Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

643
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister van Justitie en
Veiligheid over het inspectierapport en de beleidsreactie inzake het
politieoptreden bij de demonstratie van Kick Out Zwarte Piet in Staphorst
(ingezonden 6 november 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
18 december 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024,
nr. 486.
Vraag 1
Erkent u dat de politie ernstige fouten heeft gemaakt bij de voorbereiding en
de aanpak van de beoogde demonstratie van Kick Out Zwarte Piet (hierna:
KOZP) in Staphorst op 19 november 2022?
Antwoord 1
In reactie op het Inspectierapport van de Inspectie van Justitie en Veiligheid
(hierna: Inspectie) over het politieoptreden bij de demonstratie van Kick Out
Zwarte Piet (KOZP) in Staphorst heeft de korpschef mij laten weten dat de
politie zich herkent in de kritiekpunten die naar voren zijn gekomen in het
rapport van de Inspectie.
Vraag 2
Erkent u dat de veiligheid van de demonstranten van KOZP en de waarnemers van Amnesty International niet gewaarborgd is geweest?
Antwoord 2
Ik onderschrijf, net zoals de korpschef, de conclusies van het rapport.
Vraag 3
Erkent u dat het demonstratierecht van KOZP geschonden is omdat de politie
ervoor koos niet op te treden tegen de relschoppers en in plaats daarvan de
demonstratie te verbieden?
Antwoord 3
Ik onderschrijf, eveneens als politie, de conclusies van het rapport die
aangeven dat de politie niet doortastend en adequaat heeft opgetreden bij de
bescherming van de demonstranten van KOZP en de waarnemers van
Amnesty International bij de voorgenomen demonstratie in Staphorst. De
politie ziet in dat tijdens de demonstratie op 19 november 2022 de focus

ah-tk-20232024-643
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

meer had moeten liggen op het aanpakken en stoppen van de relschoppers
en zij betreurt het dat demonstranten en waarnemers niet de bescherming
kregen waar zij recht op hadden. De keuze om de demonstratie voortijdig te
beëindigen ligt overigens nooit bij de politie maar bij het lokale gezag, i.c. de
burgemeester.
De gemeente Staphorst heeft een onderzoek laten uitvoeren door RadarAdvies1 naar het eigen handelen voor, tijdens en na de gebeurtenissen op
19 november 2022. Radaradvies beschrijft dat de burgemeester in verband
met de toenemende onveilige situatie op 19 november de afweging heeft
gemaakt om de demonstratie van KOZP voortijdig op grond van de Wet
openbare manifestaties te beëindigen.
Vraag 4
Hoe kijkt u terug op uw eigen reactie op de gebeurtenissen in Staphorst?
Heeft u zich destijds voldoende normerend uitgelaten tegen eigenrichting en
voor het demonstratierecht? Wat heeft u van deze episode geleerd?
Antwoord 4
Tijdens het mondelinge vragenuur heb ik aangegeven het onafhankelijk
onderzoek naar de besluiten die rondom deze demonstratie zijn genomen af
te wachten. De burgemeester van Staphorst had destijds laten weten dit
onderzoek in te stellen. Zoals gewoonlijk loop ik niet vooruit op de uitkomsten van een onderzoek. Later werd bekend dat de Inspectie van Justitie en
Veiligheid een onderzoek zou instellen. Ik ben de Inspectie van Justitie en
Veiligheid erkentelijk voor het onderzoek waarin zij via een gedetailleerd
feitenrelaas de gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden op 19 november
2022 uiteengezet hebben. Zowel de korpschef als ik onderschrijven de
conclusies van de Inspectie Justitie en Veiligheid.
Vraag 5
Heeft de politie de relschoppers in de voorbereiding en tijdens de aanpak als
«tegendemonstranten» beschouwd en daarom besloten «erom heen te
werken»? Is deze analyse van de politie waar uw eerste reactie op de
gebeurtenissen, waarbij u de relschoppers «tegendemonstraten» noemde, op
gebaseerd was? Zo nee, hoe zit het dan?
Antwoord 5
De politie heeft in de voorbereiding de signalen geduid als een tegenactie. De
politie heeft erkend dat zij op 19 november 2022 meer had moeten doen om
de relschoppers te stoppen. Bij het begin van het vragenuur op 22 november
2022 heb ik aangegeven dat de woordkeuze «tegendemonstranten» een
onjuiste was.
Vraag 6
Erkent u dat een effectieve aanpak van demonstraties door de politie begint
met kennis over de grenzen van het demonstratierecht en het effectief
differentiëren tussen demonstranten en relschoppers/geweldplegers?
Antwoord 6
Een effectieve facilitering van demonstraties door de politie begint inderdaad
met kennis over de grenzen van het demonstratierecht. Dat geldt overigens
niet alleen voor de politie maar ook voor andere betrokken partijen zoals de
gezagen en demonstranten. De Inspectie is in het rapport ook ingegaan op de
bredere ontwikkeling rondom demonstraties. Aangegeven wordt dat
demonstraties steeds vaker niet dan wel vooraf worden aangemeld, waardoor
de gemeente en politie minder tijd hebben om een demonstratie te faciliteren. Tegelijkertijd is een ontwikkeling te zien op het gebied van openbare
orde en veiligheid rondom demonstraties, aldus de Inspectie.
De politie besteedt extra aandacht aan de bestaande processen rondom
demonstraties en aan de kennis over gedragsinstructies onder het politiepersoneel. Door het delen van ervaringen en ook door gebruik te maken van
handelingskaders wordt de kennis rond het optreden bij demonstraties beter
geborgd binnen de politie.
1

Kamerstukken II, 2022–2023, 2023D35440

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 7, 8, 9 en 10
Waarom keurt u in uw beleidsreactie op het inspectierapport het geweld door
deze relschoppers niet onomwonden af?
Vindt u dat hier sprake is geweest van racistisch geweld? Zo ja, waarom
spreekt u zich daar niet tegen uit?
Erkent u dat het heel gevaarlijk is als onvoldoende normerend wordt
opgetreden tegen eigenrichting? Wat gaat u doen om de schade hiervan te
herstellen?
Hoeveel verdachten of daders worden momenteel vervolgd of zijn veroordeeld? Bent u het ermee eens dat niemand weg zou moeten kunnen komen
met dergelijk crimineel gedrag? Hoe kan de politie ervoor zorgen dat
voortaan álle daders van dergelijk geweld worden vervolgd?
Antwoord 7, 8, 9 en 10
Ik keur het geweld door relschoppers onomwonden af. Het Openbaar
Ministerie vervolgt vier personen. Deze vier personen moeten zich op
16 januari 2024 verantwoorden voor de rechter. Het is aan de rechter om een
oordeel te vellen over de vraag of er strafbare feiten zijn gepleegd en
vervolgens een passende straf op te leggen.
Vraag 11
Is er destijds sprake geweest van slachtofferhulp of enige andere vorm van
bijstand aan de demonstranten en de waarnemers? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, hoe zag dit eruit?
Antwoord 11
Bij het opnemen van een aangifte wordt door de politie altijd gevraagd of een
aangever behoefte heeft aan slachtofferhulp en of de gegevens gedeeld
mogen worden met Slachtofferhulp Nederland zodat zij contact kunnen
leggen. Als die behoefte er is, wordt dit in het systeem vastgelegd. Of er in
dit geval slachtofferhulp is geweest valt onder de privacy van betrokkenen en
daar ga ik dan ook niet op in. Slachtoffers kunnen via mijnslachofferzaak.nl
de voortgang van hun zaak volgen.
Vraag 12
Erkent u dat de politie structureel niet adequaat optreedt bij demonstraties
van KOZP?2
Antwoord 12
Nee, dat deel ik niet. Het faciliteren en beschermen van een demonstratie is
belegd bij het lokale gezag. Bij het bepalen van de inzet van de politie voor
demonstraties, in afstemming met de driehoek, wordt er conform de Wet
openbare manifestaties geen onderscheid gemaakt op basis van de inhoud
van een demonstratie. Alle demonstraties moeten gelijk worden beschermd.
Dat neemt niet weg dat iedere demonstratie anders is, waardoor de aanpak
ook steeds zal verschillen. Het veiligheidsrisico bij een demonstratie bepaalt
hoe de politie-inzet, onder het gezag van de burgemeester, wordt vormgegeven.
Vraag 13
Erkent u dat de politie demonstraties bij de Sinterklaasintocht te vaak beziet
vanuit een belangenafweging tussen openbare orde (bijvoorbeeld een rustig
en ordentelijk verloop van de intocht) versus het demonstratierecht? Erkent u
dat dit niet juist is en dat het demonstratierecht altijd voorop zou moeten
staan, zoals onder andere de inspectie, de Ombudsman en Amnesty
International schrijven?3 4 5

2

Position paper Stichting Nederland Wordt Beter (NLWB) en actiegroep Kick Out Zwarte Piet
t.b.v. rondetafelgesprek Het demonstratierecht in Nederland d.d. 7 september 2023, Het
demonstratierecht in Nederland | Tweede Kamer der Staten-Generaal.
3
Inspectie Justitie en Veiligheid, 2 november 2023, «Politieoptreden bij de demonstratie van Kick
Out Zwarte Piet in Staphorst», Politieoptreden bij de demonstratie van Kick Out Zwarte Piet in
Staphorst | Rapport | rijksoverheid.nl.
4
Nationale ombudsman, 14 maart 2018, «Demonstreren, een schurend grondrecht?», Demonstreren, een schurend grondrecht? (nationaleombudsman.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Antwoord 13
Demonstraties worden in de eerste plaats gezien als de uitoefening van een
grondrecht en niet als een veiligheidsrisico. Uitgangspunt moet altijd zijn dat
demonstraties zoveel mogelijk worden gefaciliteerd en beschermd. Daarbij is
het wel van belang een inschatting te maken van de veiligheidsregio’s die
gepaard gaan met een demonstratie om daarmee de politie-inzet te bepalen
zodat een demonstratie kan plaatsvinden op een manier die veilig is voor
demonstranten en omstanders.
Vraag 14
Erkent u dat de Inspectie Justitie en Veiligheid niet van de politie vraagt om
zoals u schrijft «voorafgaand aan een demonstratie alle mogelijk situaties te
beschrijven», maar dat zij vraagt om duidelijke en concrete handelingskaders
voor de praktijk, omdat het ontbreken daarvan in Staphorst een uitbarsting
van geweld mogelijk heeft gemaakt?
Antwoord 14
De politie brengt in de voorbereiding op een demonstratie de mogelijke
risico’s in kaart en werkt, aan de hand daarvan, scenario’s uit. De kritiek van
de Inspectie richt zich erop dat de scenario’s in de onderhavige casus
onvoldoende waren uitgewerkt op het niveau van operationeel handelen.
Deze operationele uitwerking zal verschillend zijn per demonstratie omdat
deze afhankelijk is van de plaatselijke context.
Vraag 15
Erkent u dat de Inspectie Justitie en Veiligheid niet stelt dat de politie
informatie heeft gemist, zoals u op pagina 2 van uw beleidsreactie schrijft,
maar dat «de voorbereide aanpak [van de politie] niet aansloot op de
beschikbare informatie en de ernst van de risico’s»? Erkent u dat dit een
belangrijk onderscheid is omdat het er juist om gaat wat de politie met de
beschikbare informatie (dat er relschoppers zouden komen) heeft gedaan?
Erkent u dat dit onderscheid moet worden gemaakt om de juiste lessen te
kunnen trekken uit dit inspectierapport?
Antwoord 15
Middels mijn beleidsreactie heb ik u geïnformeerd over het feit dat de politie
onderkent dat de handelingsperspectieven voortkomend uit de operationele
scenario’s in onvoldoende mate concreet beschreven waren voor de
uitvoering in de praktijk en dat er cruciale informatie is gemist in de
voorbereiding. Daarmee wordt onderschreven dat niet voldoende gebruik is
gemaakt van de beschikbare informatie in de voorbereiding.
Vraag 16
Hoe gaat u ervoor zorgen dat demonstraties bij Sinterklaasintochten de
komende maand beter zullen verlopen
Antwoord 16
Het faciliteren en beschermen van het demonstratierecht is lokaal belegd.
Verschillende ministeries, waaronder mijn ministerie, staan in nauw contact
met gemeenten en de politie en ondersteunen op verzoek. De intochten en
demonstraties hebben op het moment van schrijven plaatsgevonden.
Vraag 17
Welke maatregelen gaat u nemen om ervoor te zorgen dat de politie de
komende tijd in het bijzonder, en in de toekomst in het algemeen, beter het
demonstratierecht van vreedzame demonstranten beschermt bij (dreigend)
geweld?

5

Amnesty International, 2 november 2022, «Demonstratierecht onder druk, regels en praktijk in
Nederland moeten beter, Amnesty International», AMN_22_33_demonstratierecht-onderdruk_samenvatting-en-aanbevelingen.pdf (amnesty.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Antwoord 17
De wijze waarop wordt opgetreden tijdens een demonstratie wordt bepaald in
de lokale driehoek. Zoals in vraag 16 benoemd staan wij in nauw contact met
gemeenten en de politie. Verder wijs ik nog op de brief van de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 7 juli jl.6, over het demonstratierecht. In die brief wordt benadrukt dat kennis over het belang en de
reikwijdte van het demonstratierecht onontbeerlijk is. In dat kader zijn enkele
(ondersteunende) acties aangekondigd, zoals het feit dat op dit moment in
opdracht van het Ministerie van BZK een landelijke kennisbank ontwikkeld
wordt waarop iedereen gratis en vrij toegankelijk informatie over het
demonstratierecht kan inwinnen en een online adviestool kan raadplegen.
Daarnaast is in de beleidsreactie aangegeven dat de politie zich herkent in de
kritiekpunten die naar voren zijn gekomen in het rapport van de Inspectie en
dat de aanbevelingen meegenomen worden in toekomstige Staf Grootschalig
Bijzonder Optreden (SGBO)’s en trainingen die betrekking hebben op
demonstraties.
Vraag 18
Bent u bereid concrete handelingskaders op te stellen in samenwerking met
gemeenten en politie en die met de Kamer te delen?
Antwoord 18
Deze handelingskaders zijn er al, zoals bijvoorbeeld de handreiking openbare
manifestaties (opgesteld in 2020, geactualiseerd in 2021)7. Daarbij is
belangrijk om op te merken dat een handelingskader dient als een algemeen
richtsnoer. De voorbereiding van elke demonstratie is lokaal maatwerk en
vindt daarom plaats binnen de lokale driehoek.
Vraag 19
Erkent u dat er concrete verbeteringen moeten plaatsvinden om het
demonstratierecht in Nederland te beschermen? Zo ja, welke verbeteringen
heeft u voor ogen?
Antwoord 19
Ik verwijs hiervoor naar voornoemde brief van 7 juli jl., waarin uitgebreid
uiteen is gezet hoe de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en ik aankijken tegen de huidige stand van het demonstratierecht, de
handvatten die het wettelijk op dit moment biedt en de (aanvullende)
mogelijkheden om het lokale gezag te ondersteunen en te faciliteren.
Vraag 20
Kunt u deze vragen afzonderlijk en uiterlijk binnen drie weken beantwoorden,
in verband met de aanstaande Sinterklaasintochten?
Antwoord 20
Het uitgangspunt is altijd dat ik deze vragen binnen de drie-weken-termijn
beantwoord. In sommige gevallen, waarbij afstemming tussen veel betrokkenen plaatsvindt, kan dit helaas langer duren.

6
7

Kamerstuk 34 324, nr. 9 (Kamerbrief)
Handreiking openbare manifestaties (versie voorjaar 2021) | Leeraanbod maatschappelijke
stabiliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5