Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1975

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2023
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en informele Ecofinraad
van 15 en 16 september 2023.
Conform de toezegging in de Kamerbrief over bankwinsten en ECB
monetair beleid1 heb ik de uitwerking van het ECB-beleid in de Eurogroep
aan de orde gesteld. In het verslag ga ik ook in op de toezegging aan uw
Kamer over in de EU aandacht vragen voor accijns op e-sigaretten. Tevens
ga ik in op de ontwikkelingen rondom de digitale euro, conform het
verzoek van uw Kamer hierover. Tot slot wordt in het verslag uitgelegd
hoe uitvoering is gegeven aan de motie van het lid Gündogan waarin de
regering wordt verzocht om in EU-verband in te zetten op meer inzicht in
het totaal aan ongerealiseerde verliezen.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

1

kst-21501-07-1975
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1973.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

1

Verslag Eurogroep en informele Ecofinraad van 15 en
16 september 2023, toezeggingen uit het Commissiedebat
Eurogroep/informele Ecofinraad d.d. 13 september 2023 en
toezegging uit het plenair debat Belastingplan d.d. 9 november
2022
Eurogroep
Macro-economische ontwikkelingen, inclusief een gedachtewisseling met de voorzitter van de ECON commissie van het
Europees Parlement
De Eurogroep, leden van de Europese Commissie, de president van de
Europese Centrale Bank (ECB) en de voorzitter van het Comité van
Economische en Monetaire Aangelegenheden (ECON) van het Europees
Parlement hebben van gedachten gewisseld over de macro-economische
ontwikkelingen en uitdagingen in de eurozone.
De voorzitter van de Eurogroep gaf als opening van de bijeenkomst een
beschouwing op de macro-economische situatie, gevolgd door presentaties van de Europese Commissie. Daarbij gaf de Europese Commissie
een toelichting op haar Lenteraming2 en presenteerde zij haar tussentijdse
zomerraming3. De ECB informeerde de Eurogroep over de meest recente
beslissingen en over haar meest recente macro-economische projecties.De voorzitter van ECON lichtte het perspectief van het Europees
Parlement toe.De instellingen gaven aan dat de meest recente cijfers
wijzen op een licht verlies aan momentum van de economie van het
eurogebied, een afname van de totale inflatie en aanhoudend sterke
veerkracht van de arbeidsmarkten.
Lidstaten gingen in op de economische prestaties van de eurozone, het
concurrentievermogen op de middellange termijn en op het coördineren
van beleid dat noodzakelijk is in een steeds complexere geopolitieke
context.Meerdere lidstaten erkende het verlies aan groeimomentum en
gaven aan dat dit niet onverwachts is in de context van recente economische schokken en de implementatie van anti-inflatoir beleid.Niettemin
constateerde meerdere lidstaten dat in sommige landen robuuste groei
aanhoudt en dat de arbeidsmarkt over de hele linie opmerkelijke
veerkracht vertoont.
Tevens benadrukten veel lidstaten, waaronder Nederland, het belang van
voortgang op de kapitaalmarktunie. Conform de toezegging in de
Kamerbrief over bankwinsten en ECB monetair beleid4 stelde Nederland
ook de uitwerking van het ECB-beleid aan de orde, in het bijzonder de
hoge bankwinsten als gevolg van dit beleid. Dit punt kreeg bijval van
meerdere lidstaten.
Voordracht benoeming nieuw directielid ECB
Per 1 november 2023 is er een vacature in de directie van de Europese
Centrale Bank (ECB), aangezien Fabio Panetta op 31 oktober 2023 uit
dienst zal treden als lid van de directie van de ECB. Voor de vrijgekomen
functie konden lidstaten kandidaten aandragen tot en met 30 augustus
2023. Er was één kandidaat voorgedragen door Italië, Piero Cipollone.

2

Spring 2023 Economic Forecast: an improved outlook amid persistent challenges (europa.eu).
Summer 2023 Economic Forecast: Easing growth momentum amid declining inflation and
robust labour market (europa.eu).
4
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1973.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

2

De Eurogroep vond overeenstemming over de voordracht van Piero
Cipollone voor benoeming tot nieuw directielid van de ECB per
1 november 2023. De Europese Raad zal besluiten over deze benoeming
van een lid van de directie van de ECB met gekwalificeerde meerderheid
van stemmen op aanbeveling van de Raad, die het Europees Parlement en
de Raad van Bestuur van de ECB vooraf heeft geraadpleegd.
Overig – Update ratificatie van het ESM-verdrag
De Eurogroep kreeg een update over de stand van zaken ten aanzien van
de ratificatie van het gewijzigde ESM-verdrag. Alleen Italië moet het
gewijzigde ESM-verdrag nu nog ratificeren voordat het daadwerkelijk in
werking kan treden. De Minister van Financiën van Italië lichtte toe dat de
behandeling van de ratificatie van het herziene ESM-verdrag in het
parlement niet eerder zal plaatsvinden dan november 2023.
Informele Ecofinraad
Op vrijdag 15 en zaterdag 16 september vond de informele Ecofinraad
plaats. Zoals gebruikelijk bij een informele Ecofinraad waren ook ditmaal
de gouverneurs van de nationale banken van de EU-lidstaten uitgenodigd.
Op vrijdag vonden twee werksessies plaats waarvoor ook de Ministers
van Financiën van de 33 lidstaten van de Gemeenschap van LatijnsAmerikaanse en Caraïbische Staten (CELAC) waren uitgenodigd. Ook de
ECB, EIB en enkele multilaterale ontwikkelingsbanken waren voor deze
sessie uitgenodigd. De delegaties van 60 landen die vrijdag deelnamen
vertegenwoordigen gezamenlijk 14% van de wereldbevolking en 21% van
het mondiale bbp.
Traditiegetrouw werd voor aanvang van de werksessies een groepsfoto
genomen. Op vrijdag met alle Ministers van Financiën van de EU-lidstaten
en de landen van de CELAC en op zaterdag met de Ministers van
Financiën en de gouverneurs van de nationale centrale banken van de
EU-lidstaten.5
Werksessie EU-CELAC Global Gateway investeringsagenda
(15 september 2023)
De veranderende geopolitieke context in de wereld vraagt om een
zichtbaar, eensgezind en geïntegreerd optreden van de EU in de wereld.
Hiertoe lanceerde de Europese Commissie eind 2021 de EU Global
Gateway. Global Gateway is een strategisch initiatief om tot 2.027
EUR 300 mld. aan investeringen te mobiliseren t.b.v. duurzame projecten
in partnerlanden van de EU. Binnen Global Gateway worden diversie
financiële modaliteiten van de EU en haar lidstaten, zoals Neighbourhood,
Development and International Cooperation Instrument (NDICI), InvestEU
en Horizon, gezamenlijk ingezet via Team Europe. De EIB tracht hiervan
EUR 100 mld. te mobiliseren.
Team Europe bestaat uit de EU, de lidstaten, de nationale ontwikkelingsbanken van de lidstaten, de EIB en de EBRD. Door de expertise en
middelen van deze deelnemers te bundelen en nauwer samen te werken,
wordt getracht om meer impact te bewerkstelligen. Het overkoepelende
doel is een geïntegreerd EU-buitenlandbeleid dat zich richt op mondiale
outreach en versterkte banden van de EU met partnerlanden.
5

https://spanish-presidency.consilium.europa.eu/media/unlg2p5j/foto-de-familia-ue-celacecofin.jpg?cc=0,0.15540540540540546,0,0&width=2080&height=1170&rnd=133393451792200000
en https://spanish-presidency.consilium.europa.eu/media/3oljauoo/foto-familia-ecofin-15sep.jpg?width=2080&height=1170&rnd=133395045392270000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

3

In juli 2023 kwamen de leiders van de EU en het Latijns-Amerika en
Caribisch gebied een investeringsagenda overeen om zowel particulier
kapitaal als publieke financiering te mobiliseren die de groene, digitale en
sociale transities en de ontwikkeling in Latijns-Amerika en het Caribisch
gebied moet versnellen. De investeringen richten zich op sectoren als
energie, transport, infrastructuur, digitalisering, gezondheidszorg,
onderwijs en onderzoek.
Veel aanwezige Ministers benadrukten in hun bijdrages tijdens de
werksessie het belang van de Global Gateway Investeringsagenda om de
gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan en de wereldwijde
biodiversiteit van de planeet te behouden. Vooral kleine eilandstaten in
ontwikkeling (Small Island Developing States; SIDS) wezen op de acute
gevolgen van klimaatverandering waarmee zij te maken hebben. Tevens
noemde enkele aanwezige Ministers van zowel EU-lidstaten als de CELAC
het belang van het MERCOSUR-handelsakkoord om groei te bewerkstelligen.
Tijdens de werksessie spraken de Ministers van Financiën van de EU en
CELAC hun vastberadenheid uit om een monitoring- en followupmechanisme op te zetten om de Global Gateway Investeringsagenda
met succes uit te voeren, bestaande uit de volgende elementen:
– actuele monitoring van elk project door de Europese Commissie met
steun van instellingen zoals de CAF-Ontwikkelingsbank van LatijnsAmerika, de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) en de
Europese Investeringsbank (EIB);
– elke twee jaar een top op hoog niveau tussen de EU en de CELAC;
– oprichting van een one-stop-shop in de CELAC-landen om investeringen te stroomlijnen, het ondernemingsklimaat te verbeteren en de
implementatie van projecten te vergemakkelijken.
Ook Nederland sprak tijdens de werksessie zijn steun uit voor een eerlijke,
groene en digitale transitie via een Global Gateway-investeringsagenda.
Nederland zet zich actief in om de Global Gateway tot een succes te
maken en de samenwerking binnen Team Europe te versterken. De Global
Gateway sluit aan op de Nederlandse inzet om de positie van de EU als
geopolitieke speler te versterken, de impact van Nederlandse ontwikkelingssamenwerking te vergroten via de EU en het Nederlandse verdienvermogen in het buitenland te bevorderen.
Werksessie EU-CELAC Huidige staat van het wereldwijde financiële vangnet (15 september 2023)
Tijdens de tweede werksessie bespraken de Raad en de Ministers uit
Latijns-Amerika en het Caribische gebied hoe de capaciteit van multilaterale financiële instellingen en ontwikkelingsbanken kan worden versterkt
om het mondiale financiële vangnet te versterken. Het voorzitterschap had
voor deze discussie vooraf drie mogelijk gespreksonderwerpen aangegeven: (i) het versterken van de rol van het IMF in het centrum van het
mondiale financiële vangnet, (ii) manieren om schuldbehandeling te
verbeteren, en (iii) de hervorming van multilaterale ontwikkelingsbanken.
In de gedachtewisseling die volgde werden veel specifieke voorstellen
gedaan over de mogelijke hervorming van de mondiale financiële
architectuur. Het gesprek was daarmee ook een inleiding op de jaarvergaderingen van het IMF en de Wereldbank die in oktober 2023 worden
gehouden te Marrakesh. Landen benadrukten de centrale rol van het IMF
in het mondiale financiële vangnet en steunden het tenminste behouden
van de huidige omvang van IMF-middelen. Om de toegang tot financiering te verbeteren spraken Ministers steun uit voor een verhoging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

4

permanente quota-middelen van het IMF. Er werd opgeroepen tot extra
bijdrage aan de Poverty Reduction and Growth Trust die het IMF in staat
stelt om concessionele financiering te verstrekken aan lage-inkomens
landen.
Veel Ministers onderstreepten het belang van gecoördineerde schuldherstructurering en de hervorming van multilaterale ontwikkelingsbanken om
meer financiering beschikbaar te maken voor mondiale uitdagingen. Voor
het financieren van onder andere global public goods en de klimaattransitie dient bovendien privaat kapitaal te worden gemobiliseerd.
Ontbijt – herziening Europees begrotingsraamwerk (16 september
2023)
Tijdens het Ecofinraad ontbijt wisselden de lidstaten van gedachte over de
herziening van het Europees begrotingsraamwerk (Stabiliteits- en
Groeipact, SGP). Als huidig voorzitter van de EU schetste Spanje de
gemaakte voortgang op de vier verschillende hoofdthema’s van het
voorstel, te weten (1) institutionele verhoudingen, (2) waarborg voor
voldoende ambitieuze schuldafbouw, (3) ruimte voor investeringen en
prikkels voor hervormingen en (4) effectieve handhaving en nationaal
eigenaarschap. Het Spaanse voorzitterschap benadrukte vervolgens het
belang om de komende tijd voortgang te maken, en riep de lidstaten op
tot compromisbereidheid teneinde nog dit najaar tot een akkoord te
komen. De Europese Commissie en de ECB sloten zich bij deze oproep
aan.
Veel lidstaten onderstreepten het belang om dit najaar een akkoord te
bereiken, hoewel dit volgens meerderen een ambitieuze tijdslijn is.
Meerdere lidstaten benadrukten het belang van het waarborgen van
voldoende schuldafbouw en versterkte handhaving. Enkele lidstaten
steunden het idee voor de versterking van de rol van de EFB. Enkelen
zeiden ook een grotere rol voor nationale begrotingsautoriteiten te willen,
terwijl anderen zich hier juist tegen uitspraken. Een groep lidstaten
benadrukte het belang dat het nieuwe raamwerk voldoende ruimte biedt
voor investeringen, zoals defensie-uitgaven en uitgaven onder
EU-programma’s. Sommige lidstaten gaven aan tegen vormen van
investeringsuitzonderingen te zijn. Meerdere lidstaten hielden het pleidooi
dat het nieuwe raamwerk anticyclisch moet zijn en nationaal eigenaarschap moet vergroten.
De inbreng van Nederland was conform de inzet zoals gecommuniceerd
in het BNC-fiche6 en in de geannoteerde agenda voor de Ecofinraad
vergadering van 14 juli 2023 en 16 september 20237.
Ontbijt – Bespreking stand van zaken benoeming nieuwe EIB
president (16 september 2023)
De termijn van de president van de Europese Investeringsbank (EIB)
Werner Hoyer loopt op 31 december 2023 af. Momenteel loopt de
verkiezingsprocedure voor zijn opvolger. Als huidig voorzitter van de Raad
van Gouverneurs van de EIB coördineert België de procedure. De Minister
van Financiën van België gaf de leden van de Ecofinraad tijdens het
Ecofinraad-ontbijt een korte uiteenzetting van dit proces de komende tijd.
De verwachting is dat eind oktober 2023 de officiële benoemingsprocedure volgens de EIB benoemingsvoorschriften zal starten.

6
7

Kamerstuk 22 112, nr. 3699.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1957; Kamerstuk 21 501-07, nr. 1971.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

5

Nederland zal een positie bepalen nadat de interne procedures van de
Bank doorlopen zijn. Voor alle EIB-presidentskandidaten geldt dat
Nederland in het algemeen graag ziet dat een nieuwe EIB-president
aandacht heeft voor de governance binnen de Bank, solide bankieren en
prudent financieel beleid.
Werksessie (samen met de gouverneurs van de nationale centrale
banken): interactie tussen het begrotings- en monetaire beleid
(16 september 2023)]
De Ministers wisselden samen met de gouverneurs van de nationale
centrale banken van gedachten over de interactie tussen het begrotingsen monetaire beleid. Op donderdag 14 september maakte de ECB bekend
de rente opnieuw te verhogen. Dit betekent dat sinds 20 september de
belangrijkste beleidsrente, de depositorente, uitkomt op 4,00%. Dit is de
hoogste rente van de ECB ooit. Doel van deze nieuwe renteverhoging is
de inflatie verder terug te brengen. De ECB verwacht namelijk dat de
inflatie in de eurozone over 2023, 2024 en 2025 resp. 5,4%, 3,0% en 2,2%
zal bedragen.8 Hiermee blijft de inflatie de komende twee jaar nog boven
de doelstelling van 2%.
Veel gouverneurs en Ministers benadrukten in hun bijdrage het belang
van goede interactie tussen het begrotings- en monetaire beleid. Specifiek
werd vaak ingegaan op de uitdaging om de inflatie weer op de
doelstelling van 2% te krijgen. Het tegengaan van hoge inflatie door de
centrale bank is effectiever als dit samengaat met bijpassend begrotingsbeleid. Dientengevolge werd ook gewezen op de noodzaak van snelle
overeenstemming over herziening van het Stabiliteits- en Groeipact. Ook
benadrukten verschillende lidstaten het belang van structurele hervormingen om de hedendaagse en toekomstige uitdagingen het hoofd te
kunnen bieden.
Werksessie (samen met de gouverneurs van de nationale centrale
banken): strategische autonomie, economische veiligheid en
voorziening van publieke goederen (16 september 2023)
De Raad wisselde van gedachten over de interactie tussen Europese
financiële integratie, begrotingsbeleid, Europese publieke goederen, de
EU economische veiligheidsstrategie en open strategische autonomie.
Meerdere lidstaten gaven aan dat de diverse uitdagingen, zoals de aanpak
van de klimaatcrisis, veiligheid en economische ontwikkeling niet
geïsoleerd dienen te worden behandeld en benaderd. Deze vraagstukken
zijn onlosmakelijk verbonden en vragen daarmee om een geïntegreerde,
strategische benadering. Daarin werd ook een belangrijke opgave gezien
voor de nieuwe Europese Commissie.
Nederland erkende in haar bijdrage het belang van Open Strategische
Autonomie. Het Nederlands beleid ten aanzien van Open Strategische
Autonomie, zoals onder andere uiteengezet in het non-paper dat op 19 juli
2023 is gepubliceerd in samenwerking België, Finland, Portugal en
Slowakije, is gebaseerd op drie bouwstenen: het versterken van het
politiek-economisch fundament, het mitigeren van risicovolle, strategische afhankelijkheden, en het vergroten van het geopolitieke handelingsvermogen.9 Daarbij merkte Nederland in de werksessie op het van
belang te vinden dat de EU-lidstaten de bereidheid tonen om intensiever
en diepgaander samen te werken aan de open strategische autonomie
8
9

https://www.ecb.europa.eu/pub/projections/html/index.en.html.
Kamerstuk, 21 501-02, nr. 2705.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

6

van de EU. Tot slot benadrukte Nederland dat het in de aanpak en
operationalisering van belang is om gelijkwaardig samen te werken met
het mondiale zuiden.
In de afsluiting van de bijeenkomst wees het Spaanse voorzitterschap op
de informele Europese Raad in Granada op 6 oktober aanstaande,
waarvan de verwachting is dat de regeringsleiders van de EU juist over
deze thematiek van gedachte zullen wisselen.
Overig
Ontwikkelingen digitale euro
Per brief heeft de Tweede Kamer de Minister van Financiën verzocht om,
zo lang de onderhandelingen over de wetsvoorstellen ten aanzien van een
digitale euro in Brussel lopen en, indien er ontwikkelingen zijn op dit
dossier, daarover te rapporteren in de reguliere geannoteerde agenda’s bij
of verslagen van de Eurogroep/Ecofinraad.
In september stond de digitale euro niet op de agenda van de Eurogroep/
Ecofinraad. Wel zijn de onderhandelingen (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1974)
op ambtelijk niveau gestart. In het Commissiedebat op 13 september jl. is
met de Tweede Kamer de kabinetsinzet zoals geformuleerd in het
BNC-fiche besproken. De inhoud van dit BNC-fiche dient als basis voor
deze onderhandelingen. De digitale euro staat geagendeerd voor de
volgende Eurogroep op 15 oktober 2023. De Kamer ontvangt nadere
informatie via de geannoteerde agenda voor deze Eurogroep.
Uitvoering motie van het lid Gündogan waarin de regering wordt
verzocht om in EU-verband in te zetten op meer inzicht in het
totaal aan ongerealiseerde verliezen
Op 4 april 2023 (Handelingen II 2022/23, nr. 69, item 10) is er naar
aanleiding van het Commissiedebat «Verduurzaming financiële sector/
Toekomst van het Bankenlandschap» (Kamerstukken 32 013 en 32 813,
nr. 282) door de Tweede Kamer een motie van het lid Gündogan aangenomen, waarmee de regering wordt verzocht om in EU-verband in te
zetten op meer inzicht in het totaal aan ongerealiseerde verliezen van
banken.10 Op 28 juli jl. heeft de Europese Bankenautoriteit (EBA) haar
tweejaarlijkse stresstest gepubliceerd. Daarbij heeft de EBA, naar
aanleiding van de onrust op de financiële markten eerder dit jaar, ook een
separate analyse van ongerealiseerde verliezen uitgevoerd, welke publiek
is gepubliceerd. Nederland heeft zich in zowel de Europese «Economic
and Financial Committee» (EFC) van 31 augustus jl. als in het Europese
Financial Services Committee (FSC) uitgesproken over de waarde van
deze analyse en de EBA verzocht om deze meer structureel uit te voeren
en publiek te maken, om zo meer inzicht te verkrijgen in het totaal aan
ongerealiseerde verliezen van banken. De EBA heeft aangegeven dat hier
nog geen concrete plannen voor zijn, maar dit in overweging te zullen
nemen.
Toezegging aan de Tweede Kamer over in de EU aandacht vragen
voor accijns op e-sigaretten (plenair debat Belastingplan,
9 november 2022)
De Staatssecretaris van Fiscaliteit en Belastingdienst heeft aan de Tweede
Kamer toegezegd in Europees verband aandacht te vragen voor een

10

Kamerstuk 32 013, nr. 278.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

7

accijns op e-sigaretten.11 Het kabinet is in afwachting van de publicatie
van een door de Europese Commissie aangekondigd herzieningsvoorstel
van de tabaksaccijnsrichtlijn. Tot op heden is de Europese Commissie
echter nog niet met een voorstel gekomen. Om die reden heeft de
Minister van Financiën op 19 juli 2023 een brief aan de Europese
Commissie gestuurd waarin ze aandringt op een voorstel tot herziening
van de tabaksaccijnsrichtlijn. In deze brief is specifiek aangegeven dat
Nederland het van belang acht dat e-sigaretten binnen de reikwijdte van
de tabaksaccijnsrichtlijn worden gebracht. De Europese Commissie heeft
hierop geantwoord dat zij nog altijd voornemens zijn om de tabaksaccijnsrichtlijn te herzien. Deze wijziging wordt echter niet eerder dan 2025
verwacht.

11

Handelingen II 2022/23, nr. 20, item 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1975

8