Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 015

Kindermishandeling

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

33 552

Slachtofferbeleid

Nr. 177

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 september 2019
Met deze brief reageer ik, mede namens de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Minister voor
Rechtsbescherming, op het verzoek van uw Kamer tijdens de Regeling
van werkzaamheden van 4 juni 2019 om schriftelijk te reageren op het
NOS-bericht «pro-anorexia coach blijkt vaak man met seksuele bedoelingen» (Nos.nl, 31 mei 2019).1
In deze brief ga ik eerst in op het onderzoek van Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM), dat ten grondslag ligt aan de berichtgeving over de pro-anorexia coaches. Vervolgens belicht ik welke
mogelijkheden voor zorg en ondersteuning van mensen met anorexia er
zijn en hoe de strafrechtelijke bescherming voor de slachtoffers van online
of fysiek seksueel misbruik eruit ziet. Tot slot licht ik de campagne toe
voor het vergroten van de meldingsbereidheid van slachtoffers.
Berichtgeving pro-anorexia coaches
In het NOS- bericht wordt verwezen naar de eerste bevindingen van een
nog lopend onderzoek van het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel, GGZ Rivierduinen Eetstoornissen Ursula en Proud2Bme. Daaruit
zou volgen dat mannen zich op pro-anorexia sites voordoen als
«pro-anorexia coach» om in contact te komen met meisjes met anorexia
met als doel foto’s in ondergoed, naaktfoto’s of zelfs seks met hen te
hebben. Volgens de onderzoekers gaat het hier om jonge meisjes, vaak
met een laag zelfbeeld, die vanwege hun eetstoornis extra kwetsbaar zijn
en waar de mannen bij toenadering op inspelen. Het onderzoek is
gebaseerd op de reacties die de onderzoekers kregen op twee lokprofielen
van minderjarige meisjes (14 en 15 jaar) op openbare fora, die hulp
zochten bij het afvallen en op een uitvraag bij 60 meisjes – waarvan
ongeveer 70% minderjarig zou zijn – die op pro-anorexia sites of in
pro-anorexia groepen actief zijn.
1

kst-31015-177
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Handelingen II 2018/19, nr. 88, item 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 177

1

De onderzoeksbevindingen tot dusver vind ik verontrustend. Seksueel
misbruik is een van de meest verwoestende vormen van criminaliteit. In
deze kwestie gaat het bovendien in een groot aantal van de gevallen,
zoals het nu oogt, om misbruik van minderjarigen die extra kwetsbaar zijn
vanwege hun eetstoornis. Hoewel het onderzoek in het najaar wordt
opgeleverd, onderhoudt mijn ministerie contact met het CKM over hoe wij
deze meisjes en (jonge) vrouwen kunnen beschermen. In de volgende
paragraaf zet ik, mede namens de Minister en de Staatssecretaris van
VWS, uiteen welke mogelijkheden voor (strafrechtelijke) bescherming en
hulp voor deze categorie reeds bestaat.
Pro-anorexia sites
Eerder riep berichtgeving over pro-anorexia coaches bij leden van uw
Kamer de vraag op of pro-anorexia sites niet verboden zouden moeten
worden. Tijdens het AO Preventief gezondheidsbeleid van 17 mei 2018
(Kamerstuk 32 793, nr. 312) heeft de Staatssecretaris van VWS aangegeven zich te willen herbezinnen op zijn eerdere standpunt omtrent
pro-anorexia sites, zoals genoemd in Kamerbrief 2018D24515 van
12-04-2018.
Allereerst dient te worden onderstreept dat dit kabinet verheerlijking van
eetstoornissen, op sociale media, websites of anderszins, verwerpt en
daarom zeer geïnteresseerd is geweest in een op handen zijnd verbod in
Franse wetgeving, die deze websites zou verbieden en makers strafbaar
stelde. Inmiddels is het Franse wetsvoorstel door het Franse parlement
afgewezen, omdat Franse experts, net zoals Nederlandse experts, tot de
conclusie komen dat een verbod op pro-anorexia sites averechts kan
werken. Mensen die aan anorexia lijden ervaren schaamte en hebben de
indruk in een sociaal isolement te verkeren. Een verbod zou het stigma
rondom anorexia en ondergewicht juist bevestigen en de zoektocht naar
hulp kunnen belemmeren. Ervaringsdeskundigen stellen dan ook dat de
focus moet liggen op de psychische klachten die mensen met anorexia
hebben. Dit kabinet sluit zich hierbij aan en ziet – vanwege het belang van
de patiënten – dan ook geen aanleiding om het eerdere standpunt te
wijzigen.
Hierbij is van belang dat het bezoek aan een pro-anorexia site wordt
voorafgegaan door een pop-up waarschuwing en een doorverwijzing naar
websites waarvan vaststaat dat die objectieve informatie over anorexia en
behandelingsmogelijkheden bevat. Ook is, zoals eerder aan uw Kamer
gemeld, de online hulpsite www.proud2Bme.nl opgezet met informatie
voor eenieder die geen positief zelfbeeld heeft, problemen heeft met eten
en/of worstelt met aangrenzende problematiek. Daarnaast is er een online
ontmoetingsplek https://www.ikookvanmij.nl specifiek voor mensen met
een eetstoornis en die op zoek zijn naar mogelijkheden voor herstel.
Zorg voor anorexia patiënten
In Nederland is relatief goede zorg voor anorexiapatiënten beschikbaar,
maar er is ruimte voor verbetering. Hierbij speelt een rol dat anorexiazorg
per definitie complex is. In de praktijk wordt nog te vaak de eerste
diagnose niet tijdig gesteld. Hierdoor verloopt de eerste behandeling niet
optimaal en gaat kostbare tijd verloren. Met het doel kwaliteitsverbetering
in de hele keten te realiseren, heeft een aantal bevlogen zorgprofessionals
– tevens experts op het terrein van eetstoornissen (kinder- en jeugdpsychiaters, psychologen, klinieken voor eetstoornissen en kinderartsen) – eind
januari 2019 een stuurgroep K-EET (landelijke ketenaanpak eetstoornissen) opgericht. VWS en VNG ondersteunen dit traject met een externe
projectleider en een begeleidingsgroep. Voor de korte termijn is het doel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 177

2

van K-EET om beschikbaarheid van voldoende zorg voor de categorie hele
zieke kinderen met een eetstoornis te verbeteren. Voor de langere termijn
richt de stuurgroep zich op verbetering van de deskundigheid in de hele
keten. Centraal hierbij staat: eerdere herkenning van de aandoening, van
de eerste diagnose en van de eerste behandeling, zodat patiënten eerder
de juiste zorg krijgen. Om dit te bereiken wordt gewerkt aan een sterk
regionaal en landelijk netwerk dat zich inzet om de kwaliteit van de zorg
voor eetstoornissen duurzaam te verbeteren en de onderlinge samenwerking daarbij te versterken. Daarnaast is een landelijk communicatienetwerk ingericht, waardoor de beschikbare capaciteit landelijk sneller in
beeld is en benut kan worden. We verwachten dit najaar meer
opbrengsten van deze stuurgroep en een concreet voorstel hoe de
komende jaren hierin verder te gaan. Ook in de ggz voor volwassenen
wordt hard gewerkt aan de aanpak van lange wachttijden. De
zogenaamde hoofddiagnosegroep «eetstoornissen», waaronder anorexiapatiënten vallen, wordt daarin ook meegenomen. De landelijk gemiddelde
wachttijd voor de behandeling van een eetstoornis schommelt rond de
daarvoor gestelde Treeknorm van 14 weken. Hierover heeft de Staatssecretaris van VWS uw Kamer in juli jl. geïnformeerd.2
Strafrechtelijke aanpak
Afhankelijk van de concrete situatie en omstandigheden zijn er verschillende strafbaarstellingen die op deze gevallen van toepassing kunnen zijn.
Ingeval coaches naaktfoto’s van minderjarige meisjes onder de achttien
jaar in hun bezit hebben is sprake van het in bezit hebben van kinderpornografie als bedoeld in art. 240b van het Wetboek van Strafrecht (Sr)
waarvoor vervolging mogelijk is. Meer algemene strafbepalingen (zoals
afpersing, afdreiging, smaad, laster) bieden bescherming op het moment
dat misbruik van seksueel beeldmateriaal plaatsvindt. Voorts stelt art.
248e Sr grooming strafbaar. Grooming is de digitale equivalent van
kinderlokken, waarbij door middel van online communicatie het
vertrouwen van een minderjarige onder de zestien jaar wordt gewonnen,
met het uiteindelijke doel ontuchtige handelingen met deze minderjarige
te plegen of kinderpornografie te vervaardigen. Sinds 1 maart jl. maakt de
Wet Computercriminaliteit III via aanpassing van artikel 248e Sr de inzet
van de lokpuber mogelijk.
Ondersteuning van slachtoffers
Een slachtoffer van een seksueel misdrijf kan bij een aantal organisaties in
Nederland terecht. Een slachtoffer kan zich altijd melden bij de politie. In
het zogenaamde informatieve gesprek wordt het slachtoffer geïnformeerd
over wat het doen van aangifte inhoudt, wat diens rechten zijn en welke
ondersteuning (door Slachtofferhulp Nederland of een slachtofferadvocaat) beschikbaar is. Het is uiteindelijk aan het slachtoffer om te
bepalen of hij of zij aangifte wil doen. Daarnaast zijn er op zestien plaatsen
in Nederland Centra Seksueel Geweld (CSG’s) waar een slachtoffer zich
laagdrempelig kan melden en terecht kan voor medische en psychische
hulp. Ook kan een slachtoffer daar een medisch-forensisch onderzoek
ondergaan (om letsel vast te stellen en forensische sporen veilig te
stellen) voor bewijs in een strafproces. Het CSG is vooral ingericht op het
helpen van slachtoffers in de zogeheten acute fase, als het seksuele
misdrijf maximaal zeven dagen geleden is voorgevallen. Slachtoffers in de
niet-acute fase kunnen zich ook melden bij een CSG en kunnen dan onder
andere doorverwezen worden naar de GGZ voor psychische hulpverlening. Ook kan een slachtoffer terecht bij een huisarts of een Praktijkondersteuner Huisarts Geestelijke Gezondheidszorg (POH-GGZ). Mocht het
2

Kamerstuk 25 424, nr. 481.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 177

3

nodig zijn, dan kan de huisarts of de POH-GGZ het slachtoffer doorverwijzen naar een CSG.
Slachtofferhulp Nederland (SHN) ondersteunt en begeleidt slachtoffers
(zowel in de acute als de niet-acute fase) bij praktische en juridische zaken
en kan een luisterend oor bieden. SHN kan de slachtoffers psychosociale
ondersteuning bieden, indien nodig doorverwijzen voor specialistische
hulpverlening en ondersteunen bij het besluit tot het doen van aangifte,
een slachtoffer tijdens het strafproces ondersteunen, doorverwijzen naar
een CSG en helpen bij het doen van een verzoek tot schadevergoeding.
Ter voorkoming van online seksueel misbruik bevat de website van SHN
adviezen en tips voor (potentiële) slachtoffers en er wordt doorverwezen
naar websites Meldknop.nl voor het doen van melding/aangifte en de
hulplijn Helpwanted.nl voor verdere informatie en advies ingeval van
online seksueel misbruik van kinderen en jongvolwassenen. De
medewerkers van SHN zijn deskundig in de omgang en ondersteuning
van jongeren die weinig zelfvertrouwen hebben en/of zich onbegrepen
voelen. Zij weten hoe kwetsbaar deze jongeren zijn voor online seksueel
misbruik en dat deze slachtoffers het door schuld- en schaamtegevoelens
moeilijker vinden hun ervaringen te delen.
Een slachtoffer van een seksueel misdrijf heeft de mogelijkheid om te
kiezen naar welke organisatie hij of zij wil gaan om hulp te zoeken en/of
het strafbare feit te melden. Als het slachtoffer daar onzeker over is of een
drempel ervaart, dan kan SHN hem of haar hierbij helpen.
Campagne meldingsbereidheid
Zoals eerder aan uw Kamer toegezegd3, ontwikkelt de Minister voor
Rechtsbescherming momenteel een campagne ter vergroting van de
meldingsbereidheid van slachtoffers van seksueel geweld. Veel slachtoffers ervaren verschillende drempels bij het doen van aangifte of het
vragen om hulp bij bijvoorbeeld het Centrum Seksueel Geweld (CSG), een
huisarts of een psycholoog. Dit terwijl uit onderzoek blijkt dat veel
slachtoffers last hebben van medische en psychische klachten. Ik vind het
belangrijk dat ieder slachtoffer de benodigde hulp en ondersteuning krijgt.
Met deze campagne hoop ik de drempels die slachtoffers ervaren om hulp
te zoeken te verlagen. Ook vind ik het voor zowel het slachtoffer als de
samenleving van belang dat plegers van seksuele misdrijven worden
opgespoord en vervolgd. Ik hoop dan ook dat de campagne ertoe gaat
leiden dat meer slachtoffers zich bij de politie melden en aangifte doen.
De campagne start in het najaar en duurt in ieder geval drie jaar. Ik vind
het belangrijk dat slachtoffers van geweldsmisdrijven weten waar zij
terecht kunnen met vragen en het krijgen van hulp. Met deze campagne
wil ik slachtoffers hiermee helpen en ertoe oproepen om zich te melden.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

3

Kamerstuk 33 552, nrs. 33 en 51.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 177

4