2017D10520

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu hebben
verschillende fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu over de
Informele Milieuraad d.d. 25–26 april 2017 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 673).
De waarnemend voorzitter van de commissie,
Van Veldhoven
De adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

nds-tk-2017D10520

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
Klimaatadaptatie
Oceanen – Raakvlak tussen klimaat- en milieubeleid
Marien zwerfvuil en de nieuwe plastic strategie
Fiche: Verordening voortzetting beperkte toepassing
EU-ETS voor de luchtvaart
Overig

2
2
2
3
4

Reactie van de bewindspersoon

7

5
7

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken ten behoeve van het schriftelijk overleg over de informele
Milieuraad van 25-26 april 2017. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben met ongenoegen kennisgenomen van
de agenda van de informele Milieuraad.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de stukken ten
behoeve van de informele Milieuraad.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken en hebben hier enkele vragen over.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de informele Milieuraad. Zij hebben naar
aanleiding hiervan een aantal vragen.
Klimaatadaptatie
De leden van de VVD-fractie merken op dat Nederland ontwikkelingslanden steunt met het versterken van hun weerbaarheid, bijvoorbeeld via
integratie van adaptatie in ontwikkelingssamenwerking, bijdragen aan het
Groene Klimaatfonds (waarvan wordt beoogd 50% uit te geven aan
adaptatie) en ondersteuning van specifieke initiatieven, bijvoorbeeld
«Partners for Resilience». Deze leden vragen of de uitgaven hiervoor
betaald worden uit de begroting van Ontwikkelingssamenwerking. Zo nee,
waar dan wel uit?
De leden van de PVV-fractie vinden het positief dat men in Europa
blijkbaar ook in begint te zien dat klimaatverandering niet te voorkomen
is, maar dat je je beter kunt aanpassen, als het zich al voltrekt. Daar zit
hem echter de crux: in hoeverre wordt er in de klimaatadaptatiestrategie
vooruitgelopen op zaken die zich zouden kunnen voltrekken in de
komende decennia? Met andere woorden, kan de Staatssecretaris
aangeven hoeveel jaar er vooruit wordt gekeken in deze strategie en bij
deze afspraken? Vindt zij het niet verstandiger dat men zich bij klimaatadaptatie richt op gebeurtenissen die zich nu voltrekken in plaats van zich
te baseren op voorspellingen voor de komende decennia? Daarnaast
vragen deze leden hoeveel geld er vanuit de EU en in het bijzonder vanuit
Nederland gemoeid is met het klimaatadaptatiebeleid.

2

Daarnaast willen de leden van de PVV-fractie een ander punt onder de
aandacht brengen, namelijk de positie van de Amerikaanse president
Trump, die met zijn acties duidelijk heeft gemaakt zich niets van het
akkoord van Parijs aan te trekken. Wordt dit ook op deze informele
Milieuraad besproken of doet men zoals gebruikelijk in de EU weer zijn
oogkleppen op en wordt er net gedaan of het klimaat buiten de EU
ophoudt? In dat kader willen deze leden ook graag weten hoeveel de EU
en Nederland in het bijzonder uitgeven aan steun aan ontwikkelingslanden voor het klimaatbeleid. Hoeveel geld gaat er naar het Groene
Klimaatfonds? Verder zijn deze leden benieuwd of de Staatssecretaris nu
ook, net als de Amerikanen, stopt met het blijven storten van geld in deze
bodemloze put.
De leden van de D66-fractie zijn geïnteresseerd in de oprichting van het
Global Centre of Excellence on Climate Adaptation (GCEA) in Nederland.
Kan de Staatssecretaris aangeven welke kennisinstituten, bedrijven, ngo’s,
lokale en nationale overheden, internationale organisaties en financiële
organisaties daarbij betrokken zijn? Op welke manier wordt de organisatiestructuur opgezet? Wat worden precies de doelstellingen en de taken
van het GCEA? En wat is de planning?
De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat Nederland inzet op verdere
Europese invulling en mondiale samenwerking ten aanzien van het
Klimaatakkoord van Parijs. Kan worden aangegeven hoeveel Nederland
bijdraagt aan het Groene Klimaatfonds? En kan worden toegelicht op
welke wijze Nederland ontwikkelingslanden verder steunt in het
versterken van hun weerbaarheid inzake de gevolgen van klimaatverandering? Is er bijvoorbeeld sprake van specifieke kennisuitwisseling op het
gebied van watermanagement?
De leden van de SP-fractie spreken de wens uit snel over het verdere
uitvoeringsprogramma inzake de Nationale Klimaatadaptiestrategie te
kunnen spreken. Klimaatverandering houdt zich immers niet aan een
formatieagenda. Verder vragen zij op welk moment op EU-niveau verder
wordt gesproken over klimaatmitigatie en het reduceren van de
CO2-uitstoot. Het wegnemen van de oorzaken van klimaatverandering
moet immers alle prioriteit hebben.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat Nederland inzet op concrete
uitwerking van het akkoord van Parijs. Nederland moet in lijn met het
akkoord van Parijs en de Sustainable Development Goals meer bijdragen
aan wereldwijde klimaatinvesteringen. Hoeveel heeft Nederland tot nu toe
bijgedragen aan klimaatadaptatie en hoe verhoudt zich dat tot de
afspraken in het akkoord van Parijs en de Sustainable Development
Goals? Hoeveel hebben andere EU-landen tot op heden bijgedragen aan
klimaatadaptatie in ontwikkelingslanden?
Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving zou de EU haar
CO2-uitstoot in 2030 met 60% teruggedrongen moeten hebben om zicht te
blijven houden op de 1,5°C-doelstelling uit het akkoord van Parijs. Het
huidige EU-doel is een afname met 40% in 2030. Is de Staatssecretaris
voornemens om tijdens de informele Milieuraad een discussie te initiëren
over het verhogen van de Europese doelstelling voor CO2-reductie?
Oceanen – Raakvlak tussen klimaat- en milieubeleid
Ten aanzien van het internationale beheer van oceanen spreken de leden
van de SP-fractie hun waardering uit over de actieve houding van
Nederland. Verder vragen zij op welke wijze de EU bij Australië aandringt,
en in het verleden heeft aangedrongen, op goede bescherming van het

3

Great Barrier Reef. Deze leden spreken hun bezorgdheid uit over de
nieuwste berichten over het afsterven van dit unieke ecosysteem.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat onze oceanen de
grootste en onmisbare opslag van koolstof in de biosfeer zijn. Als de
mariene ecosystemen verder worden aangetast door zaken als overbevissing, bodemberoerende visserij, zeemijnbouw en kustontwikkeling, dan
zal dat de opslagcapaciteit van ecosystemen in zee verminderen en
onvermijdelijk de resultaten van de internationale klimaatdoelen
tegenwerken. Wetenschappers geven aan dat niet alleen voor het verlies
van biodiversiteit, maar ook voor de koolstofopslag een wereldwijd
netwerk van beschermde gebieden ingesteld moet worden. Gaat de
Staatssecretaris tijdens de Informele Milieuraad bij haar collegae pleiten
voor het instellen van meer zeereservaten?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat «Nederland wil uitdragen dat
een economische activiteit duurzaam is wanneer deze plaatsvindt binnen
de draagkracht van een gezond ecosysteem, ook op de lange termijn» en
dat «principes als het voorzorgsbeginsel, de ecosysteembenadering en
«de vervuiler betaalt» ({) daarbij leidend» zijn. Deze leden onderschrijven
deze stelling. Zij vragen hoe deze stellingname zich verhoudt tot de
intensieve visserij door Nederlandse trawlers voor de Afrikaanse kust. Zou
de Staatssecretaris daar nader op in kunnen gaan? Zou een consequente
doorvertaling van de eerder geciteerde stellingname niet betekenen dat
het beleid van de EU en Nederland gericht zouden moeten zijn op
duurzame visserij binnen en buiten de Europese wateren?
Marien zwerfvuil en de nieuwe plastic strategie in de context van
circulaire economie
De leden van de VVD-fractie merken op dat Nederland streeft naar een
definitie voor microplastics op EU-niveau en een EU-verbod op microplastics in cosmetica en schurende reinigingsmiddelen. Op welke termijn
komen beide tot stand? Is bekend hoeveel bedrijven en/of fabrikanten in
Nederland dergelijke microplastics in hun producten verwerken? En hoe
worden bedrijven op een mogelijk verbod zo vroeg mogelijk voorbereid
en/of geïnformeerd, zodat zij hun productieprocessen kunnen aanpassen?
De leden van de SP-fractie zien graag toegelicht hoe tot het streefcijfer
van 30% reductie van het marien zwerfvuil is gekomen. Om welke
hoeveelheden gaat het en is meer te zeggen over de wijze waarop dit
moet worden bereikt? Verder vragen deze leden om een toelichting op en
update van de inspanningen om tot een EU-verbod op microplastics en
het aanscherpen van Ecodesignregelgeving te komen.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met instemming
kennisgenomen van de inzet van de regering om marien zwerfvuil terug te
dringen. Zij vinden het belangrijk dat de EU serieus werk gaat maken van
het terugdringen van de plastic soep in de oceanen. Wel vragen zij wat
deze inzet concreet betekent voor het Nederlandse grondstoffen- en
afvalbeleid. Het Rijksbrede programma Circulaire Economie heeft als
doelstelling om het grondstoffenverbruik in 2030 met 50% terug te
dringen. Waar staan we op dit moment in het realiseren van die
doelstelling?
Welke beleidsopties ziet de Staatssecretaris om het hergebruik van
grondstoffen in Nederland verder te stimuleren?
Deelt de Staatssecretaris de mening van de leden van de fractie van
GroenLinks dat het essentieel is om een grondstoffenkringloop zonder
schadelijke stoffen te realiseren? Zo ja, is de Staatssecretaris bereid
uitfasering van pvc en polystyreen te bepleiten?

4

Deelt de Staatssecretaris de mening van deze leden dat de afvalhiërarchie
(de zogenaamde Ladder van Lansink) leidend zou moeten zijn in het
Europese en Nederlandse afval- en grondstoffenbeleid? Zo ja, gaat ze dit
tijdens de informele Milieuraad bepleiten?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat
Nederland zich inzet voor het creëren van een markt (kwaliteitsborging en
toepassing) voor gerecycled plastic. Hoe verhoudt dit zich tot de opkomst
van bioplastics en de problemen omtrent hergebruik van bioplastics en
vervuiling van de gft-afvalstroom door deze plastics?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Staatssecretaris of ze
bereid is om te pleiten voor meer economische prikkels, opdat circulaire
verdienmodellen worden vergemakkelijkt. Deze leden zijn van mening dat
het ambitieniveau wat betreft circulaire economie in Europees verband
fors omhoog moet. Is de Staatssecretaris bereid om forse verbetering en
uitbreiding van de bestaande regels rond producentenverantwoordelijkheid voor te stellen?
Fiche: Verordening voortzetting beperkte toepassing EU-ETS voor
de luchtvaart
In het BNC-fiche lezen de leden van de VVD-fractie dat Nederland het van
groot belang vindt dat de Europese Commissie (EC) uitwerkt hoe met het
EU-ETS zal worden omgegaan na de inwerkingtreding van CORSIA.
Nederland zal de EC oproepen hier tijdig mee te starten en de lidstaten
vroegtijdig en intensief bij dit proces te betrekken. Is daar al meer over
bekend?
De leden van de D66-fractie hechten veel waarde aan maatregelen die tot
doel hebben de CO2-emissies van de luchtvaartsector te verminderen,
zeker gezien het feit dat wordt voorzien dat deze emissies in 2020
wereldwijd circa 70% zullen stijgen ten opzichte van 2005, en voor 2050
zelfs rekening gehouden wordt met een groei van 300 tot 700%. De leden
van deze fractie vragen de Staatssecretaris daarom om de Kamer
proactief te informeren over de voortgang van dit dossier, in het bijzonder
bij cruciale momenten in het verdere Europese onderhandelingstraject.
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris de zorgen deelt
over het gebrek aan ambitieuze stappen op internationaal niveau om de
CO2-emissies van de internationale luchtvaart te reguleren. Daarnaast
vragen de leden van deze fractie of de Staatssecretaris de mening deelt
dat een EU-ETS-systeem gezien kan worden als complementair (niet
strijdig) aan een wereldwijde marktgebaseerde maatregel (CORSIA) om
de CO2-emissies van de internationale luchtvaart vanaf 2021 te reguleren,
aangezien het ICAO-akkoord van 2016 de mogelijkheid openhoudt om ook
eigen regionale reductiesystemen te onderhouden. Voorts vragen deze
leden of de Staatssecretaris, aangezien zij spreekt van een goede
overgang van EU-ETS naar CORSIA, de optie van EU-ETS als complementair systeem heeft uitgesloten.
De leden van de D66-fractie brengen in herinnering dat een aantal landen
heeft aangeven helemaal niet mee te doen met CORSIA, waaronder India
en Rusland. De leden van deze fractie constateren dat een voortzetting
van het «stop the clock»-voorstel geen rekenschap geeft van het gebrek
aan actie rond luchtvaartemissies in deze landen. Deze leden vragen of de
Staatssecretaris de mening deelt dat deze landen snel duidelijkheid
zouden moeten geven over wat zij dan wél van plan zijn om hun luchtvaartemissies te beperken. Ook vragen deze leden of de Staatssecretaris
zich herkent in de spanning die deze leden constateren met de voorlig-

5

gende wijziging van de richtlijn, en hoe zij dit meeneemt in haar overwegingen.
De leden van de D66-fractie wijzen erop dat er nog veel onduidelijkheid is
over de koers van de landen die wel in meer of mindere mate zogenaamd
vrijwillige acties hebben aangekondigd, waaronder China. De leden van
deze fractie brengen in herinnering dat China een aantal belangrijke
reserveringen bij het Montrealakkoord heeft gemaakt, onder andere met
betrekking tot het concept van CO2-neutrale groei, wat serieuze implicaties kan hebben. Deze leden vragen of de Staatssecretaris op dit punt
nader inzicht kan geven. Zo niet, dan vragen deze leden welke actie de
Staatssecretaris zal ondernemen om ervoor te zorgen dat ook deze
onduidelijkheid zo snel mogelijk wordt weggenomen.
De leden van de D66-fractie constateren dat er nog altijd veel onduidelijkheid is over de precieze uitwerking van CORSIA. Dit geldt zowel voor
wat betreft de internationale regels (zoals afspraken over een transactieregister, regels voor offsets, monitoring, verificatie en rapportage (MRV))
alsook voor de nationale implementatie (immers, nationale wetten zijn
voor alle deelnemende landen noodzakelijk om CORSIA te laten werken).
Deze leden vragen of de Staatssecretaris op dit punt nader inzicht kan
geven. De leden van deze fractie vragen of de Staatssecretaris de mening
deelt dat er zo snel mogelijk volledige duidelijkheid over CORSIA moet
komen, aangezien op basis daarvan een voortzetting van het beperkte
toepassingsgebied (stop the clock) wordt voorgesteld. Welke actie zal de
Staatssecretaris ondernemen om ervoor te zorgen dat deze onduidelijkheid zo snel mogelijk wordt weggenomen?
De leden van de SP-fractie zijn blij met het feit dat de luchtvaart sinds een
aantal jaar wordt meegenomen in het uitstootbeleid. Ook is het positief
dat er mondiaal afspraken worden gemaakt om de uitstoot van de
luchtvaart te beperken. Deze leden vragen wat er kan worden gezegd over
het resultaat in de praktijk. Is een verdere afname van de daadwerkelijke
CO2-uitstoot te verwachten? Of blijft de luchtvaart in de praktijk meer en
meer uitstoten en wordt dat «afgekocht» binnen ETS en investeringen in
klimaatprojecten? Deze leden vragen of er op dit moment meer bekend is
over concrete reductieplannen binnen de EU of binnen CORSIA.
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris het krachtenveld
verder toe te lichten. Ook vragen zij of de Staatssecretaris meent dat
huidig en voorgesteld beleid voldoende zijn om de emissies drastisch
terug te dringen. Verder vragen deze leden of een update is te geven van
de implementatie van Single European Sky en het beleid ten aanzien van
het bevorderen van biokerosine.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met bezorgdheid
kennisgenomen van het ICAO-plan en de verordening van de Europese
Commissie voor luchtvaart in het ETS. Terwijl de CO2-uitstoot van de
luchtvaartsector blijft groeien, zijn er nog steeds te weinig prikkels voor
luchtvaartmaatschappijen om hun CO2-uitstoot terug te dringen. Het
ICAO-plan is op vrijwilligheid gebaseerd en bevat bovendien een
proeffase. Is de Staatssecretaris voornemens in Europees verband te
pleiten voor aanvullende prikkels voor CO2-reductie in de luchtvaart? Wat
zijn de mogelijkheden om de internationale luchtvaart alsnog in het ETS
op te nemen?
Deelt de Staatssecretaris de mening dat de luchtvaart een eerlijke prijs zou
moeten betalen voor haar CO2-uitstoot? Zo ja, is de Staatssecretaris
bereid om bij haar Europese collegae te bepleiten dat de gratis
ETS-rechten voor de luchtvaart zo snel mogelijk uitgefaseerd moeten
worden?

6

Overig
De leden van de VVD-fractie vragen wat de stand van zaken is ten aanzien
van de onderhandelingen over de Effort sharing decision.
II Reactie van de bewindspersoon

7