Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 118

Omgevingsrecht

Nr. 103

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 april 2018
Hierbij treft u mijn reactie op de uitspraak van de rechtbank Den Haag van
20 februari 2018 in de zaak Sterigenics Holland B.V. en de gemeente
Zoetermeer, en mijn reactie op de zorgen ten aanzien van de leefomgeving door toedoen van het bedrijf Sterigenics Holland B.V., zoals
verzocht door het lid Laçin (SP) in de Regeling van werkzaamheden van
21 februari jl. (Handelingen II 2017/18, nr. 55, item 19)
Sterigenics Holland B.V.
Het bedrijf Sterigenics Holland B.V. was tot en met 2010 gevestigd in de
gemeente Zoetermeer en was gespecialiseerd in het steriliseren van
kleding en medische apparatuur. Door een defect aan de naverbrandingsinstallatie werd tussen 2004 en 2009 een te hoge concentratie van het
kankerverwekkende ethyleenoxide verspreid via de noodpijp. Het bedrijf is
per 2010 uit Nederland vertrokken. De gemeente Zoetermeer was
bevoegd gezag voor dit bedrijf.
Uitspraak rechtbank Den Haag
Het bedrijf Sterigenics Holland B.V. uit Zoetermeer en twee leidinggevenden zijn door de rechtbank Den Haag vrijgesproken van het opzettelijk
nalaten maatregelen te nemen tegen het emitteren van ethyleenoxide in
de periode van 2004 tot 2009. Het bedrijf heeft in strijd met de vergunning
gehandeld. Dit gebeurde echter met toestemming van de gemeente
Zoetermeer en daarom is het bedrijf daarvoor niet strafbaar, aldus de
rechtbank. De rechtbank heeft voorts geoordeeld dat de gemeente nalatig
is geweest in het handhaven van de vergunning en geen actie heeft
ondernomen toen het bedrijf de voorschriften overtrad. De gemeente is
echter alleen strafrechtelijk aansprakelijk als sprake is van een reëel en
onmiddellijk levensbedreigend risico voor personen. De rechtbank heeft
niet kunnen vaststellen dat sprake is geweest van een direct en onmiddellijk levensgevaarlijk risico voor mensen in de omgeving van het bedrijf.

kst-33118-103
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 118, nr. 103

1

De conclusie van de rechtbank is dat de gemeente daarom niet strafrechtelijk kan worden vervolgd voor het niet optreden tegen de overschrijding
van de emissienorm. Het Openbaar Ministerie is het niet eens met de
uitspraak en heeft inmiddels hoger beroep aangetekend tegen de
uitspraak. Het is daarom aan mij om op de uitkomst daarvan te wachten.
Reactie
Zoals de rechter ook stelt, kan ik vaststellen dat de gemeente Zoetermeer
in dit geval haar toezichts- en handhavingstaak onvoldoende heeft
uitgevoerd. De gemeente Zoetermeer was bevoegd gezag en voerde zelf
vergunningverlening, toezicht en handhaving op dit bedrijf uit. Inmiddels
heeft het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving – het
VTH-stelsel – een herziening ondergaan waarbij een kwaliteitsslag is
gemaakt. De belangrijkste aanzet tot herziening van het stelsel vormde het
rapport «De tijd is rijp» uit 2008 van de Commissie Mans, waarin onder
andere werd geconcludeerd dat de kwaliteit van toezicht en handhaving
door gemeenten en provincies nog veel te wensen overliet. Het rapport
van de Commissie Mans was de aanleiding voor het Rijk, het IPO en de
VNG om afspraken te maken over onder andere:
• het verbeteren van de kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken;
• de vorming van een landsdekkend netwerk van omgevingsdiensten;
• de verbetering van de samenwerking en informatie-uitwisseling bij de
handhaving in de bestuurlijke kolom enerzijds en tussen de bestuurlijke en strafrechtelijke kolom anderzijds.
Alle drie de pijlers zijn van essentieel belang voor het behalen van de
kwaliteitsslag binnen het VTH-stelsel. De samenhang heeft vanaf 2013
vorm gekregen door het oprichten van de 29 landsdekkende omgevingsdiensten. Provincies en gemeenten (bevoegd gezag) zijn opdrachtgever
van de omgevingsdiensten en zijn verplicht tot het onderbrengen van een
minimaal pakket aan taken, de zogenaamde basistaken. Dit betekent dat
het toezicht op dit soort bedrijven een basistaak is. Er zijn verschillende
investeringen gedaan in de kwaliteit van de omgevingsdiensten, het
opstellen van een gezamenlijke handhavingsstrategie, het vormgeven van
kwaliteitscriteria en revitalisering van interbestuurlijk toezicht, waarbij
onder andere het toezicht op gemeenten aan de provincies is gedecentraliseerd. Inmiddels hebben de drie pijlers een wettelijke grondslag
gekregen met de Wet VTH in de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en onderliggende regelgeving. Elke twee jaar wordt
onderzoek gedaan naar de kwaliteit en zorgplicht binnen het VTH-stelsel.
Het meest recente onderzoek is op 6 juli 2017 met uw Kamer gedeeld1. In
2019 vindt het volgende onderzoek plaats.
Daarnaast heb ik beleid gericht op de programmatische aanpak van zeer
zorgwekkende stoffen ingezet om schadelijke stoffen in de leefomgeving
terug te dringen. Ook zijn bedrijven meer bezig met het versterken van de
veiligheidscultuur, bijvoorbeeld in het samenwerkingsverband Veiligheid
Voorop. Ik heb recent nog met de voorzitter van Veiligheid Voorop
gesproken over een gemeenschappelijke agenda en inzet voor de
veiligheid van de chemische industrie.
Ik begrijp dat de uitspraak van de rechtbank Den Haag tot onrust bij
omwonenden heeft geleid. Het is voor hen een onbevredigende uitspraak
in een langslepende zaak. De inzet van mij en van de bestuurlijke partners
is erop gericht om zulke situaties te voorkomen. Met de stappen die zijn
gezet in de vorming van omgevingsdiensten en de investering in de
professionalisering en kwaliteitsverbetering van VTH zijn toezichthouders
1

Kamerstuk 33 118, nr. 96

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 118, nr. 103

2

beter uitgerust om in zulke situaties daadkrachtig op te treden. Ik vertrouw
erop dat de ingezette verbeteringen dit soort situaties zullen voorkomen.
Ik zal uw Kamer te zijner tijd informeren over de uitkomsten van het hoger
beroep.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 118, nr. 103

3