Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3241

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 30 november 2021
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over de brief van 9 juli 2021 over het Fiche: Verordening Raamwerk Europese Digitale Identiteit (Kamerstuk 22 112,
nr. 3161).
De vragen en opmerkingen zijn op 23 september 2021 aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voorgelegd. Bij brief van
29 november 2021 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Bosma
De adjunct-griffier van de commissie,
Verhoev

kst-22112-3241
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

1

Inhoudsopgave

blz.

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie

2
2
0
0
0
0

II

Antwoord/ reactie van de Minister

0

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het fiche inzake Verordening Raamwerk Europese Digitale Identiteit.
Graag willen deze leden een aantal opmerkingen maken en het kabinet
een aantal vragen stellen. Met het kabinet zijn zij positief over het initiatief
van de Europese Commissie om de digitale interne markt te versterken
met het voorstel voor elektronische identiteiten en elektronische vertrouwensdiensten. Het is een goede zaak, zo menen zij, dat burgers straks hun
identiteit kunnen bewijzen en elektronische documenten vanuit hun
Europese digitale portemonnees voor digitale identiteit kunnen delen via
hun smartphone. Hierbij moet nadrukkelijk ook aandacht zijn voor
diegenen die digitaal niet zo vaardig zijn, zo menen deze leden. Hoe zorgt
Nederland ervoor dat ook zij aangesloten blijven? Wat is daarbij de inzet
van het kabinet? Gaarne krijgen zij hierop een reactie.
De gevolgen van de Europese Digitale Identiteit voor de uitvoeringsorganisaties en de medeoverheden zullen groot zijn. Deze organisaties zullen
vele aanpassingen in hun systemen moeten doen. In hoeverre zijn deze
hierbij betrokken?
Met betrekking tot de aangeboden e-wallets hebben de leden van de
VVD-fractie de volgende vragen. Hoe ver is de techniek om vanuit de
Basisregistratie Personen (BRP) de e-wallet te kunnen laden? Zullen
e-wallets door private partijen én ook de overheid worden aangeboden?
Wat zegt het voorstel van de Commissie daarover? Waar gaat de voorkeur
van het kabinet naar uit? Wil het kabinet alleen door private partijen
aangeboden e-wallets? Als dat het geval is, hoe verhoudt dat zich dan tot
het wetsvoorstel Wet digitale overheid dat momenteel in de Eerste Kamer
in behandeling is? Daarin staat namelijk dat de wet verplicht tot een
publiek eID-middel, naast eventuele private eID-middelen? Ingevolge dat
wetsvoorstel moet er altijd een publiek middel zijn. Graag krijgen deze
leden een reactie van het kabinet.
Voor de leden van de VVD-fractie zijn ook de veiligheids-en de privacyaspecten belangrijk. Die aspecten moeten in het algemeen goed zijn
geregeld. In dat kader vragen deze leden of straks ook e-wallets van
buiten de EU/EER kunnen c.q. mogen worden aangeboden. Hoe wordt
dan toegezien op de veiligheids- en privacyaspecten, zo vragen zij.
Het kabinet verwelkomt het voorstel, zo valt te lezen in het fiche, maar is
terughoudend wat betreft de reikwijdte, impact en uitvoerbaarheid van
het voorstel. Waarom is het kabinet terughoudend wat betreft de
reikwijdte van het voorstel, zo vragen de leden van de VVD-fractie. De
uitvoerbaarheid van het voorstel, zeker in relatie tot het tijdpad, lijkt deze
leden niet eenvoudig. Het zal voor de lidstaten van de EU niet gemakkelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

2

zijn om dit voor elkaar te krijgen. Hoe ziet het kabinet dat? Gaarne krijgen
deze leden een reactie.
Wat zijn de gevolgen van het voorstel voor bedrijven, zo vragen de leden
van de VVD-fractie.
Het kabinet geeft aan het toezicht op aanbieders van middelen en
gegevens en op dienstverleners in de publieke en private sector te
harmoniseren. Hoe ziet het kabinet dat voor zich? Welke eisen worden
daaraan vanuit Europa gesteld? Welke kosten worden verwacht met
betrekking tot het toezicht? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie
een reactie van het kabinet.
De invoering van het Europese systeem voor Digitale identiteit gaat
gepaard met hoge kosten. Wanneer wordt daar in de diverse begrotingen
rekening mee gehouden en worden daar gelden voor gereserveerd?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie. Los van deze
vraag krijgen deze leden graag meer inzicht in de kosten van het ontwikkelen van de e-wallet. Voor wiens rekening komen die kosten, zo vragen
zij.
De invoering vraagt daarnaast van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (BZK) om de generieke digitale infrastructuur die
nodig is voor deze digitale identiteit te ontwikkelen, beheren en exploiteren. Kan het kabinet aangeven in hoeverre het ministerie hier klaar voor
is of wat het nodig heeft om dit te realiseren?
Met deze wetswijziging worden browserleveranciers verplicht om
Europese standaarden voor betrouwbaarheid te accepteren. In beginsel
snappen de leden van de VVD-fractie deze wijziging en verplichting. Hoe
ziet het kabinet dit voor zich in geval van een opdoemend veiligheidsrisico
waarbij snel handelen wellicht gewenst is om de veiligheid van het
internet te garanderen? Hoe ziet het kabinet het afdwingen van Europese
standaarden voor zich bij open source browsers?
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie hoe, na de introductie van de
e-wallet, wordt omgegaan met nieuwe technische ontwikkelingen die
leiden tot nieuwe e-wallets. Hoe lang zal het duren voordat een private
aanbieder een nieuwe e-wallet daadwerkelijk mag aanbieden? Moet
binnen een bepaalde termijn toestemming door de Europese Commissie
worden gegeven? Graag krijgen deze leden meer inzicht in dit proces.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de BNC-fiches
met betrekking tot de Verordening Raamwerk Europese Digitale Identiteit.
Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie lezen dat de herziening van de verordening
een verplichting voor browserleveranciers stelt om gekwalificeerde
certificaten van websiteauthenticatie te accepteren. Deze leden vragen het
kabinet toe te lichten hoe dit in de praktijk gecontroleerd gaat worden.
Acht het kabinet dat dit effectief mogelijk is?
De leden van de D66-fractie verwelkomen het expliciete verbod in
artikel 6a voor het onnodig verzamelen van gegevens over het gebruik
van de wallet. Is de scheiding tussen het gebruik van gegevens voortkomend uit het gebruik van de wallet en gegevens voortkomend uit de
gebruikmakende diensten zelf volgens het kabinet scherp genoeg
vastgelegd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

3

De leden van de D66-fractie lezen dat de Europese Commissie het
verplicht wil stellen om eID-middelen te gebruiken voor authenticatie op
grote platformen. Deze leden vragen het kabinet toe te lichten welke
maatstaf de commissie gaat gebruiken voor de definitie van grote
platformen. Wat acht het kabinet wenselijk?
Zij vragen het kabinet op welke manier het gebruik van een elektronisch
grootboek voldoet aan de eisen van het niet zomaar delen van gegevens
buiten de Europese Unie.
De leden van de D66-fractie constateren dat de eIDAS-verordening op
bepaalde punten raakt aan de huidige Wet Digitale Overheid (Wdo), die nu
in behandeling is in de Eerste Kamer. Deze leden vragen het kabinet toe te
lichten hoe eventuele conflicten, zoals over het aanbieden van publieke
identificatiemiddelen, tussen de Wdo en het EU-voorstel opgelost kunnen
worden, en of op welke wijze de Wdo verwacht aangepast te moeten
worden. Wat zijn de gevolgen voor DigiD en eHerkenning?
De leden van de D66-fractie constateren dat de uitvoering van deze
verordening in een hoog tempo wordt voorgesteld. Deze leden vragen het
kabinet toe te lichten of er voldoende ruimte wordt gegeven om deze
nieuwe regelgeving binnen nationale digitaliseringstrajecten te realiseren.
Daarnaast vragen zij zich af of de interoperabiliteit tussen dit voorstel en
de systemen van de uitvoeringsorganisaties, zoals bijvoorbeeld het stel
van basisregistraties, in Nederland voldoende wordt bekeken. Welke
onderdelen ziet het kabinet hier als grootste uitdagingen?
De leden van de D66-fractie constateren dat nationale certificering op
basis van Europese standaarden mogelijk wordt. Deze leden vragen het
kabinet hoe het toezicht er volgens hen uit moet gaan zien.
De leden van de D66-fractie lezen dat de verordening van de Commissie
constateert dat elke lidstaat de plicht krijgt om tenminste een «European
Digital Identity Wallet» te introduceren. Daarnaast constateren deze leden
dat de verordening voorstelt een aantal digitale attributen via elektronische attestaties in de wallet beschikbaar te maken. Zij horen graag of
het kabinet ook graag ziet dat, naast de elektronische identificatie, gelinkte
attributen, zoals kwalificaties, bevoegdheden en digitale documenten
mogelijk in de toekomst aan de wallet kunnen worden gekoppeld. Zijn er
al concrete voorstellen welke onderdelen straks bij de wallet moeten
kunnen? Welke attributen ziet het kabinet het liefst terug? Zijn er ook
onderdelen die het kabinet geen onderdeel wil laten zijn van de wallet
maar andere lidstaten wel?
De leden van de D66-fractie constateren dat de verordening inhoudt dat
elke lidstaat verplicht een European Digital Identity Wallet moet introduceren. Deze leden vragen het kabinet toe te lichten of dit impact zal
hebben op ons huidige systeem van gegevensuitwisseling binnen de
overheid. Zo ja, op welke manier precies en om welke systemen gaat het
hier? Zij maken zich zorgen over de uitvoerbaarheid voor bijvoorbeeld
gemeenten. Hoe worden gemeenten en andere organisaties hierbij
ondersteund?
De leden van de D66-fractie horen graag van het kabinet waarom de
wallet straks enkel via een app op smartphones kan werken, nu dit ertoe
kan leiden dat mensen vastzitten aan een beperkte keuze in besturingssystemen, veelal van Amerikaanse techreuzen. Hoe kijkt het kabinet hier
tegen aan? Zijn er andere opties mogelijk? Wat betekent de introductie
van de e-ID voor mensen die geen e-ID willen? Hoe wordt gewaarborgd
dat deze mensen geen nadelige behandeling krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

4

De leden van de D66-fractie vragen het kabinet hoe gekeken wordt naar
het feit dat iedere lidstaat op een andere manier de ontwikkelingen van de
digitale identiteit organiseert, zoals het alleen toelaten van publieke
ontwikkeling, of door middel van het aanwijzen van één specifieke sector
in de ontwikkeling. Voorziet het kabinet problemen bij de uiteenlopende
benadering van lidstaten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de stukken en
willen het kabinet nog enkele vragen voorleggen.
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet uit welke gegevens,
onderzoeken of enquêtes blijkt dat de meerderheid van de Nederlanders
zit te wachten op dit EU-voorstel inzake een Europees kader voor digitale
identiteit of op een Europese Digitale Identiteit.
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet op welke wijze de
Europese Unie de privacy van de Nederlander kan schaden door via de
invoering van de Europese Digitale Identiteit persoonlijke gegevens te
kunnen inzien.
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet hoe er sprake kan zijn van
een Europese Digitale Identiteit, als er niet eens sprake is van een
Europese identiteit.
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet of het direct of indirect
verplicht zal gaan worden gebruik te gaan maken van de Europese
Digitale Identiteit. Blijft dit optioneel, of vervangt dit binnenkort andere
dienstverlening waardoor men hier wel gebruik van zal gaan moeten
maken?
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet of zij van mening is dat de
Europese Commissie de macht van de grote techreuzen wil verkleinen,
zodat zij zelf die macht op zich kan nemen.
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet wat de implementatie van
de Europese Digitale Identiteit Nederland zal gaan kosten.
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet of er enige relatie met het
vaccinatiepaspoort bestaat, zoals ingevoerd met het oog op corona.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de fiche: Verordening Raamwerk Europese Digitale Identiteit. Deze
leden hebben over deze fiche een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering al van plan was
onderwerpen als een eID-wallet te regelen in de tweede tranche van de
Wet digitale overheid. Die wet ziet echter alleen op het verkeer tussen
burgers en overheden en het verkeer tussen bedrijven en overheden. De
aanpassing van de verordening zorgt voor een verbreding van de
reikwijdte naar transacties in het private domein. Voor dat laatste is
aanvullende nationale uitvoeringsregelgeving nodig. Zal de private sector
in de tweede tranche onder de kaders van de Wdo worden gebracht of
wordt hierin voorzien met een afzonderlijke wet, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

5

De leden van de CDA-fractie constateren dat elke lidstaat de plicht krijgt
om tenminste één European Digital Identity Wallet te introduceren. Deze
leden vragen of dat niet tot enorme wildgroei aan wallets gaat leiden die
allemaal met elkaar verbonden moeten worden. Welke voordelen heeft
het apart introduceren van digitale wallets per lidstaat ten opzichte van
het introduceren van één systeem, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de Wdo al de toelating van
private eID-middelen regelt. De wallet is daarmee onlosmakelijk
verbonden. Deze leden vragen of de toelating van private eID-wallets kan
plaatsvinden onder dezelfde regels als vastgelegd in de Wdo. Zo niet,
welke onderwerpen dienen aanvullend in een tweede tranche geregeld te
worden? Wat is de impact van de wallet op de veertien onderliggende
besluiten en regelingen bij de eerste tranche van de Wdo?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de eIDAS-verordening eisen
bevat voor persoonsidentificatiemiddelen. Deze leden vragen in hoeverre
ingrijpende wijzigingen in de uitvoeringsrichtlijnen zijn te verwachten
wanneer de set van attributen, bevoegdheden, kwalificaties, enzovoort
wordt uitgebreid. Is er een begrenzing aan de data die onderdeel kunnen
zijn van een wallet of zouden in theorie ook medische gegevens hiervan
onderdeel kunnen uitmaken?
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de eIDAS-verordening moet
worden bezien in verband met de al vigerende Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG) en de nog vast te stellen verordening over
kunstmatige intelligentie. Beide verordeningen zullen van grote invloed
zijn op alle digitale toepassingen, waaronder digitale «wallets», zo
signaleren deze leden. In hoeverre wordt bij andere verordeningen
rekening gehouden met de ophanden zijnde verordening over kunstmatige intelligentie, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de aanpassing van de
verordening ziet op een verbreding van het gebruik naar het private
domein. Deze leden vragen hoe dit zich verhoudt tot het nog bij novelle te
regelen verhandelsverbod. Wordt het delen van persoonsgegevens in ruil
voor de levering van digitale inhoud of diensten, waarvoor consumentenbescherming wordt vastgelegd in de Implementatiewet richtlijnen
verkoop goederen en levering digitale inhoud (Kamerstukken 35 734),
gezien als verhandeling?
De fiche vermeldt dat het onduidelijk is hoe het voorstel uitpakt voor
bedrijven alsmede dat het publiek-private stelsel eHerkenning voor
bedrijven reeds erkend is voor het gebruik over de grens. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe zeker het voortbestaan van dat stelsel is, nu BZK
daarin niet langer participeert, zoals blijkt uit de brief van de Staatssecretaris van BZK over de aanpak uitvoering publiek middel in het bedrijvendomein (34 972, nr. 53). Zijn er voornemens of afspraken gemaakt over de
invoering van een wallet voor bedrijven of is dit aan de private partijen
zelf overgelaten? Zal het nieuwe publiek middel voor bedrijven voorzien in
de functie van een wallet? Zal er een publieke wallet worden uitgegeven
of zal er uitsluitend in een publiek eID worden voorzien?
Het kabinet geeft aan te werken aan een nationale referentie-architectuur
voor een toekomstig eID-stelsel en het digitaal delen van gegevens,
evenals een vertrouwensraamwerk om principes, randvoorwaarden, eisen
en standaarden uit te werken. De leden van de CDA-fractie vragen wat het
kabinet hiermee beoogt mogelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

6

De leden van de CDA-fractie constateren dat het delen van gegevens niet
ophoudt bij de landsgrenzen. Het Once Only Principle, zoals vastgelegd in
de Single Digital Gateway-verordening, voorziet in en stuurt aan op het
grensoverschrijdend delen van persoonsgegevens waarbij de wallet een
hulpmiddel kan zijn. Deze leden vragen wat de noodzaak is van een
nationale uitwerking van een referentie-architectuur in het licht van het
Once Only Principle. Wat is de noodzaak van een nationale uitwerking van
een vertrouwensraamwerk in het licht van de Toolbox voor de implementatie van het raamwerk voor een Europese Digitale Identiteit, waarin o.a.
een technische architectuur, referentieraamwerk, gemeenschappelijke
standaarden, technische specificaties en gemeenschappelijke richtlijnen
worden opgesteld?
De leden van de CDA-fractie constateren dat het kabinet terughoudend is
wat betreft de reikwijdte, impact en uitvoerbaarheid van het voorstel en
het voorgestelde tijdspad. Het kabinet stelt dat er voldoende ruimte moet
zijn om de nodige maatregelen en regelgeving tijdig door te voeren
binnen de context van nationale uitvoeringsagenda’s. Deze leden vragen
het kabinet een planning te geven voor de Nederlandse implementatie
van de voorzieningen die mogelijk zijn onder de verordening. Wat zijn
hierbij de knelpunten? Waar loopt Nederland eventueel al voor op de
implementatie?
De leden van de CDA-fractie constateren dat elke lidstaat in het voorstel
de plicht krijgt om tenminste één «European Digital Identity Wallet» te
introduceren. De wallet kunnen lidstaten in eigen beheer of onder
mandaat uitgeven of ze kunnen een onafhankelijk uitgegeven wallet
erkennen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) waarschuwt
ervoor dat deze wallet niet ook verplicht moet worden toegepast bij de
gegevensuitwisseling binnen de overheid. De VNG stelt dat het stelsel van
basisregistraties en de gegevensuitwisseling binnen de overheid in stand
moet blijven, zodat het bijvoorbeeld mogelijk blijft om fraude op te
sporen. Deze leden vragen het kabinet nader in te gaan op deze
waarschuwing. De VNG waarschuwt ook voor uitvoerbaarheid van een
algemene verplichting van de wallet. Klopt het dat alle systemen van
gemeenten, waarmee informatie wordt uitgewisseld tussen bijvoorbeeld
de gemeente en de Sociale Verzekeringsbank of de politie, zouden moeten
worden aangepast?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de fractie van de SP hebben de plannen voor een Europees
identificatiesysteem gelezen en hebben hierover nog vele zorgen. Zij
hebben nog vele vragen en opmerkingen.
De leden van de fractie van de SP hebben zich al eerder uitgesproken
tegen private identificatiemiddelen die ook gebruikt kunnen worden door
overheidsinstanties. De gegevens van mensen dienen goed beschermd te
zijn en voor zo min mogelijk mensen toegankelijk te zijn. Daarbij is
democratisch toezicht van belang. Dit toezicht is er niet of minder bij
private middelen. Deze leden lezen dat de weg vrij is voor de innovatiekracht van de markt. Kan het kabinet aangeven hoe het toezicht en de
zeggenschap is geborgd als er een Europees privaat middel verplicht
wordt gesteld? Kan het kabinet aangeven waarom DigiD nog altijd
geschikt is? Kan het kabinet daarbij reflecteren op de vraag waarom de
markt wel een goed systeem zou kunnen ontwikkelen maar dat de
overheid blijkbaar niet voldoende ICT-kennis in huis heeft? Kan het kabinet
aangeven hoe de wenselijke verhouding is tussen nationale identificatiemiddelen en Europese? Hoe is de Nederlandse autonomie gewaarborgd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

7

De leden van de fractie van de SP maken zich grote zorgen over hoe de
privacy gewaarborgd wordt in dit voorstel. Kan het kabinet aangeven hoe
mensen die geen gebruik willen of kunnen maken van deze middelen niet
worden uitgesloten? Kan het kabinet op een rij zetten welke waarborgen
er zijn om de privacy van mensen te waarborgen en of het kabinet dit
voldoende acht? Kan het kabinet ingaan op de zorgen die er leven dat
grote Amerikaanse techbedrijven door deze voorstellen juist meer
toegang hebben tot de gegevens van burgers? Hoe wordt de macht van
deze bedrijven door dit voorstel volgens het kabinet ingeperkt?
II Antwoord/ Reactie van de Minister
Inleiding
Mede namens de Minister van Economische Zaken en Klimaat dank ik de
leden voor de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen en voor de
mogelijkheid om nadere toelichting te geven.
De vragen en opmerkingen heb ik geclusterd in acht onderwerpen: 1)
inclusie, 2) publieke en private aanbieders van middelen en de gevolgen
voor bestaande middelen, 3) juridische aspecten, met name de relatie met
de Wet digitale overheid (Wdo) en bescherming van (persoons)gegevens,
4) grote platforms, 5) de uitgifte van de wallet door de lidstaten afzonderlijk en de daarin op te nemen attributen, 6) de relatie met de uitwerking
van mijn beleid voor «Regie op Gegevens» en de «Single Digital
Gateway», 7) de kosten en de uitvoering en 8) overige vragen.
Inclusie
De leden van de VVD-fractie menen dat het een goede zaak is dat burgers
straks hun identiteit kunnen bewijzen en elektronische documenten vanuit
hun Europese digitale portemonnees voor digitale identiteit kunnen delen
via hun smartphone. Hierbij moet nadrukkelijk ook aandacht zijn voor
diegenen die digitaal niet zo vaardig zijn. Graag krijgen deze leden een
reactie op de vragen hoe Nederland ervoor zorgt dat ook zij aangesloten
blijven en wat daarbij de inzet is van het kabinet.
De leden van de D66-fractie horen graag wat de introductie van de eID
betekent voor mensen die geen eID willen. Hoe wordt gewaarborgd dat
deze mensen geen nadelige behandeling krijgen?
Ook de leden van de SP-fractie vragen het kabinet aan te geven hoe
mensen die geen gebruik willen of kunnen maken van deze middelen niet
worden uitgesloten.
De leden van de PVV-fractie vragen of het direct of indirect verplicht zal
gaan worden gebruik te gaan maken van de Europese Digitale Identiteit.
Blijft dit optioneel of vervangt dit binnenkort andere dienstverlening
waardoor men hier wel gebruik van zal gaan moeten maken?
De leden van de D66-fractie horen graag van het kabinet waarom de
wallet straks enkel via een app op smartphones kan werken, nu dit ertoe
kan leiden dat mensen vastzitten aan een beperkte keuze in besturingssystemen, veelal van Amerikaanse Techreuzen. Hoe kijkt het kabinet
hiertegen aan? Zijn er andere opties mogelijk?
De in lidstaten te introduceren wallet dient te werken op mobiele
apparaten. Het voorstel van de Commissie lijkt daarbij uit te gaan van het
gebruik van App Store van Apple en Play Store van Google om applicaties
te kunnen installeren. Hoewel zulke oplossingen voor adoptie en
gebruiksgemak belangrijk zijn, zet het kabinet in op technologie- en
leveranciersonafhankelijke oplossingen en het bevorderen van open
standaarden en open software. Ik verken dan ook meer opties dan alleen
digitale marktplaatsen van grote bedrijven en meer dan alleen mobiele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

8

applicaties. Daaraan geef ik in de praktijk al uitwerking, bijvoorbeeld door
desktopoplossingen voor DigiD.
Ik zie er tevens op toe dat de oplossingen voldoen aan de eisen voor
toegankelijkheid en te gebruiken zijn voor mensen met minder digitale
vaardigheden en/of mogelijkheden.1 Ik besef goed dat er mensen zijn die
niet of niet makkelijk mee kunnen of niet mee willen met digitale
vernieuwingen. Ik vind het belangrijk dat altijd speciale aandacht is voor
die groep mensen die niet over voldoende digitale vaardigheden of
middelen beschikken. Daarom breng ik in kaart wie er niet mee kunnen en
mee willen doen en hoe we hiervoor oplossingen kunnen bieden. Voor
burgers die niet bij machte zijn om digitaal te participeren of die dat uit
principiële overwegingen niet wensen en bijvoorbeeld geen eID willen,
blijft de analoge wijze beschikbaar.2 Immers, burgers en bedrijven zullen
niet verplicht zijn een eID of een wallet aan te vragen en te gebruiken,
noch onder mijn voorstel voor de Wet digitale overheid (Wdo) noch onder
het voorstel van de Commissie voor een raamwerk voor een Europese
Digitale Identiteit (EDI). Mensen die geen eID en/of wallet wensen, zullen
op een goede, analoge wijze gebruik moeten kunnen maken van de
dienstverlening in het publieke domein. Daar sta ik voor.
Publieke en private middelenaanbieders, gevolgen voor
bestaande eID-middelen
De leden van de VVD-fractie vragen wat de gevolgen zijn van het voorstel
voor bedrijven en of e-wallets door private partijen én ook de overheid
kunnen worden aangeboden en wat het voorstel van de Commissie
daarover zegt. De leden vragen waar de voorkeur van het kabinet naar uit
gaat. Wil het kabinet alleen door private partijen aangeboden e-wallets en,
als dat het geval is, hoe verhoudt dat zich dan tot het voorstel Wet digitale
overheid dat momenteel in de Eerste Kamer in behandeling is? Graag
krijgen deze leden een reactie van het kabinet of het voorstel voor de Wdo
verplicht tot een publiek eID-middel, naast eventuele private
eID-middelen.
Het voorstel van de Commissie verplicht elke lidstaat tot introductie van
ten minste één «European Digital Identity Wallet». Volgens het voorstel
kunnen wallets op drie manieren worden uitgegeven: door de lidstaat,
onder mandaat van de lidstaat en onafhankelijk, maar erkend door de
lidstaat. Dit brengt mee dat wallets altijd onder regie en beheer van
overheden worden uitgegeven, die zorgdragen voor toetsing op het
voldoen aan Europees en nationaal gestelde normen en eisen en die
toezicht dienen te houden op werking en gebruik. Dit geldt zowel voor
eIDs en wallets die uitgegeven worden door overheden, in publiek-private
samenwerking als door bedrijven. Daarnaast dienen wallets door een
toezichthoudend orgaan, zoals het Agentschap Telecom, gecertificeerd te
worden overeenkomstig de eisen van de cyberbeveiligingsverordening.3
Lidstaten kunnen dus meer dan één wallet introduceren en wallets kunnen
zowel door overheden, door bedrijven als in publiek-private samenwerking uitgegeven worden. Ik verken op dit moment de mogelijkheden
en ik heb hierin nog geen keuze gemaakt. Zoals u weet, beoog ik met mijn
voorstel voor de Wdo een regime van «open toelating» te introduceren,
waarbij marktwerking wordt ingezet binnen het digitale domein. Ik ben
ervan overtuigd dat veilige en betrouwbare digitale interactie met
inachtneming van de privacy gewaarborgd kan worden, ook bij door de
1

Kamerstuk 22 112, nr. 3161 (Fiche: Verordening raamwerk Europese Digitale Identiteit).
Kamerstuk 26 643, nr. 750 (Voortgangsrapportage Domein Toegang).
3
Verordening (EU) 2019/881.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

9

markt uitgegeven digitale middelen die erkend en gecertificeerd zijn door
de overheid, die bovendien toeziet op werking en gebruik.
De leden van de fractie van de SP hebben zich al eerder uitgesproken
tegen private identificatiemiddelen die ook gebruikt kunnen worden door
overheidsinstanties. De gegevens van mensen dienen goed beschermd te
zijn en voor zo min mogelijk mensen toegankelijk te zijn. Daarbij is
democratisch toezicht van belang. Dit toezicht is er niet of minder bij
private middelen. Deze leden lezen dat de weg vrij is voor de innovatiekracht van de markt. Kan het kabinet aangeven hoe het toezicht en de
zeggenschap is geborgd als er een Europees privaat middel verplicht
wordt gesteld? Kan het kabinet aangeven waarom DigiD nog altijd
geschikt is? Kan het kabinet daarbij reflecteren op de vraag waarom de
markt wel een goed systeem zou kunnen ontwikkelen, maar dat de
overheid blijkbaar niet voldoende ICT-kennis in huis heeft? Kan het kabinet
aangeven hoe de wenselijke verhouding is tussen nationale identificatiemiddelen en Europese? Hoe is de Nederlandse autonomie gewaarborgd?
Ik herken niet het beeld «dat de overheid blijkbaar niet voldoende
ICT-kennis in huis heeft». De keuze voor een stelsel van open toelating
waarbinnen publiek en privaat uitgegeven middelen naast elkaar
beschikbaar kunnen zijn, is niet ingegeven door het feit dat de overheid
geen ICT zou kunnen ontwikkelen. Het is ingegeven door de gedachte dat
een stelsel van open toelating inherente voordelen heeft en zal leiden tot
innovatie, kostenreductie, versterking van de marktpositie van Nederlandse bedrijven en vermindering van het risico van een «single point of
failure». Binnen een stelsel waarin private en publieke partijen
deelnemen, kan de overheid de regie houden en kaders en normen stellen
om de risico’s op fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik tot het minimum
te beperken.
Ik wijs erop dat het voorstel van de Commissie niet gericht is op de
introductie van een nieuw of centraal Europees middel. Het voorstel
verplicht lidstaten nationale eIDs en minstens één wallet te introduceren
en deze nationaal te doen certificeren voor gebruik binnen de Europese
Unie. De Commissie beoogt het grensoverschrijdend gebruik te bevorderen door daarvoor een Europees raamwerk te bieden, dat verder
technisch en organisatorisch zal worden uitgewerkt door de lidstaten. De
zeggenschap over en het toezicht op de nationale eIDs en wallets zal,
binnen het kader van de Europese verordening, blijven bij de lidstaten, die
in de uitgifte en erkenning van hun nationale digitale middelen autonoom
zijn. In die zin verandert het voorstel niets voor de huidige digitale
inlogmiddelen DigiD en eHerkenning, die al zijn erkend voor grensoverschrijdend gebruik en waarvoor ook nu al de kaders van de eIDASverordening gelden. Deze middelen zullen, ook na herziening van deze
verordening, gebruikt kunnen blijven worden.
De leden van D66 vragen wat de gevolgen zijn voor DigiD en eHerkenning.
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat het fiche vermeldt dat het
onduidelijk is hoe het voorstel uitpakt voor bedrijven alsmede dat het
publiek-private stelsel eHerkenning voor bedrijven reeds erkend is voor
het gebruik over de grens. Deze leden vragen hoe zeker het voortbestaan
van dat stelsel is, nu BZK daarin niet langer participeert, zoals blijkt uit de
brief van de Staatssecretaris van BZK over de aanpak uitvoering publiek
middel in het bedrijvendomein (Kamerstuk 34 972, nr. 53). Zijn er
voornemens of afspraken gemaakt over de invoering van een wallet voor
bedrijven of is dit aan de private partijen zelf overgelaten? Zal het nieuwe
publieke middel voor bedrijven voorzien in de functie van een wallet? Zal
er een publieke wallet worden uitgegeven of zal er uitsluitend in een
publiek eID worden voorzien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

10

Specifiek ten aanzien van het voortbestaan van het stelsel voor
eHerkenning is van belang dat mijn voorstel voor de Wdo regelt dat er
meer aanbieders en middelen voor bedrijven kunnen worden toegelaten.
Binnen dit regime past niet dat ik met een groep aanbieders voor
bepaalde middelen een aparte publiek-private samenwerking heb. Deze
zal ik daarom ontvlechten. Vanzelfsprekend zie ik daarbij toe op een goede
transitie en borging van de continuïteit. Zoals gezegd, heb ik nog geen
keuze noch afspraken gemaakt welke wallet of wallets van welke partijen
ik zou willen toelaten en of het hier om publieke en/of private aanbieders
gaat, ook niet als het gaat om partijen die nu zorgen voor DigiD,
eHerkenning of een nieuw publieke middel voor bedrijven. Dit publieke
inlogmiddel voor vertegenwoordigers voor bedrijven wordt, evenals
eHerkenning, gebruikt om de identiteit van vertegenwoordiger en bedrijf
bij digitale transacties te kunnen vaststellen met identificerende gegevens,
zoals het BSN en het KvK-nummer. Dit is niet te beschouwen als een
invulling van een wallet.
Juridische aspecten
De leden van de CDA-fractie constateren dat de Wdo al de toelating van
private eID-middelen regelt. De wallet is daarmee onlosmakelijk
verbonden. Deze leden vragen of de toelating van private eID-wallets kan
plaatsvinden onder dezelfde regels als vastgelegd in de Wdo. Zo niet,
welke onderwerpen dienen aanvullend in een tweede tranche geregeld te
worden?
De leden van de CDA-fractie constateren tevens dat de regering al van
plan was onderwerpen als een eID-wallet te regelen in de tweede tranche
van de Wet digitale overheid. Die wet ziet echter alleen op het verkeer
tussen burgers en overheden en het verkeer tussen bedrijven en
overheden. De aanpassing van de verordening zorgt voor een verbreding
van de reikwijdte naar transacties in het private domein. Voor dat laatste
is aanvullende nationale uitvoeringsregelgeving nodig. Zal de private
sector in de tweede tranche onder de kaders van de Wdo worden
gebracht of wordt hierin voorzien met een afzonderlijke wet?
Voor wallets zullen niet dezelfde regels gelden als die gelden voor
eID-middelen onder de eerste tranche van de Wdo. Het gaat immers om
andere functionaliteiten. Nieuwe functionaliteiten van wallets zullen
daarom aanvullend geregeld worden, binnen het kader dat in de eerste
tranche wordt vastgelegd.
Het is inderdaad zo dat de eerste tranche van de Wdo een scheiding kent
tussen burgerdomein en bedrijvendomein. Dit onderscheid zal in de
tweede tranche van de Wdo komen te vervallen, zodat een middel in
beide domeinen kan functioneren. Ook zal de reikwijdte van de Wdo
uitgebreid moeten worden naar bijvoorbeeld transacties in het private
domein.
In mijn beantwoording van 10 september 2021 van de vragen daarover
van de leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal van 16 juli 2021,
ben ik ingegaan op de onderwerpen die op basis van huidige voorstel
geregeld zouden moeten worden. Het gaat onder meer om het gebruik
van wallets in het private domein en vraagstukken op het terrein van
toezicht, aansprakelijkheid en zorgplicht van lidstaten voor transacties
tussen burgers en bedrijven.4 Een afzonderlijke wet voor het gebruik in de
private sector is niet voorzien en onnodig.
De leden van de D66-fractie constateren dat de eIDAS-verordening op
bepaalde punten raakt aan het voorstel voor de Wdo. Deze leden vragen
het kabinet toe te lichten hoe eventuele conflicten, zoals over het
4

Kamerstuk 35 885, C (EU-voorstel voor een verordening inzake de Europese digitale identiteit).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

11

aanbieden van publieke identificatiemiddelen, tussen de Wdo en het
voorstel van de Commissie opgelost kunnen worden, en op welke wijze
de Wdo verwacht aangepast te moeten worden. De leden van de
CDA-fractie vragen wat de impact is van de wallet op de veertien
onderliggende besluiten en regelingen bij de eerste tranche van de Wdo.
Deze leden vragen tevens in hoeverre ingrijpende wijzigingen in de
uitvoeringsrichtlijnen zijn te verwachten wanneer de set van attributen,
bevoegdheden, kwalificaties, enzovoort wordt uitgebreid.
In mijn antwoord van 10 september 2021 op de vraag over mogelijke
conflicten tussen het voorstel van de Commissie en voor de Wdo die door
de leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal is gesteld, heb ik
gemeld dat beide voorstellen niet conflicteren. Het voorstel van de
Commissie regelt echter wel meer dan de voorgenomen eerste tranche
van de Wdo. In hoofdlijnen ziet het voorstel van de Commissie op meer
functionaliteiten en heeft het een bredere reikwijdte. Daar waar de huidige
elDAS-verordening en, in lijn daarmee, de eerste tranche van de Wdo
voorschriften bevat voor het veilig en betrouwbaar gebruik van elDs bij
overheidsdiensten, regelt het voorstel van de Commissie het gebruik van
elDs en attributen met een verplicht te introduceren wallet bij overheden
en in de private sector onder regie van burgers en bedrijven.5
De introductie van de wallet zal nieuwe functionaliteiten en daarbij
horende gegevensverwerking met zich meebrengen. Hiervoor zal
nationale regelgeving gewijzigd of opgesteld moeten worden. Voor wat
betreft de impact op de uitvoeringsregelgeving bij de eerste tranche van
de Wdo verwacht ik dat het Besluit digitale overheid dat de gegevensverwerkingen regelt, gewijzigd zal moeten worden, en mogelijk ook de
Regeling voorzieningen, die regels stelt aan het gebruik van middelen en
voorzieningen. Ook zullen er regels opgesteld moeten worden voor het
toelaten van wallets. Of dit gaat via een aanvulling op uitvoeringsregelgeving onder de eerste tranche van de Wdo of via een nieuwe regeling,
kan ik u op dit moment nog niet zeggen.
De leden van de fractie van de SP maken zich grote zorgen over hoe de
privacy gewaarborgd wordt in dit voorstel. Kan het kabinet op een rij
zetten welke waarborgen er zijn om de privacy van mensen te waarborgen
en of het kabinet dit voldoende acht?
De leden van de PVV-fractie vragen op welke wijze de Europese Unie de
privacy van de Nederlander kan schaden door via de invoering van de
Europese Digitale Identiteit persoonlijke gegevens te kunnen inzien.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de eIDAS-verordening moet
worden bezien in verband met de al vigerende Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG) en de nog vast te stellen verordening over
kunstmatige intelligentie. Beide verordeningen zullen van grote invloed
zijn op alle digitale toepassingen, waaronder digitale «wallets», zo
signaleren deze leden. In hoeverre wordt bij andere verordeningen
rekening gehouden met de ophanden zijnde verordening over kunstmatige intelligentie?
Voor het beschermen van persoonsgegevens biedt de AVG het kader en
de waarborgen. De AVG geldt onverkort voor dit voorstel van de
commissie. De invoering en werking van eIDs en wallets zullen hier altijd
aan moeten voldoen. Verder heb ik op nationaal niveau middels de
novelle (thans aanhangig bij uw Kamer) extra eisen ter bescherming van
privacy gesteld: een verhandelverbod van gegevens en «privacy by
design».6
5
6

Kamerstuk 35 885, C (EU-voorstel voor een verordening inzake de Europese digitale identiteit).
Kamerstuk 35 868 (Novelle wet digitale overheid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

12

Ten aanzien van de vraag over de verordening over kunstmatige intelligentie geldt dat de Europese Unie dient te zorgen voor samenhang in
haar wetgeving. Ik zal daarop blijven aandringen in de onderhandelingen.
De leden van de D66-fractie verwelkomen het expliciete verbod in
artikel 6a voor het onnodig verzamelen van gegevens over het gebruik
van de wallet en vragen het kabinet of de scheiding tussen het gebruik
van gegevens voortkomend uit het gebruik van de wallet en gegevens
voortkomend uit de gebruikmakende diensten zelf, scherp genoeg is
vastgelegd. De leden van de CDA-fractie constateren dat de aanpassing
van de verordening ziet op een verbreding van het gebruik naar het
private domein. Deze leden vragen hoe dit zich verhoudt tot het nog bij
novelle te regelen verhandelverbod en of het delen van persoonsgegevens in ruil voor de levering van digitale inhoud of diensten, waarvoor
consumentenbescherming wordt vastgelegd in de Implementatiewet
richtlijnen verkoop goederen en levering digitale inhoud (Kamerstuk
35 734), gezien wordt als verhandeling.
In het voorstel van de Commissie is de scheiding tussen het gebruik van
gegevens voortkomend uit het gebruik van de wallet en gegevens
voortkomend uit de gebruikmakende diensten zelf, niet zo scherp
vastgelegd als in mijn voorstel voor de Wdo is gedaan. In de Wdo is
geregeld dat het toegelaten aanbieders van inlogmiddelen niet is
toegestaan om persoonsgegevens, die zijn verkregen voor het doel van
online authenticatie en toegang tot dienstverlening, te gebruiken voor
andere doeleinden (verhandelverbod). In het kader van de voorhangprocedure heeft uw Kamer een concept ontvangen van de algemene
maatregel van bestuur waarin deze regel wordt opgenomen (artikel 20
van het ontwerpbesluit identificatiemiddelen voor burgers Wdo).7 Het
toetsingscriterium in de novelle dient ter ondersteuning van dat verbod.
De richtlijnen waarnaar u verwijst, passen de bestaande regels over
consumentenkoop aan en staan los van de bovenstaande regelgeving
voor het verhandelverbod. Mocht op basis van het voorstel van de
Commissie of de Wdo een toegelaten eID of wallet gebruikt worden in het
private domein, dan zal daarvoor hetzelfde verhandelverbod gelden. Ook
in dat domein mogen persoonsgegevens niet verwerkt worden voor
andere doelen dan online authenticatie.
Grote platforms
De leden van de D66-fractie lezen dat de Europese Commissie het
verplicht wil stellen om eID-middelen te gebruiken voor authenticatie op
grote platformen. Deze leden vragen het kabinet toe te lichten welke
maatstaf de commissie gaat gebruiken voor de definitie van grote
platformen en aan te geven wat het wenselijk acht.
De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet of het van mening is dat
de Europese Commissie de macht van de grote Techreuzen wil verkleinen,
zodat zij zelf die macht op zich kan nemen.
De leden van de fractie van de SP vragen het kabinet in te gaan op de
zorgen die er leven dat grote Amerikaanse techbedrijven door deze
voorstellen juist meer toegang hebben tot de gegevens van burgers. Hoe
wordt de macht van deze bedrijven door dit voorstel volgens het kabinet
ingeperkt?
De Commissie hanteert in dit voorstel de definitie van «zeer grote
platforms» zoals omschreven in het voorstel voor een verordening voor
digitale diensten, en de daarin opgenomen maatstaf, zijnde «online
7

Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 745 (Ontwerpbesluit identificatiemiddelen voor burgers
Wdo).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

13

platforms die hun diensten aanbieden aan een gemiddeld aantal
maandelijks actieve afnemers van de dienst in de EU dat gelijk aan of
groter dan 45 miljoen is».8Dit voorstel voor digitale diensten regelt de
zogenaamde «tussenhandeldiensten», zoals online platforms, en geeft
voorschriften voor een veilige, transparante en betrouwbare online
omgeving. Ik juich het toe dat de Commissie regels gaat stellen voor grote
platforms ter bescherming van de gegevens van Europese burgers en
bedrijven. Daarbij vind ik het een logische keuze om dit primair te doen in
het voorstel voor een verordening voor digitale diensten en daarnaar te
verwijzen in het voorstel voor een raamwerk voor een Europese Digitale
Identiteit, dat alleen specifieke regelingen treft voor het gebruik van eIDs
en wallets op zulke platforms. Ik ben positief over de daarin opgenomen
voorschriften. Deze regelen dat zeer grote online platforms gecertificeerde
wallets van lidstaten dienen te accepteren als authenticatiemiddel voor
toegang tot onlinediensten, naast de middelen van de platforms zelf, mits
op vrijwillig verzoek van de gebruiker en mits uitsluitend de minimaal
benodigde attributen voor de specifieke onlinedienst, zoals een bewijs van
leeftijd, worden gevraagd. Op deze manier treft de Commissie met
inachtneming van het Europese recht een regeling voor wat nu nog niet
geregeld is maar wel zou moeten zijn. Ik zie hierbij niet in dat de
Commissie «de macht van de grote Techreuzen wil verkleinen, zodat zij
zelf die macht op zich kan nemen.» Ook deel ik de zorgen niet «dat grote
Amerikaanse techbedrijven door deze voorstellen juist meer toegang
hebben tot de gegevens van burgers». De voorstellen voor digitale
diensten en voor een raamwerk voor een Europese Digitale Identiteit
beogen juist de veiligheid, transparantie en betrouwbaarheid van online
omgevingen en de gegevens van burgers en bedrijven te beschermen. Ze
geven burgers en bedrijven de mogelijkheid, niet de plicht, om in te
loggen met een Europees erkende eID of wallet en zo te komen tot veilige,
transparante en betrouwbare authenticatie met gebruikmaking van
dataminimalisatie.
Autonome uitgifte wallet en opname attributen per lidstaat
De leden van de CDA-fractie vragen of de verplichting om ten minste één
«European Digital Identity Wallet» te introduceren, niet tot enorme
wildgroei aan wallets gaat leiden die allemaal met elkaar verbonden
moeten worden. Welke voordelen heeft het apart introduceren van
digitale wallets per lidstaat ten opzichte van het introduceren van één
systeem? De leden van de D66-fractie vragen het kabinet hoe gekeken
wordt naar het feit dat iedere lidstaat op een andere manier de ontwikkelingen van de digitale identiteit organiseert, zoals het alleen toelaten van
publieke ontwikkeling of door middel van het aanwijzen van één specifieke sector in de ontwikkeling. Voorziet het kabinet problemen bij de
uiteenlopende benadering van lidstaten?
Het voorstel van de Commissie herziet de huidige eIDAS-verordening, die
ook nu al de lidstaten autonome ruimte laat om binnen de kaders van de
verordening zelf eIDs uit te geven die na Europese erkenning binnen een
geharmoniseerde Europese infrastructuur grensoverschrijdend kunnen
worden gebruikt, en zelf de technische voorzieningen te treffen om ervoor
te zorgen dat nationale dienstverleners erkende eIDs uit andere lidstaten
kunnen toelaten tot hun onlinediensten. Dezelfde systematiek zal gaan
gelden voor wallets en daarin op te nemen attributen.
Het kabinet constateert in het BNC-fiche dat de onder de huidige
eIDAS-verordening ingerichte infrastructuur weliswaar verdere ontwikkeling behoeft, maar in het algemeen wel werkt om eIDs uit diverse
8

Voorstel voor een verordening voor digitale diensten (COM/2020/825).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

14

lidstaten grensoverschrijdend te kunnen gebruiken. Als alle lidstaten
worden verplicht om minstens één eID, waaronder minstens één wallet, te
laten erkennen en bovendien in de lidstaten meer dienstverleners en
diensten verplicht moeten aansluiten op de Europese infrastructuur, zal de
noodzaak en de behoefte om de interoperabiliteit te blijven verbeteren,
groeien. Ik verwacht dat, na inwerkingtreding van de herziene verordening, de lidstaten de komende jaren gezamenlijk zullen komen tot een
steeds beter geharmoniseerde infrastructuur, waarbij wel voldoende
ruimte blijft voor nationale invulling en innovatie van de eigen identiteitsinfrastructuur.
Ik verwacht dat de lidstaten gezamenlijk zullen kunnen besluiten en
organiseren dat met bepaalde attributen uit bepaalde sectoren zal worden
gestart en dat er onderling afspraken zullen worden gemaakt over
gefaseerde uitbreiding van de in wallets op te nemen attributen. Dit heeft
mijn voorkeur in tegenstelling tot het centraal organiseren en uitrollen van
één Europese eID of wallet dan wel één Europees systeem waarop alle
publieke en private dienstverleners en alle aanbieders van eIDs, wallets en
attributen uit alle lidstaten zouden moeten aansluiten.
De leden van de D66-fractie constateren dat de Commissie voorstelt een
aantal digitale attributen via elektronische attestaties in de wallet
beschikbaar te maken. Zij horen graag of het kabinet ook graag ziet dat,
naast de elektronische identificatie, gelinkte attributen, zoals kwalificaties,
bevoegdheden en digitale documenten mogelijk in de toekomst aan de
wallet kunnen worden gekoppeld. Zijn er al concrete voorstellen welke
onderdelen straks bij de wallet moeten kunnen? Welke attributen ziet het
kabinet het liefst terug? Zijn er ook onderdelen die het kabinet geen
onderdeel wil laten zijn van de wallet maar andere lidstaten wel?
De leden van de CDA-fractie vragen of er een begrenzing is aan de data
die onderdeel kunnen zijn van een wallet of dat in theorie ook medische
gegevens hiervan onderdeel zouden kunnen uitmaken.
In het voorstel heeft de Commissie in Bijlage VI opgenomen een minimale
lijst van attributen die lidstaten uit authentieke bronnen ter beschikking
zouden moeten stellen voor gebruik in wallets. Dit betreffen adres, leeftijd,
geslacht, burgerlijke staat, gezinssamenstelling, nationaliteit, onderwijskwalificaties, -titels en -diploma’s, beroepskwalificaties, -titels en -licenties,
openbare vergunningen en licenties en financiële en bedrijfsgegevens.
Het kabinet zal zich dienen te beraden welke van deze attributen in welke
volgorde in de Nederlandse wallet(s) dienen te worden opgenomen en op
welke wijze.
In de minimale lijst van attributen die lidstaten volgens het voorstel uit
authentieke bronnen ter beschikking zouden moeten stellen voor gebruik
in wallets, zijn medische gegevens niet opgenomen. Het beschikbaar
stellen van data voor gebruik in een wallet is in theorie onbegrensd en
ook medische gegevens zouden hiervan deel kunnen uitmaken, waarbij
uiteraard voldaan moet worden aan geldende wet- en regelgeving, onder
meer op het gebied van gegevensbescherming.
Vooralsnog heb ik geen aanleiding of reden om te veronderstellen dat het
kabinet andere dan de door de Commissie voorgestelde attributen aan de
al lange lijst zou willen toevoegen. Integendeel, in het BNC-fiche heeft het
kabinet vermeld terughoudend te zijn wat betreft de impact en uitvoerbaarheid en het daarbij voorgestelde tijdpad, van de grote hoeveelheid
attributen die volgens de Commissie minimaal in de wallet(s) zouden
moeten worden opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

15

Relatie met Regie op Gegevens en Single Digital Gateway
De leden van de CDA-fractie vragen wat het kabinet beoogt mogelijk te
maken met een nationale referentie-architectuur voor een toekomstig
eID-stelsel en het digitaal delen van gegevens, evenals een vertrouwensraamwerk om principes, randvoorwaarden, eisen en standaarden uit te
werken.
De leden van de CDA-fractie constateren dat het delen van gegevens niet
ophoudt bij de landsgrenzen. Het «Once Only Principle», zoals vastgelegd
in de Single Digital Gateway-verordening, voorziet in en stuurt aan op het
grensoverschrijdend delen van persoonsgegevens waarbij de wallet een
hulpmiddel kan zijn. Deze leden vragen wat de noodzaak is van een
nationale uitwerking van een referentie-architectuur in het licht van het
Once Only Principle. Wat is de noodzaak van een nationale uitwerking van
een vertrouwensraamwerk in het licht van de «Toolbox» voor de
implementatie van het raamwerk voor een Europese Digitale Identiteit,
waarin o.a. een technische architectuur, referentieraamwerk, gemeenschappelijke standaarden, technische specificaties en gemeenschappelijke
richtlijnen worden opgesteld?
Het kabinet vindt het belangrijk dat burgers eenvoudig digitaal zaken
kunnen regelen. Daarom werk ik aan een nationale referentie-architectuur
voor het toekomstig eID-stelsel en het digitaal delen van gegevens, in lijn
met de beleidsdoelstellingen die worden beoogd met het programma
Regie op Gegevens.9 Een belangrijk onderdeel van deze architectuur is
een vertrouwensraamwerk, waarin overheidsorganisaties samenwerken
om principes, randvoorwaarden, standaarden en eisen uit te werken.
Samen beschrijven ze wat er nodig is om burgers op een veilige,
betrouwbare, transparante en gebruiksvriendelijke wijze in publieke en
private gegevensuitwisselingen regie te voeren over de gegevens die de
overheid bezit. Hierbij gaat het om thema’s als gegevensbescherming,
dataminimalisatie, informatieveiligheid en het toezicht daarop, conform
mijn beleid voor digitale identiteit.10
Europese voorstellen, zoals voor de «Single Digital Gateway» en het
daarin vervatte «Once Only Principle» (de eenmalige vastlegging en het
meervoudige gebruik van gegevens), en voor het «Raamwerk voor een
Europese Digitale Identiteit», worden telkens meegenomen bij de
uitwerking van de nationale referentie-architectuur en het vertrouwensraamwerk. Deze instrumenten geven richtlijnen en inzichten om de
Nederlands positie te kunnen bepalen in de onderhandelingen over de op
te leveren «Toolbox» met lidstaten en de Commissie. Daarnaast is dit
instrumentarium nodig om nationaal uitwerking te geven aan wat
Europees wordt vastgesteld.
Uitvoering en kosten
De leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie constateren dat het kabinet
terughoudend is wat betreft de reikwijdte, impact en uitvoerbaarheid van
het voorstel en het voorgestelde tijdspad. Het kabinet stelt dat er
voldoende ruimte moet zijn om de nodige maatregelen en regelgeving
tijdig door te voeren binnen de context van nationale uitvoeringsagenda’s.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het kabinet terughoudend is.
Graag krijgen deze leden een reactie op de uitvoerbaarheid van het
voorstel, die, zeker in relatie tot het tijdpad, niet eenvoudig lijkt. Het zal
voor de lidstaten niet gemakkelijk zijn om dit voor elkaar te krijgen.

9
10

Kamerstuk 32 761, nr. 147 (Beleidsbrief regie op gegevens).
Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 743 (Visiebrief Digitale Identiteit).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

16

Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit en subsidiariteit van het
voorstel als positief, maar vraagt wel aandacht voor een beheersbare
uitvoering, zeker in relatie tot het beoogde tijdspad. Het zal immers niet
makkelijk zijn om snel de door de Commissie voorgestelde hoeveelheid
attributen uit authentieke bronnen betrouwbaar en veilig ter beschikking
te stellen voor gebruik in één of meer wallets. Evenmin zal het makkelijk
zijn om één of meer wallets betrouwbaar en veilig beschikbaar te stellen
voor gebruik in zowel de publieke sector als het private domein.
Daarnaast dient de certificering van en het toezicht op de wallets en de
daarin opgenomen eIDs en attributen georganiseerd en geregeld te
worden. Voorts is nationale uitvoeringsregelgeving nodig, ook op
sectoraal niveau.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet een planning te geven
voor de Nederlandse implementatie van de voorzieningen die mogelijk
zijn onder de verordening. Wat zijn hierbij de knelpunten? Waar loopt
Nederland eventueel al voor op de implementatie?
Een planning voor de implementatie van de herziene eIDAS-verordening
en inzicht in mogelijke knelpunten daarin kunnen op dit moment niet
afgegeven worden. Dit hangt af van de uiteindelijke inhoud van de
verordening, het moment van adoptie daarvan en de in het voorstel
opgenomen termijnen voor inwerkingtreding.
Nederland loopt voorop, omdat we al voldoen aan de in het voorstel
opgenomen plicht voor elke lidstaat om een eID Europees te laten
erkennen en omdat we al aangesloten zijn op de Europese infrastructuur
voor grensoverschrijdend gebruik van eIDs. Echter, voor veilige en
betrouwbare opname en gebruik van attributen in één of meer wallets zal
ik uitvoeringbeleid, regelgeving en voorzieningen moeten laten ontwikkelen en realiseren.
De leden van de VVD-fractie menen dat de gevolgen van de Europese
Digitale Identiteit groot zullen zijn voor de uitvoeringsorganisaties en de
medeoverheden, die vele aanpassingen in hun systemen zullen moeten
doen, en vragen in hoeverre deze organisaties hierbij betrokken zijn. De
leden van de VVD-fractie wijzen er verder op dat de invoering van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vraagt om de
generieke digitale infrastructuur die nodig is voor deze digitale identiteit te
ontwikkelen, beheren en exploiteren en vragen in hoeverre het ministerie
hier klaar voor is of wat het nodig heeft om dit te realiseren.
De leden van de D66-fractie constateren dat de uitvoering van deze
verordening in een hoog tempo wordt voorgesteld. Deze leden vragen het
kabinet toe te lichten of er voldoende ruimte wordt gegeven om deze
nieuwe regelgeving binnen nationale digitaliseringstrajecten te realiseren.
Daarnaast vragen zij zich af of de interoperabiliteit tussen dit voorstel en
de systemen van de uitvoeringsorganisaties, zoals bijvoorbeeld het stelsel
van basisregistraties, in Nederland voldoende wordt bekeken. Welke
onderdelen ziet het kabinet hier als grootste uitdagingen? De leden van de
D66-fractie constateren voorts dat het voorstel voor de verordening
inhoudt dat elke lidstaat verplicht een European Digital Identity Wallet
moet introduceren. Deze leden vragen het kabinet toe te lichten of dit
impact zal hebben op ons huidige systeem van gegevensuitwisseling
binnen de overheid. Zo ja, op welke manier precies en om welke
systemen gaat het hier? Zij maken zich zorgen over de uitvoerbaarheid
voor bijvoorbeeld gemeenten. Hoe worden gemeenten en andere
organisaties hierbij ondersteund?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

17

De gevolgen voor uitvoeringsorganisaties, de gemeenten en andere
medeoverheden en de door hen gebruikte ICT-systemen zal ik nader in
kaart brengen. Deze organisaties zullen hierbij betrokken worden en, zoals
nu ook het geval is bij de implementatie van de huidige eIDASverordening, in de implementatie worden ondersteund binnen de
«Generieke Digitale Infrastructuur» (GDI), onder meer in de aanpassing
van hun systemen. Wellicht ten overvloede vermeld ik dat de voorzieningen die ter uitvoering van de huidige eIDAS-verordening binnen het
Ministerie van BZK zijn ontwikkeld, deel uitmaken van de GDI die
dienstverleners in het (semi-)publieke domein ondersteunt in hun
onlinedienstverlening. Ook naar aanleiding van de herziening van de
eIDAS-verordening nieuw te ontwikkelen voorzieningen zullen voor
publieke dienstverleners worden ontwikkeld binnen de GDI.
Inzet is om de benodigde aanpassingen gefaseerd door te voeren,
aansluitend op reguliere trajecten voor doorontwikkeling van digitalisering binnen deze organisaties. Daarbij zal in het bijzonder gelet worden
op het gebruik van sectorale uitwisselingssystemen en de basisregistraties die al werken of in een vergevorderd stadium van ontwikkeling zijn.
Onnodige investeringen en concurrentie tussen systemen zullen daarbij
voorkomen moeten worden. Ook is uitgangspunt dat de huidige systematiek van gegevensuitwisseling binnen de overheid in stand blijft.
De leden van de CDA-fractie constateren dat elke lidstaat in het voorstel
de plicht krijgt om ten minste één «European Digital Identity Wallet» te
introduceren. De wallet kunnen lidstaten in eigen beheer of onder
mandaat uitgeven of ze kunnen een onafhankelijk uitgegeven wallet
erkennen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) waarschuwt
ervoor dat deze wallet niet ook verplicht moet worden toegepast bij de
gegevensuitwisseling binnen de overheid. De VNG stelt dat het stelsel van
basisregistraties en de gegevensuitwisseling binnen de overheid in stand
moet blijven, zodat het bijvoorbeeld mogelijk blijft om fraude op te
sporen. Deze leden vragen het kabinet nader in te gaan op deze
waarschuwing. De VNG waarschuwt ook voor uitvoerbaarheid van een
algemene verplichting van de wallet. Klopt het dat alle systemen van
gemeenten, waarmee informatie wordt uitgewisseld tussen bijvoorbeeld
de gemeente en de Sociale Verzekeringsbank of de politie, zouden moeten
worden aangepast?
Zodra een wallet uit een lidstaat Europees is erkend en deze door een
Europese burger of bedrijf wordt gebruikt, zal deze volgens het voorstel
van de Commissie in de dienstverlening van Nederlandse overheden
moeten worden geaccepteerd, ook bij gemeenten. Dit betekent echter niet
dat het stelsel van basisregistraties en bestaande gegevensuitwisseling
binnen de overheid daarmee overbodig worden. Dit blijft noodzakelijk
voor een rechtmatige, doelmatige en gebruiksvriendelijke dienstverlening
van de overheid en is ook van belang voor het opsporen van fraude en
misbruik. Ik koester dit stelsel en ik ben het op dit punt dus eens met de
VNG. De veronderstelling dat alle systemen van gemeenten waarmee
informatie wordt uitgewisseld tussen bijvoorbeeld de gemeente en de
Sociale Verzekeringsbank of de politie, zouden moeten worden aangepast,
is onjuist. Wel is het zo dat bepaalde systemen van gemeenten heringericht zullen moeten worden op het gebruik van wallets door burgers en
bedrijven.
De leden van de VVD-fractie krijgen graag een reactie op de vraag
wanneer in de diverse begrotingen rekening wordt gehouden met de
hoge kosten die gepaard gaan met de invoering van het Europese
systeem voor digitale identiteit en waar daar gelden voor worden
gereserveerd. Los van deze vraag krijgen deze leden graag meer inzicht in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

18

de kosten van het ontwikkelen van de e-wallet en vragen zij voor wiens
rekening die kosten komen. Ook de leden van de PVV-fractie vragen het
kabinet wat de implementatie van de Europese Digitale Identiteit
Nederland zal gaan kosten.
De kosten voor de invoering van een raamwerk voor een Europese
Digitale Identiteit zullen worden opgenomen in de begrotingen, zodra
deze geraamd kunnen worden op basis van een geadopteerd voorstel. De
hoogte van de uiteindelijke kosten zijn nu niet in te schatten en zijn
afhankelijk van de uiteindelijke inhoud van de verordening en het tijdpad
van inwerkingtreding.
Overige vragen
De leden van de VVD-fractie hebben de vraag hoe ver de techniek is om
vanuit de Basisregistratie Personen (BRP) de e-wallet te kunnen laden.
De techniek om vanuit de Basisregistratie Personen (BRP) de wallet te
kunnen laden, is vergevorderd. Voor de implementatie van de huidige
eIDAS-verordening zijn voorzieningen gerealiseerd die zorgen voor een
betrouwbare koppeling van identiteiten en uitwisseling van gegevens via
de BRP. Dit zou kunnen worden uitgebreid ten behoeve van de opname in
een wallet, hetgeen zou aansluiten op mijn visie op digitale identiteit en
de digitale bronidentiteit.11
Deze leden van de VVD-fractie vragen of straks ook e-wallets van buiten
de EU/EER kunnen c.q. mogen worden aangeboden en hoe wordt
toegezien op de veiligheids- en privacyaspecten.
Het is niet ondenkbaar dat walletoplossingen die buiten de Europese Unie
of Europese Economische Ruimte zijn ontwikkeld, in een lidstaat worden
erkend en gecertificeerd. Ook voor deze wallet gelden dan de eisen op het
gebied van veiligheid en privacy die neergelegd zijn in de herziene
eIDAS-verordening en andere Europese regelgeving, zoals de AVG en de
cyberbeveiligingsverordening.
Tevens vragen de leden van de VVD-fractie hoe, na de introductie van de
e-wallet, wordt omgegaan met nieuwe technische ontwikkelingen die
leiden tot nieuwe e-wallets. Hoe lang zal het duren voordat een private
aanbieder een nieuwe e-wallet daadwerkelijk mag aanbieden? Moet
binnen een bepaalde termijn toestemming door de Europese Commissie
worden gegeven? Graag krijgen deze leden meer inzicht in dit proces.
Lidstaten krijgen in het voorstel van de Commissie de verplichting om
binnen een bepaalde termijn na adoptie van het voorstel ten minste één
wallet te introduceren die, na onafhankelijke certificering in de lidstaat,
Europees kan worden erkend voor grensoverschrijdend gebruik. Wallets
die voldoen aan de in de verordening gestelde voorwaarden, zullen als
erkende Europese digitale identiteit worden gepubliceerd op een door de
Commissie bijgehouden lijst, zodat overheden en bedrijven weten met
welke wallets burgers en bedrijven grensoverschrijdend kunnen handelen.
Lidstaten kunnen ook meerdere wallets laten certificeren en erkennen. De
formats en procedures waarmee wallets kunnen worden aangemeld,
zullen binnen zes maanden na adoptie van het voorstel bij uitvoeringshandelingen worden vastgesteld.

11

Kamerstukken 26 643 en 32 761 , nr. 743 (Visiebrief Digitale Identiteit).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

19

De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet uit welke gegevens,
onderzoeken of enquêtes blijkt dat de meerderheid van de Nederlanders
zit te wachten op dit EU-voorstel inzake een Europees kader voor digitale
identiteit of op een Europese Digitale Identiteit. De leden van de
PVV-fractie vragen het kabinet daarnaast hoe er sprake kan zijn van een
Europese Digitale Identiteit, als er niet eens sprake is van een Europese
identiteit. De leden van de PVV-fractie vragen het kabinet of er enige
relatie met het vaccinatiepaspoort bestaat, zoals ingevoerd met het oog
op corona.
In antwoord op de vragen van de PVV-fractie kan ik mededelen dat er
geen onderzoeken of enquêtes zijn waaruit blijkt dat de meerderheid van
de Nederlanders zit te wachten op dit voorstel of op een Europese Digitale
Identiteit, dat het voorstel voor een raamwerk voor een Europese Digitale
Identiteit geen regeling beoogt van een Europese identiteit, en dat er geen
relatie is met het vaccinatiepaspoort, zoals ingevoerd met het oog op
corona.
De leden van de VVD-fractie krijgen graag een reactie op de ambitie van
het kabinet om het toezicht op aanbieders van middelen en gegevens en
op dienstverleners in de publieke en private sector te harmoniseren. Hoe
ziet het kabinet dat voor zich? Welke eisen worden daaraan vanuit Europa
gesteld? Welke kosten worden verwacht met betrekking tot het toezicht?
De leden van de D66-fractie constateren dat nationale certificering op
basis van Europese standaarden mogelijk wordt. Deze leden vragen het
kabinet hoe het toezicht er volgens hen uit moet gaan zien.
Het kabinet heeft in het fiche vermeld dat, als voor eIDs het stelsel van
notificatie door lidstaten onderling wordt vervangen door een stelsel van
certificering binnen de lidstaten, het noodzakelijk is te komen tot
harmonisering. Dit is nodig om veiligheid en betrouwbaarheid van het
grensoverschrijdende digitale verkeer en een gelijk speelveld binnen de
interne markt te borgen. Concreet betekent dit dat de toezichthouders in
de lidstaten met dezelfde maat moeten meten en dus onderling afspreken
wat de gemeenschappelijke normen voor toezicht moeten zijn. Deze
uitwerking vindt plaats in lijn met de certificering onder de cybersecurityverordening, hetgeen het kabinet een goede basis acht om dit idee van
de Commissie verder te verkennen. Hoe dit toezicht er precies uit zou
moeten gaan zien en wat de kosten daarvan zijn, valt nu nog niet te
zeggen.
Met deze wetswijziging worden browserleveranciers verplicht om
Europese standaarden voor betrouwbaarheid te accepteren. In beginsel
snappen de leden van de VVD-fractie deze wijziging en verplichting. Hoe
ziet het kabinet dit voor zich in geval van een opdoemend veiligheidsrisico
waarbij snel handelen wellicht gewenst is om de veiligheid van het
internet te garanderen? Hoe ziet het kabinet het afdwingen van Europese
standaarden voor zich bij open source browsers?
De leden van de D66-fractie lezen dat de herziening van de verordening
een verplichting voor browserleveranciers stelt om gekwalificeerde
certificaten van websiteauthenticatie te accepteren. Deze leden vragen het
kabinet toe te lichten hoe dit in de praktijk gecontroleerd gaat worden.
Acht het kabinet dat dit effectief mogelijk is?
Mede namens de Minister van Economische Zaken en Klimaat antwoord
ik u dat ik een verbetering zie ten opzichte van de huidige situatie. De
standaarden waaraan gekwalificeerde certificaten voor websiteauthenticatie nu moeten voldoen, garanderen een hoog beveiligingsniveau. Juist
door verplichte acceptatie van deze certificaten zal de veiligheid van
websites groter worden. In elk geval verhindert het verplicht accepteren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

20

van deze certificatenbrowserleveranciers niet om in geval van een
opdoemend veiligheidsrisico snel gepaste maatregelen te nemen, zoals
het intrekken van het certificaat. Ten aanzien van open source browsers
ziet het kabinet geen verschil in vergelijking met de verplichte acceptatie
van deze certificaten door niet open source browsers. Onafhankelijk van
het type browser zullen in de praktijk de Europese certificaten voor
websiteauthenticatie automatisch terecht komen in de «Certificate Store»
van de browser.
Het voorstel regelt wel de verplichte acceptatie van gekwalificeerde
certificaten van websiteauthenticatie, maar geeft geen effectieve sanctie in
het geval browserleveranciers hieraan niet voldoen. Hier vraag ik
aandacht voor in de onderhandelingen.
De leden van de D66-fractie vragen het kabinet op welke manier het
gebruik van een elektronisch grootboek voldoet aan de eisen van het niet
zomaar delen van gegevens buiten de Europese Unie.
De relevante wetgeving voor het delen van gegevens buiten de Europese
Unie, zoals de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG),12
blijft van toepassing.

12

Verordening (EU) 2016/679.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3241

21