Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1731
Vragen van het lid Van Hijum (CDA) aan de minister van Financiën over de
gevolgen van de extra taken Geld Service Nederland (ingezonden 1 februari
2013).
Antwoord van minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 21 maart 2013)
Vraag 1
Is het u bekend dat de drie grote Nederlandse banken een gemeenschappelijk
bedrijf hebben opgericht – Geld Service Nederland (GSN) – dat niet alleen de
gezamenlijke inkoop verzorgt, maar ook het geldtellen, geldopslag en
geldtransport gaat verzorgen?1
Antwoord 1
Ja, dit is mij bekend. Hierbij merk ik wel op dat het De Nederlandsche Bank
(DNB) is die op grond van het Europees Verdrag2 de taak heeft de geldsomloop te verzorgen voor zover deze uit eurobankbiljetten bestaat.
Vraag 2, 3 en 6
Kunt u schetsen welke gevolgen deze verandering heeft voor de logistiek van
het cash geld in Nederland, de rol die de Nederlandsche Bank in de keten
speelt (toezicht, beheer cash geld) en welke gevolgen dit heeft voor winkeliers en consumenten?
Is het waar dat er schakels aan de logistieke keten worden toegevoegd,
doordat het aantal telcentrales/overslagpunten, beheerplekken en transporten
van cash geld toeneemt? Welk gevolgen heeft dit voor de veiligheid? Wat zijn
de gevolgen voor de kosten en de efficiency in het kader van de veiligheid?
Wat zijn de gevolgen van de komst van GSN voor winkeliers? In hoeverre
zullen zij worden geconfronteerd met hogere kosten door de extra schakels
die in de logistieke keten lijken te worden gecreëerd?
Antwoord 2, 3 en 6
GSN heeft zich tot doel gesteld om met behoud van de veiligheid, de
efficiëntie van de chartale keten voor de deelnemende banken te vergroten.
GSN telt en sorteert de bankbiljetten voor de aangesloten banken. GSN vult
ook geldcassettes voor de geldautomaten van de aangesloten banken en laat

1
2

ah-tk-20122013-1731
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

http://geldservicenederland.net/
Europees Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

het onderhoud van de automaten verzorgen. GSN «regisseert» daarnaast het
waardevervoer naar en van de bankkantoren en geldautomaten van de
aangesloten banken, in de zin dat GSN waardevervoerders contracteert en
bepaalt waar en wanneer geld moet worden gebracht of gehaald. GSN heeft
zelf geen contractrelaties met retailklanten. Concreet gevolg van de komst
van GSN is dat het aantal locaties waarop door banken geld wordt verwerkt
beperkt wordt en het verwerkingsproces – door schaalvoordelen – efficiënter
kan worden ingericht. De door de aangesloten banken zelf beheerde tel- en
sorteeractiviteiten vonden voor de komst van GSN op 5 locaties plaats. Deze
activiteiten zijn nu geconcentreerd op 3 (reeds bestaande) locaties. Het aantal
vervoerbewegingen kan ook afnemen doordat GSN het waardevervoer van
deze banken combineert en daardoor efficiënter kan plannen. De rol van DNB
blijft hierbij gelijk. De Bankwet draagt DNB – mede ter uitvoering van het
Europees Verdrag – op de geldsomloop te verzorgen voor zover deze uit
eurobankbiljetten bestaat en de goede werking van het betalingsverkeer te
bevorderen. DNB ziet daarnaast toe op de naleving van de sorteervoorschriften van de ECB die banken en andere partijen zoals waardevervoerders
moeten naleven als zij bankbiljetten die zij van het publiek hebben ontvangen
via geldautomaten weer aan het publiek verstrekken.
Winkeliers en andere zogenoemde toonbankinstellingen waarvan de
kassaopbrengst verwerkt wordt bij GSN sluiten geen contracten af met GSN,
maar met hun eigen bank. De banken zijn vrij in hun tariefstelling. De banken
betalen GSN voor de aan hen verleende diensten. Winkeliers kunnen hun
kassaopbrengst ook laten tellen, sorteren en giraal bijschrijven door andere
partijen zoals waardevervoerders, die daarvoor over eigen faciliteiten voor
geldverwerking beschikken.
Vraag 4
In hoeverre is er naar uw oordeel sprake van marktverstoring ten opzichte
van de private partijen die momenteel een belangrijke uitvoerende rol spelen
in de logistiek en beveiliging? Is er sprake van ongewenste monopolievorming? Worden er door de rol van GSN in de exploitatie en het beheer van
cash geld drempels opgeworpen voor het toetreden van andere banken tot
de Nederlandse markt? Ziet u aanleiding om de Nederlandse Mededingingsautoriteit te verzoeken een onderzoek te starten?
Antwoord 4
De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft naar aanleiding van de
oprichting van GSN een klacht ontvangen. De NMa onderzoekt of de
mededinging door GSN wordt beperkt, of daarbij sprake is van overtreding
van het kartelverbod uit de Mededingingswet en of daarbij eventueel een
beroep kan worden gedaan op een wettelijke uitzondering van het kartelverbod door mogelijke voordelen die uit de samenwerking voortvloeien. Indien
de NMa een overtreding constateert, kan zij daartegen optreden.
Vraag 5
Hoe reëel acht u het risico dat de wijzigingen in de logistieke keten van
invloed zijn op het publieke belang van de beschikbaarheid van en toegang
tot cash geld? Welke garanties zijn er dat er sprake blijft van een efficiënte
dienstverlening aan de consument en dat het aantal pinautomaten (nu nog
circa 12.000) op peil blijft?
Antwoord 5
Het aantal bancaire geldautomaten was eind 2012 7569. Het aantal geldautomaten is aan verandering onderhevig. Zo is in de periode 2000–2008 het
aantal pinautomaten gegroeid van 6900 in 2000 naar ongeveer 8700 in 2008.
Sinds 2008 is er weer sprake van een daling. Naast het pinnen bij geldautomaten van banken zijn er in sommige winkels ook mogelijkheden om meer te
pinnen dan het aankoopbedrag. Dit zijn er inmiddels ongeveer 800, waardoor
de afname van het aantal bancaire geldautomaten gedeeltelijk wordt
gecompenseerd. Overigens valt het plaatsingsbeleid ten aanzien van
geldautomaten niet onder GSN. Dit is de verantwoordelijkheid van de banken
zelf gebleven. Mochten de banken op dit punt overigens willen gaan
samenwerken, dan zal deze samenwerking moeten voldoen aan de mededingingsregels. Het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer, dat onder
voorzitterschap staat van DNB, monitort de bereikbaarheid en de toegankelijk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

heid van betaaldiensten. In dat kader wordt om de drie jaar een fijnmazig
landelijk onderzoek gedaan (de bereikbaarheidsmonitor). In de afgelopen
jaren is steeds geconcludeerd dat de bereikbaarheid gewaarborgd bleef. Dit
jaar wordt dit onderzoek herhaald. Ik zal uw Kamer over de uitkomsten van
dit onderzoek informeren.
Vraag 7
Op welke wijze beoordeelt toezichthoudende instantie – de Nederlandsche
Bank – het logistieke herontwerp van de beschikbaarheid van cash geld in
Nederland?
Antwoord 7
De Bankwet draagt DNB op de geldsomloop te verzorgen voor zover deze uit
eurobankbiljetten bestaat en de goede werking van het betalingsverkeer te
bevorderen. Daarbij let DNB met name op de veiligheid, betrouwbaarheid en
efficiëntie van het betalingsverkeer, in dit geval het contante betalingsverkeer.
Met het oog daarop heeft DNB de totstandkoming van GSN nauwlettend
gevolgd en staat zij daar in beginsel positief tegenover. Vanwege de
belangrijke rol van GSN binnen het vitale proces van de contant geldvoorziening in Nederland, is DNB als waarnemer aanwezig bij vergaderingen van de
Raad van Commissarissen van GSN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3