Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 551

Wijziging van de Wet op de lijkbezorging in
verband met het elektronisch doen van de
opgave van de doodsoorzaak ten behoeve van
de statistiek en het elektronisch verzenden van
verslagen in het kader van de Wet toetsing
levensbeëindiging op verzoek en hulp bij
zelfdoding

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
De toenemende digitalisering van de samenleving verandert de manier
waarop burgers, professionals, bedrijven en overheden met elkaar
communiceren. Dit raakt ook aan de Wet op de lijkbezorging (Wlb). Het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wil de elektronische weg openen
voor het doen van de opgave van de doodsoorzaak. De huidige Wet op de
lijkbezorging (Wlb) staat hieraan echter in de weg. De Regionale toetsingscommissies euthanasie (RTE) hebben aangegeven de verslagen van
gemeentelijke lijkschouwers in het kader van de Wet toetsing levensbeëindiging en hulp bij zelfdoding (Wtl) elektronisch te willen ontvangen en
verwerken. Daarvoor is het wenselijk om ook regels te stellen over de
elektronische verzending van gegevens in het kader van de Wtl, door de
behandelende arts naar de gemeentelijke lijkschouwer. Tot slot is het van
belang dat het elektronisch verkeer in de bovengenoemde situaties met
waarborgen wordt omkleed, gelet op het feit dat het gevoelige gegevens
betreft. Door deze ontwikkelingen is het van belang dat bepaalde
onderdelen van de Wlb worden aangepast zodat het mogelijk wordt
informatiestromen en werkprocessen te digitaliseren. Bij het elektronisch
berichtenverkeer is het zoals hierboven reeds is aangegeven, belangrijk
dat de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid van de gegevens voldoende
zijn gewaarborgd, met name waar het gevoelige gegevens betreft.
Middels onderhavig wetsvoorstel wordt zowel het veilig elektronisch
verzenden van verslagen in het kader van de Wtl aan de gemeentelijke
lijkschouwer en de RTE als het veilig elektronisch verzenden van
doodsoorzaakgegevens aan het CBS mogelijk gemaakt. Degene op wie de
wettelijke verplichting rust om de verslagen of doodsoorzaakgegevens te
verzenden heeft de keuze om dat via de papieren weg te doen of
elektronisch. Elektronische verzending wordt derhalve (nog) niet verplicht
gesteld. Het wetsvoorstel maakt het wel mogelijk om bij regeling van de
Minister voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: Minister)
uitsluitend de elektronische weg voor te schrijven. Bij inwerkingtreding

kst-35551-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

1

van de onderhavige wet zal van deze delegatiebepaling nog geen gebruik
worden gemaakt.
De onderhavige regeling sluit grotendeels aan bij de regels die ingevolge
de Algemene wet bestuursrecht (Awb) reeds gelden voor het elektronisch
berichtenverkeer tussen burgers of bedrijven en bestuursorganen. Voor
bepaalde onderdelen voorziet het voorstel in een lex specialis ten opzichte
van de Awb: het voorstel bevat op onderdelen in afwijking van of
aanvullend op de Awb een specifieke regeling voor het bovengenoemde
elektronisch berichtenverkeer in het kader van de Wlb. Hierop wordt in
paragraaf 2 van deze toelichting ingegaan.
Deze memorie van toelichting bij deze voorgestelde wijziging van de Wlb
wordt mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uitgebracht.
Het elektronisch doen van mededeling van de arts aan de gemeentelijke
lijkschouwer
Het huidige artikel 7, tweede lid, van de Wlb bepaalt dat de behandelend
arts in het kader van de Wtl, mededeling doet van de oorzaak van
overlijden aan de gemeentelijke lijkschouwer. De mededeling geschiedt
door verzending van een ingevuld formulier. Bij de mededeling wordt een
beredeneerd verslag gevoegd. In de wet is niet aangegeven op welke
manier dit dient te gebeuren. Tot nu toe ging dit altijd door overhandiging
op de plaats van overlijden of via de post. Er is toenemende behoefte de
communicatie tussen de behandelend arts en de gemeentelijke
lijkschouwer (en de regionale toetsingscommissies euthanasie, zie
hieronder) geheel papierloos te laten verlopen en te digitaliseren. Dit zorgt
voor een efficiëntere verwerking van de stukken en sluit beter aan bij de
huidige manier van communiceren. De huidige Wlb staat er niet aan in de
weg om deze gegevens elektronisch te verzenden. Er worden echter geen
(extra) waarborgen aan verbonden met betrekking tot de betrouwbaarheid
en vertrouwelijkheid. Ook biedt de Awb geen verplicht kader omdat de
Awb het elektronisch verkeer tussen burgers/bedrijven en bestuursorganen betreft. Daarvan is in dit geval geen sprake.
Daarom wordt in het onderhavige wetsvoorstel voorgesteld om aan
artikel 7 een aantal leden toe te voegen. Daarin is net zoals voor het
elektronisch verkeer naar bestuursorganen (artikel 2:15, eerste lid, Awb)
bepaald dat elektronische verzending van de mededeling en het bij te
voegen beredeneerd verslag kan plaatsvinden indien de gemeentelijke
lijkschouwer de elektronische weg hiervoor heeft geopend.
In het geval de gemeentelijke lijkschouwer de elektronische weg heeft
geopend, geschiedt elektronische verzending uitsluitend op een door de
gemeentelijke lijkschouwer voorgeschreven wijze. Elektronische
verzending is niet verplicht. De behandelend arts kan er derhalve voor
kiezen het formulier en het verslag elektronisch te verzenden. De
gemeentelijke lijkschouwer die ervoor kiest om de elektronische weg open
te stellen wordt – net als bestuursorganen – verplicht het digitale systeem
zodanig in te richten en indien nodig zodanige eisen te stellen aan de
elektronische verzending, dat de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid
van het berichtenverkeer zijn geborgd. Voor de duidelijkheid wordt
opgemerkt dat aangezien de gemeentelijke lijkschouwer géén bestuursorgaan is in de zin van de Awb, slechts de bepalingen van die wet die
expliciet van toepassing zijn verklaard in de Wlb, op de gemeentelijke
lijkschouwer van toepassing zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

2

Het begrip betrouwbaarheid heeft geen betrekking op de juistheid van de
inhoud van het bericht maar op de authenticiteit van de status. Het
betekent dat vast moet staan dat het bericht gemaakt is door en afkomstig
is van de bevoegde persoon (in dit geval de arts) op het aangegeven
tijdstip en vertrouwelijk betekent dat ongeautoriseerde personen geen
toegang mogen hebben tot de gegevens. Een en ander betekent ook dat
het bericht goed beveiligd moet zijn en bijvoorbeeld na verzending niet
mag kunnen worden gewijzigd. De gemeentelijke lijkschouwer zal
passende technische en organisatorische maatregelen moeten nemen om
elektronische verzending aan hem mogelijk te maken. Zoals verderop in
deze toelichting is aangegeven zal de gemeentelijke lijkschouwer in de
praktijk naar verwachting gebruik kunnen maken van de systemen van de
Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) waar hij werkzaam is.
Tevens wordt een bepaling toegevoegd op grond waarvan de elektronische verzending van de mededeling en het bij te voegen beredeneerd
verslag aan de gemeentelijke lijkschouwer op termijn verplicht kan
worden gesteld (artikel 5). In dat geval is de arts verplicht om deze
berichten uitsluitend elektronisch te versturen naar de gemeentelijke
lijkschouwer, op de wijze die door de gemeentelijke lijkschouwer is
voorgeschreven.
Het elektronisch verzenden van verslagen aan de regionale toetsingscommissies euthanasie
In artikel 10, tweede lid, van de Wlb is aangegeven dat de gemeentelijke
lijkschouwer de formulieren en verslagen die nodig zijn in het kader van
de Wtl, dient (door) te zenden aan de RTE. In de wet is niet aangegeven op
welke manier dit dient te gebeuren. Elektronische verzending kan derhalve
plaatsvinden op grond van artikel 2:15 van de Awb. De verzending ging tot
nu toe echter altijd via de post, omdat de RTE – hoewel de Awb die
mogelijkheid biedt – de elektronische weg niet hadden opengesteld. Er is
toenemende behoefte de communicatie tussen de gemeentelijke
lijkschouwer en de RTE eveneens papierloos te laten verlopen en te
digitaliseren. Dit zorgt voor een efficiëntere verwerking van de aangeleverde stukken en sluit beter aan bij de huidige manier van communiceren.
De Wlb staat niet in de weg aan elektronische verzending, er worden
echter in de Wlb en Awb geen (extra) waarborgen aan verbonden met
betrekking tot de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid. Bovendien wordt
het wenselijk geacht om voor zowel de verzending aan de gemeentelijke
lijkschouwer als aan de RTE dezelfde waarborgen te stellen. Daarom
wordt in het onderhavige wetsvoorstel voorgesteld om aan artikel 10 een
aantal bepalingen toe te voegen. Indien de RTE ervoor kiezen om de
digitale weg open te stellen krachtens artikel 2:15, eerste lid, van de Awb,
wordt de RTE net als de gemeentelijke lijkschouwer verplicht om het
digitaal systeem zodanig in te richten en indien nodig zodanige eisen te
stellen aan de verzending dat de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid
van de gegevens zijn geborgd. Dit betekent dat de RTE passende
technische en organisatorische maatregelen moeten nemen om het veilig
berichtenverkeer mogelijk te maken. In het voorstel wordt expliciet
bepaald dat elektronische verzending door de gemeentelijke lijkschouwer
aan de RTE alleen kan plaatsvinden op de door de RTE voorgeschreven
wijze. Ook is een bepaling toegevoegd op grond waarvan het mogelijk
wordt om de elektronische verzending van de verslagen op termijn te
kunnen verplichten. Daarbij zal aandacht worden geschonken aan de
haalbaarheid en noodzakelijkheid hiervan in de verschillende situaties
waar deze wet op van toepassing is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

3

De RTE zijn met gemeentelijke lijkschouwers en GGD’s in gesprek over het
efficiënter organiseren van de informatiestromen. Digitalisering behoort
tot de mogelijkheden. Beide partijen houden daarbij, naast de waarborgen
zoals in dit wetsvoorstel opgenomen, rekening met het belang van de
uniformiteit van de systemen en met eventuele moeilijk te digitaliseren
bestanden zoals de bijlagen bij het beredeneerd verslag. In het onderhavige voorstel is ervoor gekozen om de ontvangende partij verantwoordelijk te laten voor het bepalen van de wijze waarop berichten elektronisch naar hem worden verzonden. Er kan sprake zijn van een digitale
keten indien de gemeentelijke lijkschouwer elektronisch stukken ontvangt
van de arts en de gemeentelijke lijkschouwer vervolgens ook kiest voor
elektronische verzending van het beredeneerd verslag naar de RTE. In dat
geval dient hij namelijk het door hem van de arts ontvangen beredeneerd
verslag door te zenden naar de RTE. Voorkomen moet worden de situatie
dat de systemen van de onderscheiden partijen niet op elkaar aansluiten
en derhalve het berichtenverkeer onnodig compliceert of het de facto niet
mogelijk wordt om de elektronische weg te bewandelen. Het wordt niet
noodzakelijk geacht om hiervoor wettelijke regels te stellen. Aangezien de
Wlb beide partijen de ruimte laat om de eigen systemen in te richten ligt
het voor de hand dat beide partijen afspraken met elkaar maken om een
effectieve en efficiënte inrichting van het digitale berichtenverkeer en in
het bijzonder de aansluiting op elkaars systemen mogelijk te maken. Om
dit proces te ondersteunen is de concernondersteuning van VWS in 2018
van start gegaan met de vernieuwing van de informatievoorziening voor
de RTE. In dit verband is ook de mogelijkheid onderzocht om euthanasiemeldingen van de gemeentelijke lijkschouwer digitaal aan te leveren aan
de secretariaten van de RTE’s. Dit onderzoek richt zich onder andere op
een werkend koppelvlak tussen de applicatie van de GGD-en en het te
ontwikkelen zaaksysteem voor de secretariaten van de RTE’s. Om alvast
ervaring op te doen met deze interface is een pilot gestart met digitale
aanlevering door gemeentelijke lijkschouwers aan de bestaande
systemen. De uitkomsten hiervan worden meegenomen in het uiteindelijk
te realiseren koppelvlak. Het Ministerie van VWS financiert de (onderzoeken voor) de interface.
Elektronische aanlevering van doodsoorzaakgegevens
Op nationaal niveau is het Centraal Bureau voor de Statistiek (hierna:
CBS) belast met de productie van de communautaire (Europese)
statistieken (artikel 4 van de Wet op het CBS). Daartoe behoort de
doodsoorzakenstatistiek. De doodsoorzakenstatistiek is gebaseerd op een
gegevensverzameling van de doodsoorzaken van alle in Nederland
overleden personen (de doodsoorzakenregistratie). De verplichting tot het
bijhouden van de doodsoorzakenstatistiek en de levering van deze
informatie aan het statistische bureau voor de Europese Unie (Eurostat) is
voorgeschreven in artikel 2 van de Verordening (EG) nr. 1338/20081
(hierna: verordening), in samenhang bezien met bijlage III bij die
verordening. Daarnaast heeft Nederland zich gecommitteerd aan de
verplichting van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor de
jaarlijkse publicatie van de doodsoorzakenstatistiek en het leveren van de
data. In artikel 2 van de verordening is bepaald dat de lidstaten aan de
Commissie (Eurostat) statistieken verstrekken over onder andere
doodsoorzaken. In bijlage III, onderdeel b, bij de verordening is voorts het
volgende bepaald: de op te stellen statistieken – die worden gebaseerd op
nationale medische overlijdensverklaringen waarbij de aanbevelingen van
de WHO in aanmerking worden genomen – dienen de onderliggende
1

Verordening (EG) nr. 1338/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008
betreffende communautaire statistieken over de volksgezondheid en de gezondheid en
veiligheid op het werk (PbEU 2008, L 354).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

4

doodsoorzaak te betreffen die door de WHO wordt gedefinieerd als «de
ziekte of het letsel dat aanleiding heeft gegeven tot de reeks van gebeurtenissen die rechtstreeks tot de dood hebben geleid, of de omstandigheden
van het ongeval of geweld waarin het fatale letsel werd veroorzaakt». De
statistieken worden opgesteld voor alle sterfgevallen en doodgeboorten in
iedere lidstaat, waarbij een onderscheid dient te worden gemaakt wordt
tussen ingezetenen en niet-ingezetenen.
Het belang van de doodsoorzakenstatistiek is gelegen in de ontwikkeling
van beleid op het terrein van de volksgezondheid. De Wlb bepaalt
grotendeels de randvoorwaarden voor de wijze waarop de doodsoorzakenstatistiek tot stand komt. Ingevolge artikel 12a, derde lid, van de
huidige Wlb is de Minister verantwoordelijk voor het vaststellen van het
formulier voor de doodsoorzaakverklaring (B-formulier/B-verklaring),
bedoeld voor de doodsoorzakenregistratie. De doodsoorzaakverklaring
bevat momenteel geen burgerservicenummer of andere persoonsgegevens van de overledene. De behandelend arts vult het B-formulier in en
stuurt het in een gesloten enveloppe naar de ambtenaar van de burgerlijke stand in de gemeente van overlijden. Deze ambtenaar stuurt het
formulier vervolgens ongeopend, maar voorzien van het nummer van de
akte van overlijden, door naar de medisch ambtenaar van het CBS. Het
CBS ontvangt daarnaast van de gemeenten periodiek separaat een
overzicht van alle in een gemeente overleden personen, inclusief het
nummer van de betreffende overlijdensaktes en het bijbehorende BSN.
Op die manier kan het CBS het nummer van de overlijdensakte, dat op de
enveloppe was vermeld, gebruiken om een koppeling te maken met het
burgerservicenummer van de overledene en aldus na te gaan of het een
ingezetene betreft of niet. Dit is nodig omdat zoals aangegeven in de
verordening is bepaald dat in de doodsoorzakenstatistiek een onderscheid
moet worden gemaakt tussen ingezetenen en niet-ingezetenen. Ingeval
van een doodgeborene ontvangt het CBS momenteel een doodsoorzaakverklaring, dat is ingevuld door de arts, en daarnaast een formulier
«levenloos geboren kind» dat is ingevuld door de ambtenaar van de
burgerlijke stand van de gemeente waar het kind ter wereld is gekomen.
Het formulier «levenloos geboren kind» dient op grond van artikel 19i,
vierde lid, van Boek 1, van het Burgerlijk Wetboek door de ambtenaar van
de burgerlijke stand aan het CBS te worden verstrekt. Op het formulier
«levenloos geboren» kind staat informatie over het kind en wordt
momenteel ook al het BSN van de moeder vermeld. De ambtenaar van de
burgerlijke stand schrijft ook in deze situatie een aktenummer op de
enveloppe van de doodsoorzaakverklaring. Het formulier «levenloos
geboren kind» bevat datzelfde aktenummer, waardoor de daarin
opgenomen informatie gekoppeld kan worden aan de doodsoorzaakverklaring. Het CBS kan door het gebruik van het BSN in dit geval nagaan of
de moeder ingezetene is. Zonder het BSN van de moeder kan deze
relevante koppeling met de doodsoorzaakverklaring niet plaatsvinden en
evenmin kan dan worden vastgesteld of het een doodgeboren kindje van
een ingezetene betreft, terwijl de verplichting bestaat om het aantal
doodgeborenen en de doodsoorzaken aan te leveren die ingezetene
zouden zijn geweest. Wat betreft het formulier «levenloos geboren kind»
wordt voor de volledigheid het volgende opgemerkt. Levenloos
geborenen uit een zwangerschap van minder dan 24 weken vallen niet
onder de reikwijdte van de Wlb. Artikel 19i, vierde lid, van Boek 1, van het
Burgerlijk Wetboek, op grond waarvan het formulier «levenloos geboren
kind» wordt verstrekt aan het CBS, kent een dergelijke grens niet. Artikel
12a van het onderhavige voorstel heeft uitsluitend betrekking op de
regeling van de doodsoorzaakstatistiek (zoals is neergelegd in de Wlb) en
brengt derhalve geen wijzigingen met zich mee voor het Burgerlijk
Wetboek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

5

Vaak is het de uitvaartondernemer die de enveloppe met het doodsoorzakenformulier naar de ambtenaar van de burgerlijke stand brengt, samen
met de verklaring van overlijden. Het gaat gemiddeld om zo’n 140.000
formulieren per jaar die het CBS krijgt van huisartsen, artsen in een
ziekenhuis, specialisten ouderengeneeskunde en gemeentelijke
lijkschouwers. Omdat de Wlb momenteel verzending in een gesloten
enveloppe voorschrijft is sprake van een vormvoorschrift als bedoeld in
artikel 2:13, tweede lid, onder b, van de huidige Awb, dat in de weg staat
aan elektronische verzending van doodsoorzaakgegevens aan het CBS.
Om elektronische verzending van B-verklaringen aan het CBS mogelijk te
maken dient de Wlb op dit punt derhalve te worden gewijzigd.
Met het oog op de toenemende digitalisering van de maatschappij en
internationale ontwikkelingen in de doodsoorzakenstatistiek is het
wenselijk de doodsoorzakenstatistiek voor te bereiden op de toekomst.
Het CBS is daarom overgestapt op automatisch coderen en heeft samen
met de Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) een aantal
proefprojecten in gang gezet om te verkennen welke digitale oplossingen
mogelijk zijn voor het aanleveren van doodsoorzaakgegevens.
Binnen de proefprojecten worden de doodsoorzakenformulieren, zonder
tussenkomst van de ambtenaar van de burgerlijke stand, elektronisch en
onder vermelding van het BSN van de overledene dan wel van de
moeder, als het gaat om een levenloos geboren kindje of kindje dat bij
overlijden jonger is dan één maand en waarvan het BSN nog niet bekend
is, aangeleverd bij het CBS. Deze proefprojecten verlopen goed. De
doodsoorzakenformulieren die digitaal worden ingevuld en aangeleverd
bij het CBS worden vaak uitgebreider ingevuld. Op basis van deze
aanvullende informatie kan het CBS de doodsoorzakenstatistiek nog
accurater vormgeven. Ook is bij een groot aantal formulieren in de
proefprojecten een deel van de gegevens automatisch ingevuld vanuit het
patiëntendossier. Vrijwel alle artsen geven mede hierdoor de voorkeur aan
het digitaal doorgeven van de doodsoorzaken zodra zij met deze manier
van werken in aanraking zijn gekomen via de proefprojecten. Op basis van
deze goede ervaringen binnen de proefprojecten achten de deelnemers
van de proefprojecten, de IGJ, het CBS en de regering de tijd rijp om de
Wlb aan te passen zodat de algemene werkwijze rond het doodsoorzakenformulier kan worden gemoderniseerd. Het onderhavige voorstel maakt
de overstap mogelijk naar elektronische verzending van doodsoorzaakgegevens en een werkwijze zonder tussenkomst van de ambtenaar van de
burgerlijke stand. Elektronische verzending van de gegevens naar het CBS
levert zowel kwaliteitsverbetering op (een betere statistiek) als efficiencyverbetering bij alle partijen in de keten. Met de voorgestelde wijziging
kan het CBS de digitale weg openstellen. Ook als het CBS de digitale weg
heeft opengesteld blijft het mogelijk om de opgave van de doodsoorzaakgegevens op papier te doen, die keuze ligt bij de arts. De arts kan het
formulier dan rechtstreeks, per post toezenden aan het CBS onder
vermelding van het BSN van de overledene dan wel de moeder als het
betreft een levenloos geboren kindje of kindje dat bij overlijden jonger is
dan één maand en waarvan het BSN nog niet bekend is. In deze laatste
gevallen is het BSN van de moeder nodig omdat daarmee bepaald kan
worden of het een kindje dan wel doodgeborene van een ingezetene
betreft. Zoals eerder aangegeven is het CBS op grond van de verordening
verplicht het onderscheid tussen ingezetenen en niet-ingezetenen te
maken. Erkende zorgverleners zijn reeds verplicht het burgerservicenummer van hun patiënten vast te leggen in hun administratie. Op grond
van artikel 34 van de Wet op het CBS is het CBS gerechtigd het burgerservicenummer te ontvangen en verder te verwerken. Daarom is het gebruik
van het burgerservicenummer na overlijden, voor het koppelen van de
gegevens het meest administratief-arme alternatief voor het gebruik van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

6

het aktenummer in combinatie met periodieke verstrekking van het
burgerservicenummer door gemeenten.
Deze regeling voor (elektronische) verzending van doodsoorzaakgegevens
aan het CBS neemt de belemmeringen voor elektronisch verkeer weg. Dit
betekent dat het CBS de elektronische weg kan openstellen krachtens
artikel 2:15, eerste lid, van de Awb. Degene op wie de wettelijke plicht rust
om gegevens te verzenden, bepaalt ingevolge artikel 2:15, eerste lid, van
de Awb, of hij dat op papier doet of elektronisch. In het voorstel wordt
expliciet bepaald dat indien elektronische verzending plaatsvindt, dat
alleen kan op de door het CBS voorgeschreven wijze. Ook wordt expliciet
bepaald dat de elektronische weg voldoende waarborgen moet bieden
voor betrouwbare en vertrouwelijke verzending van de doodsoorzaakgegevens en dat in afwijking van artikel 2:15 van de Awb bij regeling kan
worden voorzien in uitsluiting van de papieren weg. In dit wetsvoorstel is
ook een grondslag opgenomen op grond waarvan het mogelijk is om op
termijn (zonodig) het elektronisch aanleveren van doodsoorzakenformulieren te kunnen verplichten.
De Wet op de lijkbezorging is niet van toepassing op Caribisch Nederland.
Regels omtrent de lijkbezorging op Caribisch Nederland staan in de
Begrafeniswet BES, de Crematiewet BES en de Wet verklaringen van
overlijden BES.
2. Verhouding tot de Awb
Afdeling 2.3 van de Awb bevat reeds regels over het elektronisch
berichtenverkeer tussen burgers of bedrijven en bestuursorganen.2
Aangezien zowel het CBS als de RTE3 een bestuursorgaan zijn in de zin
van de Awb en in de Awb de toepasselijkheid van afdeling 2.3 op de Wlb
niet is uitgesloten, zijn de daarin opgenomen regels in beginsel van
toepassing op het verzenden van het verslag en het beredeneerd verslag
in het kader van de Wtl aan de RTE (artikel 10, derde en vierde lid, Wlb) en
op het doen van de opgave van de doodsoorzaak aan het CBS (artikel 12a
Wlb).
De Awb bepaalt dat tenzij een vormvoorschrift zich tegen elektronische
verzending verzet, het berichtenverkeer tussen burgers of bedrijven en
bestuursorganen elektronisch kan plaatsvinden mits de bepalingen van
afdeling 2.3 van de Awb in acht worden genomen (artikel 2:13, eerste lid,
en tweede lid, onder b, Awb). Het is aan het bestuursorgaan om te
bepalen of elektronische verzending naar dat bestuursorgaan kan
plaatsvinden. Bij het openstellen van de elektronische weg kan het
bestuursorgaan nadere eisen stellen aan het gebruik van die elektronische
weg. Het bestuursorgaan kan berichten weigeren indien de betrouwbaarheid of vertrouwelijkheid daarvan onvoldoende is geborgd (2:15
Awb). Gelet op deze bepalingen kan de opgave van de doodsoorzaakgegevens aan het CBS onder de huidige Wlb alleen langs papieren weg
plaatsvinden, omdat de Wlb verzending in een gesloten enveloppe
voorschrijft. Daarmee is sprake van een vormvoorschrift dat zich tegen
elektronische verzending verzet (2:13, tweede lid, onder b, Awb). Met het
onderhavige voorstel wordt deze belemmering voor het elektronisch doen
van de opgave van de doodsoorzaak aan het CBS, weggenomen.

2

Afdeling 2.3 is met de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer (Stb. 2004, 214) toegevoegd aan de
Awb.
3
Aangezien het (elektronisch) berichtenverkeer voor de meldingen wordt voorgeschreven in de
Wet op de Lijkbezorging, is ten aanzien van de regionale toetsingscommissies euthanasie de
uitsluiting van de toepasselijkheid van de Awb, zoals opgenomen in artikel 1:6, onderdeel e,
van de Algemene Wet bestuursrecht, niet van toepassing. De Wlb regelt de meldingen en de
Wtl regelt de toetsing van die meldingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

7

Zodoende is voor het CBS de weg vrij om de elektronische weg te
openen. Het CBS moet daarbij, naast de bepalingen die in de Wlb worden
opgenomen, afdeling 2.3 van de Awb in acht nemen voorzover daarvan in
de Wlb niet wordt afgeweken. Voor de RTE bevat de Wlb geen belemmeringen voor elektronisch verkeer. De RTE kunnen derhalve de digitale weg
openstellen, met inachtneming van de bepalingen die in de Wlb worden
opgenomen en van afdeling 2.3 van de Awb voorzover van die bepalingen
in de Wlb niet wordt afgeweken.
Voorts is expliciet bepaald dat verzending aan het CBS en de RTE plaatsvindt overeenkomstig de door het bestuursorgaan voorgeschreven wijze.
Dit is geen afwijking van de Awb aangezien deze plicht ook is af te leiden
uit de formulering van artikel 2:15, eerste lid, van de Awb. Dat artikellid
bepaalt immers dat het bestuursorgaan nadere eisen kan stellen aan het
gebruik van de elektronische weg. Met deze bepaling in de Wlb is
derhalve voornamelijk beoogd duidelijkheid te geven over de plichten van
de verzender. Daarnaast bevat het voorstel in afwijking van de Awb, de
mogelijkheid om de elektronische verzending te verplichten, hetgeen
alsdan bij ministeriële regeling zal moeten worden bepaald. Indien op den
duur merendeels de elektronische weg wordt gebruikt kan het verplichten
van deze weg overbodig werk wegnemen. Er hoeft dan immers geen
rekening meer te worden gehouden met het eventueel gebruik van de
papieren weg. Door nu al een delegatiebepaling voor het eventueel
verplichten van de elektronische weg op te nemen wordt geanticipeerd op
toekomstige ontwikkelingen zodat te zijner tijd geen afzonderlijke
wetswijziging nodig is. Tot slot betreft het hier – in vergelijking met het
brede toepassingsbereik van de Awb – een beperkte groep professionals
voor wie een dergelijke plicht dan zou gaan gelden. Gelet op het
voorgaande achten wij deze delegatiebepaling gerechtvaardigd.
Tot slot bevat het voorstel een regeling voor verzending van de mededeling en het beredeneerd verslag door de behandelende arts aan de
gemeentelijke lijkschouwer. Op dit onderdeel is de Awb in het geheel niet
van toepassing, tenzij specifieke artikelen uit de Awb expliciet van
overeenkomstige toepassing zijn verklaard. Voor de regeling van dat
berichtenverkeer wordt het wenselijk geacht zoveel mogelijk aan te sluiten
bij de Awb en de regels die ingevolge dit voorstel gelden voor de RTE. Om
die reden zijn ook een aantal bepalingen zoals opgenomen in afdeling 2.3
van de Awb, van overeenkomstige toepassing verklaard op deze situatie.
Artikel 2:15 van de Awb is niet van toepassing op het berichtenverkeer
tussen de arts en de gemeentelijke lijkschouwer, omdat de gemeentelijke
lijkschouwer niet als bestuursorgaan kan worden aangemerkt; hij is geen
orgaan van een publiekrechtelijke rechtspersoon en oefent evenmin
openbaar gezag uit aangezien hij aan de Wlb niet de bevoegdheid
ontleent om eenzijdig de rechten en plichten van burgers te wijzigen. De
gemeentelijke lijkschouwer is een forensisch arts die ingevolge artikel 4
van de Wlb door het college van burgemeesters en wethouders wordt
benoemd tot gemeentelijke lijkschouwer. Hij is in de regel werkzaam bij
de GGD. De GGD is wel een bestuursorgaan in de zin van de Awb.
Benoeming als gemeentelijke lijkschouwer geschiedt dan ook vaak door
de GGD in mandaat van het college van burgemeesters en wethouders
van een gemeente. De verplichtingen zoals opgenomen in de Wlb richten
zich tot de gemeentelijke lijkschouwer en niet tot het bestuursorgaan bij
wie hij in dienst is (GGD). In het onderhavige voorstel is dat uitgangspunt
voor de regeling van het elektronisch berichtenverkeer gehandhaafd,
hetgeen betekent dat op de gemeentelijke lijkschouwer en niet op de
GGD’s de wettelijke verplichting rust om, indien hij de digitale weg willen
opstellen voor het doen van een melding als bedoeld in artikel 7, tweede
lid, van de Wlb, een elektronische weg voor te schrijven die voldoende
betrouwbaar en vertrouwelijk is. In de praktijk echter zal het bestuurs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

8

orgaan dat verantwoordelijk is voor de benoeming van de gemeentelijke
lijkschouwer (veelal de GGD) zorgdragen voor het hiervoor noodzakelijke
digitale systeem. De gemeentelijke lijkschouwer kan hierover zo nodig bij
zijn benoeming afspraken maken.
Op 18 juli 2019 is het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene wet
bestuursrecht in verband met de herziening van afdeling 2.3 van die wet
ingediend bij de Tweede Kamer (Wet modernisering elektronisch
bestuurlijk verkeer). De Awb bevat de algemene regels voor de verhouding tussen de overheid en individuele burgers en bedrijven. Met de
modernisering wordt beoogd burgers en bedrijven het recht te geven op
elektronisch berichtenverkeer met bestuursorganen. Voor bepaalde
berichten zal dat betekenen dat een bestuursorgaan – anders dan nu het
geval is – verplicht wordt de elektronische weg open te stellen. Die
modernisering heeft derhalve gevolgen voor bepaalde onderdelen van het
onderhavige voorstel. In artikel II van het onderhavige voorstel zijn
daarom bepalingen opgenomen waarmee beoogd wordt dit voorstel in
lijn te brengen met de beoogde wijziging van de Awb. Dit zal dan met
name gelden voor de artikelleden van het onderhavige voorstel waarin
nog wordt uitgegaan van de keuzevrijheid van het CBS en de RTE om de
elektronische weg open te stellen. In de toelichting bij artikel II wordt
hierop nader ingegaan.
3. Internationale context doodsoorzakenstatistiek
De doodsoorzakenstatistiek is de oudste statistiek van Nederland en
bestaat al ruim honderd jaar. Reeds in 1900 heeft Nederland zich verplicht
tot het gebruik van de internationale nomenclatuur bij het bewerken van
de doodsoorzakenstatistiek. In 1948 werden ook regels voor de keuze van
de primaire (aan het overlijden ten grondslag liggende) doodsoorzaak en
een internationaal te gebruiken model van de vragen naar de doodsoorzaak vastgesteld. Vanaf 1950 werd deze internationale classificatie van
doodsoorzaken in Nederland in gebruik genomen en sindsdien wordt de
Nederlandse doodsoorzaakverklaring (B-verklaring) steeds aangepast aan
de internationaal vastgestelde vorm. Daarnaast heeft Nederland zich
gecommitteerd aan de verplichting van de WHO voor het bijhouden en
publiceren van de doodsoorzakenstatistiek.
Ook in Europees verband is de verplichting tot het bijhouden van
doodsoorzakenstatistiek vastgelegd. Uit artikel 2 van Verordening (EG) nr.
1338/2008 gelezen in samenhang met bijlage III van die verordening volgt
dat Nederland verplicht is een doodsoorzakenstatistiek bij te houden en
deze aan Eurostat te verstrekken. Op grond van artikel 9 van de genoemde
verordening is een uitvoeringsmaatregel vastgesteld.4 In de bijlage bij
deze uitvoeringsverordening is een aanvulling opgenomen op hetgeen in
Verordening 1338/2008 is bepaald met betrekking tot de specifieke
gegevens die in de statistiek moeten worden opgenomen.
4. Privacy-aspecten en beroepsgeheim
Doodsoorzakenformulieren en beredeneerde verslagen van euthanasie
bevatten gevoelige gegevens. Toch is hier in juridische zin geen sprake
van persoonsgegevens omdat het personen betreft die overleden zijn. In
overweging 27 bij de Algemene verordening gegevensbescherming

4

Verordening (EU) nr. 328/2011 van de Commissie van 5 april 2011 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 1338/2008 van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautaire
statistieken over de volksgezondheid en de gezondheid en veiligheid op het werk, wat
statistieken over doodsoorzaken betreft (PbEU 2011, L 90).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

9

(hierna: AVG)5 is dit expliciet zo opgenomen. De AVG staat het toe dat
lidstaten regels vaststellen over de verwerking van persoonsgegevens van
overleden personen. Eerder was ook in de memorie van toelichting bij de
Wet bescherming persoonsgegevens opgenomen dat deze wet niet van
toepassing is op overleden personen.6 Voor zover de gegevens betrekking
hebben op de behandelend arts, gemeentelijke lijkschouwer of de moeder
van een doodgeborene of van een kindje dat bij overlijden jonger is dan
een maand kan wel sprake zijn van persoonsgegevens. Het voorstel
beoogt hier geen verandering in aan te brengen, met uitzondering van de
nieuwe regel dat het BSN van de moeder van een minderjarige of
doodgeborene wordt vermeld. Deze gegevens mogen verwerkt worden
omdat wordt voldaan aan artikel 6, eerste lid, onder c en e, van de AVG.
Voor zowel het CBS als de RTE en de gemeentelijke lijkschouwers geldt
dat het verwerken van deze gegevens noodzakelijk is voor de goede
vervulling van hun publiekrechtelijke taken, dan wel noodzakelijk is voor
de vervulling van een taak van algemeen belang. Ook indien de medische
gegevens van de overledene door erfelijkheidsfactoren informatie geven
over de gezondheid van nog levende familieleden, is deze verwerking van
persoonsgegevens toegestaan op grond van de AVG. Artikel 9, tweede lid,
van de AVG bepaalt dat de verwerking van gegevens over gezondheid is
toegestaan, indien de verwerking noodzakelijk is om redenen van
zwaarwegend belang op grond van lidstatelijk recht (onderdeel g), om
redenen van algemeen belang op het gebied van de volksgezondheid
(onderdeel i) en met het oog op statistische doeleinden (onderdeel j).
Het beroepsgeheim dat op artsen rust en dat is opgenomen in artikel
7:457 van het Burgerlijk Wetboek strekt zich wel uit tot na het overlijden
van de patiënt. Het beroepsgeheim kan en moet worden doorbroken als er
sprake is van een wettelijke plicht. In de Wlb zijn verschillende plichten
opgenomen voor artsen om het beroepsgeheim te doorbreken. Het
meedelen van de doodsoorzaak ten behoeve van de statistiek en het
verstrekken van een beredeneerd verslag aan de gemeentelijke
lijkschouwer en de RTE ingeval van levensbeëindiging op verzoek of hulp
bij zelfdoding, zijn daar voorbeelden van. Op dit punt stelt dit wetsvoorstel
geen wijzigingen voor.
Zorgvuldigheid bij het beredeneerd verslag euthanasie
Op grond van artikel 7, tweede lid, van de Wlb doet de behandelend arts
mededeling van de toepassing van levensbeëindiging op verzoek of hulp
bij zelfdoding aan de gemeentelijke lijkschouwer door invulling van een
formulier en een beredeneerd verslag. Op grond van artikel 10, tweede lid,
brengt de gemeentelijke lijkschouwer onverwijld hiervan verslag uit aan
de regionale toetsingscommissies. Hierbij wordt ook het beredeneerd
verslag bijgevoegd. Dit is van belang zodat door de RTE kan worden
getoetst of een arts zorgvuldig heeft gehandeld bij de levensbeëindiging
op verzoek of de hulp bij zelfdoding. Zowel de gemeentelijke lijkschouwer
als de RTE zijn gewend om te werken met gevoelige gegevens en hebben
daarom interne procedures om de vertrouwelijkheid daarvan te
waarborgen. In dit wetsvoorstel gaat het om de communicatie tussen de
behandelend arts en de gemeentelijke lijkschouwer en tussen de
gemeentelijke lijkschouwer en de RTE. Tot nu toe gebeurt dit door
terhandstelling op de plaats van overlijden of via de post. Indien de
stukken per post worden verzonden wordt de vertrouwelijkheid van de
gegevens gewaarborgd door middel van het briefgeheim (artikel 13 van
5

Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn
95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PbEU 2016, L 119).
6
Kamerstukken II 1997/98, 25 892, nr. 3, p. 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

10

de Grondwet). Gelet op de gevoeligheid van de gegevens, wordt
voorgesteld om de gemeentelijke lijkschouwers en de RTE – indien zij de
elektronische weg openstellen – te verplichten om de elektronische weg
zo in te richten en indien nodig zodanige eisen te stellen aan de wijze van
elektronische verzending, dat de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid
van de gegevens voldoende worden gewaarborgd. De verplichting inzake
vertrouwelijkheid is overigens opgenomen in artikel 32 van de AVG, maar
nu die bepaling niet ziet op de gegevens van de overleden persoon, wordt
deze verplichting uitdrukkelijk in de Wlb opgenomen.
Zorgvuldigheid bij de doodsoorzakenstatistiek
Het bijhouden van de doodsoorzakenstatistiek is belangrijk voor het
ontwikkelen van volksgezondheidsbeleid. Gelet op dit doel is het
proportioneel om te eisen dat het beroepsgeheim wordt doorbroken. Er
geldt voor artsen de wettelijke plicht om het beroepsgeheim te
doorbreken op grond van artikel 12a, eerste lid, van de Wet op de
lijkbezorging. Dit wetsvoorstel verandert daar niets aan. Het is van belang
dat ook na doorbreking van het beroepsgeheim zorgvuldig met deze
gevoelige gegevens wordt omgegaan. Voor een deel zijn hiervoor
waarborgen opgenomen in de Wet CBS.
In de huidige tekst van artikel 12a, derde lid, van de Wlb zijn waarborgen
opgenomen om de vertrouwelijkheid van de gegevens te bevorderen op
het moment dat de gegevens van de arts naar het CBS gaan. Aan de hand
van het nummer van de overlijdensakte kan het CBS de doodsoorzaak
koppelen aan de andere voor de statistiek relevante gegevens van de
overledene. Op grond van artikel 34 van de Wet CBS kan hierbij het
burgerservicenummer worden gebruikt.
In de voorgestelde nieuwe procedure blijven de waarborgen in stand.
Doordat de arts het burgerservicenummer van de overledene op het
formulier voor de doodsoorzakenstatistiek vermeldt, is het niet langer
nodig het formulier langs de ambtenaar van de burgerlijke stand te
sturen. De arts kan het formulier rechtstreeks aanleveren aan de medisch
ambtenaar van het CBS. Voor zover dit formulier met de post wordt
gestuurd, is de vertrouwelijkheid gewaarborgd door het briefgeheim. Dit
geldt in de huidige situatie ook voor het versturen van het formulier met
de doodsoorzaakgegevens door de ambtenaar van de burgerlijke stand
naar het CBS. Voor het openstellen van de elektronische weg geldt dat
betrouwbaarheid en de vertrouwelijkheid van de gegevens voldoende
moet worden gewaarborgd. Het is aan het CBS om een wijze van
elektronische aanlevering aan te geven die hieraan voldoet. In de
proefprojecten is hieraan veel aandacht geschonken en zijn technologische oplossingen gevonden die zorgen voor een veilige aanlevering van
de doodsoorzaakgegevens.
5. Toezicht en handhaving
Op grond van de huidige tekst van artikel 12a, derde lid, van de Wlb stuurt
de ambtenaar van de burgerlijke stand de enveloppe met de doodsoorzaakgegevens aan de geneeskundig hoofdinspecteur van de volksgezondheid (de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd). De wettelijke bepaling
geeft ook de mogelijkheid om bij ministeriële regeling te bepalen dat de
ambtenaar van de burgerlijke stand de enveloppe rechtstreeks aan het
CBS zendt. Van deze mogelijkheid is gebruik gemaakt in artikel 2 van de
regeling Vaststelling formulier opgave doodsoorzaak. In dit wetsvoorstel
wordt voorgesteld om de rol van de IGJ bij de aanlevering van doodsoorzaakgegevens te laten vervallen, omdat de IGJ in de huidige praktijk ook
geen rol heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

11

6. Gevolgen voor regeldruk
Onderhavig wetsvoorstel beoogt zowel het veilig elektronisch aanleveren
van verslagen aan de gemeentelijke lijkschouwer en de RTE te regelen, als
de elektronische aanlevering van doodsoorzaakgegevens mogelijk te
maken en sluit aan bij de doelstellingen van de Minister om de regeldruk
van zorgprofessionals te verminderen zodat zij meer tijd krijgen voor
goede zorg aan de patiënt («Merkbaar minder regeldruk»).7 Het
wetsvoorstel leidt uiteindelijk tot minder regeldruk voor zorgprofessionals.
Het digitaliseren van de communicatie tussen de behandelend arts en de
gemeentelijke lijkschouwer resulteert in lagere administratieve lasten voor
artsen. In de huidige situatie maakt de arts van het (digitaal) ingevulde
verslag een kopie, ondertekent het en geeft dit mee aan de gemeentelijke
lijkschouwer of stuurt dit per post naar de gemeentelijke lijkschouwer. Als
artsen de formulieren en verslagen elektronisch aanleveren, besteden zij
minder tijd aan administratieve handelingen. Geschat wordt dat dit hen
tussen de twee en vijf minuten tijdwinst oplevert. Het digitaal aanleveren
van de verslagen en formulieren van de behandelend arts heeft derhalve
een structureel reductiepotentieel tussen de (-2/60) * € 75 = € 2,50 en
(-5/60) * € 75 = € 6,25 per euthanasie of levensbeëindiging op verzoek. De
gemeentelijke lijkschouwer dient een formulier te ondertekenen. Indien dit
formulier digitaal is, hoeft de gemeentelijke lijkschouwer zijn documenten
niet via de post te verzenden aan de RTE. Aangezien de gemeentelijke
lijkschouwer is aangesteld door de gemeente, wordt deze gezien als
onderdeel van de overheid en is de vermindering van administratieve
lasten voor hem niet opgenomen als vermindering van de regeldruk. In
2018 is er 6126 keer sprake geweest van euthanasie of hulp bij zelfdoding
door een arts. Aangezien het mogelijk blijft om een euthanasie of hulp bij
zelfdoding op papier te melden, is geschat dat twee derde van de
meldingen digitaal worden gemeld. Op jaarbasis is er dus sprake van een
structureel reductiepotentieel tussen de € 2,50 * (2/3 * 6126) = € 10.210 en
de € 6,25 * (2/3 * 6126) = € 25.526.
Digitalisering van de aanlevering van doodsoorzaakgegevens en de
vereenvoudiging van dit proces resulteert in lagere administratieve lasten
voor artsen. Het gaat gemiddeld om zo’n 140.000 formulieren per jaar die
het CBS krijgt van huisartsen, artsen in een ziekenhuis, specialisten
ouderengeneeskunde en gemeentelijke lijkschouwers. Na overlijden
wordt het lichaam geschouwd. Doel is te onderzoeken of een verklaring
van overlijden kan worden afgegeven (zogenaamd A-formulier). Deze
verklaring is nodig om van de ambtenaar van de burgerlijke stand verlof
tot begraving of crematie te verkrijgen. Daarnaast moet de arts een
doodsoorzakenformulier (zogenaamd B-formulier) invullen voor de
doodsoorzakenstatistiek. In de huidige situatie brengen de uitvaartondernemers in de meeste gevallen de B-verklaring samen met de verklaring
van overlijden naar de ambtenaar van de burgerlijke stand van de
gemeente waar het overlijden heeft plaatsgevonden. Het is niet de
(wettelijke) verantwoordelijkheid van de uitvaartorganisatie om de
B-verklaring naar de ambtenaar van de burgerlijke stand te brengen. Dit
gebeurt vanuit een praktisch oogpunt. Dankzij de Wet elektronische
dienstverlening burgerlijke stand is het vanaf 1 juli 2015 mogelijk om de
A-verklaring digitaal bij de ambtenaar van de burgerlijke stand aan te
leveren. Mocht de uitvaartondernemer hier gebruik van maken dan zal de
arts zelf de B-verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand en het
CBS moeten aanleveren aangezien de arts hiervoor de verantwoorde7

Kamerbrief «Aanpak regeldruk en administratieve lasten», 2 juli 2015, Kamerstukken II, 2014/15,
29 515, nr. 364.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

12

lijkheid draagt. Van een extra lastenbesparing voor de uitvaartondernemers door het digitaliseren van de doodsoorzaakgegevens is dus geen
sprake, omdat het geen wettelijke verplichting voor hen is. Voor de artsen
is in de proefprojecten steeds gekeken naar een manier van elektronisch
invullen en verzenden die zo dicht mogelijk aansluit bij hun dagelijkse
werkzaamheden in de eigen praktijk. Zo is het voor artsen ouderengeneeskunde en huisartsen zo dat zij via hun eigen omgeving in Zorgdomein in
het patiëntendossier de doodsoorzaakverklaring kunnen aanklikken en
invullen. Administratieve gegevens zoals geboortedatum zijn dan al
ingevuld en zij kunnen het dossier gebruiken om de doodsoorzaakverklaring verder in te vullen. Voor de forensisch artsen van de GGD wordt
Formatus gebruikt, dit is hun eigen digitale systeem om gegevens te
verwerken, hier is de doodsoorzaakverklaring in ingebouwd.
Als artsen gebruik maken van het elektronisch aanleveren van de
doodsoorzaakgegevens bij het CBS besteden zij minder tijd aan het
invullen van het formulier voor de doodsoorzaakgegevens doordat het
zorginformatiesysteem automatisch (een gedeelte van) het formulier
invult. Aanvullende administratieve handelingen (gesloten enveloppe)
door administratief personeel kunnen ook worden geschrapt. Geschat
wordt dat dit tussen de twee en vijf minuten tijdwinst oplevert voor artsen
en administratief personeel. Aangezien het mogelijk blijft om doodsoorzaakgegevens op papier aan te leveren, is geschat dat tweederde van het
totaal aantal sterfgevallen digitaal wordt aangeleverd. Het digitaal
aanleveren van de doodsoorzaakgegevens heeft een structureel reductiepotentieel tussen de ((-2/60 * € 75) + (-2/60 * € 37)) * (0,66 * 140.000) =
€ 348.096 en ((-5/60 * € 75) + (-5/60 * € 37)) * (0,66 * 140.000) = € 871.116
voor artsen en administratief personeel.
Indien een overstap naar elektronische aanlevering wordt gemaakt vereist
dit enige aanpassingen aan het zorginformatiesysteem van de organisatie
of de zorgprofessional. De aanpak in de proefprojecten is erop gericht om
dure aanpassingen zoveel mogelijk te vermijden. De oplossing die
momenteel gehanteerd wordt voor huisartsen, via ZorgDomein, is
kosteloos voor de arts. Binnen de proefprojecten wordt bekeken of
verpleeghuisartsen ook de route via Zorgdomein kunnen gebruiken en
welke alternatieven er zijn als dit niet mogelijk is. Voor de meeste
ziekenhuizen die deelnemen aan de proefprojecten geldt dat er maatwerkoplossingen zijn gevonden om het digitale formulier voor de aanlevering
van doodsoorzaakgegevens in te bouwen in het informatiesysteem van
het ziekenhuis. Zoals eerder aangegeven, verlopen deze proefprojecten
goed. In de meeste proefprojecten worden er geen kosten gemaakt. Om
het digitale formulier voor aanlevering van de doodsoorzaakgegevens
definitief in te bouwen in het informatiesysteem van ziekenhuizen is een
eenmalige investering nodig. Daarnaast zal een jaarlijkse bijdrage in de
softwarelicentie benodigd zijn. Het is niet mogelijk om nu te schatten wat
deze kosten zullen bedragen, deze zijn sterk afhankelijk van de prijsstelling
van de softwareleveranciers. Ongeveer tweederde van de GGD-en
gebruiken het informatiesysteem van de GGD Amsterdam, dus deze
GGD-en zullen geen kosten hebben voor het aanpassen van het informatiesysteem. Binnen de proefprojecten wordt onderzocht of er andere en
goedkopere manieren zijn voor de ziekenhuizen en wat de kosten zullen
zijn voor de informatiesystemen van de GGD voor aanlevering van
doodsoorzaakgegevens door gemeentelijke lijkschouwers. Uit een enkel
proefproject blijkt dat het digitaal aanleveren van de doodsoorzaakgegevens op dit moment nog niet aansluit bij het werkproces van de arts,
bijvoorbeeld bij huisartsenposten. Zo beschikt niet iedere arts over een
mobiel apparaat tijdens de visitatie om de doodsoorzaakverklaring
digitaal in te vullen. Het wetsvoorstel verplicht niet tot elektronische
verzending van de doodsoorzaakgegevens aan het CBS. In een geval als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

13

hiervoor is beschreven kunnen de gegevens dan ook schriftelijk worden
aangeleverd bij het CBS.
Resumerend maakt dit wetsvoorstel een geschatte reductiepotentieel van
structurele administratieve lasten tussen de € 358.306 en € 896.642
mogelijk. De incidentele en structurele toename van nalevingskosten
kunnen momenteel nog niet goed geschat worden. De eenmalige
kennisnemingskosten voor zorgprofessionals zullen qua omvang gering
zijn en betreffen tevens de aanpassing van handboeken en protocollen.
7. Financiële gevolgen voor de rijksbegroting
Het openstellen van de elektronische weg door de RTE voor het aanleveren van formulieren en beredeneerde verslagen door gemeentelijke
lijkschouwers kan de uitvoeringslasten van de gemeentelijke lijkschouwers verminderen. Indien de gemeentelijke lijkschouwers gebruik maken
van de elektronische weg, zal dit bij hen enkele administratieve handelingen schelen. Wel zal wellicht enige aanpassing van de ICT-systemen
noodzakelijk zijn. Deze eenmalige aanpassingen wegen niet op tegen de
structurele tijdwinst door de mindering aan administratieve lasten.
De beoogde aanpassing van de aanlevering van doodsoorzaakgegevens
en het vereenvoudigen van het proces verminderen de administratieve
lasten en bestuurlijke lasten voor gemeenten en het CBS. Het bespaart de
afdelingen burgerlijke stand van gemeenten het in ontvangst nemen van
de B-verklaring, opzoeken van het aktenummer, noteren van dit nummer
op de enveloppe, opbergen van de B-verklaring, op volgorde leggen,
controleren op ontbrekende nummers en maandelijks opsturen naar het
CBS. Geschat wordt dat de nieuwe procedure 10 minuten tijdswinst
oplevert per B-verklaring.
Het CBS moet enkele investeringen doen om het systeem aan te passen
voor elektronische aanlevering, maar daar staat tegenover dat het CBS
minder tijd kwijt is aan het handmatig invoeren van de doodsoorzaakgegevens. Het uitgangspunt is dat de kosten voor de zorginstellingen zullen
worden geminimaliseerd.
De verplichtingen in dit wetsvoorstel hebben geen gevolgen voor de
rijksbegroting.
8. Consultatie
Het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) heeft aangegeven dat nut en
noodzaak van onderhavige wetswijziging voldoende aannemelijk is. Als
advies is meegegeven aandacht te schenken aan het belang van op elkaar
aansluitende informatiesystemen en bij de implementatie van de nieuwe
werkwijze voldoende tijd en ruimte te laten. Ook adviseert de ATR de
regeldrukparagraaf op een aantal punten te wijzigen of te verduidelijken
zoals de verwachte tijdwinst bij artsen bij het invullen van het formulier
voor de doodsoorzaakgegevens. De partijen die gereageerd hebben op de
internetconsultatie staan achter het digitaliseren van het aanleveren van
verslagen, de bijlagen en formulieren bij de gemeentelijke lijkschouwer en
de RTE en achter het digitaliseren van het aanleveren van doodsoorzaakgegevens. Wel zijn er opmerkingen gemaakt en vragen gesteld, mede
door de ATR, over de praktische uitwerking en uitvoering ervan, zoals
over het belang van veiligheid, het belang dat nieuwe ICT-functionaliteiten
aansluiten bij bestaande systemen en registraties, de regiefunctie en het
borgen van de uniformiteit van de aanlevering van de gegevens. Ook is
aandacht gevraagd voor het testen van de nieuwe werkwijze voor alle
doelgroepen en hier bij de implementatie voldoende tijd en ruimte voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

14

uit te trekken. Daarnaast is de opmerking gemaakt dat het digitaliseren
waarschijnlijk vanzelf zal gaan en het daarom overbodig is dat de Minister
de bevoegdheid krijgt om de verplichting op te leggen tot digitaal
aanleveren. Een aantal partijen gaf aan dat het wetsvoorstel niet voorzag
in de situatie dat bij de opgave van de doodsoorzaak een overledene geen
burgerservicenummer heeft (afgezien bij een kind jonger dan één maand
waarvan het burgerservicenummer nog niet bekend is of bij een doodgeborene). De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) adviseerde het gebruik van
het burgerservicenummer van de moeder bij het overlijden van een kind
jonger dan één maand of bij een doodgeborene nader te onderbouwen. In
de toelichting is verduidelijkt dat het burgerservicenummer noodzakelijk is
omdat in de doodsoorzakenstatistiek onderscheid moet worden gemaakt
tussen ingezetenen en niet-ingezetenen. Momenteel wordt het burgerservicenummer van de moeder daarvoor ook gebruikt als het gaat om een
doodgeboren kindje, echter in de huidige situatie wordt dat burgerservicenummer geleverd door de ambtenaar van de burgerlijke stand, die de akte
van geboorte (levenloos) opmaakt. Dat gebeurt via het formulier
levenloos geboren kind.
Op de kwalitatieve en kwantitatieve berekening van de regeldruk is
verschillend gereageerd. Aangegeven wordt dat het niet gaat om
vermindering van regels, maar om andere regels. Er zijn partijen die
aangeven dat de kosten van de digitalisering, zoals de ICT-aanpassingen
en de kosten van mailverbindingen, worden onderschat. Er zou een
landelijke financiering moeten komen, zodat artsen, gemeenten en/of
GGD-en niet voor de kosten opdraaien. Digitalisering zal uiteindelijk een
flinke tijdsbesparing opleveren, maar implementatie zal lange tijd meer
tijdsinvestering kosten. Het is tevens de vraag of de digitalisering tijdwinst
oplevert voor alle doelgroepen. Voor GGD-artsen is er waarschijnlijk geen
tijdwinst, maar wel voor de administratieve ondersteuners. De inschatting
van de tijdwinst voor het digitaal invullen van een B-formulier lijkt aan de
hoge kant. Ook moet rekening gehouden worden met het feit dat een
behandelend arts naast het (door de KNMG ontwikkelde) digitale
meldingsformulier in het kader van de Wtl soms ook bijlagen zal moeten
meesturen, zoals een schriftelijke wilsverklaring, een specialistenbrief en
een (gedeelte) van het patiëntjournaal en soms ook audiovisueel
materiaal. Deze bijlagen zullen niet altijd digitaal voorhanden zijn. Een
behandelend arts verricht zijn werkzaamheden in het kader van de Wlb in
geval van euthanasie immers meestal «thuis aan het bed». Dat vergt «aan
het bed»-laptops, dezelfde software en toegang tot internet.
Verwerking van de reacties
De opmerkingen over de kwalitatieve en kwantitatieve berekening van de
regeldruk zijn verwerkt in de desbetreffende paragraaf. Het reductiepotentieel voor de vermindering van de administratieve lasten is naar beneden
bijgesteld, zowel wat betreft de tijdsbesparing als het aantal keren dat
voor digitale aanlevering is gekozen. Ook is op verzoek van de ATR de
lastenverlichting voor de gemeentelijk lijkschouwer buiten beschouwing
gelaten. Verder is aangegeven dat de eenmalige kennisnemingskosten
naar verwachting gering zullen zijn. Daarnaast is de memorie van
toelichting op verschillende punten verduidelijkt. Zo is de nieuwe
werkwijze bij de aanlevering van de doodsoorzaakgegevens zonder
tussenkomst van de gemeente verduidelijkt. Daarbij is naar aanleiding van
het advies van de AP tevens verduidelijkt dat het gebruik van het
burgerservicenummer van de moeder van een kindje dat binnen één
maand na geboorte komt te overlijden en bij een doodgeboren kindje,
gebruikt wordt omdat in deze gevallen het kindje doorgaans geen
burgerservicenummer heeft. Voorts is zowel in de wetstekst als in de
toelichting de verhouding tot de regels over het elektronisch bestuurlijk
verkeer zoals opgenomen in de Awb verduidelijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

15

In het wetsvoorstel wordt bepaald dat in de toekomst mogelijk wel een
verplichting tot elektronische verzending wordt opgelegd. Hoewel in
sommige opmerkingen werd benadrukt dat dit wellicht overbodig is ten
tijde van verdergaande digitalisering, gaven anderen aan dat dit juist tot
moeilijkheden kan leiden door de aard van het te moeten aanleveren
materiaal. Gelet op artikel 2:15 van de Awb vereist de uitsluiting van de
papieren weg voor het elektronisch verkeer naar een bestuursorgaan (RTE
of CBS) altijd een specifieke wettelijke grondslag. Om die reden wordt
reeds in deze grondslag voorzien, en wordt deze eveneens geregeld voor
de verzending naar de gemeentelijke lijkschouwer. Als te zijner tijd wordt
overwogen een verplichting op te leggen, zal vanzelfsprekend aandacht
worden geschonken aan de haalbaarheid en noodzaak hiervan in de
verschillende situaties waar deze wet op van toepassing is.
Het belang van op elkaar aansluitende informatiesystemen wordt zoals
eerder opgemerkt onderkend, om de uniformiteit te borgen en de
regeldrukbeleving van de verstrekker van de gegevens (artsen en
gemeentelijke lijkschouwers) te verminderen. Het Ministerie van VWS zal
bij de voorbereiding op inwerkingtreding van deze wet ondersteuning
bieden aan het CBS, de RTE en gemeentelijke lijkschouwers ten behoeve
van de uniformiteit van de aanlevering van de gegevens, bijvoorbeeld bij
de vernieuwing van de informatievoorziening voor de RTE. Dit neemt niet
weg dat het aan de betrokken partijen is om hun digitale systemen in te
richten. In deze toelichting is daarom expliciet aangegeven dat het een
verantwoordelijkheid is van de betrokken partijen om zo nodig afspraken
met elkaar te maken met het oog op een effectieve en efficiënte inrichting
van het digitale berichtenverkeer, waaronder over de aansluiting op
elkaars systemen.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Onderdeel A
In onderdeel A wordt voorgesteld artikel 2 van de Wlb te wijzigen. In
verband met de voorgestelde nieuwe tekst van artikel 12a wordt voorgesteld een definitie op te nemen van burgerservicenummer, waarbij wordt
verwezen naar de Wet algemene bepalingen burgerservicenummer.
Onderdeel B
Als overlijden het gevolg is van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij
zelfdoding, als bedoeld in de artikelen 293, tweede lid, en 294, tweede lid,
van het Wetboek van Strafrecht, mag de behandelend arts geen verklaring
van overlijden afgeven. In plaats daarvan doet hij mededeling van de
oorzaak van overlijden aan de gemeentelijke lijkschouwer, samen met een
beredeneerd verslag over de inachtneming van de zorgvuldigheideisen,
als bedoeld in artikel 2 van de Wtl. In artikel 10 van de Wlb is geregeld dat
dit beredeneerd verslag via de gemeentelijke lijkschouwer bij de RTE
wordt aangeleverd. In het voorgestelde artikel 7, derde lid (nieuw), wordt
een regeling getroffen voor de elektronische verzending van de
mededeling en het beredeneerd verslag door de behandelend arts. De
mededeling wordt gedaan door middel van een ingevuld formulier,
waartoe (net als in de huidige situatie) ook bijlagen behoren, zoals de
wilsverklaring van de overledene of de verklaring van de geconsulteerde
arts. De Wlb bevat geen vormvoorschriften die in de weg staan aan
elektronische aanlevering van deze gegevens door de behandelend arts
aan de gemeentelijke lijkschouwer aanlevert. Echter, in de praktijk gebeurt
dit nog niet. In het voorgestelde artikel 7, derde lid (nieuw), zijn twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

16

materiële normen opgenomen. Ten eerste wordt bepaald dat behandelend
artsen, als zij gebruik maken van de elektronische weg, zij dit alleen
mogen doen op de wijze die door de gemeentelijke lijkschouwer is
aangegeven. Zij mogen kiezen tussen verzending via de papieren of via de
elektronische weg. Ten tweede wordt de gemeentelijke lijkschouwer
opgedragen om als hij de elektronische weg opent, een wijze te kiezen die
de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid van de gegevens voldoende
waarborgt. De gemeentelijke lijkschouwers zijn gewend om te werken met
gegevens die uiterst gevoelig zijn en waarbij vertrouwelijke behandeling
erg belangrijk is. Op het openstellen van de elektronische weg is artikel
2:15, eerste lid, van de Awb van overeenkomstige toepassing verklaard.
De overeenkomstige toepassing van de Awb voor de gemeentelijke
lijkschouwer heeft slechts betrekking op het elektronisch ontvangen van
de benodigde documenten. Omdat de gemeentelijke lijkschouwer geen
bestuursorgaan in de zin van de Awb is, is de Awb niet van toepassing op
de gemeentelijke lijkschouwer. Wat betreft deze wetswijziging houdt de
overeenkomstige toepassing in dat de gemeentelijke lijkschouwer, als hij
de elektronische weg openstelt, dat kenbaar moet maken. Ook kan hij
nadere eisen stellen, mits die de elektronische verzending niet belemmeren. Ook het tweede tot en met vierde lid zijn van overeenkomstige
toepassing verklaard, hetgeen betekent dat elektronisch verschafte
gegevens kunnen worden geweigerd indien dat tot een onevenredige
belasting voor de gemeentelijke lijkschouwer zou leiden of de vertrouwelijkheid niet is geborgd. Ook artikel 2:17, tweede lid, van de Awb is van
overeenkomstige toepassing verklaard. Daarin wordt bepaald op welk
tijdstip een elektronisch verzonden bericht wordt geacht te zijn ontvangen.
In het voorgestelde artikel 7, derde lid (nieuw), is de gemeentelijke
lijkschouwer aangewezen als degene die de wijze voorschrijft waarop de
elektronische weg wordt opengesteld. In aansluiting daarbij ligt bij hem
ook de verantwoordelijkheid om te borgen dat die weg voldoende
betrouwbaar en vertrouwelijk is. Gelet op de gevoeligheid van de aan te
leveren gegevens is dit noodzakelijk. Deze wijze van regeling sluit aan bij
de Awb en zorgt er ook voor dat de gemeentelijke lijkschouwer de
werkwijze kan aanpassen aan de laatste stand van de techniek zonder dat
hiervoor regelgeving gewijzigd hoeft te worden.
Voorlopig blijft het mogelijk voor de behandelende artsen om het
formulier en het beredeneerd verslag met bijlagen op papier aan te
leveren bij de gemeentelijke lijkschouwer. Als de nieuwe werkwijze
voldoende is uitgerold bij de behandelende artsen en de gemeentelijke
lijkschouwers kan de Minister bepalen dat de aanlevering van het
formulier en het beredeneerde verslag alleen op elektronische wijze mag
gebeuren. Indien dit wordt overwogen, zal gekeken worden naar de
haalbaarheid bij de verschillende situaties waarop deze wet van
toepassing is. Voor een eventuele verplichting tot digitaal aanleveren is in
het voorgestelde vierde lid een delegatiegrondslag opgenomen.
Onderdeel C
In onderdeel C wordt voorgesteld een verwijzing naar artikel 7, derde lid,
aan te passen nu in onderdeel B wordt voorgesteld dit lid te vernummeren tot het zesde lid.
Onderdeel D
In artikel 10, tweede lid, van de Wlb is geregeld wat de gemeentelijke
lijkschouwer moet doen in het geval hij of zij een melding krijgt op grond
van artikel 7, tweede lid. De gemeentelijke lijkschouwer dient dan verslag
uit te brengen aan de RTE en daarbij ook het beredeneerd verslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

17

(waartoe, net als nu het geval is, ook eventuele bijlagen behoren) van de
behandelend arts te voegen. Gelet op artikel 2:15, eerste lid, van de Awb,
en de huidige bewoordingen in artikel 10, tweede lid, van de Wlb, is het al
mogelijk dat de RTE hiervoor de digitale weg openstellen. In het voorgestelde artikel 10, derde lid, wordt een regeling getroffen voor het
elektronisch verzenden door de gemeentelijke lijkschouwer van het
verslag en het beredeneerde verslag aan de RTE. Ten eerste wordt
bepaald dat gemeentelijke lijkschouwers het verslag en het beredeneerd
verslag, als zij gebruik willen maken van de elektronische weg, alleen
elektronisch mogen verzenden op de wijze die door de RTE is voorgeschreven (vierde lid). Zij kunnen dus kiezen tussen verzending via de
papieren weg of via de elektronische weg. Ten tweede wordt aan de RTE
opgedragen om, als zij de digitale weg openstellen, daarvoor een wijze te
kiezen die de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid van de gegevens
voldoende waarborgt (derde lid). De RTE zijn gewend om te werken met
gegevens die uiterst gevoelig zijn en waarbij vertrouwelijke behandeling
erg belangrijk is. Aangezien het aan de RTE is om te bepalen op welke
wijze de digitale weg wordt ingericht, kunnen zij hun werkwijze aanpassen
aan de laatste stand van de techniek zonder dat hiervoor regelgeving
gewijzigd hoeft te worden.
Voorlopig blijft het mogelijk voor de gemeentelijke lijkschouwers om de
verslagen en bijlagen op papier te versturen naar de RTE. Als de nieuwe
werkwijze voldoende is uitgerold bij alle gemeentelijke lijkschouwers kan
de Minister bepalen dat de aanlevering van de verslagen alleen op
elektronische wijze mag gebeuren. Indien dit wordt overwogen, zal
gekeken worden naar de haalbaarheid bij de verschillende situaties
waarop deze wet van toepassing is. Voor een eventuele verplichting tot
digitaal aanleveren is in het voorgestelde vijfde lid een delegatiegrondslag
opgenomen. Het is niet de bedoeling door verplichte elektronische
opgave hiervoor een extra drempel op te werpen. De Minister zal dus
alleen van deze mogelijkheid gebruik maken als de betrokken partijen
daar voldoende op zijn voorbereid.
Onderdeel E
In onderdeel E wordt voorgesteld om artikel 12a van de Wlb opnieuw vast
te stellen. Het voorgestelde eerste lid regelt de kernverplichting van dit
artikel: de behandelend arts of de gemeentelijke lijkschouwer doet opgave
van de doodsoorzaakgegevens bij de medisch ambtenaar van het CBS.
Hierbij vermelden ze niet alleen de directe doodsoorzaak, maar ook de
onderliggende oorzaken. De behandelend arts is degene die de
overledene tijdens het leven als laatste op enigerlei wijze onder zijn zorg
had. In het kader van de lijkschouwing moet dit ruim worden begrepen.
Daaronder valt ook de waarnemend arts of de dienstdoende (huis)arts
indien zij over voldoende informatie beschikken om in redelijkheid tot een
verklaring van overlijden te kunnen besluiten en zij dit besluit voldoende
kunnen motiveren8. Ten opzichte van de huidige tekst van artikel 12a,
eerste lid, wordt aangevuld dat de verplichting voor opgave van de
doodsoorzaakgegevens niet alleen bij de behandelend arts ligt, maar ook
bij de gemeentelijke lijkschouwer aangezien beiden verantwoordelijk zijn
voor de lijkschouw en afgifte van een verklaring van overlijden
(A-verklaring). Op de behandelend arts of gemeentelijke lijkschouwer die
de A-verklaring afgeeft, rust ook de verplichting om opgave te doen van
de doodsoorzaak (B-verklaring). In de huidige tekst van artikel 12a staat
dat de beide verklaringen gelijktijdig worden gedaan. Aangezien wordt
8

Handreiking (niet-) natuurlijke dood (versie 1.0. januari 2016), vindplaats: https://www.igj.nl/
onderwerpen/calamiteiten/documenten/publicaties/2016/02/16/handreiking-nietnatuurlijke-dood

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

18

voorgesteld dat de opgave van de doodsoorzaakgegevens rechtstreeks bij
het CBS wordt aangeleverd, in plaats van via de ambtenaar van de
burgerlijke stand, is het niet meer noodzakelijk dat beide verklaringen
tegelijk worden afgegeven. Daarom wordt voorgesteld dat de opgave van
de doodsoorzaak zo spoedig mogelijk na afgifte van de verklaring van
overlijden wordt gedaan. Dit geeft de behandelend arts of de gemeentelijke lijkschouwer de mogelijkheid om een andere arts te consulteren. Zo
kan de dienstdoende arts van de huisartsenpraktijk de vaste huisarts van
een patiënt consulteren, of de arts-assistent de medisch specialist. Dit kan
nodig zijn om goede informatie te geven over de achterliggende
doodsoorzaken. Vervolgens levert de behandelend arts of de gemeentelijke lijkschouwer de gegevens aan bij de medisch ambtenaar van het
CBS. De ontvangen gegevens worden uitsluitend voor statistische
doeleinden gebruikt. Hiermee is gebruik voor fiscale, administratieve,
controle en gerechtelijke doeleinden uitgesloten. De medisch ambtenaar
van het CBS is een BIG-geregistreerde arts die verantwoordelijk is voor de
verwerking van de gegevens. De medisch ambtenaar is gehouden aan zijn
beroepsgeheim.
Het voorgestelde tweede lid regelt dat bij de opgave van de doodsoorzaakgegevens het burgerservicenummer wordt vermeld. Op grond van de
huidige tekst van artikel 12a is het niet nodig om het burgerservicenummer te gebruiken, omdat het nummer van de overlijdensakte door de
gemeente op de enveloppe wordt geschreven. Het CBS krijgt van de
gemeente daarnaast periodiek separaat een overzicht van alle overleden
personen, inclusief nummer van overlijdensakte en burgerservicenummer, waardoor het CBS het nummer van de overlijdensakte kan
gebruiken om een koppeling te maken met het BSN van de overledene en
na te gaan of het al dan niet een ingezetene betreft. In de nieuwe situatie
wordt de werkwijze vereenvoudigd. De tussenkomst van de gemeente
vervalt en het doodsoorzakenformulier zal daarom tevens het burgerservicenummer moeten bevatten die het CBS nodig heeft om de doodsoorzakenstatistiek tot stand te brengen. Artsen kunnen het burgerservicenummer alleen aan het CBS verstrekken op grond van een wettelijk
voorschrift. Het voorliggende wetsvoorstel bevat een dergelijk voorschrift
waarmee mogelijk wordt gemaakt dat degene die het B-formulier invult
tevens het BSN van de overledene, van de moeder van een overleden
kindje jonger dan een maand of van de moeder van een doodgeboren
kindje voor dit doel kan verwerken. De arts of gemeentelijke lijkschouwer
vult in de nieuwe situatie zelf het BSN in. Het nummer van de overlijdensakte is daarom niet meer nodig en evenmin is het nodig dat de
gemeente periodiek separaat een lijst met nummers van overlijdensaktes
en bijbehorende BSN aan het CBS verstrekt. De procedure wordt daarmee
efficiënter ingericht. Voor verwerking van het burgerservicenummer door
het CBS hoeven geen (nieuwe) regels te worden gesteld aangezien het
CBS daartoe reeds bevoegd is op grond van artikel 34 van de Wet op het
CBS. Het CBS verwerkt het burgerservicenummer ten behoeve van de
doodsoorzakenstatistiek nu ook al op grond van dat artikel. De doodsoorzakenstatistiek is volledig anoniem.
Iemand die niet is ingeschreven in de Basisregistratie personen (BRP)
beschikt niet over een burgerservicenummer. Daarom moet het burgerservicenummer alleen worden vermeld indien de overledene op het moment
van overlijden was ingeschreven in de BRP. Bij een doodgeborene en bij
een kindje jonger dan één maand waarvan het burgerservicenummer nog
niet bekend is, worden de gegevens van de moeder vermeld. Hiermee
wordt voorkomen dat de doodsoorzaken van deze kinderen niet verwerkt
kunnen worden in de doodsoorzakenstatistiek. In andere gevallen waarbij
het BSN van de overledene niet bekend is kan het invullen van het BSN bij
de aanlevering van de doodsoorzaakgegevens achterwege gelaten
worden. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan niet-ingezetenen die in
Nederland overlijden bij een verkeersongeval. In een dergelijk geval is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

19

sprake van overlijden van een niet-ingezetene en zal een doodsoorzaakverklaring moeten worden verzonden aan het CBS, echter wordt daarbij
geen burgerservicenummer vermeld. Ondanks het niet bekend zijn van
het burgerservicenummer in dergelijke gevallen blijft de arts derhalve de
verplichting houden de doodsoorzaakgegevens aan te leveren ten
behoeve van de statistiek.
Het voorgestelde derde lid regelt de opgave van de doodsoorzaakgegevens indien de behandelend arts en de gemeentelijke lijkschouwer geen
verklaring van overlijden kunnen afgeven. In dat geval dient de officier
van justitie op grond van artikel 12 een verklaring van geen bezwaar af te
geven voordat een lijk mag worden begraven, gecremeerd, ontleed,
gebalsemd of aan een andere conserverende bewerking mag worden
onderworpen. De opgave van de doodsoorzaakgegevens gebeurt dan
door een arts die door de officier van justitie is aangewezen. Dit is nu
geregeld in artikel 12, tweede lid, van de Wlb. De tekst is op een enkel
punt verduidelijkt, verder is de regeling gelijk gebleven.
Het vierde lid geeft de Minister de bevoegdheid een formulier voor te
schrijven, dat alsdan bij regeling wordt vastgesteld. Het formulier dient
ingevolge het eerste lid gebruikt te worden voor de opgave van de
doodsoorzaakgegevens. Ingevolge de huidige Wlb beschikt de Minister
reeds over deze bevoegdheid, op grond waarvan de regeling Vaststelling
formulier opgave doodsoorzaak is vastgesteld. De in dit wetsvoorstel
beschreven eisen inzake de opgave van het burgerservicenummer van de
overledene of in bepaalde gevallen, van diens moeder, noodzaken tot
wijziging van het bestaande formulier. Bij het opstellen van het formulier
zal worden bezien of de wijze van gegevensverstrekking (via de papieren
of elektronische weg) noodzaakt tot onderscheid in het te gebruiken
format. De gegevens die verstrekt dienen te worden en die derhalve in het
formulier zijn opgenomen, zijn echter dezelfde, ongeacht of sprake is van
verstrekking via de papieren weg of via elektronische weg.
In het voorgestelde vijfde lid wordt een regeling getroffen nu het CBS de
elektronische weg wil openen voor de opgave van de doodsoorzaakgegevens. In deze bepaling zijn drie materiële normen opgenomen. Ten
eerste wordt bepaald dat behandelend artsen en de gemeentelijke
lijkschouwers, als zij gebruik willen maken van de elektronische weg bij
het doen van opgave van de doodsoorzaakgegevens, zij dit alleen mogen
doen op een wijze die door het CBS is voorgeschreven. Ten tweede wordt
aan het CBS opgedragen om, als het CBS de elektronische weg wil
openstellen, daarbij een wijze te kiezen die de integriteit en vertrouwelijkheid van de gegevens voldoende waarborgt. Het CBS heeft voor de
opgave van de doodsoorzaakgegevens een apart werkproces ingericht,
vanwege de gevoeligheid van deze gegevens. De voorgestelde wettekst
maakt het mogelijk dat het CBS een aantal verschillende werkprocessen
inricht, met het oog op de verschillende beroepsgroepen die doodsoorzaakgegevens bij hen aanleveren. Bij de elektronische aanlevering van de
doodsoorzaakgegevens in de proefprojecten is grote aandacht voor het
veilig aanleveren van deze gegevens. Gelet op de gevoeligheid van de
opgegeven gegevens is dit noodzakelijk. Aangezien het aan het CBS is om
te bepalen op welke wijze de digitale weg wordt ingericht kan het CBS de
werkwijze kan aanpassen aan de laatste stand van de techniek zonder dat
hiervoor regelgeving gewijzigd hoeft te worden.
Voorlopig blijft het mogelijk voor artsen om de opgave van de doodsoorzaakgegevens op papier te doen. In de toekomst kan het wenselijk zijn om
aanlevering van de doodsoorzaakgegevens volledig elektronisch te laten
verlopen. Het voorgestelde zevende lid regelt dat de Minister kan bepalen
dat de opgave slechts op elektronische wijze kan gebeuren. Het is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

20

voorzien dat al binnen geruime tijd van deze mogelijkheid gebruik zal
worden gemaakt. Het is van groot belang dat artsen de doodsoorzaakgegevens aanleveren aan het CBS. Het is niet de bedoeling door verplichte
elektronische opgave hiervoor een extra drempel op te werpen. De
Minister zal dus alleen van deze mogelijkheid gebruik maken als de
betrokken partijen daar voldoende op zijn voorbereid.
Onderdelen F en G
In de onderdelen F en G wordt voorgesteld om de bewoordingen van de
artikelen 11a en 13 aan te passen aan de bewoordingen in de andere
artikelen van de Wlb. Er zijn geen inhoudelijke wijzigingen beoogd.
Onderdeel H
In onderdeel H wordt een verwijzing naar de artikelen 10 en 12a
aangepast aan de voorgestelde nummering van de leden van deze
artikelen.
Artikel II
Dit artikel bevat een aantal samenloopbepalingen.
Onderdeel A betreft de situatie waarin het voorstel van wet tot wijziging
van de Awb tot wet is verheven en artikel 2:13 van die wet eerder in
werking treedt dan de onderdelen B, D of E van het onderhavige voorstel.
Ingevolge de Awb zou dan voor de beide bestuursorganen het CBS en de
RTE de verplichting gelden om de elektronische weg open te stellen
(artikel 2:13, eerste lid van dat voorstel) en de betrouwbaarheid en
vertrouwelijkheid van het betreffende berichtenverkeer te borgen. De
onderdelen van het onderhavige voorstel waarin is bepaald dat de
elektronische weg door het CBS of de RTE mag worden opengesteld mits
de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid zijn geborgd, kunnen daarom
vervallen. Voor de RTE geldt dat nog niet bekend is of het elektronische
systeem dat momenteel wordt ontwikkeld om het berichtenverkeer te
faciliteren, op het tijdstip van inwerkingtreding van de Awb beschikbaar
en in werking is. In dat geval kan op grond van het voorstel van wet tot
wijziging van de Awb worden voorzien in een uitgestelde toepassing van
artikel 2:13, eerste lid. Dat betekent dat voor de RTE gedurende een
bepaalde periode niet de verplichting geldt om de elektronische weg open
te stellen. Zij mogen dat uiteraard wel. De overige in de Awb opgenomen
eisen gelden uiteraard wel, waaronder de verplichting dat de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid van het betreffende berichtenverkeer moet
worden geborgd (artikel 2:13, tweede lid).
Indien het berichtenverkeer naar het CBS of de RTE uitsluitend langs
elektronische weg mag plaatsvinden (uitsluiting van de papieren weg),
blijft daarvoor net als onder de huidige Awb een expliciete grondslag
nodig. De betreffende bepaling kan in de Wlb derhalve worden gehandhaafd, waarbij geldt dat de verwijzing naar artikel 2:15 Awb wordt
vervangen door een verwijzing naar 2:7, tweede lid van de Awb.
Voor het berichtenverkeer naar de gemeentelijke lijkschouwer geldt dat er
geen bepalingen vervallen. Wel vindt aanpassing plaats van de verwijzing
naar artikelen in de Awb die van overeenkomstige toepassing zijn op het
berichtenverkeer naar de gemeentelijke lijkschouwer.
Onderdeel B betreft de situatie waarin het onderhavige voorstel tot wet is
verheven en de onderdelen B, D of E eerder in werking treden dan de
voorgenomen wijziging van de Awb. In dat geval behoeft het wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

21

inzake wijziging van de Awb enkele aanvullingen. In deze situatie worden
dezelfde wijzigingen van de Wlb beoogd als beschreven bij onderdeel A.
Artikel III
In artikel III wordt voorgesteld om de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel bij koninklijk besluit te regelen. Er wordt voorzien in de
mogelijkheid van gedifferentieerde inwerkingtreding zodat indien nodig
voor de digitalisering van de aanlevering van de doodsoorzaakgegevens
een andere inwerkingtredingsdatum kan worden gekozen dan voor de
digitalisering van de aanlevering van beredeneerde verslagen in het kader
van de Wtl.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 551, nr. 3

22