Evaluatie herziening UDD-regeling

Martien Bokma, Karin Kreuger, Marion Kluivers

Rapport 1254

Evaluatie herziening UDD-regeling

Martien Bokma, Karin Kreuger en Marion Kluivers

Wageningen Livestock Research

Dit onderzoek is uitgevoerd door Wageningen Livestock Research, in opdracht van en gefinancierd door het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, in het kader van het Beleidsondersteunend onderzoek
thema ‘Antibioticaproblematiek’ (projectnummer BO-43-013.03-012)
Wageningen Livestock Research
Wageningen, mei 2020

Rapport 1254

Martien Bokma, Karin Kreuger en Marion Kluivers, 2020. Evaluatie herziening UDD-regeling.
Wageningen Livestock Research, Rapport 1254.
Samenvatting NL Op verzoek van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft
Wageningen Livestock Research een evaluatie uitgevoerd onder sectordierenartsen (vleeskalver-,
varkens- en melkveehouderij) en toezichthouders (NVWA). In de evaluatie is nagegaan of de
herziening van de UDD-regeling d.d.1-1 2017 heeft geleid tot vergroting van de praktische
werkbaarheid ervan. De evaluatie was gericht op de herzieningen inzake bedrijfsspecifieke
aandoeningen en het op voorraad mogen hebben en inzetten van tweede keuze middelen (antibiotica)
voor individuele behandelingen, alsmede op de vrijstellingen voor bedrijven met een structureel laag
antibioticumgebruik. Het resultaat geeft inzicht in de veranderingen in praktische werkbaarheid en
mogelijkheden voor verdere versterking ervan.
Summary UK At the request of the Ministry of Agriculture, Nature and Food Quality, Wageningen
Livestock Research has conducted an evaluation among sector veterinarians (veal calf, pig and dairy
husbandry) and supervisors (NVWA). The evaluation examined whether the revision of the UDD
scheme dated 1-1 January 2017 has increased its practical feasibility. The review focused on the
revisions regarding farm-specific diseases and the availability and stockpiling of second-choice
antibiotics for individual treatments, as well as exemptions for farms with structurally low antibiotic
use. The result provides insight into the changes in practical workability and possibilities for further
strengthening it.

Dit rapport is gratis te downloaden op https://doi.org/10.18174/522116 of op
www.wur.nl/livestock-research (onder Wageningen Livestock Research publicaties).

© 2020 Wageningen Livestock Research
Postbus 338, 6700 AH Wageningen, T 0317 48 39 53, E info.livestockresearch@wur.nl,
www.wur.nl/livestock-research. Wageningen Livestock Research is onderdeel van Wageningen
University & Research.
Wageningen Livestock Research aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade
voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar
gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder
voorafgaande toestemming van de uitgever of auteur.

Wageningen Livestock Research is NEN-EN-ISO 9001:2015 gecertificeerd.
Op al onze onderzoeksopdrachten zijn de Algemene Voorwaarden van de Animal Sciences Group van
toepassing. Deze zijn gedeponeerd bij de Arrondissementsrechtbank Zwolle.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

Inhoud

1

Woord vooraf

5

Samenvatting

7

Inleiding

9

1.1

Wijzigingen UDD-regeling per 1-1-2017

9

1.2

Onderzoeksvraag

10

1.3

Leeswijzer

10

2

Werkwijze

11

3

Weergave van de interviews

12

3.1

Ervaringen kalverdierenartsen

12

3.1.1 Bedrijfsspecifieke aandoeningen

12

3.1.2 Contactmoment

13

3.2

3.3

3.4

4

3.1.3 Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

14

3.1.4 Slotopmerkingen kalverdierenartsen

14

Ervaringen varkensdierenartsen

15

3.2.1 Bedrijfsspecifieke aandoeningen

15

3.2.2 Maximalisatie voorraad

16

3.2.3 Contactmoment

16

3.2.4 Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

17

3.2.5 Slotopmerkingen varkensdierenartsen

18

Ervaringen dierenartsen voor melkvee

19

3.3.1 Bedrijfsspecifieke aandoeningen

19

3.3.2 Maximalisatie voorraad

20

3.3.3 Contactmoment

20

3.3.4 Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

21

3.3.5 Slotopmerkingen dierenartsen voor melkvee

21

Ervaringen NVWA-inspecteurs

22

3.4.1 Bedrijfsspecifieke aandoeningen

22

3.4.2 Maximalisatie voorraad

22

3.4.3 Contactmoment

22

3.4.4 Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

23

3.4.5 Slotopmerkingen NVWA-inspecteurs

23

Conclusies en aanbevelingen

24

4.1

Conclusies en aanbevelingen m.b.t. de herziening

24

4.2

Algemene aandachtspunten

27

Literatuur

28
Vragenlijst interviews

29

Woord vooraf

Op 1 januari 2017 zijn er wijzigingen op de UDD-regeling van kracht geworden. Daarbij is destijds
door de staatssecretaris van Economische Zaken aangegeven dat zal worden geëvalueerd of deze
wijzigingen de praktische werkbaarheid van de regeling hebben vergroot. Op verzoek van het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben onderzoekers van Wageningen Livestock
Research deze evaluatie uitgevoerd. Basis voor de evaluatie naar praktische werkbaarheid na de
herziening van de UDD-regeling vormden (groeps-)interviews met sectordierenartsen en
vertegenwoordigers van de toezichthouder (NVWA). De namen van de sectordierenartsen zijn
aangedragen door de overkoepelende belangenvertegenwoordigers, te weten Stichting
Brancheorganisatie Kalveren, Producenten Organisatie Varkens en Zuivel NL, Koninklijke Nederlandse
Maatschappij voor Diergeneeskunde en Collectief Praktiserende Dierenartsen. Graag willen wij een
ieder die heeft bijgedragen aan de uitvoering van de evaluatie, en in het bijzonder de personen die
hebben meewerkt aan de interviews, hartelijk danken voor hun constructieve bijdrage aan het
projectresultaat. Wij hopen dat de inzichten uit de evaluatie bijdragen aan verdere versterking van de
praktische werkbaarheid en het realiseren van de doelen die overheid en bedrijfsleven hebben gesteld
op het gebied van diergezondheid en zorgvuldig antibioticumgebruik.
Annemarie Rebel
Afdelingshoofd Diergezondheid en Dierenwelzijn
Wageningen Livestock Research

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

|5

6 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

Samenvatting

Op 1 januari 2017 is de herziene UDD-regeling van kracht geworden. Het ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) heeft Wageningen Livestock Research gevraagd om te evalueren of
de herziening van de UDD-regeling heeft geleid tot een betere praktische werkbaarheid van deze
regeling in de sectoren melkvee, varkens en vleeskalveren met het oog op de volgende onderdelen
van de herziening:
•

de maximaal drie bedrijfsspecifieke aandoeningen waarvoor tweede keuze middelen voor
individuele behandeling op het veebedrijf op voorraad mogen zijn,

•

de maximalisatie van deze voorraad tweede keuze middelen,

•

het verplichte contactmoment met de dierenarts voorafgaand aan de inzet van deze middelen,

•

en bepaalde vrijstellingen voor bedrijven met een structureel laag antibioticagebruik.

De evaluatie is uitgevoerd op basis van afzonderlijke groepsinterviews met een selectie van
ervaringsdeskundige dierenartsen uit respectievelijk de kalver-, varkens- en melkveehouderij,
alsmede met vertegenwoordigers van de toezichthouder (NVWA). De geïnterviewde dierenartsen zijn
aangezocht in overleg met de veterinaire belangenbehartigers (KNMvD en CPD) en de
sectororganisaties (POV, SBK en ZuivelNL).
Belangrijkste conclusies en aanbevelingen


Bedrijfsspecifieke aandoeningen Het werken met een top-3 van bedrijfsspecifieke
aandoeningen in plaats van met sectorale knelpuntaandoeningen wordt in het algemeen als
een verbetering ten opzichte van de oude UDD-regeling gezien. Dit geldt in het bijzonder voor
de varkenssector, met als kanttekening dat de restrictie tot drie aandoeningen soms als te
beperkt wordt ervaren bij aanwezigheid van meerdere diercategorieën op het bedrijf, met elk
hun eigen kenmerkende aandoeningen. Dierenartsen voor de melkveesector werken bij
voorkeur niet met bedrijfsspecifieke aandoeningen in bedrijfsbehandelplan (BBP) en
bedrijfsgezondheidsplan (BGP). Het is voor de melkveesector minder relevant (hooguit
neonatale kalverdiarree), en er is angst voor ‘administratieve fouten’.



Administreren van bedrijfsspecifieke aandoeningen in BBP Volgens de wet dient het BBP
éénmaal per jaar te worden vastgesteld, of tussentijds te worden aangepast indien er een
bedrijfsspecifieke aandoening bijkomt of verandert (tot max. 3). Dierenartsen uit de
verschillende sectoren zijn voorstander van een variant waarbij ook de visitebrief lopende het
jaar als addendum op BBP (en BGP) mag functioneren, in het geval dat er sprake is van een
nieuwe aandoening met een structureel karakter (eveneens tot max. 3). Een variant met de
visitebrieven als addendum heeft als voordeel een meer dynamische werkwijze, die veel beter
aansluit bij de praktische werkbaarheid voor dierenarts en veehouder. Het BBP zelf hoeft in
dat geval dan slechts éénmaal per jaar, tijdens de jaarlijkse evaluatie van BGP en BBP met de
veehouder, te worden aangepast.



Onderbouwing van bedrijfsspecifieke aandoeningen in BGP De bevraagde inspecteurs geven
aan dat in de UDD-regeling niet is gespecificeerd aan welke eisen de omschrijving van
bedrijfsspecifieke aandoeningen in het bedrijfsgezondheidsplan moet voldoen. Handhaving op
een dergelijke open norm is lastig, in de regelgeving is niet concreet genoeg omschreven
waarop men moet handhaven. Niet alleen voor de toezichthouder is dit een probleem, ook
voor dierenartsen en hun veehouders levert dit veel onzekerheid op: het is niet duidelijk
wanneer is voldaan aan de regels en hoe toezichthouders (publiek/privaat) hier mee om
(moeten) gaan. In de regeling is evenmin gespecificeerd aan welke eisen de beschrijving van
verbetermaatregelen in het BGP moeten voldoen.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

|7



Maximalisatie voorraad tweede keuze middelen
Voor vleeskalveren betrof dit geen herziening van de regeling (was al in de eerdere regeling
opgenomen). Het op voorraad houden van tweede keuze middelen komt in de
melkveepraktijk weinig voor. Varkensdierenartsen ervaren het als een grote uitdaging om te
berekenen of men niet over de maximaal toegestane voorraad per afdeling heengaat. Een
duidelijk nadeel van de herziening vindt men de term ‘afdeling’ waarvoor de maximalisatie
van de voorraad geldt. Een voorraadmaximalisatie per leeftijdscategorie (zuigende biggen,
gespeende biggen e.d.) in plaats van per afdeling zou de praktische werkbaarheid (sterk)
vergroten.



Contactmoment In de vleeskalversector, de varkenssector en de melkveesector wordt
nauwelijks gebruik gemaakt van het contactmoment. Er wordt vrijwel altijd een
bedrijfsbezoek afgelegd vóór inzet van een tweede keuze middel, of gebruik gemaakt van de
reguliere bezoekfrequentie. Belangrijke reden hiervoor is om een beter beeld te hebben van
wat er speelt, maar bovenal omdat de regelgeving rond het verplichte contactmoment door
dierenartsen als te ingewikkeld en complex wordt ervaren (kalversector) of de praktische
werkbaarheid als zeer negatief (varkenssector). De inspecteurs geven aan dat de herziening
van de regeling ten aanzien van de bepalingen rondom het contactmoment niet heeft geleid
tot een betere praktische werkbaarheid van de handhaving.



Vrijstellingsregeling bij laag gebruik Binnen de vleeskalversector wordt weinig gebruik
gemaakt van de vrijstellingsregeling voor laaggebruikers. Vrijstelling van de verplichte
tweewekelijkse bedrijfsbezoeken tijdens de hoog-risico-periode is voor kalverbedrijven geen
stimulans: juist in deze periode is frequente veterinaire zorg het meest relevant en standaard.
Voor de varkenssector wordt de vrijstellingsregeling als zeer prettig ervaren, de praktische
werkbaarheid is erdoor vergroot en het vormt een terechte waardering voor ‘lage’ bedrijven.
De praktische werkbaarheid kan verder worden vergroot door via vaste ijkmomenten en/of
via de IKB-systemen op ieder moment duidelijk te hebben welke bedrijven ervoor in
aanmerking komen. Het is de dierenartsen niet duidelijk of de vrijstellingsregeling geldt per
bedrijf of ook per leeftijdscategorie mag worden toegepast. Bijvoorbeeld, indien alleen de
categorie vleesvarkens in het rode gebied zit, mag de vrijstelling dan wel worden toegepast
op de categorieën met de zeugen en de biggen. Er is behoefte aan duidelijkheid hierover.
Binnen de melkveesector wordt wisselend gebruik gemaakt van de vrijstellingsregeling:
volgens sommige dierenartsen niet of nauwelijks, volgens andere volop. Voor meerdere
dierenartsen zouden een DDDA per diercategorie, apart voor zowel melkkoeien als kalveren,
en een daaraan gekoppelde vrijstellingsregeling meer zeggen dan per bedrijf, omdat de
variatie in antibioticumgebruik tussen bedrijven juist bij de categorie kalveren vrij groot is.
Binnen de vrijstellingsregeling mag worden volstaan met één bedrijfsbezoek per jaar aan het
melkveebedrijf. Dit vinden de dierenartsen niet gewenst: de frequentie is dan onvoldoende
om veterinair een vinger aan de pols te houden.

Algemene conclusies met betrekking tot de herziening
Zowel de vleeskalver- als varkensdierenartsen geven aan dat de herziening van de UDD-regeling in
2017 enige ontspanning c.q. versoepeling heeft gebracht. Volgens de kalverdierenartsen heeft het de
praktische werkbaarheid niet veranderd, het sluit wel beter aan bij wat de sector al deed. De
varkensdierenartsen geven aan dat er met de bedrijfsspecifieke aandoeningen ten opzichte van de
knelpuntaandoeningen en met de vrijstellingsregeling zeker verbetering is opgetreden, en dat de
uitvoering nu beter is te doen. Volgens de dierenartsen voor melkvee is de praktische werkbaarheid
niet veranderd, alleen is op sommige punten de logistiek enigszins vereenvoudigd.
Dit laat onverlet dat er voor alle drie de sectoren nog een aantal uitermate belangrijke
aandachtspunten qua praktische werkbaarheid resteren, en dat betreft met name de onzekerheid
rondom de open normen. Dat wil zeggen, de wijze waarop bedrijfsspecifieke aandoeningen moeten
worden opgenomen in het BBP en beschreven in het BGP (inclusief verbeterplan), en de min of meer
onvoorspelbare wijze waarop toezichthouders (publiek/privaat) hiermee omgaan. Dit wordt ook door
de bevraagde toezichthouders als uitermate lastig controleerbaar ervaren. Omwille van vergroting van
de praktische werkbaarheid wordt tevens bepleit om de visitebrieven lopende het jaar als formeel
addendum op BBP en BGP te accepteren.

8 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

1

Inleiding

Op 1 januari 2017 is de gewijzigde UDD-regeling van kracht geworden. De wijzigingen kwamen voort
uit een evaluatie (Kluivers et al., 2015) en zijn toegelicht in de Kamerbrief van 2 december 2016
(DGAN-DAD/29683-221). Daarin is tevens aangegeven dat de wijzigingen zullen worden geëvalueerd
op praktische werkbaarheid. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) heeft
Wageningen Livestock Research gevraagd om deze evaluatie uit te voeren. In deze rapportage zijn de
resultaten van de evaluatie weergegeven.

1.1

Wijzigingen UDD-regeling per 1-1-2017

In de herziene UDD-regeling per 1-1-2017 is een aantal vrijstellingen opgenomen voor bedrijven met
een structureel laag antibioticagebruik en is het beleid voor het inzetten van tweede keuze middelen
op een aantal punten gewijzigd. De wijzigingen op de UDD-regeling per 1-1-2017 zijn hierna
samengevat.
Bedrijfsspecifieke aandoeningen:
In de herziene UDD-regeling wordt gewerkt met bedrijfsspecifieke aandoeningen in plaats van
sectorspecifieke knelpuntaandoeningen. Voor maximaal 3 aandoeningen die op het bedrijf vaak voor
problemen zorgen en waar acuut handelen noodzakelijk is, mogen tweede keuze middelen op
voorraad zijn. Deze aandoeningen moeten vermeld zijn in het bedrijfsbehandelplan (BBP). In het
bedrijfsgezondheidsplan (BGP) moet onderbouwd zijn waarom deze tweede keuze middelen voor de
betreffende aandoening op het bedrijf aanwezig moeten zijn, en welke aanvullende maatregelen
genomen worden om het optreden van de aandoening(en) te bestrijden en herhaling te voorkomen.
Maximalisatie voorraad:
In de regeling was al maximalisatie van de voorraad van eerste keuze middelen opgenomen (voor
15% van de aanwezige en voor de aandoening vatbare dieren). Voor alleen vleeskalveren was al
maximalisatie van de voorraad tweede keuze middelen opgenomen (5%). In de gewijzigde UDDregeling is nu ook voor melkveerunderen en varkens een maximalisatie van de voorraad tweede keuze
middelen opgenomen: voor 10% van de op het bedrijf aanwezige en voor de aandoening vatbare
melkveerunderen en voor 10% van in een afdeling aanwezige en voor de aandoening vatbare varkens.
Contactmoment:
Eerst gold dat de dierenarts in een periode van 14 dagen voorafgaand aan inzet van tweede keuze
middelen bij individuele dieren het bedrijf moest hebben bezocht en geconstateerd dat de inzet nodig
is. Per 1-1-2017 geldt dat de veehouder vóór inzet van tweede keuze middelen voor behandeling van
individuele dieren eerst (of indien onbereikbaar binnen 24 uur) contact moet hebben gehad met zijn
dierenarts. Dierenarts gaat akkoord of besluit het bedrijf te bezoeken, legt vast dat contactmoment
heeft plaatsgevonden en zendt bij akkoord een instructie naar de veehouder (veehouder moet deze 5
jaar bewaren). Andere optie: dierenarts en veehouder besluiten gezamenlijk liever te blijven werken
met het tweewekelijks bedrijfsbezoek en leggen dit vast in het BGP. NB Het tweewekelijks
bedrijfsbezoek blijft sowieso verplicht voor behandeling met tweede keuze middelen tijdens een hoogrisico-periode (biggen tot een leeftijd van 8 weken; vleeskalveren de eerste 6 weken na opzet t/m
leeftijd van maximaal 10 weken).
Vrijstelling voor bedrijven met structureel laag antibioticumgebruik
Per 1-1-2017 kan per veehouderijsector een ‘gids van goede praktijken (GGP)’ worden opgesteld, op
basis waarvan het antibioticumgebruik van een veehouder kan worden erkend als ‘structureel laag’ en
de veehouder in aanmerking komt voor een vrijstelling van: i) het evalueren van het
antibioticumgebruik bij elk regulier bedrijfsbezoek, ii) het tweewekelijks bedrijfsbezoek door de
dierenarts in de hoog-risico-periode (in dat geval gaat bij inzet van tweede keuze middelen het

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

|9

contactmoment gelden), iii) het jaarlijks aanscherpen van de reductiedoelstelling, iv) het 3maandelijks (of 6-maandelijks) regulier dierenartsbezoek voor melkveehouderijen, dit wordt dan
omgezet in jaarlijks bezoek door de dierenarts.
GGP’s per sector in 2019:
Vrijstelling verkrijgen

Vrijstelling verliezen

Varkens: 3 opeenvolgende periodes van ½ jaar in groen

2 of meer periodes in oranje/rood

Melkvee: 6 opeenvolgende kwartalen in groen

4 of meer kwartalen oranje/rood

Vleeskalveren: laatste 18 maanden in groen

2 halfjaar meetmomenten oranje/rood

(½ jaar meetmomenten)

1.2

Onderzoeksvraag

Overall doel van de evaluatie was om na te gaan of de herziening van de UDD-regeling de praktische
werkbaarheid heeft vergroot. In de evaluatie stond de volgende onderzoeksvraag centraal:
Heeft de herziening van de UDD-regeling geleid tot een betere praktische werkbaarheid van deze
regeling in de sectoren melkvee, varkens en vleeskalveren, met betrekking tot:
•

het inzetten van tweede keuze middelen, specifiek op het gebied van:
o

bedrijfsspecifieke aandoeningen;

o

contactmomenten voorafgaand aan inzet van tweede keuze middelen;

o
•

maximalisatie van de voorraad tweede keuze middelen;

en vrijstellingen voor bedrijven met een structureel laag antibioticagebruik.

De evaluatie betrof uitsluitend de wijzigingen van de UDD-regeling, ingegaan op 1-1-2017, en niet de
gehele UDD-regeling. Aangezien er voor de pluimveesector geen relevante wijzigingen in de UDDregeling zijn doorgevoerd, is door de opdrachtgever in overleg met de sector besloten deze sector niet
mee te nemen in het onderzoek.

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 staat de aanpak van de evaluatie beschreven. Hoofdstuk 3 geeft een weergave van de
gehouden interviews en in hoofdstuk 4 zijn conclusies en aanbevelingen gegeven.

10 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

2

Werkwijze

De data in het onderzoek zijn verzameld op basis van interviews met ervaringsdeskundigen uit de
(veterinaire en toezichthoudende) praktijk, zijn kwalitatief van aard en uitsluitend geschikt voor een
kwalitatieve analyse. De volgende werkwijze is gehanteerd:
1.

Verzamelen en analyseren van gegevens over de praktische werkbaarheid via interviews met
sectorspecifieke dierenartsen en NVWA-inspecteurs
a)

De Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Dierenartsen (KNMvD), het Collectief
Praktiserende Dierenartsen (CPD) en de sectorvertegenwoordigers (resp.
Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) namens de varkenssector, Stichting
Brancheorganisatie Kalveren (SBK) namens de kalversector, en ZuivelNL namens de
melkveesector) zijn vanuit het onderzoeksteam benaderd met het verzoek om elk
twee namen aan te leveren van dierenartsen binnen de betreffende sectoren die aan
een groepsinterview per sector mee zouden kunnen doen. Daarnaast is de NVWA
benaderd met het verzoek eveneens namen van enkele inspecteurs met
praktijkkennis over de UDD-regeling aan te leveren, die aan een groepsinterview
(met alleen NVWA-vertegenwoordigers) mee zouden kunnen doen. Dit heeft er in
geresulteerd dat met respectievelijk zes kalverdierenartsen, zes varkensdierenartsen, zes melkveedierenartsen en zeven NVWA-vertegenwoordigers een
interview is gehouden.

b)

Er is door het onderzoeksteam in afstemming met opdrachtgever en bovengenoemde
organisaties een vragenlijst als leidraad bij de interviews opgesteld, en waar nodig
specifiek gemaakt voor de betreffende doelgroep (bijlage 1).

c)

De groepsinterviews per sector en met de NVWA zijn afgenomen door twee
onderzoekers van Wageningen Livestock Research aan de hand van de vragenlijst.
Van ieder groepsinterview is in concept een verslag opgesteld, dat ter verificatie is
teruggelegd bij de personen die hebben deelgenomen aan het interview of waren
aangedragen voor deelname, op de betreffende datum verhinderd waren en op het
concept-verslag hebben gereflecteerd.

2.

Optioneel: aanvullend telefonisch interviewen van een klein aantal veehouders Er was van te
voren aangegeven dat, indien de interviews met dierenartsen en NVWA-inspecteurs hiertoe
aanleiding zouden geven, een klein aantal veehouders telefonisch benaderd zou kunnen
worden om een nadere uitdieping op specifieke aspecten van de praktische uitvoerbaarheid
van de UDD-regeling te geven. Hiertoe was geen aanleiding, en van deze mogelijkheid is
derhalve in de evaluatie geen gebruik gemaakt.

3.

Rapportage Op basis van de bevindingen is een concept-rapportage opgesteld en voor
commentaar voorgelegd aan de stuurgroep van het project bestaande uit opdrachtgever
(ministerie van LNV) en de betreffende sectorvertegenwoordigers (varkens-, kalver- en
melkveesector). Daarna is de rapportage door de onderzoekers definitief gemaakt.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 11

3

Weergave van de interviews

In dit hoofdstuk zijn de resultaten van de groepsinterviews met respectievelijk de kalverdierenartsen
(3.1), de varkensdierenartsen (3.2), de dierenartsen voor melkvee (3.3) en de NVWAvertegenwoordigers (3.4) weergegeven. Het betreft hier een samenvatting van de genoemde
ervaringen van de geïnterviewde sectordierenartsen en NVWA-vertegenwoordigers. In hoofdstuk 4 zijn
hieruit door de onderzoekers conclusies getrokken met betrekking tot de centrale onderzoeksvraag.

3.1

Ervaringen kalverdierenartsen

Met zes kalverdierenartsen heeft een groepsinterview plaatsgevonden. Hierna zijn de opmerkingen
van de kalverdierenartsen ten aanzien van de per 1-1-2017 ingegane wijzigingen van de UDD-regeling
samengevat.

3.1.1

Bedrijfsspecifieke aandoeningen

Praktische werkbaarheid
In de herziene UDD-regeling wordt gewerkt met een top-3 van bedrijfsspecifieke aandoeningen in
plaats van sectorspecifieke knelpuntaandoeningen. Voor vleeskalveren geldt dat de eerdere drie
sectorspecifieke knelpuntaandoeningen, te weten artritis, enteritis en luchtweginfecties, nog steeds als
top-3 op de meeste vleeskalverbedrijven voorkomen. Sinds de herziening kunnen de top-3
aandoeningen door de dierenartsen in het bedrijfsbehandelplan (BBP) worden opgenomen. De
geïnterviewden geven aan dat in verschillende leeftijdsfasen (met name de periode 0-3 weken en 4
weken tot afvoer naar het slachthuis) een andere top-3 van bedrijfsspecifieke aandoeningen kan
spelen. Het wordt daarbij als lastig ervaren om verschillende leeftijdscategorieën binnen één BBP te
regelen en/of om meerdere malen het BBP te moeten aanpassen indien zich een nieuwe structurele
aandoening aandient. De kalverdierenartsen zouden graag zien dat de visitebrief als formele
aanvulling op het BBP én BGP zou mogen gelden. De visitebrief is in dat geval een verlengstuk van
BBP (en bedrijfsgezondheidsplan (BGP): de motivatie voor een tweede keuze middel voor de
betreffende bedrijfsspecifieke aandoening wordt dan ook in de visitebrief opgenomen). Het BBP en
BGP zelf hoeven in dat geval slechts één keer per jaar, tijdens de jaarlijkse evaluatie van BBP en BGP,
te worden aangepast.
Qua terminologie worden de bedrijfsspecifieke aandoeningen doorgaans op orgaansysteemniveau in
het BBP vastgelegd. Dit werkt volgens de dierenartsen goed, omdat de ervaring leert dat veehouders
ook vooral op deze wijze werken; zij spreken niet van pleuritis of van een Mycoplasma spp. infectie,
maar van luchtwegaandoeningen.
Voor- en nadelen ten opzichte van de eerdere knelpuntaandoeningen
De kalverdierenartsen ervaren geen specifieke voor- of nadelen van gebruik van drie bedrijfsspecifieke
aandoeningen ten opzichte van de eerdere sectorspecifieke knelpuntaandoeningen.
Onderbouwing en beschrijving aanvullende maatregelen in BGP
De motivatie voor het voorhanden moeten hebben van tweede keuze middelen blijft heel algemeen in
het BGP. Qua verbetermaatregelen is er vaak niets nieuws toe te voegen: iedere ronde is weer
anders, o.a. vanwege wisselende kwaliteit van de kalveren. Het blijft om die reden bij een vrij
algemeen actieplan. De beschreven maatregelen zijn vaak vrij algemeen, zoals klimaat optimaliseren,
melk bereiden volgens schema en elektrolyten geven bij diarree. In de praktijk blijkt het lastig om op
basis van een afgeronde ronde plannen te maken voor de komende ronde, omdat elke ronde totaal
anders kan zijn. Het feit dat de kalveren elke ronde van andere melkveebedrijven/landen afkomstig
zijn, speelt een zeer bepalende rol. Soms volstaat men ook met te verwijzen naar het algemene
actieplan. Tijdens de lopende ronde vinden de dierenartsen het wel nuttig om de individueel gebruikte

12 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

tweede keuze middelen op koppelniveau te evalueren. Bij de eindevaluatie van een ronde ligt de
nadruk meer op de grote lijnen zoals klimaat, huisvesting enz.

3.1.2

Contactmoment

Praktische werkbaarheid
De kalverdierenartsen geven aan dat er praktisch weinig veranderd is ten opzichte van de oude
situatie. Zo brengen ze vrijwel altijd een visite aan een bedrijf waar een kalverhouder een tweede
keuze middel in wil zetten; dat is met de herziene regeling niet anders dan voorheen. De dierenartsen
kiezen voor een visite in plaats van het contactmoment, omdat ze daarmee een beter beeld hebben
van wat er speelt, maar bovenal omdat de regelgeving omtrent het verplichte contactmoment als te
ingewikkeld en complex wordt ervaren. Aangevuld wordt dat een visite ook een mogelijkheid biedt
om, indien dat nodig lijkt, een rem op gebruik van antibioticum te kunnen zetten,.
Eén dierenarts geeft aan in enkele gevallen wel gebruik te maken van de mogelijkheid om een tweede
keuze middel op voorraad te hebben als een veehouder daarom vraagt. In z’n algemeenheid gebeurt
dit naar schatting van de geïnterviewden op slechts enkele bedrijven binnen de kalversector, vooral op
bedrijven die verder weg liggen van de dierenartspraktijk.
Vorm en administratie
In het BGP vermelden de dierenartsen waarom een tweede keuze middel is ingezet. Deze verklaring
varieert: om uitval te verminderen of om welzijn te verbeteren, bijvoorbeeld omdat het ingezette
eerste keuze middel geen of onvoldoende effect had. Ook wordt in het BGP vermeld wat het effect van
de therapie was en wat maatregelen zijn om in de toekomst het risico op de betreffende aandoening
te verminderen.
De ervaring leert dat er praktisch altijd tijdig contact wordt gelegd door een kalverhouder (d.w.z.
voordat een behandeling wordt ingezet). Het vastleggen van het contactmoment vormt meestal geen
probleem voor de dierenartsen, hoewel het lastig kan zijn als een contactmoment bijvoorbeeld tijdens
een andere visite plaatsvindt. Bezoekverslagen binnen 24 uur realiseren is soms lastig. Ook hangt het
vastleggen mede af van de frequentie van administreren. Zo doet de ene dierenartspraktijk dat
dagelijks en de andere dat met een lagere frequentie. De praktische werkbaarheid is niet als zodanig
veranderd, wel wordt de wijziging rondom contactmoment nu als soepeler ervaren omdat de
regelgeving beter aansluit bij wat de dierenartsen al deden.
Instructie inzet middelen + geldigheid termijn
De meeste dierenartsen geven aan ’s ochtends telefonisch spreekuur te houden waarop de veehouders
kunnen inbellen om advies of een visite. De rest van de dag zijn de dierenartsen dan op locatie per
telefoon bereikbaar (bellen/WhatsApp-en). Tijdens het contactmoment wordt tevens de instructie
gegeven. Daarbij wordt het klinisch beeld beschreven op basis waarvan men een (volgend) kalf mag
behandelen. Enkele dierenartsen geven aan dat er altijd contact is met een dierenarts voordat er een
tweede keuze middel wordt afgegeven, aangezien de praktijkmedewerkers (dierenartsassistentes/
paraveterinairen) bij hen nooit zonder raadplegen van een dierenarts een tweede keuze middel mogen
afgeven.
De geldigheidsduur die een dierenarts aangeeft bij een afgegeven instructie varieert. Bij de ene
dierenarts is dit maximaal twee weken, bij een ander bijvoorbeeld vier. Ze geven tevens aan dat dit
middel- en aandoening afhankelijk is. Voorbeeld: borstvliesontsteking/pleuritis kan over een langere
periode optreden. Het is veelal een kwestie van opvoeden van veehouders; de meeste kalverhouders
weten dat van hen wordt verwacht dat er na twee weken opnieuw contact wordt gelegd, en doen dit
dan ook.
Tijdelijke vervanging 1-op-1 dierenarts
Er is op praktijkniveau geborgde vervanging van een dierenarts geregeld. Dit ligt vast in de 1:1
overeenkomst dierenarts-kalverhouder. In de gevallen dat er tijdens de spoeddienst een dierenarts
nodig is, mag ook een niet-geborgde dierenarts een tweede keuze middel inzetten.
Koppelkuur en verplichte visite
In de vleeskalversector vormt de frequentie van de bedrijfsbezoeken vrijwel nooit een probleem. Bij
integraties wordt er niet per visite betaalt en door de ‘vrije mesters’ wordt de hoogte van de prijs voor

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 13

een visite door de kalverhouders als minimaal beschouwd (10% van de rekening), en vormt daardoor
geen belemmering. Zodoende blijkt er in de praktijk weinig verschil in frequentie van bedrijfsbezoeken
te zijn tussen beide houderijvarianten.

3.1.3

Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

Praktische werkbaarheid – verkrijgen/verliezen vrijstelling
Dierenartsen ontvangen van Infokalf een overzicht van de hoogte van de dierdagdoseringen in de
afgelopen anderhalf jaar. Ze weten daardoor goed waar de bedrijven staan ten aanzien van
antibioticumgebruik. Wel ervaren de dierenartsen in toenemende mate een ‘politieagent’-gevoel,
aangezien er meer gecontroleerd moet worden. Dit speelt meer sinds de herziening van de UDDregeling. In de praktijk wordt er nauwelijks gebruik gemaakt van de vrijstellingsregeling. Juist de
bedrijven die (lang) groen zijn, stellen volgens een dierenarts prijs op de zaken die volgens de
vrijstelling niet zouden hoeven. Voor hen is dit dus geen beloning.
Effect evalueren AB-gebruik elk regulier bedrijfsbezoek + jaarlijks aanscherpen reductiedoelstelling
Het evalueren van antibioticumgebruik wordt zowel tijdens (bij de reguliere bedrijfsbezoeken) als na
afloop van een ronde gedaan. Van de vrijstellingsregeling voor laaggebruikers wordt niet vaak gebruik
gemaakt, dus ook niet van de vrijstelling van evaluatie van antibioticumgebruik tijdens reguliere
visites en van jaarlijks aanscherpen van de reductiedoelstelling.
Bij bedrijven die over de tijd heen laag scoren (‘groene gebied’), zal de reductiedoelstelling jaarlijks
geformuleerd worden als ‘handhaven huidige status’. De dierenartsen vinden het voor bedrijven die
wat hoger in het antibioticumgebruik zitten sowieso lastig om de vrijstelling te realiseren (d.w.z.
structureel laaggebruiker te worden). In het geval dat er twee rondes achter elkaar hoger zijn, moet
de ronde erna bijna niets worden gebruikt om dat op te heffen; wat in de praktijk zelden haalbaar
blijkt.
Frequentie bedrijfsbezoeken
De vrijstelling voor structurele laaggebruikers met betrekking tot de verplichte tweewekelijkse
bedrijfsbezoeken in de hoog-risico-periode heeft geen toegevoegde waarde volgens de dierenartsen.
Het tweewekelijks (of doorgaans vaker) bezoeken van de vleeskalverbedrijven is zowel bij hoog- als
laaggebruikers in deze periode al standaard, omdat het zeer zinvol is (in deze periode is veterinaire
zorg het meest relevant).

3.1.4

Slotopmerkingen kalverdierenartsen

Met betrekking tot de herziening
Algeheel heeft de herziening van de UDD-regeling in 2017 ontspanning gebracht, maar de praktische
werkbaarheid en de werkwijze zijn niet veel veranderd. Specifiek noemen de kalverdierenartsen dat er
niet merkbaar meer regelgeving is bijgekomen. De herziening past feitelijk goed bij wat de sector al
deed. Wel ervaren de kalverdierenartsen het als te veel regelgeving rondom individuele behandeling
met tweede keuze middelen (zie ook hierna bij algemene aandachtspunten). Het gevolg is wel dat het
gebruik iets strakker is geworden. Zo is er volgens de dierenartsen meer discipline bij de
kalverhouders gekomen: kalverhouders zijn zich meer bewust van de middelen die ze inzetten, wat tot
minder individueel gebruik van tweede keuze middelen lijkt te leiden.
Algemene aandachtspunten
In algemene zin zijn de dierenartsen van mening dat er in de regeling onevenredig veel aandacht
wordt besteed aan individuele toepassing van tweede keuze middelen, terwijl de omvang ervan ten
opzichte van de totale DDDA zeer beperkt is. Individuele inzet van tweede keuze middelen is veel
minder een probleem qua omvang dan koppelkuren met deze middelen. Daarbij zijn deze middelen
beperkt nodig in de vleeskalverhouderij, voorkómen kan in de regel niet.
Hoewel de regelgeving wat betreft maximalisatie van de voorraad niet is gewijzigd voor de
vleeskalversector, geven de dierenarts gezamenlijk als aandachtspunt aan dat het verdwijnen van de
inleverplicht ertoe kan leiden dat resthoeveelheden antibiotica alsnog worden gebruikt zonder vooraf
raadplegen van de dierenarts. Dit kan mogelijk bijdragen aan het ontwikkelen van resistente kiemen;

14 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

daarnaast is de werkzaamheid van een middel mogelijk verminderd doordat in sommige gevallen de
maximale gebruiksdatum verstreken is.
Tot slot ervaren de dierenartsen het als zeer bezwaarlijk dat voorschrijven van antibiotica gebeurt op
basis van bijsluiters die volgens hen niet up-to-date zijn.

3.2

Ervaringen varkensdierenartsen

Met zes varkensdierenartsen heeft een groepsinterview plaatsgevonden. Hierna zijn de opmerkingen
van de varkensdierenartsen ten aanzien van de per 1-1-2017 ingegane wijzigingen van de UDDregeling samengevat.

3.2.1

Bedrijfsspecifieke aandoeningen

Praktische werkbaarheid
De varkensdierenartsen geven eensgezind aan dat het werken met bedrijfsspecifieke aandoeningen
prettiger is dan met de knelpuntaandoeningen zoals eerder. Hoofdreden is dat er nu op bedrijfsniveau
gekeken kan worden wat er speelt. Er zijn namelijk enkele aandoeningen die in de praktijk regelmatig
alleen met tweede keuze antibiotica aan te pakken zijn, zoals Streptococcus suis en Escherichia coli.
Dit geldt bijvoorbeeld ook voor het Porcine Respiratory Disease Complex. Meestal worden de
bedrijfsspecifieke aandoeningen vrij gedetailleerd omschreven in het bedrijfsbehandelplan (BBP).
Wel leeft de vraag of drie bedrijfsspecifieke aandoeningen voldoende is in geval van gesloten
bedrijven, waar veel verschillende diergroepen aanwezig zijn. Dragende zeugen, lacterende zeugen,
zuigende biggen, gespeende biggen en vleesvarkens/opfokzeugen kennen namelijk elk hun eigen
kenmerkende aandoeningen. Het komt incidenteel voor dat er meer speelruimte nodig is dan de
maximaal drie bedrijfsspecifieke aandoeningen, hoewel antibiotica meestal met name nodig zijn bij de
zuigende en gespeende biggen. Ook komt ter sprake dat er per aandoening wordt beschreven, waarbij
Streptococcus suis dan zowel bij de zuigende biggen als bij de gespeende biggen kan voorkomen. De
dierenartsen geven aan dat niet duidelijk is of dit als één of twee aandoeningen dient te worden
genoteerd. Al met al kunnen de dierenartsen goed uit de voeten met de herziene regeling omtrent de
aandoeningen. Ze ervaren het met name als een papieren garantie dat er tweede keuze middelen op
een bedrijf aanwezig mogen zijn.
Voor- en nadelen ten opzichte van de eerdere knelpuntaandoeningen
Het wordt als voordeel ervaren dat er gewerkt mag worden met bedrijfsspecifieke aandoeningen in
plaats van sectorale knelpuntaandoeningen.
Onderbouwing en beschrijving aanvullende maatregelen in BGP
Het is niet duidelijk wanneer de onderbouwing voor gebruik van een tweede keuze middel voldoende
adequaat omschreven is in het BGP. Met name het (laten) uitvoeren van een (bacteriologisch
onderzoek met) antibiogram is volgens de dierenartsen van belang voor de onderbouwing van een
therapie met tweede keuze middelen. Het is niet duidelijk hoe vaak een monstername of een
eventuele sectie herhaald moet worden voor een onderbouwing. Bovendien kan de gevoeligheid van
middelen in vitro en in vivo verschillen, en kunnen antibiogrammen tussen verschillende dieren in het
koppel eveneens verschillend zijn. De vraag is derhalve wanneer een onderbouwing afdoende is.
Daarbij is de ervaring van enkele varkensdierenartsen dat met name een gebrek aan volledige
onderbouwing aanleiding voor een tuchtzaak kan zijn. Er is behoefte aan duidelijkheid ten aanzien van
controles op onderbouwing van tweede keuze middelen in BBP en BGP; het wisselt per inspecteur wat
deze verwacht. Deze willekeur van de toezichthouder is zeer lastig; voor beiden, zowel toezichthouder
als dierenarts, is het handhavingskader niet geheel duidelijk.
Wat betreft de beschrijving van aanvullende maatregelen in het BGP benadrukken de dierenartsen dat
het feit dat sommige aandoeningen nog niet zijn ‘opgelost’, aangeeft dat men niet altijd alles in de
hand heeft. Er wordt een verbeterplan geschreven, maar een oplossing kan lastig zijn bij hardnekkige
problemen. Daarbij speelt mee dat er op de meeste bedrijven wekelijks biggen worden geboren; dit
continue proces zorgt ervoor dat de infectiedruk best hoog kan zijn. Daarbij is het BBP en BGP een

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 15

statisch iets (evaluatie 1x per jaar), terwijl dierenarts en veehouder jaarrond bezig zijn om problemen
op te lossen (en te voorkomen). De herziene UDD-regeling ondervangt dit niet. Ten tijde van deze
evaluatie varieert het per dierenarts of het BGP lopende het jaar direct wordt gewijzigd indien hier
aanleiding toe is, of op het jaarlijkse vaste evaluatiemoment. De varkensdierenartsen zouden graag
zien dat de visitebrief als formele aanvulling op het BBP én BGP zou mogen gelden. De visitebrief is in
dat geval een verlengstuk van BBP en BGP: de motivatie voor een tweede keuze middel voor de
betreffende bedrijfsspecifieke aandoening wordt dan ook in de visitebrief opgenomen. Het BBP en BGP
zelf hoeven in dat geval slechts één keer per jaar, tijdens de jaarlijkse evaluatie van BBP en BGP, te
worden aangepast.
Tips/opmerkingen
Gezamenlijk geven de dierenartsen aan dat op de meerderheid van de bedrijven nauwelijks antibiotica
worden gebruikt, daar gaat veel goed. Het gaat om de meer uitdagende en ingewikkelde bedrijven
waar de regelgeving helder en duidelijk moet zijn. Ze ervaren de (herziene) UDD-regeling als papieren
garantie dat middelen, hier tweede keuze middelen voor individueel gebruik, op een bedrijf aanwezig
mogen zijn. Een belangrijke opmerking betreft de status van de visitebrief: kan deze geformaliseerd
worden als aanvulling op BBP en BGP bij nieuwe structurele problemen gaandeweg het jaar, of moeten
BBP en BGP telkens worden aangepast.

3.2.2

Maximalisatie voorraad

Praktische werkbaarheid
Het bijhouden van de voorraad op een bedrijf is erg lastig volgens de dierenartsen. Het is bijvoorbeeld
een grote uitdaging om te berekenen welke biggen behandeld moeten worden, waarbij er ook
nauwelijks zicht is op hoeveelheden restvoorraad. Zo ligt de verantwoordelijkheid wel bij de
varkenshouder, maar moet de dierenarts het officieel aftekenen. Een verbeterpunt is om de
verantwoordelijkheid meer bij de veehouder te leggen, zonder dat de dierenarts daar letterlijk gezien
de controleur van is. Wat restvoorraad betreft: medicijnen worden, ondanks dat het wel is toegestaan,
volgens de bevraagde varkensdierenartsen nooit retour genomen vanwege risico op ziektetransmissie.
Dientengevolge wordt een restvoorraad ook niet verrekend bij vaststelling van de DDDA van een
bedrijf.
Voor- en nadelen t.o.v. oude regeling
Een nadeel van de herziene regeling is de term ‘afdeling’ (voor max. 10% van de in een afdeling
aanwezige varkens mag tweede keuze middel voorhanden zijn). De toevoeging van de eenheid
‘afdeling’ maakt de praktische uitvoering lastig, omdat de geboorte van biggen op een zeugenbedrijf
een continu proces is. Zo veranderen vaak wekelijks de afdelingsnummers, wat het lastig maakt om
dier- en hokidentificatie te geven bij de instructie rondom individuele inzet van tweede keuze
middelen. Liever zouden de dierenartsen per leeftijdscategorie voorschrijven, bijvoorbeeld ‘biggen
rond de geboorte (zuigende biggen)’ of ‘gespeende biggen’.
Tips/opmerkingen
Hoewel het ook al in de oude regeling gold, is het verschil tussen individuele versus koppelbehandeling
niet altijd duidelijk. Het kan een discussie zijn of bijvoorbeeld colistine in een bakje voer in een hok
van de kraamstal een koppelbehandeling is of niet. Wel is duidelijk dat middelen in injectievorm
geregistreerd zijn voor individueel gebruik. Er is behoefte aan een definitie voor koppel; zodat
medicatie door het water of over het voer ook op maat verstrekt kan worden aan enkele dieren tot
een kleine groep. Met name de afbakening van het aantal dieren is daarin noodzakelijk.

3.2.3

Contactmoment

Praktische werkbaarheid
De praktische werkbaarheid van het contactmoment wordt door de varkensdierenartsen als zeer
negatief ervaren. Er zou te veel contact moeten worden gemaakt vanuit een veehouder en de eigen
dierenarts, feitelijk gezien zou elke injectie ampicilline besproken moeten worden. Dit is in de praktijk
totaal niet haalbaar en er wordt dan ook nauwelijks gebruik gemaakt van het contactmoment. Waar
nodig worden bedrijven tweewekelijks bezocht, bijvoorbeeld met een verkort bezoek tussendoor aan

16 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

de betreffende diercategorie. Verder wordt er achteraf praktisch altijd geëvalueerd of een middel
voldoende effect had. Bij bedrijven met een hoger antibioticumgebruik wordt er in de meeste gevallen
gebruik gemaakt van een tweewekelijks bedrijfsbezoek, dit bevalt dan goed. Wat ook als verbetering
wordt gezien, is dat er minder visites nodig zijn, omdat tweede keuze middelen op voorraad mogen
zijn. De praktische werkbaarheid van het (al in de oude regeling verplichte) tweewekelijks
bedrijfsbezoek tijdens de hoog-risico-periode (biggen tot een leeftijd van 8 weken) vindt men goed.
De dierenartsen ervaren daarmee meer grip te hebben op de situatie. Dit verandert niets aan het
voorschrijven van medicatie, maar de dierenarts zit er dichter op, wat positief uitwerkt.
Vorm en administratie
Hoe het contactmoment wordt ingevuld, varieert per dierenarts. Sommige dierenartsen gebruiken het
bestellen van antibiotica als contactmoment. Daarbij geven ze dan tevens de gebruiksinstructie,
meestal als visitebrief. Dit geldt dan bij bedrijven die de vrijstelling voor laaggebruikers hebben en
structureel in het groene gebied zitten (en dus niet verplicht tweewekelijks bezocht hoeven te worden
in de hoog-risico-periode). Een andere dierenarts beschrijft de gehanteerde werkwijze als volgt: zodra
een tweede keuze middel met enige regelmaat wordt ingezet, wordt het bedrijf als ‘rood’ benoemd en
volgt er tweewekelijks visite. Voor restproducten geldt dat de veehouder dit naar keuze kan inzetten,
zonder contactmoment. Hier is dan geen controle op.
Instructie inzet middelen + geldigheid termijn
Volgens de dierenartsen is hoofddoel van de UDD-regeling dat de veehouder meer autonomie heeft.
Om dat te bereiken dient in het BGP en BBP al vastgelegd te zijn wat werkwijzen moeten zijn. Ook de
instructie van middelen wordt hier al in vastgelegd, hoewel indien nodig instructie op maat wordt
verstrekt. Aan de maximale geldigheidsduur van bijvoorbeeld een klinische inspectie is geen limiet
verbonden. Er is geen einddatum aan een gemaakte afspraak. In de praktijk wordt de frequentie van
bedrijfsbezoeken hiervoor gehanteerd; bij een vierwekelijks visite is dat dan vier weken. Aangezien de
dierenarts vanwege de wettelijke verplichting elke vier weken op een bedrijf moet komen, wordt het
meestal zo opgelost.
Tijdelijke vervanging 1-op-1 dierenarts
Niet specifiek besproken.
Koppelkuur en verplichte visite
Voorafgaand aan inzetten van een koppelkuur wordt er altijd een visite afgelegd, ook als dit slechts
enkele dagen later alweer het geval is. Ook bij het bijbestellen van medicatie wordt hierop gelet door
de dierenarts.

3.2.4

Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

Praktische werkbaarheid – verkrijgen/verliezen vrijstelling
Dierenartsen ervaren de mogelijkheid tot deze vrijstelling voor structureel lage bedrijven als prettig,
de praktische werkbaarheid is vergroot hierdoor. Wel is het lastig om vast te stellen welke bedrijven
hiervoor in aanmerking komen. Dat komt mede door het feit dat er geen ijkmomenten zijn waarop
wordt bepaald of een bedrijf laag genoeg bevonden wordt of niet. Door het invoeren van vaste
ijkmomenten is de verwachting dat de praktische werkbaarheid verder wordt vergroot. Idealiter wordt
dit ingericht zoals ook voor Salmonella geldt, namelijk voortschrijdend.
Een ander vraagstuk is hoe omgegaan dient te worden met gesloten bedrijven, waarbij bijvoorbeeld
de vleesvarkens in het rode gebied scoren, maar de zeugen/zuigende biggen en gespeende biggen in
het groen. Het is dan onduidelijk hoe hier in het kader van de vrijstellingsregeling mee om mag
worden gegaan. De varkensdierenartsen vinden het een belangrijke verbetering als de regelgeving op
diergroep-niveau zou worden afgestemd. Ook zouden de dierenartsen graag bijvoorbeeld de beide
IKB-systemen laten indelen of een bedrijf groen of rood is en voor de vrijstelling in aanmerking komt
op basis van de voorgaande perioden. Tot slot geven de dierenartsen aan dat ze zelf filteren of een
bedrijf in aanmerking komt voor de vrijstelling; dit wordt meestal niet naar de veehouder als zodanig
gecommuniceerd. Daarbij zullen bij nieuwe benchmarkwaarden meer bedrijven in het rood komen.
Dierenartsen hebben niet de indruk dat het mogelijk verkrijgen van de vrijstelling een grote drive
vormt voor veehouders die structureel in het rode gebied zitten.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 17

Effect evalueren AB-gebruik elk regulier bedrijfsbezoek + jaarlijks aanscherpen reductiedoelstelling
Het evalueren van ingezette therapie gebeurt altijd, maar er wordt niet tot op de komma nauwkeurig
berekend en geverifieerd hoeveel er gebruikt is van een bepaald middel. De dierenartsen evalueren
het antibioticumgebruik per definitie als het hoog is. Daarbij kan zich de situatie voordoen dat de
huisvesting van de dieren verouderd is; op een ‘rood’ bedrijf met een oude stal kan het continu
evalueren van dezelfde punten eerder demotiverend dan motiverend werken. Het vrijstellen van het
jaarlijks aanscherpen van de reductiedoelstelling voor structureel lage bedrijven wordt als zeer fijn
ervaren, dat is een gunstig effect van de herziene UDD-regeling. Idealiter zou dit ook omgekeerd
moeten gelden; dus als dierenarts het advies kunnen geven om meer antibioticum te gebruiken. Dat
kan met name relevant zijn in situaties waar volgens een antibioticumvrij concept wordt geproduceerd
en gelijktijdig sprake is van structurele gezondheidsproblemen.
Frequentie bedrijfsbezoeken
Het vervallen van de verplichte tweewekelijkse bedrijfsbezoeken (tijdens de hoog-risico-periode) heeft
geen meerwaarde op met name wat grotere bedrijven, waar de dierenarts vaak standaard
tweewekelijks het bedrijf bezoekt voor een visite. In andere gevallen kan het wel gunstig zijn, maar
moet het contact op een andere manier ingevuld worden om voldoende vinger aan de pols te kunnen
houden.

3.2.5

Slotopmerkingen varkensdierenartsen

Met betrekking tot de herziening
De praktische werkbaarheid van de herziene UDD-regeling wordt in het geheel als soepeler ervaren. Er
is zeker verbetering opgetreden, met name de uitvoering is nu beter te doen. Punt blijft echter wel dat
de verantwoording en de onderbouwing (verslaglegging) met extreem grote nauwkeurigheid
plaatsvinden, uit angst dat het bij controles tot problemen leidt. Het vastleggen van afspraken,
bevindingen en uitslagen vindt men op zich goed, dat doet men ook naar eer en geweten, maar het is
onduidelijk wat volledig goed is; wat bij controles dan soms tot problemen leidt. De dierenartsen
ervaren de herziene regeling als nadelig als het gaat om overzichtelijkheid van de regelgeving; zo is
het ook voor jonge dierenartsen een grote uitdaging alle finesses van de UDD-regeling, ook na de
herziening, in de vingers te krijgen.
Algemene aandachtspunten
Een grote behoefte vanuit de varkensdierenartsen is dat het huidige formularium wordt toegespitst op
de farmacokinetiek, wat er in de praktijk gebeurt (vooral wat het effect is van een bepaald middel) en
wat (internationale) politieke ontwikkelingen zijn. Zo is Nederland een van de weinige landen waar
ampicilline en amoxicilline als tweede keuze middelen gelden, in andere landen zijn dit eerste keuze
middelen. Voor de practicus zijn dit belangrijke middelen. Idealiter wordt het formularium afgestemd
op de Europese ontwikkelingen. Hoewel dit losstaat van de hier geëvalueerde herziening, kan het
meenemen van vragen als deze leiden tot groter draagvlak bij zowel dierenarts als veehouder.
Een tweede punt is dat het handhavingskader van waaruit de NVWA werkt niet bekend is bij de
dierenartsen. Men wil graag proactief werken, wat niet mogelijk is als dit kader niet gedeeld wordt.
Met name het gevoel, maar zeker ook de ervaring dat klachtenprocedures steeds vaker op de
letterlijke formulering van bijvoorbeeld de onderbouwing gebaseerd zijn, zorgt voor een onveilig
gevoel. De regelgeving voelt soms als een spagaat; ze willen het goed doen voor een veehouder,
maar niet in de laatste plaats ook voor de wet.
Tot slot wordt het als een tegenstrijdigheid ervaren dat de UDD-regeling een vrijstelling is voor
veehouders om antibioticum in te mogen zetten, maar dat men het vervolgens noodzakelijk acht er
zeer uitgebreide en bovenal complexe regelgeving aan te koppelen. Tegelijkertijd dient de dierenarts
te verifiëren dat de veehouder professioneel heeft gehandeld. Scholing van veehouders en personeel
vindt men een belangrijk punt. Een aanbeveling is om competenties van varkenshouders/personeel
aantoonbaar te maken (scholing te certificeren); aantoonbaar maken dat de veehouder professioneel
genoeg is om bewust en weloverwogen antibioticum in te zetten. De verantwoordelijkheid voor het
professioneel handelen rondom de voorgeschreven antibiotica op het bedrijf ligt dan bij de veehouder.
Zo wordt voorkomen dat de dierenarts naast bedrijfsadviseur ook controleur is.

18 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

3.3

Ervaringen dierenartsen voor melkvee

Met zes dierenartsen voor melkvee heeft een (groeps-)interview plaatsgevonden. Hierna zijn de
opmerkingen van de dierenartsen voor melkvee ten aanzien van de per 1-1-2017 ingegane
wijzigingen van de UDD-regeling samengevat.

3.3.1

Bedrijfsspecifieke aandoeningen

Praktische werkbaarheid
Voor de melkveesector was neonatale kalverdiarree de enige knelpuntaandoening in de oude UDDregeling. Hoewel er in de herziene regeling (maximaal) drie bedrijfsspecifieke aandoeningen
vastgelegd kunnen worden, leert de ervaring dat nog steeds voornamelijk neonatale kalverdiarree
eruit springt qua structurele aandoeningen op melkveebedrijven. In het kader van bedrijfsspecifieke
aandoeningen worden er nauwelijks tweede keuze middelen ingezet. Eén dierenarts heeft de ervaring
dat inzet van tweede keuze middelen ter behandeling van neonatale kalverdiarree een hoge
uitzondering is: naar inschatting op jaarbasis maximaal 5% van de bedrijven en, zoals ook de andere
dierenartsen aangeven, dan altijd als tijdelijke maatregel.
De meeste bevraagde dierenartsen geven aan dat ze het liefst zo min mogelijk gebruik maken van de
(herziene) UDD-regeling met betrekking tot de bedrijfsspecifieke aandoeningen waarvoor tweede
keuze middelen op voorraad mogen zijn. Ze nemen het bij voorkeur niet op in het BGP en BBP. Er is
door de dierenartsen doorgaans wel (maar soms ook niet) gecommuniceerd naar de melkveehouders
dat de herziene regeling ten aanzien van bedrijfsspecifieke aandoeningen bestaat, maar ook dat de
administratieve lasten dan voor rekening van de veehouder komen.
Eén dierenarts geeft aan de herziene UDD-regelgeving ten aanzien van bedrijfsspecifieke
aandoeningen in het BGP en BBP wel met enige regelmaat te gebruiken, zodat een voorraad tweede
keuze middelen voor individuele behandelingen is toegestaan; deze dierenarts heeft ook ervaring met
bedrijfsspecifieke aandoeningen en tweede keuze middelen op voorraad in de intensieve veehouderij.
Wanneer een tweede keuze middel ingezet wordt, is de afspraak dat de veehouder de dieridentificatie
van de behandelde dieren bijhoudt en dat er na twee weken een (telefonische) evaluatie plaatsvindt.
De dierenartsen geven aan dat ze in situaties waarin behoefte is aan directe inzet van tweede keuze
middelen voor individuele behandeling (d.w.z. op voorraad hebben), bij voorkeur zouden werken met
een addendum op het BBP. Daarin kan dan vermeld worden dat bijvoorbeeld Parofor® (antibioticum
tegen kalverdiarree) tijdelijk ingezet mag worden. Dit dient dan te gebeuren na een passende
anamnese en diagnostiek.
De deelnemers aan het gesprek zijn echter eensgezind: over het algemeen wordt er op
melkveebedrijven nauwelijks tot niet gebruik gemaakt van de regeling. Hoofdreden hiervoor is de
grote voorzichtigheid en zelfs angst dat men iets verkeerd doet. De ervaring is dat controlerende
instanties, de NVWA, maar ook VERIN enz. elk hun eigen beleid hebben, terwijl niet in alle gevallen
duidelijk gecommuniceerd wordt waaraan voldaan moet worden. Veehouders vragen er doorgaans ook
niet naar. Dierenartsen willen zich er niet aan ‘branden’, en houden ook liever zelf de vinger aan de
pols ten aanzien van inzet van tweede keuze middelen.
Voor- en nadelen ten opzichte van de eerdere knelpuntaandoeningen
Er worden geen specifieke voor- of nadelen ten opzichte van knelpuntaandoeningen ervaren.
Onderbouwing en beschrijving aanvullende maatregelen in BGP
Alleen Parofor® wordt nog wel eens op voorraad gehouden voor kalverdiarree. Kalverdiarree wordt
dan als specifieke aandoening opgenomen in het BGP, waarbij de focus op biosecurity, hygiëne, enz.
wordt gelegd als aanvullende maatregelen. Soms is renovatie of nieuwbouw de enige oplossing om
structurele gezondheidsproblemen op te lossen. Zo lang dat niet mogelijk is, bijvoorbeeld vanwege
beperkte financiën, kan een bedrijfsspecifieke aandoening min of meer structureel op het BGP blijven
staan.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 19

Tips/opmerkingen
Dierenartsen geven aan dat het lastig te volgen is voor praktijkmedewerkers (dierenartsassistentes/
paraveterinairen) of een bepaald middel meegegeven mag worden aan een veehouder. Eén dierenarts
geeft aan dat zij de werkwijze hanteren dat middelen in hun apotheek gelabeld zijn met rood/groen;
waarbij groen te allen tijde mee mag worden gegeven en rood alleen door een dierenarts. Sommigen
werken met een extra regel bij de productomschrijving in het logboek en in het
PraktijkManagementSysteem (PMS): zo is voor een ieder duidelijk of er sprake is van een eerste of
tweede keuze middel.

3.3.2

Maximalisatie voorraad

Praktische werkbaarheid
Het op voorraad houden van tweede keuze middelen komt in de praktijk zoals aangegeven weinig
voor, alleen voor Parofor® zo nu en dan. Enkele dierenartsen geven aan dat veehouders het lastig
lijken te vinden om voorraad bij te houden; een stukje eigen verantwoordelijkheid ontbreekt daarin.
De dierenarts heeft daardoor volgens hen in veel gevallen een meer controlerende dan een
adviserende rol gekregen, wat in principe niet de bedoeling is. De praktische werkbaarheid van de
herziening is dientengevolge niet verbeterd. Een andere dierenarts herkent dit beeld niet: op het
logboek staat altijd duidelijk omschreven onder welke voorwaarden een tweede keuze middel is
voorgeschreven en onder welke voorwaarden het middel al dan niet bij een ander dier gebruikt mag
worden. Professionele voorlichting en advies hoort volgens deze dierenarts bij de rol van de dierenarts
als apotheker.
De dierenartsen geven aan een toegestane voorraad tweede keuze middelen voor 10% van de op het
bedrijf aanwezige melkkoeien hoog te vinden. Een voorraadmaximalisatie van 10% vindt men voor de
op het bedrijf aanwezige en voor de aandoening (kalverdiarree) vatbare kalveren wel relevant.
Voor- en nadelen t.o.v. oude regeling
Er zijn geen specifieke voor- of nadelen van de herziene UDD-regeling ten opzichte van de oude
regeling gegeven.
Tips/opmerkingen
Losstaand van de herziening geven dierenartsen aan dat het in sommige dierenartspraktijken
gewoonte is dat veehouders ongebruikte antibiotica weer inleveren bij de praktijk. Daarbij wordt de
hoeveelheid verrekend met de DDDA, wat positief uitwerkt voor de veehouders.

3.3.3

Contactmoment

Praktische werkbaarheid
De praktische werkbaarheid is niet veranderd met de herziene regeling.
Vorm en administratie
Het contactmoment verloopt niet veel anders dan vóór de herziening. In veel gevallen gaat het
contact per telefoon en WhatsApp. Wel vragen dierenartsen zich af of de veehouders het
contactmoment goed terug weten te vinden in het geval van een controle. Het contactmoment wordt
ook in het PMS vastgelegd. Daarbij wordt aangegeven dat met het ene PMS-systeem lastiger
specifieke informatie kan worden teruggevonden dan met het andere.
Instructie inzet middelen + geldigheid termijn
Instructies worden per visitebrief gegeven. Met het geven van geldigheidstermijnen gaan dierenartsen
wisselend om: sommige doen dit wel, andere niet altijd.
Tijdelijke vervanging 1-op-1 dierenarts
Ook tijdelijke vervanging gebeurt doorgaans door geborgde rundveedierenartsen.

20 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

3.3.4

Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

Praktische werkbaarheid – verkrijgen/verliezen vrijstelling
Er wordt wisselend gebruik gemaakt van de vrijstellingsmogelijkheden: volgens sommige dierenartsen
niet of nauwelijks, volgens andere volop. Indien er sprake is van vrijstelling, wordt dit gemeld op het
BGP. De signaleringswaarde van 6 DDDA vinden de dierenartsen best hoog. Door selectief droogzetten
is het antibioticumgebruik verder naar beneden gegaan. Algemeen heeft men het gevoel dat het
antibioticumgebruik bij melkkoeien zeker niet verder naar beneden moet.
Effect evalueren AB-gebruik elk regulier bedrijfsbezoek + jaarlijks aanscherpen reductiedoelstelling
De variatie in de hoeveelheid gebruikte antibiotica bij de kalveren is tussen bedrijven vrij groot. Bij
volwassen dieren zit daar tussen de bedrijven minder verschil in. Daarom zou een DDDA-kengetal per
diercategorie met een daaraan gekoppelde vrijstelling meer zeggen dan een DDDA op bedrijfsniveau.
In het BGP dient genoteerd te worden wat de DDDA gemiddeld is, evenals de DDDA in de groep 0 - 56
dagen en 56 dagen - 1 jaar. Als daar opvallende zaken zijn, geeft de dierenarts daar al dan niet een
toelichting en/of advies bij.
Frequentie bedrijfsbezoeken
Op melkveebedrijven met een structureel laag gebruik mag volgens de UDD-vrijstellingsregeling
worden volstaan met een jaarlijks bedrijfsbezoek door de dierenarts. Voor andere melkveebedrijven is
het wettelijk verplicht dat de dierenarts minimaal vier keer per jaar op het bedrijf komt. Vrijstelling
van de verplichte bedrijfsbezoeken per jaar naar één bedrijfsbezoek vinden de bevraagde dierenartsen
niet gewenst: de dierenarts komt dan te weinig op het bedrijf om een vinger aan de pols te kunnen
houden. De aan KoeKompas gekoppelde papieren (KoeData) en fysieke (KoeAlert) controles, waaruit
zou moeten blijken dat de dieren gezond zijn, vindt men niet voldoende als vervanging.

3.3.5

Slotopmerkingen dierenartsen voor melkvee

Met betrekking tot de herziening
Sommige dierenartsen voor melkvee zien de UDD-regeling, ook na de herziening, nog steeds als een
instrument wat het voor veehouders minder aantrekkelijk maakt om contact op te nemen met hun
dierenarts. Dat ervaren deze dierenartsen als nadelig. Een andere dierenarts deelt deze ervaring niet
en geeft aan juist meer vragen van veehouders te krijgen: veehouders willen het goede doen, bij
twijfel nemen ze contact op met de dierenarts, ook over aandoeningen omschreven in het BBP.
De praktische werkbaarheid in het geheel is niet veranderd, alleen is het op sommige punten logistiek
enigszins vereenvoudigd.
Algemene aandachtspunten
Wat duidelijk naar voren kwam tijdens het gesprek is dat de gedetailleerdheid van de verslaglegging
van zeer groot belang is. De ervaring leert dat hier veel mis kan gaan, ook door onduidelijkheid in het
beleid van toezichthouders, met vergaande gevolgen zoals ingediende klachten voor de betreffende
dierenarts. Kennis van de geldende regelingen is daarbij dus van groot belang. Daarbij blijft het de
vraag wie waar door toezichthouders voor verantwoordelijk wordt gehouden in het samenspel tussen
veehouder en dierenarts.
Verder gaat de UDD-regeling ervan uit dat er een BGP is. Er is onder een aantal dierenartsen
verwarring ontstaan over de status van de KoeMonitor in relatie met het BGP. De onderbouwing zou
ontbreken van het op voorraad mogen hebben van tweede keuze middelen. Daarbij vinden de
dierenartsen het lastig dat bij melkvee relatief weinig bedrijfsbezoeken verplicht zijn (vier), in
tegenstelling tot de intensieve veehoudersectoren, en dat er relatief gemakkelijk kan worden voldaan
aan de vrijstellingsregeling. Het is voor de dierenarts bij een éénmalig bedrijfsbezoek per jaar lastiger
om een vinger aan de pols te houden.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 21

3.4

Ervaringen NVWA-inspecteurs

Met zeven vertegenwoordigers van de NVWA heeft een (groeps-)interview plaatsgevonden. Hierna zijn
de opmerkingen van de NVWA ten aanzien van de per 1-1-2017 ingegane wijzigingen van de UDDregeling samengevat.

3.4.1

Bedrijfsspecifieke aandoeningen

In de praktijk zijn de sectorale bedrijfsspecifieke aandoeningen volgens de inspecteurs veelal dezelfde
als de eerder geldende sectorspecifieke knelpuntaandoeningen. Zij geven aan dat de praktische
werkbaarheid van de handhaving niet is beïnvloed door deze verandering.
In het BGP moet onderbouwd zijn waarom voor de betreffende bedrijfsspecifieke aandoening tweede
keuze middelen op het bedrijf aanwezig moeten zijn. In de regeling zelf is echter niet gespecificeerd
aan welke eisen de omschrijving in het BGP precies moet voldoen. In de praktijk blijkt de omschrijving
van de aandoeningen te variëren van ‘waarschijnlijkheidsdiagnose Mycoplasma spp.’ tot het abstracte
‘respiratiestelsel’. De onderbouwing waarom voor de betreffende aandoening tweede keuze middelen
op voorraad moeten zijn, is meestal wel goed in het BGP beschreven. Aanvullende maatregelen in het
BGP om het optreden ervan te bestrijden en in de toekomst te voorkomen zijn vaak weinig
vernieuwend: de werkwijzen op een bedrijf veranderen zelden ingrijpend. Voorbeeld: in de praktijk
blijken vooral kleine wijzigingen doorgevoerd te worden, zoals gaan desinfecteren, biggen minder
mengen bij opleg, enz. Met name in geval van nieuwbouw kan de werkwijze wel aanzienlijk
veranderen. De inspecteurs benadrukken dat handhaving op open normen zoals ten aanzien van de
bedrijfsspecifieke aandoeningen in het BGP lastig is, in de regelgeving is niet concreet genoeg
beschreven waarop men moet handhaven. Dit was vóór de wijziging per 1-1-2017 ook al het geval
met de sectorspecifieke aandoeningen. In dat opzicht ervaren de inspecteurs wat betreft de
uitvoerbaarheid van inspecties geen specifieke voor- of nadelen bij het controleren op naleving van
gebruik van bedrijfsspecifieke aandoeningen nu er geen knelpuntaandoeningen meer worden gebruikt.
Tevens levert het niet meer werk op.

3.4.2

Maximalisatie voorraad

De inspecteurs geven aan dat controle op de naleving van de wijziging ten aanzien van een maximale
aanwezige voorraad tweede keuze middelen op een bedrijf vrij eenvoudig is, doordat het om een getal
gaat. Het is een kwestie van aanwezige dieren tellen en de toegestane voorraad ten opzichte van die
aanwezige dieren berekenen. Wat dat betreft zijn er geen voor- of nadelen ten opzichte van de al
eerder bestaande regeling: ook toegestane voorraden van bv. eerste keuze middelen worden op deze
manier berekend. Dit geldt voor zowel melkvee als varkens (bij vleeskalveren waren er geen
wijzigingen op dit specifieke onderdeel).
Het op peil houden van de (beperkte) maximale voorraad zien de inspecteurs niet als een probleem
voor de bedrijven. Bij inzet van tweede keuze middelen bij individuele dieren kennen
varkensvermeerderingsbedrijven een hoog-risico-periode bij de gespeende biggen (tot 8 weken
leeftijd), waardoor de dierenarts daar per definitie tweewekelijks op het bedrijf komt. Ook voor
vleeskalverbedrijven geldt een hoog-risico-periode waarbinnen de dierenarts iedere twee weken op
het bedrijf is (tot 6 weken na opzet). Tevens geldt er standaard een wettelijk verplichte
bezoekfrequentie door de dierenarts, te weten 4-wekelijks voor varkensbedrijven, 3-maandelijks voor
vleeskalverbedrijven en 3- of 6-maandelijks voor melkveebedrijven. De inspecteurs hebben geen
indicaties vanuit de praktijk dat de maximalisatie van de toegestane voorraad tweede keuze middelen
tot praktische problemen leidt.

3.4.3

Contactmoment

Met de wijziging per 1-1-2017 geldt dat de veehouder vóór inzet van tweede keuze middelen ter
behandeling van individuele dieren eerst (of indien onbereikbaar binnen 24 uur) contact moet hebben
gehad met zijn dierenarts. De dierenarts moet het contactmoment en de instructie aan de veehouder
vastleggen. De inspecteurs geven aan dat naleving hiervan feitelijk niet te controleren is (‘papieren
tijgers’). Er zit rekbaarheid in het contactmoment, de verantwoording kan ook na de inzet van de
middelen administratief worden geregeld. Wel blijken de instructies die gelden voor de inzet van

22 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

antibiotica in de praktijk vrijwel altijd voldoende te zijn. Echter, er bestaat geen maximale
geldigheidsduur aan een akkoord van een dierenarts, dat wil zeggen hoe lang een veehouder het
betreffende middel bij individuele dieren mag inzetten. Hierop kunnen inspecteurs dientengevolge ook
niet controleren. Gebruik van WhatsApp als bewijs voor contactmoment en instructie maakt het extra
lastig: hoeveel stelt dat appje voor (van dierenartsen horen ze wel dat zij blij zijn met de WhatsApp
mogelijkheid). Doorlezen van de verslagen zou inspecteurs veel tijd kosten: ‘heel veel papiertjes, niet
door te komen’. De inspecteurs concluderen dat de bepalingen rondom het contactmoment eigenlijk
niet handhaafbaar zijn.
Tot slot; de inspecteurs geven aan dat de wijzigingen ten aanzien van contactmoment niet hebben
geleid tot een betere praktische werkbaarheid van de handhaving op deze bepalingen.

3.4.4

Vrijstelling voor bedrijven met een structureel laag antibioticumgebruik

Bedrijven met een structureel laaggebruik kunnen vrijstelling krijgen van een aantal UDD-bepalingen.
Probleem voor de NVWA is dat ze zelf niet kan inzien of een veehouder vrijstelling heeft gekregen. Dit
omdat inspecteurs niet beschikken over alle antibioticumgebruiksgegevens van een veebedrijf in de
tijd en ook geen toegang hebben tot de gegevens waarmee inspecteurs dit zelf op een correcte manier
zouden kunnen berekenen (los daarvan zou dat ook te tijdrovend zijn). Dit maakt het lastig om
risicogericht controles uit te voeren, die juist bij laaggebruikers als zinvol worden ervaren. Dat
bedrijven vrijstelling hebben komt pas aan het licht bij de steekproefsgewijze controles (of in een
enkel geval na melding van bv. het slachthuis indien bepaalde waarden boven de MRL zitten). De
inspecteur vraagt dan aan de veehouder zelf of deze gebruik maakt van de vrijstelling voor
laaggebruikers. Of voldaan wordt aan de criteria voor de vrijstelling wordt niet gecontroleerd.

3.4.5

Slotopmerkingen NVWA-inspecteurs

Met betrekking tot de herziening
Qua praktische uitvoerbaarheid/werkbaarheid van de handhaving is er met de wijzigingen op de UDDregeling per 1-1-2017 weinig veranderd: de controle op de UDD-regeling was en blijft lastig. De
aanwezigheid van open normen binnen de (wijzigingen op) de UDD-regeling en de controle daarop
wordt als lastig ervaren. Alleen concrete normen zijn goed handhaafbaar.
Algemene aandachtspunten
De NVWA kan niet beschikken over alle antibioticumgebruikscijfers van alle bedrijven. Daardoor wordt
risicogericht controleren op naleving van de (wijzigingen op) de UDD-regeling als lastig ervaren.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 23

4

Conclusies en aanbevelingen

Overall doel van de evaluatie was om na te gaan of de herziening van de UDD-regeling de praktische
werkbaarheid heeft vergroot. In de evaluatie stond de volgende onderzoeksvraag centraal:
Heeft de herziening van de UDD-regeling geleid tot een betere praktische werkbaarheid van deze
regeling in de sectoren melkvee, varkens en vleeskalveren, met betrekking tot:
•

het inzetten van tweede keuze middelen, specifiek op het gebied van:
o

bedrijfsspecifieke aandoeningen;

o

contactmomenten voorafgaand aan inzet van tweede keuze middelen;

o

•

maximalisatie van de voorraad tweede keuze middelen;

en vrijstellingen voor bedrijven met een structureel laag antibioticagebruik.

De evaluatie betrof uitsluitend de wijzigingen van de UDD-regeling, ingegaan op 1-1-2017, en niet de
gehele UDD-regeling.
NB. Het bleek tijdens de interviews dat het, ondanks de voorbereide vragenlijst die met name was
toegespitst op de herziening van de regeling, bijzonder lastig was om discussies over de herziening
van de regeling apart te voeren van en niet te laten verstrengelen met discussies over de gehele UDDregeling en andere aspecten van het veterinair handelen. In de samenvatting van de interviews met
sectordierenartsen en NVWA-inspecteurs (hoofdstuk 3) zijn beide type ervaringen dan ook niet altijd
strikt te scheiden van elkaar.
In dit hoofdstuk is dit onderscheid wel zo goed mogelijk gemaakt. In 4.1 zijn onze conclusies en
aanbevelingen ten aanzien van de praktische werkbaarheid van de herziening samengevat. In 4.2 zijn
meer algemene aandachtspunten in relatie met werkbaarheid van de UDD-regeling en andere
aspecten van het veterinair handelen rondom antibiotica, zoals naar voren gekomen uit de interviews,
samengevat.

4.1


Conclusies en aanbevelingen m.b.t. de herziening
Bedrijfsspecifieke aandoeningen Het werken met een top-3 van bedrijfsspecifieke
aandoeningen in plaats van met sectorale knelpuntaandoeningen wordt in het algemeen als
een verbetering ten opzichte van de oude UDD-regeling gezien.
Voor de vleeskalversector maakt deze herziening niet veel verschil, aangezien het doorgaans
om dezelfde drie aandoeningen als de eerdere knelpuntaandoeningen gaat (artritis, enteritis
en luchtwegproblemen).
Voor de varkenssector is het mogen werken met bedrijfsspecifieke aandoeningen een
belangrijke verbetering, en de garantie dat er tweede keuze middelen op het bedrijf aanwezig
mogen zijn. Incidenteel zijn meer dan drie bedrijfsspecifieke aandoeningen gelijktijdig
relevant, samenhangend met de aanwezigheid van meerdere diercategorieën op een
varkensbedrijf, met elk hun eigen kenmerkende aandoeningen. De restrictie tot drie
aandoeningen wordt dan soms als te beperkt ervaren.
Binnen de melkveesector werken de dierenartsen bij voorkeur niet met bedrijfsspecifieke
aandoeningen, hooguit bij enkele melkveebedrijven op m.n. grotere afstand. Ze nemen
bedrijfsspecifieke aandoeningen doorgaans niet op in het BBP en BGP. Belangrijkste reden is
de angst voor ‘administratieve fouten’ en de persoonlijke consequenties die dat kan hebben.
Net als bij vleeskalveren gelden ook op melkveebedrijven veelal nog steeds dezelfde
structurele aandoeningen als de knelpuntaandoeningen in de eerdere regeling; voor
melkveebedrijven is dat neonatale kalverdiarree.

24 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254



Administreren van bedrijfsspecifieke aandoeningen in BBP Volgens de wet dient het BBP
éénmaal per jaar te worden vastgesteld, of tussentijds te worden aangepast indien er een
bedrijfsspecifieke aandoening bijkomt of verandert (tot max. 3). Dierenartsen uit de
verschillende sectoren zijn voorstander van een variant waarbij ook de visitebrief lopende het
jaar als addendum op BBP (en BGP) mag functioneren, in het geval dat er sprake is van een
nieuwe aandoening met een structureel karakter (eveneens tot max. 3). Een variant met de
visitebrieven als addendum heeft als voordeel een meer dynamische werkwijze, die veel beter
aansluit bij de praktische werkbaarheid voor dierenarts en veehouder. Het BBP zelf hoeft in
dat geval dan slechts éénmaal per jaar, tijdens de jaarlijkse evaluatie van BGP en BBP met de
veehouder, te worden aangepast.



Onderbouwing van bedrijfsspecifieke aandoeningen in BGP De herziening van de UDD-regeling
heeft op het punt van onderbouwing van de aandoeningen in het BGP, waarvoor de
veehouder tweede keuze middelen op voorraad mag hebben, geen verandering gebracht ten
opzichte van de eerdere knelpuntaandoeningen. De bevraagde inspecteurs geven aan dat in
de UDD-regeling niet is gespecificeerd aan welke eisen de omschrijving van bedrijfsspecifieke
aandoeningen in het bedrijfsgezondheidsplan moet voldoen. Handhaving op een dergelijke
open norm is lastig, in de regelgeving is niet concreet genoeg omschreven waarop men moet
handhaven. Niet alleen voor de toezichthouder is dit een probleem, ook voor dierenartsen en
hun veehouders levert dit veel onzekerheid op: het is niet duidelijk wanneer is voldaan aan de
regels en hoe toezichthouders (publiek/privaat) hier mee om (moeten) gaan.
In de regeling is evenmin gespecificeerd aan welke eisen de beschrijving van
verbetermaatregelen in het BGP moeten voldoen. De beschrijving van een verbeterplan blijft
doorgaans vrij algemeen, soms wordt verwezen naar een algemeen actieplan. Bepaalde
bedrijfsgebonden aandoeningen kunnen een hardnekkig en structureel probleem door de
jaren heen vormen. Volgens de dierenartsen onderstreept dit dat er op korte termijn geen
‘eenvoudige’ oplossingen zijn. 1 Bij renovatie en nieuwbouw zijn er soms wel belangrijke
verbeteringen mogelijk.



Maximalisatie voorraad tweede keuze middelen
Voor vleeskalveren betrof dit geen herziening van de regeling (was al in de eerdere regeling
opgenomen).
De dierenartsen voor melkvee ervaren geen specifieke voor- of nadelen in de praktische
werkbaarheid door deze herziening. Het op voorraad houden van tweede keuze middelen
komt in de melkveepraktijk weinig voor. De voorraadmaximalisatie van 10% van de
aanwezige en voor kalverdiarree vatbare kalveren vindt men relevant (die van 10% voor
melkkoeien aan de hoge kant).
Varkensdierenartsen ervaren het als een grote uitdaging om te berekenen of men niet over de
maximaal toegestane voorraad per afdeling heengaat. Een duidelijk nadeel van de herziening
vindt men de term ‘afdeling’ waarvoor de maximalisatie van de voorraad geldt, omdat op
bedrijven met zeugen de geboorte van biggen een continu proces is en vaak wekelijks de
afdelingsnummers wijzigen. Een voorraadmaximalisatie per leeftijdscategorie (zuigende
biggen, gespeende biggen e.d.) in plaats van per afdeling zou de praktische werkbaarheid
(sterk) vergroten.



Contactmoment In de vleeskalverhouderij wordt nauwelijks gebruik gemaakt van het
contactmoment. Er wordt, evenals voor de herziening, vrijwel altijd een bedrijfsbezoek
afgelegd vóór inzet van een tweede keuze middel. Belangrijke reden is om een beter beeld te
hebben van wat er speelt, maar bovenal omdat de regelgeving rond het verplichte
contactmoment door de dierenartsen als te ingewikkeld en complex wordt ervaren.
In de varkenssector wordt eveneens nauwelijks gebruik gemaakt van het contactmoment,
men beoordeelt de praktische werkbaarheid ervan als zeer negatief (er zouden teveel

1

Als meer lange-termijn oplossingen voor structurele gezondheidsproblemen noemden veterinairen in de tussentijdse
evaluatie van de UUD-regeling (Kluivers et al., 2015) kennisontwikkeling en -uitwisseling over effectieve
preventiemaatregelen, versterkte samenwerking tussen erfbetreders, versterking van dier- en voerkwaliteit, en meer
transparantie en samenwerking in de keten.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 25

contactmomenten nodig zijn tussen varkenshouder en dierenarts). Waar nodig worden
bedrijven tweewekelijks bezocht.
In de melkveesector wordt nauwelijks gebruik gemaakt van de regeling rondom het op
voorraad houden van tweede keuze middelen, en is de regeling rondom het contactmoment
daarmee ook nauwelijks relevant. In algemene zin verlopen contactmomenten met
melkveehouders niet veel anders dan voor de herziening, namelijk via telefoon of WhatsApp.
Instructies worden in alle sectoren doorgaans per visitebrief vastgelegd. Daarin wordt vaak
geen specifieke geldigheidstermijn van de instructie genoemd. De frequentie van de
bedrijfsbezoeken functioneert veelal als geldigheidstermijn.
De inspecteurs geven aan dat de herziening van de regeling ten aanzien van de bepalingen
rondom het contactmoment niet heeft geleid tot een betere praktische werkbaarheid van de
handhaving.


Vrijstellingsregeling bij laag gebruik Binnen de vleeskalversector wordt weinig gebruik
gemaakt van de vrijstellingsregeling voor laaggebruikers. Vrijstelling van de verplichte
tweewekelijkse bedrijfsbezoeken tijdens de hoog-risico-periode is voor kalverbedrijven geen
stimulans: juist in deze periode is frequente veterinaire zorg het meest relevant en standaard.
Voor de varkenssector wordt de vrijstellingsregeling als zeer prettig ervaren, de praktische
werkbaarheid is erdoor vergroot en het vormt een terechte waardering voor ‘lage’ bedrijven.
De praktische werkbaarheid kan verder worden vergroot door via vaste ijkmomenten en/of
via de IKB-systemen op ieder moment duidelijk te hebben welke bedrijven ervoor in
aanmerking komen. Het is de dierenartsen niet duidelijk of de vrijstellingsregeling geldt per
bedrijf of ook per leeftijdscategorie mag worden toegepast. Bijvoorbeeld, indien alleen de
categorie vleesvarkens in het rode gebied zit, mag de vrijstelling dan wel worden toegepast
op de categorieën met de zeugen en de biggen. Er is behoefte aan duidelijkheid hierover.
Binnen de melkveesector wordt wisselend gebruik gemaakt van de vrijstellingsregeling:
volgens sommige dierenartsen niet of nauwelijks, volgens andere volop. Voor meerdere
dierenartsen zouden een DDDA per diercategorie, apart voor zowel melkkoeien als kalveren,
en een daaraan gekoppelde vrijstellingsregeling meer zeggen dan per bedrijf, omdat de
variatie in antibioticumgebruik tussen bedrijven juist bij de categorie kalveren vrij groot is.
Binnen de vrijstellingsregeling mag worden volstaan met één bedrijfsbezoek per jaar aan het
melkveebedrijf. Dit vinden de dierenartsen niet gewenst: de frequentie is dan onvoldoende
om veterinair een vinger aan de pols te houden.

Algemene conclusies met betrekking tot de herziening
Zowel de vleeskalver- als varkensdierenartsen geven aan dat de herziening van de UDD-regeling in
2017 enige ontspanning c.q. versoepeling heeft gebracht. Volgens de kalverdierenartsen heeft het de
praktische werkbaarheid niet veranderd, het sluit wel beter aan bij wat de sector al deed. De
varkensdierenartsen geven aan dat er met de bedrijfsspecifieke aandoeningen ten opzichte van de
knelpuntaandoeningen en met de vrijstellingsregeling zeker verbetering is opgetreden, en dat de
uitvoering nu beter is te doen. Volgens de dierenartsen voor melkvee is de praktische werkbaarheid
niet veranderd, alleen is op sommige punten de logistiek enigszins vereenvoudigd.
Dit laat onverlet dat er voor alle drie de sectoren nog een aantal uitermate belangrijke
aandachtspunten qua praktische werkbaarheid resteren, en dat betreft met name de onzekerheid
rondom de open normen. Dat wil zeggen, de wijze waarop bedrijfsspecifieke aandoeningen moeten
worden opgenomen in het BBP en beschreven in het BGP (inclusief verbeterplan), en de min of meer
onvoorspelbare wijze waarop toezichthouders (publiek/privaat) hiermee omgaan. Dit wordt ook door
de bevraagde toezichthouders als uitermate lastig controleerbaar ervaren. Omwille van vergroting van
de praktische werkbaarheid wordt tevens bepleit om de visitebrieven lopende het jaar als formeel
addendum op BBP en BGP te accepteren.

26 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

4.2

Algemene aandachtspunten

Hierna zijn een aantal algemene aandachtspunten weergegeven, die naar voren kwamen uit de
interviews.


Tegenstrijdigheid in verantwoordelijkheden De wetgever geeft veehouders de mogelijkheid
om tweede keuze middelen bij individuele dieren in te zetten. De omvang van individuele
behandeling met tweede keuze middelen is (heel) beperkt ten opzichte van het totale
antibioticumgebruik binnen de sectoren. De aan deze individuele inzet gekoppelde regelgeving
daarentegen is in de beleving van dierenartsen (onevenredig) uitgebreid en complex, waarbij
bovendien juist de dierenarts in belangrijke mate dient te verifiëren dat de veehouder in deze
professioneel handelt. Scholing/certificering van veehouders is een mogelijkheid om
competenties van veehouders/dierverzorgers in het gebruik van (tweede keuze) antibiotica
aantoonbaar te maken, en onder deze voorwaarden toe te staan. De verantwoordelijkheid
voor het professioneel handelen ligt dan bij de veehouder. Het is daarbij zinvol om na te gaan
op welke wijze de administratieve lastendruk rondom de individuele inzet van tweede keuze
middelen (dan) binnen de regelgeving kan worden verminderd (mede in proportionaliteit tot
de omvang van het gebruik).



Definitie individuele versus koppelbehandeling Het verschil in definitie tussen individuele en
koppelbehandeling is voor de praktijk niet altijd duidelijk, met name waar het de afbakening
naar aantal dieren betreft. De vraag is wanneer medicatie door het water of over het voer, die
op maat wordt verstrekt aan enkele dieren tot een kleine groep (bijvoorbeeld op
kraamhokniveau), onder de definitie van individuele behandeling of onder de definitie van
koppelbehandeling valt. Er is behoefte aan duidelijkheid hierover.



Formularium diergeneesmiddelen en bijsluiters Bepaalde veterinair belangrijke antibiotica zijn
in Nederlandse formularia als tweede keuze middel geclassificeerd, terwijl het in omringende
landen eerste keuze middelen zijn. Harmonisatie hierin vinden dierenartsen belangrijk.
Daarnaast is het van belang dat bijsluiters up-to-date zijn. Aanpassingen in deze kunnen het
draagvlak voor de gehele UDD-regeling onder dierenartsen en veehouders versterken.



Risico-gebaseerde controles op naleving De toezichthouder geeft aan niet te kunnen
beschikken over alle antibioticumgebruikscijfers van alle bedrijven; daardoor wordt
risicogericht controleren op naleving van de (wijzigingen op) de UDD-regeling als lastig
ervaren.

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 27

Literatuur

Kluivers, Marion, Gisabeth Binnendijk, Maudia Wijhe, Francesca Neijenhuis en Martien Bokma, 2015.
Tussenevaluatie knelpuntaandoeningen en praktische uitvoerbaarheid UDD-regeling. Wageningen
Livestock Research, Rapport nr. 904.
Kamerbrief betreffende ‘Dierziektebeleid’ van 2 december 2016 (Kenmerk DGAN-DAD 29683-221).

28 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

Vragenlijst interviews

De overkoepelende vragenlijst is hieronder weergegeven. Voor de betreffende sectoren en voor de
NVWA is de vragenlijst specifiek gemaakt en zijn alleen de relevante vragen opgenomen. De overall
vraag voor de sectoren was of de herziening van de UDD-regeling heeft geleid tot een betere
praktische werkbaarheid van de regeling. Voor de NVWA is het toegespitst op een betere praktische
werkbaarheid van de handhaving van de regeling, en is doorgevraagd over wat men in de praktijk aan
veranderingen ziet ten aanzien van de praktische werkbaarheid.
Onderdeel UDDregeling

Oud (1-3-2014)

Nieuw (1-1-2017)

Wijziging
betreft
diersoort/sector

Bedrijfsspecifieke
aandoeningen,
voorraad 2e keuze
middelen

Knelpuntaandoeningen
(sectorspecifiek)

Bedrijfsspecifieke
aandoeningen, voorwaarden:

Melkvee

-

Vragen

Vleeskalveren
Varkens

Melkvee, vleeskalveren, varkens:
-

Maximalisatie
voorraad

Max 3 stuks
Vaak problemen gevend
Acuut handelen
noodzakelijk
Vermeld in
bedrijfsbehandelplan
Onderbouwing noodzaak
aanwezigheid 2e keuze
middelen en aanvullende
maatregelen in
bedrijfsgezondheidsplan

-

-

In de herziene UDD-regeling wordt gewerkt met bedrijfsspecifieke
aandoeningen in plaats van sectorspecifieke knelpuntaandoeningen. Hoe
heeft deze verandering de praktische werkbaarheid beïnvloed?
Welke voordelen ervaart u ten opzichte van de knelpuntaandoeningen?
Welke nadelen ervaart u ten opzichte van de knelpuntaandoeningen?
Hoe is de praktische werkbaarheid van de onderbouwing in het
bedrijfsgezondheidsplan van de noodzaak voor aanwezigheid van de 2e
keuze middelen op het bedrijf?
Hoe is dit voor de beschrijving van de aanvullende maatregelen die
getroffen moeten worden om de aandoeningen te voorkomen?
Heeft u tips voor collega’s mbt de praktische werkbaarheid op dit punt?
Heeft u nog andere opmerkingen tav deze wijziging van de UDDregeling?

1e keuze middelen
15% aanwezige en
vatbare dieren
2e keuze middelen
voor mastitis 15%
aanwezige en
vatbare dieren op
een bedrijf
(melkvee)
2e keuze middelen
5% aanwezige en
vatbare dieren
(vleeskalveren) in
een stal

Aanvullend:

Melkvee

-

Varkens

-

2e keuze middelen 10%
op het bedrijf aanwezige
en vatbare
melkveerunderen
2e keuze middelen 10%
in de afdeling aanwezige
en vatbare varkens

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 29

Vragen

Melkvee:
-

-

Naast 2e keuze middelen voor mastitis mogen onder de herziene
regeling ook 2e keuze middelen voor andere (bedrijfsspecifieke)
aandoeningen op voorraad zijn (max 10% van de op het bedrijf
aanwezige en vatbare runderen). Hoe heeft deze verandering de
praktische werkbaarheid beïnvloed?
Welke voordelen heeft dit ten opzichte van de oude regeling?
Welke nadelen heeft dit ten opzichte van de oude regeling?
Heeft u tips voor collegas m.b.t. de praktische werkbaarheid op dit
punt?
Heeft u nog andere opmerkingen t.a.v. deze wijziging van de UDDregeling?

Varkens:
-

-

Naast 1e keuze middelen mogen onder de herziene regeling ook 2e
keuze middelen voor andere (bedrijfsspecifieke) aandoeningen op
voorraad zijn (max 10% in afdeling aanwezige en vatbare varkens). Hoe
heeft deze verandering de praktische werkbaarheid beïnvloed?
Welke voordelen heeft dit ten opzichte van de oude regeling?
Welke nadelen heeft dit ten opzichte van de oude regeling?
Heeft u tips voor collega’s m.b.t. de praktische werkbaarheid op dit
punt?
Heeft u nog andere opmerkingen t.a.v. deze wijziging van de UDDregeling?

Vleeskalveren:
Geen wijzigingen

Contactmoment
voorafgaand aan
inzet 2e keuze
middelen bij
individuele dieren

-

Dierenarts heeft in
een periode van
14 dagen
voorafgaand aan
de toepassing van
het middel het
bedrijf bezocht en
geconstateerd dat
behandeling van
individuele dieren
met een middel
van tweede keuze
noodzakelijk is

-

-

-

30 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

Tweewekelijks bezoek
tijdens hoog-risicoperiode:
- biggen tot 8 wkn
leeftijd
- vleeskalveren tot 6 wkn
na opzet laatste kalf (t/m
max 10 wkn leeftijd)
- contactmoment niet
verplicht (afspraken als
gemaakt tijdens
tweewekelijks bezoek)
Na hoog-risico-periode
contactmoment
voorafgaand (of binnen
24 uur) aan inzet 2e
keuze middelen voor
individuele dieren:
- akkoord of bezoek
- vastleggen
- instructie naar
veehouder (5 jaar
bewaren, vastleggen
welke dieren zijn
behandeld)
Alternatief: tweewekelijks
bedrijfsbezoek
aanhouden (vastleggen in
bedrijfsgezondheidsplan)

Melkvee
Vleeskalveren
Varkens

Vragen

Melkvee, vleeskalveren, varkens:
-

-

Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van de aanpassing in de
UDD-regeling voor wat betreft het verplichte bedrijfsbezoek (in de 14
dgn) voorafgaand aan inzet van 2e keuze middelen, nl. omzetting in een
verplicht contactmoment?
Maakt u in de hoog-risico-periode aanvullend gebruik van het
contactmoment met de veehouder voor inzet van 2e keuze middelen of
uitsluitend van de tweewekelijkse bezoeken?
Welke vorm gebruikt u voor het contactmoment? (telefonisch,
WhatsApp, email, ...)
Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van het vastleggen van het
contactmoment in uw administratie?
Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van het voorzien van de
veehouder van de instructie voor inzet van de middelen?
Welke termijn hanteert u voor de geldigheid van de instructie?
Heeft u met uw veehouders afspraken gemaakt over vervangen tijdens
afwezigheid/onbereikbaarheid van de 1-op-1 dierenarts?
Bij inzet van een koppelkuur moet altijd een bezoek afgelegd worden.
Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid hiervan? (niet bij melkvee)

Varkens (aanvullend):
-

Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van het tweewekelijkse
bedrijfsbezoek tijdens de hoog-risico-periode op gesloten bedrijven?
(altijd biggen jonger dan 8 weken aanwezig)

Vrijstelling
bedrijven met
structureel laag
gebruik

Geen

Vrijstelling van:

Melkvee

-

Vleeskalveren

Verkrijgen:

het evalueren van het
antibioticagebruik bij elk
regulier bedrijfsbezoek;
het tweewekelijks
bedrijfsbezoek door de
dierenarts in de hoogrisicoperiode;
het jaarlijks aanscherpen
van de reductiedoelstelling;
het driemaandelijks (of
zesmaandelijks) regulier
bezoek voor melkveehouderijbedrijven door de
dierenarts. Dit wordt
omgezet in een jaarlijks
bezoek door de
dierenarts.
Verliezen:

Gids voor Goede
Praktijk
structureel
laaggebruik

-

-

2 of meer periodes
oranje/rood

Varken

-

4 kwartalen oranje/rood

-

2 halfjaarlijkse
meetmomenten
oranje/rood

-

3 opeenvolgende
periodes (halfjaar)
groen
6 opeenvolgende
kwartalen groen
Laatste 18
maanden
(halfjaarlijkse
momenten) groen

Varkens

Melkvee

Vleeskalveren
Vragen

Melkvee:
-

Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van de voorwaarde met
betrekking tot het verkrijgen van de vrijstelling zoals geformuleerd in de
Gids voor Goede Praktijk?
Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van de voorwaarde met
betrekking tot het verliezen van de vrijstelling zoals geformuleerd in de
Gids voor Goede Praktijk?

Wageningen Livestock Research Rapport 1254

| 31

-

-

Hoe hebben de vrijstellingen die verkregen worden de praktische
werkbaarheid beïnvloed:
- evalueren van antibioticumgebruik bij elk regulier bedrijfsbezoek
- jaarlijks aanscherpen van de reductiedoelstelling
- jaarlijks bedrijfsbezoek in plaats van driemaandelijks
Maakt u gebruik van deze vrijstellingen op bedrijven die hiervoor in
aanmerking komen?
- zo nee, waarom niet?
- zo ja, welk effect heeft dit? (op management of bedrijfsbegeleiding)

Vleeskalveren:
-

-

Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van de voorwaarde met
betrekking tot het verkrijgen van de vrijstelling zoals geformuleerd in de
Gids voor Goede Praktijk?
Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van de voorwaarde met
betrekking tot het verliezen van de vrijstelling zoals geformuleerd in de
Gids voor Goede Praktijk?
Hoe hebben de vrijstellingen die verkregen worden de praktische
werkbaarheid beïnvloed:
- evalueren van antibioticumgebruik bij elk regulier bedrijfsbezoek
- tweewekelijks bedrijfsbezoek in de hoog-risico-periode
- jaarlijks aanscherpen van de reductiedoelstelling
Maakt u gebruik van deze vrijstellingen op bedrijven die hiervoor in
aanmerking komen?
- zo nee, waarom niet?
- zo ja, welk effect heeft dit? (op management of bedrijfsbegeleiding)

Varkens:
-

-

Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van de voorwaarde met
betrekking tot het verkrijgen van de vrijstelling zoals geformuleerd in de
Gids voor Goede Praktijk?
Hoe ervaart u de praktische werkbaarheid van de voorwaarde met
betrekking tot het verliezen van de vrijstelling zoals geformuleerd in de
Gids voor Goede Praktijk?
Hoe hebben de vrijstellingen die verkregen worden de praktische
werkbaarheid beïnvloed:
- evalueren van antibioticumgebruik bij elk regulier bedrijfsbezoek
- tweewekelijks bedrijfsbezoek in de hoog-risico-periode
- jaarlijks aanscherpen van de reductiedoelstelling
Maakt u gebruik van deze vrijstellingen op bedrijven die hiervoor in
aanmerking komen?
- zo nee, waarom niet?
- zo ja, welk effect heeft dit? (op management of bedrijfsbegeleiding)

Afsluitende vragen:
-

Heeft de herziening van de UDD-regeling in het algemeen de praktische werkbaarheid veranderd?

-

Zijn er nog andere punten ten aanzien van de herziening die u wilt aangeven?

32 | Wageningen Livestock Research Rapport 1254

Wageningen Livestock Research Postbus 338

Wageningen Livestock Research ontwikkelt kennis voor een zorgvuldige en

6700 AH Wageningen

renderende veehouderij, vertaalt deze naar praktijkgerichte oplossingen en

T 0317 48 39 53

innovaties, en zorgt voor doorstroming van deze kennis. Onze wetenschappelijke

E info.livestockresearch@wur.nl www.wur.nl/

kennis op het gebied van veehouderijsystemen en van voeding, genetica, welzijn en

livestock-research

milieu-impact van landbouwhuisdieren integreren we, samen met onze klanten, tot
veehouderijconcepten voor de 21e eeuw.
De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of

Rapporttitel Verdana 22/26
Maximaal 2 regels
Subtitel Verdana 10/13
Maximaal 2 regels

nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research
bundelen 9 gespecialiseerde onderzoeksinstituten van Stichting Wageningen
Research en Wageningen University hun krachten om bij te dragen aan de oplossing
van belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving.
Met ongeveer 30 vestigingen, 6.500 medewerkers en 10.000 studenten
behoort Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende
kennisinstellingen binnen haar domein. De integrale benadering van de
vraagstukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart
van de unieke Wageningen aanpak.

Namen Verdana 8/13
Maximaal 2 regels

CONFIDENTIAL