Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 049

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
en enige andere wetten in verband met
Verordening (EU) Nr. 1024/2013 van de Raad van
15 oktober 2013 waarbij aan de Europese
Centrale Bank specifieke taken worden
opgedragen betreffende het beleid inzake het
prudentieel toezicht op kredietinstellingen
(PbEU 2013, L 287) (Uitvoeringswet verordening
bankentoezicht)

Nr. 8

BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2015
Op 2 juli 2014 informeerden wij u over de nieuwe toezichtstaken op de
significante banken van de eurozone die zijn opgedragen aan de Europese
Centrale Bank (ECB)1.
Op 4 november 2014 is het gemeenschappelijk toezichtmechanisme, het
zogenoemde Single Supervisory Mechanism (SSM) in werking getreden.
Het SSM omvat zowel de ECB als de nationaal bevoegde autoriteiten. De
significante banken2 van de eurozone die binnen het SSM onder het
exclusieve toezicht van de ECB vallen, hadden in 2014 samen een
balansomvang van circa 22.000 miljard euro.3 Voor Nederland betreft dit
zeven significante banken, met een totale balansomvang van 2.150 miljard
euro.4
In onze brief gaven we aan dat de verschuiving van toezichtstaken van de
lidstaten naar de EU vergezeld moet gaan van een heldere verdeling van
verantwoordelijkheden en goede afspraken over het afleggen van
verantwoording over het uitgeoefende toezicht aan het parlement. Wij
vroegen uw aandacht voor de wijze waarop zou worden voorzien in een
structurele mogelijkheid van onafhankelijke externe controle op het
toezicht. In deze brief recapituleren wij kort onze belangrijkste punten en
stellen wij u op de hoogte van de huidige stand van zaken.

1

Kamerstuk 32 013, nr. 78.
Significante banken zijn banken met een totale balansomvang van 30 miljard euro of hoger.
3
Dit is circa 80% van de balansomvang van alle banken in de eurozone. Bron: Europese Centrale
Bank Eindverslag van de allesomvattende beoordeling, Frankfurt, oktober 2014, p.3.
4
ABN AMRO Bank N.V., Bank Nederlandse Gemeenten N.V., Coöperatieve Centrale RaiffeisenBoerenleenbank B.A., ING Bank N.V., Nederlandse Waterschapsbank N.V., SNS Bank N.V., The
Royal Bank of Scotland N.V.
2

kst-34049-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 049, nr. 8

1

1. Implicaties SSM voor toezicht, verantwoording en controle in
Nederland en de EU
Vóór de inwerkingtreding van het SSM werd het prudentieel toezicht op
banken in Nederland – dat verhoudingsgewijs een grote financiële sector
heeft – volledig uitgeoefend door De Nederlandsche Bank (DNB). De
Minister van Financiën was verantwoordelijk voor het functioneren van
het stelsel van prudentieel toezicht als geheel en legde daarover verantwoording af aan het parlement. De Algemene Rekenkamer had de
bevoegdheid om onafhankelijke externe controle uit te oefenen op het
toezicht in Nederland.5
Met de inwerkingtreding van het SSM verschuift het prudentieel toezicht
op de significante banken van DNB naar de ECB. DNB blijft rechtstreeks
toezicht uitoefenen op de niet-significante banken. De ECB kan ook dit
toezicht naar zich toe trekken als daartoe aanleiding is. De invoering van
het SSM leidt er ook toe dat de Algemene Rekenkamer geen onderzoek
meer kan doen naar het functioneren van het toezicht op de significante
Nederlandse banken. Dit toezicht wordt voortaan uitgeoefend door de
ECB en de ECB is geen controle-object van de Algemene Rekenkamer.
Daarmee vervalt de onafhankelijke externe controle op het functioneren
van het toezicht op de significante Nederlandse banken in Nederland door
de Algemene Rekenkamer.
Het zou in de rede liggen dat de externe controle door onze Europese
collega, de Europese Rekenkamer, wordt overgenomen. In de
SSM-verordening (EU) nr. 1024/2013 staat dat de Europese Rekenkamer
bij haar werkzaamheden rekening houdt met de aan de ECB opgedragen
toezichtstaken.6 Terwijl voorheen sommige nationale rekenkamers in het
kader van hun onderzoek naar het functioneren van het toezicht wél
toegang hadden tot de toezichtdossiers van significante banken, heeft de
Europese Rekenkamer onder het SSM echter geen nieuwe expliciete taken
gekregen om het functioneren van het toezicht door de ECB te toetsen.7
Mogelijk is sprake van een verslechtering in de ruimte voor onafhankelijke
externe controle: hierdoor ontstaat een controlegat.
2. Huidige stand van zaken
Sedert mei 2014 werkt de Algemene Rekenkamer samen met onder
andere de Europese Rekenkamer en de Duitse Bundesrechnungshof aan
de opzet van onderzoek naar het toezicht op banken in de eurozone. De
werkzaamheden betreffen als eerste stap het nauwkeurig in kaart brengen
van de mandaten en onderzoeksmogelijkheden van nationale rekenkamers en de Europese Rekenkamer ten aanzien van het toezicht op
banken voor én na de invoering van het SSM. Als tweede stap wordt een
audit voorbereid naar het toezicht op banken in de eurozone na de
invoering van het SSM.
5

De algemene bevoegdheid van de Algemene Rekenkamer is vastgelegd in de Comptabiliteitswet, en specifiek is dit geregeld met de wijziging van de Wet op het financieel toezicht (Wft)
in 2013. Zie de brief van de Minister van Financiën aan de Tweede Kamer van 12 september
2013 over het voorstel tot wijziging van de Wet op het financieel toezicht in verband met het
verstrekken van vertrouwelijke gegevens of inlichtingen door de Nederlandsche Bank (DNB) en
de Autoriteit Financiële Markten (AFM) aan de Algemene Rekenkamer (AR).
6
In Verordening (EU) Nr. 1024/2013 van de Raad wordt bepaald dat «Bij het verrichten van een
doelmatigheidscontrole van het bestuur bij de ECB krachtens artikel 27, lid 2, van de statuten
van de ESCB en van de ECB houdt de Europese Rekenkamer tevens rekening met de bij deze
verordening aan de ECB opgedragen toezichttaken.»
7
In zijn statement van 7 februari 2013 gaf de President van de Europese Rekenkamer aan dat de
Europese Rekenkamer de reikwijdte van haar bevoegdheden op grond van het verdragsprotocol over de operationele efficiëntie ook van toepassing acht op het gezond financieel beheer
van de aan de ECB toegekende toezichtsbevoegdheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 049, nr. 8

2

Bij de voorbereidende werkzaamheden van de audit is eind 2014 naar
voren gekomen dat de Europese Rekenkamer hoogstwaarschijnlijk
duurzaam geen toegang krijgt tot informatie van de ECB voor onderwerpen die buiten het reguliere onderzoek naar de operationele efficiëntie
van het management van de ECB vallen. Er is dan inderdaad sprake van
een gat in de onafhankelijke externe controle op de aan de ECB
opgedragen toezichttaken.
3. Verder traject
Om de ontstane situatie op te lossen is het nodig dat een sluitend
controle- en verantwoordingsysteem voor het SSM op EU-niveau tot
stand wordt gebracht. De onafhankelijke externe controle op het toezicht
van de ECB door de Europese Rekenkamer met een breed mandaat
(rechtmatigheid, doelmatigheid, doeltreffendheid) zou moeten worden
geborgd. Hierbij hoort onbeperkte toegang tot alle toezichtdossiers,
uitwisseling van informatie met nationale rekenkamers en gangbare
publicatiemogelijkheden8.
Uw Kamer heeft bij de behandeling van de wijziging van de Wft het
belang van onafhankelijke controle en verantwoording terzake van
toezicht op financiële instellingen breed omarmd. Dat is nu niet mogelijk
voor zover dit toezicht door de ECB wordt uitgeoefend. Voor Nederland
betekent dit dat het toezicht op de zeven grootste banken niet (meer) aan
onafhankelijke externe controle onderworpen kan worden. De Algemene
Rekenkamer noch de Europese Rekenkamer zal uw Kamer op dat punt in
de toekomst adequaat kunnen informeren en bijstaan bij uw controlerende taak. Ook de Minister van Financiën zal geen gebruik kunnen maken
van de uitkomsten van dergelijk onderzoek.
Deze brief sturen wij in afschrift aan de voorzitter van de Eerste Kamer, de
Minister van Financiën, de president van DNB en de voorzitter van de
Europese Rekenkamer.
Algemene Rekenkamer
drs. Saskia J. Stuiveling,
president
dr. Ellen M.A. van Schoten RA,
secretaris

8

Vanzelfsprekend wordt daarbij, zoals gebruikelijk, door de betrokken rekenkamers de eventuele
vertrouwelijkheid van gegevens gerespecteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 049, nr. 8

3