Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3569

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 december 2022
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 3 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Wijziging verordeningen betreffende instant payments in euro
Fiche: Herziening Richtlijn stedelijk afvalwater (Kamerstuk 22 112,
nr. 3570)
Fiche: Herziening verordening im-, export en doorvoer vuurwapens
(Kamerstuk 22 112, nr. 3571)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3569
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

1

Fiche: Wijziging verordeningen betreffende instant payments in
euro
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van
Verordeningen (EU) nr. 260/2012 en (EU) 2021/1230 wat betreft
instantovermakingen in euro
b) Datum ontvangst Commissiedocument
26 oktober 2022
c) Nr. Commissiedocument
COM (2022) 546
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX%3A52022PC0546&qid=1669146250363
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
SWD (2022) 546 en SEC(2022)546
f) Behandelingstraject Raad
Raad Economische en Financiële Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Financiën
h) Rechtsbasis
Artikel 114 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
(VWEU)
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
In september 2020 publiceerde de Europese Commissie (hierna:
Commissie) haar «Retail Payments Strategy 1». Deze strategie beoogt het
bevorderen van het Europese retailbetalingsverkeer door, onder andere,
instant payments aan te jagen2. Een instant payment is een overschrijving
in euro, waarbij het bedrag binnen enkele seconden op de betaalrekening
van de ontvanger staat. Het verschil met een «traditionele» Europese
overschrijving3 is dat deze pas uiterlijk aan het einde van de volgende
werkdag aan de begunstigde moet zijn bijgeschreven.
Met dit voorstel wordt de Single Euro Payments Area (SEPA)-verordening4
en de herziene verordening voor grensoverschrijdende betalingen
gewijzigd5. De SEPA-verordening reguleert alle technische en zakelijke
voorschriften voor overmakingen in euro (SEPA Credit Transfers) en
1

Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European
Economic and Social Committee and the Committee of the Regions on a Retail Payments
Strategy for the EU (COM/2020/592 final).
2
De architectuur voor instant payment bestaat uit verschillende betalingssystemen voor
onmiddellijke afwikkeling van de betaling en de SEPA Instant Credit Transfer Scheme (SCT
Instant Scheme) dat in november 2017 werd gelanceerd door de European Payments Council
(EPC).
3
De SEPA Credit Transfer (SCT).
4
Verordening (EU) No 260/2012 tot vaststelling van technische en bedrijfsmatige vereisten voor
overmakingen en automatische afschrijvingen in euro en tot wijziging van Verordening (EG)
nr. 924/2009.
5
Verordening (EU) 2021/1230 betreffende grensoverschrijdende betalingen in de Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

2

automatische afschrijvingen (SEPA Direct Debits). Het voorstel van de
Commissie wijzigt deze verordening, aangezien instant payments een
nieuwe categorie overschrijvingen in euro zijn. Om ervoor te zorgen dat
klanten instant payments in euro ook grensoverschrijdend binnen de EU
gebruiken stelt de Commissie voor om daarnaast de verordening voor
grensoverschrijdende betalingen aan te passen. Hierdoor mogen tarieven
voor grensoverschrijdende instant payments in euro binnen de EU/EER
niet hoger zijn dan die voor binnenlandse instant payments in euro, ook
als de prijs voor een grensoverschrijdende betaling niet hetzelfde is als
een overeenkomstige binnenlandse instant payments betaling in
nationale (non-euro) valuta.
Met het voorliggende voorstel wil de Commissie het gebruik van instant
payments zowel binnen de landsgrenzen als grensoverschrijdend
bevorderen en instant payments in euro beschikbaar maken voor burgers,
ondernemingen en instellingen die in de Europese Unie (EU) of de
Europese Economische Ruimte (EER) een betaalrekening aanhouden. Het
doel van dit voorstel is volgens de Commissie om ervoor te zorgen dat
instant payments in euro betaalbaar, veilig en zonder belemmeringen
verwerkt kunnen worden. Daarnaast kunnen bestaande en toekomstige op
instant payments in euro gebaseerde betaaloplossingen voor gebruik bij
fysieke en online verkooppunten volgens de Commissie bijdragen om de
afhankelijkheid van internationale betaalkaartnetwerken en BigTechs in
het Europese betalingsverkeer te verminderen.
De Commissie stelt in het voorstel vier maatregelen voor om de beschikbaarheid en het gebruik van instant payments in euro te vergroten. De
eerste maatregel is dat met dit voorstel alle betaaldienstverleners
(Payment Service Providers, oftewel PSP’s) die «traditionele» Europese
overschrijvingen aanbieden in euro’s binnen en buiten de EU verplicht
worden om het verzenden en ontvangen van instant payments in euro
aan te bieden aan hun betaalrekeninghouders. Het voorstel geeft aan dat
betaalinstellingen en elektronischgeldinstellingen zijn uitgesloten van de
verplichting vanwege hun beperkte toegang tot betalingssystemen6. PSP’s
moeten volgens het voorstel ervoor zorgen dat de kanalen die betaalrekeninghouders gebruiken voor het plaatsen van een betalingsopdracht,
zoals online bankieren (internetbankieren en mobiele apps van banken),
telefonische betalingen of via een bankkantoor, hetzelfde zijn voor instant
payments als voor een «traditionele» Europese overschrijving. Indien een
PSP de mogelijkheid biedt aan betaalrekeninghouders om betalingsopdrachten voor overschrijvingen in bulkbetalingsbestanden aan te leveren,
dan moet de PSP dezelfde dienst ook aanbieden voor instant payments in
euro.
De tweede maatregel in het voorstel van de Commissie is dat de kosten
voor een instant payment in euro niet hoger mogen zijn dan de kosten
voor een «traditionele» Europese overschrijving in euro. Ook mag het
tarief voor grensoverschrijdende instant payments in euro niet hoger zijn
dan het tarief voor een «traditionele» grensoverschrijdende Europese
overschrijving. Dit geldt ook als de prijs voor een grensoverschrijdende
Europese overschrijving niet hetzelfde is als een overeenkomstige
binnenlandse instant payments-betaling in nationale (non-euro) valuta. De

6

Volgens de Finaliteitsrichtlijn (Directive 98/26/EC) mogen zij niet deelnemen aan de onder die
richtlijn vallende afwikkelsystemen en daarom zijn zij afhankelijk van banken om toegang tot
deze systemen te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

3

verordening voor grensoverschrijdende betalingen7 legt deze verplichting
al op aan PSP’s voor «traditionele» Europese overschrijvingen.
De derde maatregel is dat PSP’s die instant payments in euro aanbieden,
verplicht worden hun betaalrekeninghouders een dienst aan te bieden
waarbij kan worden gecontroleerd of het ingevoerde rekeningnummer
(het IBAN) en de naam van de ontvanger (de begunstigde) van de betaling
overeenkomt met de naam zoals die bij de PSP bekend is. De PSP moet de
betaler, nog voordat deze de betaling autoriseert, waarschuwen voor een
eventuele vastgestelde afwijking. Hierbij moet de PSP de mate van
afwijking aangeven, bijvoorbeeld of er sprake is van geen overeenkomst
of een bijna volledige overeenkomst tussen het IBAN en de naam van de
begunstigde. De betaler mag zelf besluiten of hij, ondanks de uitkomst
van de controle, de instant payment in euro wil laten uitvoeren. De
betaalrekeninghouder kan de PSP niet aansprakelijk stellen voor een
instant payment die is verstuurd naar een onbedoelde begunstigde8. Dit
beginsel blijft ongewijzigd, ongeacht of een betaalrekeninghouder wel of
geen gebruik maakt van de IBAN-naam controle. Volgens het voorstel
mogen PSP’s een vergoeding vragen voor het gebruik van een dergelijke
dienst en zijn gebruikers niet verplicht om de dienst te gebruiken. Het
verwerken van persoonlijke gegevens binnen deze dienst moet conform
de Algemene Verordening Gegevensbescherming plaatsvinden9.
Ten slotte worden PSP’s die instant payments in euro aanbieden verplicht
een geharmoniseerde sanctiescreeningprocedure te volgen. In het
voorstel is opgenomen dat PSP’s verplicht zijn om ten minste eenmaal per
dag hun klanten te controleren aan de hand van EU-sanctielijsten en direct
na de binnenkomst van eventuele nieuwe of gewijzigde namen op de
sanctielijst. Dit betekent dat een PSP deze controle niet meer uitvoert
tijdens de verwerking van een instant payment in euro. Bij «traditionele»
Europese overschrijvingen blijft het screenen op sanctielijsten per
transactie wel het geval. Wanneer de PSP van de betaler of de PSP van de
begunstigde de vereiste verificatie niet uitvoert en vervolgens betrokken is
bij de uitvoering van een instant payment in euro aan een betaler of
begunstigde die onderworpen is aan EU-sancties, is deze PSP aansprakelijk voor de financiële schade die voortvloeit uit boetes voor het niet
correct naleven van sanctieregelgeving. Lidstaten moeten volgens het
voorstel sancties vaststellen die van toepassing zijn bij de inbreuk op de
verplichting om een sanctiescreeningprocedure te volgen. In het geval
van rechtspersonen moeten de administratieve boetes ten minste 10% zijn
van de totale jaarlijkse netto-omzet van de desbetreffende rechtspersoon
in het voorgaande boekjaar. In het geval van natuurlijke personen moeten
de administratieve boetes ten minste 5 mln. euro zijn of, in de lidstaten
die de euro niet als munt hebben, de overeenkomstige waarde in de
nationale munteenheid.
b) Impact assessment Commissie
Uit het impact assessment van de Commissie volgt dat er sinds de
introductie van een gemeenschappelijke set aan regels voor instant
payments in 2017 nog steeds te weinig gebruik wordt gemaakt van instant
payments in euro. Instant payments worden slechts door twee derde van
de Europese PSP’s, die ook «traditionele» Europese overschrijvingen als
dienst aanbieden, aangeboden en vertegenwoordigen ongeveer 11% van
7

Deze verordening verplicht, onder andere, dat de kosten voor overmakingen (SEPA Credit
Transfers) en automatische afschrijvingen (SEPA Direct Debits) in euro binnen de EU en de
EER-landen gelijk zijn aan de kosten voor binnenlandse betalingen in de nationale valuta.
8
Dit volgt uit de herziene Richtlijn Betaaldiensten (PSD2, Directive 2015/2366).
9
Verordening (EU) 2016/679.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

4

alle overschrijvingen in euro in de EU. Volgens de Commissie is dit
problematisch, omdat dit zorgt voor niet-gerealiseerde voordelen en
efficiëntiewinsten en een beperktere keuze aan betaalmiddelen, met name
bij grensoverschrijdende transacties binnen de Unie. Uit het impact
assessment van de Commissie volgt dat er verschillende oorzaken zijn
voor het lage gebruik van instant payments. Zo zijn er te weinig prikkels
voor PSP’s om instant payments in euro aan te bieden aan de betaler. Ook
worden er veel instant payments afgewezen doordat personen ten
onrechte worden gemarkeerd als verdacht bij de sanctiescreening.
Daarnaast wordt de betaler in veel lidstaten afgeschrikt door de hogere
transactiekosten voor instant payments ten opzichte van een alternatieve
betaling en is de betaler volgens de Commissie bezorgd over de veiligheid
van instant payments.
Volgens de Europese Commissie is een wetgevend voorstel op EU-niveau
noodzakelijk om deze belemmeringen voor het gebruik van instant
payments weg te nemen. Zo kan het benodigde netwerkeffect van instant
payments niet behaald worden met nationale wetgeving, zal een
individuele lidstaat niet het gebruik kunnen verhogen van grensoverschrijdende instant payments en levert een EU-benadering bovendien
schaalvoordelen en daarmee lagere operationele kosten.
Het voorstel moet het gebruik van instant payments in euro vergroten,
waardoor het merendeel van de overschrijvingen in euro in de EU in de
toekomst via instant payments zal gaan. Volgens het impact assessment
moeten er een aantal verplichtingen komen voor PSP’s die de geïdentificeerde oorzaken voor het lage gebruik aanpakken:
1. Een verplichting voor PSP’s die reguliere Europese overschrijvingen
aanbieden om ook het verzenden en ontvangen van instant payments
in euro aan te bieden.
2. Een verplichting om niet meer in rekening te brengen voor een instant
payment dan voor een «traditionele» overschrijving in euro.
3. Een verplichting voor sanctiescreening in de vorm van zeer frequente
controle van cliënten of zij op EU-sanctielijsten staan in plaats van voor
elke afzonderlijke transactie.
4. Een verplichting om een dienst aan te bieden waarmee klanten op de
hoogte kunnen worden gesteld van wanneer er een mismatch
gedetecteerd wordt tussen de naam van de begunstigde en het
bankrekeningnummer (IBAN) zoals opgegeven door de betaler.
De bovenstaande eisen zullen onder andere worden ingevoerd door een
wijziging van de SEPA-verordening, die op dit moment al van toepassing
is op andere soorten girale eurobetalingen waaronder «traditionele»
Europese overschrijvingen. De vereisten met betrekking tot screening van
sancties en de bescherming van de betaler zijn beperkt tot instant
payments in euro en moeten de frictie wegnemen dat er instant payments
in euro niet kunnen worden verwerkt, omdat er personen ten onrechte
worden gemarkeerd als personen die op de EU-sanctielijst staan. Dit
speelt op dit moment met name bij de verwerking van grensoverschrijdende instant payments in euro.
Volgens het impact assessment zijn er materiële, maar proportionele,
eenmalige implementatiekosten voor PSP’s die nog geen instant
payments aanbieden en voor de meeste PSP’s om ervoor te zorgen dat
een betaler kan nagaan of het IBAN overeenkomt met de naam van de
begunstigde. Het impact assessment geeft aan dat de doorlopende kosten
beperkt zullen zijn. Volgens het impact assessment zouden de kosten voor
kleinere PSP’s lager zijn dan voor grotere. Volgens de Commissie zouden
de kosten in de loop van de tijd in evenwicht moeten komen met de
besparingen. Dit komt doordat PSP’s zullen besparen op de nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

5

aanpak voor sanctiescreening, minder tijd zullen besteden aan fraude
(vanwege de IBAN-naam controle), minder kosten hebben voor het
afhandelen van contant geld en cheques, en effectiever kunnen concurreren met gevestigde exploitanten op de plaats waar goederen of
diensten worden gekocht bij een handelaar, en om innovatieve op instant
payments-gebaseerde oplossingen bij fysieke en onlineverkooppunten
aan te bieden.
Volgens het impact assessment wordt een breed scala aan voordelen
verkregen door verbeterde liquiditeit en cashflow, wat ten goede zou
komen aan de ontvangers van instant payments in euro. Meer gebruik van
instant payments zal ook de ontwikkeling van nieuwe betaaloplossingen
stimuleren, zodat instant payments kunnen worden gebruikt om goederen
en diensten te kopen, met name bij grensoverschrijdende transacties. Dit
zal de concurrentie in de sector vergroten en kostenbesparingen
opleveren voor handelaren, die deze besparingen mogelijk verwerken
naar de klant. Daarnaast kunnen bestaande en toekomstige op instant
payments in euro gebaseerde betaaloplossingen voor gebruik bij fysieke
en online verkooppunten bijdragen om de afhankelijkheid van internationale kaartschema’s en BigTechs in het Europese betalingsverkeer te
verminderen.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinetsbeleid beoogt een veilig, betrouwbaar, efficiënt en toegankelijk betalingsverkeer te waarborgen.10 Daarbij beoogt het beleid bij te
dragen aan innovatie in de sector, met voldoende waarborgen op het
gebied van consumentenbescherming en privacy. In Nederland worden
vrijwel alle Europese overschrijvingen die via internetbankieren en
mobiele apps zijn geïnitieerd als instant payments in euro verwerkt. Bij
meer dan 95% van de betaalrekeningen in Nederland is het mogelijk om
instant payments in euro te verzenden en ontvangen. Hierbij merkt het
kabinet op dat de beweging naar instant payments in Nederland als
standaard een beweging is die vanuit de markt geïnitieerd is en niet via
wet- en regelgeving. Verder bieden de meeste banken in Nederland al een
dienst aan om na te gaan of de naam van de begunstigde en het
bankrekeningnummer, zoals opgegeven door de betaler, overeenkomt.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet verwelkomt het voorstel van de Commissie om de toepassing
van instant payments in Europa te bevorderen. In Nederland worden
vrijwel alle Europese overschrijvingen die via internetbankieren en
mobiele apps zijn geïnitieerd als instant payments in euro verwerkt zonder
aanvullende kosten. Echter, in veel andere EU-landen is dit nog niet het
geval of wordt dit als (betaalde) premiumdienst (ten opzichte van
«reguliere» Europese overschrijvingen) aangeboden. Met het voorstel
wordt de bereikbaarheid en toegankelijkheid van instant payments in
Europa verbeterd. Daardoor wordt het mogelijk om ook grensoverschrijdende overschrijvingen in euro via instant payments te laten lopen. Dit
draagt bij aan een veilig, betrouwbaar, efficiënt en toegankelijk betalingsverkeer en het Europese concurrentievermogen.
Het voorstel verplicht alle PSP’s die zowel binnen als buiten de eurozone
«traditionele» overschrijvingen in euro aanbieden om ook instant
payments in euro aan te bieden. Betaalinstellingen en elektronische
10

Zie ook Kamerstuk 22 112, nr. 2952.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

6

geldinstellingen kunnen instant payments vrijwillig aanbieden. Volgens de
Finaliteitsrichtlijn11 mogen zij niet deelnemen aan de onder die richtlijn
vallende afwikkelsystemen en daarom zijn zij afhankelijk van banken om
toegang tot deze systemen te krijgen en zodoende deze dienst aan te
kunnen bieden. De Commissie geeft in hun voorstel aan dat dit kan
worden aangepast zodra de Finaliteitsrichtlijn wordt herzien. In Nederland
worden instant payments in euro op dit moment nog voornamelijk
aangeboden door PSP’s die retaildiensten aanbieden aan consumenten
(banken). Onder dit voorstel moeten PSP’s, die reeds «traditionele»
Europese overschrijvingen in euro als dienst aanbieden aan consumenten
en zakelijke klanten, ook instant payments in euro aanbieden. Daarnaast
verplicht het voorstel PSP’s om bulkbetalingsbestanden met overschrijvingsopdrachten (zoals salarisuitbetalingen) die worden aangeboden door
hun zakelijke klanten, via instant payment in euro aan te bieden als zij dit
ook aanbieden voor «traditionele» Europese overschrijvingen. Momenteel
worden bulkbetalingen door sommige banken al als instant payment
uitgevoerd wanneer hier capaciteit voor is, maar dit is nog niet de
standaard. De verplichting om bulkbetalingsbestanden ook via instant
payment in euro aan te bieden, betekent dat PSP’s en afwikkelondernemingen hun infrastructuur moeten aanpassen en mogelijk moeten
opschalen om het mogelijk te maken om een grote hoeveelheid instant
payments in euro binnen een aantal seconden te verwerken. Het kabinet
vindt het belangrijk dat PSP’s die zakelijke partijen de mogelijkheid
aanbieden tot het aanleveren van bulkbetalingsbestanden voldoende tijd
krijgen om hun systemen aan te passen om deze overschrijvingsopdrachten als instant payments in euro te (laten) verwerken. Uit het
voorstel volgt niet duidelijk hoe de Europese Commissie tot de voorgestelde implementatietermijnen is gekomen en of deze termijnen
voldoende tijd bieden om de systemen aan te passen. Het kabinet wil de
Commissie hiernaar vragen en wil vragen welke waarborgen er worden
genomen om eventuele capaciteitsproblemen bij het verwerken van
bulkbetalingsbestanden via instant payments in euro te voorkomen.
Het kabinet steunt het voorstel van de Commissie om de verplichting op
te nemen dat de tarieven voor een instant payment in euro gelijk zijn aan
die van een «traditionele» Europese overschrijving in euro. Volgens het
kabinet is dit belangrijk om een betere marktpenetratie van instant
payments te realiseren. In Nederland bieden banken instant payments al
tegen dezelfde prijs aan als een «traditionele» overschrijving in euro.
In het voorstel is opgenomen dat een instant payment in euro binnen tien
seconden bij de begunstigde moet zijn. In Nederland heeft de sector
aanvullende afspraken gemaakt om de betaling binnen maximaal vijf
seconden op de bankrekening van de ontvanger te hebben staan. Het is
voor het kabinet belangrijk dat de mogelijkheid blijft bestaan om op
nationaal niveau afspraken te maken om instant payments sneller te
versturen. Daarnaast is in de SEPA Credit Transfer (SCT) Instant Scheme
een maximale limiet van 100.000 euro voor grensoverschrijdende instant
payments opgenomen. In Nederland is er geen maximale limiet voor
uitgaande en inkomende betalingen specifiek voor instant payments. Op
basis van het voorstel is het niet duidelijk of de Commissie een maximale
limiet wil instellen voor grensoverschrijdende instant payments
betalingen. Het kabinet zal de Commissie vragen hoe zij hiermee om wil
gaan.

11

Richtlijn 98/26/EC betreffende het definitieve karakter van de afwikkeling van betalingen en
effectentransacties in betalings- en afwikkelingssystemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

7

De verplichting in het voorstel voor PSP’s om een dienst aan te bieden die
nagaat of de combinatie van het bankrekeningnummer (IBAN) en de naam
van de begunstigde overeenkomt voordat de betaling wordt geautoriseerd, is grotendeels gebaseerd op een al bestaand Nederlands marktinitiatief. Een door een van de banken gesponsorde start-up ontwikkelde
enkele jaren geleden een dienst om de combinatie van het IBAN en de
naam van de rekeninghouder te verifiëren zoals geregistreerd door de
begunstigde bank en bekend bij de initiërende bank, de «IBAN-Naam
Check». Op dit moment werkt de IBAN-Naam Check in Nederland alleen
nog bij Nederlandse bankrekeningnummers. Het merendeel van de
Nederlandse banken gebruikt deze functie al om fraude en onbedoelde
begunstigden te voorkomen. Het kabinet vindt het belangrijk dat deze
functionaliteit aansluit bij het al bestaande initiatief in Nederland. In het
voorstel van de Commissie staat dat PSP’s een vergoeding mogen vragen
voor het gebruik van de functie en dat gebruikers niet mogen worden
verplicht om de dienst te gebruiken. Het kabinet vindt dat de functie
automatisch aangeboden zou moeten worden aan gebruikers om fraude
en onbedoelde begunstigden te voorkomen. Dit is ook hoe het op dit
moment in Nederland geregeld is. Daarnaast vindt het kabinet dat de
functie, net als in Nederland, zonder extra tarifering moet worden
aangeboden om het gebruik ervan te stimuleren.
Volgens de Commissie moet een geharmoniseerde aanpak voor sancties
PSP’s rechtszekerheid bieden en belemmeringen bij de effectieve
uitvoering van instant payments in euro wegnemen, zonder afbreuk te
doen aan de effectiviteit van sanctiescreening. Het is voor PSP’s op dit
moment onmogelijk om binnen 10 seconden te verifiëren of bij de
transactie in kwestie personen zijn betrokken die op EU-sanctielijsten
staan, waardoor een dergelijke transactie op dit moment vaak onterecht
wordt afgewezen. Daarnaast is het momenteel niet altijd duidelijk voor
PSP’s in hoeverre zij klanten van klanten moeten screenen en beschikken
zij niet altijd over de benodigde informatie om deze screening uit te
voeren. Het voorstel van de Commissie lijkt een duidelijke keuze te maken
om op EU-niveau sanctiescreening van enkel klanten toe te passen, wat
voor noodzakelijke duidelijkheid zorgt voor PSP’s. Tegelijkertijd kan het
voorstel duidelijker verwoorden dat deze verplichting ziet op klanten van
PSP’s en niet op klanten van klanten van PSP’s. Daarnaast is het niet
duidelijk of dit voorstel een verbod legt op het screenen van transacties
tijdens de uitvoering van een transactie, hoe omgegaan moet worden met
het screenen aan de hand van nationale sanctielijsten en hoe omgegaan
moet worden met andere screenings die plaatsvinden bij instant
payments in euro. Een ander aandachtspunt is de verplichting om direct
na inwerkingtreding van een sanctieverordening de screening uit te
voeren, nu dat in de praktijk niet mogelijk is door het laat beschikbaar zijn
van een machine-readable document. Het kabinet wil daarom
benadrukken dat een machine-readable versie van de geconsolideerde
sanctielijst of de aanvullingen beschikbaar zou moeten komen tegelijk met
de sanctieverordening.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Over het algemeen is het voorstel goed ontvangen door lidstaten. In
Nederland worden vrijwel alle via internetbankieren en mobiele bank apps
geïnitieerde Europese overschrijvingen als instant payments verwerkt,
maar in andere EU-landen is dit nog niet het geval of wordt dit als
(betaalde) premiumdienst aangeboden ten opzichte van «reguliere»
Europese overschrijvingen. Het kabinet verwacht om die reden dat er
lidstaten zullen zijn die meer tijd willen om instant payments te implementeren en er mogelijk lidstaten zijn die vinden dat instant payments een
premiumdienst zou moeten blijven. Daarnaast zijn er door een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

8

lidstaten zorgen geuit over eventuele problemen met privacy en aansprakelijkheid bij een functionaliteit om het bankrekeningnummer en de naam
van de begunstigde te checken op afwijkingen.
Het Europees Parlement zal het voorstel behandelen in het ECON-comité,
heeft nog geen rapporteur aangewezen en heeft zich tot dusver niet
uitgesproken over het voorstel.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is positief.
Het voorstel is gebaseerd op artikel 114 VWEU. Dit artikel geeft de EU de
bevoegdheid om maatregelen vast te stellen inzake de onderlinge
aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de
lidstaten die de instelling en de werking van de interne markt betreffen.
Het kabinet kan zich vinden in deze rechtsgrondslag. Dit voorstel beoogt
naar het oordeel van het kabinet de werking van de interne markt,
aangezien het makkelijker wordt om grensoverschrijdende betalingen in
instant payments in euro plaats te laten vinden. Het voorstel zorgt ervoor
dat instant payments in euro betaalbaar, veilig en zonder belemmeringen
verwerkt kunnen worden.
Op het terrein van de interne markt is sprake van een gedeelde
bevoegdheid tussen de Unie en de lidstaten (art. 4, lid 2, sub a VWEU).
Deze rechtsgrondslag is ook gebruikt voor de wetgeving die met dit
voorstel wordt gewijzigd (de SEPA-verordening en de herziene verordening voor grensoverschrijdende betalingen) en deze grondslag wordt
ook gebruikt bij andere wetgeving op het gebied van betalingsverkeer,
zoals de herziene richtlijn betaaldiensten (PSD2).
b) Subsidiariteit
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit van het
voorstel is positief. Dit voorstel ziet op het bevorderen van het gebruik van
instant payments in euro in de Europese Economische Ruimte. Om instant
payments in euro te kunnen gebruiken moet zowel de bank van de betaler
als van de ontvanger de dienst aanbieden. Instant payments worden op
dit moment nog niet voldoende aangeboden door PSP’s in verschillende
lidstaten. Aangezien een lidstaat zelf het gebruik van grensoverschrijdende instant payments in euro binnen de Europese Unie en de Europese
Economische Ruimte niet kan stimuleren, is het volgens het kabinet
wenselijk en gerechtvaardigd om op EU-niveau op te treden.
c) Proportionaliteit
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit van het voorstel als positief.
Het impact assessment van de Europese Commissie laat zien dat het
gebruik van instant payments in euro in sommige landen achterblijft. Dit
voorstel ziet op het bevorderen van het gebruik van instant payments in
euro in de Europese Economische Ruimte en doet dit door een aantal
verplichtingen op te leggen aan PSP’s. Het voorgestelde optreden van de
Commissie is geschikt om deze doelstelling te bereiken, omdat het PSP’s
die «traditionele» Europese overschrijvingen in euro’s aanbieden verplicht
om ook instant payments in euro aan te bieden. Bovendien legt het
voorstel een verplichting op aan PSP’s om geen hogere tarieven te
rekenen voor een instant payment in euro dan het tarief dat zij vragen
voor «traditionele» Europese overschrijvingen. Daarnaast gaat het
voorgestelde optreden niet verder dan noodzakelijk, omdat de Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

9

voorafgaand aan het opstellen van het voorstel heeft bezien welke
stappen de markt zelf kan zetten om instant payments in te voeren en zij
op basis van het impact assessment tot dit voorstel met verplichtingen is
gekomen. Ook gaat het voorstel niet verder dan noodzakelijk doordat een
gefaseerde invoering wordt voorgesteld en zijn betaalinstellingen en
elektronische geldinstellingen op dit moment niet opgenomen in het
voorstel, omdat zij op grond van de Finaliteitsrichtlijn niet kunnen
deelnemen aan afwikkelsystemen die zijn aangewezen in het kader van
deze richtlijn. Deze non-bancaire instellingen kunnen wel op vrijwillige
basis instant payments in euro aanbieden aan klanten.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Consequenties EU-begroting
Het voorstel heeft geen gevolgen voor de begroting van de Europese
Unie. Nederland is van mening dat eventuele benodigde middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Lidstaten dienen toezichthouders aan te wijzen die toezien op de naleving
van de verordening. Hoewel het kabinet hier nog geen definitief besluit
over heeft genomen, ligt het in de rede om dit toezicht te beleggen bij De
Nederlandsche Bank (DNB) en/of de Autoriteit Financiële Markten (AFM).
In Nederland houdt DNB al toezicht op de SEPA-verordening. Daarnaast
houdt de AFM toezicht op de verordening voor grensoverschrijdende
betalingen. Of, en zo ja in welke mate, deze toezichthouders meer
middelen nodig hebben voor het toezicht op de aanpassingen in deze
verordeningen hangt af van de uiteindelijke vormgeving van dit voorstel.
Uit de Wet bekostiging financieel toezicht 2019 (Wbft 2019) volgt dat
partijen die onder toezicht staan van de AFM en/of DNB de toezichtkosten
bekostigen. In deze situatie zijn de gevolgen voor de rijksoverheid dus
zeer beperkt. Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de
begroting van het beleidsverantwoordelijk departement, conform de
regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties en gevolgen voor regeldruk voor bedrijfsleven
en burger
In Nederland biedt een groot deel van de PSP’s die retailbetalingen
aanbieden al instant payments in euro aan. Via meer dan 95% van alle
betaalrekeningen in ons land kunnen instant payment verstuurd en
ontvangen worden. Naar verwachting zullen de financiële consequenties
voor deze partijen relatief beperkt zijn ten opzichte van de lidstaten waar
instant payment in euro nog niet als het «nieuwe normaal» wordt gezien.
De Nederlandse PSP’s die nog geen instant payments hebben geïntroduceerd, zullen hiervoor implementatiekosten moeten maken. Ook PSP’s die
nog geen dienst aanbieden om te zorgen dat een betaler kan nagaan of
het rekeningnummer overeenkomt met de naam van de begunstigde
zullen hiervoor implementatiekosten moeten maken.
Volgens de Commissie zijn de doorlopende kosten beperkt en moet de
kostenimpact op termijn neutraal worden. Dit vanwege besparingen op
sanctiescreening, minder inspanningen van de PSP voor opvolging van
fraude en vermindering van fouten en de mogelijkheid om effectiever te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

10

kunnen concurreren met gevestigde exploitanten en het aanbieden van
innovatie betaaloplossingen bij fysieke en online verkooppunten op basis
van instant payments, ook voor grensoverschrijdende betalingen binnen
de Unie. De kosten voor kleinere PSP’s om aan de verplichting te voldoen
zouden volgens de Commissie lager zijn dan voor grotere PSP’s. Volgens
de Commissie zullen MKB-bedrijven profiteren van een betere cashflow
zonder dat voor hen de kosten die zijn gerelateerd aan het betalingsverkeer zullen veranderen. Het kabinet wil de Commissie vragen om een
verdere onderbouwing van de kosten en opbrengsten voor PSP’s.
Het voorstel zou volgens de Commissie niet voor meer kosten voor
bedrijven, burgers of overheden zorgen, aangezien dit voorstel niet zal
leiden tot meer toezicht op PSP’s of specifieke rapportageverplichtingen.
Dit voorstel heeft vermoedelijk geen tot beperkte gevolgen voor de
regeldruk/administratieve lasten van PSP’s die instant payments en de
IBAN-naam controle al hebben ingevoerd. Dit is anders voor de PSP’s die
deze diensten nog niet aanbieden. Ook kan de lastendruk van partijen die
zakelijke klanten de mogelijkheid bieden tot het aanleveren van bulkbetalingsbestanden voor «traditionele» Europese overschrijvingen
omhooggaan, omdat zij onder dit voorstel ook instant payments voor
deze betalingstransacties moeten aanbieden. Deze partijen moeten
maatregelen nemen om dit mogelijk te maken. Het kabinet vindt het
belangrijk dat deze partijen voldoende tijd krijgen om hun systemen aan
te passen om deze overschrijvingsopdrachten als instant payments in
euro te (laten) verwerken en zal hier aandacht voor vragen.
d) Gevolgen voor concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Met dit voorstel introduceert de Commissie een uniform regelgevend
kader voor de gehele EU. Het voorstel heeft naar verwachting positieve
impact op de concurrentiekracht van de EU als geheel, omdat dit
belemmeringen in het betalingsverkeer wegneemt. Meer gebruik van
instant payments in euro zal ook de ontwikkeling van nieuwe betaaloplossingen stimuleren, met name bij grensoverschrijdende betaaltransacties
binnen de Unie, omdat op instant payments-gebaseerde betaaloplossingen bij zowel fysieke als online verkooppunten kan worden gebruikt
om goederen en diensten te kopen. Volgens de Commissie moet meer
keuzemogelijkheid bij verkooppunten de afhankelijkheid van internationale betaalkaartnetwerken en BigTechs verminderen. Het kabinet
verwacht dat er aanvullende investeringen nodig zijn om als op instant
payments-gebaseerde betaaloplossingen bij fysieke en online verkooppunten te kunnen concurreren met deze partijen.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid
Het voorstel betreft aanpassingen van twee bestaande verordeningen,
namelijk de SEPA-verordening en de herziene verordening voor grensoverschrijdende betalingen. Volgens het voorstel zijn lidstaten zelf
verantwoordelijk om sancties in te richten voor PSP’s die niet aan de
vereisten voldoen. Deze sancties moeten volgens het voorstel
doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. In de SEPA-verordening zal
een lid worden toegevoegd met een minimumniveau voor sancties die
nationale autoriteiten kunnen opleggen voor het niet naleven van de
EU-sanctieverplichtingen. De lidstaten moeten volgens het voorstel de
Commissie notificeren over de sancties die van toepassing zijn in hun
jurisdictie. Mocht artikel 5d, tweede lid, een verbod betekenen op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

11

screenen van sanctielijsten tijdens de verwerking van een instant
payment, is een aanpassing van de Regeling toezicht Sanctiewet 1977
vereist.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Niet van toepassing.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De inwerkingtreding wordt voorzien op de twintigste dag na officiële
publicatie. De Commissie stelt vier verschillende data voor de toepassing
van de vereisten voor de PSP na de inwerkingtreding voor, namelijk:
1. Ontvangen van instant payments in euro in de eurozone: 6 maanden;
2. Verzenden van instant payments in euro in de eurozone: 12 maanden;
3. Ontvangen van instant payments in euro buiten de eurozone: 30
maanden;
4. Verzenden van instant payments in euro buiten de eurozone: 36
maanden.
De verplichting dat tarieven voor instant payments in euro niet hoger
mogen zijn dan een «traditionele» Europese overschrijving treedt voor
lidstaten binnen de eurozone 6 maanden na de inwerkingtreding van de
wetgeving in werking. Betaaldienstverleners die in lidstaten buiten de
eurozone zijn gevestigd moeten twee jaar later aan deze verplichtingen
voldoen, ofwel 30 maanden na inwerkingtreding. De verplichting voor de
PSP om na te gaan of de naam en het IBAN-nummer van de gebruiker
overeenkomt, wordt binnen de EU 12 maanden na de inwerkingtreding
van toepassing en voor PSP’s buiten de eurozone 36 maanden na
inwerkingtreding. Daarnaast geldt de eis aan de PSP om vanaf 6 maanden
na inwerkingtreding dagelijks te controleren of er personen en entiteiten
zijn onderworpen aan EU-sancties. Een lidstaat moet 4 maanden na de
inwerkingtreding vaststellen welke sancties van toepassing zijn op inbreuk
van artikel 5a t/m d en maatregelen nemen om deze uit te voeren. De
lidstaten moet de Commissie 8 maanden na inwerkingtreding op de
hoogte stellen van deze regels en maatregelen.
Het kabinet heeft vragen over de voorgestelde implementatieperiodes
vanwege de uitvoerbaarheid voor PSP’s die instant payments en de
IBAN-naam controle check nog niet hebben ingevoerd, hun systemen
moeten aanpassen en voor PSP’s die onder dit voorstel hun zakelijke
klanten ook het aanleveren van bulkbetalingsbestanden met daarin
overschrijvingsopdrachten als dienst aanbieden, die deze dienst ook voor
instant payments in euro moeten gaan aanbieden.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
In het voorstel is geen evaluatiebepaling opgenomen. Wel zal de
implementatie van instant payments gecontroleerd worden op basis van
gegevens van de European Payments Council (EPC), die eigenaar en
beheerder is van het SEPA Credit Transfer (SCT) en SEPA Instant Credit
Transfer (SCT Inst.) schema, en gegevens van de Europese Centrale Bank
(ECB) en de EBA. Het voorstel geeft aan dat er geen nieuwe rapportagevereisten zijn voor PSP’s. Het kabinet kan zich vinden in deze werkwijze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

12

e) Constitutionele toets
Niet van toepassing.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
De aanpassingen van de verordening lijken voor het merendeel van de
PSP’s in Nederland goed uitvoerbaar, omdat de technische vereisten voor
SCT Inst. lijken op de standaard die de banken in diverse landen al met
elkaar hadden afgesproken. Mogelijk zal het voor een aantal Nederlandse
PSP’s wel lastig zijn om aan de implementatietermijnen te voldoen. Zoals
eerder aangegeven ligt het in de rede om, hoewel het kabinet meer tijd
nodig heeft om hier een definitief besluit over te nemen, de AFM en/of
DNB aan te wijzen als nationale toezichthouders. Het kabinet zal met de
toezichthouders in gesprek gaan om een exacte verdeling van taken te
onderzoeken. De toezichthouders kunnen bij besluit aangewezen worden.
Het controleren van alleen eigen klanten voorkomt dat PSP’s een
screening moeten uitvoeren waarbij ze over weinig informatie beschikken
en hiervoor beperkt nader onderzoek kunnen doen. Het toezicht op de
andere entiteiten die onder de verordening vallen wordt belegd bij
nationale toezichthouders, die door de lidstaten zelf aangewezen dienen
te worden. Zoals elders aangegeven ligt het in de rede om de AFM en
DNB te belasten met het toezicht op de naleving van deze verordening,
aangezien deze toezichthouders ook al toezicht houden op de
SEPA-verordening (DNB) en de verordening voor grensoverschrijdende
betalingen (AFM). Het kabinet dient hier echter nog een definitief besluit
over te nemen in een later stadium.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Dit voorstel heeft geen implicaties voor ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3569

13