Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2015

Nr. 28

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2014
Eerder heb ik toegezegd uw Kamer periodiek te informeren over de
voortgang van de voorbereiding op de decentralisaties in het sociaal
domein tot aan de invoering per 2015. Daarnaast heeft uw Kamer mij
verzocht om, met het oog op het Algemeen Overleg van 12 november
aanstaande, te komen met een uiteenzetting van de regierol van de
Minister van BZK in de decentralisatieoperatie en de inhoudelijke
knelpunten die ik tot op heden heb ervaren bij de uitvoering van deze
operatie. In deze brief schets ik een laatste stand van zaken van de
knelpunten en de ontwikkelingen in het sociaal domein, en de werkzaamheden die vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) de afgelopen periode zijn uitgevoerd en gecoördineerd.
Er rest nog een korte periode tot aan 1 januari 2015. Uit gesprekken die ik
voer met wethouders blijkt veel ambitie. Deze wethouders, en ik met hen,
zien dat dit een ingrijpende operatie is die zorgen met zich meebrengt
voor aanbieders en burgers. Gemeenten gaan laten zien dat ze de zorg
kunnen verbeteren, dat er geen mensen tussen wal en schip vallen en dat
er zorg beschikbaar is na 1 januari 2015 voor mensen die dat nodig
hebben. En op die plekken waar we gezamenlijk constateren dat er sprake
is van knelpunten zullen gemeenten en kabinet samen oplossingen gaan
vinden, bijvoorbeeld via de transitiecommissie sociaal domein of via
andere ondersteuningstrajecten die in samenhang worden georganiseerd
door de Ministeries BZK, VWS, V&J en SZW.
Beeld voortgang decentralisaties sociaal domein
De voortgang op de specifieke decentralisaties jeugd, maatschappelijke
ondersteuning en participatie wordt gemonitord door de betreffende
departementen. Zij hebben uw Kamer hier ook met enige regelmaat over

kst-34000-VII-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

1

geïnformeerd1. Uit de betreffende brieven komt een beeld naar voren dat
gemeenten met grote inzet bezig zijn met de voorbereiding op de transitie
per 1 januari 2015. Bij sommige gemeenten is dit een proces dat al enkele
jaren geleden is ingezet, andere gemeenten zijn dit jaar, met een nieuw
college, pas goed op stoom gekomen met de voorbereidingen. Er zijn al
veel goede stappen gezet, maar de komende periode zal nog flink wat
werk moeten worden verzet om per 1 januari 2015 klaar te staan voor de
nieuwe verantwoordelijkheden in het sociaal domein.
Uit de beelden per decentralisatie komt naar voren dat er een aantal
gemeenten zijn die achterblijven, bijvoorbeeld op het gebied van inkoop
van specialistische jeugdzorg, (boven)regionale samenwerking en
afspraken rond financiële verevening. De Staatssecretarissen van VWS en
V&J hebben uw Kamer hier meermaals over geïnformeerd. De gemeenten
waar ontwikkelingen achterblijven worden inmiddels gericht aangesproken, waarbij er in het uiterste geval bestuurlijke maatregelen zullen
worden ingezet. Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor goed openbaar
bestuur ben ik betrokken bij dit traject.
Naast de inhoudelijke voortgang per decentralisatie kan er ook een beeld
worden gegeven van de algemene voortgang bij gemeenten. Voor het
Ministerie van BZK ligt de nadruk op zaken als een goede gemeentelijke
organisatie, regionale samenwerking en risicoverevening. Vanuit deze
thema’s zijn er door de accountmanagers van het Ministerie van BZK de
afgelopen tijd veel gesprekken gevoerd met gemeenten waaruit opvalt dat
gemeenten veel samenwerken in het sociaal domein. Vooral kleine
gemeenten hebben veel baat bij samenwerking omdat dat hen snelheid
geeft bij de voorbereiding op de implementatie van de nieuwe taken.
Op het gebied van risicoverevening ontstaan knelpunten doordat
sommige gemeenten en samenwerkingsverbanden achter blijven in het
maken van definitieve afspraken hieromtrent. De regio’s die (nog) geen
afspraken voor risicoverevening maken, kiezen daarmee (soms impliciet)
voor een systeem waarbij gemeenten individueel verantwoordelijk zijn
voor de kosten van bijvoorbeeld de jeugdzorg. Op dat moment is het van
belang dat gemeenten voldoende reserveren voor onvoorziene kosten
voor bijvoorbeeld (specialistische) jeugdzorg. Zeker waar het dure
trajecten betreft, is het de vraag of (kleine) gemeenten dit zelfstandig
kunnen dragen. Gemeenten die geen afspraken maken worden door het
Ministerie van BZK gewezen op de mogelijke risico’s die deze keuze met
zich meebrengt. Uit het contact met gemeenten komt overigens een beeld
naar voren dat er op dit moment in veel regio’s afspraken over risicoverevening worden gemaakt.
Tot slot wordt uit de gesprekken inzichtelijk dat het niveau en de professionaliteit van de gemeentelijke organisatie een belangrijk onderdeel is bij
de voorbereiding op de decentralisaties.
Regierol Minister BZK en sturen op randvoorwaarden
Zoals ook in eerdere brieven aan uw Kamer beschreven richt ik mij binnen
mijn coördinerende rol vooral op randvoorwaarden die over de afzonderlijke decentralisaties heen van belang zijn voor het laten slagen van de
veranderingen in het sociaal domein. Randvoorwaarden die zorg dragen
voor goed werkende gemeenten zodat de inwoners van die gemeenten
niet onder de voet worden gelopen door een veelvoud aan regisseurs en
1

Onder andere: Kamerstuk 29 538, nr. 157, Kamerstuk 31 839, nr. 387, en meer recent de brief
van 7 oktober van de Staatssecretaris van VWS over de bevindingen van de regionale
bijeenkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

2

overheidsinstanties maar gewoon de zorg krijgen die zij nodig hebben.
Hierbij valt te denken aan randvoorwaarden als ontschotting van
financiële middelen, informatievoorziening zonder te veel administratieve
lasten, een visie op het gebruik van persoonsgegevens in relatie tot
privacy van burgers, ondersteuning van veranderingen in de bedrijfsvoering, het voorzien in een integrale aanpak en het maken van regionale
afspraken over samenwerking en risicoverevening.
Dergelijke randvoorwaarden richten zich zowel op de rijksinzet als op de
gemeentelijke implementatie. Rijksinzet wordt onder meer afgestemd en
besproken in de Ministeriële Commissie Decentralisaties. Gemeenten
worden vanuit het BZK programma «Gemeenten van de Toekomst»
ondersteund op bovenstaande thema’s. Het ondersteuningsprogramma
heeft ook accountmanagers in dienst die vraaggericht gemeenten
ondersteunen bij de voorbereiding op de decentralisaties.
Daarnaast voert het Ministerie van BZK de regie op de communicatie over
de samenhang tussen de drie decentralisaties, in nauwe samenwerking
met de VNG en de Ministeries VWS, VenJ en SZW. De congressenreeks
onder de titel «De Decentralisaties Dag» waaronder het «3D Wethoudersdiner», «De 3D Communicatiedag», het «3D Raadsledencongres» en het
aanstaande «Decentralisaties in Uitvoering» congres op 13 november zijn
voorbeelden van communicatie initiatieven die het Ministerie van BZK
ontplooit om gemeenten te informeren. Meer dan 3000 ambtenaren,
raadsleden, wethouders en gemeentesecretarissen hebben inmiddels
deelgenomen aan deze congressen.
Per (zojuist genoemd) thema vindt u hieronder een toelichting van recente
ontwikkelingen, activiteiten en knelpunten.
Ontschotting van financiële middelen
Met de decentralisaties in het sociaal domein beoogt het kabinet de
dienstverlening zo dicht mogelijk bij de burger te brengen en gemeenten
in staat te stellen integraal en samenhangend beleid te voeren. Eén van de
voorwaarden daarvoor is dat gemeenten ook de mogelijkheid krijgen de
budgetten ontschot in te zetten. Daarom heeft het kabinet ervoor gekozen
gemeenten maximale bestedingsvrijheid te geven bij de uitvoering van de
taken in het sociaal domein (Kamerstuk 33 935, nr. 7). De middelen voor
de uitvoering van deze taken komen vanaf 2015 rechtstreeks in het
gemeentefonds als integratie-uitkering. Gemeenten kunnen het geld naar
eigen inzicht besteden, zodat zij maximaal in staat worden gesteld lokaal
maatwerk te leveren en integraal beleid te voeren. Het college van
burgemeester en wethouders legt verantwoording af aan de gemeenteraad over de wijze waarop de middelen worden ingezet. Dit past geheel
bij de decentralisatie van deze taken en is naar het oordeel van het kabinet
een belangrijke voorwaarde voor een succesvolle uitvoering.
Bij een integratie-uitkering hoort vanzelfsprekend ook een juiste verdeling
van de budgetten. Voor de Wmo 2015 en jeugd worden de budgetten het
eerste jaar historisch verdeeld en zal vanaf 2016 sprake zijn van een
objectieve verdeling. De resultaten van het onderzoek naar het objectieve
verdeelmodel Wmo 2015 zijn gepubliceerd in de septembercirculaire en
het model is heden voor advies voorgelegd aan de VNG en de Raad voor
de financiële verhoudingen. De resultaten voor het objectieve verdeelmodel Jeugd worden verwacht in december 2014. Ook dit model zal ter
consultatie aan de VNG en Rfv worden voorgelegd. De budgetten per
gemeente voor de participatiewet zijn in juni 2014 bekend gemaakt; het
betreffende participatiebudget wordt al in 2015 objectief verdeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

3

Ik wil samen met de betrokken bewindspersonen en de VNG een
zorgvuldige overgang realiseren van een verdeling op basis van historische uitgaven in 2015 naar een verdeling op basis van objectieve
verdeelmaatstaven. Hierbij is wat betreft de Wmo 2015 speciale aandacht
voor het bijzondere karakter van beschermd wonen. Ik zal de gemeenten
in de decembercirculaire informeren over de objectieve verdeelmodellen
jeugd en Wmo 2015 en een overgangsregeling opdat gemeenten in staat
zijn de decentralisaties goed in te voeren.
Inrichting informatievoorziening sociaal domein
De eerste fase van de inrichting van de informatievoorziening in het
sociaal domein is per 1 juli jl. afgerond. Op die datum is het Kabinet met
de VNG overeengekomen hoe het ontwerp van de informatievoorziening
sociaal domein (de zogenoemde de overall monitor) er uit gaat zien. Over
dit ontwerp heb ik uw Kamer op 7 juli jl. geïnformeerd.2
In de periode tot en met mei 2016, wanneer de Kamer een eerste
rapportage in het kader van de overall monitor sociaal domein zal
ontvangen, staat de operationalisering van het ontwerp centraal. Het
Ministerie van BZK voert dit proces uit in samenwerking met het Sociaal
Cultureel Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Voorts
wordt ingezet op een gezamenlijk door de gemeenten, de VNG en het Rijk
vormgegeven doorontwikkeling van de inrichting van de informatievoorziening. Daarbij zal er aandacht zijn voor de relatie met die beleidsterreinen die grenzen aan de decentralisaties in het sociaal domein zoals
onderwijs. Inzet is bovendien dat in drie jaar wordt toegewerkt naar één
monitor en het geheel laten samenvallen van de indicatorenset van de
gemeenten en die van het Rijk.
Privacy
Met de decentralisaties zullen gemeenten meer persoonsgegevens gaan
verwerken. Het is belangrijk dat gemeenten zich rekenschap geven van
het feit dat ze zorgvuldig met die gegevens moeten omgaan. In de brief
aan uw Kamer van 27 mei jongstleden (Kamerstuk 32 761, nr. 62) bij de
beleidsvisie met richtlijnen voor het zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens in de gemeentelijke praktijk in het kader van de decentralisaties,
heb ik een aantal acties toegezegd dat inmiddels tot uitvoering wordt
gebracht. Op basis van de dienstverleningsmodellen die door VNG-KING
ontwikkeld zijn, worden sessies gehouden met gemeenten om de risico’s
voor privacy van de wijze waarop zij hun diensterlening inrichten te
identificeren. Tevens worden passende maatregelen beschreven om die
risico’s te ondervangen. De PIA-rapportage (privacy impact assessment)
wordt dit najaar verwacht. Het onderzoek naar hoe de helpdeskfunctie het
beste vorm kan worden gegeven en naar het versterken van de positie
van de burger wordt nu afgerond. Ook zijn de eerste factsheets met
spelregels over hoe om te gaan met specifieke vragen vanuit gemeenten
met betrekking tot privacy nu afgerond en voor gemeenten beschikbaar
gesteld via internet. In samenwerking met de VNG heb ik een ondersteuningsprogramma opgezet waarin tools worden ontwikkeld die gemeenten
kunnen gebruiken om hun beleid en uitvoering privacyproof te maken.
Het ondersteuningsprogramma heeft inmiddels de eerste tools
opgeleverd. Gemeenten kunnen via het Ondersteuningsteam Decentralisaties ook expertise inroepen op het terrein van privacy. Het is bekend dat
nog niet alle gemeenten zich voldoende bewust zijn van wat een
2

Kamerstuk 33 750 VII, nr. 67 en bijlage (zie ook http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2014/07/07/kamerbrief-over-de-inrichting-van-deinformatievoorziening-sociaal-domein.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

4

zorgvuldige omgang met persoonsgegevens in het kader van de nieuwe
taken voor hun organisatie betekent. Daarom heb ik een brief aan de
gemeenten geschreven waarin ik dit onder hun aandacht breng en er ook
op wijs waar ze hulp en ondersteuning kunnen vinden bij het vormgeven
van privacybeleid in hun organisatie en werkprocessen.
Bedrijfsvoering en ICT
Nu gemeenten hun beleidsplannen verder uitwerken in de praktijk, is er
binnen gemeenten toenemende aandacht voor de bedrijfsvoering,
bijvoorbeeld het inregelen van de ICT, herinrichting van werkprocessen,
mandaatregelingen, aanstellen en opleiden van personeel en de planning
& control.
Om gemeenten hier goed op voor te bereiden zal er vanuit de betrokken
bewindspersonen ondersteuning worden geboden3. Zo wordt er
bijvoorbeeld al geruime tijd gezamenlijk gewerkt aan de actiepunten uit
de Verkenning Informatievoorziening Sociaal Domein (VISD) en biedt het
Ondersteuningsteam Decentralisaties (OTD) ondersteuning bij onder
andere vragen op het gebied van bedrijfsvoering van gemeenten.
Daarnaast organiseert het Ministerie van BZK, samen met betrokken
partijen, op 13 november het congres «Decentralisaties in uitvoering».
Waarbij er specifiek aandacht zal zijn voor zaken als toegang, informatievoorziening, privacy, bedrijfsvoering, sturing en verantwoording.
Integrale aanpak
Gemeenten worden met de decentralisaties in staat gesteld integraal en
samenhangend beleid te voeren. Om dit te bereiken is het van belang dat
ook de afzonderlijke wetgeving van de decentralisaties- de Jeugdwet,
Participatiewet en Wmo 2015- optimaal op elkaar is afgestemd. De
Kamerleden van Toorenburg en Schouw hebben in een motie verzocht om
in de wetsvoorstellen in te gaan op de samenhang met de andere
wetsvoorstellen (Kamerstuk 33 750 – VII, nr. 24). Het kabinet heeft dit
gerealiseerd door gelijkluidende bepalingen over regionale samenwerking
op te nemen in de wetten, de planverplichtingen in de wetten op elkaar af
te stemmen, de middelen als één integratie-uitkering sociaal domein te
verstrekken en door de ondersteuning tijdens de transitie op elkaar af te
stemmen in de vorm van het OTD.
Vervolgens is het aan gemeenten om daadwerkelijk in de praktijk de
decentralisaties integraal op te pakken, met name waar verschillende
zorgvragen maar ook bijvoorbeeld passend onderwijs, bij elkaar komen
(bijv. in multi-probleemgezinnen). Het Ministerie van BZK ondersteunt
gemeenten bij deze opgave via het landelijke project Integrale Aanpak,
onderdeel van Gemeenten van de toekomst. Middels regionale
leergroepen, themabijeenkomsten en een online uitwisselingsplatform
(www.integrale-aanpak.nl) vindt kennisdeling plaats ten behoeve van
gemeenten en uitvoeringsteams. Daarnaast biedt het project expertise en
producten op innovatiethema’s, zoals Maatschappelijke Kosten Baten
Analyses, Competentieprofiel generalist, Handreiking risicomanagement
bij calamiteiten in sociaal domein en Handreiking Voorkomen van
Huisuitzetting.
Daarnaast is op initiatief van het Ministerie van BZK, in samenwerking
met betrokken departementen en de VNG, de documentaire «uit de
onmacht» ontwikkeld waarin duidelijk wordt dat de aanpak van één gezin
één plan succesvol werkt in de praktijk. Deze DVD is gemaakt om
3

Zie onder meer Kamerstuk 29 538, nr. 157.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

5

gemeenten en hulpverleners te ondersteunen en inspireren. Naast een
documentaire die een succesvolle integrale aanpak laat zien, komen in het
themamenu de issues aan de orde waar je tegenaan loopt als bestuurder,
ambtenaar of hulpverlener. In dit themamenu vertellen deskundigen
vanuit hun visie en ervaring over thema’s als de nieuwe rol van
gemeenten, het mandaat, privacy, schulphulpverlening, handhaving
versus hulpverlening en werk en wonen.
Regionale samenwerking
Voor een deel van de taken werken gemeenten samen in intergemeentelijke samenwerkingsverbanden4. Het is aan gemeenten zelf te beslissen
voor welke taken ze met welke gemeenten samenwerken. Wel heeft het
kabinet met de VNG een aantal criteria geformuleerd waar die samenwerking aan moet voldoen (Kamerstuk 28 750, nr. 52), bijvoorbeeld ten
aanzien van de gekozen schaal en het toezicht op eventuele risico’s. In
samenhang met de grafische weergave in de bijlage5 levert onderstaande
stand van de voortgang een beeld op van de actuele stand van zaken6.
De participatiewet wordt geïmplementeerd binnen de 35 arbeidsmarktregio’s. Voor een volledige uitvoering van de Participatiewet is het vereist
dat er in elke arbeidsmarktregio per 1 januari 2015 een Werkbedrijf is
opgericht, bestuurd door de gezamenlijke gemeenten van die regio en
vertegenwoordigers van de sociale partners in die regio. De regionale
Werkbedrijven worden opgericht om mensen met een arbeidsbeperking te
koppelen aan bedrijven. De gemeenten zijn bovendien volgens het Besluit
SUWI (2012) de partij die een voortrekkersrol dient te vervullen in het tot
stand brengen van de regionale samenwerking. De implementatie van de
Participatiewet en de noodzakelijke vorming van Werkbedrijven op de
schaal van de gehele arbeidsmarktregio vormen in de huidige fase van
voorbereiding een extra impuls om de regionale samenwerking op te
schalen waar nodig. Uit de laatste rapportage van de programmaraad
blijkt dat deze impuls in diverse regio’s uitwerkt in concrete plannen voor
de Werkbedrijven. De doorwerking naar volledige regionale samenwerking zal iets meer tijd vragen.
Voor de jeugdzorg geldt dat er wordt samengewerkt in 42 regio’s.
Daarnaast wordt er een aantal taken op bovenregionaal niveau opgepakt,
bijvoorbeeld waar het de inkoop van specialistische zorg betreft. Verreweg
de meeste regio’s hebben inmiddels op regioniveau concrete samenwerkingsafspraken gemaakt, bij enkele regio’s loopt dit nog niet goed. De
Staatssecretaris van VWS heeft u recent op de hoogte gebracht van de
voortgang en ik bekijk samen met hem hoe ook de laatste regio’s de
noodzakelijke stappen zetten.
Voor de Wmo geldt dat gemeenten veel van de taken lokaal uitvoeren.
Wel wordt er voor de nieuwe Wmo door de meeste gemeenten in
regionaal verband afgestemd. Gemeenten zijn terughoudend in het
overdragen van bevoegdheden aan een openbaar lichaam of centrumgemeente; gemeenten kiezen voor de Wmo taken liever voor een lichte vorm
van samenwerking. Voor de langdurige zorg wordt in elk van de 43
Wmo-regio’s overleg ingericht, waaraan -in verschillende
samenstellingen- zorgverzekeraars, zorgkantoren, gemeenten, zorgaanbieders, woningcorporaties, cliëntenorganisaties en beroepsorganisaties
deelnemen. In een aantal van deze regio’s vindt de samenwerking plaats
4

Zie bijlage voor de grafische weergave van de samenwerkingsverbanden per beleidsveld.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
6
Dergelijk overzicht is onder meer toegezegd door de Staatssecretaris van VWS bij behandeling
Wmo2015 in uw Kamer.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

6

op subregionaal niveau zodat het werkgebied aansluit bij dat van de
aanbieders en/of reeds bestaande samenwerkingsrelaties tussen
gemeenten.
Transitiecommissie Sociaal Domein
In navolging van mijn brief aan uw Kamer van 2 juli jl. met informatie over
de inrichting en uitwerking van de Transitiecommissie Sociaal Domein
(TSD) (Kamerstuk 33 750 VII, nr. 65) is de TSD per besluit van 4 juli 2014
ingesteld (Stcrt. 2014, nr. 19676). Op 12 september zijn de voorzitter van
de TSD, de heer Noten, en de leden Kaljouw en Terpstra door het kabinet
benoemd en op de regietafel van 15 oktober jongstleden is het werkplan
van de TSD besproken met de leden van de regietafel. De TSD heeft tot
taak te bezien of gemeenten de noodzakelijke bestuurlijke, organisatorische en financiële maatregelen treffen om de decentralisaties in het
sociaal domein in samenhang te kunnen uitvoeren.
De komende periode zal de TSD zich richten op maatregelen die ervoor
zorgen dat de overgang na 1 januari 2015 zo soepel mogelijk zal verlopen.
Hierbij wordt door de commissie benadrukt dat het einddoel niet is om
een oordeel te geven over de inhoud van die maatregelen, maar juist het
constateren of bepaalde maatregelen zijn genomen. Het gaat om vragen
als: zijn het beleid en uitgangspunten gecommuniceerd, zijn er regionale
samenwerkingsafspraken gemaakt, worden bedrijfsvoeringaspecten als
sturing op contractafspraken, bevoorschotting, facturering, cliëntgegevens en informatisering ingericht, zijn de financiële effecten goed in het
vizier en zijn privacyuitgangspunten bekend en ingevoerd.
Bovengenoemde punten zijn de focus van de eerste rapportage van de
commissie. Na deze eerste fase wordt de aandacht verlegd naar het eerste
beeld van de financiële houdbaarheid in relatie tot de diversiteit aan
arrangementen en oplossingen, de verdere invoering van de bedrijfsvoeringafspraken, de financiële samenwerkingsafspraken in de regio, de
juridische vormgeving, aangevuld met onderwerpen die tot de TSD
komen door voortschrijdend inzicht. In weer een volgende fase zal de TSD
onderzoeken in hoeverre de transformatie plaats heeft gevonden ten
aanzien van de samenhang van de drie decentralisaties; bijvoorbeeld over
dienstverlening dicht bij de burger, en over uitgangspunten als «een
gezin, een plan, een regisseur».
Veranderende organisaties
Een aantal gemeenten heeft de gemeentelijke organisatie en uitvoeringspraktijk al aangepast door hun toegang op een innovatieve wijze te
organiseren en in de gemeentelijke organisatie een aanpak door te voeren
die uitgaat van een integrale benadering van het sociale domein. Die
gemeenten laten zien dat zij al ver gevorderd zijn in de voorbereiding. Een
voorbeeld hiervan zijn de experimenten met een integrale aanpak waar de
drie decentralisaties, maar bijvoorbeeld ook passend onderwijs, worden
gecombineerd.7 Deze voorbeelden worden ook breed uitgedragen richting
gemeenten in het zogenoemde 3D journaal van www.gemeentenvandetoekomst.nl. Iedere dag verschijnt er in dit blog een artikel waarbij een
gemeente aan het woord is over hun vorderingen bij de decentralisaties.
Ook is er een aantal rubrieken opgenomen als «de vraag van de week» of
het populaire «dagboek van een transitie manager». Op deze manier deelt
het Ministerie van BZK, in samenwerking met de betrokken departementen en de VNG, op een toegankelijke manier goede voorbeelden en

7

Motie Potters, Heerma Kamerstuk 33 161, nr. 172.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

7

geven we gemeenten een podium voor lokale initiatieven die tot de
verbeelding spreken. Enkele voorbeelden van experimenten zijn:
•

Multidisciplinaire sociale wijkteams: Op een zeer laagdrempelige
manier kunnen mensen in Leeuwarden bij het sociaal wijkteam in
hun eigen buurt terecht met vragen over solliciteren,
re-integratie, schulden, opvoeden, hulpmiddelen, of gewoon voor
een persoonlijk gesprek.

•

Het wegnemen van schotten tussen de arbeidsmatige dagbesteding en beschut werk: De gemeente Alkmaar heeft vooruitlopend
op de Participatiewet de stichting WNK participatiebevordering
opgericht. WNK is een re-integratiebedrijf voor mensen met een
afstand tot de arbeidsmarkt. Mensen met een Wsw-indicatie, met
een indicatie voor dagbesteding, een Wajong-uitkering en een
WWB-uitkering werken allemaal binnen en buiten het bedrijf
samen.

•

Passend werk voor mensen met een ggz-achtergrond: AanZet is
een stichting voor zelfsturende teams in Friesland die projecten
ondersteunt voor en door mensen die ervaring hebben met de
geestelijke gezondheidszorg, maatschappelijke opvang, verslavingszorg en vrouwenopvang. Deze mensen krijgen hierdoor een
plek waar ze klant kunnen worden van een project en waar ze
vrijwilligerswerk kunnen doen. Dit kan weer een opstap vormen
naar een betaalde baan.

•

Preventieve integrale schuldhulpverlening: In Helmond werken
zes sociaal maatschappelijke partners en de afdelingen werk &
inkomen en Wmo van de gemeente samen om mensen met
schulden zo goed mogelijk te helpen. Door gebruik te maken van
een intakekompas wordt voorkomen dat te zware hulpverlening
wordt ingezet en wordt gebruik gemaakt van de inzet van
vrijwilligers als dat mogelijk is.

Naast lokale impact hebben experimenten ook een breder doel. Het maakt
mogelijk om de effectieve aanpakken en interventies te onderscheiden
van de minder succesvolle. Naast het sociale rendement is ook het
financiële rendement hierbij van belang. Hier is ook onderzoek naar
gedaan. Ruim 40 gemeenten hebben, met cofinanciering vanuit het
Ministerie van BZK, een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse uitgevoerd, om inzicht te krijgen in hoeverre de nieuwe integrale werkwijze kan
bijdragen aan lokale resultaten en opgaven. Op basis van deze MKBA’s is
een meta-analyse opgesteld8, waarin de lessen vanuit de MKBA’s op een
rij zijn gezet en de knoppen zijn geïdentificeerd waaraan gemeenten
kunnen draaien om de aanpak te optimaliseren. Daarnaast is er een
MKBA-tool voor sociale wijkteams ontwikkeld. Deze tool stelt gemeenten
in staat stelt zelf een MKBA te maken en te actualiseren. Ook het rapport
«Effectieve interventies in het sociaal domein»9 bevat verschillende
maatschappelijke kosten-baten analyses (MKBA). Het opstellen van een
goede MKBA kan bijdragen aan de effectiviteit van de interventies die
worden ingezet.
Transformatie
Het gaat bij de decentralisaties in het sociaal domein om één van de
grootste stelselwijzigingen in het Nederlandse binnenlands bestuur ooit.
8
9

Meta analyse MKBA’s sociale (wijk)teams (2014) – LPBL.
Effectieve interventies in het sociaal domein (2014) – AEPB Onderzoek en Advies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

8

Met de daadwerkelijke overheveling van verantwoordelijkheden van het
Rijk naar de gemeenten per 1 januari 2015 zijn de decentralisaties dan ook
nog niet afgerond en zullen de verschillende bij het sociaal domein
betrokken bewindspersonen blijven investeren op die zaken die raken aan
hun verantwoordelijkheden. In deze context neemt het Ministerie van BZK
het voortouw in het coördineren van een transformatie agenda voor de
periode 2015–2020. Deze agenda wordt in samenspraak tussen het Rijk en
de gemeenten vormgegeven.
In deze agenda wordt bepaald wat de inzet is voor de komende jaren om
te komen van de stelselwijziging (transitie) tot nieuwe manieren van
werken en andere rolverdelingen die ervoor moeten zorgen dat de
beoogde effecten van de stelselwijziging ook daadwerkelijk kunnen
worden gerealiseerd (transformatie). In dit kader worden er in de agenda
onderwerpen opgenomen die relateren aan departementoverstijgende
thema’s binnen het sociaal domein, aan de ondersteuning van gemeentelijke transformatie initiatieven en aan specifieke thema’s die zijn
verbonden met de (systeem) verantwoordelijkheden van de verschillende
bij het sociaal domein betrokken bewindspersonen. In de transformatie
agenda zal de veranderende verhouding tussen de gemeenten, de VNG en
het Rijk bovendien nadrukkelijk aan bod komen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VII, nr. 28

9