Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

693
Vragen van de leden Dekker-Abdulaziz (D66), Bouchallikh (GroenLinks),
Kathmann (PvdA), Azarkan (DENK), Ceder (ChristenUnie), Van
Weerdenburg (PVV), Koekkoek (Volt), Bontenbal (CDA), Leijten (SP),
Rajkowski (VVD) en Eerdmans (JA21) aan de Minister van Economische
Zaken en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
over het bericht «Chinese TikTok-medewerkers krijgen toegang tot data
Europese gebruikers» (ingezonden 4 november 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister voor Rechtsbescherming
(ontvangen 11 november 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Chinese TikTok-medewerkers krijgen toegang
tot data Europese gebruikers»?1
Antwoord 1
Ja, daarmee ben ik bekend.
Vraag 2
Kunt u een schatting geven hoeveel Nederlanders momenteel gebruik maken
van TikTok? Hoeveel van deze gebruikers zijn kinderen?
Antwoord 2
In januari 2022 waren er ongeveer drie miljoen Nederlandse gebruikers van
TikTok.2 De minimumleeftijd voor het gebruik van TikTok, volgens het beleid
van TikTok, is 13 jaar. Bij TikTok is nagevraagd hoeveel van de gebruikers in
Nederland minderjarig zijn. Hierbij heeft TikTok aangegeven dat zij deze
informatie niet openbaar kunnen maken, omdat het voor TikTok bedrijfsgevoelige informatie betreft. Het is moeilijk met zekerheid vast te stellen
hoeveel van de Nederlandse gebruikers minderjarig zijn. Hierbij speelt een rol
dat de juistheid van de door gebruikers opgegeven leeftijd door TikTok niet
wordt geverifieerd. Minderjarigen kunnen zich daarom als meerderjarigen
voordoen. Uit onderzoek van de Britse (telecom) toezichthouder Office of
1

NOS, 3 november 2022, «Chinese TikTok-medewerkers krijgen toegang tot data Europese
gebruikers» (nos.nl/artikel/2450877-chinese-tiktok-medewerkers-krijgen-toegang-tot-dataeuropese-gebruikers).
2
Nationale Social Media Onderzoek 2022; Newcom Research & consultancy, 29 januari 2022

ah-tk-20222023-693
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Communications (Ofcom) bleek vorige maand dat één op de drie Britse
kinderen een sociale media-account voor volwassenen heeft.3 Naar alle
verwachting zijn er ook in Nederland kinderen die een account voor een
volwassene hebben.
Vraag 3
Welke medewerkers hebben toegang tot de verzamelde informatie? Klopt het
dat een deel van de medewerkers van TikTok een dubbelrol hebben bij de
Chinese Communistische Partij en dat dus de Chinese overheid toegang krijgt
tot al deze persoonlijke informatie?
Antwoord 3
Op dit moment weten we niet welke medewerkers van TikTok toegang
hebben tot welke gegevens. TikTok is benaderd om hier meer informatie over
te geven, maar TikTok heeft aangegeven hier geen antwoord op te kunnen
geven. Uiteraard zou ik het absoluut onacceptabel vinden als persoonsgegevens in strijd met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
worden doorgegeven aan de Chinese overheid.
De voorwaarden waaronder persoonsgegevens vanuit de EU naar derde
landen kunnen worden doorgegeven liggen vast in de AVG. Doorgifte van
persoonsgegevens naar derde landen, waaronder China, dient plaats te
vinden volgens hoofdstuk V van de AVG. Of er bij TikTok sprake is van een
onrechtmatige doorgifte, is niet aan mij of dit kabinet om vast te stellen,
maar aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) of diens collega in de lidstaat
waar TikTok haar hoofdzetel heeft.
Momenteel doet de Ierse toezichthouder (DPC) als leidende autoriteit van de
EU onderzoek naar de wijze waarop TikTok persoonsgegevens verwerkt. Het
betreft een tweetal onderzoeken. Het eerste onderzoek richt zich op de
verwerking van persoonsgegevens van minderjarige gebruikers in de context
van de platforminstellingen van het TikTok-platform met betrekking tot
accounts van gebruikers jonger dan 18 jaar en leeftijdsverificatiemaatregelen.
Het onderzoek gaat ook na of TikTok heeft voldaan aan de transparantieverplichtingen van de AVG in het kader van de verwerking van persoonsgegevens van gebruikers jonger dan 18 jaar. Het tweede onderzoek richt zich op
de overdracht door TikTok van persoonsgegevens naar derde landen
waaronder China en de naleving van de vereisten van de AVG voor deze
overdrachten.
De DPC is beide onderzoeken gestart in september 2021. De DPC heeft haar
ontwerpbesluit in het eerste onderzoek begin september 2022 voorgelegd aan
de toezichthouders – waaronder de AP – in de andere lidstaten. Dit maakt
deel uit van het proces op grond van artikel 60 van de AVG. Voor het tweede
onderzoek waar het gaat om de doorgifte naar derde landen heeft de Minister
voor Rechtsbescherming de AP gevraagd om bij haar Ierse collega te vragen
naar de stand van zaken van dit onderzoek.
Vraag 4
Kunt u toelichten om wat voor een data het hier gaat? Gaat het hier om
persoonsgegevens, persoonlijke voorkeuren of psychologische profielen?
Antwoord 4
Het is mij niet bekend welke gegevens op welke manier verwerkt worden en
welke TikTok-medewerkers toegang hebben tot welke gegevens. TikTok geeft
in zijn privacybeleid aan welke gegevens worden verzameld. In zijn beleid
schrijft TikTok dat gegevens onder drie categorieën wordt verzameld: (1)
informatie die de gebruiker verstrekt, (2) automatisch verzamelde informatie
en (3) informatie uit andere bronnen.
Het gaat hier o.a. om profielinformatie, gebruikerscontent en informatie uit
directe berichten van gebruikers, maar ook om locatiegegevens van de
gebruikers, technische gegevens met betrekking tot het apparaat van de
gebruiker, gebruikers informatie en cookies. Ook wordt in gevallen door
adverteerders op TikTok informatie over gebruikers gedeeld met TikTok.4

3

https://www.ofcom.org.uk/news-centre/2022/a-third-of-children-have-false-social-media-ageof-18
4
https://www.tiktok.com/legal/page/eea/privacy-policy/NL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 5
Acht u het wenselijk dat de Chinese overheid toegang heeft tot dit soort
informatie, met name ook over kinderen?
Antwoord 5
Zoals ik in antwoord op vraag 3 schreef, zou ik het absoluut onacceptabel
vinden als persoonsgegevens in strijd met de AVG worden doorgegeven aan
de Chinese overheid. Binnenkort ga ik met TikTok in gesprek in het kader van
een serie gesprekken met verschillende grote tech-bedrijven. In dat gesprek
zullen de hierboven genoemde uitgangspunten bij TikTok onder de aandacht
worden gebracht.
Vraag 6
Bent u bereid om TikTok per direct op te roepen geen gegevens van Europese
gebruikers opgeslagen binnen de Europese Unie met China te delen?
Antwoord 6
Zoals gemeld in antwoord op vraag 3 kan doorgifte van persoonsgegevens in
derde landen rechtmatig plaatsvinden, mits voldaan aan de voorwaarden van
hoofdstuk V van de AVG. Op 18 juni 2021 heeft het Europees Comité voor
Gegevensbescherming (EDPB) richtsnoeren vastgesteld die beogen bedrijven
en organisaties handvatten te bieden bij de beoordeling welke aanvullende
maatregelen zij kunnen treffen bij de verwerking – waaronder doorgifte – van
persoonsgegevens met derde landen om te voldoen aan de voorwaarden van
de AVG.
Ik vind het onacceptabel indien gegevens van Nederlandse burgers onrechtmatig worden gedeeld met de Chinese overheid. Binnenkort spreek ik met
TikTok in het kader van een serie gesprekken met verschillende grote
tech-bedrijven. De hierboven genoemde uitgangspunten zullen bij TikTok
onder de aandacht worden gebracht, mede naar aanleiding van de berichtgeving hierover. Het blijft aan de onafhankelijke toezichthouder om de
rechtmatigheid van gegevensverwerkingen te onderzoeken en daar op te
handhaven.
Vraag 7
Welke stappen acht u noodzakelijk richting TikTok in Nederland en de
Europese Unie zolang persoonlijke gegevens terecht komen in handen van de
Chinese overheid?
Antwoord 7
Het is in de eerste plaats aan de onafhankelijke toezichthouder om onderzoek
te doen naar rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens, en
om daar vervolgens tegen op te treden. In het stelsel van de AVG zijn geen
bevoegdheden toegekend aan het kabinet. Daarbij wil ik graag opmerken dat
de toezichthouder binnen de AVG een breed scala aan bevoegdheden heeft
tot het nemen van corrigerende maatregelen mocht zij dat nodig achten. De
toezichthouder kan bijvoorbeeld de verwerkingsverantwoordelijke of
verwerker waarschuwen, berispen of gelasten een verzoek van betrokkene
voor de uitoefening van zijn of haar rechten in te willigen. Ook kan er ook een
geldboete worden opgelegd en de toezichthouder kan ook een tijdelijk of
definitief verwerkingsverbod opleggen of gelasten de gegevensstromen naar
een ontvanger in een derde land op te schorten.
Zoals gezegd in het antwoord op vraag 3, voert de DPC momenteel onderzoek uit naar of de doorgifte van persoonsgegevens naar derde landen –
waaronder China – voldoet aan de AVG-vereisten voor deze doorgifte.
Daarnaast heeft de AP vorig jaar een boete van 750.000 euro aan TikTok
opgelegd wegens het schenden van de privacy van jonge kinderen. De
informatie die de Nederlandse gebruikers van TikTok kregen bij het installeren
en gebruiken van de app was in het Engels en daardoor niet goed te
begrijpen door jonge kinderen. Door de privacyverklaring niet in het
Nederlands aan te bieden, legde TikTok onvoldoende uit hoe de app
persoonsgegevens verzamelt, verwerkt en gebruikt. Tijdens het onderzoek
door de AP heeft TikTok zich gevestigd in Ierland en de AP was vanaf dat
moment alleen nog bevoegd om te oordelen over de privacyverklaring van
TikTok, omdat de overtreding was beëindigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Wat betreft de inzet van TikTok voor overheidscommunicatie kan ik u melden
dat de Dienst Publiek en Communicatie (DPC) van het Ministerie van
Algemene Zaken (AZ) sinds september adviseert om de inzet van TikTok voor
de rijksoverheid op te schorten vanwege zorgen over gegevensbescherming.
Vraag 8
Welke stappen worden er op dit moment binnen de Europese Unie gezet om
de juridische kaders ten aanzien van adequate beveiliging van data-transfers
wereldwijd te verduidelijken en uit te breiden om te voorkomen dat buitenlandse inlichtingendiensten toegang krijgen tot persoonsgegevens van
Europese gebruikers?
Antwoord 8
Binnen de EU zijn bepalingen uit de AVG t.a.v. adequate beveiliging van
data-transfer verduidelijkt via richtsnoeren van de EDPB (zie ook antwoord op
vraag 6).5 Deze richtsnoeren beogen organisaties handvatten te bieden voor
veiligheidsmaatregelen bij de verwerking – waaronder doorgifte – van
persoonsgegevens met derde landen om te voldoen aan de voorwaarden van
de AVG. Zo worden in deze richtsnoeren praktische voorbeelden gegeven van
hoe veiligheidsmaatregelen getroffen kunnen worden. In deze richtlijnen staat
bijvoorbeeld hoe gegevens gepseudonimiseerd kunnen worden doorgegeven
en hoe gegevens versleuteld kunnen worden om deze te beschermen tegen
toegang voor overheidsinstanties van het derde land.
Vraag 9
Welke stappen zet u richting de Europese Commissie om hier aandacht voor
te vragen en actie op te ondernemen?
Antwoord 9
Zie het antwoord op vraag 10.
Vraag 10
Hoe geeft u uitvoering aan de afspraak uit het coalitieakkoord dat we
kinderen beschermen door ze het recht te geven niet gevolgd te worden en
geen dataprofielen te krijgen?
Antwoord 10
Wat betreft het recht van kinderen om niet gevolgd te worden en geen
dataprofiel te krijgen is Europese wetgeving van belang. In het gegevensbeschermingsrecht hebben kinderen het recht op specifieke bescherming, met
name bij het gebruik van hun persoonsgegevens voor marketingdoeleinden
of voor het opstellen van persoonlijkheids- of gebruikersprofielen (overweging 38 AVG). Deze bescherming zal versterkt worden door de Digital
Services Act (DSA) die in 2024 in werking treedt. Het wordt dan voor zeer
grote platforms zoals TikTok verboden om data van minderjarigen te
verzamelen voor het profileren voor marketingdoeleinden
De Europese Commissie heeft in de geactualiseerde Better Internet For Kids
(BIK+) strategie aangekondigd een EU gedragscode voor leeftijdsgeschikt
ontwerpen te gaan publiceren. Deze gedragscode moet er aan bijdragen dat
de verplichtingen neergelegd in de DSA en AVG worden nageleefd om zo te
voorkomen dat kinderen gevolgd worden en dataprofielen krijgen. Wij zijn
nauw betrokken bij deze Europese ontwikkelingen en maken ons er hard voor
om de bescherming van kinderen in de digitale wereld verder te versterken.
Vraag 11
Kunt u deze vragen nog voor het begrotingsdebat Digitale Zaken op
14 november 2022 afzonderlijk beantwoorden?6
Antwoord 11
Ja.

5

https://edpb.europa.eu/system/files/2022–04/
edpb_recommendations_202001vo.2.0_supplementarymeasurestransferstools_nl.pdf
6
Wetgevingsoverleg inzake Begrotingsonderdelen van BiZa, EZK en J&V die zien op digitalisering d.d. 14 november 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4