Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

515
Vragen van het lid Koekkoek (Volt) aan de Minister van Justitie en Veiligheid
over juristen van de NCTV die oordeelden dat de eigen dienst onrechtmatig
handelde bij het verzamelen van privacygevoelige gegevens over burgers
(ingezonden 24 september 2021).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
2 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 391.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht van de NRC «NCTV opereerde volgens eigen
juristen in strijd met de wet, wist ook Minister» waaruit volgt dat juristen van
de NCTV oordeelden dat de eigen dienst onrechtmatig handelde bij het
verzamelen van privacygevoelige gegevens over burgers?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe verklaart u uw uitspraken tijdens het debat van 15 juni jl., waarin u onder
meer aangeeft dat er naar uw oordeel niet jarenlang in strijd met wet- en
regelgeving is gehandeld, met het gegeven dat u al in februari van dit jaar
signalen kreeg van uw eigen juristen en beleidsadviseurs dat de NCTV
jarenlang onrechtmatig handelde bij het verzamelen, opslaan en analyseren
van privacygevoelige informatie over burgers?
Antwoord 2
In de kamerbrief van 12 april 20212 is toegelicht, en dat heb ik tijdens het
debat met uw Kamer op 15 juni 2021 herhaald, dat binnen de NCTV vaker
discussie is geweest over de juridische grondslag van internetmonitoring,
maar dat de heersende opvatting steeds is geweest dat er een algemene
rechtsgrondslag voor deze activiteit was, ook al was die niet vastgelegd in
een formele wet. Internetmonitoring door de NCTV is een werkwijze waarover

1

NRC, 16 september 2021, (https://www.nrc.nl/nieuws/2021/09/16/nctv-opereerde-volgens-eigenjuristen-in-strijd-met-de-wet-wist-ook-minister-a4058599?t=1632461553)
2
Kamerstukken II 2020–2021, 32 761/30 821, nr. 180.

ah-tk-20212022-515
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

uw Kamer door de jaren heen meermaals is geïnformeerd3, waarover in het
verleden transparantie is betracht door het aan te melden voor het openbare
verwerkingenregister onder het destijds geldende regiem van de Wet
bescherming persoonsgegevens en waarover niet door een rechter of
toezichthouder was geoordeeld dat de juridische grondslag ontbrak. Door het
project Taken en Grondslagen kwam de NCTV echter zelf tot het inzicht dat
die algemene rechtsgrondslag gezien de rechtsontwikkeling naar huidige
maatstaven als juridisch kwetsbaar moet worden bestempeld en dat de tot
dan toe gehanteerde juridische grondslag, verstevigd zou moeten worden
door de introductie van een grondslag in een formele wet.
Vraag 3
Welke juridische adviezen over het al dan niet ontbreken van een wettelijke
grondslag voor het verwerken van persoonsgegevens en het monitoren van
burgers door de NCTV hebben u en de ambtelijke top van uw ministerie
sinds 2013 van uw eigen- en eventueel externe juristen ontvangen?
Antwoord 3
Daar is geen lijst van bijgehouden. In het algemeen geldt dat juristen actief
bij beleidsdossiers worden betrokken vanwege de centrale adviesfunctie die
zij vervullen binnen de NCTV, zodat zij mij op die manier kunnen wijzen op
eventuele juridische risico’s indien zich juridische dilemma’s voordoen. Deze
worden vervolgens betrokken in de weging van alle invalshoeken die
plaatsvindt bij beleidsbeslissingen.
Vraag 4, 5, 6, 7
Wat was de inhoud van deze adviezen?
In zoverre u de inhoud niet integraal kunt delen, wat was de strekking van
deze adviezen?
Hebt u deze adviezen opgevolgd?
Zo niet, welke motivering heeft u daarvoor?
Antwoord 4, 5, 6, 7
Zie antwoord op vragen 2 en 3.
Vraag 8, 9
Deelt u het standpunt dat u onvoldoende opvolging hebt gegeven aan de
signalen van uw eigen juristen en beleidsmedewerkers over het, al dan niet,
hebben van wettelijke grondslagen voor het verwerken van (bijzondere)
persoonsgegevens en de (monitorings)activiteiten van de NCTV?
Zo niet, waarom niet?
Antwoord 8, 9
Zoals ik bij vraag 2 heb toegelicht is binnen de NCTV vaker discussie is
geweest over de juridische grondslag van internetmonitoring, maar is de
heersende opvatting steeds geweest dat er een algemene rechtsgrondslag
voor deze activiteit was, ook al was die niet vastgelegd in een formele wet.
Door het project Taken en Grondslagen kwam de NCTV echter zelf tot het
inzicht dat die algemene rechtsgrondslag gezien de rechtsontwikkeling naar
huidige maatstaven als «juridisch kwetsbaar» moet worden bestempeld en
dat de tot dan toe gehanteerde juridische grondslag verstevigd zou moeten
worden door de introductie van een grondslag in een formele wet. Op grond
van deze conclusies heb ik besloten bepaalde specifieke werkzaamheden per
31 maart 2021 op te schorten, in te zetten op versteviging van de grondslag
met het oog op de toekomst en in de tussentijd zeer terughoudend te zijn
met de verwerking van persoonsgegevens.
Hierover heb ik u in mijn brief van 12 april 2021 geïnformeerd. Vervolgens
heb ik, daarin gesterkt door de aangenomen motie van het lid MichonDerkzen tijdens het debat van 15 juni 2021 om met spoed met een bijzondere
wettelijke grondslag te komen voor de NCTV om persoonsgegevens te
verwerken voor de uitvoering van zijn bestaande analyse- en coördinatietaken, de hoogste prioriteit gegeven aan het aangekondigde voorstel voor een

3

O.a. bij brief van 4 juni 2007, Kamerstukken II 2006–2007, 29 754, nr. 100 en brief van 14 april
2008, Kamerstukken II 2007–2008, 28 684, nr. 133.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Wet verwerking persoonsgegevens coördinatie en analyse terrorismebestrijding en nationale veiligheid.
Vraag 10, 11, 12, 13
Bent u bekend met de oplossingsrichtingen uit de Nota Taken en grondslagen
NCTV van 9 januari 2020, waarbij een van de genoemde oplossingsrichtingen
is om zonder wettelijke grondslag door te gaan met de taken die de NCTV
belangrijk vindt, maar waartoe de NCTV niet bevoegd is, en om daarbij de
risico’s te accepteren, zoals reputatieschade, onderzoek of boete van de
Autoriteit Persoonsgegevens («AP»)?
Hoe beoordeelt u deze oplossingsrichting en waarom?
Deelt u het standpunt dat bij de oplossingsrichtingen ook de mogelijke
inbreuken op de AVG en grondrechten van burgers als risico’s zouden
moeten worden afgewogen en welke motivering heeft u daarvoor?
Deelt u het standpunt dat het nadeel «politiek afbreukrisico» ondergeschikt is
aan het nadeel (bewust) niet naleven van de AVG en de daaraan de basis
liggende grondrechten en welke motivering heeft u daarvoor?
Antwoord 10, 11, 12, 13
De nota van 9 januari 2020 waaraan u refereert, betreft het plan van aanpak
voorafgaand aan de start van het project Taken en Grondslagen waarin voor
de gehele beeldvorming alle vooraf denkbare opties werden geschetst,
inclusief mogelijke gevolgen, zonder daarbij op voorhand een waardeoordeel
te geven aan iedere afzonderlijke optie. Bij de oplevering van de uitkomsten
van het project Taken en Grondslagen is een aantal concrete oplossingsrichtingen voorgesteld waaronder het creëren van een wettelijke grondslag
alsmede het terughoudend zijn in het verwerken van persoonsgegevens
indien daar het Organisatiebesluit JenV aan ten grondslag ligt. Ik heb direct
opvolging gegeven aan deze oplossingsrichtingen door een voorstel voor een
Wet verwerking persoonsgegevens coördinatie en analyse terrorismebestrijding en nationale veiligheid voor te bereiden en bepaalde werkzaamheden op
te schorten.
Vraag 14
Hoe beoordeelt u het verwerken van persoonsgegevens zonder wettelijke
grondslag en uitzonderingsgrond in het geval van bijzondere persoonsgegevens zoals de NCTV op dit moment doet volgens de eigen juristen en hoe
komt u tot deze beoordeling?
Antwoord 14
In verband met het belang dat ik hecht aan naleving van de AVG en
rechtsstatelijke normen heb ik diverse werkzaamheden van de NCTV
opgeschort in afwachting van een steviger wettelijke grondslag, ook met het
oog op de beperking van juridische risico’s. De NCTV is met het project Taken
en Grondslagen een weg ingeslagen die ik nog steeds onderschrijf: de
organisatie toekomstbestendig maken en de taken en grondslagen juridisch
beter verankeren en versterken.
Vraag 15
Deelt u het standpunt dat aan de wens van de NCTV om «tijdelijk in gaten te
kunnen springen» ook kan worden voldaan met afgebakende, wettelijke
taken?
Antwoord 15
Ja.
Vraag 16
Zo ja, hoe zouden dergelijke afgebakende, wettelijke taken er volgens u uit
moeten zien?
Antwoord 16
Daarvoor verwijs ik naar het voorstel voor een Wet verwerking persoonsgegevens coördinatie en analyse terrorismebestrijding en nationale veiligheid
dat ik op zeer korte termijn naar uw Kamer verwacht te sturen. De taken
opgenomen in dit wetsvoorstel en de daarmee gepaard gaande verwerking
van (bijzondere) persoonsgegevens zien enerzijds op het coördineren van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

(uitvoering van) het beleid en de daarbij te nemen maatregelen op het terrein
van terrorismebestrijding en nationale veiligheid en anderzijds op de taak om
zogeheten fenomeenanalyses te maken en te delen met de daartoe geautoriseerde partijen. Beide taken vinden plaats in het kader van het verhogen van
de weerbaarheid ten aanzien van terrorismebestrijding en de bescherming
van de nationale veiligheid. Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State heb ik onlangs ontvangen en ik verwacht het wetsvoorstel op
zeer korte termijn naar uw Kamer te kunnen sturen. De behandeling van het
wetsvoorstel betekent ook dat ik met uw Kamer daarover in alle openheid het
debat kan voeren.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Van
Nispen (SP), ingezonden 17 september 2021 (vraagnummer 2021Z15849).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4