Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 063

Voorstel van wet van de leden Kwint en
Westerveld tot wijziging van diverse
onderwijswetten teneinde te verbieden dat
leerlingen van ouders die geen vrijwillige
geldelijke bijdrage hebben voldaan worden
buitengesloten van activiteiten

Nr. 5

MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR
AANLEIDING VAN HET ADVIES VAN DE AFDELING ADVISERING
VAN DE RAAD VAN STATE
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Zowel het primair als het voortgezet en het speciaal onderwijs kennen een
vrijwillige financiële ouderbijdrage. De hoogte van deze bijdrage wordt
door de school zelf vastgesteld. De besteding van deze ouderbijdrage
voor scholen is gericht op activiteiten buiten schooltijd, die expliciet geen
deel uitmaken van het verplichte onderwijsprogramma. Denk hierbij aan
schoolreisjes en de kerstviering, maar ook aan bepaalde excursies en
bijlessen die door de school worden aangeboden. De wet stelt duidelijk
dat het voldoen van deze bijdrage altijd vrijwillig dient te zijn. Ook
verplicht de wet aan scholen zowel de hoogte als het vrijwillige karakter
van de bijdrage in de schoolgids te vermelden.
Op verreweg de meeste scholen wordt getracht de hoogte van de
ouderbijdrage zo laag mogelijk te houden. Wanneer ouders de ouderbijdrage niet kunnen betalen, wordt vaak in overleg met scholen een beroep
gedaan op een gemeentelijke subsidie of Stichting Leergeld. Vaak
tevergeefs, want Stichting Leergeld kan niet in alle situaties een oplossing
bieden en het beleid van gemeenten verschilt.
Toch biedt dit niet voor ieder kind een oplossing en wordt de bijdrage in
de praktijk lang niet altijd als vrijwillig ervaren. Zo biedt het huidige recht
scholen de mogelijkheid om kinderen uit te sluiten van schoolreisjes en
andere extra activiteiten, indien de vrijwillige bijdrage niet door de ouders
is voldaan. Dit leidt tot onaanvaardbare praktijken. Jaarlijks zijn er
kinderen die niet mogen deelnemen aan het schoolreisje, het kerstdiner of

kst-35063-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

1

de sinterklaasviering in het primair onderwijs1, of aan bijvoorbeeld de
buitenlandreis in het voortgezet onderwijs.2 Dat kan een morele druk
leggen op ouders om toch te betalen. Ook wordt er op andere manieren
druk gelegd op ouders om de bijdrage te betalen.
Met dit voorstel beogen de initiatiefnemers de voor kinderen negatieve
gevolgen van het niet (kunnen) betalen van de vrijwillige ouderbijdrage te
beperken. Het wetsvoorstel strekt tot enkele wetswijzigingen, waarna
scholen – ook voor het extracurriculaire deel van het onderwijsprogramma – kinderen wier ouders de bijdrage niet betaald hebben, niet
langer mogen uitsluiten van extra activiteiten.
2. Aanleiding en achtergrond
Voor het kunnen bekostigen van extracurriculaire activiteiten zoals
schoolreisjes of de kerstviering kent het onderwijs een vrijwillige
(financiële) ouderbijdrage. Volgens de Wet op het primair onderwijs
(WPO), de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) en de Wet op de
expertisecentra (WEC), zijn deze bijdragen vrijwillig en mogen scholen de
hoogte ervan zelf vaststellen. De Wet medezeggenschap op scholen
(WMS) regelt het instemmingsrecht van de medezeggenschapsraad
(bestaande uit ouders en/of leerlingen) op de vaststelling of wijziging van
de hoogte en de bestemming van de bijdrage.3 Ook geldt een instemmingsrecht inzake de vaststelling of wijziging van het beleid met
betrekking tot activiteiten die buiten de voor de school geldende onderwijstijd onder verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag georganiseerd
worden.4
De bedragen die scholen aan ouders vragen, lopen zowel in het primair
als in het voortgezet en het speciaal onderwijs flink uiteen. In het geval
van het voortgezet onderwijs niet in het minste geval door de uiteenlopende eerdergenoemde buitenlandreizen. Tevens bieden scholen in het
voortgezet onderwijs zelf vaak bijles, huiswerkbegeleiding of examentraining aan. Het is goed dat scholen deze verantwoordelijkheid nemen,
maar bijna zestig procent van de ouders dragen volledig of deels de
kosten voor bijvoorbeeld huiswerkbegeleiding (een kwart van de kosten
zijn volledig voor de ouders). Ook deze bijdrage hoort vrijwillig te zijn.5
Ondanks dat de WPO, de WVO en de WEC duidelijk stellen dat deze
bijdrage vrijwillig is, ligt er in praktijk soms een grote druk op ouders om
de bijdrage te betalen. Naast het reeds genoemde probleem dat kinderen
worden uitgesloten van activiteiten, zijn er voorbeelden bekend van
scholen die op andere manieren druk uitoefenen. Betalingsherinneringen
en zelfs deurwaarders hebben in het verleden regelmatig tot publiciteit
rondom de ouderbijdrage geleid.6 Daarnaast blijkt onder meer uit
onderzoek van RTL Nieuws dat de ouderbijdrage een negatief effect op de

1

Metro 8 juli 2016, «Steeds meer kinderen mogen niet op schoolreisje», online geraadpleegd via
https://www.metronieuws.nl/nieuws/amsterdam/2016/07/steeds-meer-kinderen-mogen-niet-opschoolreisje.
2
Algemeen Dagblad 22 februari 2017, «De schoolreis gaat naar... Mumbai!», online geraadpleegd via https://www.ad.nl/nieuws/de-schoolreis-gaat-naar-mumbai~a54f64b3/.
3
Artikelen 13, eerste lid, onderdeel c, en 14, tweede lid, onderdeel c, van de WMS.
4
Artikelen 13, eerste lid, onderdeel j, en 14, eerste lid, onderdeel b, van de WMS.
5
Oberon en SEO, Licht op schaduwonderwijs, 2017.
6
NRC 21 april 2010, «En nu betalen, die vrijwillige bijdrage», online geraadpleegd via
https://www.nrc.nl/nieuws/2010/04/21/en-nu-betalen-die-vrijwillige-bijdrage-11879829a1361001.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

2

diversiteit van de leerlingenpopulatie op een school heeft.7 Hoe hoger de
ouderbijdrage op een school is, hoe rijker de ouders vaak zijn. Scholen die
een hoge ouderbijdrage vragen, werpen een drempel op voor ouders die
weinig te besteden hebben. Want ondanks dat de ouderbijdrage vrijwillig
is, ervaren ouders wel degelijk een grote sociale druk om de bijdrage te
betalen. Uit de inventarisatie van RTL kwam ook naar voren dat de
ouderbijdrage soms voor zaken gebruikt wordt, waar deze helemaal niet
voor gebruikt zou moeten worden, zoals het in dienst nemen van extra
personeel.
In de Tweede Kamer is de vrijwillige ouderbijdrage al zeer lange tijd een
terugkerend onderwerp van gesprek.
Tijdens het debat over de begroting van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen (OCW) voor het jaar 2001 heeft het lid Dijksma
(PvdA) een motie ingediend waarin de regering wordt verzocht in overleg
met de onderwijsorganisaties te komen tot een gedragscode voor de
vrijwillige ouderbijdrage binnen het funderend onderwijs.8 De motie werd
aangenomen. Het jaar daarop werd voor het eerst door de Socialistische
Partij, samen met het Landelijk Aktie Komitee Scholieren, een klachtenlijn
geopend over dit onderwerp.
In het rapport «Publiek en Privaat», dat de Onderwijsraad op verzoek van
de toenmalige bewindspersoon al in 2001 uitbracht, werd geconstateerd:
«In de praktijk blijkt dat er van vrijwilligheid in veel gevallen geen sprake
is. Scholen geven veelal aan dat het niet voldoen aan het storten van de
vrijwillige ouderbijdrage consequenties heeft voor de deelname van het
kind aan allerlei activiteiten. Ouders die de «vrijwillige» bijdrage niet
kunnen betalen, worden verzocht dispensatie te vragen. De raad acht dit
stigmatiserend voor de betrokken ouders. Vooral omdat ouders bij de
schoolleiding een verzoek moeten indienen.»9 In datzelfde advies
constateerde de Onderwijsraad al dat de regelingen vaak leiden tot
onduidelijkheid, niet transparant zijn en kunnen leiden tot negatieve
gevolgen voor «grote» gezinnen met lage inkomens, ook omdat kinderen
uitgesloten kunnen worden van bepaalde activiteiten van de school of
gedwongen worden vervangende activiteiten te doen.
Ook in de daaropvolgende jaren is de vrijwillige ouderbijdrage een
regelmatig terugkerend onderwerp van gesprek geweest, zowel in de
Tweede Kamer als daarbuiten. Diverse richtlijnen, overlegstructuren en
convenanten volgden. Uit ontevredenheid met de werking van deze
stappen dienden de leden Vermue (PvdA) en Jasper van Dijk (SP) in
februari 2017 een motie in (Kamerstukken II 2016/17, 34 511, nr. 4) met het
verzoek een limiet in te stellen aan de vrijwillige ouderbijdrage en te
zorgen dat ouders op voorhand geïnformeerd zijn over de hoogte van het
bedrag voor het gehele jaar. Tijdens de bespreking van de onderwijsbegroting in december 2017 hebben de SP, GroenLinks en de PvdA een
motie ingediend met de oproep scholen te verplichten te benadrukken dat
de ouderbijdrage vrijwillig is, duidelijke regels op te stellen over wat wel
en niet onder de vrijwillige ouderbijdrage mag vallen en te zorgen dat
scholen ouders niet langer mogen verplichten de bijdrage te betalen, door

7

RTL Nieuws 7 september 2017, «Verschillen ouderbijdrage enorm: hoe rijker klasgenootjes, hoe
meer je betaalt», online geraadpleegd via https://www.rtlnieuws.nl/buurtfacts/onderwijs/
verschillen-ouderbijdrage-enorm-hoe-rijker-klasgenootjes-hoe-meer-je-betaalt.
8
Kamerstukken II 2000/01 27 400 VIII, nr. 30.
9
Advies Onderwijsraad 9 oktober 2001, «Publiek en Privaat. Mogelijkheden en gevolgen van
private middelen in het publieke onderwijs», online geraadpleegd via https://
www.onderwijsraad.nl/publicaties/2001/publiek-en-privaat.-mogelijkheden-en-gevolgen-vanprivate-middelen-in-het-publieke-onderwijs/volledig/item745.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

3

bijvoorbeeld incassobureaus in te schakelen.10 Deze motie is ontraden
door de Minister die stelde bezig te zijn met een onderzoek naar de regels
rond de ouderbijdrage en de uitwerking van die regels in de praktijk. Bij
de stemming is de motie verworpen.
In de brief d.d. 7 maart 2018 betreffende Uitvoering van de motie Vermue
en Jasper van Dijk inzake limiet vrijwillige ouderbijdrage in po en vo
(Kamerstukken II 2017/18, 34 511, nr. 20,) stelt de Minister dat het niet
betalen van de ouderbijdrage geen consequenties mag hebben voor
deelname aan het reguliere programma. Tevens deelt de Minister de
zorgen van Kamerleden over het uitsluiten van deelname van leerlingen.
Naar aanleiding van de eerder genoemde motie, die oproept te onderzoeken of er een wettelijk maximum kan worden gesteld aan de ouderbijdrage, zet de Minister uiteen wat mogelijke alternatieven zijn.
Onderzocht zijn een mogelijke maximering van de ouderbijdrage (zoals de
motie voorstelt), een scenario waarbij de ouderbijdrage inkomensafhankelijk wordt, een scenario waarin ouders zelf bepalen hoeveel ze willen
bijdragen en waaraan dit wordt besteed, en de afschaffing van de
mogelijkheid een vrijwillige ouderbijdrage te vragen.
Ondanks dat de zorgen en uitgangspunten van de initiatiefnemers worden
gedeeld, komt de Minister toch tot de conclusie dat de huidige wet- en
regelgeving het beste voldoet en ouders en scholen vooral beter
geïnformeerd moeten worden over het vrijwillige karakter van de
ouderbijdrage. Voorts stelt de Minister het onacceptabel te vinden dat
kinderen worden buitengesloten, maar hij zoekt de oplossing net als zijn
voorgangers met name in gedragscodes.
De initiatiefnemers vinden deze oplossing onvoldoende. Naar hun mening
waarborgen gedragsregels en afspraken onvoldoende het uitgangspunt
dat kinderen niet mogen worden uitgesloten. Zoals aangegeven wordt al
decennia in de Kamer en met het onderwijsveld gesproken en afspraken
gemaakt over de problemen rondom de vrijwillige ouderbijdrage. Dat
uitsluiting van extracurriculaire activiteiten wegens het niet voldoen van
deze bijdrage nog steeds plaatsvindt, illustreert dat de gesprekken met en
binnen de onderwijssectoren de afgelopen jaren niet hebben geholpen.
Daarmee vinden de initiatiefnemers dit wetsvoorstel proportioneel.
De initiatiefnemers zijn tot dit voorstel gekomen, na een eigen studie van
het wettelijk kader van de vrijwillige ouderbijdrage en de uitwerking
hiervan in de praktijk. De bijdrage leidt jaar in jaar uit tot problemen op
scholen, voor zowel ouders als leerlingen. Daarnaast is een correlatie
waarneembaar tussen de ouderbijdrage op een school en het inkomen
van de ouders. Hierdoor leidt de ouderbijdrage tot een uitkomst die in
strijd is met de doelstelling van artikel 167a van de WPO, waarin bepaald
wordt dat gemeenten en scholen tot een evenwichtige verdeling van
kinderen met een onderwijsachterstand moeten komen. De initiatiefnemers zien deze situaties als onnodig en onwenselijk en leveren met dit
initiatiefwetsvoorstel een oplossing aan.
3. Hoofdlijnen wetsvoorstel
De initiatiefnemers stellen voor om in de WPO, de WVO en de WEC een
bepaling op te nemen die ertoe strekt dat het niet (kunnen) betalen van de
ouderbijdrage niet mag leiden tot uitsluiting van een leerling van een
activiteit of het opleggen van een andere activiteit. Dit voorkomt segre-

10

Kamerstukken II 2017/18, 34 775 VIII, nr. 82.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

4

gatie door uitsluiting van leerlingen. Daarnaast worden scholen conform
dit voorstel verplicht dit ook expliciet te vermelden in de schoolgids.
Dit wetsvoorstel legt tevens vast dat scholen geen leerlingen mogen
uitsluiten van bijlessen en examentrainingen die onder verantwoordelijkheid van de school worden georganiseerd, indien de ouders de
ouderbijdrage niet kunnen betalen of niet hebben betaald. De Afdeling
advisering van de Raad van State wijst er in haar advies op dat examentrainingen vallen onder de categorie van activiteiten die scholen op grond
van de huidige regelgeving aan leerlingen verstrekken zonder daarvoor
een ouderbijdrage te mogen vragen. De Inspectie van het Onderwijs
hanteert dit als één van haar uitgangspunten bij de handhaving van de
regels over schoolkosten. Op basis daarvan stelt de Afdeling dat de wet
niet gewijzigd hoeft te worden. De initiatiefnemers merken daarover op
dat dit niet blijkt uit de praktijk. Uit het rapport Licht op Schaduwonderwijs, gemaakt in opdracht van OCW, blijkt dat een substantieel deel
van de betaalde bijlessen, huiswerkbegeleiding, examentrainingen en
andere vormen van extra ondersteuning door de eigen school wordt
georganiseerd.11 Een alternatief was om een voorstel te doen dat
betrekking heeft op het toelatings- en verwijderingsbeleid. De huidige
wetgeving bepaalt dat het bevoegd gezag verantwoordelijk is voor het
toelatings- en verwijderingsbeleid en bevat praktische regels voor de
inschrijving en de eventuele extra ondersteuning van leerlingen.12 Zo is
onder meer bepaald dat de toelating van een leerling niet afhankelijk mag
zijn van een geldelijke bijdrage van de ouders. Voorts geldt er een aantal
bepalingen over de verwijdering van een leerling. Omdat het voorstel van
de initiatiefnemers specifiek gaat over activiteiten die buiten het verplichte
lesprogramma worden georganiseerd, is het niet voor de hand liggend
om met dit doel voor ogen wijzigingen aan te brengen in het toelatingsen verwijderingsbeleid, aangezien dit slechts van toepassing is op het
wettelijk verplichte lesprogramma.
De WMS regelt onder meer het instemmingsrecht van ouders en
leerlingen in de medezeggenschapsraad.13 Zij hebben onder meer
instemmingsrecht bij besluiten die betrekking hebben op de vaststelling
van de schoolgids. De WMS regelt voorts het instemmingsrecht van
ouders en leerlingen over het beleid omtrent activiteiten die door de
school worden geregeld, maar buiten de onderwijstijd vallen. Het gaat
hier dus om de activiteiten die met de vrijwillige ouderbijdrage bekostigd
worden. Omdat de betreffende wetsartikelen specifiek gaan over het
instemmingsrecht en een opsomming bevatten van de zaken waarop dit
instemmingsrecht van toepassing is, ligt het niet voor de hand om die
artikelen zodanig te wijzigen dat hier specifiek vermeld wordt dat de
activiteiten niet mogen leiden tot het uitsluiten van leerlingen wanneer de
vrijwillige ouderbijdrage niet is betaald. Daarnaast zijn de initiatiefnemers
van mening dat de afweging of deelname van leerlingen aan extracurriculaire activiteiten om financiële redenen geweigerd mag worden, niet een
afweging is die op elke school individueel gemaakt zou moeten worden
– met de daarmee gepaard gaande wijd uiteenlopende mogelijke
besluiten van de medezeggenschap – maar dat deze beslissing een
dusdanig ingrijpend maatschappelijk effect heeft dat een centraal besluit
hierover door de wetgever gerechtvaardigd is.

11

SEO economisch Onderzoek en Oberon, Licht op Schaduwonderwijs, p. 15 en p. 24.
Zie artikel 40 van de WPO, artikel 27 van de WVO en artikel 40 van de WEC.
13
Artikelen 10, 13 en 14 van de WMS.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

5

Ingewonnen adviezen/consultatie
De initiatiefnemers hebben diverse onderwijs- en belangenorganisaties
om een reactie gevraagd. Met een heel aantal van hen is ook gesproken.
In de bijlage zijn de volledige teksten te vinden.
De initiatiefnemers ervaren brede steun voor het voorstel om de wet aan
te scherpen, zodat kinderen van ouders die de vrijwillige ouderbijdrage
niet (kunnen) betalen niet van extracurriculaire activiteiten kunnen worden
uitgesloten. Vanuit de geconsulteerde organisaties is ook hulp geboden
bij het verstrekken van informatie en advies.
Een aantal organisaties is van mening dat een wetsvoorstel overbodig is
en er meer ingezet moet worden op bewustzijn en afspraken tussen
verschillende partijen. De initiatiefnemers nemen hier kennis van, maar
zijn – zoals hierboven reeds gesteld – van mening dat lang genoeg is
geprobeerd om via bestuurlijke afspraken een oplossing te vinden voor de
hoge kosten van de ouderbijdrage en de gevolgen daarvan, maar dat het
op die manier duidelijk niet gaat lukken. Nu de situatie de verkeerde kant
opgaat – de hoogte van de ouderbijdrage blijft fors toenemen – vinden de
initiatiefnemers het tijd om via een wetswijziging in te grijpen. Ook omdat
de Onderwijsinspectie hierdoor in de gelegenheid wordt gesteld te
handhaven.
De initiatiefnemers zijn het met Leergeld eens dat de stijgende kosten
voor ouders voor digitale informatiedragers (zoals laptops en tablets) niet
worden opgelost met dit wetsvoorstel. Zij overwegen hiertoe een nieuw
wetsvoorstel te ontwerpen dat kan bijdragen aan een oplossing voor dit
probleem.
4. Gevolgen
De invoering van dit wetsvoorstel heeft als consequentie dat scholen geen
leerlingen meer mogen uitsluiten van extracurriculaire activiteiten,
wanneer ouders niet in staat zijn of weigeren de vrijwillige ouderbijdrage
te voldoen. Scholen moeten dat als gevolg van dit voorstel tevens
expliciet vermelden in de schoolgids.
Verwachte neveneffecten
De verwachting is tevens dat met de invoering van dit wetsvoorstel
scholen opnieuw worden gewezen op het vrijwillige karakter van de
ouderbijdrage. Het gewenste effect bevindt zich op meerdere vlakken. Ten
eerste kan de vrijwillige ouderbijdrage niet langer tot uitsluiting van
leerlingen of zware sociale druk op ouders leiden. Ten tweede kan het
wetsvoorstel segregatie tegengaan doordat wordt verduidelijkt dat het
niet betalen van de vrijwillige ouderbijdrage niet mag leiden tot
uitsluiting. Een hoge vrijwillige ouderbijdrage zal daardoor minder dienen
als een voorselectie op een bepaalde gewenste leerlingenpopulatie.
Immers, als een hoge ouderbijdrage voor ouders niet op te brengen is,
dan ondervindt hun kind daar niet langer hinder van. Hierdoor wordt een
belangrijke reden weggenomen om kinderen niet in te schrijven op de
meest gewenste school. Met name in het voortgezet onderwijs zullen
enkele scholen ook andere keuzes gaan maken ten aanzien van bijvoorbeeld de buitenlandreis, maar mogelijk ook andere buitenschoolse
activiteiten. Het wetsvoorstel maakt het immers niet meer mogelijk om
enkel de leerlingen te selecteren van wie de ouders de vrijwillige bijdrage
hebben betaald. Het selecteren van deelnemers voor een uitwisselingsproject of buitenlandreis via een blinde loting blijft evenwel mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

6

Met de invoering van dit wetsvoorstel mogen scholen geen leerlingen
weigeren bij extracurriculaire bijlessen en examentrainingen wanneer
geen vrijwillige ouderbijdrage is voldaan. De initiatiefnemers beschouwen
dit als een positief neveneffect. Voor zover scholen al bijlessen tegen
betaling aanbieden, zijn de initiatiefnemers van mening dat alle kinderen
hetzelfde recht op bijlessen en examentrainingen moeten hebben,
wanneer dat door de school wordt georganiseerd.
De Afdeling advisering van de Raad van State wijst in haar advies op het
mogelijk ondergraven van het element van solidariteit in de huidige
regeling, omdat ouders wellicht eerder afzien van het leveren van de
vrijwillige ouderbijdrage in de wetenschap dat hun kind hoe dan ook mee
kan doen aan de betreffende activiteit. Dit zou leiden tot een verschraling
van het aanbod. Wat de initiatiefnemers betreft, mag een kind nooit de
dupe worden van de onwil van ouders om de vrijwillige ouderbijdrage te
betalen indien zij dit financieel gezien wel kunnen. Indien ouders dit
besluiten, kan dit leiden tot verschraling van het aanbod en tast het de
solidariteit inderdaad aan. Verschraling van het aanbod ligt echter in de
handen van ouders zelf.
Ook wijst de Afdeling op het onderzoek naar de effecten van enkele
alternatieven voor de huidige regeling van de vrijwillige ouderbijdrage
door Onderzoeksbureau Regioplan naar aanleiding van de motie Vermue
en Jasper van Dijk in opdracht van de Minister.14 Regioplan onderzocht de
volgende alternatieve scenario’s: maximering van de ouderbijdrage
(waartoe de motie opriep), het inkomensafhankelijk maken van de
ouderbijdrage, ouders zelf laten bepalen hoe hoog de ouderbijdrage moet
zijn en het helemaal afschaffen van de ouderbijdrage. Bij de eerste drie
scenario’s blijft het alsnog mogelijk voor scholen om leerlingen te
weigeren bij deelname aan extracurriculaire activiteiten als ouders de
vrijwillige ouderbijdrage niet betalen. Dit wetsvoorstel beoogt juist dat het
niet (kunnen) betalen van de ouderbijdrage niet mag leiden tot uitsluiting
van extracurriculaire activiteiten. Deze scenario’s sluiten dus niet aan bij
het beoogde doel van dit wetsvoorstel.
Het afschaffen van de vrijwillige ouderbijdrage is de enige andere optie
die in het onderzoek van Regioplan is genoemd. Dit achten de initiatiefnemers niet opportuun, omdat hiermee het aanbod van extracurriculaire
activiteiten zeker verschraalt. Ook het genoemde onderzoek van Regioplan
wijst hier op. Scholen hebben namelijk niet de financiële middelen om
deze zelf te bekostigen en geven aan de ouderbijdrage niet te kunnen
missen. Het beoogde doel wordt dan ook het meest gediend door
uitsluiting van kinderen bij extracurriculaire activiteiten niet langer toe te
staan als ouders de ouderbijdrage niet betalen, en dit wettelijk vast te
leggen.15
Regeldruk
Mochten er al gevolgen zijn voor de administratieve lastendruk, dan zijn
deze positief. Immers, schoolbesturen mogen geen dwingende vervolgacties meer verbinden aan het wel of niet betalen van de vrijwillige
ouderbijdrage.
Met dit voorstel moet in de schoolgids vermeld worden dat leerlingen niet
mogen worden uitgesloten van activiteiten indien de vrijwillige ouderbijdrage niet is voldaan. De extra regeldruk is minimaal, omdat de
schoolgids al de benodigde informatie moet bevatten over de vrijwillige
ouderbijdragebijdrage (bijvoorbeeld dat de bijdrage vrijwillig is).
14
15

Regioplan, Scenarios vrijwillige ouderbijdrage primair en voortgezet onderwijs, januari 2018.
Overigens wees ook Regioplan op het feit dat er kinderen nog steeds worden uitgesloten van
activiteiten en de grote onwenselijkheid hiervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

7

Financiële gevolgen
Dit voorstel heeft naar verwachting geen noemenswaardige financiële
gevolgen voor het Rijk.
Voor scholen zullen er geringe financiële gevolgen zijn en zullen zij
mogelijk keuzes moeten maken als het gaat om extracurriculaire
activiteiten zoals het schoolreisje in het primair onderwijs of de buitenlandreis in het voortgezet onderwijs. Een mogelijkheid is ook dat scholen
op zoek gaan naar financiers voor kinderen van wie de ouders de
vrijwillige ouderbijdrage niet (kunnen) betalen. De inschattingen over het
aantal ouders dat na het aannemen van deze wet niet langer de vrijwillige
ouderbijdrage zal betalen, lopen nogal uiteen. Maar in het meest
rigoureuze geval zullen scholen wegens tegenvallende inkomsten uit de
vrijwillige ouderbijdrage een bescheidener aanbod aan activiteiten en
schoolreisjes gaan aanbieden. De initiatiefnemers zien dit als een
aanvaardbaar risico en zijn van mening dat het beter is wanneer de gehele
klas naar een speeltuin gaat, dan wanneer enkele leerlingen op school
moeten zitten, terwijl de rest van de klas naar een duur pretpark gaat.
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES-eilanden)
De initiatiefnemers zien geen bijzondere omstandigheden die aanleiding
geven om de onderhavige regeling niet ook voor de BES-eilanden in te
voeren. Daartoe ziet dit voorstel tevens op wijziging van de Wet primair
onderwijs BES (WPO BES) en de Wet voortgezet onderwijs BES (WVO
BES).16
5. Uitvoering, toezicht en handhaving
Een gevolg van de wettelijke bepaling dat kinderen niet buitengesloten
mogen worden, is dat de Onderwijsinspectie kan toezien en handhaven.
Wanneer de Onderwijsinspectie signalen krijgt dat een school niet handelt
volgens de wettelijke vereisten, zijn zij aan zet om scholen aan te spreken
en hen in staat te stellen de praktijk aan te passen. Na verwachting zal de
nalevingsbereidheid groot zijn en zal het niet vaak nodig zijn dat de
Inspectie een school moet aanspreken op de tekortkomingen. Uiteraard
betekent het aanpassen van diverse onderwijswetten, dat de Onderwijsinspectie bij geconstateerde overtredingen kan overgaan tot het opleggen
van sancties. De initiatiefnemers achten dit echter niet waarschijnlijk,
aangezien de wet duidelijk stelt wat wel en niet toegestaan is.
Inwerkingtreding
Dit wetsvoorstel treedt na behandeling en stemming in de beide Kamers
met ingang van een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip in werking,
waarbij gestreefd wordt naar inwerkingtreding voor aanvang van het
eerstvolgende schooljaar. Dit met inachtneming van de periode die nodig
is om de schoolgidsen voor het komende schooljaar te schrijven en goed
te laten keuren door de medezeggenschapsraad. De uiterlijke overgangsperiode zou dus bestaan uit een schooljaar, indien nodig.

16

Op de BES-eilanden is geen sprake van scholen voor speciaal onderwijs zoals die in het
Europese deel van Nederland onder de WEC vallen, omdat dat wegens de schaalgrootte niet
haalbaar is. Wel is er per eiland één uit algemene middelend bekostigd expertisecentrum, dat
leerlingen begeleidt terwijl die leerlingen ingeschreven blijven op de «gewone» school (zie
artikel 28 van de WPO BES en artikel 69 van de WVO BES).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

8

Evaluatiebepaling
Drie jaar na inwerkingtreding evalueert de Minister deze wet. Dan wordt
onderzocht of de vrijwillige ouderbijdrage niet meer leidt tot uitsluiting
van een leerling van een activiteit of het opleggen van een andere
activiteit. De Minister stuurt hierover een verslag naar de Staten-Generaal.
Mocht uitsluiting van een leerling van een activiteit of het opleggen van
een andere activiteit nog steeds het geval zijn, zal worden bezien of er
wettelijke aanscherping nodig is of dat de uitvoering en handhaving van
dit wetsvoorstel verbeterd moet worden.
II. ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I
Onderdeel A
Artikel 22, eerste lid, aanhef en onderdeel d, van de WEC bepaalt thans
onder meer dat de schoolgids in elk geval informatie moet bevatten over
de vrijwillige bijdrage, waaronder dat die bijdrage vrijwillig is. Met
onderdeel A wordt voorgesteld om daaraan toe te voegen dat eveneens in
de schoolgids vermeld moet worden dat leerlingen niet mogen worden
uitgesloten van activiteiten indien de bijdrage niet is voldaan.
Onderdeel B
Op grond van artikel 40, eerste lid, van de WEC, is het reeds verboden om
de toelating van leerlingen tot een school te weigeren als de ouders geen
bijdrage betalen. Met onderdeel B wordt voorgesteld om een nieuwe
bepaling in de wet op te nemen, op grond waarvan het eveneens
verboden is om leerlingen uit te sluiten van activiteiten als de ouders geen
bijdrage betalen.
ARTIKELEN II TOT EN MET V
De op grond van artikel I voorgestelde wijzigingen van de WEC worden op
grond van de artikelen II tot en met V mutatis mutandis voorgesteld in
respectievelijk de WPO, de WVO, de WPO BES en de WVO BES. Voor een
toelichting op deze artikelen wordt derhalve verwezen naar de toelichting
onder artikel I.
ARTIKELEN VI EN VII
Deze voorgestelde artikelen bevatten de gebruikelijke evaluatie- en
inwerkingtredingsbepaling.
Kwint
Westerveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 063, nr. 5

9