Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 1045

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2023
Hierbij stuur ik u het verslag van de Energieraad die op 17 oktober 2023
plaatsvond in Luxemburg. Nederland werd tijdens de Energieraad
hoogambtelijk vertegenwoordigd.
In het Commissiedebat Klimaat en Energie van 27 september jl.
(Kamerstuk 32 813, nr. 1301) heb ik toegezegd uw Kamer extra te
informeren over het diplomatieke werk rondom fossiele subsidies in
o.a. het verslag van de Energieraad van 17 oktober jl. U bent hier in het
verslag van de Milieuraad van 16 oktober jl. (Kamerstuk 21 501-08, nr. 913)
over geïnformeerd.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

kst-21501-33-1045
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 1045

1

Verslag Energieraad 17 oktober 2023
Op 17 oktober jl.vond in Luxemburg de formele Energieraad plaats. Het
voornaamste onderwerp op de agenda betrof de voorstellen voor de
hervorming van de Europese elektriciteitsmarkt (hierna: EMD), welke op
14 maart jl. zijn gepubliceerd. Daarnaast stonden diversenpunten op de
agenda die toezagen op energiesamenwerking in aanloop naar de winter
tussen de Europese Unie en Oekraïne, een politieke verklaring omtrent de
financiering van energie-efficiëntie en de Europese Coalitie voor de
financiering van energie en het conceptontwerp van de Nationale Energie
en Klimaat Plannen (hierna: NECPs) en de inzendingen hierop van de
lidstaten. Tot slot werd er onder het kopje diversenpunten ook gesproken
over de voorbereidingen voor aankomende winter met betrekking tot de
energiemarkten, de verstoring van de Balticconnector tussen Finland en
Estland op 8 oktober 2023 en een diversenpunt van Polen over de impact
van het Europees systeem voor emissiehandel (hierna: ETS) op de
energiesector en de energieprijzen.
Hervorming van de Europese elektriciteitsmarkt
Tijdens de Energieraad is een algemene oriëntatie bereikt op de EMD
waardoor de onderhandelingen met het Europees Parlement gestart
kunnen worden in de trilogen. De hervorming van de elektriciteitsmarkt
moet ervoor zorgen dat de Europese consument beter beschermd wordt
tegen een toekomstige crisis, er sprake is van stabielere energieprijzen en
dat de prijs van elektriciteit minder afhankelijk is van de prijs van fossiele
brandstoffen. Ook wordt de inzet op schone en hernieuwbare energiebronnen versneld.
Na een maandenlange en lastige discussie omtrent de EMD is het
Spaanse voorzitterschap tot een compromis gekomen met daarin
overeenstemming wat betreft de grootste discussiepunten. Dit betrof
voornamelijk de vormgeving van het artikel over toepassing van
tweerichtingscontracten (two sided contracts for difference; hierna: CfDs)
in het geval van directe prijssteun, oftewel subsidie, aan hernieuwbare- en
kernenergie, in het bijzonder de effecten en eventuele distributie van de
inkomsten van deze CfDs naar eindgebruikers op het gelijke (industriële)
speelveld tussen lidstaten.
Nederland heeft gedurende de onderhandelingen gepleit voor het
opnemen van waarborgen die het gelijk speelveld moeten borgen, zowel
met betrekking tot bestaande capaciteit kerncentrales als met betrekking
tot toekomstige subsidies voor nieuwe elektriciteitsproductie.
Op basis van gesprekken en onderhandelingen gedurende de dag is het
Spaanse voorzitterschap in de namiddag met een voorstel gekomen met
additionele waarborgen rond het gelijke speelveld waardoor de algemene
oriëntatie kon worden vastgesteld.
Alhoewel Nederland geen directe voorstander is van de verplichting voor
CfDs, zoals eerder in het BNC-fiche beschreven, staat Nederland in het
algemeen positief tegenover de behaalde algemene oriëntatie. Met dit
compromisvoorstel wordt de rol van de Europese Commissie, gericht op
het waarborgen van het gelijke speelveld verhelderd en aangescherpt
zodat deze zonder twijfel ook ziet op de effecten van herverdeling van
opbrengsten van CfDs naar bedrijven. Tegelijkertijd is in het voorstel het
gebruik van CfDs voor directe prijsondersteuning voor levensverlengende
investeringen niet verplicht. Ook is de Raad het eens geworden over de
verplichte toepassing van CfDs bij prijssteun voor investeringen in nieuwe
elektriciteitsopwekking op basis van windenergie, zonne-energie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 1045

2

geothermische energie, waterkracht en kernenergie. Hierbij waren voor
Nederland de lange implementatietermijn van drie jaar van belang,
vanwege eventuele aanpassingen aan de SDE++ en opname van
ontwerpprincipes om marktverstoring door CfDs te voorkomen. Tot slot
heeft de Raad flexibiliteit toegevoegd met betrekking tot de manier
waarop de inkomsten van CfDs worden ingezet. Deze kunnen worden
herverdeeld naar eindafnemers maar kunnen nu ook gebruikt worden
voor de dekking van de kosten van de directe prijssteun of voor investeringen die de energiekosten voor eindafnemers te verlagen. Bovendien
kunnen lidstaten naast de inkomsten zelf ook het financiële equivalent
daarvan inzetten. Op deze manier kunnen lidstaten zoals Nederland een
scheiding van inkomsten en uitgaven hanteren als dat voor nationale
begrotingsregels van belang is.
Ook heeft de Raad overeenstemming bereikt over de openstaande
discussiepunten met betrekking tot capaciteitsmechanismen. Het tijdelijke
karakter van deze maatregel wordt losgelaten en lidstaten wordt de
mogelijkheid van een derogatie geboden om tot uiterlijk 31 december
2028 af te wijken van de emissiestandaarden die gelden voor de inzet van
capaciteitsmechanismen. Hiervoor zijn strenge criteria van toepassing.
Deze derogatie geldt alleen voor lidstaten die historisch al een capaciteitsmechanisme toepasten, en die een duidelijk probleem met de
leveringszekerheid hebben, dat met toepassing van de emissiestandaard
niet kan worden weggenomen. Bovendien geldt de derogatie alleen voor
bestaande centrales die voor 4 juli 2019 gestart zijn met commerciële
productie. Nederland was geen voorstander van beide voorstellen, maar
heeft deze bij wijze van compromis kunnen accepteren en erop aangedrongen dat de derogatie niet eindeloos kan worden verlengd maar
vergezeld moet gaan van een plan van een lidstaat om dit te voorkomen.
Daarbovenop heeft de Raad nog enkele wijzigingen voorgesteld gericht
op het stroomlijnen van de bestaande goedkeuringsprocedures voor
capaciteitsmechanismen en wordt de Europese Commissie gevraagd een
rapport op te stellen waarin verdere mogelijke manieren worden
beoordeeld om het proces van toepassing van capaciteitsmechanismen te
vereenvoudigen.
Als laatste is de Raad overgekomen dat lidstaten tot uiterlijk 30 juni 2024
de mogelijkheid hebben om gebruik te maken van een zogenaamde
inframarginale elektriciteitsheffing. Gezien het vrijwillige en tijdige
karakter was dit acceptabel voor Nederland.
Nu de Raad tot een algemene oriëntatie is gekomen kunnen de onderhandelingen met het Europees Parlement beginnen in de trilogen. Het
Spaanse voorzitterschap wenst gehoor te geven aan de oproep van
regeringsleiders om het dossier nog dit jaar af te ronden en begint dus
vrijwel direct met de triloog-onderhandelingen.
Energiesamenwerking tussen Oekraïne en de Europese Unie
Hoewel de algemene energiesituatie in Oekraïne op dit moment onder
controle en stabiel is, waarschuwt de Oekraïense Energieminister via een
online verbinding met de Raad voor grootschalige aanvallen deze winter,
zoals vorige winter ook het geval. De Minister stelt dat Oekraïne aankomende winter door verwacht te komen met de huidige reserve en dat de
kerncentrales en warmteopwekking installaties de ze hebben gebouwd
grote delen van de consumptie kunnen opvangen. Echter, als er een
massale aanval komt dan zouden ze eventueel meer gas nodig hebben.
De Minister vraagt Europese lidstaten om steun op import, decentralisatie
van energie-opwek, de inkoop van gas voor opslag en middelen voor het
Ukraine Energy Support Fund.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 1045

3

Politieke verklaring omtrent de financiering van energie-efficiëntie en de
Europese Coalitie voor de financiering van energie-efficiëntie
De Commissie kondigde een politieke verklaring omtrent de financiering
van energie-efficiëntie en de lancering van de Europese Coalitie voor de
financiering van energie-efficiëntie aan tijdens de Energieraad. Het doel
van deze coalitie is private financiering stimuleren voor energiebesparing,
onder andere gebaseerd op de nieuwe doelstellingen in de herschikte
energiebesparingsrichtlijn (EED). De verklaring is enkel een politieke
commitment en bevat geen juridische of financiële verplichtingen. In de
komende tijd wordt een conceptverklaring gedeeld met de lidstaten en de
intentie van de Commissie is om de verklaring tijdens de Energieraad van
19 december te ondertekenen.
Conceptontwerp en update Nationale Energie en Klimaat Plannen (hierna:
NECPs)
De Commissie heeft informatie verschaft over de stand van zaken met
betrekking tot de indiening van de NECPs updates door de verschillende
lidstaten. De Commissie geeft aan dat de NECPs een cruciale informatiebron zijn met betrekking tot de energiecrisis en dat ze van belang zijn
om de lidstaten betekenisvolle begeleiding te bieden bij het verwezenlijken van hun klimaat en energiedoelstellingen. De Commissie roept
daarom de 11 lidstaten die nog geen update van hun plannen hebben
ingediend dit zo snel mogelijk te doen. Nederland heeft de concept INEK
update op tijd op 30 juni 2023 ingediend bij de Commissie.
Voorbereidingen op aankomende winter
De Commissie geeft informatie over de stand van zaken op de energiemarkten en de voorbereidingen voor aankomende winter. De hoofdboodschap is dat we beter de winter in gaan dan vorig jaar en dat de energieprijzen lager liggen. Maar de markten zijn nog steeds erg volatiel en krap
en de prijzen zijn nog steeds dubbel zo hoog. Daarnaast gebeurt er veel
op geopolitiek vlak waar we ons bewust van moeten zijn, er zijn nog
steeds veel risico’s. Echter, als we uit gaan van het normale scenario’s
zonder nieuwe verstoringen dan zijn we goed voorbereid op aankomende
winter. De Commissie roept wel op om door te gaan met het terugdringen
van verbruik niet alleen voor aankomende winter, maar ook daarna.
Verstoring van de Balticconnector tussen Finland en Estland
Finland en Estland hebben een toelichting gegeven over de stand van
zaken van de schade aan de Balticconnector tussen de twee landen. Op
8 oktober jl. werd er een lek ontdekt dat verstoring van het gastransport
veroorzaakte in de Balticconnector-gaspijpleiding. Het onderzoek naar de
oorzaak is op dit moment nog bezig, maar gelukkig heeft het niet tot
problemen met de leveringszekerheid geleid. Finland en Estland nemen
wel extra maatregelen op het gebied van gasleveringszekerheid en het
herstel van de schade zal ongeveer vijf maanden duren. Inmiddels heeft
Finland op vrijdag 27 oktober jl. het tweede niveau van gascrisis
aangekondigd.
ETS impact op het energiesysteem
Tot slot vraagt Polen aandacht voor de impact van het Europese emissiehandelsysteem (hierna: ETS) op de energiesector en de energieprijzen. Ze
vragen voornamelijk aandacht voor de sociale impact van het
ETS-systeem, onder andere veroorzaakt door prijsvolatiliteit, en de
negatieve impact die het heeft voor de transitie. De Commissie weerlegt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 1045

4

de argumenten van de Poolse delegatie en stelt dat het ETS-systeem de
hoeksteen is voor de Europese klimaatactie en de Green Deal. Ook stelt de
Commissie dat het economisch gezien het meest efficiënte instrument is,
resulterend in kosteneffectieve innovatie en een versterkt concurrentievermogen. Er zijn verder geen interventies van andere lidstaten omdat dit
diversenpunt als bespreekpunt geagendeerd stond op de Milieuraad van
16 oktober 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 1045

5