Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2539

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 november 2019
In het Programma Flexibilisering Asielketen werken alle organisaties in de
asielketen samen aan een flexibeler en effectiever asielsysteem, dat beter
kan inspelen op fluctuaties en bijdraagt aan een effectieve terugkeer van
vertrekplichtige asielzoekers en aan integratie van vergunninghouders.
Deze uitkomst – integratie of terugkeer – staat hiermee in het vernieuwde
asielsysteem meer centraal.
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang van het
Programma1. Ik schets eerst het integrale toekomstbeeld. Hierin worden
de verschillende onderdelen van de asielketen in samenhang beschreven.
Vervolgens zet ik uiteen hoe het toekomstbeeld gerealiseerd wordt en
geef ik per maatregel aan wanneer resultaat te verwachten is. Verschillende maatregelen zijn al geïmplementeerd, andere worden nog uitgewerkt en getoetst ter voorbereiding op de implementatie.
In juni van dit jaar heeft de Onderzoekscommissie «Langdurig verblijvende vreemdelingen zonder bestendig verblijfrecht» (hierna: de
commissie Van Zwol) haar bevindingen gepresenteerd. Uw Kamer
ontvangt separaat en gelijktijdig met deze brief een reactie hierop. Een
deel van de bevindingen van de commissie Van Zwol is specifiek
gerelateerd aan (onderdelen van) het Programma. Waar van toepassing
zal ik hier in deze brief nader op ingaan.
Toekomstbeeld
De asielketen van de toekomst kent een asielproces waarin asielzoekers zo
snel mogelijk duidelijkheid krijgen over de kansrijkheid van het asielverzoek. Verhuisbewegingen worden zoveel mogelijk beperkt. De tijd in de
asielprocedure wordt effectief ingevuld, gericht op een succesvol
1

kst-19637-2539
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Zie ook Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2415, Kamerstuk 19 637, nr. 2443 en Kamerstuk
19 637, nr. 2476.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

1

vervolgtraject. Vergunninghouders en asielzoekers met een grote kans op
verblijf beginnen vroegtijdig met de voorbereiding op inburgering en
integratie. Daarbij wordt voortgebouwd op de stappen die daar de
afgelopen jaren samen met gemeenten in zijn gezet. Voor hen die moeten
vertrekken, wordt direct ingezet op terugkeer.
De inzet van mensen, middelen en opvangcapaciteit kan beter meebewegen met de ontwikkelingen in de asielinstroom. Het asielproces is
ingericht om veranderingen in volume en samenstelling van de instroom
snel te kunnen verwerken. De asielketen opereert voorspelbaarder in het
op- en afschalen en er wordt nauw samengewerkt met gemeenten en
andere partners. Zo weten asielzoekers, bewoners en bestuurders beter
waar ze aan toe zijn, komen we minder voor verrassingen te staan, en
vergroten we daarmee het draagvlak voor de opvang van asielzoekers
Het toekomstbeeld bestaat uit de volgende samenhangende onderdelen:
A. Een flexibel en effectief asielproces
• Er is sprake van informatie-gestuurd werken: vanaf de start van het
proces wordt verzamelde informatie waar mogelijk ketenbreed
gedeeld en beoordeeld ter voorbereiding op de asielprocedure,
integratie of terugkeer.
• Het identificatie- en registratieproces (I&R-proces) is vernieuwd en
draagt effectiever bij aan de identificatie en registratie van
asielzoekers.
• Een regietafel met de relevante ketenpartners (hierna: regietafel)
geeft op basis van alle beschikbare informatie en met gebruikmaking van een doelgroepgerichte benadering de juiste richting aan
het vervolgtraject naar terugkeer of integratie.
• Er is een afwegingskader om de kansrijkheid van een asielaanvraag
te kunnen inschatten en op basis daarvan een passend vervolgtraject te bepalen.
• De ketenpartners sturen gedurende het gehele asielproces actief en
in gezamenlijkheid op het zo snel mogelijk realiseren van de
uitkomst, onder meer door het wegnemen van (procedurele)
belemmeringen voor terugkeer. Het eindresultaat is daarmee
leidend bij het doordenken van alle processtappen.
• De asielprocedure kent een efficiënte inrichting en het stapelen van
aanvragen wordt tegengegaan, onder meer door een snellere
afhandeling van herhaalde asielaanvragen.
B. Een gezamenlijke planningsomgeving
Een gezamenlijke planningsomgeving verbetert het inzicht in de
positie en doorstroom van zaken door de keten. Dit biedt handvatten
om flexibel te kunnen reageren op fluctuaties in de instroom en op de
te behandelen werkvoorraad in het proces. Op basis van actuele en
betrouwbare informatie wordt het voor de keten mogelijk om
voldoende capaciteit aan mensen en middelen te organiseren en deze
effectief in te zetten. Daardoor wordt het asielproces beter stuurbaar
en worden doorlooptijden beter beheerst.
C. Alle ketenpartners op een GVL
Het asielproces wordt begonnen op een Gemeenschappelijke
Vreemdelingenlocatie (GVL). Een GVL is een middelgrote proceslocatie
waar asielzoekers tijdelijk verblijven. Hier zijn de ketenpartners onder
één dak gehuisvest en verzorgen zij in nauwe samenwerking het
flexibele doelgroepgerichte asielproces. Zo wordt het asielproces
effectief en efficiënt doorlopen en hoeven asielzoekers zo min mogelijk
te reizen.
D. Flexibele opvangcapaciteit
Er zijn afspraken met bestuurlijke partners over flexibele, snel op- en
afschaalbare en multifunctionele vormen van opvang en over de wijze
van op- en afschalen. Zo kan de opvangcapaciteit beter meebewegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

2

met fluctuaties en wordt het draagvlak voor op- en afschalen van
opvang versterkt.
E. Samen werken aan de stap naar integratie of terugkeer
• Er zijn afspraken met bestuurlijke partners over een soepele
overgang van opvang naar huisvesting en integratie. Vergunninghouders en asielzoekers met een grote kans op verblijf worden
geplaatst in of nabij de gemeente van huisvesting en starten zo snel
mogelijk met (voorbereiding op) inburgering en integratie.
• Voor asielzoekers met een kansarme aanvraag starten op een GVL
zo snel mogelijk in ketenverband te handelingen gericht op vertrek.
Hierbij is de informatie die is vergaard en beoordeeld in de
I&R-fase, cruciaal.
Figuur I: Vereenvoudigde weergave A en B

Figuur II: Vereenvoudigde weergave C, D en E

Beschrijving van maatregelen
De maatregelen binnen het Programma kennen verschillende snelheden
en het tijdpad varieert van enkele maanden tot enkele jaren, bijvoorbeeld
omdat aanpassingen in het vastgoed nodig zijn. De maatregelen zijn in de
eerste plaats gericht op structurele systeemverbeteringen. Daarbij kunnen
ze, in aanvulling op andere maatregelen, ook bijdragen aan het verlichten
van actuele knelpunten, zoals de achterstanden bij de behandeling van
asielaanvragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

3

A. Een flexibel en effectief asielproces
Wat & wanneer?
U Vernieuwd I&R-proces (tests vanaf Q3 2018, besluitvorming en
implementatie vanaf Q1 2020)
U Doelgroepgerichte benadering en invulling kansrijkheid (tests vanaf Q1
2019)
U Aanpak stapeling: heringericht proces herhaalde asielaanvragen
(geïmplementeerd per 1 juli 2019)
U Maatregelen om beleid in lijn met Europese wet- en regelgeving te
brengen:
1. Maatregel om af te zien van het gehoor bij herhaalde asielaanvragen zonder kans van slagen (geïmplementeerd per juli 2019);
2. Maatregel gericht op het beperken van de gesubsidieerde
rechtsbijstand (implementatie vanaf 2021);
3. Wetstraject gericht op het aanpassen van de duur van de verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd van vijf naar drie jaar (implementatie vanaf 2021, afhankelijk van wetgevingstraject Tweede
Kamer en Eerste Kamer).
Vernieuwd I&R-proces
Het vernieuwde I&R-proces is meer dan voorheen gericht op het
vroegtijdig veiligstellen van informatie die zowel waardevol is voor het
toelatingsproces als voor het realiseren van terugkeer. In dat kader zijn de
onderdelen «voorportaal», «frontoffice» en «regietafel» ontwikkeld. Door
eerstgenoemde onderdelen kan effectiever gestart worden met de
identificatie en registratie van asielzoekers. Aan de regietafel beoordelen
de ketenpartners de vergaarde informatie en geven zij de juiste richting
aan het vervolgtraject. Bij deze beoordeling worden ook aspecten
betrokken die te maken hebben met openbare orde en nationale
veiligheid; strafrechtelijke antecedenten kunnen mogelijk bijdragen aan
dossieropbouw ten behoeve van een gedwongen vertrek. Ook is er
aandacht voor signalen van migratiecriminaliteit.
De onderdelen zijn de afgelopen maanden met succes op kleine schaal
getest. In het najaar van 2019 zijn de tests naar meerdere locaties
uitgebreid. Thans worden de aanpassingen als onderdeel van een
maatschappelijke kosten- en batenanalyse getoetst op effectiviteit,
haalbaarheid en doelmatigheid. Begin 2020 informeer ik uw Kamer over
de resultaten van deze fase en de besluitvorming over verdere implementatie van de voorstellen.
De commissie Van Zwol komt tot de aanbeveling om te investeren in het
vaststellen van de identiteit en daar juist bij aanvang van de procedure
met alle betrokken organisaties inspanningen voor te leveren. Vernieuwingen in het I&R-proces dragen hieraan bij.
Doelgroepgerichte benadering en invulling kansrijkheid
In het belang van een vlotte doorstroom richting integratie of vertrek
wordt doelgroepgericht gewerkt. Dat betekent onder meer dat het principe
van «first in – first out» kan worden losgelaten als een bepaalde zaak of
groep van zaken dat verlangt. Deze werkwijze wordt momenteel in de
praktijk getest en, in lijn met de verdere invulling van «kansrijkheid» (zie
hierna), verder ontwikkeld. Voor Moldavische asielzoekers geldt bijvoorbeeld dat een asielaanvraag weinig tot geen kans van slagen heeft.
Tegelijkertijd betreft het zaken met een goed perspectief op terugkeer.
Daarom wordt voor deze groep een versnelling in spoor 4 aangebracht
door deze aanvragen het minimale aantal van 6 dagen rust- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

4

voorbereidingstermijn te laten doorlopen en daarna direct te behandelen
in de Algemene Asielprocedure. De wachttijd wordt hierdoor met enkele
maanden teruggebracht, waardoor snel op deze aanvragen kan worden
beslist. IND, COA en DT&V werken hierin nauw samen. De aanpak zorgt
ervoor dat terugkeer snel plaatsvindt en dat Moldavische asielzoekers
tijdig de COA-opvang verlaten. Een ander voorbeeld betreft de groep
asielzoekers uit veilige (Noord-)Afrikaanse landen die stellen uit Libië
afkomstig te zijn, met als doel onder het huidige besluit- en vertrekmoratorium voor Libië te vallen. Met het versneld afdoen van deze zaken wordt
het signaal afgegeven dat misbruik van de asielprocedure niet loont. Ook
groepen asielzoekers met een grote kans op een verblijfsvergunning,
zoals (momenteel) asielzoekers uit Jemen en Syrië, zijn geprioriteerd en
versneld behandeld in de Algemene Asielprocedure.
Onderscheid in het asielproces tussen kansrijke aanvragen en aanvragen
met weinig tot geen kans van slagen draagt bij aan snelle inburgering van
asielzoekers met een (grote kans op een) vergunning èn aan effectieve
terugkeer van asielzoekers van wie de aanvraag een kleine tot geen kans
van slagen heeft. De uitwerking gebeurt langs de hieronder beschreven
stappen:
1. Het direct toepassen van het onderscheid binnen de mogelijkheden in
de huidige asielprocedure, zoals hierboven beschreven voor
Moldaviërs, Syriërs, Jemenieten en asielzoekers uit veilige (Noord-)
Afrikaanse landen die stellen uit Libië afkomstig te zijn.
2. Het ontwikkelen en invoeren van een algemeen afwegingskader. Dit
kader bevat criteria (zoals nationaliteit, Dublin-claimmogelijkheden en
contra-indicaties met betrekking tot openbare orde en nationale
veiligheid) waarmee in de aanmeldfase onderscheid kan worden
gemaakt tussen kansrijke aanvragen en aanvragen met weinig tot geen
kans van slagen. Met dit afwegingskader kunnen keuzes worden
gemaakt in het plannen van zaken.
3. Het koppelen van de doelgroepen aan de vernieuwingen in het
opvangmodel en de plaatsing richting gemeenten. Hiermee wordt
vergunninghouders en asielzoekers met een kansrijke aanvraag een
pakket aan inburgeringsactiviteiten geboden of moeten afgewezen
asielzoekers naar de vrijheidsbeperkende locatie (VBL) om binnen
12 weken terug te keren.
Aanpak stapeling: herinrichting van het proces voor herhaalde
asielaanvragen
Het stapelen van asielaanvragen wordt waar mogelijk ontmoedigd, onder
meer door het asielproces in te richten zoals hiervoor toegelicht en door
het terugkeerproces zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de afwijzende beschikking.
Daarnaast is prioriteit gegeven aan het herinrichten van het proces voor
herhaalde asielaanvragen. Tijdens het Algemeen Overleg van 23 april
2019 is toegezegd uw Kamer hier nader over te informeren. Om het
toenemende aantal incomplete herhaalde asielaanvragen tegen te gaan,
heeft de IND sinds oktober 2018 een proces ingericht om incomplete
herhaalde asielaanvragen zo snel mogelijk af te doen. Na indiening van de
aanvraag beoordeelt de IND de aanvraag zo spoedig mogelijk op
compleetheid. Indien een aanvraag niet compleet is, krijgt de asielzoeker
in beginsel één week om de aanvraag te completeren. Deze termijn kan in
bepaalde gevallen korter zijn, bijvoorbeeld een aantal uur, als er indicaties
zijn dat de aanvraag voornamelijk is ingediend voor andere doelen zoals
het verkrijgen van opvang, het frustreren van het terugkeerproces, of het
stapelen van procedures. Wordt de aanvraag niet binnen de gegeven
termijn gecompleteerd, dan wordt de aanvraag buiten behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

5

gesteld. Hierdoor worden incomplete aanvragen snel afgedaan en wordt
voorkomen dat deze aanvragen in de procedure van de ééndagstoets
(hierna: EDT) terecht komen.
Per 1 juli 2019 is de procedure voor het indienen van een herhaalde
asielaanvraag verder herzien en verbeterd. Per genoemde datum kunnen
herhaalde asielaanvragen niet langer schriftelijk worden ingediend, maar
dient een asielzoeker zijn aanvraag in persoon bij de IND in te dienen.
Daarnaast is het sinds 1 juli jl. mogelijk om het gehoor bij een herhaalde
asielaanvraag achterwege te laten. Een aanvraag kan zonder horen
worden afgedaan indien het voor een zorgvuldige beoordeling van de
aanvraag niet noodzakelijk is om een asielzoeker te horen en reeds op
grond van de stukken blijkt dat de aanvraag geen kans van slagen heeft.
Deze wijziging van het Vreemdelingenbesluit 2000 stelt de IND in staat om
(complete) aanvragen die geen kans van slagen hebben versneld
schriftelijk af te doen.
De herziening van de procedure voor het indienen van een herhaalde
asielaanvraag draagt bij aan de aanbeveling van de commissie Van Zwol
om een strakke sturing op doorlooptijden van tweede en volgende
asielprocedures te realiseren.
Tijdens het Algemeen Overleg van 23 april jl. is eveneens toegezegd uw
Kamer te informeren over het percentage herhaalde asielaanvragen dat
binnen de termijn van de EDT wordt behandeld. Uit cijfers2 blijkt dat
ongeveer 35% van de herhaalde asielaanvragen buiten behandeling is
gesteld, omdat de aanvraag niet compleet was. Deze aanvragen waren
daarom al afgehandeld vóór de start van de EDT-procedure. Daarnaast is
ongeveer 10% van de herhaalde asielaanvragen door de vreemdeling
ingetrokken. Ongeveer 25% van de herhaalde aanvragen is afgehandeld
binnen de EDT-procedure en ongeveer 30% is afgehandeld in een langere
of andere procedure3.
Maatregelen om beleid in lijn met Europese wet- en regelgeving te
brengen
In het regeerakkoord is een aantal maatregelen opgenomen om het
Nederlandse asielbeleid meer in lijn te brengen met Europese wet- en
regelgeving. Dat betekent dat wijzigingen in wet- en regelgeving worden
aangebracht om ervoor te zorgen dat het nationale recht niet verder gaat
dan waartoe het Europese recht verplicht. De stand van zaken is als volgt:
1. Maatregel om af te zien van het gehoor bij herhaalde asielaanvragen
zonder kans van slagen:
Om deze maatregel mogelijk te maken, was een wijziging van het
Vreemdelingenbesluit 2000 vereist. Deze wijziging is per 1 juli 2019 in
werking getreden.
2. Maatregel gericht op het beperken van de gesubsidieerde
rechtsbijstand:
Met betrekking tot deze maatregel heeft de Eerste Kamer de motie
Strik c.s. aangenomen4. In deze motie wordt de regering onder meer
verzocht om voorafgaand aan de inwerkingtreding van de beoogde
algemene maatregel van bestuur een uitvoeringstoets uit te voeren bij
zowel de IND als de rechterlijke macht. De resultaten van deze
uitvoeringstoetsen heb ik ontvangen en verwacht ik op korte termijn
2

Peilperiode 1 januari 2019 tot 1 september 2019. Bron IND (Metis).
De Algemene Asielprocedure, Verlengde Asielprocedure of een andere procedure zoals de
Grensprocedure, de Dublinprocedure of de procedure voor last-minute aanvragen (vliegtuigtrapaanvragen)
4
Kamerstuk 35 000 VI, I
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

6

van een reactie te voorzien. Waar nodig zullen resultaten worden
meegenomen in het opstellen van het ontwerpbesluit. Ik streef ernaar
het ontwerpbesluit in het eerste kwartaal van 2020 in consultatie te
laten gaan onder gelijktijdige aanbieding aan de beide Kamers in het
kader van de voorhangprocedure.
3. Wetstraject gericht op het aanpassen van de duur van de verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd van vijf naar drie jaar:
Voor deze maatregel is een aanpassing van de Vreemdelingenwet 2000
vereist. In april 2019 is uw Kamer gemeld5 dat het voorstel tot
wijziging is uitgewerkt, in consultatie is gebracht en voor advies is
aangeboden aan de Afdeling advisering van de Raad van State. Ik heb
het advies inmiddels ontvangen en streef ernaar het wetsvoorstel in
het eerste kwartaal van 2020 aan uw Kamer aan te bieden.
B. Een gezamenlijke planningsomgeving
Wat & wanneer?
U Er wordt een gezamenlijke planningsomgeving voor het asielproces
ontwikkeld. Onderstaande instrumenten worden vanaf Q4 2019
ontworpen en na besluitvorming vanaf Q3 2020 in fasen geïmplementeerd:
1. Simulatiemodel
2. Processtatusinformatie
3. Resourcemanagementmodel
Om een zo goed mogelijke doorstroom van zaken door het asielproces te
bereiken en knelpunten te voorkomen, moeten de benodigde middelen,
zoals medewerkers, tolken, hoorkamers, technische apparatuur en
opvangbedden op het juiste moment inzetbaar zijn. Een gezamenlijke
planningsomgeving kan hier een belangrijke bijdrage aan leveren.
Om in de keten gezamenlijk te kunnen sturen op de doorstroom van zaken
en tijdig te kunnen bijsturen bij knelpunten, is inzicht nodig in de gevolgen
van instroomfluctuaties en beleidswijzigingen, de doorstroom van zaken
door het asielproces en de beschikbare capaciteit bij de ketenpartners.
Hiertoe worden drie instrumenten ontwikkeld. Ten eerste wordt een
simulatiemodel ontwikkeld waarmee de impact van veranderingen in de
instroom en beleidskeuzes vooraf inzichtelijk worden gemaakt. Op basis
hiervan kan beter worden geanticipeerd op veranderingen in de instroom
of beschikbare capaciteit. Zo kunnen er tijdig keuzes worden gemaakt. Ten
tweede worden systeemaanpassingen voorbereid, waardoor de
doorstroom van asielzoekers door het asielproces beter kan worden
gevolgd. Hiermee wordt meer inzicht verkregen in de feitelijke doorlooptijden en kan waar nodig worden bijgestuurd. Ten slotte wordt een model
opgesteld om inzicht te krijgen in de totale capaciteit van medewerkers en
middelen, en hoe deze optimaal in onderlinge afstemming kan worden
ingezet. De verschillende instrumenten worden vanaf het vierde kwartaal
van 2019 ontworpen en vanaf het derde kwartaal in 2020 in fasen
geïmplementeerd, afhankelijk van tussentijdse besluitvorming.
Door te komen tot een gezamenlijke planningsomgeving in het asielproces wordt ook invulling gegeven aan de aanbeveling van de
commissie Van Zwol die ziet op het verbeteren van de planning in elke
stap van de asielprocedure.

5

Kamerstuk 19 637, nr. 2476

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

7

C. Alle ketenpartners op een GVL
Wat & wanneer?
U Er is een conceptueel kader en bedrijfsvoeringsmodel uitgewerkt voor
de GVL’s.
U De ketenpartners hebben de intentie uitgesproken om langjarig op de
locatie Budel te blijven en daar de ontwikkeling van een GVL door te
zetten. De GVL-functies worden gefaseerd ontwikkeld in de periode
2019–2024.
U De verwerving van een GVL in het westen of midden van het land is in
voorbereiding.
Een integraal, tijdig en flexibel proces op de GVL
Alle asielzoekers starten de asielprocedure op de GVL. Kenmerkend is dat
hier alle werkzaamheden plaatsvinden die frequent contact vragen met de
ketenpartners. De dienstverlening is hier geconcentreerd. In beginsel
betekent dit dat op een GVL asielzoekers verblijven vanaf het begin van
hun procedure tot aan het moment van toelating of afwijzing. Ook
asielzoekers met een afwijzing verblijven in principe op de GVL. Vergunninghouders en asielzoekers met een grote kans op een vergunning
worden zo snel mogelijk geplaatst in opvanglocaties in of nabij de
gemeente van huisvesting (zie hiervoor onderdeel E). Aangezien
asielzoekers zoveel mogelijk de asielprocedure op de GVL doorlopen en
daar ook verblijven, worden verhuisbewegingen van asielzoekers en
bijbehorende kosten tot een minimum beperkt. De GVL kent satellietlocaties die in flexibele opvangcapaciteit voorzien en waar met name
groepen worden ondergebracht die in de asielprocedure nader onderzoek
vergen en waarbij sprake is van minder frequent contact met de
ketenpartners.
Op de GVL’s kunnen de ketenpartners hun werkprocessen onderling beter
afstemmen, zodat het asielproces effectiever en sneller kan worden
uitgevoerd. Ook kunnen fouten en dubbelingen eerder worden gesignaleerd en hersteld. De ruimtes worden multifunctioneel ingericht zodat de
processen en de bemensing makkelijker kunnen meebewegen met
veranderingen in de instroom. De ontwikkeling van GVL’s vindt plaats
binnen de beschikbare budgettaire kaders.
Bij de ontwikkeling van GVL’s wordt, in het licht van de voorbereiding op
integratie dan wel terugkeer, ook rekening gehouden met bijkomende
voorzieningen en activiteiten. Waar het gaat om afgewezen asielzoekers
wordt ingezet op zo snel mogelijke terugkeer. Met gemeenten en
onderwijsinstellingen worden vroegtijdig afspraken gemaakt over
nieuwkomersonderwijs voor schoolgaande kinderen. GVL’s bieden door
hun omvang en exploitatieduur de mogelijkheid om op of rond de locatie
de benodigde voorzieningen, zoals onderwijs, beter vorm te geven.
Ontwikkeling landelijk netwerk van GVL’s
Uitgaande van de functie van de GVL als proceslocatie en van de groepen
die op een GVL worden ondergebracht, zijn er minimaal vier locaties
nodig. De locatie Ter Apel fungeert in veel opzichten reeds als een GVL.
Daarnaast hebben de ketenpartners op 25 april 2019 de intentie uitgesproken om, in overleg met de gemeente Cranendonck, langjarig op de
locatie Budel te blijven en hier de ontwikkeling van een GVL door te
zetten. Er wordt een plan voor de bouw en de transitie opgesteld, wat zal
resulteren in een definitief investeringsvoorstel. In Budel zullen de
verschillende GVL-functies gefaseerd worden ontwikkeld. Daarnaast
hebben de ketenorganisaties samen de verwerving van een nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

8

GVL-locatie in gang gezet, waarbij er met het oog op de gewenste
spreiding een nadrukkelijke behoefte is aan een locatie in het midden of
westen van het land.
D. Flexibele opvangcapaciteit
Wat & wanneer?
U Er is een handelingsperspectief op- en afschalen ontwikkeld dat inzicht
geeft in flexibele opvangcapaciteit en waarmee de betrokken partijen
transparant en voorspelbaar kunnen op- en afschalen.
U Er worden opvangvormen ontwikkeld waarbij flexibele capaciteit
wordt geborgd door het combineren van groepen bewoners en
functies. Deze vormen worden in projecten getest op uitvoerbaarheid.
U Begin 2020 ontwikkelen COA en gemeenten, aan de hand van het
handelingsperspectief en de projecten, een gezamenlijk kader voor het
organiseren en inzetten van flexibele opvangcapaciteit waarmee
fluctuaties in de instroom tijdig en doelmatig kunnen worden
opgevangen.
Flexibele opvangcapaciteit
Er wordt een flexibeler opvangsysteem ontwikkeld, zodat de opvangcapaciteit beter kan meebewegen met schommelingen in de behoefte. Zo
kunnen we voorkomen dat er in tijden van toenemende instroom onder
grote druk meer opvang moet worden gerealiseerd, en dat er bij
afnemende instroom veel plekken leeg komen te staan. Dit kan eveneens
bijdragen aan een vermindering van het aantal verhuisbewegingen.
Het COA heeft in afstemming met de VNG een handelingsperspectief voor
het op- en afschalen van opvangcapaciteit ontwikkeld. Dit biedt inzicht in
de verschillende benodigde vormen van flexibele opvangcapaciteit, en
bevat uitgangspunten, overwegingen en een stappenplan voor het op- en
afschalen. Het doel is de transparantie en het draagvlak rond capaciteitsbeslissingen te vergroten en gemeenten zorgvuldig te betrekken bij het
openen of sluiten van locaties. Zo kan er beter op capaciteitsbeslissingen
worden geanticipeerd en kan de flexibiliteit worden vergroot. Bij de
laatste capaciteitsaanpassing is het handelingsperspectief reeds benut.
Er worden verschillende projecten uitgevoerd om flexibele opvangvormen
uit te werken. Het inzetten van een locatie voor meerdere doelgroepen en
functies kan bijdragen aan de flexibiliteit en doelmatigheid van de
opvang. Dit betekent dat op een opvanglocatie tijdelijk andere groepen
woningzoekenden kunnen worden ondergebracht, zoals arbeidsmigranten, vergunninghouders en andere spoedzoekers. Door duidelijke
afspraken te maken over tijdelijke huurtermijnen, kan ook in tijden van
een krappe woningmarkt de capaciteit op korte termijn beschikbaar
blijven voor asielopvang. Er worden projecten uitgevoerd om dit concept
verder op effecten en uitvoerbaarheid te testen. Hierbij worden onder
meer de lessen uit het project Plan Einstein in Utrecht op meerdere
plekken in het land toegepast. Hiermee geef ik tevens uitvoering aan de
motie van Uw Kamer hieromtrent6.
Het handelingsperspectief op- en afschalen en de projecten rond het
flexibele opvangconcept bieden een kader op basis waarvan COA,
gemeenten en partners samen de benodigde flexibele opvangcapaciteit
kunnen organiseren binnen de huidige krappe vastgoedmarkt. Hierbij zal
ook worden ingegaan op de overige faciliteiten die asielzoekers worden
geboden, zoals begeleiding, zorg en onderwijs.
6

Kamerstuk 35 000 XV, nr. 25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

9

Gelijktijdig worden samen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) projecten uitgevoerd gericht op gemengde
huisvesting van vergunninghouders en andere doelgroepen. Dit is
onderdeel van de Stimuleringsaanpak Flexwonen die door het Ministerie
van BZK wordt ontwikkeld, en waar uw Kamer eind mei 2019 over is
geïnformeerd7. Met behulp van deze aanpak moet onder meer de
aansluiting tussen de asielopvang en de huisvesting van vergunninghouders worden verbeterd.
E. Samen werken aan de stap naar integratie of terugkeer
Wat & wanneer?
U Er wordt ingezet op bestuurlijke afspraken tussen gemeenten,
provincies en rijk begin 2020. Deze afspraken zien op plaatsing van
vergunninghouders en asielzoekers met een kansrijke aanvraag in
regionale opvanglocaties dichtbij koppelgemeenten, een doorgaande
lijn naar integratie in de gemeente en flexibele opvang- en
huisvestingscapaciteit.
U Op een aantal locaties wordt in aanloop naar de afspraken het concept
van regionale opvanglocaties of onderdelen daarvan getest.
Er worden bestuurlijke afspraken uitgewerkt over plaatsing van asielzoekers met een verblijfsvergunning, of met een grote kans daarop, in
regionale opvanglocaties in of nabij de gemeente van huisvesting.
Deze locaties fungeren als voorportaal op de uiteindelijke huisvesting in
de gemeente. Hier kan men zich voorbereiden op vestiging en integratie
in de toekomstige woonomgeving en kan men aan de slag met (voorbereiding op) inburgering. Bezien wordt op welke wijze ook asielzoekers met
een grote kans op een vergunning kunnen beginnen met hun voorbereiding op inburgering.
De locaties zijn gespreid over het land, waarbij rekening wordt gehouden
met aansluiting op de arbeidsmarkt. Doordat men vanuit de GVL zo veel
mogelijk direct in de omgeving van de gemeente van huisvesting wordt
geplaatst, kan het aantal verhuisbewegingen worden beperkt. Dit is met
name in het belang van gezinnen met schoolgaande kinderen.
Bij de ontwikkeling van regionale opvanglocaties wordt het bestaande
aanbod aan COA-locaties als startpunt genomen. Mogelijk heeft de wens
tot plaatsing in regionale opvanglocaties gevolgen voor de wijze van
koppeling en plaatsing en de screeningsgesprekken. Dit wordt onderzocht.
De ontwikkeling van de regionale locaties vindt plaats binnen beschikbare
budgettaire kaders.
Bij grote fluctuaties in de instroom kunnen regionale opvanglocaties
tevens worden benut voor de opvang van andere groepen dan vergunninghouders en kansrijke asielzoekers.
Ook over flexibele opvangcapaciteit worden afspraken uitgewerkt. Het
eerder genoemde handelingsperspectief op- en afschalen en de flexibele
opvang concepten die worden getest, maken daar onderdeel van uit.
Zoals eerder aangegeven, wordt hierbij nadrukkelijk gekeken naar het op
dezelfde locatie onderbrengen van verschillende groepen bewoners en
functies, omdat dit kansen biedt voor ontmoeting, integratie en draagvlak
in de omgeving. Bij de afspraken worden ook de voorstellen van het lid
Jasper van Dijk betrokken inzake de verdeling van asielzoekers over
gemeenten.
7

Kamerstuk 32 847, nr. 521

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

10

Parallel met het uitwerken van de afspraken wordt het concept van
regionale opvanglocaties getest. In Tynaarlo is een locatie ontwikkeld
waar zowel vergunninghouders als asielzoekers met een grote kans op
een verblijfsvergunning, die gekoppeld zijn aan gemeenten in de regio,
verblijven. Hier kunnen de gemeenten activiteiten ontplooien gericht op
integratie. Ook op andere locaties worden de mogelijkheden voor
dergelijke projecten onderzocht.
Daarnaast wordt bezien hoe het koppelingsproces kan worden verbeterd.
Zoals besproken met uw Kamer, wordt op initiatief van het COA
onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de aansluiting van het
koppelingsproces met de arbeidsmarktkansen te versterken met behulp
van «big data». In het vierde kwartaal van 2019 wordt bezien welke
stappen met deze methodiek verder kunnen worden gezet.
Aandachtspunten bij de implementatie
De flexibiliteit en effectiviteit van de asielketen zijn gebaat bij een stabiele
financiering van de organisaties in de keten. Naar aanleiding van de motie
van uw Kamer8 en daarmee samenhangende toezegging van mijn
ambtsvoorganger inzake de financieringssystematiek van de IND is bezien
welke mogelijkheden er zijn om de IND op een stabielere wijze te
financieren. De uitkomsten hiervan zijn betrokken bij de voorjaarsbesluitvorming, waarbij het kabinet heeft besloten om de IND een hogere
structurele stabiele financiering toe te kennen. De verwachting is dat de
organisatie daarmee in staat is om de productie structureel beter te
organiseren en zo op termijn de instroom aan zaken beter bij te kunnen
houden. Bij een afwijkende instroom ten opzichte van de raming moet
worden bezien of aanvullende financiële maatregelen nodig zijn.
Ook voor andere organisaties in de asielketen zijn extra middelen
vrijgemaakt. Zo wordt ook het budget voor COA en DT&V structureel
verhoogd. Deze structurele financiering maakt de keten weerbaarder voor
fluctuaties in de instroom en draagt bij aan een efficiënter proces.
Zoals eerder aangegeven zijn verschillende maatregelen reeds ingevoerd
en staan andere klaar voor implementatie. Andere maatregelen worden
nader getest en getoetst op hun effectiviteit, uitvoerbaarheid en doelmatigheid. Uitgangspunt is onder meer dat de kosten en baten van het totaal
aan maatregelen in evenwicht zijn. In dit kader wordt een maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA) voor het totale programma
uitgevoerd.
Ik zal uw Kamer de komende tijd periodiek informeren over de implementatie van de verschillende maatregelen.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

8

Kamerstuk 35 000 VI, nr. 42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2539

11