College Sanering Zorginstellingen

Rapportage Financiële problematiek Stichting Oosterscheldeziekenhuizen
verslag van een onderzoek naar ‘de precieze aard en omvang van de problematiek en mogelijke oplossingen’ in
opdracht van VWS1, uitgevoerd door Wiete Mesman, deskundige namens het College Sanering Zorginstellingen

1. Inleiding en verantwoording
Vanwege de urgentie heeft opdrachtgever VWS gekozen voor een kort en intensief onderzoek
naar de “zorgelijke financiële positie van de Stichting Oosterscheldeziekenhuizen (SOZ) te
Goes”, resulterend in “een rapportage op hoofdlijnen”, te leveren uiterlijk op woensdag 25
februari 2009.
Vervolgens is het rapport met opdrachtgever VWS besproken en voor hoor- en wederhoor
voorgelegd aan de bestuurders van SOZ en Ziekenhuis Walcheren (ZW). In deze versie van het
rapport is waar nuttig en zinvol met de gemaakte opmerkingen die vooral de volledigheid van de
feiten betroffen rekening gehouden. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van het rapport
blijft volledig bij CSZ.
Het onderzoek is vooruitlopend op de formele opdrachtverstrekking d.d. maandag16 februari
2009 vanwege de korte doorlooptijd reeds op vrijdag 13 februari gestart met de gebruikelijke
formele kennismaking van het CSZ met de bestuurder van SOZ, waarbij meteen een aantal voor
het onderzoek essentiële documenten door SOZ is verstrekt.
De status van deze rapportage is – nog steeds - een rapportage op hoofdlijnen die desgewenst kan
worden gevolgd door een meer gedetailleerde rapportage.
“Op hoofdlijnen” betekent in het kader van dit verslag dat sommige aspecten zich desgewenst
lenen voor verder onderzoek of nader overleg. Dat is naar het oordeel van de deskundige
bijvoorbeeld van toepassing op de gevolgen van de voorgenomen fusie voor de financiën, de
kwaliteit en de continuïteit van de ziekenhuiszorg in Zeeland. Zo meent de deskundige dat een
overleg met de IGZ ingeval van meer tijd voor het onderzoek passend zou zijn geweest. Dat is er
nu (nog) niet van gekomen.
Meer algemeen geldt dat de deskundige in dit stadium nog niet op alle vragen zo gedetailleerd
antwoord heeft kunnen geven als soms wenselijk zou zijn. De deskundige heeft zich in dit
stadium van het onderzoek beperkt tot gesprekken met de bestuurders van SOZ en van ziekenhuis
Walcheren2, met de voorzitters van beide Raden van Toezicht en met de financieel directeur van
ziekenhuis Walcheren (ZW) die vanaf medio 2007 deze functie voor beide ziekenhuizen vervult.
Gaandeweg het onderzoek is het de deskundige overigens steeds duidelijker geworden dat hoewel er formeel nog steeds twee zelfstandige ziekenhuizen zijn - de beide RvB en RvT van
SOZ en ZW vanuit het belang van de voorgenomen fusie vanaf 2007 in toenemende mate
gezamenlijk zijn opgetrokken. In dat perspectief is, toen eind 2007 werd besloten dat het lid RvB
SOZ de heer Bouhuys zou vertrekken, tussen beide ziekenhuizen afgesproken dat vanaf voorjaar
1

Brief Directeur -Generaal Curatieve Zorg VWS kenmerk CZ-TSZ-2912124 d.d. 16 februari 2009
Deze bestuurder, dhr. Zomer, vervult na het vertrek van dhr. Bouhuys uit de RvB van SOZ eind 2007, vanaf het
voorjaar 2008 tevens de RvB portefeuille Financiën van SOZ.
2

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

1

College Sanering Zorginstellingen
2008 de bestuursvoorzitter RvB ZW tevens belast zou worden met de portefeuille Financiën RvB
SOZ.i De directeur Financiën rapporteerde vanaf dat moment voor beide ziekenhuizen aan de
heer Zomer. Bovenstaande laat onverlet dat hierna zo veel als mogelijk separaat over de financiën
van SOZ wordt gerapporteerd, overeenkomstig de vraagstelling van het onderzoek.
Wat betreft de status van dit rapport is verder vermeldenswaard dat in dit korte tijdsbestek niet
kon worden gesproken met bijvoorbeeld de accountant, of met (vertegenwoordigers van) de
medische staf, de IGZ (is inmiddels wel benaderd), de verzekeraar, de bank.
Ten aanzien van de documentatie is de deskundige vrijwel niet toegekomen aan het opvragen en
bestuderen van relevante verslagen van de RvB en van de RvT, waarmee verstrekte mondelinge
informatie nog diepgaander zou kunnen worden getoetst en in hun bredere context bezien.
Volledigheidshalve wordt er daarbij op gewezen dat de deskundige alle medewerking van SOZ
en ZW heeft gekregen bij het verstrekken van informatie.
Bovenstaande laat onverlet het oordeel van de deskundige dat de constateringen die in dit rapport
worden gedaan voldoende gefundeerd zijn, ook waar deze niet (volledig) door betrokkene(n) zou
worden onderschreven.
De deskundige wijst er in dit verband op dat hij – die de feiten en omstandigheden achteraf
terugkijkend en met de kennis van nu mag beoordelen – deze op onderdelen anders weegt en
beoordeelt dan zijn gesprekspartners van SOZ en ZW doen. Die verschillen van inzicht hangen
naar het oordeel van de deskundige met name samen met het absolute voornemen van SOZ tot
een zo spoedig mogelijke fusie met ziekenhuis Walcheren. Deze fusie heeft (nog) niet
plaatsgevonden en de voorbereiding heeft door omstandigheden die hierna worden toegelicht veel
meer aandacht, tijd en energie gevergd dan was voorzien.
Het fusievoornemen heeft naar het oordeel van de deskundige tot keuzen geleid die naar zijn
taxatie anders zouden zijn uitgevallen zonder het nadrukkelijke streven tot spoedige fusie met
ziekenhuis Walcheren. Het in 2008 door een extern bureau geconstateerde tekort aan bestuurlijke
regie en prioritering bij SOZ is aldus de deskundige mede het gevolg van de te eenzijdige focus
op het realiseren van de fusie. De noodzaak voor een financiële sanering van SOZ in de jaren
2005 tot en met 2007 is daardoor te laat onderkend. Tegelijkertijd past hierbij de constatering dat
SOZ naar het oordeel van hun bestuur en toezichthouders zonder fusie met ZW niet of nauwelijks
toekomst heeft.
In deze rapportage wordt in paragraaf 5 op dit fusievoornemen ingegaan, waar antwoord wordt
gegeven op de vraag om inzicht te bieden “in de consequenties van de financiële situatie van het
SOZ voor een eventuele fusie met het ziekenhuis Walcheren”.
Zoals hierna zal blijken wordt in de paragrafen 3 en 4 vanwege de samenhang der dingen ook al
veel aandacht besteed aan het fusievoornemen.
Voorafgaand aan deze paragrafen wordt in paragraaf 2 een korte schets van het verleden en
heden van SOZ gegeven, om aldus de aansluiting tussen het heden en het recente verleden van
SOZ zichtbaar te maken. Met inachtneming van de vragen die betrekking hebben op het
fusievoornemen met ziekenhuis Walcheren wordt in deze paragraaf 2 tevens kort de situatie van
de totale Zeeuwse ziekenhuiszorg geschetst.

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

2

College Sanering Zorginstellingen
In paragraaf 3 wordt verslag gedaan van het onderzoek “naar de precieze aard en omvang van
de (financiële) problematiek” en worden “eventuele oplossingen aangereikt”. Daarbij wordt
tevens inzicht geboden in “de verbeter- en investeringsplannen van het ziekenhuis [SOZ] en het
bijbehorende tijdpad”, waarbij ook aandacht wordt geschonken aan “eventuele plannen voor
participatie door private investeerders”.
Aansluitend wordt in paragraaf 4 ingegaan op de vraag “of het bestuur en het interne toezicht
adequaat is geregeld en of het bestuur de stakeholders van de organisatie, zoals de cliënten,
werknemers en de lokale overheid……voldoende betrekt bij belangrijke beslissingen zoals
mogelijke fusievoornemens en of er voldoende vertrouwen en draagvlak bestaat voor de
plannen”.
Nagekomen thema
Ten tijde van de opdrachtverstrekking door VWS was nog niet bekend dat de beide Raden van
Toezicht zouden besluiten op korte termijn afscheid te nemen van hun beide voorzitters RvB,
dhr. Simons van SOZ en dhr. Zomer van ziekenhuis Walcheren. Dat besluit is maandag 16
februari 2009 door de beide Raden van Toezicht genomen.
Gelet op de vraagstelling van het onderzoek heeft de deskundige de mogelijke gevolgen van dit
besluit voor de continuïteit van SOZ betrokken bij zijn onderzoek en de beide voorzitters om
tekst en uitleg gevraagd. Daarbij is van belang dat zoals hierboven is toegelicht de heer Zomer
vanaf voorjaar 2008 feitelijk de portefeuille Financiën van beide ziekenhuizen, dus ook van SOZ,
vervult en tevens feitelijk belast is met de operationele aansturing van beide ziekenhuizen, terwijl
de heer Simons feitelijk via de portefeuille Klachten, Kwaliteit en Communicatie ook de externe
belangen inclusief de fusieaangelegenheden namens RvB ziekenhuis Walcheren behartigt.
De deskundige heeft begrepen dat de heer Vierhout per 1 april a.s. formeel als interim bestuurder
van ziekenhuis Walcheren, de heer Zomer zal opvolgen en vanaf maandag 23 februari 2009
aanwezig is voor inwerken en overdracht.
Voor het bestuur van SOZ wordt nog een interim bestuurder gezocht die vooral zal worden
geselecteerd op financieel-economische kwaliteit.
Gelet op de ingrijpende maatregelen die met name SOZ in dit jaar 2009 zal moeten treffen en
realiseren om de (negatieve) Eigen Vermogenspositie te versterken, acht de deskundige deze
bestuurderswisseling een groot risico. Hij heeft dit thema ook met de beide voorzitters RvT
gedeeld. De deskundige is van mening dat het de voorkeur had verdiend om de heer Vierhout in
eerste instantie toe te voegen aan de beide bestuurders van SOZ en ZW, eventueel als “primus
interparis”, in het bijzonder belast met het herwinnen van vertrouwen en draagvlak voor de fusie.
De deskundige kan zich in dat verband voorstellen dat in het belang van de continuïteit van SOZ
de nog aan te trekken interim bestuurder SOZ3 in ieder geval ruimschoots wordt ingewerkt door
de heer Zomer, als dat noodzakelijk zou zijn ook na 1 april.
In dat verband heeft de deskundige er overigens goede nota van genomen dat het tijdelijk
dienstverband van de crisismanager die belast is met de implementatie van het Actieprogramma
F&C 2008/20094 is verlengd tot in ieder geval dit najaar.
3

Deze interim bestuurder zal naar verwachting van de deskundige de portefeuille Financiën voor beide ziekenhuizen
behartigen
4
Ook dat Actieprogramma is uitdrukkelijk gericht op ziekenhuis Zeeland i.o. dus op beide ziekenhuizen

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

3

College Sanering Zorginstellingen

2. Algemeen: korte beschrijving Stichting Oosterscheldeziekenhuizen
2.1. oosterscheldeziekenhuizen

Stichting Oosterscheldeziekenhuizen is een algemeen ziekenhuis met 364 bedden en is gevestigd
te Goes, met als nevenlocatie Zierikzee met 24 bedden voor dagbehandeling. SOZ biedt onderdak
aan vrijwel alle medische specialismen en heeft een nierdialysecentrum.
De SOZ bestaat sinds 1981 na een fusie tussen ziekenhuis ‘De Bevelanden’ te Goes en het
Zweedse Rode Kruis Ziekenhuis te Zierikzee. In 1987 zijn de locaties Bergzicht en St.Johanna in
Goes in een nieuwe hoofdvestiging te Goes ondergebracht. De locatie Zierikzee doet dienst als
buitenpolikliniek en dagbehandelingscentrum.
Eind 2003 heeft bij SOZ een bestuurscrisis plaatsgevonden die heeft geleid tot het vertrek van
zowel de Raad van Bestuur als de voltallige Raad van Toezicht en Advies.
Vanaf medio maart 2004 is een interim bestuurder aan de slag gegaan, gelijktijdig met de nieuwe
Raad van Toezicht.
De huidige bestuursvoorzitter, drs. H.J. Simons, is per 1 mei 2005 gestart, gevolgd door de komst
van het lid van de Raad van Bestuur, drs. O. Bouhuys, per medio juni 2005. De heer Simons
behartigt in de RvB vooral de “externe” portefeuilles, inclusief het fusievoornemen. De heer
Bouhuys vervulde de portefeuille bedrijfsvoering, waaronder de portefeuille Financiën.
Laatstgenoemde is rond de jaarwisseling 2007/2008 vertrokken en vanaf die datum bestaat de
RvB van SOZ formeel uit 1 persoon, met de kanttekening van de personele samenwerking vanaf
voorjaar 2008 tussen beide ziekenhuizen zoals hiervoor is geschetst.
2.2. korte terugblik Zeeuwse ziekenhuiszorg

Begin jaren ’80 kende Zeeland nog tien ziekenhuizen. Vervolgens heeft schaalvergroting geleid
tot de situatie waarbij drie streekziekenhuizen overbleven, deels in nieuwe deels in vernieuwde
locaties: Oosterscheldeziekenhuizen in Goes, Ziekenhuis Walcheren in Vlissingen en Ziekenhuis
De Honte in Terneuzen.
Tussen deze ziekenhuizen ontstond op verschillende terreinen intensieve samenwerking.
Bijvoorbeeld de verschillende maatschappen van de Zeeuwse ziekenhuizen werken samen. Zo is
er één maatschap van apothekers voor de drie ziekenhuizen. Op het terrein van de chirurgie,
interne geneeskunde, KNO, longgeneeskunde, kaakchirurgie, orthopedie, plastische chirurgie,
reumatologie, urologie en neurologie wordt samengewerkt door de maatschappen van Ziekenhuis
Walcheren en Oosterscheldeziekenhuizen of is inmiddels sprake van een gemeenschappelijke
maatschap.
In 1999 besloten de Oosterscheldeziekenhuizen en Ziekenhuis Walcheren tot fusie. Dit
geschiedde in overleg en met instemming van de verschillende stakeholders. De toenmalige
minister van VWS hield dit tegen.
Daarna kwam de Commissie Toekomstvisie Curatieve Zorg Zeeland in haar rapport
“Toekomstvisie Curatieve Zorg in Zeeland” (rapport De Beer van mei 2001) eveneens tot de
conclusie dat de ziekenhuizen in Zeeland elkaar nodig hebben om toegankelijke, bereikbare en

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

4

College Sanering Zorginstellingen
kwalitatief verantwoorde zorg te blijven bieden. Deze Commissie beval niet-vrijblijvende,
geïnstitutionaliseerde samenwerking aan.
Vervolgens kwam de zogenaamde Commissie van wijzen Curatieve Zorg Zeeland in 2004 in het
rapport “De Ziekenhuis- en Medisch Specialistische Zorg Zeeland” (rapport Vierhout van
oktober 2004) tot vergelijkbare conclusies en aanbevelingen. Ook in dat rapport wordt namelijk
aangegeven dat de Zeeuwse samenwerking er moet komen.
Naast een nauwere samenhang tussen de verschillende disciplines wordt ook een intensieve,
bestuurlijke samenwerking geadviseerd op basis van gezamenlijke bestuurlijke
verantwoordelijkheid. Volgens het rapport kunnen op deze wijze de zwaktes en bedreigingen van
de Zeeuwse ziekenhuiszorg het beste worden gepareerd.
Het rapport Vierhout wordt door de drie Zeeuwse ziekenhuizen onderschreven. Op basis daarvan
hebben de raden van bestuur van de drie ziekenhuizen en van Stichting Revalidatiegeneeskunde
Zeeland in 2004 besloten om te komen tot een strategisch samenwerkingsverband. Daartoe wordt
het reeds bestaande Zeeuws Directeurenberaad opnieuw vormgegeven. Binnen dit
samenwerkingsverband werken de drie ziekenhuizen ook samen op inhoudelijk terrein. Dit leidt
in een aantal gevallen tot het nog verder samengaan van maatschappen van medisch specialisten.
Ziekenhuis Walcheren en Oosterscheldeziekenhuizen gaan een stap verder en kiezen ook voor
een bestuurlijk samengaan. Ze spreken zich daar in maart 2005 in de notitie “Verankerd
Samenwerken” voor uit. Ziekenhuis De Honte neemt deze stap op dat moment niet.
Daarmee zijn we beland bij de actuele vraagstelling van dit onderzoek die verder wordt
beschreven in de paragrafen 3 en 4 van dit rapport.
.

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

5

College Sanering Zorginstellingen

3. Beleid, Organisatie en Financiën SOZ: diagnose financiële problematiek
3.1. SOZ en de financiën

Met inachtneming van de opdrachtverstrekking van VWS naar aanleiding van signalen over de
zorgelijke financiële positie van SOZ wordt in deze paragraaf verslag gedaan van het onderzoek
“naar de precieze aard en omvang van de (financiële) problematiek” en worden “eventuele
oplossingen aangereikt”.
Deze paragraaf begint met een schets van de financiële positie van SOZ in vogelvlucht,
gedurende de periode 2005-2009. Deze periode is gekozen omdat de huidige RvB in 2005 is
aangetreden en omdat in 2005 is besloten tot het fusievoornemen met ziekenhuis Walcheren,
welk besluit aldus de deskundige een rol heeft gespeeld bij het (laat) aanpakken van de financiële
problematiek.
Vervolgens worden de bevindingen op hoofdlijnen van de deskundige gepresenteerd, welke
daarna meer gedetailleerd per jaar worden toegelicht. Deze paragraaf wordt afgesloten met de
beantwoording van de vragen via het oordeel van de deskundige.
3.2. Schets Financiën SOZ in vogelvlucht

Hierboven is in paragraaf 1 kort de voorgeschiedenis van SOZ beschreven. Voor een goed begrip
van de onderzochte periode 2005-2009 wordt op deze plaats nog eens de bestuurscrisis in
2003/2004 gememoreerd, leidend tot een nieuwe RvT vanaf 2004 en een nieuwe RvB vanaf het
voorjaar van 2005.
Zoals hieronder meer gedetailleerd wordt toegelicht, werd de net aangetreden RvB SOZ in het
voorjaar 2005 meteen geconfronteerd met aanzienlijke financiële problematiek.
Vervolgens bleek ook het jaar 2006 in financieel opzicht een bewogen jaar. Met inachtneming
van de negatieve uitkomsten over 2005 werd voor 2006 besloten tot een ingrijpend financieel
herstelplan. In eerste instantie was de gedachte dat dit financieel herstelplan in 2006 succesvol
was gerealiseerd, zoals ook is vastgelegd in het Jaardocument 2006 van 5 juni 2007, met een
goedkeurende accountantsverklaring, zonder continuïteitsparagraaf.5
Wel was het eind 2006 een forse tegenvaller dat moest worden geconstateerd dat de
vergunningaanvraag bij de NMa in verband met de voorgenomen fusie met ziekenhuis
Walcheren beter kon worden ingetrokken zoals in paragraaf 5 verder wordt toegelicht.
In het perspectief van het toen nog veronderstelde financieel succesvolle jaar 2006 werd besloten
om - binnen de grenzen van het uit medededingingsoogpunt toelaatbare - onverkort door te gaan
met de samenwerking met ziekenhuis Walcheren, leidend tot de oprichting van een gezamenlijk
shared service center ServiZZ in het voorjaar van 2007.
Echter, een jaar later, bij het opmaken van de Jaarrekening 2007, bleek dat vanwege een
zogenaamde “fundamentele fout”, het resultaat in de Jaarrekening 2006 moest worden
gecorrigeerd met meer dan - € 2 mln. Tezamen met het negatieve resultaat over 2007 van - € 3,8
mln. werd de Eigen Vermogenspositie van SOZ ultimo 2007 negatief, en wel - € 4,5 mln. Dat was

5

KPMG Accountants NV; D.W. Voetelink, RA; d.d. 24 mei 2007

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

6

College Sanering Zorginstellingen
voor de accountant aanleiding voor een zogeheten ‘Continuïteitsparagraaf’6 in het Jaardocument
2007. Hierna wordt toegelicht hoe de deskundige deze feiten beoordeelt.
De doorwerking van het negatieve resultaat over 2007 en van de zogenaamde fundamentele fout
in 2006 naar 2008 betekende - bijna halverwege het lopende jaar 2008 - een forse aanslag op de
het beleid en de begroting 2008.
Zoals hierna in paragraaf 3.3.4. meer uitgebreid wordt toegelicht, werd nu gekozen voor enerzijds
een stringent korte-termijn saneringsplan, inclusief een verbeterplan kwaliteit financiële functie
ter voorkoming van nieuwe verrassingen, anderzijds voor een meer structurele en fundamentele
bezinning op de financiële huishouding van SOZ, die zou moeten leiden tot structureel hogere
opbrengsten en lagere kosten.
Voordat hier meer gedetailleerd op wordt ingaan, volgt eerst de aangekondigde korte schets per
jaar van de financiële positie van SOZ.
3.3. een korte terugblik op de financiën SOZ in de periode voor het aantreden van de nieuwe RvB en RvT

De weinig florissante financiële positie van SOZ kent een lange historie. In het kader van de
voorgenomen fusie met ziekenhuis Walcheren is in opdracht van laatstgenoemde in 2005 een due
diligence onderzoek uitgevoerd door Deloitte7. Die rapportage geeft het volgende beeld:
Exploitatieresultaat
Eigen vermogen
Vermogensratio WfZ

2002
84
3.303

2003
2004
-/- 728 -/- 670
2.566 1.887
1,7 % (norm WfZ toen 8%)

In de begeleidende teksten merkt Deloitte op dat de vermogensratio WfZ in het (toen) lopende
jaar 2005 tendeert naar 0%. In de toelichtende teksten staan voorts opmerkingen van Deloitte die
een voorbode hadden kunnen (moeten) zijn van de latere discussie bij de Jaarrekening 2007 met
de dan nieuwe accountant Deloitte, als opvolger van KPMG. De strekking van deze opmerkingen
is namelijk dat er tekortschietende instandhoudingsmiddelen zijn en een in ieder geval t.o.v.
ziekenhuis Walcheren afwijkende waarderingsgrondslag voor bepaalde activa, die tot lagere
afschrijvingslasten voor SOZ leidden.8
3.3.1. het jaar 2005

Tegelijkertijd moet worden geconstateerd dat de in het voorjaar van 2005 net aangetreden nieuwe
RvB SOZ onmiddellijk een herstelplan heeft opgesteld en uitgevoerd, toen hen bleek dat de
flankerende maatregelen die in de begroting 2005 waren voorzien om het beoogde resultaat van 0
te kunnen realiseren, niet of nauwelijks waren opgepakt. Medio mei, ten tijde van hun aantreden,
werd namelijk een negatief resultaat voorzien van € 2,2 mln. Uiteindelijk werd het jaar 2005
afgesloten met een negatief resultaat van € 1,8 mln., en een op de in 2005 getroffen maatregelen
voortbordurende beoogde “gezonde exploitatie” die zouden moeten resulteren in een “sluitende”

6

Deloitte Accountants B.V.; M.A.M. Bekkers RA; d.d. 29-08-08
Deloitte Accountants B.V., G.J. Lokerse RA; d.d. 23-09-05; deze rapportage is weliswaar aangeboden aan
opdrachtgever ziekenhuis Walcheren, maar in het kader van de voorgenomen fusie uitgebreid besproken met RvB en
RvT SOZ
8
Ter voorkoming van misverstanden: Deloitte geeft daarbij expliciet aan dat onder bepaalde veronderstellingen deze
wijze van (lage) waardering is toegestaan, maar uit de tekst blijkt tevens dat zij daar vraagtekens bij zetten
7

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

7

College Sanering Zorginstellingen
begroting 2006, mede dankzij een voorziening ad € 2,4 mln. ten laste van 2005 van de voor
verdere realisatie van het herstelplan in 2006 benodigde kosten.9 .
Ten aanzien van de kwaliteit van de financiële functie worden - ook al - in de managementletter
2005 van 31 maart 2006 kanttekeningen geplaatst bij het in control zijn van de organisatie en
specifiek bij de tekortschietende administratie en registratie van zorgactiviteiten en facturatie,
samenhangend met de dan net ingevoerde DBC systematiek.
3.3.2. het jaar 2006

Hierboven is in de vogelvluchtschets reeds kort aangestipt dat dit jaar 2006 werd gevaren op
achteraf gebleken verkeerde financiële inzichten. In het Jaardocument 200610 wordt nog door de
RvB gememoreerd dat “we met ingrijpende maatregelen de negatieve financiële spiraal van de
afgelopen jaren hebben moeten, maar ook weten te doorbreken”. Het jaar 2006 wordt immers op
dat moment nog afgesloten met een positief resultaat ad € 1,1 mln. en een Eigen Vermogen ad €
1,2 mln.
Maar de deskundige kan zich niet aan de indruk onttrekken dat ook al bij het opstellen van de
Jaarrekening 2006 door het toenmalige lid RvB belast met de portefeuille Financiën11 met de
toenmalige accountant KPMG is gesproken over de potentiële risico’s van tekortschietende
voorzieningen en te hoge waarderingen onderhanden werk, maar dat er uiteindelijk voor is
gekozen om voor deze posten uit te gaan van het (achteraf gebleken te) optimistische scenario,
overigens inderdaad met instemming van huisaccountant KPMG.
Later bij het opstellen van de Jaarrekening 2007 werd deze gedragslijn door de nieuwe
huisaccountant Deloitte als te optimistisch en onverantwoord bestempeld.
Het zou nader onderzoek vergen en overleg met beide accountants om meer stellige uitspraken te
kunnen doen. Daar is in dit stadium van afgezien.
Voor deze rapportage zijn vooral essentieel de gevolgen die, zoals aangegeven, in 2008 bij het
opmaken van de Jaarrekening 2007 zijn geïncasseerd, namelijk dat zogenaamde fundamentele
foutenii zijn gemaakt in de jaarrekening 2006, waardoor het vermogen per 1 januari 2007 moest
worden gecorrigeerd van € + 1,0 mln. naar € -/- 0,9 mln. Deze fouten hadden ook een
doorwerking naar het exploitatieresultaat 2007.
3.3.3. het jaar 2007

Vanuit bovenstaand achteraf gebleken te optimistische scenario ten aanzien van de financiële
positie heeft SOZ zich in 2007 vooral beziggehouden met de samenwerking met ziekenhuis
Walcheren, zoals ook expliciet wordt genoemd in het Jaardocument 200712: “het invullen en
vormgeven van deze samenwerking [met ziekenhuis Walcheren] …..ook tot gevolg minder
aandacht voor de reguliere bedrijfsvoering en voor het in control geraken van de organisatie”13,
met alle repercussies vandien voor het exploitatieresultaat en het Eigen Vermogen.

9

Zie Jaarverslag SOZ 2005 d.d. 29 mei 2006, blz. 18
Zie Jaardocument Oosterscheldeziekenhuizen, Goes, 5 juni 2007, blz. 4/29
11
Dit lid is niet geïnterviewd, want heeft eind 2007 SOZ verlaten
12
Zie Jaardocument Oosterscheldeziekenhuizen 2007, 29 augustus 2008, bijv. blz. 2 en 3
13
Jaardocument 2007 SOZ, blz. 29
10

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

8

College Sanering Zorginstellingen
Mede daardoor werd het jaar 2007 zoals gezegd in financieel opzicht voor SOZ een desastreus
jaar was, resulterend in een negatief resultaat van € 3,8 mln. en een negatief Eigen Vermogen
ultimo 2007 van € 4,5 mln.
Een van de oorzaken van het negatieve resultaat is dat “de investeringen uit 2006 en voorgaande
jaren, alsmede in 2007, in financiële zin groter zijn geweest dan de daartoe beschikbare ruimte”14,
waarbij door SOZ wordt aangetekend dat de inhoudelijke noodzaak van deze investeringen niet
ter discussie staat. Ook overschrijdingen op het gebied van personeel alsmede de patiëntgebonden
middelen zijn debet aan het negatieve resultaat over 2007. In dit negatieve resultaat is ook de
reorganisatievoorziening ad circa € 1,4 mln. verdisconteerd, die eveneens door ziekenhuis
Walcheren is getroffen zoals hierna in paragraaf 5 wordt toegelicht.
3.3.4. het jaar 2008

In het jaar 2008 is – in reactie op bovenstaande desastreuze resultaten over 2007 - meer
structureel nagedacht over de financiële problemen.
Er werd een extern bureau ingehuurd en mede op basis van hun analyse en aanbevelingen15, die
betrekking hadden op de tekortschietende kwaliteit van de financiële functie en het gebrek aan
sturing en prioritering van bovenaf, zijn in 2008 naast de korte termijnmaatregelen
structuurmaatregelen voorbereid die op termijn moeten leiden tot hogere opbrengsten en lagere
uitgaven.
Gelet op het voorgaande zal het niet verbazen dat die structuurmaatregelen vooral gevonden
worden in een verdere intensivering van de samenwerking met ziekenhuis Walcheren,
bijvoorbeeld via integratie van de laboratoria, het concentreren van de moeder- en kindzorg in
Goes en van (alvast een deel van) de planbare zorg op Walcheren en/of in het afbouwen van
operatiecapaciteit in Zierikzee.
Voor de korte termijn zijn in 2008 ad hoc maatregelen getroffen die de negatieve exploitatie uit
2007 en voorgaande jaren reeds in 2008 moesten ombuigen. Daarbij moet met name worden
gedacht aan een selectieve vacature-, uitgaven- en investeringsstop, de zogenaamde
kasgeldmaatregelen.
Ten behoeve van het met voorrang realiseren van de aanbevelingen gericht op het verbeteren van
de kwaliteit van de financiële functie en de tekortschietende financiële sturing van de organisatie
is in de loop van 2008 een crisismanager aangesteld die naast de financieel directeur opereert,
met een rechtstreekse lijn naar de gezamenlijke portefeuillehouder Financiën. Uit de tussentijdse
bevindingen 2008 van huisaccountant Deloitte (zie ook hierna) blijkt dat deze kwaliteit althans
qua opzet in de zomer van 2008 al sterk verbeterd was.
De door het ingehuurde bureau gesignaleerde tekortschietende sturing, prioritering en regie
vanuit de RvB interpreteert de deskundige als een dringend advies voor meer aandacht voor de
reguliere bedrijfsvoering van SOZ, naast de aandacht die nodig is voor de samenwerking en

14
15

Jaardocument 2007 SOZ, blz. 30
PwC presentatie d.d. mei 2008: vertrouwen in de financiële functie herwinnen en tot sturing komen.

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

9

College Sanering Zorginstellingen
voorgenomen fusie met ziekenhuis Walcheren. Dat advies is naar zijn waarneming ter harte
genomen!
Teneinde in 2008 nieuwe onaangename verrassingen te voorkomen is veel waarde gehecht aan de
interim-controle van de huisaccountant, waarbij ook de tussentijdse cijfers stand 31-08-08 zijn
bekeken16 door de accountant. Uit die tussentijdse cijfers blijkt dat de resultaatprognose voor het
jaar 2008 die per 31 mei 2008 nog -/- € 4,2 mln. bedroeg, is omgebogen in een beperkt negatief
resultaat per 31 augustus 2008 van € -/- 0,1 mln.
De verwachting is op dit moment zelfs dat het jaar 2008 licht positief zal sluiten, hetgeen gelet op
de korte tijdspanne tussen het bekend worden van de negatieve resultaten over 2007 (en 2006) in
mei 2008 op zich zelf een prestatie van formaat is. Maar tegelijkertijd betekent dit dat het Eigen
Vermogen nog steeds met circa € 4,5 mln. negatief blijft. Dat is de opdracht voor SOZ voor het
jaar 2009: versterking van het Eigen Vermogen!
3.3.5. het jaar 2009

Het jaar 2009 wordt een cruciaal jaar voor SOZ. In financiële zin wordt het “een jaar van de
waarheid” waarin kan worden aangetoond dat de maatregelen die in 2008 zijn voorbereid ook
daadwerkelijk het beoogde resultaat opleveren doordat steunend op een adequate financiële
functie de hierbovengenoemde structuurmaatregelen samen met ziekenhuis Walcheren worden
doorgevoerd.
Of en in hoeverre – gelet op alle “externe” commoties ten aanzien van het fusievoornemen -deze
of vergelijkbare structuurmaatregelen deel zullen uitmaken van het pakket maatregelen ter
versterking van het Eigen Vermogen is op dit moment nog niet bekend. De RvT van beide
ziekenhuizen hebben over deze en andere vermogensversterkende opties op dinsdag 24 februari
2009 vergaderd.
Daarenboven is de verwachting van SOZ en ZW dat binnenkort de vergunning voor de fusie door
NMa wordt verleend. Indien dat het geval is, zouden de structuurmaatregelen bovendien passen
in het toekomstperspectief van de aanstaande fusie.
3.4. het oordeel van de deskundige
Het antwoord op de vraag “naar de precieze aard en omvang van de (financiële) problematiek” is
hierboven gegeven. Ten aanzien van de omvang is het antwoord:
SOZ kent een negatief Eigen Vermogen ultimo 2008 van circa € 4,5 mln., na een jaar waarin de
verlieslatende exploitaties van de jaren 2006 en 2007 is omgebogen tot een sluitende exploitatie
in 2008. Het voornemen is om in 2009 het Eigen Vermogen te versterken en dichter bij 0 te
brengen.
Wat betreft de aard van de problematiek is de analyse van de deskundige dat in de jaren 2005
t/m 2007 voortdurend sprake was van onverwachte tegenvallers mede door een gebrekkige
kwaliteit van de financiële functie alsmede, door een gebrekkige sturing vanuit de RvB die meer
16

Geen echte accountantscontrole dus, maar wel is zo veel mogelijk de jaarafsluiting gesimuleerd via een
zogenaamd balansdossier per 31 augustus 2008 met als conclusie dat de accountant “niet is gebleken dat….de
tussentijdse rapportage.....niet op betrouwbare wijze is opgesteld”

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

10

College Sanering Zorginstellingen
aandacht had voor (de voorbereidingen van) het fusievoornemen met ziekenhuis Walcheren dan
voor de reguliere bedrijfsvoering.
Tegelijkertijd constateert de deskundige dat toen in mei 2008, ten tijde van het opmaken van de
Jaarrekening 2007 bleek dat de financiële positie van SOZ dramatisch was, wel onmiddellijk
passende maatregelen zijn getroffen dan wel voorbereid. Mede daardoor laat het zich aanzien dat
het jaar 2008 met een evenwicht tussen opbrengsten en kosten waarschijnlijk zelfs licht positief
zal worden afgesloten.
Of en in hoeverre de maatregelen die in 2009 moeten leiden tot een versterking van de Eigen
Vermogenspositie van SOZ ook daadwerkelijk worden getroffen, hangt af van de concrete
uitwerking van de besluitvorming in de RvT van dinsdag 24 februari a.s. De deskundige meent
dat de RvT geen andere keus heeft dan de voorgenomen drastische maatregelen17, want hij acht
het onverantwoord dat SOZ nog een jaar langer berust in een negatief Eigen Vermogen.
Indien inderdaad structurele maatregelen worden getroffen meent de deskundige, in antwoord op
de door VWS gestelde vraag, dat de voorgenomen fusie met ziekenhuis Walcheren in ieder geval
niet zal leiden tot een verslechtering van de financiële positie van SOZ, zoals hierna in paragraaf
5 meer gedetailleerd zal worden toegelicht.
Ten aanzien van het gevraagde inzicht in “de verbeter- en investeringsplannen van het ziekenhuis
[SOZ] en het bijbehorende tijdpad”, moet de deskundige op dit moment het antwoord schuldig
blijven. Zoals hierboven onder 3.3.5. is aangegeven heeft op 24 februari 2009 een belangrijke
RvT van beide ziekenhuizen plaatsgevonden in aanwezigheid van de heer Vierhout met als
centrale agendapunt “de financiën en de opbouw eigen vermogen” voor de jaren 2009/2010/2011.
De deskundige is in dit stadium nog slechts over de hoofdlijnen van deze besluitvorming
geïnformeerd,
.
Of en in hoeverre met de recente besluitvorming van de RvT is besloten tot concentratieplannen
die anticiperen op het fusievoornemen met ziekenhuis Walcheren en die geacht worden
aanzienlijke vooral personele besparingen op te leveren, is de deskundige derhalve niet bekend.
Aldus de bestuurders is het naar het zich laat aanzien mogelijk om voor deze en andere
fusieplannen kredieten aan te trekken, mits de vergunningaanvraag door de NMa wordt verleend.
Verwacht wordt dat de banken alsdan vertrouwen hebben in het toekomstperspectief van
Oosterscheldeziekenhuizen, als onderdeel van ziekenhuis Zeeland i.o.
Participatie van private investeerders is welkom voor SOZ en ziekenhuis Walcheren, binnen het
uitgangspunt dat de stichtingsbesturen “de baas blijven van ziekenhuis Zeeland i.o.”. Er worden
aldus de deskundige gesprekken met potentiële belangstellenden gevoerd, maar concrete
afspraken met private investeerders zijn niet gemaakt.

17

In het kader van dit onderzoek op hoofdlijnen en gelet op de datum heeft de deskundige zich niet nader verdiept in
aard en inhoud van de besluitvorming van de beide RvT

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

11

College Sanering Zorginstellingen

4. Governance en intern toezicht SOZ
In deze paragraaf wordt antwoord gegeven op de vragen met betrekking tot de governance van
SOZ alsmede, op de vraag “of het bestuur de stakeholders van de organisatie, zoals de cliënten,
werknemers en de lokale overheid……voldoende betrekt bij belangrijke beslissingen zoals
mogelijke fusievoornemens en er voldoende vertrouwen en draagvlak bestaat voor de plannen”.
Ten aanzien van de governance kan worden opgemerkt dat deze althans qua opzet voldoet aan de
daaraan te stellen eisen. Dat betreft de bezoldiging van de bestuurders en toezichthouders,
waarover transparant wordt gerapporteerd in het Jaardocument en die in overeenstemming is met
hetgeen daarover in de CAO Ziekenhuiswezen is geregeld. De toezichthouders hebben
desgevraagd voorts aan de deskundige gemeld dat zij niet voornemens zijn de vertrekkende
bestuurders een gouden handdruk mee te geven of anderszins bijzondere beloningsafspraken met
hen te maken.
Voorts onderschrijft de RvT de governance code voor de zorg en voorzover de deskundige dat in
deze korte onderzoeksperiode heeft kunnen vaststellen, wordt deze ook nageleefd.
Ten aanzien van de werking van de governance meent de deskundige dat de RvB SOZ in de jaren
2005 tot en met 2007 te weinig aandacht heeft geschonken aan de reguliere bedrijfsvoering,
inclusief aan de tekortschietende kwaliteit van de financiële functie van het ziekenhuis, en
daardoor signalen over dreigende exploitatietekorten in 2006 en 2007 heeft gemist.
Met betrekking tot het overleg met de Ondernemingsraad en met de CCR wordt opgemerkt dat
van belang is dat onderscheid wordt gemaakt tussen de vraag of er sprake is van voldoende
overleg en de vraag of dat overleg vervolgens leidt tot instemming dan wel vertrouwen en
draagvlak.
De deskundige is van oordeel dat er voldoende overleg heeft plaatsgevonden met de stakeholders,
zowel door SOZ als door ziekenhuis Walcheren. Met de OR wordt vergaderd in zogenaamde
overlegvergaderingen (OV) met de Raad van Bestuur en de directeur P&O met als doel het
informeren over lopende en nieuwe advies en instemmingsvragen. In 2007 vond in totaal 14 keer
zo’n OV-vergadering plaats en de bestuurder en toezichthouder van SOZ taxeren dat 2008
vergelijkbaar is geweest.
Daarbij wordt nog opgemerkt dat ook naast het formele overleg veelvuldig toelichtende
voorlichtingsbijeenkomsten hebben plaatsgevonden.
De deskundige wijst er in dit verband op dat de commotie over de voorgenomen fusie zich vooral
richt op de gevolgen voor ziekenhuis Walcheren. De onvrede bestaat derhalve vooral bij de
werknemers en cliënten van ziekenhuis Walcheren, bij het lokale bestuur van Vlissingen en bij
een deel van het provinciale bestuur van Zeeland. De deskundige taxeert dat indien de voorstellen
van concentratie andersom zouden zijn, d.w.z. acute zorg in ziekenhuis Walcheren en planbare
zorg in SOZ, het draagvlak voor de plannen op Walcheren veel groter zou zijn, terwijl die van
Zuid-Beveland nauwelijks zou afnemen. Maar deze keuze is op bedrijfseconomische gronden
gemaakt en zoals hierna in paragraaf 5.1. wordt toegelicht, getoetst en onderschreven door het
Centrum Zorg en Bouw.

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

12

College Sanering Zorginstellingen

In dit verband wordt ook verwezen naar de conclusies van het Centrum Zorg en Bouw hieronder
in paragraaf 5.1, waarin vraagtekens worden gezet bij de wijze van communiceren over de
plannen. Of meer tekst en uitleg over het voornemen tot concentratie van de acute zorg in Goes
wel tot meer draagvlak op Walcheren zou hebben geleid, kan overigens worden betwijfeld.
Wat betreft de OR heeft ziekenhuis Walcheren in 2008 in totaal 8 OV-vergaderingen gehouden
en de bestuurder en toezichthouder taxeren dat 2008 vergelijkbaar is geweest. Zoals mag worden
verwacht wordt ook door de Ondernemingsraden van SOZ en ZW samengewerkt.

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

13

College Sanering Zorginstellingen
5. Consequenties eventuele fusie met het ziekenhuis Walcheren
Zoals hierboven in paragraaf 2 is aangegeven wil VWS inzicht krijgen in de consequenties van de
financiële situatie van het SOZ voor een eventuele fusie met het ziekenhuis Walcheren.
Voordat op die consequenties wordt ingegaan, volgt eerst een schets van de hoofdlijnen van de
voorgenomen fusie.
5.1. inhoudelijke schets voorgenomen fusieSOZ met ziekenhuis Walcheren tot ziekenhuis Zeeland i.o.

In paragraaf 2 is de voorgeschiedenis van het fusievoornemen van SOZ met ziekenhuis
Walcheren geschetst. De uitgangspunten voor de fusie zijn geschetst in het zogenaamde
‘Holdingdocument ziekenhuis Zeeland”18. In het kader van dit onderzoek is de volgende passage
uit dit holdingdocument een belangrijke:
“Elke Zeeuw begrijpt dat we niet elke dienst op elke locatie kunnen bieden. Dat is uit een oogpunt van kwaliteit
en kosten niet verstandig. De nieuwe organisatie moet nagaan hoe op de schaal van Zeeland een goede en
werkbare verdeling kan ontstaan tussen activiteiten die geconcentreerd plaatsvinden en activiteiten dicht bij de
burgers. Een vernieuwend ziekenhuisconcept waarbij je voor alle curatieve ingrepen –behalve de echt
topreferente –in Zeeland terecht kunt. Het holdingbestuur neemt initiatieven dit ziekenhuisconcept tot stand te
brengen. Concentratie waar nodig uit een oogpunt van kwaliteit en betaalbaarheid; lokale zorgvoorzieningen
waar nodig uit een oogpunt van service en klantgerichtheid”.

Op 9 april 2008 wordt de ‘Hoofdkoers’ ten aanzien van de fusie vastgesteld door de beide
ziekenhuizen. Ook de medische staven hebben zich achter dit plan geschaard, met de volgende
inhoud:19
Een ziekenhuis in Goes voor acute zorgen zorg met een medisch risico
Een ziekenhuis op Walcheren voor planbare zorg en spoedeisende hulp
Een dagziekenhuis met poliklinieken

De provincie Zeeland besluit, mede door de hoogoplopende discussies over bovenstaande, deze
plannen te laten toetsen in een onafhankelijk onderzoek door het Centrum Zorg en Bouw naar de
conclusies van de ‘hoofdkoers’. Deze onderzoekers komen tot de conclusie dat de directies van
beide ziekenhuizen voldoende informatie hebben verzameld om tot een verantwoord besluit te
kunnen komen alsmede, dat die informatie op een verantwoorde manier is gebruikt. Wel plaatsen
de onderzoekers kanttekeningen bij de communicatie over de plannen.
Tenslotte speelt ten aanzien van het fusievoornemen nog het volgende:
omdat deze fusie eerder uit een oogpunt van mededinging zou worden afgewezen, is de recente
vergunningaanvraag mede gedaan uit zogenaamde efficiency-overwegingen. Daarbij speelt zoals
bekend de analyse van de IGZ over de noodzaak van de fusie uit een oogpunt van kwaliteit,
kwantiteit en continuïteit van de Zeeuwse ziekenhuiszorg een belangrijke rol.
Aldus de beide bestuurders meent de IGZ namelijk met Stichting Oosterscheldeziekenhuizen en
Ziekenhuis Walcheren dat de noodzakelijke kwaliteit van de ziekenhuiszorg en de continuïteit,
met name wat betreft de beschikbaarheid van specialisten, noopt tot verdergaande vormen van
samenwerking dan thans het geval is, in casu een fusie. De deskundige heeft de overwegingen die
18

Zie ‘Holdingdocument Ziekenhuis Zeeland’ d.d. september2005, paragraaf 2 ‘Visie op de zorg’
Bron: presentatie ‘beelden van de toekomst’ door de voorzitter en vicevoorzitter van de medische staf van beide
ziekenhuizen d.d. oktober (?) 2008
19

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

14

College Sanering Zorginstellingen
ten grondslag liggen aan deze visie van de IGZ op deze korte termijn niet kunnen nagaan.
Daarom is in dit stadium afgezien van inhoudelijke opmerkingen over nut en noodzaak van de
voorgenomen fusie, en wordt hierna bovenstaande als een gegeven beschouwd.
5.2. Beleid en organisatie SOZ in samenhang met de voorgenomen fusie

Zoals uit de schets hiervoor moge blijken, heeft de voorgenomen fusie met ziekenhuis Walcheren
en de vergunningsprocedure bij de NMa in 2006 veel tijd en energie van de RvB SOZ gevergd.
Toen eind 2006 bleek dat de voorgenomen fusie in de visie van NZa en NMa naar alle
waarschijnlijkheid niet zou voldoen aan de mededingingscriteria, heeft dat weliswaar
geresulteerd in het intrekken van de vergunningsaanvraagiii, maar de samenwerking met
ziekenhuis Walcheren werd voortgezet en zelfs geïntensiveerd.
Vooruitlopend op de beoogde fusie werd de samenwerking met ziekenhuis Walcheren in het 1e
halfjaar van 2006 vorm gegeven vanuit een holdingachtig model20.
Na het intrekken van de vergunningsaanvraag bij de NMa werd – aldus SOZ – het
gemeenschappelijk overleg met ziekenhuis Walcheren beperkt tot die onderwerpen die binnen het
kader van de mededingingswet met elkaar gedeeld mogen worden. De huidige samenwerking
kan, aldus SOZ, de toets van de NMa-kritiek doorstaan, een en ander in het perspectief van de
voorgenomen fusie.
Vermeldenswaard is dat de samenwerking, ondanks het intrekken van de vergunningaanvraag,
vanaf 12 maart 2007 werd geformaliseerd in de Stichting Samenwerking Ondersteunende
Diensten Zeeuwse Ziekenhuizen (ServiZZ). Deze organisatie ServiZZ is een shared service
center waarin de gezamenlijke activiteiten van beide ziekenhuizen zijn ondergebracht op het
gebied van financiën, automatisering, medisch archief en instrumentatie, personeel en
organisatie, alsmede diverse adviserende functies.
5.3. Financiën SOZ in samenhang met de voorgenomen fusie

Met bovenstaande subparagrafen is beoogd aan te geven dat SOZ de voorgenomen fusie de
afgelopen jaren vanaf 2005 heeft beschouwd als de enige toekomstvaste ontwikkeling die
daarmee de toetssteen en leidraad vormde voor het merendeel van de strategische activiteiten.
Dat gold evenzeer voor het financiële beleid. In paragraaf 3 is de actuele financiële positie van
SOZ geschetst, die uiterst zorgelijk is. Daarbij is aangegeven dat RvB en RvT van SOZ tot dit
jaar 2009 van mening waren dat “de echte herstructurering”, op termijn leidend tot aanzienlijke
kostenbesparingen, pas zou plaatsvinden na de fusie. Nu de fusie maar niet tot stand komt, wordt
overwogen die ingrijpende maatregelen toch reeds voorafgaand aan de fusie te treffen, vanuit het
belang van het versterken van het Eigen Vermogen van SOZ.
5.4. Financiën ziekenhuis Walcheren in samenhang met de voorgenomen fusie

Ook ZW heeft de afgelopen jaren geïnvesteerd in de samenwerking van beide ziekenhuizen,
onder andere via de eerdergenoemde oprichting van ServiZZ. Die samenwerking heeft mede
geleid tot een negatief resultaat over het jaar 2007 van € - 2,1 mln. Dit tekort kan namelijk
grotendeels kan worden verklaard uit de reorganisatievoorziening ad € 1,3 mln., samenhangend
20

Zie ‘Holdingdocument Ziekenhuis Zeeland’ d.d. september2005

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

15

College Sanering Zorginstellingen
met het fusievoornemen.21. De verwachting is dat het jaar 2008 licht positief zal kunnen worden
afgesloten, resulterend in een positief Eigen Vermogen ultimo 2008 van circa € 4,5 mln. Voor de
beide ziekenhuizen gezamenlijk zou na de fusie derhalve zelfs sprake kunnen zijn van een klein
positief Eigen Vermogen, waarmee ook eventuele aanspraken op balanssteun niet aan de orde
zijn.
Ook in de begroting 2009 van ziekenhuis Walcheren zijn maatregelen voorzien gericht op
verdere vermogensopbouw met circa plus € 3 mln., met name middels het herschikken van de
vastgoedportefeuille.
5.5. het oordeel van de deskundige
Op basis van bovenstaande komt de deskundige tot het oordeel dat beide ziekenhuizen althans in
financieel opzicht baat kunnen hebben bij de fusie tussen beide ziekenhuizen. Het voorbehoud
kunnen heeft betrekking op het nu nog ontbreken van een “spoorboekje” waarin de opbrengsten
en kosten van de voorgenomen concentratie, specialisatie, afstoting en investeringen in
samenhang zichtbaar zijn gemaakt, inclusief de eenmalige kosten van deze herschikking en
reorganisatie. Wel is al duidelijk dat de voorgenomen concentratie van moeder- en kindzorg in
Goes en het alvast deels specialiseren van planbare zorg in ziekenhuis Walcheren tot aanzienlijke
structurele personele besparingen zou leiden.
De deskundige baseert zijn oordeel naast de financiële berekeningen mede op de na de fusie
toegenomen bestuurlijke slagkracht die op dit moment, met wel intensieve samenwerking maar
formeel gescheiden RvB en RvT, geforceerd aan doet. De deskundige acht – met of zonder fusie
- snelle invoering van genoemde of andere ingrijpende maatregelen noodzakelijk om te komen tot
de gewenste aanzienlijke personele besparingen, en mogelijk ook hogere opbrengsten vanwege
meer productie in Zeeland die thans weglekt.
Of en in hoeverre alle fusievoornemens financierbaar zijn en passen binnen de budgettaire kaders
heeft de deskundige zoals aangegeven op deze korte termijn niet kunnen vaststellen. Of en in
hoeverre een dergelijk inzicht binnenkort beschikbaar kan komen, zou nader onderzoek vergen.
Dat geldt bijvoorbeeld voor de voorziene nieuwbouw van ziekenhuis Walcheren.
Tenslotte: desgevraagd heeft de RvB SOZ gemeld dat indien onverwacht – en in hun visie
onverhoopt – de vergunning van de NMa niet zou worden verleend, het alternatief voor de fusie
wordt gevonden in het zonder juridische fusie realiseren van de voorgenomen concentratie en
specialisatie. Alsdan zal per keer toestemming worden gevraagd aan IGZ en indien nodig ook aan
NZa. De bestuurder wijst er in dit verband op dat ook ten aanzien van de op dit moment
voorgenomen concentratie van de moeder- en kindzorg deze weg wordt bewandeld.
……………………………………………………………………………………………….

21

SOZ heeft zoals in paragraaf 3.3.3. is aangegeven in 2007 voor ongeveer het zelfde bedrag een
reorganisatievoorziening getroffen

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

16

College Sanering Zorginstellingen
Geraadpleegde22 literatuur (in mijn bezit)
Opdracht VWS
VWS, CZ/TSZ-2912124 d.d. 16 februari 2009: onderzoek SOZ
Financiële documenten SOZ

Jaarrekening 2004 Oosterscheldeziekenhuizen d.d. 10 mei 2005
KPMG, Managementletter 2005 d.d. 31 maart 2006
Jaarverslag 2005 SOZ d.d. 29 mei 2006
KPMG, Managementletter 2006 d.d. 22 februari 2007
Jaardocument 2006 Oosterscheldeziekenhuizen, 5 juni 2007
Actieprogramma beheersing uitgaven 2008/2009 & vergroting inkomsten d.d. 8 mei 2008
PwC, Vertrouwen in de financiële functie herwinnen en tot sturing komen, mei 2008
Jaardocument 2007 Oosterscheldeziekenhuizen d.d. 29 augustus 2008
Jaardocument ServiZZ 2007, 29 augustus 2008
Deloitte, Bevindingen interimcontrole 2008, 28 oktober 2008
Toelichting rapportage t/m augustus 2008, F&C d.d. 27 oktober 2008 d
Tussenrapportage effect maatregelen stand oktober 2008 d.d. 31 oktober 2008
Concept Begroting 2009 SOZ
Concept Begroting 2009 ServiZZ
Fusiedocumenten

Holdingdocument Ziekenhuis Zeeland, Goes/Vlissingen, september 2005
Zeeuwse zorg op locatie, een noodzakelijke vernieuwing; voortgangsrapportage Curatieve Zorg
in Zeeland door Prof. dr. Vierhout d.d. 19 april 2006
Beslisdocument van beide RvB: Toekomstperspectief Samenwerkende ziekenhuizen Zeeland d.d.
12 juni 2007
Met zorg voor U: beelden van de toekomst, presentatie medische staf SOZ eind 2008
Concept begroting 2009 ziekenhuis Zeeland i.o. d.d. 16 december 2008
Ziekenhuis Zeeland i.o., aanvraag subsidie Project Operationele Excellentie Kliniek, januari 2009
Documenten ziekenhuis Walcheren

Jaardocument 2007, 29 augustus 2008
Begroting 2009
…………………………………………………………………………………………………..

22

In afwijking van de term ‘geraadpleegd’ heeft de deskundige in het kader van deze interim rapportage (nog) niet
alle genoemde documenten (uitputtend) kunnen bestuderen; wel zijn de genoemde stukken op deze korte termijn met
name gebruikt om uitspraken van geïnterviewden na te gaan dan wel in hun bredere context te bezien

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

17

College Sanering Zorginstellingen
Eindnoot:
i

Deze portefeuilleverdeling is vastgelegd in het zogenaamde Beslisdocument Toekomstperspectief Samenwerkende
Ziekenhuizen Zeeland van 12 juni 2007. De daarin opgenomen portefeuilleverdeling is in voorjaar 2008
geconcretiseerd, waarbij tevens werd vastgelegd dat “met betrekking tot afspraken met zorgverzekeraars is voorzien
in een strikte scheiding van taken tussen de beide ziekenhuisorganisaties.” Voorts is vermeldenswaard dat is besloten
dat “als het een specifieke kwestie betreft die uitsluitend valt onder de beslissingsbevoegdheid va een van d
eindverantwoordelijke bestuurders, dan wordt de lijn van de twee voorzitters gevolgd” (in plaats van die van de
betreffende portefeuillehouder). Tot de formele overdracht van wederzijdse portefeuilles is besloten in de
vergadering van de gezamenlijke RvT van 8 februari 2008.
ii

De term fundamentele fout is de letterlijke term uit het Jaardocument 2007 Oosterscheldeziekenhuizen: “De
bedrijfsvoering 2007 is in essentie niet afwijkend van 2006 en voorgaande jaren. De ingebruikname van het
financiële pakket en de uniformering van de administratieve processen binnen ServiZZ heeft er toe geleid dat een
aantal onvolkomenheden in de vastlegging en waardering van balansposten ultimo 2006 en voorgaande jaren naar
boven zijn gekomen. Na overleg met de accountant heeft dat er toe geleid, dat in de vergelijkende cijfers over 2006
een fundamentele fout is gecorrigeerd, negatief bijna € 2 miljoen.” (Jaardocument 2007 par. 1.3.2. Bedrijfsvoering)
iii

Aldus de beide bestuurders is de vergunningaanvraag ingetrokken vanuit de taxatie dat een nieuwe, beter
onderbouwde aanvraag meer kans van slagen zou hebben en minder energie en tijd zou vergen dan een
waarschijnlijk slepende bezwaar- en beroepsgang tegen een negatief besluit van de NMa. De NMa heeft wel eens
laten doorschemeren de intrekking te betreuren omdat aldus jurisprudentie had kunnen worden opgebouwd.
Na het intrekken van de vergunningaanvraag heeft, aldus nog steeds de beide bestuurders, een verkennend overleg
plaatsgevonden met alle hoofdrolspelers: VWS, IGZ, NZa en NMa. Dat overleg is de start geweest van de route van
een herziene vergunningaanvraag die gebaseerd werd op het zogenaamde “efficiency-argument”, waarbij de visie
van de IGZ op de continuïteit van de kwaliteit en de kwaliteit van de ziekenhuiszorg als gevolg van de voorgenomen
fusie een belangrijke rol heeft gespeeld.

versie 3.0 d.d. 8 maart 2009

18