Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 180

Doen waar Nederland goed in is – Strategie voor
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking

Nr. 54

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 april 2023
Hierbij deel ik met u de jaarlijkse Kamerbrief over EU-ontwikkelingssamenwerking. Deze vloeit mede voort uit de motie van de leden Becker
en Bouali (Kamerstuk 21 501-04, nr. 209) en is een vervolg op eerdere
brieven over dit onderwerp, met als meest recente de brief van 16 mei
2022 (Kamerstuk 34 952, nr. 172). In de voorliggende brief informeert het
kabinet u over de meest recente rapportages over EU-ontwikkelingssamenwerking. Dit betreft de rapportage van de Europese Commissie
over verslagjaar 2021 (juli 2020 tot juni 2021) en de rapportage over de
inzet van begrotingssteun in 2021. Specifiek wordt ingegaan op
EU-financiering op het terrein van migratie.
Daarnaast gaat deze brief ook in op de vormgeving van Europese
samenwerking in Team Europe Initiatieven, waarbij een aantal concrete
voorbeelden wordt gegeven van initiatieven waar Nederland aan
bijdraagt. Eveneens wordt ingegaan op de inspanningen op het gebied
van delegated cooperation, mede naar aanleiding van de motie van de
leden Klink en Amhaouch (Kamerstuk 36 108, nr. 13). De beschreven
periode voor dit onderdeel betreft het jaar 2022. Ook wordt ingegaan op
de voorgenomen inzet van het kabinet op dit punt.
Waar 2021 nog werd gekenmerkt door COVID-19, hield de Russische inval
in Oekraïne het jaar 2022 in zijn greep. De gevolgen van deze oorlog zijn
groot, in de eerste plaats voor Oekraïne, maar ook voor de rest van de
wereld. Voedselonzekerheid, beperkte toegang tot energie en grondstoffen als gevolg van verstoring van de internationale handel, macroeconomische gevolgen zoals hoge inflatie en stijgende schulden raken
veel landen direct of indirect. De gevolgen van de oorlog komen bovenop
de impact van de klimaatcrisis en raken juist ook een aantal van de
allerarmste landen, die al met grote uitdagingen kampten, hard.
In deze brief zal primair ingegaan worden op hoe het EU-instrumentarium
wordt ingezet op het terrein van ontwikkelingssamenwerking, als

kst-36180-54
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

1

onderdeel van de brede respons hierop. De uitdagingen zijn te groot voor
Nederland, of voor andere EU-lidstaten, om alleen aan te pakken.
Nederland vindt het daarom belangrijk om hier in EU-verband gezamenlijk
in op te trekken en daarmee onze doelstellingen te verwezenlijken. De EU
heeft als donor van bijna de helft van de wereldwijde ontwikkelingssteun
een grote rol hierin te spelen.
De EU heeft bovendien de ambitie om in deze periode van geopolitieke
concurrentie nadrukkelijker op te treden als sterke wereldwijde speler.
Daarvoor is van belang wereldwijd te investeren in onze relaties. Het
EU-externe Instrument voor het Nabuurschap, Ontwikkeling en Internationale Samenwerking (NDICI) is aangevuld met de Team Europe aanpak
en de Global Gateway1, om de EU inzet beter aan te laten sluiten bij de
behoeften en noden van partnerlanden. Een dialoog en samenwerking op
basis van gelijkwaardigheid is daarbij essentieel. Ook is het van belang
dat bestaande afspraken met partners worden opgevolgd. In dat licht blijft
Nederland bijvoorbeeld ook inzetten op concrete opvolging van de
afspraken tijdens de EU-AU top van vorig jaar. Nederland zet bijvoorbeeld
in op de lancering, in 2023, van Global Gateway Flagship-projecten in
Afrika om zo mede-invulling te geven aan het EU-Afrika Global Gatewayinvesteringspakket, één van de afspraken van de EU-AU top.
Om de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) te bereiken zijn de
beschikbare publieke middelen onvoldoende. Nederland zet zich er in
EU-verband net als bij internationale financiële instellingen (IFI’s)2 voor in
dat waar dit kan meer privaat kapitaal wordt gegenereerd voor investeringen in partnerlanden en waar het moet publieke middelen worden
ingezet. Nederland steunt de inzet van de Commissie om met gebruik van
publieke middelen private investeringen ten behoeve van ontwikkeling
een impuls te geven en zo de beschikbare financiering voor ontwikkeling
en klimaat te vergroten.
Het kabinet blijft de ingezette lijn steunen om EU-ontwikkelingssamenwerking, en EU-samenwerking in den brede, te versterken en zo
gezamenlijk een grotere ontwikkelingsimpact te genereren en relaties te
versterken. Nederland scherpt daarbij de eigen inzet ook aan, zoals
vastgesteld in de Internationale Klimaatstrategie, de Internationale
Gezondheidsstrategie en de binnenkort te verschijnen Afrikastrategie.
Nederland zal ook het komend jaar blijven zoeken naar mogelijkheden om
via de Nederlandse inzet de EU-samenwerking verder te versterken.
Rapportages over EU-ontwikkelingssamenwerking
Officiële ontwikkelingshulp 2022
Jaarlijks rapporteert het Development Assistance Committee (DAC) van
de OESO over officiële ontwikkelingshulp (ODA). De meest recente ODA
resultaten zijn in april 2023 gepubliceerd en gaan over 2022.3 45% van alle
ODA is afkomstig van de EU lidstaten. Hiermee zijn de Europese Unie en
haar lidstaten de grootste donor van officiële ontwikkelingshulp ter
wereld. De totale ODA in 2022 is gestegen ten opzichte van 2021. Dit komt
onder andere door de diverse vormen van steun aan Oekraïne, waaronder
van de EU en de EU lidstaten.4 De EU heeft in 2022 € 7,2 miljard macrofinanciële bijstand geboden aan Oekraïne in de vorm van zeer concessionele (gesubsidieerde) leningen. Lidstaten dragen hier aan bij in de vorm
van garanties aan de EU-begroting. Voor Nederland betreft dit een
1

Kamerstuk 22 112, nr. 3282
Geannoteerde agenda inzet voor de Wereldbank Voorjaarsvergadering 2023, Kamerstuk 26 234,
nr. 276
3
https://www.oecd.org/dac/financing-sustainable-development/ODA-2022-summary.pdf
4
https://eu-solidarity-ukraine.ec.europa.eu/eu-assistance-ukraine_en#solidarity-lanes
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

2

garantie van ca. € 215 miljoen. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft
een noodpakket van € 2,3 miljard aan leningen beschikbaar gesteld.
Daarnaast heeft de EU in 2022 € 485 miljoen aan humanitaire hulp en
€ 330 miljoen aan onderwijs, gezondheidszorg en voeding verstrekt. De
Europese Commissie droeg € 250 miljoen bij aan het versterken van de
Solidarity Lanes om graanexport uit Oekraïne te faciliteren. Ten behoeve
van de winterization opgave van afgelopen najaar heeft de EU een bedrag
van € 100 miljoen bijgedragen aan herstel van scholen en € 180 miljoen
aan het Ukraine Energy Support Fund. Deze EU-bijdragen zijn gefinancierd via de EU-begroting door inzet van bestaande allocaties en
herprioritering binnen het MFK. Daarnaast steunden EU-lidstaten,
waaronder Nederland, bilateraal Oekraïne.
Jaarverslag externe financieringsinstrument 2021
In december 2022 is het jaarlijkse rapport van de Europese Commissie
gepubliceerd over de resultaten van het externe financieringsinstrument
van de EU in verslagjaar 2021 (juni 2020 tot juni 2021).5 Dit is de periode
waarvan de meest recente resultaten beschikbaar zijn. De rapportageperioden van de Europese Commissie en Nederland lopen daarmee niet
gelijk.
In verslagjaar 2021 had de Europese Commissie € 15,5 miljard gereserveerd voor officiële ontwikkelingssamenwerking wereldwijd en hiervan is
€ 14,5 miljard uitgegeven. Nederland heeft ongeveer 5% bijgedragen,
zowel via de EU-begroting als via het Europees Ontwikkelingsfonds.
Figuur 1 laat de thematische verdeling van dit budget zien. Van de
uitgaven aan officiële ontwikkelingssamenwerking ontvingen Afrikaanse
landen met 35% de meeste steun, waarvan het grootste deel uitging naar
Sub-Sahara Afrika. Gevolgd door Europa met 24%, waarvan Turkije de
meeste steun ontving. Azië was met 20% de derde grootste steun
ontvanger, het grootste deel ging binnen Azië naar landen in het Midden
Oosten.
Fig. 1 Thematische verdeling van het budget voor officiële ontwikkelingssamenwerking

Graag licht het kabinet specifiek de inzet toe van EU-financiering op het
thema migratie en ontheemding in deze periode. Sinds de publicatie van
het EU Pact voor Asiel en Migratie zijn er veel stappen gezet op Europees
niveau om samenwerking met landen van herkomst en transit te
versterken. De focus ligt net als in het Nederlands beleid op brede op
maat gemaakte partnerschappen op basis van wederzijdse belangen om
irreguliere migratie tegen te gaan, terugkeer te bevorderen, opvang en
bescherming te versterken en legale migratie te bevorderen. Sinds het
verzoek van de Europese Raad in het najaar van 2021, zijn er actieplannen
opgesteld voor prioritaire landen in de focusregio’s van de EU (Noord5

https://international-partnerships.ec.europa.eu/news-and-events/news/2022-annual-report-nowpublished-and-soon-available-23-languages-2022-12-22_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

3

Afrika, Sub-Sahara Afrika, Midden-Oosten, Westelijke Balkan). Deze
actieplannen bouwen voort op eerdere samenwerking en combineren een
geïntensiveerde dialoog met concrete acties en tastbare steun om
internationale samenwerking te versterken. Nederland pleitte tijdens de
Europese Raad van 9 februari 2023 succesvol voor een whole-ofgovernment benadering om de partnerschappen met derde landen verder
te brengen. Er werd afgesproken dat zowel lidstaten als EU-instellingen
volgens deze benadering met meer ambitie en zichtbaarheid aan de slag
zouden gaan met de partnerschappen en daar alle instrumenten voor in te
zetten, waaronder ontwikkelingssamenwerking.
Vanuit NDICI-Global Europe is indicatief 10% van de financiering (ca.
€ 7,9 miljard) beschikbaar voor migratie en ontheemding voor de periode
2021–2027. In 2021 is er een start gemaakt met de inzet van deze
financiering. Voor Noord-Afrika is in 2021 € 165 miljoen gereserveerd om
projecten6 te continueren die eerder onder het EU Trustfonds voor Afrika
(EUTF) werden gefinancierd, terwijl tegelijkertijd werd gewerkt aan een
nieuw migratieprogramma voor de regio.
Voor Sub-Sahara Afrika is in 2021 € 234 miljoen gereserveerd om samen
met UNHCR uitdagingen op het gebied van gedwongen ontheemding het
hoofd te bieden, en met IOM om bescherming en vrijwillige terugkeer en
herintegratie van migranten te faciliteren. Daarnaast is er een speciaal
pakket samengesteld van € 79 miljoen voor Afghaanse ontheemden en
van € 75 miljoen voor het steunen van Irak bij de opvang van intern
ontheemden en van Syrische vluchtelingen. Tot slot is er uit de Faciliteit
voor Vluchtelingen in Turkije (FRIT) voor € 1,8 miljoen ondersteuning
geboden bij basisvoorzieningen voor vluchtelingen en hebben
695.000 kinderen steun op het gebied van onderwijs ontvangen.
Miljoenen mensen ontvingen diensten op het gebied van gezondheid en
bescherming in Turkije.
Op 17 mei aanstaande ontvangt uw Kamer het BHOS-jaarverslag, met
tegelijkertijd de online OS-resultatenrapportage. In deze rapportage wordt
ook ingegaan op de resultaten die door middel van het EU-externe
financieringsinstrumentarium zijn bereikt in verslagjaar 2021.7
Begrotingssteunrapportage 2021
De Europese Commissie rapporteert separaat over de resultaten die zijn
bereikt met behulp van begrotingssteun. Dit is steun die direct ter
beschikking komt van de begroting van hulpontvangende landen. De
betalingen worden gedaan in de vorm van variabele of vaste tranches,
mits de overeengekomen voorwaarden voor betaling door dat land
worden nageleefd. Om in aanmerking te komen voor begrotingssteun
moet een land in ieder geval voldoen aan transparante, betrouwbare en
doeltreffende overheidsfinanciën. De meest recente rapportage is in
september 2022 gepubliceerd en beschrijft de resultaten tot eind 2021.8
Begrotingssteun is een belangrijk instrument binnen de EU ontwikkelingssamenwerking, omdat het bijdraagt aan duurzame begrotingsprocessen
van landen en het doorvoeren van hervormingen op het gebied van goed
bestuur in partnerlanden. Het biedt een platform voor beleidsdialoog van
de EU, internationale financiële instellingen en andere donoren met de
overheid van ontvangende landen. Daarmee kan het een belangrijke
6

Het gaat daarbij onder meer om projecten ter ondersteuning van migranten in Libië, steun aan
grensbewaking in Libië en Tunesië, een project gericht op terugkeer en re-integratie in
Noord-Afrika en een governance-project omtrent migratie.
7
https://www.nlontwikkelingssamenwerking.nl/#/results
8
https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/a5d77d99-4526-11ed92ed01aa75ed71a1/language-en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

4

bijdrage leveren aan het vergroten van stabiliteit in landen en de publieke
verantwoording over besteding van publieke middelen.
In 2021 heeft de Europese Commissie € 1,2 miljard aan begrotingssteunbetalingen aan partnerlanden gedaan. De uitstaande verplichtingen
omvatten eind 2021 in totaal € 10,8 miljard, waarvan er voor € 1,4 miljard
aan nieuwe steunprogramma’s werd aangegaan. Sub-Sahara Afrika blijft
de belangrijkste ontvanger van de Europese begrotingssteun. In figuur 2
is de geografische verdeling van de totale uitstaande verplichtingen aan
begrotingssteun te zien.
Fig. 2 Geografische verdeling van de EU-begrotingssteunbetalingen

De begrotingssteun draagt bij aan het behalen van de verschillende
Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s). Het biedt ook een platform voor
dialoog met overheden en draagt bij aan de geopolitieke invloed van de
EU. Met behulp van begrotingssteun heeft Benin bijvoorbeeld ingrijpende
hervormingen doorgevoerd in de landbouwsector. De voedselbehoeften
van de bevolking kunnen nu beter worden gedekt, mede dankzij de
toegenomen landbouwproductie. Daarbij is de waarde van de landbouwexport aanzienlijk toegenomen en zijn er meer banen gecreëerd. De
hervormingen hebben ervoor gezorgd dat er een inclusief raamwerk tot
stand is gekomen waarbij alle belanghebbenden in de sector betrokken
zijnen betere coördinatie en uitvoering van interventies mogelijk zijn. In
Niger werd met begrotingssteun bijgedragen aan bestuurlijke hervormingen in de onderwijssector. De hervormingen waren erop gericht om
genderongelijkheid te verminderen en om de sector te voorzien van een
beter planningssysteem. Tussen 2014 en 2020 werd 33% van de begrotingssteun besteed aan programma’s die bijdragen aan SDG 16 Peace,
justice and strong institutions. Voorbeelden van SDG 16 projecten in 2021
zijn de steun aan Papoea-Nieuw-Guinea om corruptie aan te pakken en
transparantie te verbeteren en de bijdrage aan Armenië om transparantie
in de justitiële sector te verbeteren.
De Europese begrotingssteun is daarnaast in 2021 een belangrijk
instrument geweest in reactie op de brede impact van de COVID-19
pandemie. De begrotingssteun is bijvoorbeeld ingezet in Moldavië om de
weerbaarheid van het zorgstelsel en het herstel van kleine- en middelgrote ondernemingen na COVID-19 te verbeteren. Tanzania heeft steun
ontvangen voor een nationaal herstelprogramma na COVID-19. Hierbij
werd onder anderen ingezet op duurzaam herstel van het onderwijs, de
gezondheidszorg en het toerisme.
Versterking EU-samenwerking
De afgelopen periode is nader invulling gegeven aan de eerder
opgestelde landelijke meerjarenprogrammering, de zogenaamde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

5

Multiannual Indicative Programmes, met specifieke jaarprogramma’s, de
Annual Action Programmes. Deze zijn aan de lidstaten voorgelegd in de
beheerscomités. Een aanzienlijk deel van deze programmering komt ten
goede aan de ondersteuning van Team Europe Initiatieven (TEI).
Daarnaast zijn stappen gezet met de uitvoering van Delegated
Cooperation.
A. Team Europe Initiatieven
Een concrete vorm van samenwerking tussen de Europese Commissie en
de lidstaten zijn de Team Europe Initiatieven, grote programma’s die
gericht zijn op het vergroten van de impact en eensgezindheid van de EU.
Deze kunnen zowel de vorm aannemen van landeninitiatieven als
thema-initiatieven. Nederlandse ambassades zijn met name betrokken bij
eerstgenoemde initiatieven, en het Ministerie van Buitenlandse Zaken in
Den Haag bij laatstgenoemde initiatieven. Na vormgeving vindt er een
doorlopend proces plaats van implementatie, monitoring en inventariseren van geleerde lessen. Hieronder een aantal concrete voorbeelden
van Team Europe Initiatieven waar Nederland nauw bij is betrokken.
Ghana: Smart Green and Digital Recovery
In Ghana is besloten tot het oprichten van een breed Team Europe
Initiatief, genaamd «Smart Green and Digital Recovery». Dit project is een
natuurlijk vervolg op de reeds in 2021 in gang gezette gezamenlijke
programmering, de joint programming, met de in Ghana aanwezige
EU-lidstaten. Het TEI in Ghana omvat drie thema’s: private sectorontwikkeling en ondernemerschap, leefbare groene steden en duurzame
landbouw. Deze thema’s sluiten nauw aan bij de Nederlandse prioriteiten
in Ghana, waar Nederland probeert met behulp van de zogenaamde
combinatie-benadering duurzame transformatie van de tuinbouw- en
cacaosectoren te bewerkstelligen. Dankzij nauw overleg met Nederland
staan deze waardeketens dan ook centraal binnen het TEI en zijn de
verschillende activiteiten complementair aan de Nederlandse inzet. In een
volgende fase hoopt Nederland via delegated cooperation de Nederlandse
integratie binnen de TEI Ghana verder te bestendigen.
African Continental Free Trade Area (AfCFTA)
De AfCFTA is het Pan-Afrikaanse project voor de economische
eenwording van Afrika en één van de prioriteiten van Agenda 2063 van de
Afrikaanse Unie. Van de 55 AU-lidstaten hebben inmiddels 54 het AfCFTA
getekend en 46 lidstaten hebben het akkoord geratificeerd. Hiervan
hebben 36 lidstaten inmiddels onderling een vrijhandelszone. De AfCFTA
omvat daarnaast ook diverse afspraken met betrekking tot grensoverschrijdende diensten, verminderen van handelsbarrières, versterking van
de concurrentiekracht, ontwikkeling van de arbeidsmarkt en industrie,
digitalisering en e-commerce. Hoewel op sommige onderdelen de interne
onderhandelingen langzamer gaan dan verwacht, lijkt er over de gehele
breedte sprake van een stevige voortgang op weg naar één Afrikaanse
markt.
Het TEI AfCFTA heeft als doel om als EU en EU-lidstaten gezamenlijk met
de AU hierover te spreken, interventies te coördineren en Afrikaanse
landen en regionale Afrikaanse economische samenwerkingsverbanden te
helpen bij de totstandkoming van de vrijhandelszone. De EU heeft
hiervoor capaciteit ter beschikking gesteld en zal de AfCFTA ook structureel ondersteunen met o.a. programma’s op het gebied van handelsfacilitatie en digitalisering. Gemaakte afspraken in het kader van de AfCFTA
leiden zo ook daadwerkelijk tot inclusieve economische ontwikkeling.
Uiteindelijk is het doel om met Afrika als economisch blok nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

6

handelsafspraken te maken, waar zowel Afrika als de EU, waaronder NL,
wederzijds profijt van hebben. Nederland is met de EU en andere EU
lidstaten in overleg over nadere invulling en ondersteuning van het TEI,
en aansluiting van het TEI op reeds lopende strategische partnerschappen
in Afrika op het terrein van handelsfacilitatie.
Climate Change Adaptation and Resilience in Africa
Klimaat en ontwikkeling zijn twee kanten van dezelfde medaille. De EU
neemt hierop mondiaal het voortouw met de Green Deal als holistische
groeistrategie, de doelstelling van klimaatneutraliteit in 2050, de inzet op
het «Fit for 55»-pakket om het 2030-doel te realiseren en de klimaatadaptatiestrategie uit 2021.
Vanuit deze voortrekkersrol is de EU actief op het gebied van mondiale
klimaatdiplomatie en zet het ook het externe financieringsinstrumentarium, het NDICI, in ten behoeve van klimaatadaptatie en -mitigatie. De
eerste Rijksbrede Internationale Klimaatstrategie beschrijft hoe Nederland
waar mogelijk de EU-samenwerking op dit vlak versterkt.9
Naast actieve betrokkenheid bij EU-samenwerking voor klimaat in
ongeveer 40 landen is Nederland onderdeel van verschillende brede TEI’s
op het gebied van klimaat, zoals het regionale Amazone Basin initiatief,
het Invest in Young Businesses in Africa initiatief en het Africa EU Green
Energy Initiative. Met het TEI on Climate Change Adaptation and
Resilience in Africa wil de EU in samenspraak met Afrikaanse landen
initiatieven uitrollen zodat Afrikaanse landen beter voorbereid zijn op
mogelijke klimaatrampen. Het TEI levert zo een bijdrage aan het
voorkomen van schade en verlies door klimaatverandering. Nederland ziet
deze initiatieven als kans voor het behalen van meer schaal en impact op
klimaatmitigatie en -adaptatie.
Sustainability in Global Value Chains
Samen met de Europese Commissie en Duitsland heeft Nederland het
initiatief genomen tot het Team Europe Initiative Sustainability in Global
Value Chains. Dit TEI stelt zich tot doel internationale waardeketens te
helpen verduurzamen door middel van flankerend beleid («accompanying
measures») bij de Corporate Sustainability Due Diligence Directive
(CSDDD), de EU-richtlijn voor verantwoord en duurzaam ondernemen. Dit
TEI richt zich op ondersteuning van producenten en stakeholders
(maatschappelijke partners en overheden) in productielanden buiten de
EU bij ketenverduurzaming resp. implementatie van de CSDDD. Op die
manier kan het de positieve effecten van de CSDDD versterken en
daarmee is dit TEI ook in het belang van het Europese bedrijfsleven. Dit
TEI is nog in oprichting en betrokkenheid van andere EU-lidstaten is
gewenst en wordt gestimuleerd.
B. Delegated Cooperation
Zoals eerder aan uw Kamer gecommuniceerd, kunnen, na een positief
afgesloten proefperiode, Nederlandse organisaties programma’s of
projecten uitvoeren binnen gedelegeerde samenwerking (DC) in alle
OS-focuslanden en op alle thema’s, zoals beschreven in mijn nota «Doen
waar Nederland goed in is».10 Uitgangspunt hierbij blijft dat DC aan moet
sluiten bij de OS-beleidsprioriteiten van Nederland in de desbetreffende
landen. Door de reikwijdte van DC beter aan te laten aansluiten bij het
BHOS-beleid en door (met name) het opschalen van interessante,
relevante projecten worden de Nederlandse ontwikkelingssamenwer9
10

Kamerstuk 31 793, nr. 231
Kamerstuk 36 180, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

7

kingsdoelstellingen gediend en worden met EU middelen meer resultaten
behaald. In de afgelopen jaren heeft Nederland dankzij DC meer resultaten
weten te bereiken op, met name, het thema voedselzekerheid.
Met het oog op het versterken van de opvang in de regio, loopt in de
Hoorn van Afrika een EU DC project gecoördineerd door Nederland. Dit
project wordt uitgevoerd door een samenwerkingsverband van vier VN
organisaties en is gericht op de verbetering van de toegang van diensten
aan vluchtelingen, asielzoekers en gastgemeenschappen.
In lijn met de motie van de leden Klink en Amhaouch (Kamerstuk 36 180,
nr. 13), heeft het Ministerie van Buitenlandse zaken ook de afstemming
met andere geaccrediteerde organisaties versterkt. Naast BZ en FMO zijn
sinds eind 2022 ook RVO en NUFFIC geaccrediteerd door de Europese
Commissie. Bij elkaar opgeteld kan Nederland zo op een breed spectrum
van programma’s en onderwerpen samenwerken met de Europese
Commissie. Bij de verdere uitrol van activiteiten mede gefinancierd door
middel van DC blijft Nederland oog houden voor de uitvoerbaarheid en
effectiviteit van deze samenwerkingsconstructie. Daarbij is het zorgvuldig
afdekken van (financiële) risico’s een belangrijk aandachtspunt. Bij DC
stelt het Ministerie van Buitenlandse Zaken zich immers garant voor de
terugbetaling van fondsen aan de Europese Commissie, wanneer
uitgaven door de uitvoerende organisatie niet rechtmatig plaatsvinden.
In 2022 is door het Ministerie van Buitenlandse Zaken één contract voor
een DC-programma met de EU ondertekend: Het «Programme d’appui au
secteur de la justice au Burundi», met Cordaid als uitvoerder. Dit
programma richt zich op het versterken van de justitiële sector met een
totaal budget van € 3 miljoen. Het totale budget vanuit de Commissie
naar Nederlandse uitvoeringsorganisaties is momenteel € 42,5 miljoen.
FMO heeft zich met name gericht op middelen uit het Europees Fonds
voor Duurzame Ontwikkeling (EFSD+). Dit fonds heeft in 2022 drie
FMO-voorstellen goedgekeurd, met een totale waarde aan garanties van
ongeveer EUR 500 miljoen. De drie FMO-programma’s die door middel
van DC opgeschaald worden richten zich op versterking van de
MKB-sector in ontwikkelingslanden, het vergroten van het Nederlandse
Fonds voor Klimaat en Ontwikkeling (DFCD) en het vergroten van
investeringen in de energiesector. Het kabinet waardeert de grote nadruk
op klimaat vanuit het EFSD+, waar de Europese Commissie private
middelen mobiliseert met behulp van garanties en innovatieve financiering. De enorme omvang van de klimaatopgave vereist naast publiek
geld ook private klimaatinvesteringen die mede dankzij deze EU-garanties
effectief gemobiliseerd kunnen worden.
Ten slotte is het ministerie in vergevorderde onderhandeling over
EU-financiering aan een Nederlands programma ter versterking van de
justitiesector in Moldavië en een programma ter voorkoming en
bestrijding van mensensmokkel in de Westelijke Balkan; deze twee
beoogde programma’s ontvangen financiering uit het Nederlandse
MATRA (Maatschappelijke Transitie) fonds. Ook binnen de Team Europe
Initiatieven wordt onderzocht hoe DC de samenwerking tussen Nederlands en EU-beleid versterkt kan worden.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 54

8