Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2843
Vragen van het lid Kat (D66) aan de Minister voor Armoedebeleid, Participatie
en Pensioenen over het onderzoek «Betalingsregelingen bij
uitvoeringsorganisaties van het Rijk» (ingezonden 24 maart 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen), mede namens de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen
8 juni 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 2197.
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek van de Algemene Rekenkamer, getiteld
«Betalingsregelingen bij uitvoeringsorganisaties van het Rijk»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe kan het dat het CAK geen heldere data heeft kunnen verschaffen aan de
Algemene Rekenkamer en gaat u hen alsnog vragen om dit te doen?
Antwoord 2
Het CAK heeft aan de AR datasets met de door hen gevraagde gegevens ter
beschikking gesteld. Deze bevatten een onzekerheidsmarge als gevolg van de
wijze van registratie van ingevoerde en beëindigde betalingsregelingen. De
huidige beschikbare bestanden voldoen volgens de AR niet aan de vereiste
kwaliteit.
Vraag 3
Gaat u, gezien het feit dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft
geweigerd data rondom problematische schulden beschikbaar te stellen aan
de Algemene Rekenkamer, ervoor zorgen dat dit alsnog beschikbaar wordt
gesteld?

1

ah-tk-20222023-2843
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Algemene Rekenkamer, 23 maart 2023, «Betalingsregelingen bij uitvoeringsorganisaties van
het Rijk», (www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2023/03/23/betalingsregelingen-bijuitvoeringsorganisaties-van-het-rijk).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De CBS-data rondom problematische schulden zijn deels van derden
afkomstig. Het CBS heeft de AR laten weten deze data niet beschikbaar te
kunnen stellen, omdat deze partijen daar eerst toestemming voor moeten
geven. Ik heb, zoals vermeld in het rapport, de AR aangeboden om het CBS
te vragen deze data alsnog beschikbaar te stellen. Van dit aanbod heeft de AR
geen gebruik gemaakt om het onderzoek niet te vertragen. Op dit moment is
het onderzoek van de AR afgerond en lijkt een nader verzoek aan het CBS
niet zinvol.
Vraag 4
Hoe helpen het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), het CAK en de
Belastingdienst te voorkomen dat een burger in financiële problemen komt?
Antwoord 4
Ik beantwoord deze vraag per uitvoeringsorganisatie.
CJIB
Bij het CJIB is het sinds 2015 mogelijk om betalingsregelingen af te sluiten.
Sinds 1 december 2022 is het ook mogelijk om voor schulden bij DUO, CJIB
en CAK gezamenlijk een betalingsregeling af te sluiten, zodat beter rekening
kan worden gehouden met de afloscapaciteit van mensen. Deze Betalingsregeling Rijk wordt stapsgewijs uitgebreid met andere overheidspartijen.
Binnen de Betalingsregeling Rijk is het overigens ook mogelijk om een
betaalpauze in te lassen om mensen schuldenrust te geven.
De genoemde rijkspartijen willen door een maatschappelijk verantwoord
inningsproces voorkomen dat mensen financiële problemen krijgen door
vorderingen van overheidsorganisaties. Er wordt nu al actief samengewerkt.
Door binnen de Betalingsregeling Rijk en het Vorderingenoverzicht Rijk als
één overheid te opereren, kan er gezamenlijke dienstverlening worden
aangeboden.
CAK
Het CAK kent verschillende instrumenten om te voorkomen dat iemand in de
financiële problemen komt. Naast de mogelijkheid van standaard- en
maatwerkbetalingsregelingen kan iemand onder omstandigheden uitstel van
betaling aanvragen van een openstaande factuur. Verder heeft het CAK de
mogelijkheid om in uitzonderlijke situaties waarin mensen in de knel komen,
maatwerk toe te passen door onder meer op verzoek over te gaan tot
(gedeeltelijke) kwijtschelding. Dit is mogelijk als de nadelige gevolgen van de
invordering onevenredig zijn in verhouding tot het doel van de invordering.
Ook worden mensen door het CAK doorverwezen naar organisaties als
Geldfit.nl, als uit de gesprekken blijkt dat er financiële problemen zijn.
Belastingdienst
De Belastingdienst hanteert betalingsregelingen om mensen te helpen die
tijdelijk in betalingsproblemen verkeren. Voor belastingschulden duurt een
betalingsregeling in beginsel maximaal 12 maanden. Als er sprake is van
«bijzondere omstandigheden», zoals een dreigende uithuisplaatsing bij een
huurachterstand, dan bestaat de mogelijkheid om op verzoek een betalingsregeling met een duur langer dan 12 maanden te krijgen.
De Belastingdienst werkt op dit moment aan een herijking van de invorderingsstrategie. Daarbij wordt onder meer onderzoek gedaan naar de
mogelijkheden om het bestaansminimum van mensen bij betalingsregelingen
zo goed mogelijk te borgen. Daarbij komt ook de meervoudige schuldenproblematiek aan de orde. Het is niet mogelijk om vooruit te lopen op de
uitkomsten van dat onderzoek. Uw Kamer wordt periodiek geïnformeerd over
deze herijking.
Als iemand bij de Belastingdienst (of een andere overheidsschuldeiser)
aangeeft dat hij verschillende andere schuldeisers heeft, bijvoorbeeld omdat
dit is opgenomen in het verzoek om een betalingsregeling, dan geldt de
doorverwijzingsplicht uit het NVVK-convenant (artikel 4 Preventieve maatregelen). Diegene wordt dan gewezen op de mogelijkheid van schuldhulpverlening bij de gemeente en is vervolgens zelf verantwoordelijk voor het doen
van een aanvraag om schuldhulpverlening of het opstarten van andere
(vervolg)stappen.
Naast deze doorverwijzingsplicht is het overigens zo dat een verzoek om een
betalingsregeling bij de Belastingdienst, bij geen of onvoldoende betalingscapaciteit om de belastingschuld binnen 12 maanden af te lossen, ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

ambtshalve wordt beoordeeld op de mogelijkheid van kwijtschelding van de
belastingschuld. Bij belastingschuldigen die niet in aanmerking komen voor
kwijtschelding, wordt beoordeeld of voortzetting van de invordering gewenst
is. Als dat niet zo is treft de Belastingdienst geen (verdere) invorderingsmaatregelen.
De Belastingdienst (en de Dienst/Toeslagen) zijn ook aangesloten bij het
Vorderingen Overzicht Rijk, waarmee mensen overzicht krijgen over hun
openstaande schulden bij de overheid. Daarnaast wordt onderzocht of er
mogelijkheden zijn om aan te sluiten bij de Betalingsregeling Rijk in het kader
van de Clustering Rijks Incasso (CRI), waarvoor het CJIB van het kabinet de
opdracht heeft gekregen. CJIB, de Belastingdienst en Dienst Toeslagen maken
deel uit van een gezamenlijke werkgroep waarin de mogelijkheden worden
onderzocht om tot een gemeenschappelijke betalingsregeling te komen.
Vraag 5
Hoe kan het dat burgers bij grotere financiële problemen, die dus meer tijd
nodig hebben om hun schuld af te lossen, hun bestaansminimum niet is
gegarandeerd bij maatwerkregelingen?
Antwoord 5
Voor uitvoeringsorganisaties kan het ingewikkeld zijn om bij het afsluiten van
een maatwerkregeling in voldoende mate rekening te houden met het
bestaansminimum van betrokkene. Uitvoeringsorganisaties hebben immers
geen inzicht in de totale schuldenlast van die persoon. Iemand kan ook nog
schulden hebben bij andere uitvoeringsorganisaties of bij private schuldeisers. Vanwege privacyaspecten is het nu niet mogelijk om daar onderling
gegevens over uit te wisselen. Uitvoeringsorganisaties zullen bij het afsluiten
van een maatwerkregeling gericht aan de persoon die het betreft vragen of er
nog meer betalingsregelingen lopen of dat er andere omstandigheden zijn die
het nakomen van de betalingsregeling moeilijk maken. Op grond van die
informatie kan een persoonsgerichte aanpak worden ingezet. Ook kan aan
iemand worden gevraagd – eventueel met hulp – om uwbeslagvrijevoet.nl te
raadplegen, zodat het bestaansminimum wordt geborgd.
Vraag 6
Welke concrete verbeteracties gaat u in gang zetten zodat burgers die
maatwerk nodig hebben, weten dat het kan en geen enkele drempel ervaren
om gebruik te kunnen maken van maatwerk, gezien de constatering dat de
uitvoeringsorganisaties van het Rijk onvoldoende transparant zijn over de
mogelijkheid die ze bieden aan burgers om van maatwerk gebruik te maken?
Antwoord 6
De aanpak Geldzorgen, armoede en schulden richt zich op vaker en sneller
afsluiten van betalingsregelingen om problematische schulden te voorkomen.
Uit de communicatie van uitvoeringsorganisaties moet dan ook duidelijk
blijken dat het mogelijk is om in geval van betalingsproblemen een maatwerkregeling2 te vragen. Alle uitvoeringsorganisaties dienen aan hun communicatie op een goede manier invulling te geven. Op de website van de
uitvoeringsorganisaties moet duidelijke informatie over het aanvragen van
een maatwerkregeling beschikbaar zijn. Daarnaast vind ik het van belang dat
de voorwaarden waaronder een maatwerkregeling kan worden toegekend
voldoende transparant zijn en in werkinstructies staan opgenomen. Zo wordt
een helder toekenningskader gecreëerd dat rechtsgelijkheid bevordert. Of een
betalingsregeling wordt aangeboden mag niet afhankelijk zijn van welke
medewerker iemand spreekt of van het al dan niet aangaan van een
bezwaarprocedure.
Ik heb de rijksuitvoeringsorganisaties (CJIB, CAK, DUO, Belastingdienst, de
Dienst Toeslagen, UWV, SVB en RVO) gevraagd om de communicatie en
werkinstructies die zien op betalingsregelingen op korte termijn aan te
passen. Zo moet uit de communicatie duidelijk blijken dat het mogelijk is om

2

De Belastingdienst kent het onderscheid tussen standaard betalingsregelingen en maatwerkregelingen niet. Een betalingsregeling langer dan 12 maanden geldt hier als een maatwerkregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

een betalingsregeling aan te vragen en hoe een dergelijke aanvraag kan
worden gedaan.
Vraag 7
Hoe gaat u ervoor zorgen dat er niet teveel wordt gevraagd van kwetsbare
mensen en dat zij wel de juiste hulp krijgen, als het gaat om maatschappelijk
verantwoord en zorgvuldig innen van schulden?
Antwoord 7
Uitvoeringsorganisaties passen continu hun werkwijze aan om zoveel
mogelijk aan te sluiten bij het doenvermogen van de mensen. De werkprocessen zijn zo ingericht dat zo goed mogelijk rekening wordt gehouden met de
mogelijkheden die mensen hebben om een betalingsregeling aan te vragen.
Er moet ook rekening worden gehouden met de vraag of mensen voldoende
in staat zijn om een passende betalingsregeling aan te vragen. Ik wil met alle
uitvoeringsorganisaties afspraken maken over een aanpassing van de
werkwijze dat zij bij het aangaan van een betalingsregeling expliciet vragen of
dit wel passend is binnen de overige lopende financiële verplichtingen.
De grote rijkspartijen willen voorkomen dat mensen in de problemen komen
door vorderingen van de overheid. Zij werken daarom mee aan het tot stand
komen van schuldregelingen. De halvering van de aflostermijn van een
minnelijke schuldregeling (in lijn met de duur van de wettelijke trajecten) kan
ervoor zorgen dat meer kwetsbare mensen de weg naar schuldhulpverlening
vinden. Ook beoogt deze maatregel uitval uit schuldhulpverleningstrajecten te
voorkomen en terugval tegen te gaan.
Vraag 8
Hoe gaat u ervoor zorgen dat mensen geen standaardregeling afsluiten met
een hoger maandelijks bedrag dat ze eigenlijk niet kunnen betalen? Welke
verbeterafspraken worden gemaakt met de uitvoeringsorganisaties van het
Rijk?
Antwoord 8
Uit het onderzoek van de AR blijkt dat standaardregelingen over het
algemeen transparant zijn en makkelijk af te sluiten. Tevens constateert de AR
dat de standaardregelingen bij CJIB en Belastingdienst effectief zijn. Bij deze
organisaties wordt het merendeel van de schulden via standaardregelingen
afbetaald. Het afsluiten van een standaardbetalingsregeling impliceert dat er
geen uitgebreide beoordeling van een medewerker aan te pas komt. Het
proces verloopt grotendeels geautomatiseerd. De termijn waarin iemand het
bedrag moet betalen en in de meeste gevallen ook het aantal termijnen
waarin dat moet plaatsvinden, ligt per uitvoeringsorganisatie vast. Een
standaardregeling3 is daarmee in beginsel dus niet bedoeld om de persoonlijke omstandigheden van mensen in mee te nemen.
Indien mensen het af te lossen bedrag in standaardregelingen niet kunnen
betalen, dan ligt een maatwerkbetalingsregeling – of in geval van de
Belastingdienst een betalingsregeling langer dan 12 maanden – in de rede.
Uitvoeringsorganisaties wijzen mensen in brieven, op de website en in
telefonisch contact ook op de mogelijkheid van een maatwerkbetalingsregeling.
Vraag 9
Welke afspraken gaat u maken met de uitvoeringsorganisaties van het Rijk
zodat bij het bepalen van het maandbedrag van de maatwerkregeling
voldoende rekening wordt gehouden met het bestaansminimum? Welke
heldere afspraken en werkinstructies gaan er dan komen?
Antwoord 9
Ik ben in gesprek met de uitvoeringsorganisaties over de wijze waarop zij bij
het treffen van een maatwerkregeling altijd het bestaansminimum kunnen
borgen. Ik wil onderzoeken of het mogelijk is om het bestaansminimum te
borgen op basis van de beslagvrije voet of het vrij te laten bedrag. Om tot

3

De Belastingdienst kent geen standaard betalingsregelingen in deze zin. Bij een betalingsregeling korter dan 12 maanden is ook maatwerk mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

een goede betalingsregeling op maat te komen, is het van belang dat de
uitvoeringsorganisatie weet welke publieke en private schulden en/of
betalingsregelingen de betrokkene nog meer heeft. Om hier inzicht in te
krijgen is de uitvoeringsorganisatie afhankelijk van de informatie die de
betrokkene daarover zelf op vrijwillige basis wil verstrekken. In de gesprekken
met de uitvoeringsorganisaties ga ik na of het raadplegen van uwbeslagvrijevoet.nl door de betrokkene zelf – eventueel met hulp – bij het afsluiten van
betalingsmaatregelen behulpzaam kan zijn.
Het is voor mensen niet altijd eenvoudig om een goed en kloppend beeld te
hebben welke betalingsverplichtingen zij nog bij verschillende overheidsinstanties hebben openstaan. Om dit te verbeteren werken diverse grote
uitvoeringsorganisaties4 samen aan de doorontwikkeling van de Clustering
Rijksincasso (CRI) om te komen tot een eenduidig proces aan de voorkant van
de invordering (minnelijke incasso) en zo onder andere bij te dragen aan het
voorkomen van problematische schulden. Onderdeel van deze doorontwikkeling van CRI is het Vorderingenoverzicht Rijk (één overzicht van alle vorderingen bij de aangesloten overheidspartijen).5 Met het Vorderingenoverzicht
Rijk krijgt een persoon een actueel overzicht van zijn openstaande betalingsverplichtingen bij de rijksoverheid. Zo kan iemand zich een beter beeld
vormen of en hoeveel financiële ruimte hij heeft om een betalingsregeling af
te spreken.
Daarnaast is begin december jl. gestart met de eerste fase van de Betalingsregeling Rijk («één gezamenlijke betalingsregeling»). De Betalingsregeling Rijk
biedt de mogelijkheid om in geval van meerdere openstaande vorderingen bij
verschillende overheidsschuldeisers te komen tot één gezamenlijke betalingsregeling. Bij het afsluiten van die gezamenlijke betalingsregeling kan beter
rekening worden gehouden met de totale afloscapaciteit van een persoon. Zo
wordt ook het bestaansminimum van een persoon beter in acht genomen.
Aan deze eerste fase nemen CJIB, CAK en DUO deel. Naar verwachting zullen
RVO en UWV in de loop van 2023 deelnemen en daarnaast is ook met de
Belastingdienst en Dienst Toeslagen inmiddels een verkenning gestart naar
de mogelijkheden om aan te sluiten bij de gezamenlijke Betalingsregeling
Rijk.
Hier wil ik bij opmerken dat het treffen van een maatwerkregeling in geval
van problematische schulden vaak geen soelaas (meer) biedt. Steeds meer
uitvoeringsorganisaties begeleiden deze personen actief naar de Schuldhulproute (Geldfit), die verder verwijst naar de juiste hulp. Of de uitvoeringsorganisaties verwijzen door naar de schuldhulp van de gemeente. Ook dit kan
voorkomen dat mensen onder het bestaansminimum terecht komen.
Vraag 10
Hoe gaat de Belastingdienst ervoor zorgen dat er wel rekening wordt
gehouden dat mensen meerdere schuldeisers hebben?
Antwoord 10
De Belastingdienst is net als de AR van mening dat het bestaansminimum
van mensen met schulden zo veel mogelijk moet worden gewaarborgd. Dat is
een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle schuldeisers, waaronder
verschillende overheidsschuldeisers. Complicerend daarbij is dat de
Belastingdienst, net als andere schuldeisers, geen integraal zicht heeft op
schulden. Zeker niet waar het gaat om private schuldeisers. Samen met alle
uitvoeringsorganisaties en het Ministerie van SZW wordt volop ingezet op
een verbetering van het zicht op de totale schuldpositie van mensen.
Zoals ook in het antwoord op vraag 4 als in aangegeven, duurt een betalingsregeling voor een belastingschuld in beginsel maximaal 12 maanden. Als er
sprake is van «bijzondere omstandigheden», zoals bijvoorbeeld een dreigende uithuisplaatsing bij een huurachterstand, dan bestaat de mogelijkheid
om een betalingsregeling langer dan 12 maanden te krijgen.
Als een persoon bij de Belastingdienst (of een andere overheidsschuldeiser)
aangeeft dat er sprake is van verschillende andere schuldeisers, bijvoorbeeld
omdat dit is opgenomen in het verzoek om een betalingsregeling, dan geldt

4
5

De Manifestpartijen bestaan uit: Belastingdienst, CAK, CJIB, DUO, RVO, SVB en UWV.
Kamerstuk 2022D30970. Naar verwachting is in 2023 een eerste versie van een digitaaloverzicht
verplichtingen en schulden bij het Rijk beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

de doorverwijzingsplicht uit het NVVK-convenant (artikel 4 Preventieve
maatregelen). Die persoon wordt dan gewezen op de mogelijkheid van
schuldhulpverlening bij de gemeente. Naast deze doorverwijzingsplicht is het
overigens zo dat een verzoek om een betalingsregeling bij de Belastingdienst,
bij geen of onvoldoende betalingscapaciteit om de belastingschuld binnen 12
maanden af te lossen, ook ambtshalve wordt beoordeeld op de mogelijkheid
van kwijtschelding. Een betalingsregeling biedt namelijk geen soelaas in
situaties waarin er verschillende andere (private) schuldeisers zijn en er
mogelijk sprake is van een problematische schuldsituatie: situaties waarin het
bestaansminimum expliciet in het geding is. Bij belastingschuldigen die niet
in aanmerking komen voor kwijtschelding, maar waarbij wordt beoordeeld
dat voortzetting van de invordering niet gewenst is, heeft de Belastingdienst
nog de mogelijkheid om geen (verdere) invorderingsmaatregelen te treffen.
Bij een verzoek om een betalingsregeling voor belastingschulden wordt naar
andere schulden gevraagd, maar dat leidt in veel gevallen niet tot een
compleet overzicht van de schulden van de betreffende persoon. Daarnaast
moet uiteraard rekening gehouden worden met wet- en regelgeving ten
aanzien van privacy. De Belastingdienst kan alleen kennisnemen van schulden
bij derden als iemand met schulden die zelf bekend maakt.
Bij het berekenen van de betalingscapaciteit wordt rekening gehouden met de
«kosten van bestaan», zoals gas, elektra en woonlasten. In het algemeen
blijven aflossingsverplichtingen aan derden buiten beschouwing als de schuld
aan de Belastingdienst een hogere preferentie heeft. De Belastingdienst kan
een uitzondering maken voor aflossingen op schulden waarvan het nietbetalen tot ongewenste effecten kan leiden. Zo zal in het geval van een
huurschuld en een dreigende uithuisplaatsing als die schuld niet wordt
betaald, de Belastingdienst rekening houden met die huurschuld. Als een
persoon naast de aflossing van zijn belastingschuld blijft aflossen op
concurrente of lager bevoorrechte schuldeisers, omdat hij bijvoorbeeld een
schuld heeft bij een webwinkel, kan hij dus onder het bestaansminimum
komen. Dit voorbeeld illustreert waarom het belangrijk is dat alle – ook
private – schuldeisers een verantwoordelijkheid hebben bij het borgen van
het bestaansminimum van mensen met schulden. Om deze reden onderzoek
ik welke aanpassing in wetgeving hiervoor nodig is, zodat ook private
schuldeisers zich aan het bestaansminimum moeten houden.
Ook is in het antwoord op vraag 4 al opgenomen dat de Belastingdienst op
dit moment werkt aan een herijking van de invorderingsstrategie. Op
23 december jl. is de Invorderingsstrategie Belastingdienst met uw Kamer
gedeeld, waarin is aangegeven welke uitgangspunten de Belastingdienst wil
hanteren om rekening te houden met de omstandigheden van mensen met
financiële problemen en recht doen aan signalen en knelpunten die door de
Belastingdienst en belangenorganisaties zijn aangedragen. De ambities van
deze invorderingsstrategie worden momenteel uitgewerkt in concrete
maatregelen. Daarbij wordt onder meer onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om het bestaansminimum van mensen bij betalingsregelingen zo goed
mogelijk te waarborgen. Daarbij komt ook de meervoudige schuldenproblematiek aan de orde. Uw Kamer wordt periodiek (en in ieder geval vóór de
zomer) over de voortgang van de herijking geïnformeerd.
De Belastingdienst biedt verder hulp aan mensen met problematische
schulden bijvoorbeeld met het Stella-team. Dit team is opgesteld om mensen
in complexe en urgente schuldsituaties (bijvoorbeeld mensen met meerdere
schuldeisers) te helpen.
Vraag 11
Vind u het, net als de Algemene Rekenkamer, zorgelijk dat maatwerkregelingen niet transparant zijn, niet goed toegankelijk zijn en het bestaansminimum
van aanvragers onvoldoende wordt beschermd door de uitvoeringsorganisaties van het Rijk? En dat daarmee de maatwerkregelingen onvoldoende
effectief zijn?
Antwoord 11
Ja, ik vind het zorgelijk dat overheidsorganisaties nog onvoldoende meedenken met mensen met geldzorgen over betalingsregelingen op maat en daarbij
het bestaansminimum onvoldoende in acht nemen. Zoals bovenstaand al
verwoord heb ik al gevraagd aan uitvoeringsorganisaties om hun communicatie hierop aan te passen (zie ook antwoord op vraag 12). Daarnaast wil ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6

met uitvoeringsorganisaties afspraken maken – vooruitlopend op eventuele
wetgeving – over het borgen van het bestaansminimum bij het aangaan van
betalingsregelingen. Uitvoeringsorganisaties zijn daarvoor op dit moment wel
afhankelijk van de vrijwillige medewerking van mensen om inzicht te geven
in hun financiële situatie. Dit volgt uit wet- en regelgeving die ziet op privacy.
SZW wil daarom onderzoeken of het mogelijk is om de wet- en regelgeving
op dit punt aan te passen, bijvoorbeeld door in de Algemene wet bestuursrecht op te nemen dat een bestuursorgaan bij de invordering van geldschulden en bij betalingsregelingen tenminste rekening houdt met de beslagvrije
voet of een andere vorm waarbij het bestaansminimum is verzekerd en
uniform wordt toegepast. In de update van Rijksincassovisie die ik voor
Prinsjesdag aan uw Kamer heb toegezegd, zal ik nader ingaan op de
mogelijkheden hiertoe.
Vraag 12
Wat gaat u doen om onvolledige informatie en niet heldere communicatie op
websites, in documenten en andere vormen te verbeteren? Wanneer kan men
deze verbeteringen verwachten?
Antwoord 12
Ik beantwoord deze vraag per uitvoeringsorganisatie. Ook wil ik verwijzen
naar het antwoord op vraag 6.
CJIB
Het CJIB is reeds gestart met de aanpassing van de informatie op de website
en in telefonisch contact wordt inmiddels, zo nodig, uitgebreid stilgestaan bij
de mogelijkheden om een betalingsregeling op maat te treffen, rekening
houdend met iemands financiële situatie.
CAK
Het CAK heeft de informatie op zijn website inmiddels aangepast. Op de
website staat nu dat een betalingsregeling voor de Wmo2020 voor 36
termijnen kan worden afgesproken in plaats van 12 termijnen. Verder
onderzoekt het CAK voortdurend hoe informatie en communicatie over
betalingsregelingen in brieven, op de website en in telefonisch contact
completer en duidelijker kan.
Belastingdienst
De AR maakt in zijn rapport onderscheid tussen een standaard betalingsregeling en maatwerkregelingen; een onderscheid dat de Belastingdienst niet
kent. Ook binnen de 12 maanden «standaard» betalingsregeling van de
Belastingdienst is maatwerk mogelijk. In het rapport wordt gesteld dat de
standaard betalingsregelingen (tot maximaal 12 maanden) goed toegankelijk
zijn voor mensen en dat zij effectief zijn. Dat geldt volgens de AR niet voor de
maatwerkregelingen (langer dan 12 maanden). Voor een betalingsregeling
langer dan 12 maanden is het uitgangspunt in het beleid dat er sprake moet
zijn van «bijzondere omstandigheden». De AR stelt terecht dat nergens werd
aangegeven wanneer sprake is van bijzondere omstandigheden. Naar
aanleiding van deze constatering is onlangs de website van de Belastingdienst («Ik kan mijn belastingen niet op tijd betalen») aangepast. Daar werd al
gewezen op de mogelijkheid van een betalingsregeling langer dan 12
maanden in geval van bijzondere omstandigheden. Nu worden er ook
voorbeelden gegeven wanneer daarvan daadwerkelijk sprake kan zijn. Of een
verzoek om een betalingsregeling van langer dan 12 maanden wordt
goedgekeurd, hangt af van de persoonlijke omstandigheden van mensen.
Vraag 13
Welke afspraken worden er met het CJIB en het CAK gemaakt om willekeur in
het al dan niet toekennen van een regeling op maat te stoppen?
Antwoord 13
Er is bij het CJIB geen sprake van willekeur als het gaat om het kunnen
krijgen van een regeling op maat. Een maatwerkregeling kan met iedereen
worden getroffen indien sprake is van bijzondere omstandigheden en de
standaardregeling niet mogelijk is of geen uitkomst biedt. De informatie op
de website van het CJIB is inmiddels verduidelijkt en in telefonisch contact
wordt uitgebreid stilgestaan bij de mogelijkheden om een betalingsregeling
op maat te treffen, rekening houdend met iemands financiële situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

7

Ook binnen de dienstverlening van het CAK is geen ruimte voor willekeur,
maar is het uitgangspunt dat gelijke gevallen gelijk worden behandeld en
ongelijke gevallen ongelijk naar de mate van ongelijkheid. Dit is een
permanent aandachtspunt, ook in de interne processen en richtlijnen voor de
medewerkers die betalingsregelingen afspreken. De richtlijnen en werkinstructies zullen worden verbeterd om een betere beoordeling te doen of de
burger in aanmerking komt voor een maatwerkregeling.
Vraag 14
Bent u bereid om te komen tot een uniforme bestaansminimumnorm voor de
drie verschillende onderzochte organisaties?
Antwoord 14
Ja, ik ben bereid om te komen tot een uniforme bestaansminimumnorm.
Deze uniforme norm zou moeten gelden voor alle schuldeisers, dus niet
alleen voor de drie onderzochte organisaties maar ook voor andere overheidsorganisaties. Daarnaast zou deze uniforme norm ook voor private
schuldeisers moeten gelden die afspraken maken over betalingsregelingen.
Vraag 15
Bent u van mening dat de standaardregelingen van uitvoeringsorganisaties
van het Rijk naast een ruime vast aantal termijnen afgestemd zouden moeten
worden op iemands financiële situatie, zodat iemand meer tijd heeft om de
rekening te betalen?
Antwoord 15
Nee, ik ben niet van mening dat standaardregelingen moeten worden
afgestemd op iemands financiële situatie. Zoals ik ook in het antwoord op
vraag 8 heb toegelicht zijn standaardregelingen in beginsel niet bedoeld voor
maatwerk en zijn de standaardregelingen bij CJIB en Belastingdienst door de
AR als voldoende effectief beoordeeld. Juist een maatwerkregeling biedt
mogelijkheden voor afwijking van de standaard.
Vraag 16
Welke mogelijkheden ziet u om de maatwerkregeling bij de uitvoeringsorganisaties van het Rijk te verbeteren? En welke acties worden vervolgens met
welk tijdpad in gang gezet?
Antwoord 16
Zoals ik in de antwoorden op vraag 9 en 11 heb toegelicht, ben ik in gesprek
met de uitvoeringsorganisaties om te bezien hoe bij het treffen van een
maatwerkregeling het bestaansminimum wordt geborgd. Ook verken ik of het
mogelijk is om de hoogte van de beslagvrije voet te gebruiken als basis voor
het bestaansminimum, bijvoorbeeld door het actief wijzen van betrokkenen
op de mogelijkheid om uwbeslagvrijevoet.nl te raadplegen. Om hier invulling
aan te geven onderzoek ik de mogelijkheid van een addendum op de
«Intentieverklaring vervroegde herberekening beslagvrije voet». In deze
Intentieverklaring hebben partijen februari jl. afgesproken om mensen met
beslag actief te benaderen en ondersteunen bij het aanvragen van een
herberekening na de verhoging van het minimumloon, om zo het bestaansminimum voor mensen zo goed mogelijk te beschermen. Ik bekijk of in een
addendum bij deze Intentieverklaring ook kan worden afgesproken dat
overheidsorganisaties zich zullen inspannen om bij het aangaan van een
betalingsregeling een werkwijze toe te passen waarbij voldoende rekening
wordt gehouden met het bestaansminimum van mensen.
Om het bestaansminimum van mensen te kunnen borgen is voor uitvoeringsorganisaties niet alleen inzicht nodig in de schulden bij andere publieke
schuldeisers, maar ook bij private schuldeisers. De Intentieverklaring is
medeondertekend door Nederlandse Vereniging van gecertificeerde Incassoondernemingen, Koninklijke Beroepsorganisaties van Gerechtsdeurwaarders
en Stichting Netwerk Gerechtsdeurwaarders. Via het addendum wil ik ook
commitment verkrijgen van incasso- en deurwaardersorganisaties dat zij
eveneens bij minnelijke incasso rekening houden met het bestaansminimum.
Dit past ook bij de twee keurmerken (Social Responsible Credit Management
en Sociaal Verantwoord Incasseren) waar 40 vooral grote gerechtsdeurwaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

8

derskantoren (de vijf grootste kantoren zijn samen verantwoordelijk voor
ongeveer de helft van de markt) bij zijn aangesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

9