Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

740
Vragen van het lid Bouwmeester (PvdA) aan de ministers voor Jeugd en
Gezin en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, mede namens de ministers
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over onterechte en gemiste diagnose ADHD en de gevolgen voor
behandeling (ingezonden 21 september 2010).
Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010).
Vraag 1
Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University dat wijst
op 1 miljoen kinderen die mogelijk onterecht zijn gediagnosticeerd met
aandachtsstoornis ADHD?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u van mening dat het stellen van de diagnose ADHD gecompliceerd is,
dat het mogelijk is dat daardoor onvoldoende rekening wordt gehouden met
leeftijd en achtergrond, en dat er sprake kan zijn van een onjuiste diagnose
ADHD? In hoeverre is hiervan sprake in Nederland?
Antwoord 2
In Nederland is een diagnostiekprotocol met gestandaardiseerde instrumenten beschikbaar voor diagnostiek rondom ADHD, waarin rekening wordt
gehouden met leeftijd en achtergrond van de patiënt. Diagnostiek wordt
uitgevoerd door BIG geregistreerde professionals. Ik ga er vanuit dat deze
professionals bekend zijn met de beschikbare protocollen en werken met de
gestandaardiseerde instrumenten die hen beschikbaar zijn en die gebaseerd
zijn op wetenschappelijke kennis. Hierdoor worden de kansen op een onjuiste
diagnose geminimaliseerd.

1

ah-tk-20102011-740
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

Onderwijsnieuwsdienst.nl, «Mogelijk 1 miljoen onterechte ADHD-diagnosen», 18 september
2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Vraag 3
Bent u ervan op de hoogte dat de Gezondheidsraad2 al in 2000 aangaf dat de
afbakening van het begrip ADHD tot op zekere hoogte arbitrair is, dat
richtlijnen en protocollering een sterk positieve invloed op de kwaliteit van
diagnostiek en behandeling hebben en dat de overheid een kenniscentrum op
dit gebied zou moeten ontwikkelen? Zo ja, wat is er sindsdien door de
overheid in gang gezet? Zo nee, bent u bereid een regierol te vervullen in het
opzetten van een kenniscentrum en onderzoek naar de kwalitatieve en
kwantitatieve praktijk van diagnostiek en behandeling te stimuleren?
Antwoord 3
Ik ben op de hoogte van de aanbevelingen die de Gezondheidsraad destijds
heeft gedaan.
In opdracht van het ministerie van VWS en met betrokkenheid van het
ministerie van OCW is destijds door het Trimbosinstituut het project Actieplan
ADHD opgezet om uitvoering te geven aan de aanbevelingen van de
Gezondheidsraad voor verbeterde zorg bij ADHD. Concrete producten
daarvan op het gebied van diagnostiek en behandeling zijn onder andere:
– De multidisciplinaire richtlijn ADHD. Hierin wordt ingegaan op signalering,
diagnostiek, farmacotherapie bij kinderen en jeugdigen met ADHD en
psychosociale interventies bij ADHD;
– Een Landelijk Basisprogramma ADHD bij kinderen en jeugdigen;
– Protocollen Diagnostiek en Behandeling bij ADHD;
– Een leergang evidence based werken bij ADHD, ontwikkeld door Trimbos.
(2007)Deze leergang is gericht op professionals die werken met jeugdigen
met ADHD;
– Onderzoek naar de implementatie van de multidisciplinaire richtlijn ADHD
en zorgprogrammering in jeugdzorg en onderwijs.
Om niet alleen de bundeling en verspreiding van kennis over ADHD te
stimuleren, maar dit ook voor andere stoornissen mogelijk te maken, is
destijds bewust gekozen om de oprichting van een algemeen kenniscentrum
voor kinder- en jeugdpsychiatrie te stimuleren. Het Landelijk Kenniscentrum
Kinder- en Jeugdpsychiatrie, waarbij alle academische centra voor kinder- en
jeugdpsychiatrie en alle regionale partnerinstituten voor kinder- en jeugdpsychiatrische zorg en de relevante ouder/patiëntenverenigingen zijn aangesloten, heeft tot taak het bundelen en verspreiden van actuele wetenschappelijke
kennis over kinder- en jeugdpsychiatrische stoornissen en de beschikbare
protocollaire behandelvormen. Tegen deze achtergrond is er voor mij geen
aanleiding om het oprichten van een specifiek kenniscentrum ADHD te
stimuleren.
Over ADHD is op de website van het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en
Jeugdpsychiatrie informatie over het ziektebeeld, diagnostiek, medicatie en
protocollaire behandelvormen te vinden, die gebaseerd is op de laatste
wetenschappelijke inzichten. Deze website is voor iedereen toegankelijk.
ADHD is in deze periode ook het onderwerp geweest van vele wetenschappelijke onderzoeken. Gelet op al deze ontwikkelingen vind ik het niet opportuun
om onderzoek naar de praktijk van diagnostiek en behandeling verder te
stimuleren.
Vraag 4
Maakt u zich zorgen over de enorme stijging van het aantal jonge kinderen
met de diagnose ADHD en ook over de grote toename van het medicijngebruik door hen? Welke alternatieve behandelingen zijn er voor ADHD? Welke
van deze behandelingen worden in Nederland toegepast en in welke mate?3
Antwoord 4
Mede dankzij de acties genoemd in het antwoord op vraag 3 is de kennis
over ADHD de laatste jaren toegenomen. Het wordt steeds beter en eerder
herkend, waardoor kinderen sneller in zorg komen. Tevens spelen ontwikkelingen als het verminderen van het taboe op psychiatrische stoornissen en
het steeds ingewikkelder worden van de maatschappij waardoor kinderen

2

3

Gezondheidsraad. Diagnostiek en behandeling van ADHD. Den Haag: Gezondheidsraad,
2000; publicatie nr 2000/24. ISBN 90-5549-346-5.
de Volkskrant, 18 september 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

eerder tegen problemen aanlopen een rol bij het toegenomen aantal
jeugdigen dat in behandeling komt bij de jeugd-ggz.
De multidisciplinaire richtlijn ADHD (2005) stelt dat de behandeling van ADHD
in het algemeen op twee pijlers berust: medicatie en gedragstherapeutische /
psychosociale behandeling. Er is tevens een medicatieprotocol ADHD
beschikbaar op de website van het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en
Jeugdpsychiatrie. Methylfenidaat, het middel dat als eerste wordt ingezet bij
de behandeling van ADHD, is uitgebreid wetenschappelijk onderzocht bij
kinderen. Het medicatieprotocol ADHD is in maart 2010 geactualiseerd en
gebaseerd op de laatste wetenschappelijke inzichten.
Tot gedragstherapeutische / psychosociale behandeling behoren psychoeducatie, gedragstherapie en begeleiding gericht op de ouders, de leerkracht
en de school en niet-medicamenteuze behandeling van het kind, bijvoorbeeld
via zelfregulatietraining. Waarbij de gedragstherapeutische / psychosociale
behandeling van kortere duur kan zijn dan het medicatiegebruik. Mij zijn geen
signalen bekend dat deze richtlijn niet goed nageleefd wordt.
Vraag 5 en 6
Bent u op de hoogte van het onderzoek van Trimbos-onderzoeker Van de
Glind, in samenwerking met onderzoekers uit elf landen, die stelt dat
ADHD’ers extra gevoelig zijn voor verslaving?
Wat is uw reactie op zijn opvatting dat mensen in de verslavingszorg, maar
ook cliënten in de geestelijke gezondheidszorg en patiënten van huisartsen
met depressieve klachten als onderliggende oorzaak ADHD hebben?
Antwoord 5 en 6
Ik ben bekend met het onderzoek.
Het is bekend dat er een relatie bestaat tussen enerzijds ADHD en verslaving
en anderzijds tussen depressie en verslaving. De relatie tussen ADHD en
depressie wordt verondersteld. Het beantwoorden van de vraag naar de aard,
de relevantie en de consequenties van deze relatie, moet worden overgelaten
aan de professionals en wetenschappers.
Dit is door het veld ook opgepakt. Ik licht enkele punten uit. Zo heeft ZonMW
in het kader van het Richtlijnenprogramma Jeugdgezondheid opdracht
gegeven voor de ontwikkeling van een Richtlijn Jeugdgezondheidszorg
ADHD. Deze richtlijn geeft aan hoe artsen op het consultatiebureau of
schoolartsen ADHD in een vroeg stadium kunnen signaleren en wanneer zij
voor verdere diagnostiek door moeten verwijzen. Daarbij geeft de richtlijn
aandacht aan de samenwerking met huisartsen, kinderartsen en Jeugd-GGZ.
Ook is een Richtlijn ADHD voor de behandeling van ADHD in ontwikkeling.
Via het programma Zorg voor jeugd heeft ZonMw opdracht gegeven om een
proefimplementatie van de Richtlijn ADHD voor behandelaars uit te voeren.
Deze is gericht op medewerkers in de Jeugd-GGZ en Jeugdzorg.
Het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie ontwikkelt in 2011
samen met het Trimbos instituut en het Nederlands Jeugdinstituut een
evidence-based protocol voor diagnostiek, behandeling met psychofarmaca
en effectieve interventies voor jeugdigen waarbij comorbiditeit van psychiatrische stoornissen en middelengebruik speelt. Dit protocol wordt ontwikkeld
met behulp van een gerichte subsidie van VWS in het programma «effectieve
interventies» van ZonMw Jeugd.
Door het Trimbos wordt naar aanleiding van Nemesis II, een grootschalige
studie naar de psychische gezondheidstoestand van de Nederlandse
bevolking van 18 tot en met 64 jaar,gewerkt aan een onderzoek met als doel
het nagaan van in welke mate ADHD en gedragsstoornissen een effect
hebben op het ontstaan en beloop van alcoholstoornissen.
Vraag 7
Bent u van mening dat het goed mogelijk is dat enerzijds veel kinderen ten
onrechte de diagnose ADHD krijgen en daarmee samenhangend ten onrechte
behandeld worden met geneesmiddelen, terwijl anderzijds de diagnose ADHD
bij volwassenen met depressieve klachten wordt gemist?
Antwoord 7
Ik ben niet van mening dat veel kinderen ten onrechte de diagnose ADHD
krijgen en daarmee samenhangend ten onrechte behandeld worden met
geneesmiddelen. Ik ga er vanuit dat de professionals die deze diagnose

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

kunnen stellen bekend zijn met de beschikbare protocollen en werken met de
gestandaardiseerde instrumenten die hen beschikbaar zijn en die gebaseerd
zijn op wetenschappelijke kennis. Hierdoor wordt de kans op een onjuiste
diagnose geminimaliseerd. Overigens zijn minder jeugdigen in behandeling
zijn voor ADHD dan op grond van prevalentiecijfers verwacht mag worden.
Het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie wijst er op dat er in
het veld eerder zorgen zijn over dat bepaalde groepen jeugdigen die nog
onvoldoende bereikt worden, bijvoorbeeld allochtone jeugdigen en jeugdigen
in de jeugdzorg. In de visie van het demissonaire kabinet «Perspectief
voor jeugd en gezin» wijzen wij er wel op dat door dicht bij het kind en het
gezin tijdig passende ondersteuning te bieden in aansluiting op de eigen
kracht en het sociale netwerk, ernstiger problemen later zo veel mogelijk
voorkomen kunnen worden. Naar onze mening is hier nog veel winst te
boeken.
De relatie tussen ADHD en depressie is nog onderwerp van professioneel /
wetenschappelijk debat. Zie ook mijn antwoord op vraag 6. Derhalve kan over
de in de vraag gesuggereerde relatie tussen beide mijnerzijds geen uitspraak
worden gedaan.
Vraag 8
Vormt dit gegeven voor u extra aanleiding om nu het opzetten van een
kenniscentrum ADHD te stimuleren? Zo ja, hoe en wanneer?
Antwoord 8
Het Landelijk Kenniscentrum voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie heeft tot taak
het bundelen en verspreiden van actuele wetenschappelijke kennis over
kinder- en jeugdpsychiatrische stoornissen en de beschikbare protocollaire
behandelvormen.
Over ADHD is op de website van het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en
Jeugdpsychiatrie informatie over het ziektebeeld, diagnostiek, medicatie en
protocollaire behandelvormen te vinden, die gebaseerd is op de laatste
wetenschappelijke inzichten. Deze website is voor iedereen toegankelijk.
Voor volwassenen is door het veld in 2002 het Kenniscentrum ADHD bij
volwassenen opgericht bij Psyq. Dit kenniscentrum heeft tot doel het
ontwikkelen, verspreiden en implementeren van kennis over ADHD bij
volwassenen. Hiernaast coördineert het Kenniscentrum de Stichting Netwerk
ADHD bij volwassenen, dat professionals verenigt met interesse in deze
stoornis in Nederland, en het European Network Adult ADHD, voor Europese
onderzoekers en behandelaars. Ook werkt het Kenniscentrum samen met
patiëntenorganisaties en vele anderen in het veld.
Gezien bovenstaande zie ik geen aanleiding om een kenniscentrum ADHD te
stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4