Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

34 735

Wijziging van onder meer de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek met
het oog op het optimaliseren van het
accreditatiestelsel (Wet accreditatie op maat)

Nr. 681

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 januari 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 12 oktober 2018 over voorhang
accreditatiekader en uitwerking Wet accreditatie op maat (Kamerstukken
31 288 en 34 735, nr. 661) en over de brief van 29 november 2018 over de
antwoorden op vragen commissie inzake voorhang accreditatiekader en
uitwerking Wet accreditatie op maat (Kamerstukken 31 288 en 34 735,
nr. 669).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 december 2018 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 17 januari
2019 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-31288-681
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

1

Inhoud
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Reactie Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

2
2
3
4
5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van
de Minister op het schriftelijk overleg naar aanleiding van de voorhang
van het accreditatiekader en de uitwerking van de Wet accreditatie op
maat en hebben nog enkele vragen. De leden zijn het met de Minister
eens dat elke opleiding die aan de kwaliteitseisen voldoet haar sterke en
minder sterke punten heeft. Opleidingen verschillen hierdoor van elkaar
en sommige stijgen duidelijk boven het basiskwaliteitsniveau uit. Dit
vinden deze leden belangrijk en zij willen dan ook zoveel mogelijk
instellingen motiveren om te investeren in kwaliteitsverbetering, ook
nadat het basisniveau behaald is. De leden delen de mening van de
Minister dat de kwalificaties in het visitatierapport een breed beeld van de
opleiding kunnen schetsen, maar zijn van mening dat een eindoordeel
over een opleiding in zijn totaliteit toegevoegde waarde heeft. De
gedifferentieerde oordelen waren een manier om de kwaliteitsverschillen
in een oogopslag inzichtelijk te maken. Erkent de Minister dat de
verschillende kwalificaties in het visitatierapport deze directe inzichtelijkheid niet bevorderen?
De leden vragen of de Minister de mening deelt dat instellingen moeten
streven naar het maximaal haalbare. Op welke wijze worden instellingen
gestimuleerd om de kwaliteit te blijven verbeteren, ook als de basiskwaliteit behaald is? Tevens vragen zij of instellingen nog kunnen worden
beloond als zij een uitstekende kwaliteit hebben behaald.
De voornoemde leden lezen dat het geen automatisme is om de NVAO1 in
te lichten als een instelling de aanbevelingen uit het laatste accreditatierapport niet heeft opgepakt. Kan de Minister toelichten waarom dit niet in
de standaardprocedure wordt opgenomen? Zij vragen of het mogelijk is
dit eventueel wel automatisch te laten verlopen. Hoe vaak komt het voor
dat een instelling de aanbevelingen niet oppakt? Zij vragen hoe vaak dit
bij de NVAO is gemeld. Is de Minister bereid om het panel en de NVAO
ook te laten kijken naar meerjarige ontwikkelingen om tot goede aanbevelingen ter verbetering te komen en zo ja, welke stappen gaat zij ondernemen om dit te realiseren?
Verder lezen deze leden dat het CHDO2 en de NVAO kijken hoe procedures
beter kunnen verlopen. De leden zijn blij dat het probleem wordt opgepakt
om tot betere afhandeling zonder vertraging te komen. Tot slot vragen zij
of de Minister kan aangeven wanneer zij verwacht dat deze verbeteringen
zijn doorgevoerd.

1
2

NVAO: Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie.
CHDO: Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

2

Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de antwoorden van de Minister van onderwijs, cultuur en wetenschap
van 29 november 2018 inzake het schriftelijk overleg naar aanleiding van
de voorhang van het accreditatiekader en de uitwerking van de Wet
accreditatie op maat. De leden hebben naar aanleiding van de
antwoorden nog enkele vragen.
Openheid en regulering
De Minister geeft in reactie op de vraag over de voorbereiding van de
panels en secretarissen op visitaties ten behoeve van een meer consistente toepassing van het beoordelingskader, dat het uitgangspunt is dat
instellingen vertrouwen verdienen en dat de panels voldoende ruimte
nodig hebben om de kwaliteit van de opleiding te beoordelen met een
zogeheten «timmermansoog». De leden zijn van mening dat een goede
voorbereiding van panels en secretarissen niet te maken heeft met
vertrouwen in de instellingen. Het gaat om een meer consistente
toepassing van het beoordelingskader zodat opleidingen een betere
inschatting kunnen maken en het vertrouwen bij opleidingen kan groeien.
De leden willen graag daarom een meer concreet en precies antwoord op
de vraag hoe de panels en secretarissen voorbereid gaan worden zodat
het beoordelingskader meer consistent toegepast wordt, hoeveel ruimte
zij hebben voor het «timmermansoog» en wat de Minister hiermee
bedoelt en hoe er ondanks het «timmermansoog» toch voor meer
consistentie gezorgd wordt.
Onderwijstaal
In de antwoorden op de vragen van de voornoemde leden met betrekking
tot de ITK3 geeft de Minister aan dat bij de lichtere opleidingsaccreditatie
alleen standaarden 1 en 4 beoordeeld worden. In de uiteenzetting waarom
onderwijstaal onder standaard 2 komt in plaats van onder standaard 1
geeft de Minister niet aan wat dit betekent voor de opleidingen die vallen
onder de lichtere opleidingsaccreditatie. De leden zijn van mening dat ook
voor opleidingen die onder de lichtere opleidingsaccreditatie vallen de
onderwijstaal meegenomen zou moeten worden. Graag horen zij van de
Minister hoe zij dit gaat realiseren.
Overig
De eerder genoemde leden zijn verheugd om te lezen dat conform het
advies van de inspectie in het accreditatiekader nu expliciet gewezen
wordt op de verplichting voor instellingen om tijdens de accreditatieprocedure melding te maken van alle wettelijke vereisten die aan de
betreffende opleiding zijn verbonden. Graag zouden zij willen weten wat
dit in de praktijk betekent. Zij vragen of de visitatiepanels naar een
steekproef van getuigschriften gaan kijken om te zien of de beroepsvereisten vermeld staan die overeenkomen met hetgeen in de opleiding
aangeboden wordt. Daarnaast willen zij graag weten hoe met beroepsvereisten in een (her)accreditatie wordt omgegaan. Zij vragen of de visitatiepanels hierna kijken en zo ja op welke manier. Tevens vragen zij hoe
ermee wordt omgegaan als in een beroepenveld meerdere beroepsvereisten zijn.
De voornoemde leden hadden ten slotte ook vragen gesteld over een
open spreekuur tijdens heraccreditatie en ITK. Met betrekking tot ITK is
het antwoord helder. De leden willen graag weten wat «de gelegenheid
3

ITK: instellingstoets kwaliteitszorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

3

bieden om in vertrouwen en buiten het opleidingsmanagement zaken
onder aandacht te brengen van het panel» in de praktijk betekent en
waarom de Minister hier niet ook klip en klaar zegt dat een open
spreekuur een onderdeel is van de heraccreditatie.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van
de Minister naar aanleiding van de schriftelijke vragen. Dat geeft
aanleiding tot het stellen van nadere vragen.
Standaard 2
De leden van de SGP-fractie constateren dat het kabinet de NVAO
vooralsnog een onbepaalde mate van vrijheid lijkt toe te kennen bij de
uitwerking van het accreditatiekader zolang daarover geen publieke
discussie ontstaat. Deze leden menen dat het niet de bedoeling kan zijn
dat het accreditatieorgaan een vrijbrief krijgt om naar eigen inzicht een
kader te ontwerpen zolang daartegen niet via officiële kanalen door
instellingen wordt geprotesteerd. Zij vragen op welke wijze de Minister
een kritische toets inbouwt om te controleren in hoeverre de standaarden
redelijkerwijs te herleiden zijn tot de wet. Deze leden vragen of de Minister
onderkent dat bijvoorbeeld wettelijke aspecten met een zakelijke
weergave als de inhoud en opbouw van het onderwijs en de kwaliteit van
docenten niet direct aanleiding geven om te veronderstellen dat in de
operationalisering vereist wordt dat zaken als activerend leren onderdeel
vormen.
Eindwerken
De voornoemde leden constateren dat het accreditatieorgaan formeel
weliswaar niet belast is met de beoordeling van eindwerken, maar dat
door het controleren van de vraag of het resultaat redelijkerwijs
toegekend had kunnen worden, daarvan materieel wel bijna sprake is. Het
werk wordt min of meer overgedaan. Deze leden vragen waarom
Nederland nu zo sterk hecht aan deze praktijk, terwijl dat voorheen niet
het geval was en ook kennelijk in het buitenland geen gebruik is. Zij
vragen of het niet ten minste in het kader van de bestrijding van
lastendruk nuttig kan zijn om te verkennen of alternatieven mogelijk zijn.
Engels
De leden constateren dat de formulering van de werkwijze inzake de
voertaal voor meerderlei uitleg vatbaar is. Enerzijds moet sprake zijn van
een deugdelijke onderbouwing. Anderzijds schrijft de Minister dat er
legitieme en minder legitieme redenen kunnen zijn. Kan de Minister
bevestigen dat de toets op een deugdelijke onderbouwing erop gericht
dient te zijn vast te stellen dat sprake is van legitieme redenen? Deze
leden zouden het opmerkelijk vinden als instellingen officieel ruimte zou
worden geboden om vanwege minder legitieme redenen te kiezen voor
het Engels. Tot slot vragen zij wat de Minister vindt van situaties waarin
bijvoorbeeld de opleiding Nederlands voor een aanzienlijk deel in het
Engels gegeven wordt, terwijl er geen internationale studenten zijn
ingeschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

4

II Reactie Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie delen de mening van de Minister dat de
kwalificaties in het visitatierapport een breed beeld van de opleiding
kunnen schetsen, maar zijn van mening dat een eindoordeel over een
opleiding in zijn totaliteit toegevoegde waarde heeft. De gedifferentieerde
oordelen waren een manier om de kwaliteitsverschillen in een oogopslag
inzichtelijk te maken. Erkent de Minister dat de verschillende kwalificaties
in het visitatierapport deze directe inzichtelijkheid niet bevorderen?
Ik onderschrijf het belang van transparantie en inzichtelijkheid van de
kwaliteit van het hoger onderwijs. Zowel de Inspectie van het Onderwijs
als de NVAO hebben geconcludeerd dat gedifferentieerde oordelen
binnen een systeem van peer review niet voldoende betrouwbaar en
valide zijn vast te stellen.4 De meerwaarde van een eindoordeel als goed
of excellent voor de inzichtelijkheid is dus beperkt. Dit was een van de
argumenten op grond waarvan ik heb geconcludeerd dat het instrument
niet doet wat het zou moeten doen en dat er betere manieren zijn om
kwaliteitsverschillen inzichtelijk te maken en te stimuleren tot kwaliteitsverbetering. Er zijn wel andere manieren waarop inzichtelijkheid bereikt
wordt. De visitatierapporten worden altijd openbaar gemaakt. De NVAO
heeft op mijn verzoek in het nieuwe kader opgenomen dat het visitatierapport een bondige samenvatting moet bevatten, gericht op een breder
lezerspubliek. Bovendien zal Studiekeuze123 voor elke opleiding direct
verwijzen naar het meest actuele visitatierapport. Daarmee worden de
resultaten van de kwaliteitsbeoordelingen toegankelijker gemaakt voor
studenten, studiekiezers en andere maatschappelijke belanghebbenden.
De verschillen kunnen niet in een oogopslag inzichtelijk zijn; ook in het
huidige accreditatiestelsel kon dat niet worden bereikt. Verschillen kunnen
zich op diverse terreinen voordoen. Geïnteresseerden zullen daarom
kennis moeten nemen van een visitatierapport, of in elk geval de
samenvatting daarvan, om conclusies te kunnen trekken die verder gaan
dan het fundamentele gegeven dat een opleiding geaccrediteerd is en dus
aan de kwaliteitseisen voldoet. In een gesprek hebben het ISO en de LSVb
mij overigens laten weten dat de meeste studenten vooral aan dat
gegeven hechten: dat de opleiding voldoet aan de kwaliteitseisen.
Voorts vragen de voornoemde leden of de Minister de mening deelt dat
instellingen moeten streven naar het maximaal haalbare. Op welke wijze
worden instellingen gestimuleerd om de kwaliteit te blijven verbeteren,
ook als de basiskwaliteit behaald is? Tevens vragen zij of instellingen nog
kunnen worden beloond als zij een uitstekende kwaliteit hebben behaald.
Ik ben ervan overtuigd dat de meeste instellingen naar het maximaal
haalbare streven. Onze docenten staan elke dag aan de lat om kwalitatief
hoogwaardig onderwijs te bieden en worden daarin ondersteund door
medewerkers en onderwijsleiders. Ook studenten dragen daaraan bij. Met
de Wet accreditatie op maat en het nieuwe accreditatiekader worden zij
uitgedaagd om meer verantwoordelijkheid te nemen over de kwaliteitsborging en -verbetering. Er wordt meer ruimte gemaakt voor kritische en
constructieve gesprekken over de verbetering en ontwikkeling van de
opleiding. Ook worden de studenten en opleidingscommissies beter in
positie gebracht om deel te nemen in die gesprekken. Het uitgangspunt is
daarbij dat we erop mogen vertrouwen dat alle geledingen van de
onderwijsgemeenschap gericht zijn op kwaliteitsverbetering. Vertrouwen
kan weliswaar niet de garantie bieden dat zij hun verantwoordelijkheid
4

Bijlagen bij Kamerstuk 34 735, nrs. 5 en 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

5

ook altijd nemen, maar wanneer het vertrouwen ontbreekt kan die
verantwoordelijkheid in elk geval niet integraal worden opgepakt. De
accreditatie vormt dan ook niet het beginpunt maar eerder het sluitstuk
van die verantwoordelijkheid.
Peer review heeft in het accreditatiestelsel een stimulerende werking. De
inspectie heeft dit afgelopen jaar bevestigd, met de kanttekening dat de
gedifferentieerde beoordeling de openheid binnen het stelsel en in het
gesprek tussen peers kan belemmeren.5 Ook heb ik aan de NVAO
gevraagd om te bezien hoe het visitatierooster kan worden aangepast met
het oog op kleinere groepen, conform het advies van de inspectie, zodat
onderlinge kennisdeling gemakkelijker wordt. Bovendien zijn er ook
andere beleidsinstrumenten waarmee de onderwijsinstellingen kunnen
worden gestimuleerd tot kwaliteitsverbetering, zoals de kwaliteitsafspraken. Gegeven de bevindingen van de inspectie over de stimulerende
werking van het stelsel en de genoemde maatregelen acht ik een
specifieke beloning voor uitstekende kwaliteit in het kader van accreditatie
niet voor de hand liggen.
De voornoemde leden lezen dat het geen automatisme is om de NVAO in
te lichten als een instelling de aanbevelingen uit het laatste accreditatierapport niet heeft opgepakt. Kan de Minister toelichten waarom dit niet in
de standaardprocedure wordt opgenomen? Zij vragen of het mogelijk is
dit eventueel wel automatisch te laten verlopen. Hoe vaak komt het voor
dat een instelling de aanbevelingen niet oppakt? Zij vragen hoe vaak dit
bij de NVAO is gemeld. Is de Minister bereid om het panel en de NVAO
ook te laten kijken naar meerjarige ontwikkelingen om tot goede aanbevelingen ter verbetering te komen en zo ja, welke stappen gaat zij ondernemen om dit te realiseren?
Het visitatiepanel neemt altijd de aanbevelingen uit de vorige visitatie
mee. Het onderwijs heeft binnen het stelsel echter ruimte om te innoveren
en daarom zijn aanbevelingen uit het verleden soms niet meer van
toepassing op de opleiding. Door de inzet van deskundigen wordt de
opvolging van eerdere aanbevelingen gewogen in de nieuwe context. De
opleiding legt uit (in de zelfevaluatie en tijdens het panelbezoek) wat met
de aanbevelingen is gedaan. Het visitatiepanel beoordeelt de huidige
onderwijskwaliteit en accreditatiewaardigheid van een opleiding en weegt
de keuzes en aanpassingen van de opleiding in de huidige context mee,
maar over de opvolging van aanbevelingen wordt niet afzonderlijk en
structureel gerapporteerd aan de NVAO.
De Wet accreditatie op maat, die door uw Kamer bij meerderheid is
aangenomen, markeert het principe dat wanneer een opleiding aan de
basiskwaliteit voldoet, de verbetering en ontwikkeling van de opleiding
primair een verantwoordelijkheid van de onderwijsgemeenschap zelf is.
Het accreditatiekader, als uitwerking van de wet, volgt die keuze.
Aanbevelingen worden daarom niet gerapporteerd aan de NVAO maar
wel gedeeld met de onderwijsgemeenschap en, ten behoeve van de
transparantie, binnen een jaar openbaar gemaakt. Die keuze is met de Wet
accreditatie op maat gemaakt om het eigenaarschap van de onderwijsgemeenschap te versterken. In het licht van die doelstelling, en wat de
inspectie heeft geconcludeerd over de stimulerende werking van het
accreditatiestelsel, zie ik geen aanleiding om de opvolging van aanbevelingen nog sterker te verankeren in de accreditatieprocedure.

5

Bijlage bij Kamerstuk 34 735, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

6

Bovendien beoordeelt de NVAO de interne kwaliteitszorg van een
instelling of opleiding. Dit gebeurt bij de instellingstoets kwaliteitszorg
(ITK) of, indien er geen ITK is behaald, bij de uitgebreide opleidingsbeoordeling. Beoordeeld wordt onder andere of de instelling dan wel opleiding
een effectief systeem hanteert waarmee zij de onderwijskwaliteit
evalueert, bewaakt en zo nodig verbetert.
Verder lezen deze leden dat het CHDO en de NVAO kijken hoe procedures
beter kunnen verlopen. Zij vragen of de Minister kan aangeven wanneer
zij verwacht dat deze verbeteringen zijn doorgevoerd.
De CDHO en de NVAO werken samen om procedures op elkaar af te
stemmen en om overlap en overbodige administratieve lasten te
voorkomen. Dit is vastgelegd in een samenwerkingsprotocol van de
CDHO, NVAO en de Inspectie van het onderwijs. Enkele verbeteringen zijn
al doorgevoerd. Daarnaast is er maandelijks structureel overleg over
procedures en aanvragen waarbij steeds bekeken wordt of er verbeteringen in procedures, uitwisseling en communicatie met de hoger
onderwijsinstellingen kunnen worden gerealiseerd. Het gaat hier, kortom,
om een doorlopend proces.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
Openheid en regulering
De Minister geeft in reactie op de vraag over de voorbereiding van de
panels en secretarissen op visitaties ten behoeve van een meer consistente toepassing van het beoordelingskader, dat het uitgangspunt is dat
instellingen vertrouwen verdienen en dat de panels voldoende ruimte
nodig hebben om de kwaliteit van de opleiding te beoordelen met een
zogeheten «timmermansoog». De leden van de CDA-fractie zijn van
mening dat een goede voorbereiding van panels en secretarissen niet te
maken heeft met vertrouwen in de instellingen. Het gaat om een meer
consistente toepassing van het beoordelingskader zodat opleidingen een
betere inschatting kunnen maken en het vertrouwen bij opleidingen kan
groeien. De leden willen graag een meer concreet en precies antwoord op
de vraag hoe de panels en secretarissen voorbereid gaan worden zodat
het beoordelingskader meer consistent toegepast wordt, hoeveel ruimte
zij hebben voor het «timmermansoog» en wat de Minister hiermee
bedoelt en hoe er ondanks het «timmermansoog» toch voor meer
consistentie gezorgd wordt.
De oorspronkelijke vraag van de leden van de CDA-fractie werd anders
geïnterpreteerd dan deze bedoeld was. Ik onderschrijf de opvatting dat
een meer consistente toepassing van het beoordelingskader wezenlijk kan
bijdragen aan het vertrouwen waarmee een opleiding de accreditatieprocedure doorloopt.
Zoals aangegeven werkt de NVAO momenteel aan een nadere uitwerking
voor de werkwijze van visitatiepanels. De NVAO maakt deze openbaar
zodra het nieuwe accreditatiekader in werking treedt. In die nadere
uitwerking worden richtlijnen meegegeven aan de panels. Te denken valt
aan de richtlijn dat panelleden voorafgaand aan het locatiebezoek een
gedegen vooroverleg hebben en dat zij de maatstaf waarmee beoordeeld
wordt onderling afstemmen (kalibratie). In het nieuwe accreditatiekader is
daarnaast opgenomen dat, in het geval een panellid de beoordeling van
een eindwerk in twijfel trekt, ten minste één ander panellid ook dit
eindwerk bestudeert. In specifieke gevallen kan het aantal te bestuderen
eindwerken worden opgehoogd, stelt het nieuwe kader. Nieuw is ook dat
de vereiste deskundigheid van een secretaris worden omschreven in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

7

accreditatiekader.6 De NVAO gaat secretarissen trainen op deze deskundigheden. De deskundigheid van een secretaris blijkt ook mede uit de
visitatierapporten die met zijn of haar ondersteuning worden opgeleverd.
De secretaris zal periodiek moeten laten zien dat hij of zij bekwaam en
vaardig is in het bewaken en begeleiden van visitatieprocessen, het
accreditatiekader goed kent en kwalitatief goede rapporten opstelt.
Doordat de NVAO nu de wettelijke bevoegdheid krijgt om de voorgedragen secretaris al dan niet goed te keuren, kan zij aldus beter sturen op
de consistentie waarmee het accreditatiekader wordt toegepast en de
kwaliteit van het werk dat secretarissen leveren. Al deze maatregelen zijn
conform de aanbevelingen van de inspectie.
Het timmermansoog is het oordeelsvermogen dat van een deskundige
beroepsbeoefenaar vanuit zijn of haar professionele rol en ervaring
verwacht mag worden. Het visitatie- en accreditatieproces vindt plaats aan
de hand van procedures en criteria maar dient ook enige ruimte te laten
voor de inschatting en het oordeel van de deskundige peers. Het risico
van te gedetailleerde regelgeving is dat de peer review verwordt tot het
doorlopen van «afvinklijstjes» en de procedure afleidt van aandacht voor
de inhoud. Bovendien is een van de doelstellingen van de Wet accreditatie
op maat om het eigenaarschap te vergroten bij de onderwijsgemeenschap. Te specifieke voorschriften kunnen ernstig afbreuk doen aan de
ruimte die instellingen nu juist krijgen om verantwoording af te leggen op
een wijze die ook past bij de interne kwaliteitszorg van de instelling.
Er dient dus enige balans te zijn in de mate van openheid en regulering.
Die afweging heeft ertoe bijgedragen dat sommige zaken in het accreditatiekader zijn opgenomen, andere worden beschreven in richtlijnen, en
weer andere zaken bij de training en instructie van secretarissen en
panelleden worden behandeld.
Onderwijstaal
De voornoemde leden zijn van mening dat ook voor opleidingen die onder
de lichtere opleidingsaccreditatie vallen de onderwijstaal meegenomen
zou moeten worden. Graag horen zij van de Minister hoe zij dit gaat
realiseren.
Opleidingen die deelnemen aan het experiment instellingsaccreditatie met
lichtere opleidingsaccreditatie wordt de ruimte geboden om zelf vorm te
geven aan de periodieke beoordeling van onder andere de onderwijsleeromgeving. Het achterliggende idee hierbij is dat de NVAO, binnen het
kader van dit experiment, nog wel beoordeelt wat de opleiding voor
kwaliteit levert, maar niet langer hoe. Op deze manier komen de doelen
van meer vertrouwen, meer eigenaarschap en een stimulans van de
kwaliteitscultuur in dit experiment tot uitdrukking.
In de eerdere beantwoording van de vraag van de leden van de
CDA-fractie heb ik uiteengezet dat de taal van de opleiding te beschouwen
is als een onderdeel van de wijze waarop het onderwijs wordt vormgegeven, hetgeen bij standaard 2 van het accreditatiekader aan de orde is.
Standaard 2 van het accreditatiekader is niet van toepassing op opleidingen die deelnemen aan het genoemde experiment. De consequentie is
dat de NVAO bij dit experiment haar accreditatiebesluiten niet kan baseren
op de beoordeling van de taalkeuze, noch op andere aspecten die met
standaard 2 en 3 normaliter worden beoordeeld. Die consequentie ligt
geheel in lijn met de beleidskeuzes die gemaakt zijn met het experiment
instellingsaccreditatie met lichtere opleidingsaccreditatie. Dit neemt niet
6

Pagina 17 van het nieuwe accreditatiekader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

8

weg dat de deelnemende instellingen, zoals alle instellingen, de verantwoordelijkheid hebben om weloverwogen keuzes te maken over de
opleidingstaal.
Ik vind het van groot belang dat zij die verantwoordelijkheid serieus
nemen en heb begrip voor de zorg die de leden van de CDA-fractie uiten.
Het vraagstuk over taalbeleid is breder dan kwaliteitszorg en onderwerp
van het aangekondigde wetsvoorstel over internationalisering (Wet taal en
toegankelijkheid HO en MBO). Ik zeg de leden van de CDA-fractie
bovendien toe dat tijdens de eerstvolgende bijeenkomst van de monitorgroep van het experiment, waarin de drie deelnemende instellingen
participeren, ik de instellingen zal attenderen op deze verantwoordelijkheid. Ik zal hen vragen hoe zij met deze verantwoordelijkheid omgaan
in het kader van het experiment en hoe zij de studenten daarbij betrekken.
Voor de deelnemende instellingen geldt voorts de verplichting dat zij de
resultaten van de periodieke beoordelingen van de onderwijsleeromgeving, toetsing en examinering openbaar maken.
Overig
De eerder genoemde leden lezen dat in het nieuwe accreditatiekader
expliciet gewezen wordt op de verplichting voor instellingen om tijdens
de accreditatieprocedure melding te maken van alle wettelijke vereisten
die aan de betreffende opleiding zijn verbonden, en willen graag weten
wat dit in de praktijk betekent. Zij vragen of de visitatiepanels naar een
steekproef van getuigschriften gaan kijken om te zien of de beroepsvereisten vermeld staan die overeenkomen met hetgeen in de opleiding
aangeboden wordt. Daarnaast willen zij graag weten hoe met beroepsvereisten in een (her)accreditatie wordt omgegaan. Zij vragen of de visitatiepanels hierna kijken en zo ja op welke manier. Tevens vragen zij hoe
ermee wordt omgegaan als in een beroepenveld meerdere beroepsvereisten zijn.
Van een visitatiepanel wordt verwacht dat hij, ten behoeve van een
beoordeling op standaard 1, nagaat of de beoogde leerresultaten
aansluiten bij de eisen die gesteld worden aan de inhoud van de
opleiding. Die eisen zijn vaak geformuleerd als kwalificaties die door het
betreffende beroepenveld en vakgebied zijn opgesteld. Indien van
toepassing zijn de wettelijke beroepsvereisten daarin meegenomen. Ik zal
navraag doen bij de NVAO over de wijze waarop panels en de NVAO in de
praktijk invulling geven aan de beoordeling van wettelijke beroepsvereisten. Het beoordelen van getuigschriften behoort niet tot de taken van
een visitatiepanel en is geen onderdeel van de accreditatieprocedure.
Toezicht op de naleving van onderwijswet- en regelgeving omtrent
getuigschriften is voorbehouden aan de inspectie.
Met betrekking tot het open spreekuur tijdens de heraccreditatie willen de
voornoemde leden graag weten wat «de gelegenheid bieden om in
vertrouwen en buiten het opleidingsmanagement zaken onder aandacht
te brengen van het panel» in de praktijk betekent en waarom de Minister
hier niet ook zegt dat een open spreekuur een onderdeel is van de
heraccreditatie.
Conform de doelstellingen van de Wet accreditatie op maat is ook hier
gekozen voor een balans tussen openheid en regulering. Voorop staat dat
de mogelijkheid voor betrokkenen bij de opleiding moet bestaan om in
vertrouwen aandachtspunten aan het panel voor te leggen. De wijze
waarop het visitatiepanel daar invulling aangeeft wordt niet in detail
voorgeschreven. Overigens zijn de ervaringen met het open spreekuur bij
de opleidingsaccreditatie tot nu toe wisselend gebleken. Studenten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

9

docenten melden zich zelden. De tot nu toe gebruikelijke setting waarbij
het panel ten tijde van het locatiebezoek in een aangewezen ruimte
plaatsneemt om betrokkenen te ontvangen, kan voor studenten en
docenten een drempel vormen om zich te melden. Een algemener
voorschrift in het accreditatiekader schept meer ruimte zodat ook op
andere manieren vertrouwelijke aandachtspunten tot het visitatiepanel
kunnen komen. Vanzelfsprekend worden alle betrokkenen bij de opleiding
vooraf gewezen op de mogelijkheden om het visitatiepanel te benaderen.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Standaard 2
De leden van de SGP-fractie vragen op welke wijze de Minister een
kritische toets inbouwt om te controleren in hoeverre de standaarden
redelijkerwijs te herleiden zijn tot de wet. Deze leden vragen of de Minister
onderkent dat bijvoorbeeld wettelijke aspecten met een zakelijke
weergave als de inhoud en opbouw van het onderwijs en de kwaliteit van
docenten niet direct aanleiding geven om te veronderstellen dat in de
operationalisering vereist wordt dat zaken als activerend leren onderdeel
vormen.
Conform artikel 5.3, eerste lid van de wet Accreditatie op maat legt de
NVAO in het accreditatiekader vast hoe zij de wettelijke kwaliteitscriteria
uitwerkt. Van een onbepaalde mate van vrijheid, zoals de leden van de
SGP-fractie suggereren, is geenszins sprake; het accreditatiekader is een
operationalisering van de wettelijke voorschriften. Met de Wet invoering
accreditatie in het hoger onderwijs in 2002 is er bewust voor gekozen om
die operationalisering primair te beleggen bij het accreditatieorgaan.7 De
NVAO is als onafhankelijk en deskundig orgaan de aangewezen partij om
het accreditatiekader op te stellen op een wijze die rechtmatig en
uitvoerbaar is en recht doet aan de principes van kwaliteitszorg die in het
hoger onderwijs, zowel nationaal als internationaal, worden onderschreven.
Ten aanzien van de kwaliteit van het accreditatiekader voorziet de wet in
een aantal checks and balances. De NVAO dient in elk geval overleg te
voeren met vertegenwoordigers van de instellingen, studentenorganisaties en vakorganisaties van overheids- en onderwijspersoneel alvorens
het accreditatiekader vast te stellen of te wijzigen. Bovendien heeft de
NVAO de taak om het accreditatiekader te bespreken met instanties in de
Europese landen, hetgeen onder andere betekent dat het accreditatiekader
wordt bezien in het licht van de Standards and Guidelines for Quality
Assurance in the European Higher Education Area (ESG) en daarop is
afgestemd. Ook behoeft het accreditatiekader goedkeuring van de
Minister, die onthouden kan worden indien het kader in strijd is met het
recht of algemeen belang. Die bevoegdheid vervul ik naar eer en geweten,
en de leden van de Eerste en Tweede Kamer kunnen mij daaraan houden
tijdens de wettelijke voorhangprocedure. Tot slot heeft de inspectie, in
haar rol als toezichthouder van het accreditatiestelsel, in haar toezichtskader opgenomen dat de uitvoering van het accreditatiestelsel voldoet
aan alle wettelijke vereisten. Deze verdeling van verantwoordelijkheden is
met de Wet accreditatie op maat niet gewijzigd.
Er is onvermijdelijk enige mate van ruimte voor de interpretatie en
uitwerking van de kwaliteitsaspecten die in de WHW zijn opgenomen. Het
voorbeeld dat de leden noemen betreft het wettelijke kwaliteitsaspect «de
inhoud en opzet van het onderwijsprogramma», dat in het accreditatie7

Kamerstuk 27 920, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

10

kader is uitgewerkt onder andere in het voorschrift dat «de onderwijsleeromgeving bevordert dat studenten op actieve wijze deelnemen aan de
vormgeving van het eigen leerproces». Er zijn ook andere uitwerkingen
van het wettelijke kwaliteitsaspect denkbaar, maar dat van een opleiding
wordt verwacht dat zij haar studenten stimuleert om verantwoordelijkheid
te nemen voor hun leerproces lijkt mij een logische en legitieme
uitwerking van de wet. Het is een gangbare notie in onze samenleving en
in het hoger onderwijs dat van studenten een actieve opstelling verwacht
wordt ten aanzien van de wijze waarop zij leren. Die opstelling wordt
tevens verwacht wanneer zij afgestudeerd zijn en zegt iets over het niveau
waarop hoger opgeleiden moeten kunnen functioneren. De NVAO sluit
met deze operationalisering aan bij de ESG (standaard 1.3). De ESG
weerspiegelt een consensus onder alle betrokken organisaties over de
aanpak van kwaliteitszorg in de Europese hogeronderwijsruimte. Ook
andere kwaliteitsaspecten en procedures in het accreditatiestelsel zijn
uitgewerkt met het oog op de ESG.
Eindwerken
Met betrekking tot de beoordeling van eindwerken vragen deze leden
waarom Nederland nu zo sterk hecht aan deze praktijk, terwijl dat
voorheen niet het geval was en ook kennelijk in het buitenland geen
gebruik is. Zij vragen of het niet ten minste in het kader van de bestrijding
van lastendruk nuttig kan zijn om te verkennen of alternatieven mogelijk
zijn.
Sinds de invoering van het accreditatiestelsel wordt naast het beoogde
ook het gerealiseerde eindniveau betrokken bij de kwaliteitsbeoordeling.
De Commissie accreditatie hoger onderwijs adviseerde destijds om
verschillende perspectieven op kwaliteit die in de samenleving aansluiting
vinden, tot uitdrukking te brengen in de beoordelingskaders van het
accreditatieorgaan.8 Een van die perspectieven is het zogeheten effectiviteitsperspectief: de kwaliteit is goed als vooraf gestelde standaarden over
het niveau dat studenten bij het afstuderen moeten hebben, gehaald
worden en het programma daarop ingericht is. Beoordeling van een
selectie van eindwerken is voor visitatiepanels een belangrijke manier om
te bepalen of de opleiding het beoogde eindniveau van de opleiding
daadwerkelijk weet te realiseren. De samenleving in den brede moet erop
kunnen vertrouwen dat afgestudeerden aan de vereiste kwalificaties
voldoen. Ik heb geen eenduidige verklaring voor het gegeven dat men in
het buitenland niet of minder hecht aan het beoordelen van het gerealiseerd eindniveau.
In 2015 heeft de Stuurgroep Accreditatiestelsel 3.0, bestaande uit de
VSNU, Vereniging Hogescholen, NRTO, LSVb, ISO, NVAO en de Inspectie
van het Onderwijs, geadviseerd om vast te houden aan het uitgangspunt
dat naast het opleidingsprogramma in elk geval ook de leerresultaten
worden geëvalueerd.9 Bovendien is uit het tussenbericht van de inspectie
over de opleidingsaccreditatie gebleken dat de zwaarste lasten worden
ervaren bij andere elementen van de visitatie- en accreditatieprocedure,
zoals het opstellen van de zelfevaluatie, de mate van overzichtelijkheid
van informatie over procedures, en de interne regels die instellingen
hanteren.10 Om die reden wil ik terughoudend zijn in het verkennen van
alternatieven.

8

Kamerstuk 26 807, nr. 25.
Bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr. 471.
10
Bijlage bij Kamerstuk 34 735, nr. 8.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

11

Engels
De leden vragen of de Minister kan bevestigen dat de toets op een
deugdelijke onderbouwing erop gericht dient te zijn vast te stellen dat
sprake is van legitieme redenen. Tot slot vragen zij wat de Minister vindt
van situaties waarin bijvoorbeeld de opleiding Nederlands voor een
aanzienlijk deel in het Engels gegeven wordt, terwijl er geen internationale
studenten zijn ingeschreven.
De beoordeling van de onderbouwing van de opleidingstaal, indien deze
anders dan het Nederlands is, dient erop gericht te zijn dat er sprake is
van legitieme redenen. Een onderbouwing die steunt op argumenten die
niet te herleiden zijn tot de kwaliteit van de opleiding is in mijn ogen geen
deugdelijke onderbouwing. Ik betwijfel of een opleiding Nederlands een
deugdelijke onderbouwing kan geven voor het gegeven dat een
aanzienlijk deel van die opleiding in het Engels wordt gegeven. Tegelijkertijd betekent het opnemen van deze beoordeling in de accreditatieprocedure dat wij erop vertrouwen dat de visitatiepanels en de NVAO in staat
zijn om daar een professioneel oordeel over te geven. Ik wil daarom niet
vooruitlopen op hun bevindingen en conclusies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 681

12