Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 352

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en de
Wegenverkeerswet 1994 in verband met de
verbetering van de aanpak van fraude met
identiteitsbewijzen en wijziging van het
Wetboek van Strafvordering, de Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen en de Wet
DNA-onderzoek bij veroordeelden in verband
met de verbetering van de regeling van de
identiteitsvaststelling van verdachten en
veroordeelden

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 1 mei 2013
1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag van de vaste
commissie voor Veiligheid en Justitie over dit wetsvoorstel en het
verheugt mij dat de leden van de in het verslag aan het woord zijnde
fracties ten aanzien daarvan een positieve houding aannemen. De leden
van de fractie van de VVD hebben met aviditeit kennis genomen van het
wetsvoorstel. De verbetering van de aanpak van fraude met identiteitsbewijzen – de eerste doelstelling van het wetsvoorstel – kan op instemming
van deze leden rekenen omdat dat type fraude voor verlies van
vertrouwen van de maatschappij in de betrouwbaarheid van identiteitsbewijzen zorgt en bovendien grote gevolgen heeft voor personen die het
slachtoffer daarvan zijn geworden. Verder onderschrijven deze leden de
tweede doelstelling van het wetsvoorstel: een betere regeling van de
vaststelling van de identiteit van verdachten en veroordeelden.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van dit wetsvoorstel. Zij onderschrijven de constatering dat het plegen
van identiteitsfraude vaak een opstap vormt voor ernstiger vormen van
criminaliteit en dat het bij de aanpak van identiteitsfraude minder relevant
is of die fraude gepleegd wordt met reisdocumenten dan wel met andere
identiteitsdocumenten. Ook de leden van de PVV-fractie en de SGP-fractie
hebben met belangstelling kennis genomen van het wetsvoorstel. De
leden van de PVV-fractie vinden het een goede ontwikkeling dat naast
fraude met reisdocumenten ook fraude met andere identiteitsbewijzen
strafbaar wordt gesteld. Ook de verbetering van de regeling van de
identiteitsvaststelling van verdachten en veroordeelden vinden deze leden
een goede ontwikkeling.
De leden van de SP-fractie en de D66-fractie hebben tot slot kennis
genomen van dit wetsvoorstel.

kst-33352-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

1

De positieve houding van de leden van de aan het woord zijnde fracties
over dit wetsvoorstel neemt echter niet weg dat zij op een aantal
onderdelen de behoefte hebben gevoeld om mij een aantal vragen voor te
leggen en een aantal opmerkingen te maken. Graag maak ik van de
gelegenheid gebruik om hierna de gestelde vragen te beantwoorden en
op de gemaakte opmerkingen te reageren.
Het stemt de leden van de VVD-fractie tevreden dat na inwerkingtreding
van deze wetswijziging meer frauduleuze feiten kunnen worden berecht
dan op dit moment het geval is. Deze leden vinden het van belang dat dit
type delicten, gelet op de impact op het slachtoffer en de maatschappij,
ferm wordt bestreden. Zij vragen zich in dat licht af of de regering kan
aangeven in hoeverre de capaciteit van het politieapparaat en het
openbaar ministerie hiervoor toereikend is. Ook vragen zij zich af op welke
wijze de regering verwacht dat dit type delicten effectief kan worden
opgespoord en of aan de opsporing daarvan prioriteit zal worden
gegeven, gelet op het feit dat dit type delicten vaak de opmaat vormt tot
nog zwaardere delicten of daarmee gepaard gaat.
Fraude met een identiteitsbewijs vormt inderdaad vaak de opstap tot het
plegen van een ander misdrijf zoals oplichting, mensensmokkel,
witwassen, bank- of uitkeringsfraude of een drugsgerelateerd misdrijf. Dit
vraagt in de eerste plaats alertheid van overheidsinstanties, bedrijven en
burgers om mogelijk misbruik te voorkomen en mocht dit toch hebben
plaatsgevonden daar aangifte bij de politie van te doen. Toewijzing van
capaciteit voor de opsporing volgt daarbij de landelijke prioriteiten van de
nationale politie. Specifiek voor de bestrijding van financiële fraude die
met een vals, vervalst of andermans identiteitsbewijs wordt gepleegd, is
de afgelopen jaren in het kader van het programma financieeleconomische criminaliteit1 ingezet op het vergroten van het kwantitatieve
en kwalitatieve aandeel van de financieel-economische expertise binnen
de politie. Met ingang van 1 januari 2015 zal het aantal financieeleconomische experts toenemen van 571 naar 1156 ftes2. Die 585 extra ftes
zijn voor een deel hoger opgeleide financieel deskundigen. Daarnaast
krijgen alle tien politie-eenheden een FINEC-afdeling ten behoeve van een
stevigere aanpak van financieel-economische criminaliteit in de regio en
wordt ook op landelijk niveau, ter ondersteuning van die tien eenheden,
een expertisefunctie ingericht. Deze kwantitatieve en kwalitatieve
expertise moet ertoe leiden dat de politie meer aandacht geeft aan
financieel-economische criminaliteit en dat de kwaliteit van de opsporing
van fraude verder omhoog gaat. De aanpak van identiteitsfraude zal ook
onderdeel vormen van de versterkte aanpak van financieel-economische
criminaliteit.
De leden van de D66-fractie vragen wat de voorgestelde wijzigingen
betekenen voor de opsporing en vervolging van identiteitsfraude. Zij
vragen specifiek of de regering verwacht dat het aantal zaken bij de
politie, het openbaar ministerie en de rechterlijke macht zal toenemen en
in welke mate.
Ik heb de verwachting dat het aantal zaken voor deze drie organisaties zal
toenemen. Die verwachting baseer ik op het feit dat het voorgestelde
artikel 231 Sr meer handelingen strafbaar stelt ten aanzien van meer
identiteitsbewijzen dan in het huidige artikel 231 Sr het geval is. Alle
identiteitsbewijzen die in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht zijn
aangewezen, dus ook de documenten die niet tevens reisdocument zijn,
zoals rijbewijzen en vreemdelingendocumenten, en andere identiteitsbewijzen die afgegeven zijn door diensten of organisaties van vitaal of
nationaal belang, vallen straks onder de reikwijdte van artikel 231 Sr, en
1
2

Kamerstuk 29 911, nr. 10.
Zie Inrichtingsplan Nationale Politie van december 2012; Kamerstuk 29 628, nr. 346.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

2

ook onder de artikelen 440 en 447b Sr. Laakbare handelingen ten aanzien
van die identiteitsbewijzen die nu niet op basis van artikel 225 Sr
strafrechtelijk kunnen worden aangepakt, kunnen straks met het voorgestelde artikel 231 Sr wel worden bestreden. Een voorbeeld daarvan is de
steeds vaker voorkomende lookalike fraude waarbij iemand het identiteitsbewijs van een ander gebruikt, zonder daaraan wijzigingen aan te
brengen.
In welke mate de politie, het openbaar ministerie en de rechterlijke macht
met meer zaken zullen worden geconfronteerd, kan echter niet precies
worden aangegeven. Het onderzoek dat PricewaterhouseCoopers (PwC)
tussen maart en juli 2011 in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft gehouden naar de omvang en
maatschappelijke schade van identiteitsfraude in Nederland3, toont aan
dat het exact vaststellen van de omvang van identiteitsfraude een
onmogelijke opgave is onder meer omdat organisaties de gevallen van
identiteitsfraude niet bijhouden of omdat identiteitsfraude geen kenmerk
is waarop in hun systemen gezocht kan worden. Wel kan uit de internetenquête die PwC heeft gehouden, worden geconcludeerd dat ongeveer 5,6%
van de Nederlandse bevolking in de jaren 2007 tot en met 2010 slachtoffer
is geweest van identiteitsfraude. Voorlopige cijfers van een nieuwe
steekproef onder burgers laten zien dat identiteitsfraude toeneemt.
Volgens die cijfers is ongeveer 13,3% van de burgers in de jaren 2007 tot
en met 2012 slachtoffer van identiteitsfraude geweest4.
Het PwC-onderzoek laat zien dat er tal van methoden zijn om identiteitsfraude te plegen waarvan er één het gebruiken van een vals of andermans
identiteitsbewijs is. Die methode wordt in alle onderzochte sectoren in het
private en publieke domein gebruikt. Hoe groot jaarlijks het percentage
fraude met identiteitsbewijzen is, is in het onderzoek van PwC niet
afzonderlijk vastgesteld, maar aangenomen mag worden dat het om flinke
aantallen gaat. Zo is bijvoorbeeld ten tijde van de totstandkoming van de
Wet identiteitsvaststelling verdachten, veroordeelden en getuigen
gebleken dat in die tijd een stijgende lijn te zien was in het aantal
reisdocumenten dat als vermist of gestolen wordt opgegeven. In 2006
bedroeg dit aantal ongeveer 190.000 (circa 56.000 paspoorten en circa
134.000 identiteitskaarten)5. Jaarlijks worden tienduizenden gevallen
geconstateerd van als vermist of gestolen opgegeven documenten uit
Nederland en het buitenland die bij publieke en private instellingen
worden gebruikt.
Het Expertise Centrum Identiteitsfraude en Documenten (ECID) dat
gevestigd is op Schiphol, heeft in 2011 vastgesteld dat met ruim 1100
identiteitsbewijzen was gefraudeerd. In ongeveer 25% van de gevallen
bleek sprake te zijn van een geheel vals identiteitsbewijs, in ongeveer 21%
van de gevallen betrof het fraude met een echt identiteitsbewijs (14%
lookalike fraude en circa 7% frauduleus verkregen na het overleggen van
een vals of vervalst document) en ongeveer 54% betrof een gedeeltelijk
vervalst identiteitsbewijs.
De leden van de D66-fractie vragen verder hoe dit voorstel aansluit bij de
aanpak in andere Europese landen en bij de ontwikkelingen op dit terrein
in Europa. Ook in andere Europese landen doet zich identiteitsfraude zich
voor, ook fraude met identiteitsbewijzen. Het rapport van het onderzoek
«Identiteitsfraude, een afbakening; een internationale begripsvergelijking
en analyse van nationale strafbepalingen» dat de Universiteit Utrecht in
opdracht van het WODC in 2007 heeft gehouden6, bevat, voor zover het
3

Kamerstuk 26 643, nr. 231 bijlage, blz. 7, 67, 68 en 73.
Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 2 april 2013 aan de
voorzitter van de Tweede Kamer; Kamerstuk 26 643, nr. 270, blz. 2.
5
Kamerstuk 31 436, nr. 3 herdruk, blz. 6 en 7.
6
www.wodc.nl/ onderzoeksdatabase/identiteitsfraude.aspx?cp=44&cs=6796.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

3

gaat om het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en België een korte beschrijving
van de maatregelen die die landen hebben genomen om die vorm van
fraude te voorkomen en aan te pakken. Naar aanleiding van de vraag van
de leden van de D66-fractie is aan die landen verzocht om actuelere
informatie over de wijze waarop zij fraude met identiteitsbewijzen
aanpakken. De informatie die op dit verzoek is ontvangen, is te summier
om daarover thans afdoende helderheid te kunnen geven. Wel kan daaruit
worden afgeleid dat Nederland in de voorhoede loopt als het gaat om de
strafbaarstelling van fraude met identiteitsbewijzen.
2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
2.1. Uitbreiding strafbaarstelling fraude met identiteitsbewijzen
De leden van de VVD-fractie maken uit de memorie van toelichting op dat
het niet goed mogelijk is om precieze cijfers te verstrekken over het aantal
gevallen waarin fraude wordt gepleegd met een identiteitsbewijs. Zij
vragen of de regering niettemin hiervan een schatting kan geven. Om
welk percentage gaat het bij benadering wanneer deze fraude wordt
afgezet tegen het totaal aantal strafbaar feiten?
In paragraaf 1 van deze nota naar aanleiding van het verslag is in reactie
op een vraag van de leden van de D66-fractie opgemerkt dat in het
onderzoek dat PwC tussen maart en juli 2011 naar de omvang en
maatschappelijke schade van identiteitsfraude in Nederland heeft
uitgevoerd, alleen het percentage is gegeven van de Nederlandse burgers
die tussen 2007 en 2010 slachtoffer van identiteitsfraude zijn geworden,
maar niet het percentage dat slachtoffer is geworden van fraude met
identiteitsbewijzen. Wel is in antwoord op die vraag vermeld dat de
verwachting gerechtvaardigd is dat jaarlijks veelvuldig met identiteitsbewijzen gefraudeerd wordt. Vanwege het ontbreken van kwantitatieve
gegevens over die fraudevorm kan, ook niet bij benadering, worden
aangegeven hoe dit percentage zich verhoudt tot het totaal aantal
strafbare feiten dat jaarlijks in Nederland wordt gepleegd.
Verder lezen de leden van de VVD-fractie dat het frauderen met identiteitsbewijzen vaak de opmaat vormt tot het plegen van zwaardere delicten. Zij
vragen zich af of dat klopt en om welk type delicten het dan voornamelijk
gaat. Verder vragen zij of het ook vaak voorkomt dat identiteitsfraude niet
zozeer de opmaat vormt tot het plegen van zwaardere delicten, maar dat
dit meteen al gepaard gaat met een gepleegd zwaarder delict. Zo ja, wat
verwacht de regering dan van dit voorstel in termen van preventie en/of
recidive.
Identiteitsfraude vormt vaak de opmaat tot het plegen van andere
delicten. Dat kunnen delicten zijn die met een zwaardere of lichtere straf
worden bedreigd. In reactie op een vraag die de leden van de VVD-fractie
in paragraaf 1 hebben gesteld, heb ik een aantal belangrijke voorbeelden
van die delicten gegeven, te weten zoals mensensmokkel, witwassen,
bank- of uitkeringsfraude of een drugsgerelateerd misdrijf. In het
eerdergenoemde PWC-onderzoek worden nog meer vervolgdelicten
genoemd.
Indien fraude met een identiteitsbewijs zich voordoet, kan met behulp van
dit wetsvoorstel daartegen adequaat strafrechtelijk wordt opgetreden.
Wellicht dat dit wetsvoorstel ook een bijdrage kan leveren aan het
voorkomen van fraude met identiteitsbewijzen, maar die verwachtingen
dienen niet te hoog gespannen te zijn. Nu in de afgelopen jaren in het
economisch en bestuurlijk verkeer steeds meer belang wordt gehecht aan
het vaststellen en bewijzen van de identiteit van personen, wordt het
belang van fraude met identiteit navenant groter en dus ook fraude met
identiteitsbewijzen. Met een vals, vervalst of andermans identiteitsbewijs
kan iemand veel geld verdienen, diensten verkrijgen die zonder dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

4

identiteitsbewijs niet verkrijgbaar zijn (bijvoorbeeld zorg van een
ziekenhuis of een uitkering) of zich aan een verplichting onttrekken
(bijvoorbeeld de verplichting om in de strafrechtsketen of vreemdelingenketen in bepaalde gevallen mee te werken aan de vaststelling van zijn
identiteit). Omdat de belangen die op het spel staan, groot zijn, zijn voor
het voorkomen van fraude met identiteitsbewijzen vooral andere
maatregelen van belang dan het onderhavige wetsvoorstel. In de eerste
plaats is van belang dat de identiteitsbewijzen zo goed mogelijk beveiligd
zijn. Ten aanzien van de van overheidswege uit te geven identiteitsbewijzen is daar voortdurend aandacht voor. Om fraude met identiteitsbewijzen te voorkomen, is het verder belangrijk dat burgers zich bewust zijn
van het feit dat hun identiteitsbewijs kan worden misbruikt en dat zij
voorzorgsmaatregelen nemen om dat te voorkomen. Uit het eerder
genoemde onderzoek van PwC komt naar voren dat burgers in grote
meerderheid (88%) op de hoogte zijn van het bestaan van identiteitsfraude en bekend zijn met diverse verschijningsvormen daarvan7. In de
derde plaats is het belangrijk dat op de daarvoor voorgeschreven of
geschikte momenten de controle van iemands identiteit goed wordt
uitgevoerd en dat de betrokken ambtenaar of medewerker de integriteit,
echtheid en geldigheid van het document waarmee iemand zich identificeert, goed beoordeelt, zo nodig ondersteund door apparatuur. Niet in alle
gevallen is dit voldoende om fraude met identiteitsbewijzen te
voorkomen, maar wordt het, zoals in de strafrechtsketen, nodig geoordeeld om tijdens iedere belangrijke fase in de procedure iemands
identiteit vast te stellen met behulp van vingerafdrukken. Deze biometrische persoonsgegevens zijn immers persoonsgebonden – vingerafdrukken zijn bovendien uniek identificerend – en bieden daarom in een
aantal gevallen een trefzeker en veel betrouwbaarder hulpmiddel dan
documenten om iemands identiteit te verifiëren. Indien door het vergelijken van iemands vingerafdrukken blijkt dat zijn vingerafdrukken
overeenkomen met de vingerafdrukken van iemand met een andere naam
dan de naam die op het door hem getoond identiteitsbewijs vermeld
staat, kan dat betekenen dat hij niet de oorspronkelijke houder van dat
document is en kan, indien dat het geval is, het identiteitsbewijs in beslag
worden genomen als gevolg waarvan verdere fraude met dat document
kan worden voorkomen, en vervolging tegen hem worden ingesteld.
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering terecht stelt dat de
impact van fraude met identiteitsbewijzen groot is voor het slachtoffer en
de samenleving. Zij vragen welke garanties de regering kan geven dat de
privacy van het slachtoffer en/of andere onschuldige burgers vervolgens
niet wordt geschonden door de opsporing en vervolging van deze vormen
van fraude.
De privacy van het slachtoffer of van andere onschuldige burgers kan bij
de opsporing en vervolging van de mogelijke dader van fraude met een
identiteitsbewijs in het geding zijn, bijvoorbeeld doordat gegevens over
hem moeten worden geverifieerd, maar aangenomen mag worden dat
politie en justitie er alles aan zullen doen om de inbreuk daarop zo beperkt
mogelijk te laten zijn. De privacy van het slachtoffer zal echter veel meer
aan de orde zijn indien als gevolg van de identiteitsfraude gegevens in
systemen van de overheid of bedrijven ten onrechte op zijn naam staan.
Hierbij kan worden gedacht aan de situatie dat onherroepelijke veroordelingen in de justitiële documentatie onder de naam van het slachtoffer zijn
verwerkt, terwijl hij de strafbare feiten niet heeft gepleegd, maar de
fraudeur onder de naam van het slachtoffer, of aan de situatie dat de bank
het slachtoffer geen hypotheek wil verstrekken omdat de fraudeur met het
identiteitsbewijs van het slachtoffer diverse niet-afgeloste leningen heeft
gesloten en hij nu ten onrechte bij het Bureau Kredietregistratie genoteerd
7

Zie blz. 68 van de onderzoeksresultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

5

staat als niet-kredietwaardig. In deze situaties is het van belang dat aan de
inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer en de hinder en schade die hij
daarvan ondervindt, een einde komt. Burgers moeten in staat zijn fouten
in overheidsbestanden te laten herstellen, en de overheid moet hen
daartoe in staat stellen. Het Centraal Meld- en informatiepunt Identiteitsfraude en -fouten (CMI) fungeert daarbij als intermediair. Het helpt
slachtoffers bij het verwijderen en vernietigen van ten onrechte over hen
vastgelegde gegevens en het herstellen van andere gevolgen van
identiteitsfraude opdat hun naam gezuiverd wordt.
Verder lezen de leden van de VVD-fractie dat fraude met biometrische
persoonsgegevens tot dusver nog niet is voorgekomen, maar dat het wel
in de lijn der verwachting ligt dat dit zal gaan plaatsvinden. Was het
voorkomen van dergelijke fraude niet juist de reden om biometrische
persoonsgegevens aan identiteitsbewijzen toe te voegen? In hoeverre is
de privacy van burgers met betrekking tot hun biometrische kenmerken
nog voldoende te garanderen?
Toevoeging van biometrische persoonsgegevens aan identiteitsbewijzen
heeft inderdaad tot doel identiteitsfraude te voorkomen. De gedachte is
dat als identiteitsbewijzen zijn beveiligd met een chip waarin niet alleen
de gezichtsopname is verwerkt, maar ook twee vingerafdrukken, deze
documenten beter zijn beschermd tegen vervalsing en frauduleus
gebruik8. Vingerafdrukken zijn anders dan papieren documenten immers
uniek identificerend en onveranderlijk en zijn daarom een trefzeker en
betrouwbaar hulpmiddel om iemands identiteit te verifiëren. Deze vorm
van verhoging van het niveau van beveiliging van de identiteitsbewijzen
kan echter niet voorkomen dat kwaadwillenden vanwege het belang van
die bewijzen voor het vaststellen van iemands identiteit en het verkrijgen
van diensten en producten in de publieke en private sector, bijvoorbeeld
identiteitsbewijzen onder de naam van een ander aanvragen met
gebruikmaking van hun eigen vingerafdrukken of gebruik maken van een
identiteitsbewijs van een ander, alsook van de vingerafdrukken van die
ander door deze door middel van een folie of silicone na te maken. Om de
privacy van burgers zoveel mogelijk te garanderen en het risico van
identiteitsfraude te minimaliseren is het dan ook van belang dat de
functionarissen die bij de aanvraag of de controle van een identiteitsbewijs toezien op het afnemen van iemands vingerafdrukken zich ervan
vergewissen dat diens vingertoppen niet gemanipuleerd zijn. Dat is
evenzeer van belang in situaties waarin particulieren gebruik maken van
vingerafdrukken als identificatiemiddel.
Het baart de leden van de VVD-fractie zorgen dat slachtoffers van
identiteitsfraude veelal zeer grote moeilijkheden ondervinden om de
fraude aan te tonen en door de dader feitelijk in een nadelige bewijspositie worden gemanoeuvreerd. Het is aan het slachtoffer om te bewijzen
dat zijn identiteit wordt misbruikt. Deze leden vragen zich af in hoeverre
het voorstel de positie van het slachtoffer op dit vlak verbetert en of te
verwachten valt dat het slachtoffer in de toekomst niet langer de
diabolische bewijslast zal toekomen van het feit dat zijn identiteit is
misbruikt.
Het wetsvoorstel zorgt ervoor dat meer vormen van identiteitsfraude
strafrechtelijk kunnen worden aangepakt, maar brengt geen verandering
in de positie van degene die slachtoffer van identiteitsfraude is geworden.
Het ligt in de aard van het delict besloten dat het slachtoffer van dat delict
vaak in de positie verkeert dat hij de geconstateerde fraude moet
aankaarten en aannemelijk moet maken dat hij niet de dader daarvan is.
Degene wiens identiteit is misbruikt, merkt vaak als eerste (en soms als
laatste) dat er fraude met zijn identiteit(sbewijs) heeft plaatsgevonden en
8

Vgl. Kamerstuk 31 436, nr. 3 herdruk, blz. 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

6

moet aantonen dat hij het slachtoffer en niet de dader is van de handelingen die onder zijn naam zijn verricht en de strafbare feiten die met
gebruikmaking van zijn identiteit zijn gepleegd. Die wijzen namelijk, totdat
hij het tegendeel bewezen heeft, in zijn richting. Mede daarom is het van
belang dat voorkomen wordt dat mensen slachtoffer worden van
identiteitsfraude en dat als zij eenmaal slachtoffer zijn geworden, zij niet
nogmaals slachtoffer worden. Ik deel de opvatting van de leden van de
VVD-fractie dat zowel de overheid als het bedrijfsleven signalen van een
burger met betrekking tot identiteitsfraude terstond serieus dienen te
onderzoeken om de schade voor het slachtoffer zoveel mogelijk te
beperken. Slachtoffers kunnen voor advies en hulp terecht bij het Centraal
Meldpunt Identiteitsfraude en -fouten. De signalen van burgers kunnen
ook gemeld worden bij de Fraudehelpdesk. Zij kunnen informatie
verstrekken om de burger weerbaarder te maken tegen deze vorm van
fraude dan wel een voorwaarschuwing laten uitgaan om meer slachtoffers
te voorkomen.
De leden van de VVD-fractie vragen verder of de regering de mening deelt
dat het essentieel is dat in voorkomende gevallen snel en efficiënt een
eind moet komen aan de fraude zonder dat het slachtoffer daarvan hinder
ondervindt. Deze vraag beantwoord ik bevestigend.
De leden van de PvdA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat het
wetsvoorstel het mogelijk moet maken dat ook het culpoos vervalsen of
opmaken van een identiteitsbewijs strafbaar wordt. Deze leden kunnen
zich geen goede voorstelling maken bij het culpoos vervalsen of opmaken
van een document en vragen zich af wat zij zich daarbij concreet moeten
voorstellen.
Evenals deze leden kan ik me een dergelijke situatie niet goed voorstellen.
In artikel 231, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht (Sr) ligt in de
gedraging «het valselijk opmaken of vervalsen van een identiteitsbewijs»
namelijk opzet besloten. Het opzetvereiste is bij die gedraging niet
expliciet opgenomen omdat dat al uit de aard van die gedraging volgt. In
de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel zijn de leden van de PvdA
op blz. 5 dan ook ten onrechte op een verkeerd been gezet door daar te
stellen dat dit wetsvoorstel culpoos valselijk opmaken of vervalsen van
een in artikel 231, eerste lid, Sr omschreven identiteitsbewijs mogelijk
maakt. Bedoeld was daar aan te geven dat het voorgestelde artikel 231,
eerste lid, Sr naast gewoon opzet geen bijzondere vorm van opzet vereist,
zoals dat wel vereist is in artikel 225, eerste lid, Sr. Dat laatste artikellid
heeft de strafwaardigheid van het valselijk opmaken of vervalsen van een
geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen, gekoppeld
aan het gebruik van het valse of vervalste geschrift door het valselijk
opmaken of vervalsen van het geschrift slechts strafbaar te stellen als dat
gebeurt «met het oogmerk dat het als echt en onvervalst wordt gebruikt».
In artikel 231, eerste lid, Sr is dat oogmerk niet vereist. Naar analogie van
het huidige artikel 231, eerste lid, Sr is het enkele valselijk opmaken of
vervalsen van een in dat artikellid omschreven identiteitsbewijs strafbaar.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe vaak het plegen van fraude door
middel van vervalste identiteitspapieren nu plaatsvindt. Verder vragen zij
in hoeverre dat delicten betreft die met huidige stand van wetgeving niet
en met de voorgestelde wetgeving wel aangepakt kunnen worden.
Zoals in paragraaf 1 van deze nota in reactie op een vraag van de leden
van de D66-fractie is aangegeven, kan uit het PwC-onderzoek worden
geconcludeerd dat ongeveer 5,6% van de Nederlandse bevolking in de
jaren 2007 tot en met 2010 slachtoffer is geweest van identiteitsfraude en
dat voorlopige cijfers van een nieuwe steekproef onder burgers laten zien
dat identiteitsfraude toeneemt. Volgens die cijfers is ongeveer 13,3% van
de burgers in de jaren 2007 tot en met 2012 slachtoffer van identiteits-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

7

fraude geweest. Bij deze fraude gaat het bijvoorbeeld om het opgeven van
een valse naam of het gebruik van de creditcard van een ander, maar ook
om het gebruik van een vals of vervalst identiteitsbewijs of een identiteitsbewijs van een ander dat op frauduleuze wijze is verkregen. Zoals eerder
is aangegeven, heeft het Expertise Centrum Identiteitsfraude en
Documenten (ECID) in 2011 ruim 1100 keer fraude met identiteitsbewijzen
vastgesteld. Hierbij bleek in ongeveer 25% van de gevallen sprake te zijn
van een geheel vals identiteitsbewijs, in ongeveer 21% van de gevallen
betrof het fraude met een echt identiteitsbewijs (14% lookalike fraude en
circa 7% frauduleus verkregen na het overleggen van een vals of vervalst
document) en ongeveer 54% betrof een gedeeltelijk vervalst identiteitsbewijs.
Uit deze gegevens komt naar voren dat bepaald meer dan incidenteel
sprake is van vormen van identiteitsfraude ter bestrijding waarvan de
voorgestelde artikelen 231 en 231a Sr bedoeld zijn. Die artikelen beogen
immers de aanpak van identiteitsfraude te versterken door handelingen
met andere identiteitsbewijzen dan reisdocumenten strafbaar te stellen
die dat nu nog niet zijn, waarvan de belangrijkste zijn: het gebruiken van
het identiteitsbewijs van een ander, zonder daaraan wijzigingen aan te
brengen (ook wel bekend als lookalike fraude) en het ter beschikking
stellen van een aan hem of een ander verstrekt identiteitsbewijs aan een
derde om het door deze te doen gebruiken als ware het aan hem verstrekt.
Het aangepaste artikel 231 Sr bevat verder de nieuwe mogelijkheid om
strafrechtelijk op te treden tegen het opzettelijk gebruiken van een bij het
bevoegd gezag als gestolen of anderszins vermist opgegeven reisdocument of identiteitsbewijs. Verder kan met behulp van artikel 231a Sr
fraude met fysieke identiteitsbewijzen worden aangepakt.
Naar de mening van de leden van de PvdA-fractie is een begrenzing van
het recht op zelfbeschikking dat is neergelegd in artikel 11 van de
Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) alleen
wenselijk indien de strafbaarstelling en het doel daarvan proportioneel
zijn ten opzichte van die grondrechten. Uit hun hierna weergegeven en
beantwoorde vragen over de omvang van fraude met biometrische
kenmerken en persoonsgegevens en de kans dat iemand door het
veranderen van biometrische kenmerken daadwerkelijk in staat is zijn
identiteit te verhullen of een andere identiteit aan te nemen, leid ik af dat
zij het in artikel 231a Sr voorgestelde verbod op het veranderen van
biometrische kenmerken alleen maar proportioneel vinden als fraude met
biometrische kenmerken en persoonsgegevens zich nu al regelmatig
voordoet en de kans op het verhullen van de eigen identiteit of het
aannemen van de identiteit van een ander reëel is. Voor de beoordeling
van de proportionaliteit van het in artikel 231a Sr voorgestelde verbod
dient een afweging te worden gemaakt tussen het recht op zelfbeschikking en het publieke belang dat recht te beperken. De grondwettelijke
beperking op het zelfbeschikkingsrecht is proportioneel als die in
verhouding staat tot het beoogde legitieme doel («proportionate to the
legitimate aim pursued»). Zodra iemand zijn biometrische kenmerken
valselijk opmaakt of vervalst met het doel om zijn identiteit te verhelen of
de identiteit van een ander te misbruiken in gevallen waarin die
kenmerken worden gebruikt voor het vaststellen van zijn identiteit,
kunnen de overheid, bedrijven en burgers daarvan ernstig nadeel
ondervinden en weegt het publieke belang om daartegen strafrechtelijk te
kunnen optreden zwaarder dan het recht om vrijelijk over het menselijk
lichaam te kunnen beschikken en is het gerechtvaardigd om door middel
van een verbod beperkingen aan het zelfbeschikkingsrecht met betrekking
tot het eigen lichaam te stellen. Daarbij is het naar mijn mening niet van
doorslaggevende betekenis of deze vorm van identiteitsfraude regelmatig
voorkomt, af en toe of pas in de nabije toekomst. Als de situatie zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

8

voordoet, is het publieke belang dusdanig groot dat daartegen strafrechtelijk moeten kunnen worden opgetreden en de rechten en vrijheden van
degenen die daarvan het slachtoffer zijn geworden, zijn beschermd.
Daarom is in het voorgestelde artikel 231a Sr het zelfbeschikkingsrecht
begrensd en voorgesteld het te kwader trouw veranderen van biometrische kenmerken en persoonsgegevens strafbaar te stellen.
De leden van de PvdA-fractie vragen, gelet op de proportionaliteit van de
toevoeging van artikel 231a in het Wetboek van Strafrecht, naar de
omvang van fraude met biometrische kenmerken en persoonsgegevens.
Specifiek vragen zij hoe vaak de delicten, die in het voorgestelde nieuwe
artikel 231a, eerste lid, Sr worden bedoeld, werkelijk voorkomen. Verder
vragen zij hoe vaak en hoe vingerafdrukken worden vervalst en hoe vaak
het voorkomt dat iemand zijn vingers door een chirurgische ingreep laat
veranderen zodat als het ware nieuwe vingerafdrukken ontstaan. Ook
vragen zij hoe vaak vingerafdrukken van iemand anders (door middel van
siliconen of afdrukken op folie) worden gebruikt. Tot slot vragen zij hoe
vaak het voorkomt dat iemand zijn of haar gelaat verandert met het
oogmerk daarmee een andere identiteit voor te wenden.
Het is niet bekend in hoeverre fraude met biometrische identiteitsbewijzen
werkelijk voorkomt. Op grond van wat de opsporingsdiensten tot op
heden zijn tegengekomen is de conclusie gerechtvaardigd dat deze vorm
van fraude zich vooralsnog beperkt voordoet. Het voorgestelde artikel
231a Sr anticipeert tot op zekere hoogte op te verwachten maatschappelijke ontwikkelingen. Gezien de toenemende toepassing van biometrische
identiteitsbewijzen is namelijk de verwachting gerechtvaardigd dat fraude
met deze identiteitsbewijzen ook zal toenemen en met artikel 231a Sr kan
die fraude, ook al in een voorbereidend stadium, worden bestreden. Daar
tegenover staat dat het gebruik van die identiteitsbewijzen kan bijdragen
aan het voorkomen en bestrijden van identiteits- en documentfraude,
zoals in reactie op de vraag van de leden van de VVD-fractie over de
betekenis van dit wetvoorstel in termen van preventie en/of recidive is
uitgelegd.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe groot de regering de kans acht
dat iemand door het veranderen van biometrische kenmerken daadwerkelijk in staat is zijn identiteit te verhullen of een andere identiteit aan te
nemen.
Toepassing van biometrische kenmerken bij de identificatie werpt op zich
een drempel op voor identiteitsfraude. Het is lastig om de biometrische
kenmerken over te nemen, maar het is in geval van vingerafdrukken al wel
mogelijk gebleken. Alternatief kan worden getracht de biometrische
kenmerken of de mogelijkheid tot bevraging daarvan te manipuleren in de
betrokken computersystemen. De mate waarin dat kan slagen hangt sterk
af van het beveiligingsniveau.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe kan worden vastgesteld dat
iemand zijn biometrische kenmerken veranderd heeft met het doel om zijn
identiteit te verhelen of om de identiteit van de ander te misbruiken. Met
andere woorden, hoe kan precies worden bepaald of het veranderen van
biometrische kenmerken is gebeurd met het oogmerk van het plegen van
identiteitsfraude.
Of kan worden vastgesteld of iemand kwaadwillig of te goeder trouw
veranderingen aan zijn biometrische kenmerken heeft aangebracht of
heeft laten aanbrengen, zal afhangen van de omstandigheden van het
geval. Zo kan ten aanzien van iemand die zijn tien vingertoppen heeft
laten veranderen terwijl zijn oorspronkelijke vingerafdrukken al in
HAVANK, dat is het landelijke vingerafdrukkenbestand van de politie, zijn
opgenomen, zonder geloofwaardige verklaring aannemelijk worden
geacht dat hij zijn vingertoppen opzettelijk heeft laten veranderen om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

9

voorkomen dat HAVANK zijn vingerafdrukken in het kader van het
vaststellen van zijn identiteit op grond van artikel 55c van het Wetboek
van Strafvordering herkent en zijn strafrechtelijk verleden bekend wordt.
Datzelfde geldt ingeval een vreemdeling asiel heeft aangevraagd en zijn
tien vingertoppen heeft beschadigd of indien iemand zich probeert te
identificeren met vliesjes van silicone met andermans vingerafdrukken op
zijn vingertoppen. Dat het veranderen van biometrische kenmerken is
gebeurd met het oogmerk van het plegen van identiteitsfraude ligt
daarentegen niet in de rede als iemand veel aan zijn uiterlijk heeft laten
veranderen omdat hij door een ongeval brandwonden in zijn gezicht heeft
opgelopen en daardoor niet goed meer lijkt op de foto van zijn identiteitsbewijs, maar wel als hij zich onherkenbaar heeft gemaakt terwijl de
opsporingsautoriteiten hem zoeken (vgl. Radovan Karadžić; hij had zich
vermomd met een grote bril en door een lange witte baard en zijn haar te
laten groeien, terwijl hij zich uitgaf voor Dragan Dabić) of onder de naam
van een ander strafbare feiten pleegt.
Naar de leden van de PvdA-fractie aannemen, is het gebruiken van valse
biometrische kenmerken om daarmee een identiteitsbewijs te vervalsen
(bijvoorbeeld door een chip op een paspoort te wijzigen) al strafbaar op
grond van zowel het oude als het nieuw voorgestelde artikel 231 Sr. Indien
die aanname onjuist is, vragen zij zich af waarom niet.
De aanname van de leden van de PvdA-fractie is inderdaad juist. Indien
iemand zijn vingerafdrukken valselijk opmaakt of vervalst en het hem lukt
deze valse of vervalste vingerafdrukken te verwerken in de chip van een
door de gemeente uitgereikt paspoort of een zelf vervaardigd paspoort, is
hij op grond van het huidige en voorgestelde artikel 231 Sr strafbaar. Hij
heeft dat document dan namelijk valselijk opgemaakt of vervalst en dat is
een gedraging die volgens het huidige en voorgestelde artikel 231, eerste
lid, Sr een strafbaar feit oplevert. Hetzelfde geldt – zo kan in reactie op de
volgende vraag van deze leden worden opgemerkt – als iemand vervalste
gegevens, bijvoorbeeld vingerafdrukken, bij de aanvraag van een
identiteitsbewijs gebruikt. Die gedraging is eveneens op grond van het
huidige en voorgestelde artikel 231, eerste lid, Sr strafbaar omdat hij het
document op grond van valse gegevens heeft doen verstrekken.
In het geval het antwoord op de in de vorige alinea opgeworpen vraag
positief is, vragen de leden van de PvdA-fractie zich af wat de meerwaarde
is van het afzonderlijk strafbaar stellen van het vervalsen van biometrische kenmerken, zoals bedoeld in artikel 231a, eerste lid, Sr.
In deze vraag van deze leden en ook in hun twee daarop volgende vragen
ligt de veronderstelling besloten dat biometrische kenmerken alleen maar
valselijk worden opgemaakt of vervalst met het oog op het verkrijgen van
een identiteitsbewijs of het valselijk opmaken of vervalsen van een
identiteitsbewijs. Biometrische kenmerken kunnen inderdaad met dat doel
valselijk worden opgemaakt of vervalst, maar die vorm van identiteitsfraude zal zich vaker los daarvan voordoen. Ter onderbouwing van die
stelling verwijs ik allereerst naar de voorbeelden die ik eerder heb
gegeven in reactie op de vraag van deze leden hoe bepaald kan worden of
het veranderen van biometrische kenmerken is gebeurd met het oogmerk
identiteitsfraude te plegen. Verder gebruiken ook particulieren vingers en
vingerafdrukken, alsmede het gezicht en de foto van het gezicht voor het
vaststellen van iemands identiteit. Aan de onderbouwing dat biometrische
kenmerken niet alleen maar valselijk kunnen worden opgemaakt of
vervalst met het oog op het verkrijgen van een identiteitsbewijs of het
valselijk opmaken of vervalsen van een identiteitsbewijs kan worden
toegevoegd dat het begrip «biometrische kenmerken» ruimer is dan deze
leden lijken te veronderstellen. Het omvat niet alleen het gezicht en de
vingers, maar bijvoorbeeld ook de aders, de ogen, waaronder de iris, de
handpalmen en de manier van schrijven en spreken. Deze biometrische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

10

kenmerken worden bijvoorbeeld ingezet als identificatiemiddel op de
luchthaven Schiphol in het kader van grenstoezicht (iris), in bepaalde
ziekenhuizen om toegang te verkrijgen tot bepaalde ruimtes (vingeraders)
en in Rotterdam in de haven (handpalmen). Ik hoop met het voorgaande
deze leden te hebben overtuigd dat de voorgestelde strafbaarstelling van
het valselijk opmaken en vervalsen van biometrische kenmerken in artikel
231a, eerste lid, Sr meerwaarde heeft. Zonder die bepaling zou tegen vele
mogelijke vormen van identiteitsfraude met biometrische kenmerken niet
strafrechtelijk kunnen worden opgetreden.
Zoals uit mijn hiervoor gegeven reactie blijkt, onderschrijf ik de mening
van de leden van de PvdA-fractie niet dat de strafbaarheid van het
vervalsen van biometrische kenmerken aan iemands lichaam vrijwel altijd
pas aan de orde komt op het moment dat daarmee een identiteitsbewijs
wordt aangevraagd of een identiteitsbewijs valselijk wordt aangepast. Uit
die reactie kan tevens worden geconcludeerd dat het nieuw voorgestelde
artikel 231 Sr niet voldoet voor de aanpak van het valselijk opmaken en
vervalsen van biometrische kenmerken. Daarvoor is, zoals ik in de vorige
alinea heb aangegeven en gemotiveerd, tevens het voorgestelde artikel
231a, eerste lid, Sr nodig.
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich voorstellen dat het achterlaten
van biometrische persoonsgegevens van een ander met het oogmerk om
de verdenking van een strafbaar feit te voorkomen strafbaar moet zijn. Zij
delen de mening van de Nederlandse Orde van Advocaten dat indien een
dader dergelijke handelingen verricht, hij vanwege de planmatigheid en
listigheid die uit deze daad spreekt toch al een hogere straf zal krijgen.
Deze leden begrijpen dat het wetsvoorstel zich op dit punt echter vooral
richt op het strafbaar stellen van degene die biometrisch materiaal van
een ander achterlaat, niet om zichzelf vrij te pleiten maar om bijvoorbeeld
een partner of een vriend te helpen. In de memorie van toelichting wordt
het voorbeeld genoemd waarin de ene persoon een moord begaat, terwijl
een andere persoon naderhand celmateriaal van een derde op de plaats
van de moord verspreidt om te voorkomen dat de verdenking van de
moord op die ene persoon komt te rusten. Het komt deze leden voor dat
een dergelijke gedraging strafbaar moet zijn. Zij vragen zich af een
dergelijke gedraging op dit moment al strafbaar kan zijn en zo ja, op
grond van welke wettelijke bepalingen. Zelf denken zij dat artikel 189 Sr al
voor de aanpak van de dader van deze gedraging uitkomst biedt. Als die
gedachte juist is, vragen zij zich af wat dan nog de toegevoegde waarde
van artikel 231a, tweede lid, Sr is.
De hiervoor beschreven gedachte van de PvdA-fractie is juist. Het eerste
lid van artikel 189 Sr verschaft inderdaad de mogelijkheid om strafrechtelijk op te treden tegen degene die na het plegen van een misdrijf
naspeuring door justitie of politie bemoeilijkt door (voorwerpen met)
sporen van het misdrijf te laten verdwijnen en daarmee te verhullen wat
zich op de plaats van het misdrijf heeft afgespeeld. Indien iemand sporen
van de dader van het misdrijf verwisselt met sporen van een ander dan de
dader met de bedoeling om de verdenking van het misdrijf te laden op die
ander of met de aanmerkelijke kans dat die verdenking op die ander
ontstaat, vind ik dat meer laakbaar dan dat iemand die sporen alleen maar
laat verdwijnen en er geen onschuldig iemand in het spel is. Door het
verwisselen van de sporen van het misdrijf met sporen van een
onschuldige derde kan die derde namelijk veel nadeel ondervinden. Hij
kan bijvoorbeeld in de positie terechtkomen dat hij zijn onschuld moet
bewijzen of ten onrechte veroordeeld worden. In artikel 189 Sr is het
oogmerk van benadeling van een onschuldige derde niet opgenomen,
evenmin is dat verdisconteerd in de strafmaat die is gesteld op de
handelingen of gedragingen die vallen onder de reikwijdte van dat artikel.
Deze handelingen of gedragingen kunnen maximaal met gevangenisstraf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

11

van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie
bestraft worden, terwijl het naar mijn mening gerechtvaardigd is dat
degene die identiteitsfraude door middel van sporen begaat, gelet op het
ernstige en ingrijpende karakter daarvan, een hogere straf riskeert dan
degene die enkel justitie of politie om de tuin leidt door sporen weg te
maken. In het voorgestelde artikel 231a, tweede lid, Sr is daarom
identiteitsfraude met sporen strafbaar gesteld en tot uitdrukking gebracht
dat die vorm van misbruik van sporen met andere maatstaven dient te
worden gemeten dan hulp aan daders van misdrijven als bedoeld in
artikel 189 Sr en hetzelfde hoge strafmaximum (dat is gevangenisstraf van
ten hoogste zes jaar of geldboete van de vijfde categorie) rechtvaardigt als
de andere vormen van identiteitsfraude met biometrische persoonsgegevens.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering in de memorie van
toelichting aangeeft dat fraude met biometrische identiteitsbewijzen zich
nog nauwelijks heeft voorgedaan. Deze leden willen graag weten waar dit
uit blijkt.
De leden van de PvdA-fractie hebben in deze paragraaf van de nota een
soortgelijke vraag gesteld. Ik verwijs de leden van de PVV-fractie voor het
antwoord op hun vraag dan ook naar de reactie op de vraag van de leden
van de PvdA-fractie. Daaruit blijkt dat op grond van wat de opsporingsdiensten tot op heden zijn tegengekomen, de conclusie gerechtvaardigd is
dat deze vorm van fraude zich vooralsnog beperkt voordoet.
De leden van de PVV-fractie vragen of de opsporingsdiensten voldoende
zijn voorgelicht, opgeleid en in staat zijn om fraude met biometrische
identiteitsbewijzen op te sporen. De opsporingsdiensten volgen de
nieuwe ontwikkelingen en passen hun werkwijzen en opleiding daaraan
aan.
De leden van de PVV-fractie vragen verder waarom bij de aanpassing van
artikel 231, tweede lid, Sr er niet voor is gekozen «opzettelijk» uit die zin
weg te laten en achter de eerste volzin toe te voegen «waarvan hij weet of
redelijkerwijs moet vermoeden dat het vals of vervalst is». Die vraag
hebben deze leden ook ten aanzien van artikel 236, tweede lid, van het
Wetboek van Strafrecht BES.
In het voorgestelde artikel 231, tweede lid, eerste volzin, Sr is, evenals in
artikel 236, tweede lid, eerste volzin, van het Wetboek van Strafrecht BES,
strafbaar gesteld het opzettelijk gebruik maken van een vals of vervalst
reisdocument of identiteitsbewijs als bedoeld in het eerste lid van dat
artikel. Bij de formulering van deze strafbaarstelling is aangesloten bij de
tekst van het huidige artikel 231, tweede lid, Sr. In dat huidige artikellid is
ook opzet vereist ten aanzien van het gebruik van een niet op zijn naam
gesteld reisdocument. Om die reden is er ook in de voorgestelde
strafbaarstelling voor gekozen om het opzet gericht te laten zijn op het
gebruik van het reisdocument of identiteitsbewijs en op het valse of
vervalste karakter van dat document of bewijs. Indien ervoor zou zijn
gekozen het bestanddeel «opzettelijk» in de voorgestelde strafbaarstelling
weg te laten en aan het einde van de eerste volzin van 231, tweede lid, Sr,
de zinsnede «waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat het
vals of vervalst is» toe te voegen, zou niet langer opzet ten aanzien van
het gebruik van het valse of vervalste van het reisdocument of identiteitsbewijs vereist zijn, maar zou enige schuld ten aanzien van het gebruik van
het valse of vervalste reisdocument of identiteitsbewijs voldoende zijn in
de zin dat de aanmerkelijke kans op de valsheid bewust is aanvaard. Er
valt echter niet goed in te zien hoe iemand zonder opzet of culpoos
gebruik kan maken van een vals of vervalst reisdocument of identiteitsbewijs. Iemand is in beginsel zelf verantwoordelijk voor de aanvraag van
een reisdocument of identiteitsbewijs en weet of kan weten of het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

12

reisdocument of identiteitsbewijs dat hij gebruikt, rechtmatig is verkregen.
Hij weet of kan dus ook weten of het reisdocument of identiteitsbewijs dat
hij gebruikt, het rechtmatige document of bewijs is of dat het een ander
document of bewijs is of dat bepaalde onderdelen van het oorspronkelijke
reisdocument of identiteitsbewijs nadien zijn veranderd. Door een
reisdocument of identiteitsbewijs te gebruiken waaraan naderhand iets
veranderd is of dat geheel vals is, misleidt hij willens en wetens derden of
aanvaardt hij welbewust de aanmerkelijke kans dat hij als gevolg van zijn
handelen anderen misleidt en handelt hij (voorwaardelijk) opzettelijk. Ten
aanzien van de in artikel 231, tweede lid, eerste volzin, Sr strafbaar
gestelde gedraging, is het volgens mij dan ook niet nodig om het opzet te
abstraheren van het gebruik van het valse of vervalste reisdocument of
identiteitsbewijs. Dit geldt eveneens ten aanzien van artikel 236, tweede
lid, eerste volzin, van het Wetboek van Strafrecht BES.
Tot slot vragen de leden van de PVV-fractie waarom er niet voor gekozen
is om «opzet» weg te laten in artikel 231a, tweede lid, Sr en in 236a,
tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht BES. Die keuze is om
soortgelijke redenen als zijn aangegeven in reactie op de vorige vraag van
de leden van de PVV-fractie, niet gemaakt. Bij de formulering van die
artikelleden is aangesloten bij de formulering van de artikelen 225, tweede
lid, en 231, tweede lid, Sr.
De leden van de SP-fractie stellen de vraag of de formulering van het
voorgestelde artikel 231 Sr voldoende nauwkeurig bepaald is, met name
als het gaat om een identiteitsbewijs dat is afgegeven door «een dienst of
organisatie van vitaal of nationaal belang». Deze leden vragen zich af op
voorhand voldoende duidelijk is wanneer er sprake is van vitaal of
nationaal belang en welke diensten en organisaties hier wel en niet onder
vallen. Verder vragen zij zich af of het niet toch aan te raden is deze
diensten en organisaties van vitaal of nationaal belang aan te wijzen bij
algemene maatregel van bestuur, zodat hierover geen misverstand kan
bestaan.
Het in artikel 231 Sr gehanteerde begrip «een dienst of organisatie van
vitaal of nationaal belang» is naar mijn mening voldoende nauwkeurig,
ook al is dat een abstract begrip. Bij een dienst of organisatie van vitaal of
nationaal belang gaat het om die dienst of organisatie die niet het
individuele belang, maar het collectieve belang dient. De diensten of
organisaties die onder dat begrip vallen, zijn van cruciaal belang voor het
goed functioneren van de Nederlandse samenleving. Op blz. 15 van de
memorie van toelichting is daarvan een aantal voorbeelden gegeven,
zoals de Staten-Generaal, vliegvelden en de politieorganisatie.
Omdat het begrip «een dienst of organisatie van vitaal of nationaal
belang» naar mijn mening voldoende duidelijk is, acht ik het niet nodig
om bij algemene maatregel van bestuur de diensten en organisaties van
vitaal of nationaal belang die onder de reikwijdte van artikel 231 Sr vallen,
aan te wijzen. Het lex certa-beginsel of bepaaldheidsgebod, dat een
deelbeginsel is van het legaliteitsbeginsel, verzet zich er volgens mij ook
niet tegen dat in dat artikel wordt volstaan met het begrip «een dienst of
organisatie van vitaal of nationaal belang». Dat beginsel vereist niet dat
de burger in extenso moet weten welke diensten en organisaties wel of
niet van vitaal of nationaal belang zijn. Een abstracte, maar niet
onbegrensde omschrijving van deze diensten volstaat. Door het hanteren
van deze omschrijving is het voor de adressaat van artikel 231 Sr
voldoende duidelijk welke gedragingen verboden zijn en is hij voldoende
in staat zijn gedrag daarop af te stemmen. Ook zonder nadere concretisering en normering van het begrip «een dienst of organisatie van vitaal
of nationaal belang» bij algemene maatregel van bestuur kan hij, als hij
een identiteitsbewijs valselijk opmaakt of vervalst, uit de context van zijn
gedraging opmaken dat hij iets doet wat in strijd met de wet is. Dat geldt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

13

ongeacht of het een identiteitsbewijs betreft dat afgegeven wordt door
een dienst of organisatie van vitaal of nationaal belang of een dienst of
organisatie die een dergelijk belang niet dient, anders zou hij het
identiteitsbewijs wel legaal hebben gekregen. Het alternatief van een lijst
van alle diensten en organisaties van vitaal of nationaal belang, is naar
mijn mening verder niet aanlokkelijk en verkieslijk omdat die lijst in de
praktijk nooit volledig zal zijn. Diensten en organisaties zijn naar de aard
der zaak nu eenmaal – ook qua naamgeving – aan verandering onderhevig. Indien wel gekozen zou worden voor een opsomming van diensten
of organisaties van vitaal of nationaal belang, zouden ingeval een dienst
of organisatie niet in de lijst voorkomt, gedragingen die strafwaardig zijn
buiten de reikwijdte van artikel 231 Sr vallen en personen die zich schuldig
hebben gemaakt aan die gedragingen, de strafrechtelijke dans
ontspringen. Een abstracte aanduiding heeft ook om die reden mijn
voorkeur.
De leden van de SP-fractie hebben een vraag over het voorgestelde
tweede lid van artikel 231 Sr, waarin voortaan ook strafbaar is degene die
gebruik maakt van zijn identiteitsbewijs dat als vermist is opgegeven. In
de praktijk kan het ook gaan om een burger, die aangifte doet van
vermissing of diefstal, en dan toch het identiteitsbewijs opgelucht
terugvindt en dit weer gaat gebruiken. Is met de voorgestelde formulering
deze onwetende burger beschermd, zorgen de woorden «opzettelijk en
wederrechtelijk» er voor dat hier geen straf voor zal volgen? Zo nee, is
dan de voorgestelde strafbedreiging van zes jaar gevangenisstraf niet te
zwaar voor deze categorie? Hoe wordt dan onderscheid gemaakt tussen
deze verkeerde maar relatief onschuldige handeling van een slordige
burger en de bewust criminele gedragingen? Graag ontvangen zij een
toelichting op dit punt.
Ook iemand die een door hem als vermist of gestolen opgegeven
identiteitsbewijs terugvindt en dit zonder kwade bedoelingen weer
gebruikt, handelt onrechtmatig als dat hergebruik volgens een regeling
niet is toegestaan. Zo handelt de houder van een reisdocument die het
document na aangifte van vermissing terugvindt en opnieuw gebruikt,
wederrechtelijk. Artikel 47, eerste lid, onder g, van de Paspoortwet
voorziet er immers in dat het reisdocument na aangifte van vermissing
van rechtswege zijn geldigheid verliest en artikel 56 van die wet verplicht
betrokkene het document zo spoedig mogelijk na het hervinden van het
document in te leveren bij een tot inhouding bevoegde autoriteit.
In de praktijk is het voor de politie dikwijls lastig een onderscheid te
maken tussen mensen die met slechte intenties of uit naïviteit van een als
vermist opgegeven document gebruik maken. Ook mensen van wie de
politie vermoedt dat zij het document te kwader trouw gebruiken,
bedienen zich namelijk van het argument dat zij het als vermist
opgegeven document onlangs hebben teruggevonden en dat zij niet
wisten dat het verboden is dat document opnieuw te gebruiken. Het
bewijs van het tegendeel is dikwijls lastig te leveren. Om het argument
«ik-wist-het-niet» te kunnen ontkrachten is het de bedoeling dat burgers
die aangifte van vermissing of diefstal doen een formulier ondertekenen
waarin zij verklaren dat zij weten dat het oude document door de aangifte
zijn geldigheid heeft verloren en dat zij op grond van artikel 231, tweede
lid, Sr strafbaar zijn als zij het niettemin gebruiken.
Op overtreding van dat artikel is een maximale gevangenisstraf van zes
jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie (die is € 78
000) gesteld. Bij dat strafmaximum is aangesloten bij de maximale straf
die op overtreding van het huidige artikel 231 Sr staat en die bij de wet
van 21 april 2004 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband
met de bestrijding van fraude en vervalsing in verband met andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

14

betaalmiddelen dan contanten (fraude niet-chartaal geldverkeer)9 is
geïntroduceerd. Dat strafmaximum geeft de bovengrens aan van wat
maatschappelijk gezien als een passende bestraffing wordt beschouwd
voor de strafbare gedragingen die in artikel 231 Sr zijn opgenomen. Dat
impliceert echter niet dat aan eenieder die in de toekomst het voorgestelde artikel 231, tweede lid, Sr overtreedt die straf ook zal worden
opgelegd. Het is de rechter of de officier van justitie – in het geval de
overtreding bij strafbeschikking wordt afgedaan – die, gelet op de aard en
de ernst van het strafbare feit, de omstandigheden waaronder dat feit is
begaan en de persoon van de dader, moet bepalen welke straf voor de
overtreding passend en geboden is. Het lijkt me in de rede liggen dat de
geldboete voor de burger die criminele handelingen verricht met een als
vermist opgegeven identiteitsbewijs hoger ligt dan voor de burger die
vergeten was dat hij een dergelijk document na hervinden niet meer mag
gebruiken, maar moet inleveren bij de instantie die het document heeft
uitgegeven. Verder kan ik me voorstellen dat burgers die meer dan één
keer hun identiteitsbewijs als vermist opgeven en die documenten blijven
gebruiken of door een ander laten gebruiken, een hogere boete opgelegd
krijgen dan iemand die een keer zijn identiteitsbewijs kwijtraakt en na
hervinden opnieuw gebruikt.
De leden van de SP-fractie merken op dat uit diverse adviezen blijkt dat er
zorgen bestaan of het voorgestelde artikel 231a Sr ruimte laat dat mensen
hun eigen lichaam(skenmerken) kunnen veranderen (bijvoorbeeld
plastische chirurgie) en over wanneer de grens van het strafwaardige
wordt gepasseerd. Graag ontvangen zij een uitgebreide verduidelijking op
dit punt.
De introductie van artikel 231a Sr heeft tot doel handelingen die burgers
met kwade bedoelingen aan hun biometrische kenmerken en biometrische persoonsgegevens hebben aangebracht of hebben laten
aanbrengen, strafbaar te stellen. Gelet op de huidige toepassingen van
biometrie zal het vooral om het te kwader trouw veranderen of laten
veranderen van de vingertoppen en het gezicht gaan. Deze vormen van
biometrie worden momenteel het meest in het maatschappelijk verkeer
gebruikt als middel om iemands identiteit vast te stellen, bijvoorbeeld in
de strafrechts- en vreemdelingenketen. Artikel 231a stelt niet alle gevallen
waarin mensen hun biometrische kenmerken of biometrische persoonsgegevens veranderen of laten veranderen strafbaar, maar alleen in specifiek
omschreven gevallen. Die handelingen zijn slechts strafbaar indien
iemand zijn biometrische kenmerken of biometrische persoonsgegevens
verandert of laat veranderen – het eerste lid spreekt over valselijk
opmaken of vervalsen – met de bedoeling deze als echt en onvervalst te
gebruiken of te doen gebruiken in gevallen waarin die kenmerken of
persoonsgegevens worden gebruikt voor het vaststellen van iemands
identiteit, om op die manier zijn identiteit te verhelen of de identiteit van
een ander te verhelen of misbruiken. Uit deze omschrijving kan worden
afgeleid dat zolang iemand zijn lichaam aanpast of laat aanpassen terwijl
hij niet het oogmerk heeft daarmee identiteitsfraude te begaan, die
aanpassingen niet onder het bereik van artikel 231a Sr vallen. Overeenkomstig artikel 11 van de Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden waarin het recht op zelfbeschikking van burgers is verankerd,
behouden burgers dus het recht om hun lichaam te laten veranderen door
bijvoorbeeld plastische chirurgie. Het veranderen van een zakkend ooglid
vanuit esthetische of andere overwegingen is met andere woorden niet op
grond van artikel 231a Sr strafbaar, terwijl het laten veranderen van het
gezicht om een andere identiteit aan te nemen met als doel uit handen
van politie en justitie te blijven, wel strafbaar wordt. Zodra iemand met
9

Stb. 2004, 180.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

15

dat laatste doel veranderingen aan zijn lichaam aanbrengt of laat
aanbrengen kunnen de overheid, bedrijven en burgers daarvan ernstige
nadeel ondervinden en weegt het publieke belang om daartegen
strafrechtelijk te kunnen optreden zwaarder dan het recht om vrijelijk over
het menselijk lichaam te kunnen beschikken.
Over het tweede lid van het voorgestelde artikel 231a stellen de leden van
de SP-fractie de vraag of het vaak zal voorkomen dat een ander dan de
dader van het gronddelict (bijvoorbeeld een moord of een verkrachting)
biometrische kenmerken van een ander zal achterlaten op de plaats delict
om opsporingsdiensten in verwarring te brengen. Zij vragen zich af of het
niet aannemelijk is dat de dader dit zelf zal doen. Indien dat het geval is,
rijst de vraag wat deze nieuwe strafbaarstelling toevoegt.
Er zijn mij geen gegevens bekend op basis waarvan kan worden aangegeven dat de situatie waarin een ander dan de dader van het misdrijf
biometrische persoonsgegevens van een ander op de plaats van het
misdrijf achterlaat om buiten het vizier van politie en justitie te blijven,
vaak voorkomt. Ook beschik ik niet over gegevens hoe vaak die situatie
zich voordoet. Zulke gegevens zijn ook niet voorhanden ten aanzien van
de dader van een misdrijf. Alhoewel het aannemelijk is dat de dader van
een misdrijf vaker zelf biometrische persoonsgegevens van een ander
neerlegt dan een derde, meen ik niet dat het, zoals de leden van de
SP-fractie lijken te veronderstellen, uitgesloten is dat anderen dan de
dader met behulp van dergelijke persoonsgegevens politie en justitie om
de tuin willen leiden. De situatie dat een derde de dader wil beschermen
en daarom na het begaan van het misdrijf de biometrische persoonsgegevens van de dader verwisselt met die van een ander, is niet ondenkbeeldig. Om ook in die situatie van identiteitsfraude en misleiding van
politie en justitie adequaat strafrechtelijk te kunnen optreden, is in het
voorgestelde artikel 231a, tweede lid, Sr het opzettelijk gebruiken van
biometrische kenmerken of biometrische persoonsgegevens van een
ander met het oogmerk om de verdenking van een strafbaar feit op die
ander te doen ontstaan, strafbaar gesteld. In dit verband verwijs ik de
leden van de SP-fractie ook naar het antwoord dat ik in deze nota naar
aanleiding van het verslag heb gegeven op de vraag van de leden van de
PvdA-fractie of artikel 189 Sr voor de aanpak van de dader van deze
gedraging niet al uitkomst biedt.
De leden van de D66-fractie vinden het belangrijk dat stevig wordt
opgetreden tegen identiteitsfraude. Onder meer door de toegenomen
digitalisering van onze samenleving en door de toenemende eis van
dienstenaanbieders om een kopie van een paspoort over te leggen ter
verkrijging van een dienst, zien zij een toenemende kwetsbaarheid op het
punt van identiteitsbescherming ontstaan. Zij lezen in de memorie van
toelichting dat geen kwantitatieve gegevens beschikbaar zijn over fraude
met identiteitsbewijzen. Zij vragen zich af hoe de regering meent dat hier
meer zicht op verkregen kan worden.
In paragraaf 1 van deze nota zijn in antwoord op een eerdere vraag van de
leden van de D66-fractie of de regering verwacht dat het aantal zaken bij
de politie, het openbaar ministerie en de rechterlijke macht zal toenemen
en in welke mate, de door deze leden gevraagde kwantitatieve gegevens
verstrekt. Graag verwijs ik deze leden dan ook naar die gegevens.
De leden van de SGP-fractie constateren dat artikel 225 Sr, evenals artikel
231 Sr, uitgaat van een maximale straf van zes jaar voor valsheid in
geschrifte. Deze leden vragen of het logisch is om te kiezen voor dezelfde
strafmaat. Verder vragen zij zich af in hoeverre een ander strafmaximum
niet nog meer voor de hand ligt voor het vervalsen van biometrische
kenmerken of persoonsgegevens op grond van het voorgestelde artikel
231a Sr.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

16

De verklaring voor de gelijke strafbedreiging van overtreding van artikel
231 Sr en artikel 225 Sr – de algemene strafbaarstelling van valsheid in
geschrifte – is te vinden in de wetsgeschiedenis. Voor de voorlaatste
strafverhoging in artikel 231 Sr van een maximale gevangenisstraf van
twee jaar naar een gevangenisstraf van ten hoogste vier jaar of een
geldboete van de vierde categorie bij de wet van 24 mei 1989 tot wijziging
van het Wetboek van Strafrecht in verband met bestrijding van fraude met
paspoorten en andere reisdocumenten10, heeft de wetgever als argument
aangevoerd dat er «gezien de ernstige gevolgen die frauduleuze handelingen met reisdocumenten kunnen hebben», geen reden meer bestaat
«voor het grote verschil in strafmaat tussen de in artikel 225 strafbaar
gestelde valsheid in geschrifte in het algemeen en valsheid ten aanzien
van reisdocumenten»11. Bij de eerder in deze nota aangehaalde wet van
21 april 2004 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met
de bestrijding van fraude en vervalsing in verband met andere betaalmiddelen dan contanten is de strafmaat in artikel 231 Sr gelijk getrokken met
die die in artikel 225 Sr is gesteld en verhoogd van een gevangenisstraf
van ten hoogste vier jaar of geldboete van de vierde categorie naar een
gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar of een geldboete van de vijfde
categorie. De reden daarvoor was dat bij die wet aan artikel 234 Sr – op
grond waarvan het naar huidig recht het vervaardigen, ontvangen, zich
verschaffen, verkopen en overdragen of voorhanden hebben van stoffen
of voorwerpen waarvan hij weet dat deze bestemd zijn tot het plegen van
een van de misdrijven als omschreven in de artikelen 226, eerste lid,
onderdelen 2° tot en met 5°, 231, eerste lid, en 232, eerste lid, Sr strafbaar
is – de verwijzing naar artikel 231, eerste lid, werd toegevoegd. Vanwege
die toevoeging werd «het om redenen van consistentie gewenst geacht
ook de strafbedreiging van artikel 231 van het Wetboek van Strafrecht
gelijk te trekken met de strafmaat van de overige onder artikel 234 van het
Wetboek van Strafrecht vallende bepalingen»12. Die strafmaat is ook gelijk
aan die van artikel 225 Sr.
Uit deze beschrijving blijkt dat er bij dit wetsvoorstel niet voor is gekozen
om in artikel 231 Sr dezelfde strafmaat te hanteren als in artikel 225 Sr,
zoals de leden van de SGP-fractie lijken te veronderstellen. Die strafmaat
is nu al gelijk. Los van de twee hiervoor gegeven argumenten uit de
wetsgeschiedenis vind ik de gelijke strafdreiging voor overtreding van de
artikelen 225 en 231 Sr ook consistent. Als gevolg van dit wetsvoorstel
komen alle identiteitsbewijzen uit de Wet op de identificatieplicht en de
identiteitsbewijzen die afgegeven zijn door diensten of organisaties van
vitaal of nationaal belang onder het bereik van artikel 231 Sr te vallen,
terwijl de overige identiteitsbewijzen onderworpen blijven aan de werking
van artikel 225 Sr. Het zou vervolgens merkwaardig zijn als de strafdreiging voor fraude met de identiteitsbewijzen uit artikel 231 Sr lager is
dan die voor de andere identiteitsbewijzen omdat de eerste categorie
identiteitsbewijzen een wettelijke status van identificatiemiddel hebben of
toegang geven tot organisaties die van vitaal of nationaal belang zijn,
terwijl dat niet voor de tweede categorie identiteitsbewijzen geldt. Het
stellen van een hoger strafmaximum op overtreding van artikel 231 Sr
vind ik onnodig, omdat de voorgestelde straf naar mijn mening, gelet op
de ernst van de in die bepaling opgenomen strafbare feiten, passend is.
Dat geldt evenzeer voor de maximale strafdreiging die is voorgesteld ten
aanzien het valselijk opmaken of vervalsen van biometrische kenmerken
of persoonsgegevens. De ernst van die strafbare feiten dient volgens mij
op dezelfde wijze gewaardeerd te worden als de strafbare feiten uit artikel
231 Sr. Fraude met biometrische identiteitsbewijzen acht ik niet meer of
minder strafwaardig dan fraude met papieren identiteitsbewijzen.
10

Stb. 1989, 189.
Zie Kamerstuk 20 652, nr. 3, blz. 3.
12
Zie Kamerstuk 29 025, nr. 3, blz. 6.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

17

2.2 Aanpassing van de regeling van de identiteitsvaststelling van
verdachten en veroordeelden
De leden van de PVV-fractie vragen waarom bij de uitbreiding van artikel I,
onder I, van de Wet identiteitsvaststelling verdachten, veroordeelden13 en
getuigen niet tevens de mogelijkheden voor het nemen van een irisscan
zijn onderzocht.
Bij artikel I, onder I, van de hiervoor genoemde wet zijn uit de reeks van
onderzoeksmaatregelen die ingevolge artikel 61a van het Wetboek van
Strafvordering (Sv) waren opgenomen, de maatregelen die ter vaststelling
van de identiteit van de verdachte dienen – dat wil zeggen het nemen van
foto’s en vingerafdrukken – overgeheveld naar een nieuw artikel 55c Sv.
Tegelijk is aan die reeks een onderzoeksmaatregel toegevoegd. Het betreft
hier het nemen van handpalm-, voet-, teen-, oor- of schoenzoolafdrukken.
Omdat het nemen van die afdrukken in de opsporingspraktijk ingeburgerd
is, is van de gelegenheid van de Wet identiteitsvaststelling verdachten,
veroordeelden en getuigen gebruik gemaakt om deze maatregel, mede
vanwege de toegankelijkheid en voorzienbaarheid van het recht, in artikel
61a, eerste lid, Sv te noemen14. De irisscan is toen niet opgenomen in de
lijst van onderzoeksmaatregelen. Van de irisscan wordt namelijk geen
gebruik gemaakt voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten.
Mocht daarin in de toekomst verandering komen, dan betekent dat niet
dat de irisscan niet als onderzoeksmaatregel zou kunnen worden
toegepast. Artikel 61a, eerste lid, Sv biedt daarvoor de ruimte doordat het
een enuntiatieve opsomming van onderzoeksmaatregelen kent («Als
zodanige maatregelen kunnen onder meer worden aangemerkt:»).
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat de regering aangeeft
dat de politieregio’s en het Korps landelijke politiediensten nog niet
geaccrediteerd zijn voor de dactyloscopische activiteiten. Hun vraag of de
regering verwacht dat zij voor 30 november 2015 wel aan de
accreditatie-eis voldoen, beantwoord ik positief.
De leden van de SP-fractie vragen ten aanzien van het uitwisselen van
persoonsgegevens van verdachten en veroordelen en de wettelijke basis
voor gebruik van het burgerservicenummer (BSN) naar de stand van
zaken met betrekking tot het uitwisselen van persoonsgegevens tussen
Slachtoffer in Beeld (SiB) en het openbaar ministerie (OM) en de politie
ten behoeve van het bemiddelen in het contact tussen slachtoffer en
dader. Het OM kan de gegevens van het slachtoffer of de dader waaraan
SiB behoefte heeft voor het voeren van een slachtoffer-dadergesprek,
verstrekken op grond van artikel 39, eerste lid, aanhef en onder f, van de
Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Dat artikel biedt de grondslag
voor het OM om informatie te verstrekken in verband met het verlenen
van hulp aan slachtoffers en anderen die bij een strafbaar feit betrokken
zijn. De slachtoffer-dadergesprekken die SiB organiseert, vallen binnen de
reikwijdte van die doelstelling. Het OM heeft dan ook met SiB afgesproken
dat SiB de informatie die zij nodig heeft voor het organiseren van die
gesprekken, van het OM kan ontvangen op dezelfde voet als de andere
organisaties die in de Aanwijzing Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens van het College van procureurs-generaal15 worden genoemd
aan wie het OM op basis van artikel 39, eerste lid, aanhef en onder f,
gegevens kan verstrekken. Door deze afspraken tussen SiB en het OM zijn
er op dit moment in de praktijk in de meeste gevallen geen noemenswaardige problemen met het verkrijgen van die gegevens. In die gevallen
waarin het OM nog niet betrokken is bij de zaak en er enkel nog de
13

Stb. 2009, 317.
Zie Kamerstuk 31 436, nr. 3, blz. 77.
15
Stcrt. 2012, 26870.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

18

aangifte bij de politie ligt, is er een andere situatie. Het op de Wet
politiegegevens gebaseerde Besluit politiegegevens biedt op dit moment
geen grondslag voor de politie om aan SiB de informatie te verstrekken
voor het organiseren van slachtoffer-dadergesprekken. Om de
verstrekking van die informatie mogelijk te maken zal ik bevorderen dat
het Besluit politiegegevens in de loop van 2014 is aangepast, opdat SiB
zonder onnodige belemmeringen haar werk kan doen.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 352, nr. 6

19