Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2623
Vragen van de leden Schouw en Sjoerdsma (D66) aan de Staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie en de Minister van Buitenlandse Zaken over het
bericht dat Congolese getuigen van het Strafhof ondanks zorgen toch uitgezet
zijn (ingezonden 8 juli 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) mede namens
de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 25 juli 2014).
Vraag 1 t/m 5
Wat is uw reactie op het bericht «Congolese getuigen Strafhof ondanks
zorgen toch uitgezet»?1
Wat is uw reactie op het onderzoek van Amnesty International wat erop wijst
dat het justitiële systeem van de Democratische Republiek Congo niet
voldoende uitgerust is om de rechten van deze gedetineerde getuigen
beschermen?2
Wat is uw reactie op de zorgen van zowel Amnesty International als Human
Rights Watch dat deze getuigen in de Democratische Republiek Congo het
risico lopen op slechte behandeling, een oneerlijk proces en zelfs de
doodstraf?
Klopt het dat (een aantal van) deze getuigen al jarenlang gedetineerd waren
zonder enige vorm van proces in de Democratische Republiek Congo, voordat
zij naar Nederland kwamen om te getuigen? Zo ja, hoe beoordeelt u de
uitspraak dat dat zij bij terugkeer geen reëel risico lopen op een «flagrant
denial of justice»?
Klopt het dat deze uitzetting gebaseerd is op toezeggingen van de Democratische Republiek Congo aan het Internationaal Strafhof en niet aan Nederland?
In hoeverre kan Nederland zich beroepen op toezeggingen die gedaan zijn
aan een derde partij in een dergelijke overeenkomst?
Antwoord 1 t/m 5
Ik heb kennis genomen van het bericht in de Volkskrant en de door de
genoemde organisaties geuite zorgen.
In de eerste plaats hecht ik eraan om op te merken dat de betreffende
getuigen op verzoek van het Internationaal Strafhof (hierna: het Strafhof) naar
1

De Volkskrant, 7 juli 2014 (http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2664/Nieuws/article/detail/3685250/
2014/07/07/Congolese-getuigen-Strafhof-ondanks-zorgen-toch-uitgezet.dhtml)
2
«The time for justice is now: New strategy needed in the Democratic Republic of Congo», AI
Index AFR 62/006/2011 (http://www.iccnow.org/documents/afr620062011en.pdf)

ah-tk-20132014-2623
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Nederland zijn gekomen om te getuigen in strafprocessen voor het Strafhof.
Het Strafhof is één van de hoekstenen voor de vervolging en berechting van
de ernstigste misdrijven. Vanuit haar diepgaande betrokkenheid bij de
bevordering van de internationale rechtsorde heeft Nederland zich vanaf het
begin groot voorstander van het Strafhof getoond. Het is ook vanuit die
betrokkenheid dat Nederland de verantwoordelijkheid heeft genomen om als
gastland voor het Strafhof te functioneren.
Nederland kent een zorgvuldige asielprocedure met rechterlijke waarborgen
om vast te stellen of een vreemdeling kan terugkeren naar zijn land van
herkomst. De hoogste nationale vreemdelingenrechter, de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) heeft op 27 juni 2014
geoordeeld dat er geen beletsel is voor deze Congolese getuigen om terug te
keren naar hun herkomstland. Daaropvolgend heeft ook het Europees Hof
voor de Rechten van de Mens (hierna: EHRM) nog dezelfde datum bericht
geen voorlopige maatregel uit te vaardigen. De Afdeling en het EHRM
hebben derhalve geen beletsel gezien in de terugkeer van deze getuigen. Dat
is dan ook het uitgangspunt voor mijn verdere handelen geweest.
De Dienst Terugkeer en Vertrek heeft daarop de terugkeer ter hand genomen
en op 6 juli jongstleden zijn betrokkenen naar de Democratische Republiek
Congo teruggekeerd.
Uit de uitspraak van de Afdeling van 27 juni 2014 blijkt dat alle elementen
tijdens de gerechtelijke procedure uitvoerig aan de orde zijn geweest en
gewogen. De uitspraken van de Raad van State zijn openbaar en te vinden
via http://www.raadvanstate.nl/uitspraken/zoeken-in-uitspraken/ (zaaknummers: 201310221/1V1, 201310225/1/V1, 201310217/1/V1).
Vraag 6 en 7
Kunt u (in fte) uiteenzetten wat voor capaciteit het Strafhof heeft om de
veiligheid en het proces van deze getuigen in de Democratische Republiek
Congo te monitoren?
Welke instrumenten heeft het Strafhof om te interveniëren als de rechten van
deze getuigen toch geschonden worden in de Democratische Republiek
Congo?
Antwoord 6 en 7
Het is de verantwoordelijkheid van het Strafhof om, op grond van artikel 93,
zevende lid, van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof
(hierna: het Statuut) na getuigenis door een getuige die als gedetineerde uit
een ander land is overgebracht, passende voorzieningen te treffen voor
overbrenging van de betrokken persoon naar het land van herkomst. Hierbij
neemt het Strafhof de bepalingen van de Rules of Procedure and Evidence in
acht, die zien op het zo nodig treffen van beschermende maatregelen. Het
Strafhof, onder wiens verantwoordelijkheid betrokkenen in gedetineerde
toestand zijn overbracht naar de detentie eenheid van het Strafhof, heeft
bepaald dat de gedetineerde getuigen na afloop van hun getuigenis dienden
terug te keren naar de Democratische Republiek Congo in overeenstemming
met het Statuut en de daarop ziende afspraken tussen de Democratische
Republiek Congo en het Strafhof. Nederland respecteert uiteraard, met
inachtneming van haar andere internationaalrechtelijke verplichtingen, de
uitspraken van het Strafhof. Getuigenbescherming is essentieel voor het
functioneren van het Strafhof. Het Strafhof is hiervoor verantwoordelijk en
neemt die verantwoordelijkheid zeer serieus. Zo heeft het Strafhof maatregelen genomen ter bescherming van de getuigen tegen mogelijke represailles
na terugkeer in de Democratische Republiek Congo vanwege hun getuigenis.
Die maatregelen houden onder meer in dat medewerkers van het Strafhof de
vreemdelingen in de Democratische Republiek Congo regelmatig bezoeken
om hun veiligheidssituatie te beoordelen. Ook zal het Strafhof toezicht
houden op gerechtelijke procedures tegen hen. Ik ben niet bekend met de
omvang van de capaciteit die het Strafhof tot haar beschikking heeft om de
bovengenoemde verantwoordelijk vorm te geven; deze getuigenbescherming
valt onder de verantwoordelijkheid van het Strafhof.
Vraag 8, 9 en 10
Bent u van mening dat Nederland als gastland van het Internationaal Strafhof
een bijzondere verantwoordelijkheid heeft ten opzichte van deze getuigen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Bent u bereid om actief contact te onderhouden met de Congolese autoriteiten over het welzijn en de procedure van de drie getuigen?
Kan de Nederlandse ambassade intensief contact onderhouden met lokale
advocaten van de drie getuigen?
Antwoord 8, 9 en 10
Zoals bekend acht ik monitoring van individuele vreemdelingen na terugkeer
niet passen binnen een stelsel waarbij na zorgvuldige toelatingsprocedures
en toetsing door de rechter vertrouwd moet kunnen worden op de uitkomst
van die zorgvuldige procedure. Dat geldt ook in deze zaken. In deze bijzondere zaak geldt, zoals in de beantwoording hierboven al weergegeven,
bovendien dat het Strafhof afspraken heeft gemaakt met de Democratische
Republiek Congo ten behoeve van de drie getuigen. Nederland staat hier
buiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3