De leden van de vaste commissie voor Infrastructuur, Waterstaat en Omgeving hebben met
belangstelling kennisgenomen van de voortgangsbrief Omgevingswet van 30 juni 20231 en uw brief
van 14 juli 20232 waarin wordt aangegeven op welke wijze aan de gewijzigde motie-Kluit
(GroenLinks-PvdA) c.s. over het opnemen van wijzigingen in de begroting voor Binnenlandse Zaken
voor 2024 en het ter beschikking stellen van de CA-gelden aan de decentrale overheden3
uitvoering is gegeven. De leden van de fractie van de BBB wensen de regering naar aanleiding van
deze brieven enkele vragen te stellen. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA bedanken de
regering voor de voortgangsbrief Omgevingswet met daarin de laatste stand van zaken betreffende
de invoering van de Omgevingswet en de brief van 14 juli 2023 en wensen de regering naar
aanleiding hiervan enkele vragen te stellen. De leden van de fractie van D66 sluiten zich bij de
door de leden van de fractie van GroenLinks-PvdA gestelde vragen aan. De leden van de fractie
van de SP sluiten zich aan bij de vragen gesteld door de leden van de fracties van de BBB en
GroenLinks-PvdA en zullen op één punt de regering om een nadere duiding vragen. Het lid van de
OPNL-fractie sluit zich graag aan bij de door de leden van de fractie van GroenLinks-PvdA
gestelde vragen.
1. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de BBB
De leden van de fractie van de BBB wensen de regering de volgende vragen te stellen:
1. Zijn er voldoende ‘checks & balances’ in de Omgevingswet ingebouwd?
De term ‘checks and balances’ vat ik zo op dat wordt gedoeld op het systeem van wederzijdse
controle en evenwicht tussen de wetgevende macht, uitvoerende macht en rechtsprekende macht.
De Omgevingswet volgt hierbij de gebruikelijke verdeling tussen de drie machten in de Nederlandse
staatsinrichting. Tijdens de totstandkoming van het stelsel is daar veel aandacht voor geweest. Zo
zijn tijdens de parlementaire behandeling aanvullende waarborgen in het stelsel opgenomen, onder
meer door de sturing vanuit de wetgever te vergroten en vroegtijdige betrokkenheid van het
parlement bij uitvoeringsregelgeving wettelijk te verankeren. In de Omgevingswet zijn de regels over
kerninstrumenten, zoals omgevingsvergunning, projectbesluit en omgevingsplan, en regels over
procedures opgenomen. Daarnaast bevat de Omgevingswet de kaders voor de
bevoegdheidsverdeling. Ook zijn, vanwege de mogelijk ingrijpende rechtsgevolgen die bepaalde
instrumenten kunnen hebben, de meeste regels over grondeigendom op wetsniveau, dus in de
Omgevingswet, geregeld.
Ten opzichte van het huidige omgevingsrecht, heeft in de Omgevingswet op onderdelen een
harmonisatie plaatsgevonden. Zo is in de Omgevingswet de lijn gecontinueerd uit de Wet
milieubeheer, de Woningwet en de Wet ruimtelijke ordening dat inhoudelijke regels in beginsel
worden opgenomen in een algemene maatregel van bestuur (AMvB). Met de toepassing van dit
uitgangspunt zijn er enkele inhoudelijke normen die nu nog op het niveau van een formele wet of
ministeriële regeling zijn te vinden, naar een AMvB verplaatst. Deze AMvB’s zijn via een
voorhangprocedure voorgelegd aan beide kamers van de Staten-Generaal. Deze procedure geldt ook
voor toekomstige inhoudelijke wijzigingen.
Op decentraal niveau worden de algemeen verbindende voorschriften in beginsel vastgesteld door de
wetgevende macht (de gemeenteraad, het algemeen bestuur van een waterschap en provinciale
staten). Voor wat betreft het omgevingsplan is er een – onder het huidige recht ook bestaande –
mogelijkheid voor het college van burgemeester en wethouders om via omgevingsvergunningen af te
wijken van het omgevingsplan. De betrokkenheid van de gemeenteraad daarbij is gewaarborgd. De
raad kan gevallen aanwijzen waarin de raad een bindend advies uitbrengt over het verlenen of
weigeren van de omgevingsvergunning.
De rol van de rechtsprekende macht is het nieuwe stelsel ook gewaarborgd. De rechtsbescherming
onder de Omgevingswet is gelijkwaardig aan die onder het huidige recht. Burgers en bedrijven
kunnen in beroep tegen besluiten die hun belangen raken, waaronder het omgevingsplan (als
opvolger van het bestemmingsplan) en alle beschikkingen, zoals omgevingsvergunningen en
handhavingsbesluiten. De rechtsbescherming gebeurt net als nu in beginsel via beroep in twee
instanties (beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State). Beroep in één instantie wordt net als nu soms gehanteerd bij besluiten waarvan het
vaststellen van de rechtmatigheid voorwaarde is voor andere besluiten en onzekerheid voor die
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FN.
3
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FM.
1
2

1

vervolgbesluiten moet worden voorkomen; een voorbeeld hiervan is het omgevingsplan. Op sommige
punten zijn de rechtsbeschermingsmogelijkheden vergroot, bijvoorbeeld bij onderwerpen die onder
huidig recht bij gemeentelijke verordening worden geregeld, waartegen geen beroep openstaat, en
onder de Omgevingswet bij omgevingsplan worden geregeld, zodat wel beroep openstaat.
Naast deze bevoegdheidsverdeling met bijbehorende waarborgen (‘checks and balances’) is het
stelsel voorzien van aanvullende controlemechanismen. De overkoepelende
stelselverantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties kan
bijdragen aan evenwichtige besluitvorming, ook als het gaat over ministeriële regelingen van
vakministers. Daarnaast hebben verschillende adviseurs een wettelijk geborgde rol, zoals de Afdeling
advisering van de Raad van State, de Commissie voor de milieueffectrapportage en het Planbureau
voor de Leefomgeving. Ten slotte kunnen de binnenkort te benoemen regeringscommissaris
Omgevingswet en de ingestelde Evaluatiecommissie Omgevingswet4 daarin nog een aanvullende
bijdrage hebben.
2. Kan de regering zo spoedig mogelijk een overzicht aanleveren met de exacte financiële
afspraken? Deze leden verzoeken de regering om daarbij gebruik te maken van een overzichtelijke
tabel.
Het antwoord op deze vraag is voor het overzicht samengevoegd met vraag 1 van de leden van de
fractie van GroenLinks-PvdA en vindt u hieronder.
3. Worden vergunningaanvragen daadwerkelijker eenvoudiger en sneller? Indien dit niet het geval
is, hoe gaat de regering er op termijn voor zorgen dat dit alsnog gebeurt?
Gelet op de inhoudelijke samenhang tussen deze vraag en vraag 4, kies ik ervoor om beide vragen,
hieronder, gezamenlijk te beantwoorden.
4. Wordt de gebiedsontwikkeling en worden alle woningbouwplannen die zo hard nodig zijn,
hierdoor niet onnodig vertraagd?
Ik deel het belang van de voortgang en versnelling van besluitvormingsprocessen voor
gebiedsontwikkeling en woningbouwprojecten. Daartoe is de (sectorale) regelgeving onder de
Omgevingswet inhoudelijk beter op elkaar afgestemd en overzichtelijker geordend. Op die manier
kan voor meer activiteiten via één loket, één vergunning worden aangevraagd. Onder de
Omgevingswet is dit loket de plek waar onder coördinatie van één bevoegd gezag de integrale
afweging wordt gemaakt. Om dergelijke integrale afwegingen te maken speelt de omgevingstafel
een belangrijke rol. Het is dan ook goed om te zien dat verspreid in het land hard geoefend wordt
en ervaringen met omgevingstafels worden opgedaan. Ook zijn procedures gestroomlijnd. In meer
gevallen dan nu is een kortere procedure van toepassing, bijvoorbeeld voor bouwprojecten of
gebiedsontwikkelingen waarbij van het omgevingsplan wordt afgeweken. Procedures zullen voor
bepaalde activiteiten daardoor dan ook sneller verlopen. Daarnaast is met behulp van het DSO
voor burgers en ondernemers veel meer informatie beschikbaar. Een van de doelen daarvan is dat
het inzichtelijker wordt om de juiste vergunningen aan te vragen. Verdere versnelling voor
woningbouwprojecten kan worden bereikt via het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting
dat momenteel in procedure is en dat voortbouwt op de Omgevingswet. In dat voorstel wordt
voorgesteld om voor meer projecten dan nu, beroep in één instantie bij de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State in te voeren. Dat zou tot een verdere verkorting van
de procedures kunnen leiden.
5. Zijn alle door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geconstateerde omissies,
zoals bijvoorbeeld de “witte vlekken”5, opgelost vóór 1 januari 2024?
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) heeft in
haar position paper aan uw Kamer een aantal opmerkingen en onzekerheden over het
DSO in relatie tot het functioneren van de rechtspraak naar voren gebracht. De
afgelopen periode heb ik uw Kamer verschillende malen, waaronder mijn laatste brief

Stcrt. 2022, 33206.
Position paper Omgevingswet-DSO, Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, d.d. 24 februari
2023, p. 2. Zie hiervoor: https://www.eerstekamer.nl/overig/20230307/position_paper_mr_b_j_van/f=/vm0vnnplw9kf.pdf.
4
5

2

van 9 oktober jl.6 geïnformeerd over de door de Afdeling aangedragen punten en de
acties die zijn c.q. worden ondernomen om de bij de Afdeling aanwezige zorgen weg te
nemen. Ik zal u hieronder per aandachtspunt meenemen in de laatste stand van zaken.
Goede raadpleegbaarheid van het omgevingsplan (Viewers):
Het eerste punt dat de Afdeling aandroeg in haar position paper ging over de vraag of de
onderdelen binnen een omgevingsplan op een inzichtelijke wijze en in onderlinge
samenhang raadpleegbaar zijn, ook wanneer de brondocumentatie verschilt. Graag licht
ik nogmaals toe hoe dit punt is te ondervangen en welke acties er de afgelopen periode
zijn genomen en de komende periode nog volgen.
Voor een goede raadpleegbaarheid van het omgevingsplan is het van belang om te
weten welke informatie waar geraadpleegd kan worden. Daarvoor zijn, zoals in mijn brief
van 10 maart 2023 ook aangegeven, drie portalen relevant.7

Besluiten tot vaststelling van een omgevingsplan (de wijzigingsbesluiten) worden
ontsloten via de Landelijke Voorziening Bekendmaken en Beschikbaar stellen
(LVBB) en bekendgemaakt op www.officielebekendmakingen.nl.

De (vastgestelde) wijzigingsbesluiten worden verwerkt in een geconsolideerde
regeling van het betreffende omgevingsplan. De ‘juridische weergave’ van de
geconsolideerde regeling die ontstaat als gevolg van het genomen besluit wordt
getoond op www.wetten.nl.

Het geïntegreerde kaartbeeld van de nieuwe geconsolideerde regeling wordt
getoond in de viewers van het DSO-LV.
Om de raadpleegbaarheid van het omgevingsplan te verbeteren is enige tijd geleden
besloten om naast de viewer ‘Regels op de Kaart’ een tweede viewer ‘Documenten op de
Kaart’ te ontwikkelen. Deze viewer is onder begeleiding van een juridische
begeleidingsgroep, waar ook de Afdeling in is vertegenwoordigd, tot stand gekomen en
wordt inmiddels veelvuldig getest en beproefd.8 Dit testen en beproeven is bedoeld om
fouten op te sporen voor inwerkingtreding en om ervaring op te doen met het
instrument. Dit is een gebruikelijke werkwijze in de ontwikkeling van systemen. Om snel
met gebruikers te zien of de ontwikkelde functionaliteit technisch en (voldoende)
gebruiksvriendelijk werkt.
Om de raadpleegbaarheid en het gebruik van de viewers nog meer te verbeteren is
recentelijk, mede op basis van gebruikerservaringen, de indeling (overzichtspagina) van
de viewers aangepast. Er is gekozen om duidelijk één ingang als eerste aan te bieden.
Daarbij gaat het om de viewer die tot op heden bekendstond als viewer ‘Documenten op
de Kaart’. De viewer die bekendstond als ‘Regels op de Kaart’ wordt vanaf nu één stap
later als aanvullende zoekmogelijkheid aangeboden.9
Naast deze meer ‘technische’ wijzigingen is er de afgelopen periode ook een werkplaats.
gestart. Een werkplaats is een praktische oefenmethode waarbij de deelnemers zelf
actief aan de slag gaan onder begeleiding van inhoudelijke en/of technische experts. In
deze werkplaats, komt onder andere de werking en samenhang van de verschillende
portalen aan de orde en worden ervaringen opgedaan. Dit wordt door alle betrokken
partijen als positief en waardevol gezien. Daarnaast geeft de Afdeling in de diverse
recentelijke overleggen aan dat de Afdeling ook zelf druk bezig is om de eigen
werkprocessen nader uit te werken en in te richten. De opgedane ervaringen worden ook
gebruikt om de doorgeleiding (‘linken’) tussen de afzonderlijke portalen verder te
verbeteren. Zowel de gezamenlijke werkplaats als de eigen voorbereidingen binnen de
Afdeling zullen de komende periode gecontinueerd worden.
Tijdreizen in het DSO:
Hoewel het tijdreizen in het DSO niet expliciet door de Afdeling werd benoemd. Is het
wel een essentiële functionaliteit voor de rechtspraak en de juridische

Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FH, Kamerstukken I
2022/23, 33 118/34 986, FK.
7
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, pg. 4.
8
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, pg. 2.
9
Indeling Regels op de kaart in het Omgevingsloket is veranderd | Aan de slag met de Omgevingswet.
6

3

uitvoeringspraktijk. Om die reden neem ik uw Kamer dan ook graag mee in de laatste
stand van zaken ten aanzien van deze functionaliteit.
Bij de functionaliteit tijdreizen is het zinvol om onderscheid te maken in het (kunnen)
raadplegen van regels ‘in het verleden’, ‘in de toekomst’ en ‘ontwerpen’. Eerder heb ik u
gemeld dat het tijdreizen naar het verleden in het DSO-LV mogelijk was.10 Overigens is
tijdreizen naar het verleden ook mogelijk op wetten.nl. Deze vorm van tijdreizen is in het
kader van IKT inmiddels veelvuldig getest en opgedane bevindingen zijn opgepakt,
opnieuw getest en opgelost.11 Tijdreizen naar de toekomst en het tonen van
ontwerpregelingen werkt inmiddels ook. Deze vormen van tijdreizen zijn ook in het kader
van IKT-5 getest. De resultaten van IKT-5 heb ik meegestuurd bij mijn voortgangsbrief
van 9 oktober jl.
De Afdeling is meegenomen in deze ontwikkelingen via onder andere een demosessie.
Daarnaast is de Afdeling het DSO-LV, inclusief het tijdreizen, zelf nadrukkelijk aan het
beproeven, in het kader van haar eigen voorbereidingen op de inwerkingtreding van de
Omgevingswet, zoals ook hierboven al gemeld. De komende periode is erop gericht om
de verschillende varianten van het tijdreizen (nog) verder te beproeven. Eventuele
bevindingen die daarbij naar boven komen zullen uiteraard worden opgepakt.
Belangrijkste punt daarbij is het, waar mogelijk nog verder, gebruiksvriendelijker maken
van deze functionaliteit. Het verbeteren van de gebruiksvriendelijkheid is een continu
proces en loopt ook door na inwerkingtreding op 1 januari 2024.
Risico’s op het ontstaan van ‘witte vlekken’ in het omgevingsplan:
In maart sprak de Afdeling haar zorg uit over het ontstaan van een zgn. ‘witte vlek’ en
daarmee een lacune in de regelgeving wanneer zij een regel in een uitspraak zou
vernietigen. Zoals in mijn reactie op het position paper al aangeven hangt het eventueel
ontstaan van ‘witte vlekken’ af van verschillende factoren. Bijvoorbeeld hoe enerzijds het
bestreden besluit is vormgegeven en anderzijds hoe de Afdeling in haar uitspraken
besluit. Daarnaast kan de Afdeling ook zelf ervoor kiezen om een voorziening te treffen.
In de diverse overleggen die de afgelopen periode zijn gevoerd is dit aandachtspunt
veelvuldig naar voren gekomen. Ook zijn er de afgelopen periode verschillende
inhoudelijke bijeenkomsten geweest in de vorm van een werkplaats. Het vraagstuk met
betrekking tot hoe om te gaan met ‘witte vlekken’ is in de werkplaats besproken. In deze
gesprekken is gekeken naar de verschillende factoren, zoals hierboven benoemd, en hoe
hier mee om te gaan. In de optiek van betrokken partijen is dit inmiddels afdoende
uitgewerkt en intern beschreven.
Verwerking van uitspraken in de geconsolideerde regeling van het omgevingsplan:
De noodzaak die de Afdeling in maart uitsprak over het feit dat uitspraken snel en op een
traceerbare en goed raadpleegbare wijze worden verwerkt benadruk ik nogmaals.
Daarbij maak ik wederom het onderscheid tussen:

Het kenbaar maken dat de afdeling een uitspraak heeft gedaan; en

Het (inhoudelijk) verwerken van de uitspraak door het bevoegd gezag.
In overleg met de Afdeling is gezamenlijk geconcludeerd dat de Afdeling haar uitspraken
op de gebruikelijke manier blijft delen en kenbaar maken, namelijk met de betrokken
procespartijen en via de eigen digitale kanalen. Zoals in mijn brief van 12 maart 2023
aangegeven kijk ik naar de mogelijkheden tot een extra signaleringsfunctie in het DSOLV.12 In dit kader is er door de Tactische beheerorganisatie (TBO) een eerste voorstel
gemaakt. Dit voorstel wordt de komende periode, onder andere samen met de Afdeling
en de VNG, verder besproken. Of een dergelijke extra signaleringsfunctie voor 1 januari
2024 gereed is hangt af van de verdere besprekingen. Alle partijen geven echter
tegelijkertijd aan dat het eventueel ontbreken van deze extra signaleringsfunctie op 1
januari 2024, inwerkingtreding van de wet niet in de weg zit.

Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, EW, pg. 45-46.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, bijlage 1, pagina 5.
12
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, pg. 5.
10
11

4

Voor wat betreft het (inhoudelijk) verwerken van een uitspraak van de Afdeling ligt de
verantwoordelijkheid bij het betreffende bevoegd gezag. Voor het verwerken van
uitspraken door het bevoegd gezag wordt toegewerkt naar een extra – specifiek mutatiescenario, onder de nieuwe standaard (STOP-B). Voor de korte termijn is een
workaround beschreven en zal het verwerken plaatsvinden onder de huidige standaard
(STOP-A), via het bestaande mutatiescenario, het zogenoemde basisscenario.13 Deze
workaround werkt in het DSO-LV en de Landelijke Voorziening Bekendmaken en
Beschikbaar stellen (LVBB). De lokale plansoftwareleveranciers hebben nog wel wat werk
te doen op dit onderdeel, maar geven allen aan dat de benodigde ondersteuning met een
beperkte investering in tijd gerealiseerd kan worden. De plansoftwareleveranciers
worden hierbij ondersteund door het interbestuurlijk programma Aan de Slag en
daarbinnen in het bijzonder door de VNG. Afgesproken is dat de Afdeling in dit (verdere)
traject, vanwege het maatschappelijke belang, blijft meedenken.
Adequate rechtsbescherming:
Een andere zorg die de Afdeling uitsprak was dat partijen tegen die besluitvorming
wensen op te komen op een laagdrempelige en gebruiksvriendelijke manier hun rechten
moeten kunnen afleiden uit het DSO. De afdeling pleitte dan ook voor gebruikerstesten
met burgers en hun vertegenwoordigers. Een pleidooi dat ik uiteraard deel. In mijn
reactie op het position paper meldde ik al dat het DSO, mede vanwege dit punt,
regelmatig wordt getest met diverse gebruikersgroepen. De gebruikerstesten helpen met
het creëren van een gebruiksvriendelijker DSO-LV.14 Ook de afgelopen periode zijn de
viewers (‘Regels op de Kaart’ en ‘Documenten op de Kaart’) veelvuldig getest en worden
eventuele bevindingen opgepakt. De komende periode richting inwerkingtreding zal in de
gebruikerstesten ook meer aandacht komen te liggen op de samenhang tussen de
viewers in het DSO-LV en de voor gebruikers andere relevante portalen.15 Op basis van
de opgedane ervaringen en bevindingen wordt ook verder gewerkt aan instructies voor
gebruikers en ‘helpfuncties’. Daarnaast werk ik ook op andere onderdelen aan het verder
c.q. meer gebruiksvriendelijk maken van het DSO-LV. Hierover heb ik u geïnformeerd in
mijn brief van 9 oktober 2023.
Robuust en stabiel DSO:
Om het DSO, en daarmee de Omgevingswet, tot een succes te maken, is het essentieel
dat het DSO veelvuldig en grootschalig wordt getest, om zeker te stellen dat het systeem
voldoende robuust is. Wanneer het ‘minimale product’, dat is beoogd bij inwerkingtreding
is afgerond acht de Afdeling het zinvol om zelf uitvoerig te gaan testen.16 In mijn reactie
op 12 maart 2023 berichtte ik dat het stelsel (DSO) voldoende stabiel aanwezig en
werkbaar is gebleken en nodigde ik de Afdeling uit om het stelsel te blijven beproeven en
hiermee te blijven oefenen.17 De afgelopen periode heeft de Afdeling in diverse sessies
het DSO beproefd en kennisgemaakt met verschillende functies, waaronder het
tijdreizen. De komende tijd blijft de Afdeling aandacht besteden aan het beproeven en
oefenen met de diverse functies binnen het DSO-LV.
2. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks-PvdA
De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA verzoeken de regering onderstaande vragen zo
spoedig mogelijk, en in ieder geval ruim voor 1 oktober a.s., te beantwoorden zodat er voor het
verkiezingsreces van de Tweede Kamer voldoende tijd rest voor – zo nodig – nader overleg.
Vragen inzake de uitvoering van de gewijzigde motie-Kluit (GroenLinks-PvdA) c.s.
De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA hebben naar aanleiding van de brief van 14 juli
202318 de volgende vragen:

Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, pg. 6.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, pg. 6.
15
Officielebekendmakingen.nl en wetten.nl.
16
Position paper Omgevingswet-DSO, Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, d.d. 24 februari
2023, p. 3. Zie hiervoor: https://www.eerstekamer.nl/overig/20230307/position_paper_mr_b_j_van/f=/vm0vnnplw9kf.pdf.
17
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, pg. 7.
18
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FN.
13
14

5

1. In de aan de orde zijnde brief wordt aangegeven welke financiële afspraken er over de
financiering van de invoering van de Omgevingswet zijn gemaakt. Deze leden constateren dat deze
informatie echter niet is opgenomen in een eenvoudig leesbaar overzicht van budget- ten en
jaartallen. Evenmin wordt door de regering aangegeven hoe de afspraken tussen de Rijks- en
decentrale overheden zijn gemaakt en op welke wijze deze zich hebben ontwikkeld. De leden van
de fractie van GroenLinks-PvdA kunnen hierdoor niet goed beoordelen of aan de gewijzigde motieKluit (GroenLinks-PvdA) c.s. over het opnemen van wijzigingen in de begroting voor Binnenlandse
Zaken voor 2024 en het ter beschikking stellen van de CA- gelden aan de decentrale overheden19
is voldaan. Deze leden menen dat het van groot belang is dat de financiering voldoende is en dat
de ontwikkeling van de financiering van het stelsel van de Omgevingswet voor het parlement
voldoende inzichtelijk is gemaakt. Kan de regering, gelet hierop, de Kamer een duidelijk en
overzichtelijk financieel totaaloverzicht in tabelvorm van de kosten en de te verwachte baten van
de Omgevingswet doen toekomen? Kan de regering daarbij eveneens een historisch overzicht
geven van de ontwikkeling van de vooraf ingeschatte jaarlijkse kosten? En van de gerealiseerde
totale kosten en baten van de Omgevingswet, voor de periode vanaf de eerste aankondiging van
de stelselherziening tot en met het jaar 2030? Kan de regering in dit overzicht ook aangeven op
welke begrotings- post of in welk fonds de betreffende kosten op dit moment vindbaar zijn en of
(en zo ja, hoe) geborgd is dat de betreffende budgetten aan de uitvoering van de Omgevingswet
worden besteed? Is de regering bereid om dit overzicht jaarlijks te actualiseren en tezamen met de
monitoringsrapportage naar de Kamer te sturen?
In de brief aan uw Kamer20 is aangegeven dat met de bestuurlijke partners in juli 2023 een
meerjarig principeakkoord over de dekking van de beheerkosten van het DSO-LV is bereikt,
waarmee meerjarig financiële stabiliteit is gecreëerd. De afspraken voorzien in:

Transitiekosten en bijbehorende terugverdientermijnen;

Investeringskosten en beheerkosten;

Bijdrage BZK aan kosten voor invoeringsondersteuning.
De middelen die vanuit de Aanvullende Post van het ministerie van Financiën voor de invoering van
de Omgevingswet ter beschikking worden gesteld aan de decentrale overheden zullen volgens
reguliere systematiek tijdens de voorjaarsbesluitvorming 2024 en 2025 worden overgeboekt via
het Gemeentefonds.
Ook is in 2023 het Integraal Financieel Beeld geactualiseerd waarin modelmatig alle financiële
aspecten met betrekking tot de invoering van de Omgevingswet en DSO-LV is weergegeven. Dit is
in een meerjarig perspectief geplaatst en geeft ook inzicht in de verwachte baten.
Het geheel aan financiële afspraken beslaat verschillende begrotingen, verschillende bestuurslagen
en brengt voor de komende jaren nog diverse budgettaire en financiële verrekeningen met zich
mee, die op basis van het principeakkoord zullen worden gerealiseerd. Dit maakt dat de financiële
structuur complex is en het niet mogelijk is dit in een handzame tabel te vervatten.
Op artikel 5.2 van de begroting van BZK zijn alle budgetten te vinden ten behoeve van de afbouw,
implementatie, uitbouw en beheer en doorontwikkeling van het DSO-LV en de implementatieondersteuning van de Omgevingswet. Vanuit dit begrotingsartikel worden onder andere alle kosten
betaald aan de Tactische Beheerorganisatie (TBO) en Operationele Beheerorganisaties (OBO’s). Ik
heb geen inzicht in de gemaakte kosten van bevoegd gezagen, anders dan dat ik u in het Integraal
Financieel Beeld heb doen toekomen.21 Deze gemaakte kosten zijn onderdeel van de begrotingen
van de bevoegde gezagen.
Financiële monitoring van de stelselwijziging start direct na inwerkingtreding van de
Omgevingswet. In het jaar na inwerkingtreding wordt onderzoek gedaan naar de transitiekosten bij
medeoverheden (2024). Na het eerste en vijfde volle jaar na inwerkingtreding zal een financiële
evaluatie plaatsvinden (2025 en 2029). De resultaten hiervan en de interbestuurlijke conclusies die
op basis hiervan worden getrokken zal ik te zijner tijd met u delen.
2. Kan de regering aangeven of de middelen die in de aan de orde zijnde brief zijn vermeld,
inclusief de extra middelen voor gemeenten uit het Coalitie Akkoord (de zogenaamde CA-gelden),
geïndexeerd worden voor inflatie?
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FM.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FN.
21
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, bijlage 2.
19
20

6

Jaarlijks beslist het kabinet in het voorjaar over de loon- en prijsbijstelling voor de gehele
Rijksbegroting. In 2023 is er indexatie verstrekt over alle middelen van de Omgevingswet inclusief
de CA-middelen. Daar bovenop zijn in het voorjaar 2023 vanuit de loon- en prijsbijstelling van het
ministerie van BZK aanvullende middelen ingezet ten behoeve van de Omgevingswet.
3. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA merken op dat niet alle gemeenten het voor hen
beoogde budget voor het jaar 2023 kunnen opmaken, om reden dat de CA-gelden pas in december
circulair verdeeld worden. Kan de regering toezeggen dat de budgetten die in het jaar 2023 niet
zijn besteed, bij de begrote budgetten voor het jaar 2024 en verder opgeteld worden? Op deze
wijze wordt voorkomen dat niet-bestede middelen voor het jaar 2023 retour gaan naar het Rijk.
Het voornemen is om de CA-middelen 2023 ten behoeve van de implementatie Omgevingswet bij
de 2e suppletoire begroting (Najaarsnota) over te hevelen naar het Gemeentefonds. Gemeenten
worden vervolgens hierover in de komende decembercirculaire geïnformeerd. Vanuit de lokale
autonomie en de daarmee samenhangende beleids- en bestedingsvrijheid is het vervolgens aan de
individuele gemeenten hoe en op welk moment de middelen daadwerkelijk worden uitgegeven. Dit
betekent dat het Rijk geen bevoegdheden over de precieze besteding. Van een terugstorten bij
niet-besteden is in de systematiek van de Gemeentewet, financiële verhoudingen en het
Gemeentefonds en de circulaires geen sprake.
Vragen n.a.v. de voortgangsbrief Omgevingswet van 30 juni 2023
1. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA willen in het bijzonder aandacht vragen voor een
vraagstuk dat deze leden per e-mail ter kennis is gekomen. Dit vraagstuk is ook bekend bij het
Informatiepunt Leefomgeving (IPLO), maar in het werkveld bestaat over dit vraag- stuk nog
onduidelijkheid. Deze leden hechten aan een spoedige beantwoording op dit punt omdat het raakt
aan het behalen van de stikstofdoelstellingen en er duidelijkheid nodig is over de vraag hoe er door
decentrale overheden, bij de eerste aanvraag voor een vergunning, informatie gevraagd kan
worden over de stikstof-impact van een bouwwerk, dan wel activiteit. De vraag die deze leden aan
de regering willen stellen kan als volgt worden samengevat:
“De stikstofdepositie berekening wordt momenteel (Wabo) beoordeelt met de ingediende
technische tekeningen en berekeningen, in het bijzonder met de MPG-berekening. Bij de
inwerkingtreding van de Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging (WkB) kan dit niet gecontroleerd
worden door bevoegd gezag, omdat de benodigde informatie niet gevraagd wordt, dan wel in
eerste aanleg gevraagd kan worden. Hoe moeten vergunningverleners bij de gemeente (of
provincie) de voortoets (aerius) controleren? Als dit niet meer gecontroleerd kan worden door
gemeenten, wie doet dat dan wel? En hoe wordt er grip gehouden op de ge- wenste afname van
stikstofseposities in de bouwsector, dan wel voorkomen dat deze ongezien toenemen?
Bouwprojecten zijn over het algemeen geen piekbelasters, echter vele drup- pels vullen ook een
emmer. Hoe moeten gemeenten hier mee om gaan bij de inwerkingtreding van de wet
Kwaliteitsborging/Omgevingswet?”
De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA verwijzen naar de bij deze brief gevoegde bijlage 1,
waar meer in detail de gevoerde correspondentie over dit vraagstuk is na te lezen.
De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen hoe bouwactiviteiten die voorafgaand aan de
Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WkB) vergunningplichtig zijn, na inwerkingtreding van die
wet op stikstofemissie en -deposities worden beoordeeld en door wie. In antwoord op die vraag ga
ik eerst in algemene zin in op de wijze van beoordeling van activiteiten die stikstofemissie en deposities veroorzaken op een natuurgebied, daarna komen specifiek bouwactiviteiten aan de orde.
Initiatiefnemers zijn niet in algemene zin verplicht om de overheid gegevens te verstrekken over
de omvang van de stikstofemissie en depositie bij de start of wijziging van hun activiteiten. Een
dergelijke brede verplichting zou ook niet realistisch zijn, gezien het enorme aantal stikstof
uitstotende activiteiten, wijzigingen van die activiteiten, en de kennis die nodig is voor het
berekenen van stikstofemissies en deposities. Een dergelijke verplichting is echter ook niet
noodzakelijk. De bevoegde gezagen hebben de mogelijkheid om, indien nodig, gericht informatie
op te vragen.
In het omgevingsrecht zijn er drie bevoegde gezagen waarvoor kennis over omvang van
stikstofemissie en depositie relevant is:

Het bevoegd gezag dat verantwoordelijk is voor de besluitvorming over ruimtelijke
7





ontwikkelingen beoordeelt onder andere of een beoogde ontwikkeling vanuit het oogpunt
van natuurbescherming en gezondheid mogelijk is. Meestal is dat de gemeente, maar het
kan ook de provincie of een minister zijn. Bij grotere ruimtelijke ontwikkelingen maakt
informatie over stikstofuitstoot onderdeel uit van de milieueffectrapportage in het kader
van het ruimtelijke besluit.
Het bevoegd gezag dat verantwoordelijk is voor de besluitvorming over milieubelastende
activiteiten, en de verstrekking van de omgevingsvergunning voor milieu (of straks
omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit), beoordeelt of een beoogde
ontwikkeling vanuit het oogpunt van milieu (waaronder ook gezondheid en indirecte
effecten op natuur) mogelijk is. Dat is meestal de gemeente of de provincie. Bij grotere
projecten maakt informatie over stikstofuitstoot onderdeel uit van de
milieueffectrapportage en wordt deze meegewogen in de vergunningverlening. Voor een
deel van de milieubelastende activiteiten moet informatie over de stikstofemissie ook los
van de vergunningplicht worden aangeleverd.
Het bevoegd gezag dat verantwoordelijk is voor de besluitvorming over natuuractiviteiten,
in het bijzonder het verlenen van de vergunning voor de Natura 2000-activiteit. In de
meeste gevallen is dat de provincie en soms de minister voor Natuur en Stikstof. De
vergunning voor de Natura 2000-activiteit is vereist voor het uitvoeren van een activiteit
die mogelijk significante effecten kan hebben op Natura 2000-gebieden. Dat betekent dat
een initiatiefnemer in de praktijk wel inzicht moet hebben in de mogelijke effecten van zijn
of haar activiteiten. En op het moment dat een activiteit stikstofdepositie kan veroorzaken,
is het aan te raden die effecten te controleren, omdat anders mogelijk een overtreding
wordt begaan. Initiatiefnemers van activiteiten zijn niet verplicht om via
stikstofberekeningen aan te tonen dat ze niet vergunningplichtig zijn voor de Natura 2000activiteit. Maar het is natuurlijk niet toegestaan om het verbod op het veroorzaken van
significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden te overtreden. Een initiatiefnemer kan
ervoor kiezen om (in een voortoets) een dergelijke berekening uit te voeren om er zeker
van te zijn of een vergunning al dan niet vereist is. Bij twijfel over de omvang van de
stikstofemissies van een activiteit waarvoor geen vergunning is aangevraagd, kan het
bevoegd gezag in het kader van toezicht alsnog een berekening eisen.

Het bevoegd gezag kan daarnaast, indien er behoefte is aan actuele informatie over emissies of
deposities in het beheersgebied, op verschillende manieren inschattingen maken van emissies en
deposities zonder dat daarvoor gedetailleerde berekeningen nodig zijn – bijvoorbeeld door gebruik
te maken van beschikbare metingen en modellen. In het geval voor een specifieke activiteit toch
gedetailleerde berekeningen gewenst zijn, kan de gemeente of provincie dit alsnog verplichten via
een vergunning- of maatwerkvoorschrift, of via het omgevingsplan of de omgevingsverordening
(dit zijn algemene regels voor bepaalde categorieën activiteiten, of voor een bepaald gebied).
Specifiek voor vergunningplichtige bouwactiviteiten heeft zich onder het huidige recht een praktijk
ontwikkeld waarbij sommige gemeenten in het kader van de bouwvergunningaanvraag om
gedetailleerde berekeningen vragen. Deze berekeningen zijn niet vereist voor de beoordeling en
verstrekking van de omgevingsvergunning voor het bouwen, maar zijn terug te voeren op de
verplichting onder de Wabo om onlosmakelijke activiteiten gezamenlijk aan te vragen. Kort gezegd
komt het erop neer dat als op het moment van de bouwvergunningaanvraag nog geen
natuurvergunning is verleend, maar deze wel nodig is, deze vergunningprocedure moet aanhaken
bij de bouwvergunning. In de praktijk vragen gemeenten veelal een berekening van de
initiatiefnemer, om er zeker van te zijn dat de procedure juist wordt gevolgd. Zo weet de gemeente
zeker of een natuurvergunning al dan niet nodig is. Daarbij kan in voorkomend geval al gebruik
worden gemaakt van de berekening die al in kader van het ruimtelijk besluit is gedaan ten aanzien
van het effect van de stikstofemissie.
Onder de Omgevingswet vervalt deze koppeling tussen bouwactiviteit en Natura 2000-activiteit.
Gemeenten hebben dan als bevoegd gezag voor de verlening van de vergunning voor de
bouwactiviteit in dat kader geen stikstofinformatie nodig. De keuze om deze informatie op te
vragen ligt dan primair bij het bevoegd gezag voor de natuuractiviteit of milieubelastende activiteit,
afhankelijk van het type activiteit. Uiteraard heeft de initiatiefnemer zelf de verantwoordelijkheid
om over alle benodigde vergunningen te beschikken als deze zijn activiteiten aanvangt, dus ook de
verplichting om een omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit in voorkomend geval,
en ook om daarvoor de benodigde informatie te verstrekken.
De Omgevingswet verbetert de wijze waarop bevoegde gezagen, indien gewenst, berekeningen ‘op
maat’ kunnen vragen (middels het eerder genoemde vergunningvoorschrift, maatwerkvoorschrift,
of een regel in het omgevingsplan of omgevingsverordening). Het zicht op de effecten van
8

stikstofemissies verslechtert dus niet onder de Omgevingswet, wel verschuift het zwaartepunt in
het toezicht hierop naar het bevoegd gezag dat de relevante vergunning verstrekt.
Bevoegde gezagen hebben de bevoegdheid zelf te beslissen welke informatie zij op vragen en
kunnen op die manier grip houden. Zoals toegezegd, ontvangen de Eerste en Tweede Kamer na
inwerkingtreding van de wet jaarlijks een monitor over het wetgevingsstelsel en wordt het stelsel
geëvalueerd door een onafhankelijke evaluatiecommissie.22 Dit kan eventueel op onderdelen tot
bijstelling leiden. Wanneer dat het geval is, worden daartoe wetsvoorstellen gedaan.
2. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen de regering of bij haar weten er bij het
IPLO andere gevallen bekend zijn waarin verschillende onderdelen van wet- en regelgeving
bijvoorbeeld door de doorlooptijd van de verschillende wetten ― niet naadloos meer op elkaar
aansluiten. Zo ja, welke zijn dat? Zo nee, op welke wijze heeft de regering onderzocht of dit bij de
inwerkingtreding van de Omgevingswet het geval zou kunnen zijn? Kan de regering de Kamer een
overzicht doen toekomen van de reparatieopgave die nodig is om andere wet- en regelgeving in lijn
te brengen met de Omgevingswet en de doelen die de regering zichzelf in dit kader stelt?
De Omgevingswet zorgt ervoor dat verschillende onderdelen van het omgevingsrecht veel beter op
elkaar aansluiten dan onder het huidige recht het geval is. Veel aansluitingsproblemen zijn de
afgelopen jaren opgelost met de wetten, AMvB’s en ministeriële regelingen die gezamenlijk het
stelsel van de Omgevingswet vormen. De wijzigingen in andere regelgeving die nodig waren voor
de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn onderzocht bij de voorbereiding van de
wetsvoorstellen voor de Invoeringswet Omgevingswet, de vier aanvullingswetten (geluid, natuur,
bodem en grondeigendom), het Invoeringsbesluit Omgevingswet en de vier aanvullingsbesluiten.
De nieuwe aansluitingen hebben vervolgens een wetgevings- of voorhangprocedure bij uw Kamer
doorlopen. Op het niveau van ministeriële regeling zijn de wijzigingen na het noodzakelijke
onderzoek opgenomen in de Invoeringsregelgeving Omgevingswet en de vier
aanvullingsregelingen.
Toch komen soms aansluitingsproblemen naar voren die ondanks het zorgvuldige proces met
betrokkenheid van tal van partijen, het parlement en advisering door de afdeling Advisering van de
Raad van State over het hoofd zijn gezien. Deels komen signalen daarover binnen via IPLO,
bijvoorbeeld als zij naar voren komen bij het maken van de geconsolideerde versies van de
regelgeving die op de website van IPLO wordt gepubliceerd. Zoals gebruikelijk bij wetgeving
ontvangt mijn departement signalen van juristen van de verschillende betrokken ministeries en/of
koepelorganisaties. Het gaat bijvoorbeeld niet alleen om actualisaties van het soort dat de leden
noemen, het gaat ook om wetstechnische onvolkomenheden, inconsistenties en omissies bij het
omzetten van oud recht. Intensiever dan onder het huidige recht is er sprake van structureel
beheer waarbij onvolkomenheden in de regelgeving worden geïnventariseerd, beoordeeld en
vervolgens opgelost met zogenoemde verzamelwijzigingen. Waar het gaat om onvolkomenheden
die het hele stelsel raken – zoals procedures – en technische onvolkomenheden neem ik als
stelselverantwoordelijk minister het initiatief voor het oplossen ervan. Bij andere inhoudelijke
onvolkomenheden wordt per geval beoordeeld welke bewindspersoon het voortouw neemt.
Ik heb inmiddels twee technische verzamel-AMvB’s en een technische verzamelwijziging van de
Omgevingsregeling tot stand gebracht.23 Ook is het voorstel voor een technische Verzamelwet
Omgevingswet aanhangig bij uw Kamer.24 Met de genoemde verzamel-AMvB’s zijn onder meer
gevallen opgelost waarin verschillende onderdelen van wet- en regelgeving ― door de doorlooptijd
van de verschillende wetten ― niet naadloos meer op elkaar aansloten:

Vervallen van milieuregels over pelsdierhouderij in het stelsel, omdat die regels overbodig
zijn geworden als gevolg van de versnelde invoering van het verbod op pelsdierhouderij in
verband met Covid-19.25

Aanpassen van een verwijzing in verband met de Alcoholwet, die per 1 juli 2021 de Dranken Horecawet heeft vervangen.

Schrappen van een bepaling in het Omgevingsbesluit die ondernemingen en
rechtspersonen zou verplichten tot het elektronisch indienen van aanvragen om
omgevingsvergunningen en meldingen, dit in verband met het aangenomen amendement22

6.

T02849 en Kamerstukken I 2019/20, 34985, K en Kamerstukken II 2022/23, 33118, nr. 246, bijlage 1, pg.

Stb. 2022, 172; Stb. 2023, 298; Stcrt. 2023, 26205.
Kamerstukken II 2022/23, 36 367, nr. 1.
25
Stb. 2020, 555.
23
24

9



Leijten26 bij de behandeling van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer die
uw Kamer op 9 mei 2023 heeft goedgekeurd.
Wijzigen van verwijzingen naar de Wet openbaarheid van bestuur in verwijzingen naar de
Wet open overheid.

Ook na inwerkingtreding zal behoefte blijven bestaan aan onderhoud via technische
verzamelsporen op het niveau van wet, AMvB en ministeriële regeling om het stelsel actueel en op
orde te houden. De technische verzamelsporen zullen dan ook worden voortgezet. Daarnaast
kunnen signalen uit de uitvoeringspraktijk, het constateren van inhoudelijke omissies,
jurisprudentie of adviezen van de evaluatiecommissie aanleiding zijn voor stapsgewijze
verbeteringen van het stelsel of inhoudelijke wijzigingen. Daarvoor wordt bij constatering en
vervolgens via het reguliere wetgevingsproces in dat geval per onderdeel de benodigde
afzonderlijke wet- en regelgeving worden voorbereid.
3. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA verwijzen naar een door Gemeente.nu en VIND
Omgevingszaken afgelopen juni georganiseerde enquête met de vraag: “Hoe staan ge- meenten
ervoor met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024”.27
Uit deze enquête blijkt onder andere dat meer dan een derde van de aan de enquête deelnemende
ambtenaren nog steeds ‘serieuze problemen’ ervaart die de voorbereiding op de inwerkingtreding
van de Omgevingswet belemmeren. Van de deelnemende ambtenaren geeft 10 procent aan op
korte termijn geen oplossingen voorhanden te hebben, waarvan een deel zelfs chaos voorziet. De
leden van de fractie van GroenLinks-PvdA constateren dat deze cijfers niet een heel ander beeld
laten zien dan de eerder door Binnenlands Bestuur onder uit- voerend ambtenaren uitgevoerde
enquêtes naar de invoering van de Omgevingswet. Met in- achtneming van het voorgaande wensen
deze leden de regering de volgende vragen te stellen:
a. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA benadrukken dat de enquête is uitgevoerd onder
gemeenteambtenaren. Dit zijn mensen die het echte werk doen en uit de enquête volgt dat een
derde daarvan grote problemen voorziet in de voorbereiding naar de inwerkingtreding van de
Omgevingswet per 1 januari 2024. Deze leden maken zich onverminderd zorgen over de
uitvoeringskwaliteit van de Omgevingswet. De enquête waaruit deze bevindingen voortkomen, is
immers minder dan 6 maanden voor de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet uitgevoerd.
De geconstateerde situatie is het resultaat van een jarenlang voorbereidingsprogramma. Kan de
regering reflecteren op de vraag of deze cijfers niet een voorbode zijn van een stelselherziening
waarin een aanzienlijk deel van de uitvoeringspraktijk niet kan werken met de voorgestelde wet- en
regelgeving? Indien de regering deze vraag ontkennend beantwoordt, bij welk percentage zou de
regering deze mening wel zijn toegedaan?
Gelet op de inhoudelijke samenhang tussen deze vraag, sub a en de vragen onder sub b en c, kies
ik ervoor om deze drie vragen, hieronder, gezamenlijk te beantwoorden.
b. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen de regering of zij nog altijd de mening is
toegedaan dat het verantwoord is om de Omgevingswet in werking te la- ten treden met ingang
van 1 januari 2024, nu een derde van de uitvoerend gemeenteambtenaren 6 maanden voor de
invoeringsdatum nog steeds ‘serieuze problemen’ in de voorbereiding tot inwerkingtreding van de
wet ervaren en waarvan een deel zelfs chaos voorziet na genoemde inwerkingtredingsdatum.
Gelet op de inhoudelijke samenhang tussen deze vraag, sub a en de vragen onder sub b en c,
worden deze drie vragen, hieronder, gezamenlijk beantwoord.
c. Kan de regering deze leden aangeven hoe het mogelijk is dat ondanks de inzet van Regionale
Implementatiecoaches Omgevingswet (RIO’s), implementatiecoaches, samenwerkingstesten en alle
sessies van het programma Aan de slag met de Omgevingswet (AdSO), de helft van de
geënquêteerde ambtenaren nog steeds aangeeft voldoende kennis te missen? Ook geeft minimaal
een derde van de geënquêteerde ambtenaren aan dat het opstellen van toepasbare regels een te
grote opgave is. Welke risico’s ziet de regering voor burgers en bedrijven in gemeenten waar
ambtenaren aangeven dat ze het werken met de Omgevingswet complex en te moeilijk vinden? Of
is de regering van mening dat het geaccepteerd moet worden dat de helft van de uitvoerend
ambtenaren de Omgevingswet te complex vinden om toe te passen?

Kamerstukken II 2021/22, 35 261, nr. 16.
Raadpleegbaar via: https://www.gemeente.nu/ruimte-milieu/omgevingswet/serieuze-problemen-bijvoorberei- ding-op-ingang-omgevingswet/.
26
27

10

Met interesse heb ik kennisgenomen van het door u genoemde nieuwsbericht over de in juni 2023
georganiseerde enquête onder gemeenteambtenaren. Hieronder antwoord ik gebundeld op uw
onder a tot en met c gestelde vragen.
Wat betreft de door u gevraagde reflectie (sub-vraag a): ik zie in de in het bericht genoemde
cijfers geen voorbode van het door u geschetste beeld en vind de inwerkingtreding van de
Omgevingswet per 1 januari 2024 nog steeds verantwoord (sub-vraag b). In januari jl. heb ik in
gezamenlijkheid met alle medeoverheden, waaronder de VNG, de voorwaarden voor de
inwerkingtreding besproken. Toen is geconcludeerd dat deze voorwaarden voldoende waren
ingevuld en dat de datum van inwerkingtreding van 1 januari 2024 draagvlak bij de partijen heeft.
Dit draagvlak is er onder de bestuurlijke partijen nog steeds. Daarbij was het voor de
uitvoeringspraktijk van groot belang om ten minste zes maanden van tevoren duidelijkheid te
krijgen over het moment van inwerkingtreding. Vervolgens hebben de Tweede Kamer en de Eerste
Kamer op respectievelijk 9 februari en 14 maart 2023 ingestemd met inwerkingtreding van de
Omgevingswet per 1 januari 2024. Daarmee is dus ruimschoots voldaan aan een voldoende
voorbereidingstijd voor de bevoegde gezagen.
Met de duidelijkheid over de inwerkingtreding komt de voorbereiding in een nieuwe –
overgangsrechterlijke - fase. Voor wat betreft uw vraag naar de duiding van de resultaten uit de
enquête (sub-vraag c) ben ik verheugd te lezen dat meer dan de helft van de enquête-deelnemers
aangeven dat hun organisatie al goed is voorbereid op de komst van de Omgevingswet. De grote
inzet van medewerkers en een tijdige start met de voorbereidingen worden daarin als belangrijke
factoren voor een voldoende voorbereiding genoemd en die herken ik. Voor wat betreft de
deelnemende ambtenaren die aangeven zich in meerdere of mindere mate zorgen te maken om de
invoering van de Omgevingswet bij hun gemeente, geldt dat het moeilijk is om deze in algemene
zin te duiden. De ervaring leert namelijk dat hier vaak meerdere factoren en context-specifieke
omstandigheden meespelen.
De gemeenten en andere bevoegde gezagen worden doorlopend gefaciliteerd bij het
implementeren, oefenen, inregelen en anderszins voorbereiden op de komst van de Omgevingswet.
Zoals ik ook heb toegelicht in de voortgangsbrief die u op 9 oktober jl. van mij heeft ontvangen, is
deze implementatieondersteuning van het interbestuurlijke Programma Aan de Slag in
samenwerking met de koepels sinds het slaan van het KB onverminderd doorgezet, is deze
ondersteuning op sommige onderdelen geïntensiveerd (o.a. door de zogenaamde ‘schakeldag’,
spreekuren en werkplaatsen) en wordt de ondersteuning ook komende maanden met volle
overgave voortgezet. Van dit aanbod wordt goed gebruik gemaakt. Daarnaast bieden ook de
koepels zelf doorlopend ondersteuning aan hun eigen bevoegde gezagen. Bevoegde gezagen zijn
zelf verantwoordelijk voor de voorbereiding en krijgen daartoe dus de benodigde ondersteuning om
hier de komende periode invulling aan te geven. Dat afgelopen juni 2023 nog niet alle
gemeenteambtenaren vertrouwen hadden in de stand van zaken betreur ik. Aan de andere kant is
het goed te begrijpen: juist nu vinden die vervolgstappen plaats met het daadwerkelijk duidelijk
zijn van de datum van 1 januari 2024. Daarmee zijn ook niet alle zorgen weggenomen: na
inwerkingtreding wordt er vervolgstappen gezet.
De inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is niet het eindpunt van een traject.
De invoering van zo’n omvangrijke stelselherziening is niet in één keer af, maar vraagt zoals
voorzien tijd om op de nieuwe instrumenten en de nieuwe wijze van werken in te spelen. De
leerervaringen door het daadwerkelijk werken met de Omgevingswet en het Digitaal Stelsel
Omgevingswet zijn nodig voor de volgende verbeter en ontwikkelstappen. Nieuwe decentrale
instrumenten zoals de gemeentelijke Omgevingsvisie en het Omgevingsplan kennen daarom
overgangstermijnen. De ondersteuning door het interbestuurlijk Programma Aan de Slag loopt nog
1,5 jaar na inwerkingtreding door. Dit heb ik ook uitgebreid toegelicht in mijn voortgangsbrief aan
u van 9 oktober jl., met name in bijlage 1 waarin bijvoorbeeld inzicht is gegeven in het verbeteren
van de gebruikersvriendelijkheid na de inwerkingtreding. Bij het antwoord op vraag e. ga ik hier
nog nader op in.
d. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen de regering waar burgers en bedrijven
terecht kunnen in het geval zij menen schade op te lopen door uitgestelde of gebrekkige
procedures voor vergunningverlening/planvorming op Rijks- of decentraal niveau als gevolg van de
Omgevingswet. Welke waarborgen heeft de regering ingebouwd opdat voorkomen wordt dat
gemeenten ― die duidelijk nog steeds worstelen met de complexiteit van de stelselherziening ―
enorme schadevergoedingen moeten uitkeren omdat zij ongewild fouten maken in de planvorming
en de vergunningverlening als gevolg van de invoering van de Omgevingswet?
11

Vooropgesteld moet worden dat de voorbereiding en ondersteuning bij de in- en uitvoering van het
stelsel erop gericht is dat bevoegde gezagen procedures voor vergunningverlening en planvorming
op een zorgvuldige wijze kunnen doorlopen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de
bestuurlijke partners binnen het interbestuurlijk programma Aan de slag met de Omgevingswet,
onder meer door middel van handreikingen, voorlichting en praktijkbijeenkomsten. Daarnaast is
voorzien in overgangsrecht dat ervoor zorgt dat procedures die onder het oude recht zijn gestart,
volgens dat recht kunnen worden afgehandeld, zodat er geen wisseling van regime plaatsvindt. Dit
zorgt voor continuïteit en rechtszekerheid. Daarvoor gelden de bestaande waarborgen voor
rechtsbescherming, zoals bezwaar en beroep.
Ook binnen het stelsel van de Omgevingswet (en de Algemene wet bestuursrecht) gelden, in
aanvulling op de verbrede mogelijkheden van participatie, waarborgen voor bezwaar en beroep. Op
die manier kunnen eventuele fouten in een bezwaar- of beroepsprocedure worden gecorrigeerd.
Daarbij kan de bestuursrechter een onafhankelijk oordeel geven over de zorgvuldigheid van de
besluitvorming. Daarnaast blijven ook de waarborgen voor burgers en bedrijven van toepassing bij
niet tijdig beslissen door overheden, zoals het verbeuren van een dwangsom door het
bestuursorgaan bij niet tijdig beslissen op grond van artikel 4:17 van de Algemene wet
bestuursrecht. Deze waarborgen liggen besloten in de bestuursrechtelijke
besluitvormingsprocedures. Mocht er sprake zijn van schade gelden hiervoor de reguliere
mogelijkheden om een schadevergoedingsprocedure te starten, zoals ook aan de orde is gekomen
tijdens het debat op 7 maart jl.28
e. Door een van de geënquêteerde ambtenaren wordt gesteld dat voor de bouw van een schuurtje
een vergunningchecker van 68 pagina’s moet worden doorlopen. De leden van de fractie van
GroenLinks-PvdA merken op dat dit niet een heel ander beeld geeft dan de 19 vragenbomen voor
het kappen van een boom in het buitengebied, waar deze fractie naar verwees tijdens het plenaire
debat over de invoeringsdatum van de Omgevingswet.29 Wat doet de minister, als
stelselverantwoordelijke, voor 1 januari 2024 eraan om dit soort volstrekt onwenselijke
bureaucratie te voorkomen? En wat staat ter voorkoming hiervan na 1 januari 2024 in de systemen
klaar?
Dit vraagstuk is mij bekend en het raakt aan de gebruiksvriendelijkheid van het Omgevingsloket.
Op 1 januari 2024 gaan 26 sectorale wetten op in de Omgevingswet. Het nieuwe Omgevingsloket
zorgt - onderdeel van de landelijke voorziening DSO (DSO-LV) – dat (ter ondersteuning) de
bestaande digitale loketten: Omgevingsloket online (OLO), Activiteitenbesluit Internet Module
(AIM) en ruimtelijkeplannen.nl worden samengebracht. Burgers en bedrijven kunnen hierdoor
terecht bij één centrale ingang. Dit loket toont voor het eerst alle wet- en regelgeving van alle
overheden met betrekking tot de Omgevingswet waar de huidige voorzieningen OLO, AIM en
Ruimtelijkeplannen.nl nu enkel hun eigen (sub)set van regels tonen. Denk daarbij aan de
verschillende regels vanuit gemeente, provincie, waterschap en Rijk. Zo ontstaat voor overheden,
professionals, bedrijven en burgers een zo compleet mogelijk beeld van wat kan en mag in hun
leefomgeving. Het geeft alle samenwerkende overheden het voordeel dat zo voor het eerst op één
locatie zicht op elkaars regelgeving mogelijk is. Dat is een belangrijke voedingsbodem om tot
verdere afstemming en gebiedsgerichte samenwerking te komen die via het langdurige traject van
de stelselherziening beoogd wordt.
Het loket biedt initiatiefnemers een aantal mogelijkheden. Ze kunnen bijvoorbeeld checken of ze
een vergunning nodig hebben of een melding moeten doen. Ook kunnen ze zich oriënteren via
regels op een kaart of een aanvraag of melding indienen. Voor bijvoorbeeld het plaatsen van een
dakkapel of het kappen van een boom. Als initiatiefnemers de manier van aanvragen of melden via
het Omgevingsloket als prettig ervaren, is er sprake van een gebruiksvriendelijkheid.
Het is goed dat nu alles op één plek bijeen is gebracht. Daarmee is nu zicht op het geheel van
wetten regels en dat is veel. Hoewel veel van deze regels ook nu van toepassing zijn kan de
hoeveelheid vragen die worden gesteld zorgen voor een verminderde gebruikservaring. Verwacht
wordt dat dit vooral bij eenmalige (niet professionele) gebruikers, zoals burgers en het MKB zal
gebeuren. Het is op basis daarvan de verwachting dat deze gebruikers rondom inwerkingtreding
van de Omgevingswet nog veel het contact met hun bevoegd gezag zullen zoeken.
Hoewel het een consequentie is van de gemaakte keuzes in het wettelijk stelsel ben ik het met u
eens dat stappen gezet moeten worden om de gebruiksvriendelijkheid verder te verbeteren. Met de
28
29

Handelingen I 2022/23, nr. 21, item 9.
Handelingen I 2022/23, nr. 21, item 3, p. 2.

12

bestuurlijke partners kijk ik hier uiteraard scherp naar. Bijvoorbeeld langs de lijnen waarmee ik
voor het MKB-verbeteringen in de gebruiksvriendelijkheid heb doorgevoerd. Een stand van zaken
hiervan is opgenomen in de voortgangsbrief van 9 oktober jl. en de bijbehorende bijlagen.
Bevoegde gezagen hebben hier een grote rol in. Deze partijen vullen samen het DSO-LV. Waar
nodig ondersteunt het interbestuurlijk programma daarbij. Op basis van deze vulling geeft het
Omgevingsloket als serviceproduct initiatiefnemers de mogelijkheid om informatie over de fysieke
leefomgeving op één plek bekijken en te gebruiken.
Daartoe is het van belang dat bevoegde gezagen het stelsel ook vullen met informatie die de
gebruiksvriendelijkheid bevorderen. Hierbij kan gedacht worden aan het aanleveren van de bij de
omgevingswetbesluiten horende annotatie en werkingsgebieden die vervolgens getoond kunnen
worden in de viewer ‘regels op de kaart’. Voor het kunnen checken van vergunning en
meldingsverplichtingen moeten ze het systeem vullen met vragenbomen en indieningsvereisten.
Veel van de werkzaamheden om de gebruiksvriendelijkheid richten zich daarom op het door het
bevoegd gezag goed inregelen van informatie. Waarbij eerst wordt gekeken naar de meest
voorkomende aanvragen door initiatiefnemers.
Ik benadruk hierbij dat het verbeteren van dit deel van de gebruiksvriendelijkheid een langdurig
iteratief proces is dat ver na inwerkingtreding doorloopt. Dit deel van de stelselwijziging is voor
overheden niet verplicht en volgt na het juridisch juist en volledig ontsluiten van de plannen, weten regelgeving. Dit is lastig en aan de andere kant inherent de inrichting van onze decentrale
eenheidsstaat, met ieder eigen bevoegdheden in regelgeving en de uitwerking ervan. Ik kijk met
de samenwerkende overheden en betrokken partners uiteraard voortdurend naar mogelijk om
recht te doen aan de regelgeving, de juistheid en het belang van gebruiksvriendelijkheid en hoe
verbeteringen bespoedigd kunnen worden. Ik wil in het eerste kwartaal van 2024 voor enkele van
de meest voortkomende aanvragen door incidentele gebruikers eenvoudigere vergunningchecks
beschikbaar hebben en deze aanpak stapsgewijs in 2024 verder uit rollen.
4. De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA merken op dat het Kadaster recentelijk negatief in
het nieuws is gekomen na het lekken van persoonsinformatie via haar datasystemen.30 Naar de
mening van deze leden is dit extra pijnlijk omdat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) de regering
al in 2022 had gewaarschuwd over het gemak waarmee persoonsgegevens bij het Kadaster te
raadplegen zijn.31 Deze leden wijzen erop dat het Kadaster ook bij het Digitaal Stelsel
Omgevingswet (DSO) een grote verantwoordelijkheid heeft. Dit inachtnemende hebben de leden
van de fractie van GroenLinks-PvdA de regering de volgende vragen te stellen:
a. Kan de regering aangeven op welke wijze het getoonde lek bij het Kadaster gevolgen heeft voor
de informatie die het DSO beschikbaar heeft dan wel deelt?
Het lek zoals aangehaald in recente berichtgeving had betrekking op oneigenlijke verschaffing van
toegang tot het zakelijke portaal van het Kadaster, Kadaster Online. Dit heeft geen gevolgen voor
informatie die het Digitaal stelsel Omgevingswet beschikbaar stelt dan wel deelt. Het Kadaster
Online is geen onderdeel van het DSO. De verwerking van persoonsgegevens in het kader van het
DSO is gebaseerd op een wettelijke grondslag, zoals beschreven in de privacyverklaring van de
Omgevingswet.32
b. Kunnen via het DSO persoonsgegevens en persoonlijke informatie door derden op- gevraagd
worden, zoals bij het Kadaster? De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA denken dan
bijvoorbeeld aan derden zoals ingehuurde krachten, adviesbureaus en/of anderen. En indien dit het
geval is, op welke wijze wordt dan geborgd dat deze informatie niet verkeerd gebruikt wordt?
Via het DSO kunnen geen persoonsgegevens worden opgevraagd door derden zoals in het zakelijk
portaal van het Kadaster, Kadaster Online. Een vergelijkbare functionaliteit als het zakelijk portaal
van het Kadaster kent het DSO niet. Er is één plek waar het bevoegd gezag binnen het DSO in een
enkel geval persoonsgegevens ter beschikking kan stellen aan een externe partij, zoals een
adviesbureau. Dat is in de samenwerkingsfunctionaliteit. Dit gebeurt altijd bewust, aan één
specifieke partij, alleen als dat noodzakelijk is, binnen de wettelijke kaders en onder volledige
Zie bijvoorbeeld: https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5402140/kadaster-lek-opzoeken-woonadressen-miljoenen-nederlanders.
31
Zie hiervoor: https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/ap-afscherming-persoonsgegevens-inkadaster-en-handelsregister-nodig-tegen-doxing.
32
Privacyverklaring (https://omgevingswet.overheid.nl/privacyverklaring).
30

13

controle van het bevoegd gezag.
c. Worden er in het DSO persoonsgegevens en persoonlijke informatie centraal verzameld en
bewaard, die via een datalek mogelijk voor iedereen toegankelijk kunnen worden?
DSO-LV is de landelijke voorziening en daarmee het centrale deel van DSO als stelsel. Het
Omgevingsloket en de Samenwerkfunctionaliteit binnen DSO-LV zijn de twee plekken waar
persoonsgegevens bewaard worden, zolang de bewaartermijn nog niet is verstreken. DSO-LV
fungeert als een ‘doorgifte’-voorziening. Er worden niet structureel persoonsgegevens bewaard of
verzameld. Zodra de bewaartermijn verstreken is worden persoonsgegevens gewist.
d. Welke partij is verantwoordelijk voor een eventueel datalek bij het DSO? Is dit het Kadaster, de
gemeente of de provincie, of is het Rijk verantwoordelijk als zijnde eindverantwoordelijke voor het
hele stelsel? Of moeten de leden van de fractie van GroenLinks-PvdA aan een hele andere partij
denken, zoals lokale softwarebouwers of datacentra? Hoe is geregeld dat burgers en bedrijven
schade die voortkomt uit een datalek bij het DSO kunnen verhalen of hun recht kunnen halen?
In het Omgevingsbesluit is de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
aangewezen als verwerkingsverantwoordelijke en daarmee (eind-)verantwoordelijk voor de
verwerking van persoonsgegevens in het DSO en daarmee verantwoordelijk voor een mogelijk
datalek. Burgers en bedrijven kunnen hun recht onder andere halen door een klacht in te dienen bij
de Autoriteit Persoonsgegevens.
De overheidsorganisaties die IT-componenten beheren, Rijkswaterstaat, Kadaster en KOOP, zijn
verwerkers. De tactisch beheer organisatie van het DSO (Kadaster TBO) die namens de Minister
van BZK het beheer verzorgt is verantwoordelijk voor de inrichting en aansturing van de
privacybescherming binnen de landelijke voorziening DSO-LV en daarmee de protocollen en
processen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) waaronder datalekken.
Zodra (vergunnings-)aanvragen zijn overgedragen aan het bevoegd gezag, gemeente, provincie,
waterschap of rijksoverheid, zijn deze verantwoordelijk. Daarbij betrokken lokale software- en ITleveranciers vallen onder hun directe verantwoordelijkheid.
Een uitzondering op bovenstaande is de zogenaamde Samenwerkfunctionaliteit’. Hiervoor is in het
Omgevingsbesluit een gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid opgenomen voor de Minister
van BZK en het bevoegd gezag. De verantwoordelijkheden daarvan zijn verder uitgewerkt in de
Omgevingsregeling.
e. Welke waarborgen zijn ingebouwd opdat het Kadaster in de toekomst snel reageert op signalen
van een mogelijk datalek?
Het Kadaster heeft na de signalen van RTL onmiddellijk maatregelen genomen om dergelijk
misbruik van de aanmeldprocedure voor Kadaster Online onmogelijk te maken. Voor de complete
lijst aan maatregelen die genomen wordt verwijs ik u naar de Kamerbrief van de Minister van BZK
van 5 september 2023.33
f. Welke waarborgen zijn gesteld voor alle partijen die aan het DSO werken dat een datalek
voorkomen wordt en/of dat er snel gereageerd wordt wanneer er signalen zijn dat zich een
mogelijk datalek heeft voorgedaan?
Vanaf de start van de ontwikkeling van DSO is privacy zeer serieus genomen. Zo is voor alle
onderdelen een Data Protection Impact Asessment (DPIA) opgesteld waarin de verwerkingen zijn
beschreven en de risico’s en maatregelen zijn benoemd. Dit is mede input geweest voor de
wettelijke grondslagen in het Omgevingsbesluit en -regeling. Daarin zijn ook strikte
bewaartermijnen opgenomen zodat persoonsgegevens niet langer dan nodig binnen de landelijke
voorziening van DSO (DSO-LV) opgeslagen hoeven zijn. Persoonsgegevens worden actief
verwijderd bij verlopen van de bewaartermijnen. De Beheerorganisaties van DSO-LV hebben
protocollen en processen ingericht om te voldoen aan de AVG (ook wel: AVG-compliant te zijn) en
snel te kunnen reageren op potentiële privacy incidenten zoals datalekken. Verder is een scala aan
technische- en organisatorische maatregelen getroffen en zal de BIO compliance – het voldoen aan
de baseline informatiebeveiliging overheid - nog voor inwerkingtreding van de Omgevingswet

33

Kamerstukken II 2022/23, 36 171, nr. 14.

14

worden verlengd.
5. Onder verwijzing naar de motie-Janssen (SP) c.s. over het minimaal voldoen van alle betreffende
websites aan de norm WCAG 2.1 voor inwerkingtreding van de Omgevingswet34 en de motieMoonen (D66) c.s. over het bevorderen van participatie35, die tijdens het debat over de
inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet op 7 maart jl. zijn aangenomen, hebben de leden
van de fractie van GroenLinks-PvdA de volgende vragen.
a. Kan de regering op een kaart weergeven, zoals bij de stand van zaken minimale eisen, welke
Rijkspartijen en decentrale overheden hun systemen laten voldoen aan de toegankelijkheidseisen?
Kan de regering ook aangeven bij welke decentrale overheden hieraan gewerkt wordt? En in het
geval er decentrale overheden niet klaar voor zijn, kan de regering aangeven wanneer dit wel het
geval is?
Op basis van de wet- en regelgeving is het zorgdragen voor digitale toegankelijkheid verplicht voor
alle overheidsinstanties en alle publiekrechtelijke instellingen. Deze wettelijke verplichting is
vastgelegd in het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid36 en stelt dat
overheidsinstanties hun websites en (eventuele) mobiele applicaties toegankelijk maken.37 Dit
betekent dat overheidsinstanties actief hieraan moeten werken, zolang nog niet aan alle vereisten
is voldaan. Het actief blijven werken wordt gewaarborgd in hetzelfde besluit door te werken met
toegankelijkheidsverklaringen en een strakke monitoring.38 Zolang een overheidsinstantie actief
toewerkt naar de criteria uit de WCAG 2.1 en dat doet op de voorgeschreven manier voldoet ze aan
de wettelijke verplichtingen.39 Het belang dat ik hecht aan een toegankelijkheid voor een ieder en
de acties en stappen die daartoe worden gezet licht ik nader toe in antwoord op vragen van de SP
hieronder.
In het register toegankelijkheidsverklaringen is voor iedere overheidsinstantie (van ministerie tot
de Staten-Generaal tot aan inspecties en lokale uitvoeringsorganisaties) te zien in welke mate
(technisch) voldaan wordt aan de wettelijke verplichtingen en het vervolg hierop.40 De aanwezige
verklaringen bevatten de constateringen per overheidsorgaan en geven u ook een beeld hoe
decentrale overheden aan de digitale toegankelijkheid werken. De informatie in het register wordt
via een dashboard ontsloten.41 Om mogelijke omissies of dubbelwerk te voorkomen vraag ik u dit
dashboard te gebruiken, nu het de meest actuele stand van zaken geeft voor het geheel aan
monitoring op de WCAG voor overheidsinstanties. In het dashboard is onder andere te zien per
overheid welke WCAG-status hun websites en/of mobiele applicaties hebben.
b. Kan de regering reflecteren op het belang van een inclusief systeem voor ruimtelijke
ontwikkeling in Nederland, waarin alle Nederlanders mee kunnen doen?
Het is van groot belang dat alle inwoners van Nederland mee kunnen doen in de samenleving
Meedoen in de digitale wereld hoort er natuurlijk bij. Dat betekent dat het Omgevingsloket
toegankelijk moet zijn voor eenieder evenals de bijbehorende websites. Het gaat om informatie
over de fysieke leefomgeving. Die informatie wordt met het Omgevingsloket al toegankelijker voor
alle soorten gebruikers dan nu het geval is met de huidige systemen (AIM, OLO, RP.nl). Wanneer
websites en mobiele applicaties toegankelijk zijn, kan écht iedereen ze gebruiken en op basis
daarvan participeren in de samenleving. Dat geldt uiteraard ook voor de informatie over de fysieke
leefomgeving die door alle overheidsinstanties wordt ontsloten. Ook die heeft te voldoen aan de
hiervoor generiek gestelde eisen. Daar wordt ook hard aan gewerkt met onder andere loketten
voor niet digitaalvaardige mensen en oplossingen voor bijvoorbeeld mensen met een visuele
beperking.
De doelstelling is daarbij om alle websites, niet zijnde enkel die rondom het DSO, en mobiele
applicaties zo snel mogelijk aan alle digitale toegankelijkheidseisen te laten voldoen. Dat gaat over
het algemeen niet snel genoeg, vandaar dat er in 2022 een stappenplan over de digitale
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FA.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FB.
36
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040936/2018-07-01
37
Artikel 3, eerste lid, Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid.
38
Artikel 4 en Artikel 5, Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid.
39
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040936/2018-07-01.
40
https://www.toegankelijkheidsverklaring.nl/register
41
https://dashboard.digitoegankelijk.nl/
34
35

15

toegankelijkheid naar de Tweede Kamer is gestuurd.42 Dit stappenplan is mede een invulling van
de aangenomen motie Bisschop c.s.43 Het stappenplan zet in op het vergroten van kennis, het
stimuleren van inclusief ontwerpen, het inzicht vergroten, de datakwaliteit verbeteren en het
invullen van de toezichtfunctie. Het stappenplan en de doelstelling zijn ook in lijn met de in uw
Kamer aangenomen motie Janssen c.s. Het toewerken naar de A-status voor overheidswebsites is
iets wat continu gebeurd en gemonitord wordt.
c. In het geval de systemen nog niet voldoen aan de wettelijke toegankelijkheidsvereisten op 1
januari 2024 en dit ook niet haalbaar is op korte termijn na invoering van de Omgevingswet ― zeg
binnen 6 maanden na invoering ―; is het voor de regering dan acceptabel om per 1 januari 2024
willens en wetens een systeem te lanceren dat miljoenen burgers op voorhand buiten spel zet?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn antwoord op de vragen van de leden van de
fractie van de SP.
d. Kan de regering aangeven of voor 1 januari 2024 het voorontwerp omgevingsplan via het DSO
gepubliceerd kan worden? En indien dit niet het geval is, heeft de regering dan bij onafhankelijke
juristen informatie opgevraagd of er als gevolg hiervan juridische risico’s worden gelopen in het
kader van het Verdrag van Aarhus44 en de participatieopgave die is vastgelegd in de
Omgevingswet? Zo ja, kan de regering deze informatie met de Kamer delen?
Zoals benoemd in mijn brief van 30 juni 202345, aangevuld met de informatie in de voortgangsbrief
van 9 oktober jl., onderzoek ik de mogelijkheden om via het DSO-LV te zorgen voor het ontsluiten
van zowel, de hiervoor genoemde ‘kennisgeving’ als eventuele ‘voorontwerpen’, waar de motie
Moonen om vraagt.46 Beide ontwikkelingen maken echter geen onderdeel uit van de al afgesproken
uitbouw, vragen tijd en kosten, op dit moment, schaarse ontwikkelcapaciteit. Daarom kijk ik op
een later moment naar wat verder mogelijk is; het zal dus niet mogelijk zijn om voor 1 januari
2024 een ‘voorontwerp’ van het omgevingsplan in het DSO-LV te publiceren. Het niet, in het DSOLV, kunnen publiceren van een eventueel ‘voorontwerp’ voorafgaand aan de uiteindelijke
ontwerpwijziging maakt overigens niet dat er in strijd met het Verdrag, respectievelijk de
Omgevingswet wordt gehandeld. Daarnaast geldt dat een ‘voorontwerp’ door een bevoegd gezag
wel op andere – al beschikbare – manieren, lokaal, ontsloten kan worden, als het betreffende
bevoegd gezag dat wenselijk c.q. noodzakelijk vindt in het kader van het betrekken van de
omgeving bij (de voorbereiding van) de besluitvorming.
Het Verdrag van Aarhus47 (hierna: Verdrag) ziet op het recht op toegang tot informatie, inspraak
bij besluitvorming en toegang tot de rechter. In het kader van inspraak tijdens de voorbereiding
van algemeen toepasselijke wettelijk bindende normatieve instrumenten zoals een omgevingsplan
bevat het Verdrag in artikel 8 een aantal regels.
Over (vroegtijdige) participatie en inspraak rondom het omgevingsplan zijn in het stelsel van de
Omgevingswet diverse bepalingen opgenomen. Zoals gemeld48 verplicht de Omgevingswet in
combinatie met het Omgevingsbesluit49 een bevoegd gezag om aan de voorkant, van de
voorbereiding, een ‘kennisgeving’ te publiceren waarin burgers, bedrijven, maatschappelijke
organisaties en bestuursorganen worden geïnformeerd over de wijze waarop zij – in de (verdere)
voorbereiding – betrokken zullen worden. Deze ‘kennisgeving’ wordt bekendgemaakt via
officielebekendmakingen.nl. Daarnaast geldt de verplichting om de ‘ontwerpwijziging’ van het
omgevingsplan ter inzage te leggen voor inspraak via afdeling 3.4 van de Algemene wet
bestuursrecht.50 De ‘ontwerpwijziging’ wordt ontsloten in het DSO-LV.

Kamerstukken II 2021/22, 26 643, nr. 839.
Kamerstukken II 2021/22, 35 925 VII, nr. 49.
44
Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake
milieuaangelegenheden (Trb. 1998, 289 en Trb. 2001, 73).
45
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, bijlage 1, pg. 5.
46
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FB.
47
Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake
milieuaangelegenheden (Trb. 1998, 289, en Trb. 2001, 73).
48
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, bijlage 1, pg. 5.
49
Artikel 16.29 Omgevingswet jo. artikel 10.2, eerste lid, Omgevingsbesluit.
50
Artikel 16.30 Omgevingswet jo. afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht én in het bijzonder artikel 3:11
Algemene wet bestuursrecht.
42
43

16

Tot slot geldt de verplichting dat het bevoegd gezag bij de vaststelling motiveert hoe is
geparticipeerd en wat er met de resultaten van de participatie is gedaan.51 Een vergelijkbare
motiveringsplicht geldt bij toepassing van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht ten
aanzien van naar voren gebrachte zienswijzen.52 Het stelsel van de Omgevingswet is daarmee in
lijn met het Verdrag.
6. Voor de zomer heeft de regering het ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit bouwwerken
leefomgeving in verband met de landelijke uniformering van de energie- en milieuprestatie bij
nieuwbouw, het verbeteren van de veiligheid en gezondheid in gebouwen en enkele andere
wijzigingen53 bij de beide Kamers voorgehangen. Tijdens deze voorhangprocedure zijn vanuit de
Eerste Kamer geen schriftelijke vragen gesteld. Desondanks hebben de leden van de fractie van
GroenLinks-PvdA naar aanleiding hiervan de regering alsnog de volgende vragen te stellen.
a. Is de regering ermee bekend dat de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zich door het
voorhangen van dit besluit overvallen heeft gevoeld en zeer kritisch is op met name het inperken
van de gemeentelijke bevoegdheden in dezen? Sterker nog, dat de VNG van mening lijkt te zijn dat
zij voortijdig is gepasseerd en dat met bedoeld besluit één van de belangrijke uitgangspunten van
de Omgevingswet, namelijk meer ruimte voor gemeentelijk maatwerk, ter discussie wordt gesteld.
Kan de regering reflecteren op deze stellingname?
Ik ben bekend met deze stellingname van de VNG en wil hier graag op reflecteren. De VNG is het
niet eens dat de gemeentelijke mogelijkheid tot het stellen van maatwerkregels voor de
energieprestatie en de milieuprestatie wordt geschrapt in het Besluit bouwwerken leefomgeving
(hierna: Bbl), dat in werking zal treden onder de Omgevingswet per 1-1-2024. Dat ik voornemens
ben deze bevoegdheid te schrappen, heb ik vroegtijdig gemeld in mijn brief aan de Tweede Kamer
van 12 april 2022. Deze brief is behandeld door Tweede Kamer, waarna ik uiteindelijk een wijziging
van het Bbl op 12 juni 2023 ter voorhang heb voorgelegd aan beide Kamers. De Tweede Kamer
heeft ingestemd met deze wijziging. Vanuit uw Kamer heb ik geen reactie ontvangen voor het
aflopen van de reguliere voorhangprocedure.
Ook de VNG is sinds 12 april 2022 op de hoogte dat ik de maatwerkmogelijkheid voor gemeenten
niet in werking wil laten treden met het Bbl. Daarna is de concept-wijziging van het Bbl behandeld
in het Overleg Platform Bouwregelgeving (hierna: OPB) en voorafgaand in de Juridisch Technische
Commissie (hierna: JTC)54, waarvan de VNG agenda-lid is. Het OPB heeft hierover positief
geadviseerd. In de daaropvolgende internetconsultatie zijn geen reacties binnengekomen, die
pleiten voor het handhaven van de maatwerkbevoegdheid in het Bbl. Tot slot is de VNG in kader
van de Code Interbestuurlijke Verhoudingen door mij geconsulteerd, voordat de voorhang heeft
plaatsgevonden. Daarbij heeft de VNG aangegeven de maatwerkbevoegdheid in het Bbl te willen
behouden. Dit advies is door mij niet overgenomen. In paragraaf 7.5 van de voor het zomerreces
voorgehangen Bbl is de inbreng van de VNG vermeld met mijn reactie daarop.
Het is juist dat een uitgangspunt van de Omgevingswet was om meer ruimte te geven voor
gemeentelijk maatwerk (decentraal tenzij). Het in 2018 gepubliceerde Bbl gaat echter in de basis
uit van landelijke uniforme eisen (overeenkomstig het huidige Bouwbesluit 2012), zodat bouwers
niet bij iedere gemeente geconfronteerd worden met lokale bouwvoorschriften. Hierop is in 2018 in
het Bbl een uitzondering gemaakt voor de mogelijkheid dat gemeenten maatwerkregels konden
stellen voor de milieu- en energieprestatie. Vanuit de bouwsector zijn daarna hiertegen bezwaren
gerezen, vooral omdat voor het opschalen van landelijke industriële bouw er behoefte is aan een
landelijk niveau van eisen. De bouwsector heeft benadrukt dat hogere en betaalbare kwaliteitseisen
niet leiden tot bezwaren, mits ze landelijk uniform zijn.
Daarbij komt dat sinds 2018 de eisen voor de milieu- en energieprestatie landelijk zijn
aangescherpt en dat verdere landelijke aanscherping is aangekondigd. Het vervolgens op lokaal
niveau naar behoeven nog verder publiekrechtelijk verhogen van deze eisen ligt daarom ook steeds
minder in de rede. Daarnaast ben ik door het stellen van uniforme landelijke eisen beter in staat
om de integraliteit van de bouwregelgeving te borgen dan dat afzonderlijke gemeenten
Artikel 10.2, tweede lid, Omgevingsbesluit.
Artikel 3:46 Algemene wet bestuursrecht.
53
Kamerstukken II 2022/23, 28 325, nr. 249.
54
Een grote diversiteit aan partijen neemt deel aan deze twee overlegplatforms: de ontwerpende, toeleverende
en uitvoerende bouw, vertegenwoordigers van de gebruikers en eigenaren van gebouwen en andere
belangenorganisaties.
51
52

17

verschillende hogere eisen stellen. Daarmee wordt voorkomen dat er in de praktijk schurende
regels gaan ontstaan op het gebied van energie en milieu. In de beleidsdoorlichting van
begrotingsartikel 4.2 is door de onderzoekers op het bestaan van dat risico gewezen.55
b. Kan de regering namens de koepels van het Interprovinciaal overleg (IPO) en de VNG aangeven
dat ook zij bestuurlijk akkoord zijn gegaan met de inhoud van voor- meld voorgehangen besluit?
Zo ja, wanneer is dit gebeurd? Zo nee, kan de regering aangeven waarom zij dit besluit zonder
deze overeenstemming heeft voorgehangen bij het parlement? Hoe verhoudt dit zich tot de
interbestuurlijke verhoudingen onder de Omgevingswet, waar juist autonomie en goede
samenwerking van verschillende overheidslagen centraal staat? Wat was het belang bij dit
specifieke besluit dat het bestuurlijk overleg blijkbaar niet eerst naar ieders tevredenheid afgerond
is?
Zoals hiervoor genoemd is de VNG vroegtijdig als partner betrokken via de reguliere integrale
afstemmingsgremia, waarin ook de bouwsector en diverse andere stakeholders een belangrijke
inbreng geven. Omdat het wijzigingen betreft van de technische bouwregelgeving, waarvoor
gemeenten bevoegd gezag zijn, is IPO niet geconsulteerd. Daarna is de VNG apart formeel
geconsulteerd in het kader van de Code Interbestuurlijke Verhoudingen. Ik hecht grote waarde aan
de consultatie van de VNG. De VNG mag daarin haar eigen positionering laten doorklinken, maar
dat betekent niet dat deze consultatie voor mij altijd leidend moet zijn of dat een bestuurlijk
akkoord nodig is om een wijziging van het Bbl in de voorhang te brengen. Uiteindelijk is het aan
mij om de positionering VNG, naast de belangen van alle andere stakeholders, het algemene
maatschappelijke belang en de specifieke adviezen zoals het positieve advies van het OPB én de
uitkomsten van het politieke debat in de Tweede Kamer te wegen voor de beleidsontwikkeling en
het wijzigen van regelgeving. Als het gaat om het niveau of landelijke uniformering van de
technische bouwvoorschriften is het uiteindelijk aan de landelijke politiek om hierover te besluiten.
Zoals hiervoor beschreven, is het afschaffen van de maatwerkmogelijkheid en het landelijk
aanscherpen van de eisen voor mijn bouwbeleid van grote waarde en is hiervoor breed draagvlak
in bouwsector.
c. Kan de regering toelichten hoe zij gemeenten en provincies decentrale afwegings- ruimte wil
geven om maatwerk te realiseren, bijvoorbeeld door ambitieuzere normen te stellen? Iets dat naar
de mening van de leden van de fractie van GroenLinks-PvdA van belang kan zijn om de markt te
blijven uitdagen, om te blijven innoveren en om gemeentelijke energiedoelen te kunnen bereiken.
Deze leden merken op dat de decentrale overheden graag met een aantal smaken (zilver, brons en
goud) willen werken. Kan de regering garanderen dat deze ruimte er met het betreffende besluit
is?
Zoals hiervoor door mij geantwoord beoogt de wijziging van het Bbl juist om geen maatwerk toe te
staan voor lokale overheden en te kiezen voor uniforme landelijke eisen en het landelijk
aanscherpen hiervan. Wel blijft het via de experimenteerbepaling in de Omgevingswet mogelijk om
voor specifieke projecten aan mij te vragen of strengere eisen kunnen worden opgelegd. Ik vind
het echter niet wenselijk om dit op grotere schaal toe te staan.
Als het gaat om innovatie kunnen opdrachtgevers nu op vrijwillige basis kiezen voor een scherpere
energie- en milieuprestatie bij nieuwbouw dan volgt uit het Bbl. Dit geldt ook voor gemeenten en
provincies als zij private opdrachtgever zijn van hun eigen gebouwen. Het is ook in deze situaties
overigens wenselijk dat wordt gestreefd naar zoveel mogelijk standaardisatie, omdat veelal
landelijk opererende bouwers en ontwikkelaars pleiten voor en mij vragen om duidelijke stippen op
de horizon, zodat gerichter kan worden geïnnoveerd en verduurzaamd, om de noodzakelijke
industrialisatie en realisatie van betaalbare woningbouw te bereiken. De huidige grote mate in
lokale variatie en wijze van uitvragen door opdrachtgevers is in dit kader niet efficiënt voor het
opschalen van duurzame innovaties, niet efficiënt voor het versnellen van de woningbouwproductie
en niet efficiënt voor het stimuleren van grootschalige industrialisatie. Ik ben daarom in gesprek
met de belanghebbende partijen om te komen tot uniforme innovatiestandaarden en ambities waar
opdrachtgevers zich op kunnen richten in de verdere verduurzaming van de woningbouw naar 2030
en 2035, in lijn met en in voorbereiding op nationale beleidsdoelen en Europese ontwikkelingen.
d. Is de regering bekend met de kritiek van de Stichting Expertisecentrum Regelgeving Bouw op
voormeld besluit?56
Kamerstukken II 2021/22, 30 985, nr. 53
Raadpleegbaar via: https://www.bouwregelwerk.org/wp-content/uploads/2023/07/2023-07-23Openbrief.pdf.
55
56

18

Allereerst merk ik op dat de voetnoot in deze vraag verwijst naar een brief van de Stichting
Expertisecentrum Regelgeving Bouw (hierna: ERB) die geen betrekking heeft op de betreffende
wijziging van het Bbl. Het is mij echter wel bekend dat het ERB inbreng heeft geleverd op de
onderhavige wijziging van het Bbl in het JTC waarvan het ERB agenda-lid is. Verder heeft het ERB
gebruik gemaakt van de internetconsultatie. De internetconsultatiereacties zijn door mij beschouwd
en hierover is in het wijzigingsbesluit een samenvatting opgenomen in paragraaf 7.3.
e. Kan de regering aangeven waarom zij een onderscheid maakt tussen (veiligheids-)eisen die
worden gesteld aan huur- en koopwoningen? Is de regering het met de leden van de fractie van
GroenLinks-PvdA eens dat inwoners van Nederland dezelfde veiligheidseisen aan hun woning
mogen verwachten, ongeacht waar zij wonen? Zo nee, kan de regering onderbouwen waarom niet?
In het wijzigingsbesluit wordt voor twee nieuwe eisen die betrekking hebben op bestaande
woningen onderscheid gemaakt tussen huur- en koopwoningen. Het betreft een verbod op loden
leidingen en het aanbrengen van doorvalbeveiliging. Het verzwaren van de eisen voor bestaande
woningen in de bouwvoorschriften is in het algemeen niet gebruikelijk, omdat daarmee inbreuk
wordt gemaakt op het eigendomsrecht. Er is daarom een afweging gemaakt tussen de eigen
verantwoordelijkheid en een wettelijke verplichting. Eigenaren van koopwoningen die zelf in deze
woning wonen kunnen op eigen kracht besluiten om hun woning te saneren van loden leidingen of
te voorzien van doorvalbeveiliging. Huurders zijn hiervoor afhankelijk van de medewerking van de
eigenaar. Daarom is gekozen om alleen bij huurwoningen deze aanscherping van de eisen wettelijk
te regelen en bij koopwoningen uit te gaan van de eigen verantwoordelijkheid.
3. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de fractie van de SP stellen vast dat, zoals in de motie-Janssen (SP) c.s. over het
minimaal voldoen van alle betreffende websites aan de norm WCAG 2.1 voor inwerkingtreding van
de Omgevingswet57 verwoord en door de minister onderschreven, nieuwe websites en apps van de
overheid wettelijk verplicht zijn om per direct te voldoen aan alle eisen op niveau A en AA van de
norm Web Content Accessibility Guidelines 2.1. Deze leden merken op dat voormelde motie een
uitroepteken is achter de wettelijke plicht die voor de toegankelijkheid van alle overheidswebsites
en apps geldt.
De leden van de fractie van de SP maken zich grote zorgen over een tijdige uitvoering van deze
motie en of de regering aan voormelde wettelijke plicht bij de inwerkingtreding van de
Omgevingswet zal voldoen. De bij deze leden levende zorgen worden vergroot doordat de regering
in de voortgangsrapportage lijkt aan te geven zich niet verantwoordelijk te voelen voor het door
andere over- heden dan de Rijksoverheid niet voldoen aan de wettelijke toegankelijkheidseisen bij
inwerkingtreding van de Omgevingswet. De leden van de fractie van de SP lezen in bijlage 1 bij de
voortgangs- brief Omgevingswet van 30 juni jl. het volgende: “Niet al deze websites vallen onder
verantwoordelijkheid van BZK.58 Deze leden hebben de volgende vragen voor de regering.
Deelt de regering de mening van de leden van de fractie van de SP dat het de regering is, en niet
de andere overheden, die feitelijk verantwoordelijk is voor een zorgvuldige invoering en
inwerkingtreding van de Omgevingswet, waarbij aan alle wettelijke verplichtingen wordt voldaan?
Het zorgvuldig invoeren en in werking laten treden van de Omgevingswet is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid, waar ik samen met mijn bestuurlijke partners hard aan werk. Daarbij ben ik
uiteraard vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid voor diverse aspecten eindverantwoordelijk en
zet ik mij vol in om andere overheden eveneens aan te zetten zo digitaal inclusief als mogelijk te
zijn waar het de Omgevingswet betreft. Een voorbeeld waarbij ik dit zelf toepas is het zorgen voor
het bijwerken van de Omgevingsregeling aan de aan de WCAG 2.1. aangepaste standaarden. Met
die verantwoordelijkheid kan ik niet treden in de algemene bevoegdheidsverdeling tussen
overheden die de basis vormen voor onze decentrale eenheidsstaat. Dit betekent dat voor
bijvoorbeeld het voldoen aan de toegankelijkheidseisen ik niet de eindverantwoordelijkheid op mij
kan nemen. Deze bevoegdheid ligt wettelijk bij de bevoegde gezagen en bestuurlijke partners zelf
en de hen controlerende bestuurlijke organen. 59 Dit neemt niet weg dat ik begrip heb voor uw
zorgen en toegankelijkheid heel belangrijk vind. Samen met de staatssecretaris van BZK – voel ik
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FA.
Kamerstukken I 2022/23, 33 118/34 986, FK, bijlage 1, p. 11.
59
Artikel 3, eerste lid, Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid.
57
58

19

mij verantwoordelijk voor de toegankelijkheid en blijf ik zowel voor Omgevingswet als vanuit de
wettelijke eisen van de WCAG de aandacht op vestigen. Dit zoals uiteengezet in bijlage 1 bij mijn
brief van 9 oktober jl.
Is de regering de mening toegedaan dat wanneer overheidswebsites niet voldoen aan de wettelijk
verplichte toegankelijkheidseisen de Omgevingswet desondanks in werking kan treden, ondanks
dat hierdoor potentieel miljoenen burgers in hun belangen worden geschaad?
De verschillende websites die (direct) onderdeel zijn van het DSO voldoen aan de minimale
wettelijke verplichtingen waarbij rekening gehouden wordt met de gebruikers. De regering is van
mening dat de Omgevingswet in werking kan treden. Voor een nadere duiding hiervan verwijs ik u
naar de vervolgbeantwoording, inclusief de bij deze beantwoording gevoegde tabel.
Deelt de regering de mening van deze leden dat overheden ― de Rijksoverheid en het
verantwoordelijke ministerie nog in het bijzonder ― te allen tijde voorop dienen te lopen in het
naleven van wettelijke verplichtingen?
Ja, de rijksoverheid moet te allen tijde het goede voorbeeld laten zien ten aanzien van het naleven
van wettelijke verplichtingen. Dat is ook iets waar elke dag hard aan gewerkt wordt.
Acht de minister het denkbaar dat de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024
wordt doorgezet terwijl de, nota bene onder zijn eigen ministerie vallende, wettelijke verplichtingen
voor toegankelijkheid niet worden nageleefd?
De verschillende websites die (direct) onderdeel zijn van het DSO voldoen aan de minimale
wettelijke verplichtingen. Aan verdere verbeteringen van digitale toegankelijkheid wordt dagelijks
hard gewerkt om hier nog meer stappen in te zetten. Daarmee staan de wettelijke verplichtingen
ten aanzien van digitale toegankelijkheid de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari
2024 niet in de weg.
Om de in de motie verwoorde duidelijkheid te verkrijgen uiterlijk 6 weken voor inwerkingtreding
van de Omgevingswet, verzoeken de leden van de fractie van de SP de regering om uiterlijk 6
weken voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet aan de Kamer een overzicht van alle bij de
Omgevingswet gebruikte overheidswebsites te sturen. Daarbij verzoeken deze leden om per
website duidelijk aan te geven of de betreffende website per datum inwerkingtreding minimaal zal
voldoen aan alle wettelijk verplichte eisen op niveau A en AA van de norm Web Content
Accessibility Guidelines 2.1. Deze leden krijgen op dit punt graag een toezegging van de regering.
De leden ontvangen bij toezending van het gevraagde overzicht tevens graag een appreciatie van
de regering op de bevindingen en wat dit betekent voor de datum van inwerkingtreding van de
Omgevingswet.
Allereerst wil ik benadrukken dat ik de noodzaak van de toegankelijkheid van overheidsinformatie
onderschrijf en dat het Omgevingsloket dus toegankelijk voor eenieder moet zijn evenals de
bijbehorende websites, ook voor mensen met een beperking. Het gaat om informatie over de
fysieke leefomgeving. Die informatie wordt met het Omgevingsloket al toegankelijker voor alle
soorten gebruikers dan nu het geval is met de huidige systemen (AIM, OLO, RP.nl).
Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om het gevraagde overzicht ten behoeve van de
websites die (direct) onderdeel zijn van het DSO l met u te delen, zie de tabel hieronder. Allereerst
kom ik graag nog even terug op de inhoud van de door uw Kamer aangenomen motie, de
(wettelijke) toegankelijkheidseisen en het debat wat ik hierover met uw Kamer gevoerd heb op 7
maart 2023. In het debat ging het onder andere over de vraag aan welke criteria c.q. normen
overheidswebsites dienen te voldoen in het kader van de digitale toegankelijkheid. Tijdens het
debat was vooral de vraag aan welke wettelijke status (nieuwe) overheidswebsites dienen te
voldoen, waarbij er discussie bestond over de verplichting tot het behalen van de status B of status
A voor overheidswebsites. Uiteindelijk concludeerde ik, tijdens het debat, dat overheidswebsites
status A moeten hebben en dat er daarom ook al maatregelen werden en worden genomen om dit
(tijdig) te realiseren.60
Deze conclusie wil ik, na inwilligen van advies bij de vakinhoudelijke experts van de WCAG,
60

Handelingen I 2022/23, nr. 21, item 9, pg. 46.

20

enigszins nuanceren. De WCAG 2.1 is van toepassing op (nieuwe) overheidswebsites. Om aan de
wet te voldoen hoeft daarvoor niet per definitie aan álle toegankelijkheidseisen te zijn voldaan voor
lancering. Het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid stelt dat overheidsinstanties hun
websites en (eventuele) mobiele applicaties toegankelijk maken.61 Dit betekent dat
overheidsinstanties actief hieraan moeten werken, zolang nog niet aan alle vereisten is voldaan.
Het actief blijven werken wordt gewaarborgd in hetzelfde besluit door te werken met
toegankelijkheidsverklaringen en een strakke monitoring.62 Zolang een overheidsinstantie actief
toewerkt naar de criteria uit de WCAG 2.1 en dat doet op de voorgeschreven manier voldoet ze aan
de wettelijke verplichtingen.63 Het werken met statussen (A t/m E) betreft de Nederlandse
beleidsinvulling van dit aspect. Met status A, B en C voldoet een overheidsinstantie aan de wet,
waarbij wel aan de voorwaarden, behorend bij B en C voldaan dient te worden.64
De doelstelling is uiteraard om alle websites, niet zijnde enkel die rondom het DSO, en mobiele
applicaties zo snel mogelijk aan alle digitale toegankelijkheidseisen te laten voldoen. Dat gaat over
het algemeen niet snel genoeg, vandaar dat er in 2022 een stappenplan m.b.t. de digitale
toegankelijkheid naar de Tweede Kamer is gestuurd.65 Dit stappenplan is mede een invulling van
de aangenomen motie Bisschop c.s.66 Het stappenplan zet in op het vergroten van kennis, het
stimuleren van inclusief ontwerpen, het inzicht vergroten, de datakwaliteit verbeteren en het
invullen van de toezichtfunctie. Het toewerken naar de A-status voor overheidswebsites is dus iets
wat continu gebeurt en gemonitord wordt.
Voor wat betreft de websites die verbonden zijn aan het DSO en onder mijn verantwoordelijkheid
vallen kan ik, in lijn met bovenstaande, het volgende aangeven. Alle websites hebben op dit
moment de status B én in alle gevallen wordt hard gewerkt aan het toewerken naar de A status.
Daarmee voldoen de websites aan de wettelijke verplichtingen (zie tabel 1). Omdat ik het belang
van digitaal goed toegankelijke websites met u onderschrijf werken we, in lijn met uw motie, hard
aan deze verbeterslagen. Dit doen we door onder andere door diverse keren per jaar een
toegankelijkheidsonderzoek uit te voeren volgens de WCAG-EM, in plaats van de gebruikelijke één
keer per jaar. Er zijn in 2023 tot nu toe vijf testen uitgevoerd. De bevindingen worden met
prioriteit opgelost door de ontwikkelteams. Zo wordt er zoveel mogelijk voldaan aan de 50 digitale
toegankelijkheidseisen. Het toetsen van de nalevingsstatus is hierbij steeds een momentopname,
waarbij de resultaten worden opgenomen in het register van toegankelijkheidsverklaringen. Het
bereiken van de A status voor 1 januari 2024, kan ik echter niet garanderen.
In de onderstaande tabel neem ik u graag mee in de laatste stand van zaken met betrekking tot de
toegankelijkheidsstatus van de verschillende websites die onderdeel zijn van het DSO:
Website

Laatste
test

Score op
criteria

https://pre.omgevingswet.overheid.nl/home

24/7/23

47/50

https://omgevingswet.overheid.nl/home

26/4/23

34/50

https://stelselcatalogus.omgevingswet.overheid.nl/hom
e

26/4/23

41/50

https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/ontwikkelaars
portaal/

3/5/23

https://iplo.nl/
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/
Website publiekscampagne Ow

Aantal
bevindingen

Nog
openstaand

Huidige
status

3

1

B

16

9

B

9

1

B

35/50

15

2

B

15/9/23

30/50

20

-

B

18/7/23

46/50

4

-

B

26/9/23

43/50

7

1

B

Primaire portalen met webapplicaties

Ondersteunende informatieve website

Tabel 1 Stand van zaken digitale toegankelijkheid DSO-LV websites per kwartaal 3 van 2023
Kan de regering aangeven wie toezicht houdt op het door de overheden nakomen van de wettelijke
plicht dat overheidswebsites en apps minimaal moeten voldoen aan de eisen van niveau A en AA
van de norm Web Content Accessibility Guidelines 2.1?
Op dit moment is er nog geen toezichthouder die toezicht houdt op het door overheden voldoen
aan de digitale toegankelijkheidseisen. Het DigiToegankelijk Toezicht- en
Artikel 3, eerste lid, Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid.
Artikel 4 en Artikel 5 Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid.
63
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040936/2018-07-01.
64
https://www.digitoegankelijk.nl/wetgeving/wat-is-verplicht.
65
Kamerstukken II 2021/22, 26 643, nr. 839.
66
Kamerstukken II 2021/22, 35 925 VII, nr. 49.
61
62

21

Ondersteuningsprogramma van ICTU is op dit moment bezig met de invulling daarvan.
Is de regering bereid, indien de resultaten van het overzicht van het door overheden (niet) voldoen
aan de wettelijk verplichte toegankelijkheidseisen van de Omgevingswetwebsites daartoe
aanleiding geven, de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet aan te passen?
Zoals aangegeven draag ik de verantwoordelijkheid over een aantal (direct) van het DSOonderdeel uitmakende websites. Voor die websites geldt dat er voldaan wordt aan de wettelijke
verplichtingen op het gebied van digitale toegankelijkheid. Dit maakt dan ook dat ik geen
aanleiding zie om de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet aan te passen.
Onderkent de regering dat, indien overheidswebsites niet voldoen aan de verplichte
toegankelijkheidseisen en de regering besluit de Omgevingswet toch in werking te laten treden, dit
een juridische grond in het leven roept waar burgers zich op kunnen beroepen? De leden van de
fractie van de SP vragen de regering hierop te reflecteren.
De wettelijke verplichting behelst, zoals hiervoor al uiteengezet, dat overheidswebsites die
minimaal aan status B voldoen, actief moeten toewerken naar status A om aan de wettelijke
verplichtingen te voldoen. Dat is het geval, los van het feit dat er, in lijn met de motie Janssen c.s.,
hard gewerkt wordt aan het voldoen aan status A. Aangezien alle websites, welke (direct)
onderdeel zijn van het DSO, voldoen aan de minimaal voorgeschreven wettelijke verplichtingen zie
ik geen juridische gronden waarop burgers zich – op dit onderdeel – kunnen beroepen. Te meer
omdat er hard gewerkt blijft worden aan het zo spoedig mogelijk doorgroeien naar status A.

22