Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

23 987

Uitbreiding van de Europese Unie

Nr. 131

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 9 september 2013
Van zondag 7 tot en met dinsdag 9 juli 2013 bracht een delegatie van de
vaste commissie voor Europese Zaken een werkbezoek aan de Republiek
Macedonië. Deze dienstreis omvatte bezoeken aan de hoofdstad Skopje
en de gemeenten Struga en Ohrid. De Kamerdelegatie bestond uit de
leden Pechtold (delegatieleider; D66), Verheijen (VVD) en Servaes (PvdA)
en de griffier Van Haaster. De delegatie werd tijdens het werkbezoek
begeleid door de ambassadeur van Nederland in Macedonië, mevrouw
Schuurman.
Context van het werkbezoek
Het werkbezoek vond plaats in het kader van het EU-uitbreidingsproces
van Macedonië. Als kandidaat-lidstaat is Macedonië in afwachting van een
positief besluit over de opening van EU-toetredingsonderhandelingen.
Hiervoor is het nodig dat Macedonië de naamkwestie met Griekenland
oplost én bovenal substantiële hervormingen doorvoert met betrekking
tot de rechtsstaat en bescherming van grondrechten. De delegatie heeft
zich door de verschillende locatiebezoeken en gesprekken met diverse
betrokkenen bij het EU-uitbreidingsproces een beeld kunnen vormen van
de stand van zaken in Macedonië en de geschiktheid van het land om een
volgende fase richting het EU-lidmaatschap in te gaan. Deze informatie zal
worden betrokken bij de behandeling van het nieuwe voortgangsrapport
over Macedonië in de Kamer. Dit rapport wordt elk najaar door de
Europese Commissie uitgebracht en bevat conclusies en aanbevelingen
ten aanzien van het EU-toetredingsperspectief. De Europese Raad,
bestaande uit de regeringsleiders van de EU-lidstaten, zal in zijn bijeenkomst van 19 en 20 december 2013 een besluit nemen over deze
conclusies en aanbevelingen.
De delegatie brengt langs de lijnen van het programma als volgt
inhoudelijk verslag uit over het werkbezoek aan Macedonië.
Zondag 7 juli 2013
Na aankomst op de luchthaven van Ohrid verplaatste de delegatie zich
naar de naastgelegen gemeente Struga waar zij werd ontvangen door de

kst-23987-131
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 131

1

burgemeester, de heer Ziadin Sela. Struga ligt in het zuidwesten van
Macedonië dicht bij de grens met Albanië. De heer Sela, eerder in het jaar
verkozen tot burgemeester van Struga, sprak over de verhouding tussen
de nationale en de lokale bestuurslaag en de mate waarin taken in
Macedonië zijn gedecentraliseerd. Ook weidde hij uit over enkele lokale
kwesties en de mogelijkheden die samenwerking met buurgemeenten als
Ohrid biedt om deze problemen het hoofd te bieden. In het gesprek
kwamen verder ook de interetnische relaties en de positie van etnisch
Albanezen in Macedonië aan de orde.
Aansluitend aan dit gesprek volgde een bezoek aan het grensovergangsstation Kafasan, dat momenteel met financiële hulp van de EU
(preaccessiesteun geheten) grondig wordt gemoderniseerd. De douanebeambten leidden de delegatie rond door de grensterminal en lichtten het
nieuwe, op Nederlandse leest geschoeide beheersysteem toe. Oogmerk
van deze modernisering is het versimpelen van grensprocedures en
daardoor verbeteren van de handelsrelaties met Albanië.
Hierna was de delegatie te gast in het buitenverblijf van president Gjorgji
Ivanov aan het Meer van Ohrid, waar overigens in 2001 het vredesakkoord tussen de Macedonische regering en de Albanese strijders van het
UÇK-M werd gesloten. Dit Ohrid Framework Agreement maakte een einde
aan het interetnische conflict en garandeerde meer rechten voor de
Albanese minderheid en andere minderheden, specifiek op het gebied van
taal, onderwijs en gelijkwaardige vertegenwoordiging in de overheid.
President Ivanov zette in het gesprek uiteen welke inspanningen
Macedonië heeft geleverd om de naamkwestie te beslechten met
Griekenland, dat eveneens op historische gronden aanspraak maakt op de
naam «Macedonië». Hij sprak de hoop uit dat de naamkwestie in het
aanstaande voortgangsverslag van de Europese Commissie geen nieuwe
blokkade oplevert voor het openen van de toetredingsonderhandelingen.
De delegatieleden toonden begrip voor de positie van Macedonië maar
benadrukten op hun beurt dat een positief besluit over toetredingsonderhandelingen ten minste evenzeer afhangt van de autonome voortgang die
Macedonië heeft geboekt bij het implementeren van de noodzakelijke
hervormingen ten aanzien van de rechtsstaat, justitie en de bescherming
van de fundamentele rechten en vrijheden.
Na een korte bezichtiging van het belangrijkste culturele erfgoed in Ohrid
– byzantijnse iconen en fresco’s, tentoongesteld in diverse kerkjes en
kapellen – stond een ontmoeting met burgemeester Nikola Bakrachevski op het programma. Met de heer Bakrachevski sprak de delegatie
over enkele thema’s van lokaalpolitieke aard en over het belang van de
toeristische sector voor de ontwikkeling van zijn stad. Mede als gevolg
van het Macedonische toerismebeleid kiezen ook veel Nederlanders in
toenemende mate Ohrid als vakantiebestemming. Na afloop van het
gesprek vertrok de delegatie naar Skopje.
Maandag 8 juli 2013
Het programma startte met een briefing door ambassadeur Schuurman
over de politieke situatie in Macedonië, de betrekkingen met Nederland en
de ontwikkelingen in het EU-uitbreidingsproces. Aansluitend volgde een
serie gesprekken in het parlement van Macedonië in Skopje.
De Voorzitter van het parlement, de heer Trajko Veljanoski, heette de
delegatie van harte welkom. De heer Veljanoski beschreef de vorderingen
van Macedonië op het terrein van rechtsstaat, mensenrechten en justitie
en schetste tevens de knelpunten die het land weerhouden om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 131

2

volgende stap in het EU-uitbreidingsproces te zetten. De delegatie
informeerde naar de werkzaamheden van de Inquiry Committee, de
commissie die onderzoek doet naar de gebeurtenissen in het parlement
op 24 december 2012. Op die dag werden de oppositieparlementariërs en
de aanwezige journalisten door beveiligers uit het parlement verwijderd
toen een discussie over de begroting uit de hand liep. De begroting is
vervolgens, in afwezigheid van oppositie en media, door de regeringspartijen aangenomen. Nadat de belangrijkste oppositiepartij, de sociaaldemocratische SDSM, vervolgens de zittingen van het parlement een aantal
weken had geboycot, werd op 1 maart 2013 een akkoord gesloten tussen
regerings- en oppositiepartijen. Besloten werd om een onderzoekscommissie in het leven te roepen die uiterlijk in september 2013 rapport
uitbrengt en aanbevelingen doet voor verbetering. De heer Veljanoski
verklaarde desgevraagd, dat hij uitziet naar het rapport, dat volgens hem
zal bijdragen aan het democratisch herstel en de weg voorwaarts zal
wijzen.
Voorts sprak de delegatie met de commissie Europese Zaken van het
Macedonische parlement onder leiding van de heer Nexhati Jakupi. In
dit gesprek werd uitvoerig stilgestaan bij de voortgang van de hervormingen en de resultaten van de High Level Accession Dialogue. Om de
impasse, ontstaan door het uitblijven van een startdatum voor de
toetredingsonderhandelingen, te doorbreken werd in 2012 gestart met
deze dialoog tussen de Macedonische regering en de Europese
Commissie. Hierbij zijn rechtsstaat, media en vrijheid van meningsuiting,
hervorming van het openbaar bestuur, hervorming van het kiesstelsel en
het versterken van de markteconomie als vijf belangrijkste prioriteiten
benoemd. Deze dialoog dient ter voorbereiding op de eventuele opening
van de toetredingsonderhandelingen en dan vooral de onderhandelingshoofdstukken 23 (rechtsstaat en fundamentele rechten) en 24 (justitie,
vrijheid en veiligheid) van het acquis communautaire.
Het verraste de delegatie dat de grootste oppositiepartij in Macedonië (de
SDSM) niet aanwezig was tijdens het gesprek met de commissie Europese
Zaken, hetgeen de pluriformiteit van de bijdragen beperkte. Op verzoek
van de delegatie werd ook het woord gegund aan de enige parlementariër
die van oppositiezijde aanwezig was. De delegatie achtte het van belang
om alle verschillende politieke opvattingen te kunnen horen en dankte alle
sprekers voor hun interventies.
De delegatie sprak eveneens met enkele leden van de Vriendschapsgroep
Nederland van het Macedonische parlement, voorgezeten door de heer
Rexhail Ismaili. In dit gesprek werd een scala aan onderwerpen te berde
gebracht, waaronder met name toerisme, handels- en economische
relaties, kenniseconomie, landbouw en horticultuur. De Macedonische
parlementariërs betoonden zich zeer geïnteresseerd in de Nederlandse
expertise op deze beleidsterreinen en spraken de intentie uit om in de
toekomst Nederland met een bezoek te vereren.
Hierna had de delegatie een ontmoeting met enkele ambassadeurs van
West-Europese EU-lidstaten en met het hoofd van de EU-missie in
Macedonië, ambassadeur Aivo Orav, om hun zienswijzen op het
EU-uitbreidingsproces van Macedonië te vernemen.
Aansluitend bracht de delegatie een kort bezoek aan het LHBT-centrum
in het oude gedeelte van Skopje. Dit centrum voor de emancipatie van
seksuele minderheden (Lesbiennes, Homoseksuelen, Biseksuelen en
Transseksuelen) in Macedonië is in korte tijd meermalen belaagd en in
brand gestoken. Dit centrum wordt mede gefinancierd door het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken. De delegatie sprak met enkele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 131

3

medewerkers van het centrum over de bescherming van seksuele
minderheden in Macedonië. Daarbij was ook de politieagent aanwezig die
tijdens de belaging in het LHBT-centrum was en verdere escalatie wist te
voorkomen door de belagers te verjagen. De delegatie dankte en roemde
deze politieagent voor zijn kordate, voorbeeldige optreden.
Aan het einde van de middag verplaatste de delegatie zich naar de
overheidswijk voor een onderhoud met de Minister van Buitenlandse
Zaken, de heer Nikola Poposki. In dit gesprek kwam de vrijheid van pers
en van meningsuiting nadrukkelijk aan de orde. In Macedonië zijn, in elk
geval in het verleden, gevallen bekend van vervolging van journalisten
door de overheid onder het mom van laster of smaad. De delegatie
beschreef de democratische middelen die de overheid in Nederland ten
dienste staan om vermeend onjuiste berichtgeving te corrigeren: via het
publieke debat, zelfregulering door de persberoepsgroep en desnoods de
gang naar de civiele rechter. De heer Poposki voerde hierop aan, dat het
Macedonische parlement onlangs wetten heeft aangenomen, die de
vrijheid van meningsuiting beter beschermen en oneigenlijke vervolging
van journalisten door de overheid onmogelijk maken.
Mede in dit kader bracht de delegatie het lot van de Macedonische
journalist onder de aandacht die al twee maanden in voorarrest zit
wegens het destijds publiceren van de naam van een kroongetuige in een
vijf jaar oude moordzaak. De delegatie verbaasde zich over deze gang van
zaken en informeerde bij de Minister van Buitenlandse Zaken of de
Macedonische regering wil toestaan dat deze journalist door een of meer
ambassadeurs van EU-lidstaten wordt bezocht. De Minister zegde
vervolgens toe, dit binnen de Macedonische regering te bespreken en
hierop later nog terug te komen.
‘s Avonds was de delegatie te gast in de residentie van ambassadeur
Marriët Schuurman, tezamen met vertegenwoordigers van
verscheidene non-gouvernementele organisaties in Macedonië. Op
informele wijze bespraken zij de thema’s democratische controle,
mensenrechten en rechtsstaat/media met elkaar.
Dinsdag 9 juli 2013
In de ochtend voerde de delegatie een gesprek met enkele Nederlandse
ondernemers in Skopje. Zij deelden hun ervaringen in het bedrijfsleven
van Macedonië, dat zich door een veel informelere omgangsvorm en
wijze van zakendoen laat typeren dan in Nederland gebruikelijk is. In de
uitoefening van hun bedrijf zijn zij weleens geconfronteerd met bureaucratische tegenwerking of zelfs corruptie. Evenwel zijn de (bedrijfseconomische) voordelen groter dan de nadelen, zodat deze Nederlanders na
vele jaren nog altijd een onderneming in Macedonië drijven.
Aansluitend aan dit gesprek bracht de delegatie ten slotte een bezoek aan
de textielonderneming «Macedonia Garment Industry» van Nederlander
Marcel Melles. De heer Melles heeft in enkele jaren tijd een florerend
bedrijf opgebouwd dat zich toelegt op de vervaardiging van pantalons en
daarbij werkgelegenheid voor tientallen lokale productiemedewerkers
creëert. De rondleiding door het bedrijf bood de delegatie een goed
inzicht in de kracht van het Nederlandse ondernemerschap in Macedonië.
De Nederlandse ambassade vervult hier, voor zover nodig en gewenst,
een belangrijke ondersteunende of bemiddelende rol in de contacten met
de Macedonische autoriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 131

4

Dankzegging
De delegatie hecht eraan haar buitengewone waardering uit te spreken
voor de organisaties en personen die dit werkbezoek mogelijk hebben
gemaakt. De delegatie is ambassadeur Schuurman en haar medewerkers
zeer erkentelijk voor de deskundige, prettige begeleiding en dito voorbereiding van het werkbezoek. De delegatie dankt eveneens de ambassade
van Macedonië in Den Haag onder leiding van ambassadeur Dimitrov
voor de medewerking aan het werkbezoek. Ten slotte is de delegatie veel
dank verschuldigd aan de gesprekspartners in Macedonië die zich van
harte bereid verklaarden om de delegatie te ontvangen en van informatie
te dienen.
De voorzitter van de delegatie,
Pechtold
De griffier van de delegatie,
Van Haaster

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 131

5