
ontwikkelingslanden en om daarbij voorwaarden te
stellen om een braindrain vanuit ontwikkelingslanden te
voorkomen en om de Kamer hierover voor 1 juni 2009 te
informeren,

overtuigd zijn dat dit een nuttig amendement is. Als dat
niet zo is, sta ik ervoor open om samen met hen en
andere fracties te bezien hoe wij er toch voor kunnen
zorgen dat het amendement wordt aangenomen. Ik denk
namelijk dat dit een heel mooie kans is voor het hbo.
Er is gesproken over de kunstopleidingen. Verder heb ik
een vraag gesteld over de leerstoelen in het buitenland.
Leiden die een slapend bestaan en, zo ja, hoe kunnen wij
die revitaliseren?
Ik wil ten slotte twee moties indienen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de FES-gelden voor R&D ondoorzichtig
verdeeld lijken te worden, terwijl NWO een succesvol
systeem hanteert om middelen toe te wijzen aan
onderzoeksprojecten, welke ook positief is beoordeeld in
de evaluatie van NWO;
overwegende dat volgens de foto van de KIA en inbreng
van bedrijfsleven en universiteiten FES-middelen te
weinig ingezet worden om structurele infrastructuur voor
kennisontwikkeling te ontwikkelen;
overwegende dat dergelijke faciliteiten bedrijven en dus
private investeringen in R&D kunnen aantrekken;
verzoekt de regering, de systematiek voor verdeling van
FES-middelen voor R&D te verbeteren en transparanter
te maken, waarbij bekeken wordt welke rol NWO kan
spelen en hoe er meer aandacht kan komen voor
structurele infrastructuur voor kennisontwikkeling,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van der Ham en Zijlstra. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 74 (31700-VIII).
Motie
De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.
gehoord de beraadslaging,
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Anker, Besselink en Jan Jacob van Dijk. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 73 (31700-VIII).

overwegende dat aanvragers van verblijfsvergunningen
momenteel ongeacht de duur en reden van hun verblijf
een vast bedrag betalen;

Ik dank de heer Anker voor zijn bijdrage en ga over naar
de heer Van der Ham. U hebt 2 minuten de tijd.

overwegende dat de prijsopbouw van verblijfsvergunningen is gericht op kostendekkendheid;

De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. De harde knip
krijgen wij over twee maanden. Ik hoop dat de minister
in die brief alle beraadslagingen hierover, alle vragen,
alle suggesties en de door ons gewenste nadere
onderbouwing zal meenemen. Ik hoop dat de minister de
brief stuurt en dat de fracties van het CDA en de PvdA,
die het amendement sympathiek vinden, er toch van

overwegende dat studenten en onderzoekers vaak voor
korte tijd naar Nederland komen en dat Nederlandse
onderwijsinstellingen veel bureaucratische taken van de
Immigratie- en Naturalisatiedienst voor hun rekening
nemen;
van mening dat de kosten van een verblijfsvergunning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

47

geen belemmering mogen zijn voor buitenlandse
studenten en onderzoekers om bij te dragen aan de
Nederlandse kenniseconomie;
verzoekt de regering, een flexibel tarief voor verblijfsvergunningen te ontwikkelen voor buitenlandse studenten
en onderzoekers aan Nederlandse onderwijsinstellingen
voor hoger onderwijs,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van der Ham en Dibi. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 75 (31700-VIII).
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik dank de
minister voor zijn beantwoording. Hij is aangetreden op
een moment dat er voor het hoger onderwijs enige
onduidelijkheden bestonden. Binnen de huidige
kabinetsperiode moet daarvoor het een en ander worden
geregeld. Enkele cruciale zaken worden nu uitgesteld,
omdat overlegtrajecten nog niet tot een conclusie
hebben geleid. De minister neemt hiervoor nog enige
maanden de tijd. Komend voorjaar moeten er echter wel
besluiten worden genomen over de problematiek van de
harde knip en over de koppeling tussen kwaliteit en
bekostiging. Immers, het oogstjaar voor dit kabinet komt
eraan, aannemend dat alles regulier verloopt. Wij
moeten ons dus realiseren dat er niet veel tijd meer te
verliezen is. Ook het wetgevingstraject moet zorgvuldig
worden doorlopen, en de ervaring leert dat ook dat tijd
vraagt. Als wij een en ander binnen de huidige kabinetsperiode netjes willen afhechten, dan moet het komend
voorjaar gebeuren.
De minister zou in zijn beantwoording nog terugkomen
op de positie van de kleine instellingen bij de nieuwe
bekostigingssystematiek. Deze instellingen mogen door
deze nieuwe systematiek niet ondersneeuwen. Het kan
aan mij liggen, maar ik heb de minister hierover niets
expliciet horen zeggen. Ik beveel de positie van deze
kleine instellingen in het nieuwe bekostigingsstelsel extra
in de aandacht van de minister aan.
Ten slotte heb ik de minister horen zeggen dat wij nog
deze week een brief krijgen over zijn afspraken met de
betrokkenen over de leerstoel Onderwijsrecht. Heb ik dat
goed begrepen? Ik zie die brief met belangstelling
tegemoet.
De voorzitter: De resterende spreektijd is voor het
kabinet. Ik geef voor zijn antwoorden in de tweede
termijn het woord aan de minister van OCW.
Minister Plasterk: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun
commentaar. Ik kom direct op de eerste motie van de
heer Jasper van Dijk. Eerder heb ik al toegezegd dat ik
hierover in overleg zal treden en hierop terug zal komen.
In lijn daarmee ontraad ik de Kamer het aannemen van
deze motie. Ik heb ook al toegezegd dat ik over de wig in
overleg zal treden met de VSNU. Uiteraard zal ik mij aan
die toezegging houden.
Ik ontraad de Kamer ook om de motie over de eenoudertoeslag aan te nemen. Deze motie vraagt bovendien om
een behoorlijk budget en is niet gedekt. Ik heb gezegd
dat ik wel het steunpunt subsidie geef. Ik vind dat dit
goed werk doet. Samen met het steunpunt zal ik

proberen om belemmeringen weg te nemen. Dat is
echter niet waar in de motie om wordt gevraagd.
Over de derde motie laat ik het oordeel aan de Kamer,
want ik beschouw deze als ondersteuning van het door
mij voorgestane beleid. Dit is de motie die gaat over het
feit dat promovendi werknemers zijn en over de hele
linie zo behandeld zouden behoren te worden. Ik zeg
erbij dat ik doe wat ik kan met de instrumenten die ik
heb.
Ik heb goed gehoord wat de preferentie van de heer Jan
Jacob van Dijk is als het gaat om de vorm voor het
uitvoeren van de kwaliteitsimpuls. Over die vorm zal ik
overleg voeren met diverse mensen, zoals ik eerder al
zei. Ik kom met een voorstel terug bij de Kamer. Ik weet
nu in ieder geval alvast van één grote partij in de Kamer
waar zij staat. Wij komen er echter op terug.
Ik heb toegezegd het gesprek over het collegegeldvrij
studeren te gaan voeren. Naar aanleiding hiervan loop ik
even vooruit, met excuus, naar de motie van de heer
Dibi. Ik ontraad aanneming van deze motie. Ik wil eerst
weten waarover wij het precies hebben. Ik zou er zeker
niet op vooruit willen lopen. Ik begrijp nu – dit illustreert
hoe belangrijk het is om niet te snel te gaan – dat het
dus niet gaat om de mensen die zelf in de LSVb of in het
ISO actief zijn, maar om alle bestuurders in studentenverenigingen. Dat gaat algauw om honderden mensen
per jaar. Ik ben zelf ook penningmeester van een grote
studentenvereniging geweest. Sommige leden van ons
bestuur liepen studievertraging op, andere niet. Ik heb
een aarzeling bij de gedachte om dit nu helemaal te
verambtelijken. Nogmaals, ik heb dit gesprek toegezegd.
Laat ik dat voeren. Mijn vraag aan de Kamer zou zijn om
daarop niet vooruit te lopen. Neem even tijd om te
bekijken wat het precies inhoudt, zo zeg ik de Kamer. Dan
kunnen wij er altijd nog op terugkomen. Wel wil ik, zoals
ik al zei, samen met bestuurders onnodige belemmeringen proberen weg te nemen. Ik zou er echter even tijd
voor nodig hebben om na te gaan of dit eveneens tot de
onnodige belemmeringen behoort.
De heer Jan Jacob van Dijk vroeg om een toezegging dat
ik de wederzijdse erkenning van diploma’s in Leuven aan
de orde ga stellen. Dat zeg ik graag toe. Tevens vroeg hij
om een brief over het amendement van de heer Van der
Ham. Die zeg ik eveneens toe.
Mevrouw Joldersma vroeg om een rapportage over het
gesprek tussen NWO en de VSNU. Zoals ik al heb
gezegd, zal ik die zeker aan de Kamer doen toekomen. Ik
hoop dat wij daarin over hetzelfde zullen praten. Anders
zal ik daarin eigenstandig een beslissing moeten nemen
en die aan de Kamer melden.
Ik deel de zorgen van mevrouw Joldersma over het
gemeenschappelijk programmeren in de EU. Dat heb ik,
naar ik meen, ook al in het AO ter voorbereiding van de
OJC-raad gezegd. Het moet niet de vorm krijgen dat
Europa gaat bepalen waar wij ons wetenschappelijk
onderzoek doen.
Over de instituten van het KNAW en NWO heb ik al
gezegd dat ik daarvan ten principale geen nieuwe
kwestie ga maken. Mevrouw Joldersma vroeg of ik die
dan niet kan losweken. Ik ben aan het bekijken of er niet
bijvoorbeeld een uitruil van twee instituten kan plaatsvinden, waardoor het van beide kanten net wat systematischer wordt. Het gesprek daarover ligt dus niet stil. Ik
ben echter niet van plan om de hele boel op de schop te
nemen. Wel wil ik bekijken of het door een uitruil wat
logischer kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

48

Het toezicht op het NWO doen wij. Wij hebben de
begroting van NWO nog niet goedgekeurd. Dat gebeurt
gewoon volgens de reguliere procedures.
De heer Zijlstra vroeg naar de indicatoren. Hij wilde zelfs
misschien nog meer indicatoren. Het kabinet heeft
zichzelf in het coalitieakkoord verplicht tot een aantal
indicatoren. In totaal zijn er 74, waarvan er tussen de tien
en twintig, in ieder geval een aanzienlijk aandeel, op het
OCW-terrein liggen. Dat zijn die indicatoren waaraan wij
ons gedurende de hele rit ophangen. Die zijn significant.
Het gaat om indicatoren zoals voortijdig schoolverlaten,
uitval, kinderopvang et cetera. Ik voel er niets voor om
daaraan nieuwe indicatoren toe te voegen. Ik ontraad
dan ook aanneming van de motie daarover.
Als de heer Zijlstra zijn grappen en grollen over feesten
en partijen onderbouwt door te zeggen dat ik te veel
toezeg, terwijl de Kamer mij ook toezeggingen vraagt,
dan mag dat allemaal wel grappig zijn, maar vind ik het
toch niet heel sterk. De Kamer vraagt mij toezeggingen.
Ik doe mijn best om die gestand te doen. De heer Zijlstra
vraagt er zelf ook een paar; in ieder geval de Kamermeerderheid vraagt die. Tegen de mensen die met mij
werken, zeg ik: laten wij ons best doen om die toezeggingen gestand te doen. Je kunt zeggen dat ik dat niet zou
moeten doen. Daarover kunnen wij ook nog een gesprek
voeren. Wat dat met ’’partijen’’ te maken heeft, anders
dan politieke partijen, kan ik moeilijk plaatsen.
De heer Zijlstra (VVD): De minister hoeft geen nieuwe
indicatoren te verzinnen als hij de motie opvolgt. De
minister omschrijft indicatoren met stijging, daling of dat
soort zaken. Wij zouden dit graag geconcretiseerd zien,
zodat het ook afrekenbaar wordt. Ook plus 0,0001% is
een stijging.
Ik kom op de toezeggingen. Mevrouw Joldersma zei het
mooi: als toezeggingen ertoe leiden dat discussies steeds
worden opgeschoven, loopt het moment van besluitvorming steeds voor ons uit. De heer Van der Vlies
refereerde er ook al aan. Daarop richt mijn commentaar
zich. De minister houdt de Kamer in discussies wel
steeds rustig door een brief en nog een brief te beloven,
en in eerste instantie is dit ook prima, maar op een
gegeven moment moet je een keer ergens een klap op
geven. Dat is mijn commentaar. Ik constateer een gebrek
aan acties op dit punt. De heer Anker zei het in eerste
termijn ook mooi: wij keken vol verwachting uit naar wat
zou komen en dat doen wij nog steeds. Daarom gaat het
nou precies. Wanneer geven wij de zaak een klap?
Wanneer komen wij tot wetgeving, regelgeving et cetera?
Minister Plasterk: Ik heb een aantal indicatoren waarvan
de doelstelling bestaat uit harde cijfers. Bij een aantal
andere indicatoren hebben wij gekozen voor stijging als
doelstelling. Stijgen betekent in ieder geval niet dalen.
Dit is dus een andere doelstelling dan een stijgingspercentage. Wij staan voor de indicatoren die wij hebben
vastgelegd. Als de heer Zijlstra deze bij de start van dit
kabinet onvoldoende had gevonden, had hij kunnen
proberen daaraan nieuw indicatoren toe te voegen. Om
nu, halverwege de rit, nieuwe indicatoren te verzinnen; ik
voel er geen fluit voor. Als de heer Zijlstra dit op prijs
stelt, geef ik daar graag een klap op. Bij dezen is het wat
mij betreft afgewezen en hoeven wij er nooit meer op
terug te komen.
Mevrouw Besselink incasseerde, zei zij, de toezeggingen
over de ov-kaart. Om alle misverstanden weg te nemen:

deze toezegging betreft mijn inspanning en niet mijn
prestatie.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik vertrouw op de inspanning van de minister.
Minister Plasterk: Dank, mevrouw Besselink mag op mij
vertrouwen. Zij vroeg verder naar de verbetering van
dienstverlening aan buitenlandse studenten. In een brief
aan de Kamer heb ik de rode loper beschreven, waarmee
verbetering van de dienstverlening wordt beoogd.
Daarvoor heb ik in de komende vijf jaar 2,8 mln.
beschikbaar. Ik kan mevrouw Besselink zo overhandigen
waaraan dit besteed gaat worden. Wij trekken daar dus
wel degelijk aan. Ik ben het met mevrouw Besselink eens
dat wij een gastvrij land moeten zijn en blijven en waar
wij dat niet zijn, moeten worden. De opmerking van
mevrouw Besselink over de teruggave van het collegegeld heb ik gehoord.
De heer Bosma bracht een interessant punt aan de orde.
Allereerst vond ik het interessant dat hij masters als
’’mèsters’’ uitsprak. Waarschijnlijk is dit omdat hij net
een werkbezoek aan de Verenigde Staten heeft gebracht.
De heer Bosma (PVV): Omdat ik er een heb.
Minister Plasterk: U heeft een master? Gefeliciteerd. U
wilt ook dat ik piketpaaltjes sla. Dat vind ik nou weer
geen Nederlands. De politieke principaal op ons
departement heeft ons in ieder geval verboden om nog
langer piketpaaltjes te slaan. Het is wel Nederlands, maar
verboden Nederlands.
Het is een mooie kwestie, die de heer Bosma noemt. Het
betreft in ieder geval de vrijheid van de instellingen. Ik
ben het met hem eens dat soms ook een vorm van stoer
doen een rol lijkt te spelen, zo van: kijk ons eens
internationaal zijn. Moet het allemaal zo nodig in het
Engels? Mensen die niet zo heel goed Engels kunnen,
praten allemaal Engels met elkaar. Als zij Brabants of
Gronings met elkaar zouden spreken, zou het goed gaan,
maar nu moet het in het Engels. Daar kun je je vraagtekens bij zetten. Daar staat tegenover dat veel mensen
graag willen oefenen. De heer Bosma kan erom lachen.
Hij spreekt kennelijk goed Engels omdat hij een master
heeft. Laat ik een voorbeeld noemen. Luc Montagnier, de
ontdekker van het aidsvirus, had werkelijk problemen. Ik
heb het van dichtbij gezien. Hij had bijna de Nobelprijs
gemist omdat hij zijn vondst niet in fatsoenlijk Engels
kon uitleggen op een internationaal wetenschappelijk
congres. Het gevolg van die absolute voorkeur voor het
Frans is dat veel mensen last hebben bij het functioneren
in het internationale domein. Dit kan ertoe leiden dat
men in de academische wereld het belang ervan inziet
dat studenten met hun neus worden gedrukt op het
praktisch gebruik van de Engelse taal. Hier hebben zij
hun hele leven iets aan. Ik ben het wel met de heer
Bosma eens dat wij moeten voorkomen dat dit het begin
is van het afbrokkelen van het Nederlands als voertaal,
gemeenschapstaal en taal van instanties. Ik kan deze
zorg alleen maar bevestigen, maar ik signaleer dat de
heer Bosma ook niet aandringt op maatregelen
mijnerzijds.
De heer Bosma (PVV): Ik wil een slotgracht.
Minister Plasterk: Die slotgracht houdt geen mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

49

buiten die goed Engels kunnen. Dit is echt een andere
problematiek. De discussie daarover moeten wij hier
maar niet aansnijden.
En passant heb ik eigenlijk al op de motie op stuk nr. 70
van de heren Dibi en Van der Ham gereageerd. Ik wil niet
vooruitlopen op het collegegeldvrij besturen.
Ik ontraad aanneming van de motie-Dibi op stuk nr. 71
om te onderzoeken in hoeverre een afgeronde bacheloropleiding voldoet als een volwaardige opleiding voor de
arbeidsmarkt. Dat is namelijk niet aan mij. Zoals ik al heb
aangegeven, signaleer ik dat tot op heden mensen uit
hun studie vielen zonder dat zij enige titel hadden. Nu
kunnen mensen als zij na drie jaar met hun studie
ophouden, zeggen dat zij in ieder geval een titel hebben.
Ik constateer dat een aantal mensen dat ook doet. Ik
streef er niet naar om dat aantal te doen toenemen.
Bovendien is het in het ene vak ook anders dan in het
andere. Ik heb er dus geen behoefte aan om er nu een
regeringsstempel of Tweede Kamerstempel op te zetten
en te zeggen dat de bachelor een volwaardige opleiding
is. Ik ben het er wel mee eens dat instellingen zich
moeten realiseren dat de bachelor een afgerond geheel
moet zijn. Ik zeg niet dat hij altijd voor de arbeidsmarkt
klaarstoomt, maar er moet wel enige logica zitten in
wanneer de punt voor de bachelor wordt gezet, anders is
het hele bachelor-mastersysteem zinloos.
De heer Dibi rekent erop dat de rechter recht spreekt in
de kwestie van de student. Daar reken ik ook op.
Het oordeel over de motie-Anker c.s. op stuk nr. 72 laat ik
graag aan de Kamer over, zeker nu de datum versoepeld
is naar 1 juni. Als een meerderheid van de Kamer zegt
dat zij graag wil dat het gebeurt, zullen wij dit doen. Dan
geven wij daar een klap op.
Ik kan ook tellen en zie dus dat er coalitiebrede steun is
voor de motie-Anker c.s. op stuk nr. 73. Hoe sympathiek
ik deze motie ook vind, ik moet aanneming ervan toch
ontraden. Het is een ongedekte motie. Het kan nooit de
bedoeling zijn om een leeg fonds te creëren. Als ik het
oordeel over het creëren van een fonds aan de Kamer
laat, betekent dit dat de Kamer mij vervolgens mag
vragen wie dat fonds vult. Ik ben er helder in: ik vind dat
ik het OCW-budget echt nodig heb om Nederlandse
studenten op te leiden. Dat is mijn taak. Als de Kamer
een deel van het budget van Ontwikkelingssamenwerking voor de motie wil bestemmen, vind ik dat een
sympathiek streven, maar dan moet de Kamer daar echt
over in gesprek. Het primaat daarvoor moet bij het
ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking liggen. Ik wil
best meedenken, want ik ben het met de heer Anker
eens dat wij elkaars expertise kunnen gebruiken, maar
het moet primair een doel van de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking zijn. Nogmaals, hoe graag ik
ook zou zeggen dat ik het fonds ga creëren als de Kamer
het wil, ik kan dat niet doen en vind het dus niet passend
om het oordeel over deze motie aan de Kamer te laten.
Ik kan vanuit mijn verantwoordelijkheid niet anders dan
zeggen dat ik het niet zo kan. Anders is het een lege
huls. De Kamer wenst voeding voor dat fonds, en moet
wat mij betreft het gesprek daarover met mijn collega
voor Ontwikkelingssamenwerking aangaan. Dan kan de
Kamer wellicht ditzelfde alsnog voorstellen. Nogmaals, ik
vind het een sympathiek voorstel.
De heer Van der Ham vraagt naar leerstoelen in het
buitenland. Het is aan de instellingen hoe daarmee wordt
omgegegaan.

Ik ontraad aanneming van de motie-Van der Ham/Zijlstra
op stuk nr. 74 over het FES. De collega’s van de
ministeries van Economische Zaken en Financiën zijn
portefeuillehouder voor het FES. Zij hebben een brief
gestuurd met daarin de manier waarop zij denken dat
FES-geld te bestemmen. Het is niet aan mij om de Kamer
te zeggen dat zij kan doen wat zij wil. De desbetreffende
bewindslieden spreken op dit punt namens de regering
en hebben deze invulling aan het traject gegeven.
Voor de motie-Van der Ham/Dibi op stuk nr. 75 betreffende de kosten van verblijfsvergunningen geldt in
zekere zin hetzelfde als voor de motie van de heer Anker.
Ik vind dit een sympathieke motie, maar het is niet aan
mij om over de kosten van verblijfsvergunningen te
beslissen. Ik denk dat het aan de collega van Justitie is
om te differentiëren. Het moet in ieder geval gedekt
worden. Ik heb geen idee wat het kostenplaatje ervan is.
Dat zal wellicht niet zo heel groot zijn, maar of het qua
structuur mogelijk is en precedenten schept, moet echt
met de collega van Justitie opgenomen worden.
De heer Van der Ham (D66): Het is lastig om te
beoordelen wanneer je dit soort moties, die een enkel
ministerie overstijgen, moet indienen. Zou ik van het
kabinet een brief kunnen krijgen hoe het op dit voorstel
reageert? Dan kan de minister overleggen met zijn
collega van Justitie. Ik begrijp dat de minister nu niets
kan zeggen over de motie, maar in zo’n brief zou dat wel
kunnen.
Minister Plasterk: Als de heer Zijlstra er geen bezwaar
tegen heeft, neem ik het mee voor overleg met de
collega van Justitie. Ik zeg dit niet om flauw te doen – in
ieder geval niet alleen om flauw te doen – tegen de heer
Zijlstra. Het is wel degelijk zo. Wellicht zegt de collega
van Justitie wel dat het best georganiseerd kan worden.
Dan vind ik het de moeite van het proberen waard.
Daarom zeg ik niet meteen ’’nee’’. Als de Kamer dat
wenst, gaan wij hollen!
De heer Van der Vlies heeft gezegd dat van uitstel geen
afstel mag komen. Ik verwacht dat zowel de kwaliteitsagenda als de knip in het voorjaar finaal geregeld is. Dat
zal ook lukken, daarover geen misverstand.
De heer Van der Vlies sprak over volgend jaar als een
oogstjaar. Inderdaad, het wordt een rijk oogstjaar voor
het kabinet. Ik ga nog graag vier jaar met deze prachtige
portefeuille door, maar ik wil nergens op vooruitlopen,
want wij krijgen eerst nog verkiezingen.
Ik heb gezegd dat het niet de bedoeling van het
financieringssysteem is om de kleine instellingen te
benadelen. In eerste termijn heb ik aangegeven dat ik dit
opnieuw met de HBO-raad zal opnemen om te bezien
wat daarachter schuilgaat.
Voorzitter. Hiermee heb ik alle vragen beantwoord.
De voorzitter: Dank u zeer. Mijnheer Anker?
De heer Anker (ChristenUnie): Ik wist niet of wij nu wel
of niet mochten interrumperen. Ik reageer kort op
hetgeen de minister over mijn motie heeft gezegd. Hij
heeft aanneming daarvan ontraden. Ik begrijp de
gevoeligheden heel goed, maar op dit moment kunnen
wij niet inschatten hoeveel geld er nodig is en waar dit
precies vandaan moet komen. De wens is dat er een
fonds komt. Omdat het over het hoger onderwijs gaat,
lijkt mij deze minister de eerstaangewezene om daartoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

50

het initiatief te nemen. Daarna kan bezien worden hoe dit
vorm kan krijgen. Dit hangt ook af van het overleg van
de minister met zijn collega voor OS.
De voorzitter: Dank u zeer.
Dames en heren, wil dit overleg tot een goed einde
komen, dan moet ik met het oog op het verslag even de
toezeggingen voorlezen.
1. Na overleg met de VSNU en de studentenorganisaties
ontvangt de Kamer over twee maanden een voorstel
inzake de voorwaarden voor de invoering van de
zogenaamde harde knip tussen de bachelor- en de
masteropleiding, waaronder de mogelijkheid van beroep
op bijzondere omstandigheden zoals handicap, ziekte en
bestuurlijke functies, een heldere formulering van de
toelatingseisen voor de masteropleidingen en meerdere
herkansingsmogelijkheden en meerdere instroommomenten.
2. Rond maart 2009 ontvangt de Kamer een nadere
uitwerking van de kwaliteitsindicatoren gericht op de
koppeling tussen bekostiging en kwaliteit.
3. Op korte termijn ontvangt de Kamer een voorstel met
betrekking tot een eventuele wijziging van de bekostiging
van NWO voor de venieuwingsimpuls om ervoor te
zorgen dat de middelen uit de overheveling van de
eerste naar de tweede geldstroom in hetzelfde jaar tot
uitkering komen.
4. De minister zal de Kamer schriftelijk rapporteren over
de effecten van de invoering van de bachelormasterstructuur op de prijs per student en de daaraan
verbonden wigproblematiek.
5. De Kamer ontvangt deze week een brief over de
financiering van de leerstoelen onderwijsrecht, evenals
een reactie op het amendement van het lid Van der Ham;
dit betreft vooral de informatie waar de leden Van Dijk en
Besselink om vroegen.
6. Binnen een jaar ontvangt de Kamer een voorstel voor
een nieuw bekostigingsmodel hoger onderwijs.
7. Begin 2009 ontvangt de Kamer het inspectierapport
over het bindend studieadvies.
8. De Kamer wordt schriftelijk geïnformeerd over de
evaluatie van de werkwijze van NESO en Nuffic.
9. De Kamer ontvangt voor 1 februari een brief inzake de
titulatuur voor het hoger beroepsonderwijs.
10. De Kamer ontvangt in de eerste helft van 2009 een
rapportage over studerende moeders.
11. De minister bekijkt of de motie-Van der Ham/Dibi in
een gezamenlijke brief van staatssecretaris Albayrak en
hem kan worden uitgevoerd.
Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van het
wetgevingsoverleg Hoger Onderwijs 2009. Ik dank de
studenten voor hun uithoudingsvermogen. Dit was nog
eens een college!
Sluiting 17.13 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 138

51