Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2012

Nr. 105

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 juni 2012
In antwoord op vragen van het lid Arib (PvdA) over een mogelijk verband
tussen de sterftepiek in het katholieke jongensinternaat Huize St. Joseph
in Heel en mogelijke castraties aldaar (ingezonden 23 maart 2012) heb ik
uw Kamer toegezegd1 de resultaten van het feitenonderzoek door het
Openbaar Ministerie (hierna: OM) aan uw Kamer te doen toekomen.
Hierbij voldoe ik aan deze toezegging.
Op 25 juni jl. heeft het College van procureurs-generaal mij de resultaten
van het feitenonderzoek doen toekomen. Naar aanleiding daarvan kan ik
uw Kamer als volgt informeren.
Overdracht Commissie Deetman aan Openbaar Ministerie
Het OM startte zijn onderzoek nadat de commissie-Deetman in zijn
onderzoek was gestuit op informatie over 37 sterfgevallen van minderjarige kinderen met een beperking in Huize St. Joseph, gedurende de
jaren 1952–1954. Nu deze informatie de onderzoeksopdracht aan de
commissie oversteeg, droeg zij deze informatie over aan het College van
procureurs-generaal (hierna: het College).
Het College verzocht hierop het arrondissementsparket in Roermond een
strafrechtelijk feitenonderzoek te starten naar deze sterfgevallen, teneinde
te bezien of sprake was van strafbare feiten en zo ja, of deze zijn verjaard.
Ook zou moeten worden bezien of er nog slachtoffers en getuigen of zelfs
potentiële verdachten in leven waren.
Strafrechtelijk feitenonderzoek

1
Tweede Kamer vergaderjaar 2011–2012,
Aanhangsel van de Handelingen, nr. 2313.

kst-33000-VI-105
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Het OM heeft in dit geval een strafrechtelijk feitenonderzoek verricht. In
deze zaak stond op voorhand reeds vast dat er geen mogelijkheid tot
strafvervolging meer bestaat. De eventuele strafbare feiten zijn reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 105

1

geruime tijd verjaard. Bovendien zijn de personen die mogelijk bij de
strafbare feiten zijn betrokken niet meer in leven. Een strafrechtelijk
onderzoek kan dus niet meer worden ingesteld.
In het geval de feiten nog niet zouden zijn verjaard en de mogelijk betrokkenen nog in leven waren geweest, zou een strafrechtelijk onderzoek in de
rede hebben gelegen. Dit nadere strafrechtelijke onderzoek zou gebaseerd
zijn op het redelijk vermoeden (verdenking) dat enig strafrechtelijk
verwijtbaar gedrag – dat kan een handelen of een nalaten zijn – heeft
bijgedragen aan het overlijden van een of meer van de 37 jongens. In het
Gerarduspaviljoen werkte slechts één broeder, broeder A. De verantwoordelijke instellingsarts was dr. V.
(Hierna, onder ««verdenkingen»«, ga ik nader in op hun mogelijke
betrokkenheid bij de sterfgevallen.) Dat onderzoek zou zich, op grond van
de resultaten van het feitenonderzoek, in ieder geval hebben gericht op
het verkrijgen van meer helderheid over de mogelijke rol en betrokkenheid van broeder A. en de instellingsarts, dr. V.
De bevindingen van het onderhavige strafrechtelijk feitenonderzoek zijn
getoetst aan de standaardhypothesen, waarmee in reguliere strafrechtelijke opsporingsonderzoeken naar mogelijke levensdelicten wordt
gewerkt.
Het betreft achtereenvolgens de hypothesen: natuurlijke dood, dood door
een ongeval, zelfdoding of dood door een misdrijf.
Een natuurlijke dood van de 37 onderzochte sterfgevallen wordt als
minder waarschijnlijk beschouwd. Daarnaast worden zowel de hypothesen «dood door een ongeval» als «zelfdoding» als genoegzaam ontkracht
beschouwd. De hypothese van «dood door een misdrijf» wordt als meer
waarschijnlijk beschouwd.
Piek in sterftecijfer
In de jaren 1952 en 1953 is er een afwijkende piek in het sterftecijfer
binnen Huize St. Joseph. In de periode van 28 juni 1952 tot en met
14 januari 1954 zijn in St. Joseph in totaal 37 jongens in de leeftijd tot 21
jaar overleden.
De overleden jongens hadden allemaal ernstige lichamelijke en geestelijke
beperkingen.
Het is aannemelijk dat een voornaam deel van deze jongens (19 van de
37) op enig moment verbleef in het Gerardus-paviljoen binnen St. Joseph.
Volledigheidshalve merk ik op dat het onderzoeksteam op basis van
informatie van het Nederlands Forensisch Instituut geconcludeerd heeft
dat exhumatie en toxicologisch onderzoek geen meerwaarde heeft voor
het onderzoek.
Andere misstanden binnen St. Joseph
In het rapport van de commissie Deetman wordt in hoofdstuk 5.12.8
melding gemaakt van seksueel misbruik binnen St. Joseph. Het Openbaar
Ministerie heeft in zijn onderzoek niet meer seksueel misbruik aangetroffen dan de commissie Deetman reeds constateerde.
Gedurende het feitenonderzoek is geen enkele aanwijzing gevonden dat
de sterfgevallen verband zouden houden met seksueel misbruik. Evenmin
zijn aanwijzingen gevonden dat binnen Huize St. Joseph sprake zou zijn
geweest van castraties. Wel stuitte het OM tijdens het onderzoek naast
genoemde misstanden op slechte arbeidsomstandigheden en mishandelingen door de broeders. Deze verdenkingen zijn, gelet op de onderzoeksopdracht aan het parket Roermond, niet nader onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 105

2

Verdenkingen
Verdenking tegen broeder A.
Uit het onderzoek is ten aanzien van broeder A. onder andere gebleken
dat hij niet gediplomeerd en niet bekwaam was om kinderen met ernstige
lichamelijke en/of geestelijke beperkingen te verzorgen. Broeder A. deed
zijn werk onder verantwoordelijkheid van de congregatie en viel wat
betreft de door hem verleende medische zorg onder de verantwoordelijkheid van dr. V., de instellingsarts.
In de onderzochte periode 1952–1954 was A. als enige broeder werkzaam
in het Gerardus-paviljoen en van de overleden 37 jongens waren er zeker
19 gerelateerd aan het Gerarduspaviljoen. De sterfgevallen stopten vlak
voor het moment van overplaatsing van broeder A. Daarnaast heeft dr. V.
ten overstaan van rector T. verklaard dat broeder A. degene is geweest die
verantwoordelijk was voor de sterfgevallen, omdat hij waarschijnlijk te
veel morfine onder toezicht van dr. V. zou hebben toegediend.
Het onderzoeksteam concludeert dat als broeder A. nog in leven was en
de feiten nog niet verjaard zouden zijn geweest, het OM een strafrechtelijk
onderzoek gericht op zijn mogelijke betrokkenheid (handelen of nalaten)
bij een niet nader te duiden aantal sterfgevallen tussen 28 juni 1952 en
14 januari 1954 zou zijn gestart.
Verdenking tegen de instellingsarts, dr. V.
Ten aanzien van dr. V. is onder andere gebleken dat hij verantwoordelijk
was voor het medisch toezicht en de medische verzorging van de
bewoners en als behandelend arts de doodsoorzaak «natuurlijk overlijden» vaststelde van de overleden 37 jongens. Dr. V. heeft – in ieder geval
achteraf – wetenschap gehad dat broeder A. niet bekwaam was en dat er
bovenmatig veel kinderen overleden.
Dit blijkt ook uit de eerder genoemde verklaring van dr. V. ten overstaan
van rector T.
Ook dr. V. zou, indien hij nog in leven was, als verdachte kunnen worden
aangemerkt, als de mogelijkheid tot strafvervolging nog niet verjaard zou
zijn.
Er zou dan strafrechtelijk onderzoek zijn gedaan naar zijn rol bij de
sterfgevallen tussen 28 juni 1952 en 14 januari 1954 en in het bijzonder het
onvoldoende uitoefenen van toezicht op de wijze waarop broeder A. de
patiënten (medisch) verzorgde. De verdenking tegen dr. V. zou voorts
betrekking hebben op het in een niet nader te duiden aantal sterfgevallen
afgeven van een verklaring van natuurlijk overlijden.
Congregatie Heilige Joseph
De congregatie was verantwoordelijk voor de zorg van de bewoners
binnen de inrichting te Heel. De inrichting telde in de periode 1952–1954
zo’n 450 bewoners en was daarmee overbezet. Wat betreft de congregatie
is onder andere gebleken dat men vanaf het moment dat rector T. op
verzoek van vicaris-generaal Van O. een onderzoek instelde naar de
sterfgevallen wetenschap heeft gehad van de sterfgevallen (begin 1959).
Niet is gebleken dat de congregatie deze informatie kenbaar maakte bij
politie of justitie. Het verzuim van het doen van aangifte kan echter niet
als strafbaar feit worden aangemerkt.
Bisdom Roermond
Over het Bisdom is komen vast te staan dat men vanaf eind 1958
wetenschap had van de sterfgevallen. Vicaris-generaal Van O. en rector T.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 105

3

zijn hiervan op de hoogte geweest. Uit het onderzoek zijn geen aanwijzingen naar voren gekomen dat het bisdom deze informatie kenbaar heeft
gemaakt bij politie of justitie. Het verzuim van het doen van aangifte kan
niet als strafbaar feit worden aangemerkt.
Arbeidsinspectie
Een inspectrice van de Arbeidsinspectie heeft in opdracht van haar
leidinggevende onderzoek ingesteld naar de (vermeende) misstanden in
Huize St. Joseph te Heel in de periode 1953–1959. Uit het onderzoek blijkt
dat zij de enige persoon is die de informatie over de sterfgevallen
bespreekbaar heeft gemaakt. Zij heeft in elk geval eind 1958 de sterfgevallen onder de aandacht van het bisdom gebracht.
Gedurende het onderzoek is niet vastgesteld of de Arbeidsinpectie de
informatie omtrent de sterfgevallen nog bij andere instanties heeft bekend
gemaakt. Zij, maar ook de Arbeidsinspectie als instantie, heeft voor zover
dat heeft kunnen blijken uit het onderzoek, hiervan echter geen aangifte
gedaan bij de politie of Justitie. Het niet voldoen aan de voor haar als
ambtenaar geldende aangifteplicht was echter destijds nog niet strafbaar.
Gegevens Centraal bureau voor de Statistiek
Tijdens het onderzoek is gebleken dat de gegevens over de doodsoorzaak
van de overledenen, zoals geregistreerd door het CBS, mogelijk een
bijdrage hadden kunnen leveren aan de waarheidsvinding, hoewel een en
ander niet afdoet aan de conclusie dat de feiten reeds lang zijn verjaard en
de personen die mogelijk bij de strafbare feiten waren betrokken niet
meer in leven zijn. De Wet op het Centraal bureau voor de Statistiek in
combinatie met de Regeling verstrekking gegevens doodsoorzaken staan
echter niet toe dat het OM deze verklaringen inziet. Het OM heeft mij erop
gewezen dat deze regelingen tot gevolg hebben dat het OM ook in andere
strafrechtelijke onderzoeken geen toegang heeft tot potentieel bewijsmateriaal. Thans wordt door mijn ministerie samen met het ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie onderzocht wat destijds de
redenen zijn geweest voor de specifieke restricties in dit verstrekkingenregime. Over de uitkomst daarvan, inclusief de eventuele noodzaak tot
wetswijziging, zal ik u zo spoedig mogelijk na het zomerreces berichten.
Communicatie met nabestaanden en andere betrokkenen
De nabestaanden en andere betrokkenen zijn inmiddels geïnformeerd.
Daarnaast ontvangen zowel de heer Deetman als de Commissie Samson
de resultaten van het feitenonderzoek Heel.
Slot
Met behulp van informatie van de commissie Deetman heeft het
Openbaar Ministerie strafrechtelijk feitenonderzoek verricht naar een
reeks verdachte sterfgevallen in Huize St. Joseph te Heel. Deze sterfgevallen hebben, zoveel jaar na dato, grote impact gehad op de nabestaanden en de samenleving. Hoewel de eventueel begane strafbare feiten zijn
verjaard, verdachten niet meer in leven zijn en ook niet alle mogelijke
vragen meer kunnen worden beantwoord, vind ik het voor alle betrokkenen belangrijk dat nu meer zicht bestaat op hetgeen zich destijds heeft
afgespeeld. Het is om die reden goed dat deze trieste en verdrietige zaak
voor zover mogelijk alsnog aan een onderzoek onderworpen is geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 105

4

Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 105

5