Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 1300

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 juni 2023
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 28 maart 2023
inzake de kabinetsreactie op het evaluatierapport van Berenschot over het
functioneren van de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) over de
periode 2015 – 2021 (Kamerstuk 28 286, nr. 1292)
De vragen en opmerkingen zijn op 11 mei 2023 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 22 juni
2023 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Amhaouch
De adjunct-griffier van de commissie,
Holtjer

kst-28286-1300
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1300

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderliggende stukken. Deze leden hebben daarover nog enkele
vragen.
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief dat de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) benadrukt dat de primaire
taak van de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) voor het kabinet is
om maatschappelijke en wetenschappelijke opvattingen en inzichten te
verzamelen. Het is niet een willekeurige denktank op het gebied van
dierenwelzijn. Welke kaders geeft de Minister de RDA mee om willekeur te
voorkomen?
Deze leden lezen ook dat het aan de RDA zelf is om te bepalen welke
ongevraagde adviezen het uitbrengt. Hoe zorgt de Minister ervoor dat aan
de ene kant de RDA eigen invulling kan geven aan ongevraagde adviezen
en tegelijkertijd wordt voorkomen dat willekeur ontstaat en de RDA zijn
primaire taak vervult? Is dit dilemma onderwerp van gesprek in de
jaarlijkse bespreking van het werkprogramma?
Antwoord
De taak van de RDA is omschreven in de Wet Dieren (art. 10.8). Daarin
staat dat de Raad overlegt over vraagstukken betreffende het nationaal en
internationaal beleid op het gebied van de gezondheid van dieren en het
welzijn van dieren. In het Besluit handhaving en overige zaken Wet dieren
valt verder te lezen dat de Raad aan de Minister verslag uitbrengt van het
overleg dat in de Raad plaatsvindt (art. 3.4, lid 4).1 Dat overleg vindt plaats
op verzoek van de Minister of uit eigen beweging (art. 3.4, lid 1). Over de
jaarlijkse programmering vindt overleg plaats op ambtelijk niveau en ook
met mij als bewindspersoon. Door middel van deze overleggen wil ik
borgen dat het werk van de RDA voldoende aansluit bij de beleidsthema’s
van LNV (en waar van belang: VWS).
Bij de selectie van onderwerpen waar de Raad in de afgelopen jaren uit
eigen beweging overleg over gevoerd heeft, heeft de Staat van het Dier,
die de RDA in 2019 heeft uitbracht, een belangrijke rol gespeeld. De Staat
van het Dier omvat een publieksenquete beschouwingen en analyses van
de Raad over de staat van het dier. Deze zijn breed besproken in een
congres en in seminars. De Staat van het Dier is recent herhaald en zal na
de zomer verschijnen. In de kabinetsreactie heb ik aangegeven dat de
capaciteit van het ministerie beperkt is op het terrein van dierenwelzijn en
dat dat een sterkere rol in de vraagarticulatie bemoeilijkt. Er vindt overleg
plaats tussen RDA-medewerkers en ambtenaren over de agenda van de
raad. Dat gebeurt ook met mij en met de Minister voor Natuur en Stikstof.
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief dat de RDA vanuit zijn
verbindende rol streeft naar consensus in de adviezen en dat dit mogelijk
haaks staat op het in kaart brengen van het maatschappelijk krachtenveld,
vooral bij zogeheten schurende kwesties. Kan de Minister een aantal
voorbeelden noemen van zogeheten schurende kwesties waarbij
verschillende perspectieven niet goed in beeld zijn gebracht in een
zienswijze? Hoe gaat de Minister om met adviezen, die als maatschappelijk compromis zijn opgenomen in de zienswijze?
Antwoord
Mij staat niet direct een zienswijze voor ogen waar onvoldoende de
schurende kwesties in beeld zijn gebracht. Het is goed mogelijk om
1

wetten.nl – Regeling – Besluit handhaving en overige zaken Wet dieren – BWBR0032334
(overheid.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1300

2

verschillende maatschappelijke posities rond een schurende kwestie in
beeld te brengen en tegelijkertijd een begaanbaar pad te schetsen hoe
hier maatschappelijk en politiek mee om te gaan. De werkwijze van de
RDA ziet er nu zo uit dat hij in een traject om te komen tot consensus eerst
de wetenschappelijke inzichten, feiten en visies in beeld brengt. Doel is
juist om op basis van een goed overleg over die verschillen – te komen tot
nieuwe inzichten en daardoor te komen tot werkbare opties. Bij zeer
principiële verschillen van inzicht wordt er een minderheidsstandpunt
voor die punten in de zienswijze opgenomen. Soms wordt er een bijlage
aan een zienswijze toegevoegd met inhoudelijke discussiepunten of
principiële onderliggende punten (of aannames) die niet in de zienswijze
terugkomen. Relevante punten en overwegingen komen in ieder geval in
een zienswijze aan de orde.
In zijn evalutie van de RDA geeft bureau Berenschot aan dat de rol die de
RDA op zich neemt bij het formuleren van een zienswijze op een
vraagstuk kan variëren en beveelt aan dat vooraf te duiden: adviseur,
verbinder, verkenner, of grensverlegger. Ook geeft zij daarbij aan dat
schurende kwesties vooral goed te duiden zijn als de RDA de rol neemt
van grensverlegger. Een dergelijke duiding heeft ook gevolgen voor het
soort product dat opgeleverd wordt. Door in de toekomst explicieter
vanuit deze rollen te werken kunnen de producten/zienswijzen aan
scherpte winnen.
Het is verder van belang in het antwoord bij deze vragen aan te tekenen
dat de leden een diversiteit aan inzichten vanuit wetenschap, beleid en
praktijk vertegenwoordigen en dat zij dit doen op persoonlijke titel en niet
als vertegenwoordiger van een bepaalde organisatie.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de taak van de RDA wettelijk niet
scherp is omschreven. Is de Minister voornemens de taakomschrijving
van de RDA aan te scherpen of te verduidelijken in de wet?
Antwoord
Het ministerie voert intern het gesprek of de RDA niet onder de Kaderwet
Adviescolleges zou moeten vallen aangezien de RDA de facto eenzelfde
rol vervult als adviesraden voor wie deze wet het wettelijk kader vormt.
Dat de RDA zichzelf ook als adviserend orgaan beschouwt, blijkt bijvoorbeeld uit het Huishoudelijk Reglement (art. 1.2) waar sprake is van
advisering van de Minister, terwijl de wet enkel spreekt over overleg en
het uitbrengen van verslag daarover aan de Minister. In het kader van
deze discussie wil ik opnieuw naar de taakomschrijving van de RDA
kijken.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister van plan is met de RDA
te overleggen dat er maximaal vijf zienswijzen per jaar worden ingediend,
om te borgen dat de reactietermijn van drie maanden niet wordt
overschreden. Is de Minister zich bewust van het feit dat uit het evaluatierapport blijkt dat over de periode 2015–2021 gemiddeld minder dan vier
zienswijzen per jaar zijn ingediend? Op welke manier borgt de Minister dat
de reactietermijn van drie maanden voor vijf zienswijzen wordt gehaald,
ondanks de schaarse capaciteit voor dierenwelzijn op het Ministerie van
LNVen het feit dat er meer zienswijzen dan gemiddeld in de afgelopen
periode worden verwacht?
Antwoord
Terecht leggen de leden van de VVD-fractie de vinger bij de moeilijkheid
om bij een toename van het aantal zienswijzen meer capaciteit
beschikbaar te hebben om binnen drie maanden een kabinetsreactie te
vervaardigen. Ik ga hierbij uit van een maximum van vijf; het kunnen er
ook minder zijn. Afgezien van deze relativering zal ik me blijven inzetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1300

3

om de zienswijzen binnen de afgesproken periode van een kabinetsreactie
te voorzien, maar teken daarbij aan dat – zeker bij de ongevraagde
zienswijzen – soms sprake kan zijn van enige uitloop.
Daarbij kunnen zienswijzen, ook op eigen initiatief van de Raad, een
tijdsbesparing opleveren voor beleid.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
onderliggende stukken. Deze leden hebben nog enkele opmerkingen en
vragen. Deze leden lezen dat er op het gebied van zichtbaarheid en impact
aan kracht te winnen is. Er wordt benoemd dat verbinding met het
parlement, formele vertegenwoordigers en belangenbehartigers en het
bereik van de huidige communicatiekanalen nog beperkt is. Welke rol
speelt het Ministerie van LNV hierin? Welke stappen zijn er sinds de
evaluatie genomen om deze beperkingen te verminderen? Heeft dit geleid
tot de gewenste toename in transparantie, intern en extern?
Antwoord
De D66-fractie vraagt naar de rol van het ministerie waar het de zichtbaarheid en impact van de RDA betreft. De zorg voor zichtbaarheid en
impact is primair een verantwoordelijkheid van de RDA zelf. De RDA heef
aandacht voor impact en zichtbaarheid geintensiveerd de laatste jaren. Zie
bijvoorbeeld het eerder genoemde traject «Staat van het Dier». De RDA is
inmiddels bezig met een gespreksronde langs parlementariërs.
Het ministerie kan wel bijdragen aan de impact en zichtbaarheid van de
RDA waar het gaat om het tijdig toezenden van de zienswijzen aan de
Tweede Kamer en het formuleren van een reactie daarop. Het ministerie
kan verder bijdragen aan de impact en zichtbaarheid van het werk van de
RDA door bij de ontwikkeling van beleid, wanneer dat plaatsvindt als
gevolg van of rekening houdend met een zienswijze van de RDA, daarvan
expliciet melding te maken.
De leden van de D66-fractie lezen dat er meer impact is te realiseren
wanneer er minder nadruk ligt op consensus en de RDA zich nadrukkelijker buigt over schurende vraagstukken. Deze leden verwachten dat een
scherpere zienswijze en brede uiteenzetting van de vraagstukken de
discussie in het parlement ten goede komt door de professionaliteit en
diversiteit van de raadsleden. Deze leden zijn derhalve van mening dat de
RDA hét orgaan is om schurende vraagstukken uiteen te zetten. Heeft de
Minister tot op heden zijn opdrachtverstrekking aangepast om gehoor te
geven aan het advies? Zo nee, is de Minister voornemens dit in de
toekomst wel te doen? Is de Minister voornemens om, overeenkomstig
met het advies, expliciet het beoogde resultaat af te wegen ten behoeve
van het zienswijzeproces, de strategische communicatie en de
transparantie?
Antwoord
In zijn evalutie van de RDA geeft bureau Berenschot aan dat de rol die de
RDA op zich neemt bij het formuleren van een zienswijze op een
vraagstuk kan variëren en beveelt aan dat vooraf te duiden: adviseur,
verbinder, verkenner, of grensverlegger. Dat heeft ook gevolgen voor het
product dat opgeleverd wordt. Over de rol en het te leveren product vindt
– naar aanleiding van de evaluatie – nu al in de beginfase van de
opstelling van een zienswijze een gesprek plaats met het ministerie. Deze
procesafspraken dragen zeker bij aan een grotere transparantie bij de
totstandkoming van én duidelijkheid over de reikwijdte van zienswijzen. Ik
ben verder zeker bereid bij de formulering van mijn aanvragen voor
zienswijzen, scherper aan te geven wat ik van de RDA verwacht, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1300

4

andere woorden: welke rol ik passend acht: die van adviseur, verbinder,
verkenner, of grensverlegger.
Overigens heeft de RDA een eigen verantwoordelijkheid waar het de wijze
betreft waarop hij vraagstukken aan de orde stelt. Als de RDA voor de rol
van grensverlegger kiest, betreft het dikwijls schurende kwesties
(voorbeelden hiervan zijn de zienswijzen op «Doden van dieren aan het
licht» en «Dilemma’s in de wildopvang»). Zoals gezegd in reactie op een
vraag van de leden van de VVD-fractie zie ik het als een waardevolle
bijdrage aan het publieke debat als schurende kwesties over de omgang
van mensen met dieren aan de orde worden gesteld. Ook hecht ik er aan
dat goed in beeld komt waar het dan precies schuurt. Nog meer stel ik het
op prijs als de RDA ook rond schurende kwesties een voorstel doet over
de manier waarop we daar maatschappelijk en politiek mee om kunnen
gaan.
Graag wil ik ook nog melden dat waar het gaat om een heldere scheiding
van verantwoordelijkheden tussen ministerie en RDA in het afgelopen jaar
besloten is dat binnen LNV het eigenaarschap van de RDA apart georganiseerd wordt ten opzichte van het beleid.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dierenfractie hebben kennisgenomen van
de onderliggende stukken.
De leden van de PvdD-fractie sluiten zich aan bij de waardering die in het
evaluatierapport wordt uitgesproken voor de kennis en expertise bij de
(leden van de) RDA.
De leden van de PvdD-fractie herkennen zeker ook de constatering in het
rapport dat bij «schurende» kwesties meer scherpte mogelijk en ook
noodzakelijk is. Als adviesorgaan dat adviseert over beleidsontwikkeling
bij het Ministerie van LNV en het ministerie vanVolksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS), op het gebied van onder andere dierenwelzijn en
diergezondheid, zou volgens de leden ten principale het perspectief van
het dier centraal moeten staan en niet de bestaande praktijk. Als al bij de
formulering van een advies of zienswijze wordt gestreefd naar consensus
of draagvlak, en als het uitgangspunt de huidige praktijk van veehouderij
is, waarbij de focus ligt op haalbaarheid en/of aansluiting op het
bestaande beleid, zullen veel bestaande problemen onderbelicht blijven
en zullen oplossingen of verbeteringen voor de dieren vaak überhaupt
niet in beeld komen. Zo zal de kloof tussen de praktijk en wat er nodig is
voor dieren en de kloof tussen de praktijk en het maatschappelijk denken
over dieren niet worden verkleind. In de kabinetsreactie lezen deze leden
echter dat de Minister meer scherpe advisering over schurende of
gevoelige kwesties onwenselijk lijkt te vinden. Hij wijst hierbij naar de
verbindende rol die de RDA kan vervullen. Deelt de Minister de mening
dat de RDA primair zou moeten adviseren vanuit het belang, het welzijn
en de gezondheid van dieren? Gaat de Minister de RDA dan ook de ruimte
geven om schurende en gevoelige kwesties scherp neer te zetten? Zo ja,
hoe? De belangen van partijen die geld verdienen met het fokken en
gebruiken van dieren worden immers al via andere kanalen en al in ruim
voldoende mate voor het voetlicht gebracht.
Antwoord
Het perspectief van het dier staat centraal bij de RDA, maar dit betekent
nog niet dat het perspectief van ieder lid van de RDA op het perspectief
van het dier hetzelfde is. De wettelijke taak van de RDA is zoveel mogelijk
visies samen te brengen en het gesprek met elkaar te voeren over die
verschillen en wat die betekenen voor de praktijk. In artikel 1.2 van zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1300

5

Huishoudelijk Reglement legt de Raad uit waarom hij breed is samengesteld en er vertegenwoordigers uit wetenschap, beleid en praktijk deel
uitmaken van de Raad. Zoals ook gesteld in reactie op de vragen van de
leden van de D66-fractie hebben de leden op persoonlijke titel zitting in de
Raad; zij vertegenwoordigen niet de opvatting van een bepaalde
organisatie. Ik hecht aan de brede samenstelling van de Raad, juist om het
goede gesprek te voeren en met elkaar voortgang te blijven boeken op de
dossiers van dierenwelzijn en diergezondheid.
Zoals ik in het antwoord op de vragen van de D66-fractie al heb aangegeven, sta ik open voor zienswijzen waarin schurende kwesties helder
uiteengezet worden. Daarbij komen de verschillende opvattingen over
«het belang, het welzijn en de gezondheid van dieren» aan de orde. Het is
aan de RDA om daar in eerste instantie het overleg over te voeren en te
bepalen wat – gelet op de stand van de wetenschap en de verschillende
meningen binnen de Raad – zijn opvatting daarover is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van
onderliggende stukken. Dit lid herkent de conclusies in de evaluatie en
heeft daar een enkele opmerking over. In het rapport valt op diverse
plekken te lezen dat de RDA het belangrijk vindt om voor impact te
zorgen. Dit lid wil ervoor waken dat deze inzet gaat leiden tot vermenging
met politieke standpunten. Op welke wijze draagt de Minister er zorg voor
dat de onafhankelijkheid blijft gewaarborgd? Wanneer heeft een
onderwerp precies «impact»?
Het lid van de BBB-fractie vindt het verder van groot belang dat deskundigheid en praktijkervaring voldoende aanwezig zijn en/of blijven. Hoe kan
dit worden gewaarborgd?
Antwoord
De BBB-fractie geeft in haar vraag aan te vrezen dat de impact die de RDA
nastreeft, gelijk staat met het innemen van een bepaald politiek
standpunt. Bij «impact» gaat het m.i. om bekendheid met en gebruik van
de zienswijzen en andere producten van de RDA in het maatschappelijk en
politiek debat over dierenwelzijn en diergezondheid. Het is niet aan de
RDA om politieke standpunten te formuleren en ik ben van mening dat dat
ook niet de situatie is. De RDA baseert zich daarentegen op de meest
recente wetenschappelijke, maatschappelijke en ethische ontwikkelingen
en voert op grond daarvan het overleg. Ik herhaal ook hier dat de leden
van de Raad daarin zitting nemen op persoonlijke titel en dat ze geen
vertegenwoordiger zijn van een specifieke belangengroep (algemene
maatregel van bestuur, art. 3.1, lid 2). De RDA is onafhankelijk en baseert
zijn zienswijzen op «een onbevoordeelde, transparante weging van
gegevens, feiten en opvattingen» (Huishoudelijk Reglement, art. 1.6).
Indien de Raad van oordeel is dat ten behoeve van een goede beoordeling
van een bepaalde kwestie aanvullende kennis of ervaring benodigd of
wenselijk is, dan worden gedurende de looptijd van een traject over dat
onderwerp externen geraadpleegd of andersinds nauw betrokken bij het
opstellen van het product van de Raad over dat onderwerp.
Door bij de samenstelling van de Raad ook personen te selecteren die
kennis hebben van de praktijk is de inbreng van praktijkkennis gegarandeerd. De betekenis van kennis uit zowel wetenschap, beleid, als praktijk
is expliciet benoemd in het Huishoudelijk Reglement (art. 1.2). Met die
verwoording acht ik de bijdrage van praktijkkennis voldoende geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1300

6