Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 003

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2012)

Nr. 77

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 2 november 2011
De vaste commissie voor Financiën1 heeft op 31 oktober 2011 overleg
gevoerd met staatssecretaris Weekers van Financiën over het Belastingplan 2012 cum annexis.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Dezentjé Hamming-Bluemink
De griffier van de vaste commissie voor Financiën,
Berck

1
Samenstelling:
Leden: Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD),
voorzitter, Omtzigt (CDA), Irrgang (SP), Knops
(CDA), Neppérus (VVD), Blanksma-van den
Heuvel (CDA), Tony van Dijck (PVV), Spekman
(PvdA), Thieme (PvdD), Heijnen (PvdA),
ondervoorzitter, Bashir (SP), Sap (GroenLinks),
Harbers (VVD), Plasterk (PvdA), Groot (PvdA),
Van Bemmel (PVV), Braakhuis (GroenLinks),
Van Vliet (PVV), Dijkgraaf (SGP), Verhoeven
(D66), Koolmees (D66), Huizing (VVD) en
Schouten (ChristenUnie).
Plv. leden: Ten Broeke (VVD), Koppejan (CDA),
Gesthuizen (SP), Van Hijum (CDA), Leegte
(VVD), Haverkamp (CDA), Graus (PVV),
Bouwmeester (PvdA), Ouwehand (PvdD), Van
der Veen (PvdA), Grashoff (GroenLinks),
Schaart (VVD), Vermeij (PvdA), Smeets (PvdA),
Beertema (PVV), Van Gent (GroenLinks), De
Jong (PVV), Van der Staaij (SGP), Koşer Kaya
(D66), Pechtold (D66), Ziengs (VVD) en Slob
(ChristenUnie).

kst-33003-77
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Financiën
Maandag 31 oktober 2011
Aanvang 11.00 uur
Voorzitter: Dezentjé Hamming-Bluemink
Aanwezig zijn 9 leden der Kamer, te weten:
Huizing, Groot, Van Vliet, Omtzigt, Bashir, Koolmees, Braakhuis, Dijkgraaf
en Dezentjé Hamming-Bluemink,
en de heer Weekers, staatssecretaris van Financiën.
Aan de orde is de behandeling van:
− het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten en
enige andere wetten (Belastingplan 2012) (33 003);
− het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten en
enige andere wetten (Overige fiscale maatregelen 2012)
(33 004);
− het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de belasting van
personenauto’s en motorrijwielen 1992, de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994 en enige andere wetten (Wet uitwerking
autobrief) (33 007);
− het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
(Geefwet) (33 006);
− het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen en Overige fiscale maatregelen 2009 in
verband met de dwangsomregeling van de Algemene wet
bestuursrecht (Wet toepassing dwangsomregeling toeslagen)
(33 005).
De voorzitter: Ik heet de staatssecretaris van harte welkom, evenals zijn
staf, de mensen op de publieke tribune, het ondersteunend personeel van
de Kamer, degenen die thuis of op kantoor meeluisteren, de pers en
natuurlijk de leden.
Aan de orde is de eerste termijn van het wetgevingsoverleg over het
Belastingplan 2012. We werken de agenda per blokje af. De Kamer krijgt
bij het eerste blokje de gelegenheid om ook enige algemene opmerkingen
te maken.
Blok I
Hoofdstuk 1 en 2 van het Belastingplan 2012 (33 003)
De heer Huizing (VVD): Voorzitter. Ik wil blok I en blok II graag combineren. Daar bestaan namelijk allerlei verbanden tussen. Dit gaat zeker niet
ten koste van het overzicht dat de voorzitter graag behoudt.
De VVD is zeer tevreden over de drie speerpunten die ten grondslag
liggen aan het Belastingplan 2012. Ik begin met het speerpunt vereenvoudiging. Het belastingstelsel moet en kan eenvoudiger en begrijpelijker.
Voor alles en nog wat is er een belasting. Het is zeker waar dat belastingen een instrument zijn om gedrag of zaken te stimuleren of af te
remmen. Er werd echter helaas te weinig gelet op de effectiviteit en op de
administratieve lasten voor burgers, bedrijven en overheid. Ook werd er
te weinig gelet op de zekerheid van de inkomsten. De vraag of een
belasting het beoogde doel bereikte, sneeuwde onder. Ons belastingstelsel is daardoor ingewikkeld geworden. Het wekt irritatie bij burgers en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

2

bedrijven. De kosten van inning zijn vaak onnodig hoog, mede door de
grotere kans op fouten bij de Belastingdienst. Ook worden er belastingsoorten gebruikt om een bepaald doel te bereiken, terwijl die belastingmaatregel daar helemaal niet voor bedoeld is. Met name de autobelastingen lijden aan dit euvel. Ik kom hier bij de behandeling van de
uitwerking van de autobrief op terug.
De VVD is zeer te spreken over het afschaffen van een zevental rijksbelastingen. Het is goed dat we nu eindelijk afscheid kunnen nemen van de
belasting op een flesje cola, een glaasje kraanwater en op verpakkingen.
Hiermee gaat een lang gekoesterde wens van de VVD in vervulling. Nog
steeds blijven er vijftien rijksbelastingen over. Wij vragen de staatssecretaris of hij wil kijken of dit aantal in de toekomst niet nog verder naar
beneden kan.
Ook de vereenvoudiging van de zelfstandigenaftrek door de introductie
van één vaste basisaftrek, de halvering van het aantal regelingen binnen
het vitaliteitspakket en de nieuwe renteregeling hebben onze instemming.
Het tweede speerpunt van het Belastingplan 2012 is soliditeit. Dit is
eveneens een belangrijk aspect van belastingheffing. De overheid moet
grosso modo zekerheid hebben over haar inkomsten. Tot ons genoegen
ziet dit kabinet in dat de overheid die onzekerheid deels over zichzelf heeft
afgeroepen, door niet continu de gewenste effecten van een belastingmaatregel aan te scherpen of ongewenste neveneffecten in de gaten te
houden.
Tot slot is de fraudebestendigheid van ons belastingstelsel een speerpunt.
Fraude dient wat de VVD betreft keihard bestreden te worden. Het is voor
de VVD onbestaanbaar dat toeslagen terechtkomen bij mensen voor wie
ze niet bedoeld zijn of dat belastingbetalers niet aan hun verplichtingen
voldoen. Belastingfraude of fraude met toeslagen is diefstal. Dit ondermijnt het draagvlak voor belastingheffing. De voorgestelde maatregelen
om de opsporing en het zwaarder bestraffen van geconstateerde fraude te
vergemakkelijken kunnen dan ook rekenen op onze volledige steun.
Ik wil graag specifiek ingaan op een aantal maatregelen, maar eerst
spreekt de VVD-fractie haar waardering uit voor de tijdelijke verlaging van
de overdrachtsbelasting. Ook dit was een lang gekoesterde wens. De
VVD-fractie is in het algemeen tevreden over de Vpb-maatregelen. De
R&D-aftrek (RDA) vinden wij een goede stimulans. Deze draagt bij aan de
versterking van het concurrentievermogen van bv Nederland. Wij hebben
hier nog twee vragen over. Is het juist dat een onderneming na aftrek van
de RDA een negatieve fiscale winst heeft? Kan deze meegenomen worden
naar de volgende jaren? Welke spreiding verwacht de staatssecretaris
over de verschillende winstniveaus?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter, ik hoor zo graag wat het
interruptiebeleid is.
De heer Huizing zegt dat hij zich faliekant keert tegen fraude. Dat ben ik dik
met hem eens. Maar waar staat de VVD op het punt van belastingontwijking? Ik vind dat minstens zo erg als fraude. Natuurlijk, fraude is
strafbaar en moet sowieso aangepakt worden, maar ontwijking gaat
bijvoorbeeld ten koste van derdewereldlanden en bevoordeelt de rijken
ten koste van gewone burgers.
De heer Huizing (VVD): Fraude is onbestaanbaar voor de VVD. Belastingontwijking is natuurlijk een iets andere kwestie. Als mensen iets doen wat
valt binnen de regels die we met elkaar hebben afgesproken, is het
buitengewoon lastig om daarvan te zeggen dat ze het niet mogen doen. Ik
denk dat de heer Braakhuis doelt op de vraag of het moreel juist is. Soms
kan het verstandig zijn om dat morele idee vast te leggen in regelgeving,
als daar behoefte aan is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

3

De voorzitter: De heer Braakhuis stelde een vraag over het interruptiebeleid. Ik geef vandaag alle ruimte voor interrupties. Er zijn wel indicatieve
spreektijden, want ik neem aan dat de leden niet tot diep in de nacht
willen blijven zitten. Het is dus helemaal aan de leden. Een wetgevingsoverleg moet alle ruimte bieden om alles wat gezegd moet worden, ook te
zeggen.
De heer Koolmees (D66): In dat geval heb ik gelijk ook een vraag aan de
heer Huizing, namelijk over de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting. De heer Huizing zei dat hij dat heel positief vond. Nu hebben we
allemaal de Macro Economische Verkenning gelezen. Het Centraal
Planbureau zegt dat de maatregel niet werkt, omdat die te kort van kracht
is en niet structureel. Het trekt een beetje naar voren, maar heeft geen
permanente werking. Hoe kijkt de VVD aan tegen de einddatum van de
maatregel? Per 1 juli wordt die afgeschaft. Is de VVD er voorstander van
om de maatregel structureel te maken?
De heer Huizing (VVD): De heer Koolmees zegt dat de maatregel niet
werkt of niet heeft gewerkt. Stel dat je de overdrachtsbelasting niet
verlaagd had. Wat was dan het effect geweest op de huizenverkoop in
Nederland? Het punt is dat we daar met z’n allen geen zinnige uitspraak
over kunnen doen, want we hebben gewoon geen controlegroep. Dat is
jammer. De VVD staat zeker sympathiek tegenover het eventueel
verlengen van de maatregel. De heer Koolmees weet wat wij altijd van
overdrachtsbelasting hebben gevonden. Maar het is natuurlijk wel
noodzakelijk dat het binnen de budgettaire mogelijkheden blijft behoren.
Daar zullen we het dus ook bij de beslissing in het komend voorjaar van
laten afhangen.
De heer Koolmees (D66): Een kleine correctie: niet ik zeg dat het niet
werkt, dat zegt het CPB. Ik begrijp dat de budgettaire dekking een
belangrijk punt is. Tegelijkertijd is de dekking die is gevonden voor de
overdrachtsbelasting, nog niet ingevuld. Een hoop economen zeggen ook
dat je, om de woningmarkt echt uit het slop te halen, fundamentele
hervormingen moet doorvoeren in de vorm van integrale herziening van
koop en huur op de woningmarkt. Als dat tot de mogelijkheden behoort,
is de VVD daar dan in geïnteresseerd?
De heer Huizing (VVD): Ik stel voor dat we de voorstellen van het kabinet
voor de overdrachtsbelasting afwachten. Die komen in het voorjaar. Ik ken
de wens van de heer Koolmees voor de totale hervorming van de
woningmarkt, zowel in de huur als in de koop. Uiteraard kent de heer
Koolmees ook de standpunten van de VVD daarover. Er is een regeerakkoord. De VVD houdt zich daaraan, want afspraak is afspraak.
Voorzitter. Ik heb een vraag gesteld over de Research & Development
Aftrek. Kan de negatieve fiscale winst meegenomen worden naar de
volgende jaren? Welke spreiding verwacht de staatssecretaris over de
verschillende winstniveaus?
Het kabinet wil de renteaftrek door overnameholdings beperken. De
bestaande regeling is bedoeld om holdings binnen een fiscale eenheid net
als iedere andere onderneming rentelasten te kunnen laten verrekenen
met de winst van de bv. De VVD deelt de wens van het kabinet om
excessieve renteaftrek te beperken. We hebben echter wel wat vragen bij
het voorstel, omdat het ook ondernemingen treft waarbij geen sprake is
van excessieve aftrek. Allereerst betrekt het kabinet de totale schuld van
de fiscale eenheid bij de beoordeling. Dat betekent dat ook schulden in de
operationele bv die bedoeld zijn om investeringen te financieren, hierin
betrokken worden, bijvoorbeeld uitbreiding van het aantal filialen van een
retailketen. Naar onze mening zou het ook kunnen gaan om een
maximering van de overnameschuld als percentage van de overname-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

4

prijs. Het toegestane percentage zou daarna jaarlijks afgebouwd kunnen
worden. Deze constructie doet én meer recht aan het doel van de
beperking én zou de onderneming meer zekerheid geven over haar
belastingplicht. Zekerheid over de belastingplicht is een belangrijke
voorwaarde voor een goed vestigingsklimaat.
De NOB, de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs, heeft hiervoor een
concreet alternatief aangedragen, met een grens van 65% van de
overnameprijs als schuld. Deze grens wordt dan per jaar met 5%
afgebouwd. Dat gezegd hebbende, kun je je afvragen of er überhaupt een
vrijstellingsgrens moet bestaan. Ook bij kleinere overnames lijkt onze
excessieve renteaftrek ongewenst. Uiteraard dient ieder alternatief
budgetneutraal te zijn ten opzichte van het voorliggende voorstel. Graag
willen wij een reactie van de staatssecretaris op deze punten. Ook
vernemen wij graag hoe VNO-NCW tegenover de alternatieven staat.
Het kabinet stelt een eerbiedigende werking tot 31 december 2011 voor.
De VVD vindt dit sympathiek, maar vraagt zich af of overnames uit het
verleden met een excessieve renteaftrek daarmee niet een onterecht
concurrentievoordeel krijgen. Een redelijk alternatief is dat dit ook moet
gelden voor overnames die in het verleden zijn gedaan met een beperking
van de renteaftrek, maar uiteraard met een overgangsregeling. Hoe kijkt
de staatssecretaris aan tegen het alternatieve voorstel van de NOB, de
vrijstellingsgrens en het minder soepel maken van de eerbiedigende
werking in combinatie met een overgangsregeling?
Ik kom op de 30%-regeling. De VVD deelt met het kabinet dat onbedoeld
gebruik van deze regeling moet worden ingedamd. De regeling is bedoeld
om het halen van speciale hoogwaardige kennis te stimuleren. Helaas
wordt de regeling nu ook gebruikt door mensen bij wie geen sprake is van
hoogwaardige kennis of bijvoorbeeld expats die terugkeren naar
Nederland en mensen die vlak over de grens wonen. De criteria die
bepalen of er sprake is van hoogwaardige kennis, worden aangevuld met
een salarisnorm. De VVD kan zich daar prima in vinden. Wel vraagt zij
aandacht voor de salarisnorm van jonge onderzoekers. Is deze niet te
hoog? De VVD acht deze groep zeer belangrijk voor de BV Nederland, niet
alleen voor het hoogwaardig onderzoek dat bijdraagt aan Nederland als
kennisland, maar ook omdat de helft uiteindelijk in Nederland blijft en een
baan vindt bij Nederlandse, met name technologisch hoogwaardige,
bedrijven. Het is zeer belangrijk dat er voldoende aanbod is op de
arbeidsmarkt. Graag wil ik hierop een reactie van de staatssecretaris.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik kan mij in eerste instantie goed
vinden in wat de heer Huizing zei over de 30%-regeling, maar ik scherp
haar even aan. Is de heer Huizing het met mij eens dat een inkomensondergrens van € 70 000 eigenlijk alleen maar managers en directeuren
bevoordeelt, maar juist kenniswerkers benadeelt, want mensen in de R&D
en mensen in de wetenschap verdienen niet van dat soort kapitale
salarissen, en dat het huidige voorstel dus een contraire werking heeft?
Kan hij zich erin vinden om deze regeling van tafel te vegen en een
nieuwe, kennisintensieve regeling voor te stellen die ook echt gericht is op
R&D en wetenschap?
De heer Huizing (VVD): Nee, daar kan de VVD zich niet in vinden, in ieder
geval niet zoals de heer Braakhuis het zich voorstelt. Wij focussen ons nu
even op jonge onderzoekers en jonge promovendi. Het is heel belangrijk
dat Nederland voldoende aantrekkelijk is om hen hiernaartoe te halen. In
de praktijk blijkt dat meer dan 50% van deze groep uiteindelijk in
Nederland blijft hangen om allerlei verschillende redenen. Misschien heeft
zo iemand bijvoorbeeld een vriendje of vriendin gekregen en wil hij of zij
hier blijven. Maar goed, het is allemaal helemaal goed dat ze hier willen
blijven. Het begint er echter mee dat je die groep jongeren naar Nederland
krijgt, want die voedt de arbeidsmarkt en daar hebben hoogwaardig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

5

technologische bedrijven in Nederland zeer veel baat bij. Anders kunnen
ze ze niet vinden. Als je als bedrijf vindt dat je dit soort mensen aan moet
trekken, dan zul je de prijs van de internationale markt voor deze mensen
moeten betalen, zeker als je concurreert op de internationale markt. Wij
vinden het dus niet nodig om aan die kant de zaak te versoepelen. De heer
Braakhuis stelde: dan gaat het over de managers. Het gaat erom dat bij
hoogwaardige kennis een bepaald salarisniveau hoort. Bij de managers
over wie de heer Braakhuis het nu heeft en bij de groep rijken waar hij het
vaak over heeft, hebben wij het over veel hogere salarisniveaus. Dat heeft
niets met deze grens te maken.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Maar op dit moment staat de heer
Huizing het dus toe dat iemand die geen kenniswerker is maar een
inkomen heeft van vijf ton, doodleuk 30% daarvan mag aftrekken.
De heer Huizing (VVD): Nee, voorzitter.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dat is de huidige regeling, namelijk:
alles boven de € 70 000 krijgt die aftrek. De heer Huizing doelt wel op het
bedrijfsleven en de research and development, maar ik kijk ook naar de
wetenschap, waar dit soort salarissen echt niet wordt uitgekeerd en die
mensen hebben wij ook nodig. Ik vind deze regeling dus eenzijdig. Ik wil
dat de heer Huizing daar nog wat nader op ingaat.
De heer Huizing (VVD): Zoals ik al zei, is de salarisnorm wat de criteria
betreft een aanvulling op bestaande regelgeving. Er wordt dus wel
degelijk naar andere criteria gekeken. Als iemand niet aan de andere
criteria voldoet en een salaris van vijf ton krijgt, dan is dat een ander
verhaal. Deze regeling geldt daarvoor dan niet.
De heer Groot (PvdA): De heer Huizing heeft ook gesproken over jonge
wetenschappers. Voor jonge promovendi wordt een uitzonderingsregeling
gemaakt. Voor hen gaat een salarisgrens gelden van iets meer dan, uit
mijn hoofd gezegd, € 26 000. De vereniging van universiteiten heeft
aangegeven dat 85% van de jonge promovendi buiten de boot valt. Ik
hoor de heer Huizing tegelijkertijd zeggen dat het belangrijk is dat
Nederland dit soort veelbelovende mensen aantrekt en ze wellicht ook
houdt. Is het bespreekbaar voor de heer Huizing om een motie in te
dienen of om er bij de staatssecretaris op aan te dringen dat die salarisgrens wat omlaaggaat, zodat meer jonge promovendi in Nederland in
aanmerking komen voor die regeling?
De heer Huizing (VVD): Ik heb net aangegeven dat de VVD het belangrijk
vindt dat die groep naar Nederland komt en daar liefst ook blijft. Daarom
heb ik ook een reactie aan de staatssecretaris gevraagd op mijn vraag in
hoeverre die salarisgrens het risico in zich heeft dat deze jonge promovendi niet meer of veel te weinig naar Nederland komen. Ik wacht graag
eerst de reactie van de staatssecretaris af. We kunnen het er dan volgende
week verder over hebben.
De heer Groot (PvdA): Ik hoor dus geen nee?
De heer Huizing (VVD): Het is vaker zo als iemand wat zegt dat je meer
dingen niet hoort dan wel.
De heer Koolmees (D66): Ik ben het op zich eens met de centrale lijn van
de heer Huizing, maar ik heb een kort vraagje. De aio’s zijn inderdaad
vrijgesteld van deze regeling. Dat is de discussie die de heer Groot net
aanzwengelde. Er is nog een andere groep, namelijk de leraren van
internationale scholen. Ook zij zijn belangrijk voor het vestigingsklimaat in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

6

Nederland, omdat kinderen van expats naar goede internationale scholen
moeten kunnen. Ook dit soort leraren zou hierdoor worden geraakt. Daar
is veel kritiek op gekomen. Is de heer Huizing bereid om ook daarnaar te
kijken?
De heer Huizing (VVD): De VVD is altijd bereid om naar dingen te kijken.
Bij deze groep heb ik echter gemengde gevoelens. Toevallig weet ik uit
ervaring wat de kosten zijn van een internationale school, omdat mijn
kinderen daar vijf jaar op hebben gezeten. De kosten daarvan zijn niet
mals. Dit heeft alles te maken met het feit dat deze leraren begrijpelijk veel
meer kosten dan leraren uit het land zelf. Ik deel de mening van de heer
Koolmees dus ook niet dat het onmogelijk wordt om buitenlandse leraren
naar Nederland te halen om internationale scholen van goed onderwijs te
voorzien en dat dit een negatief effect zou hebben op ons vestigingsklimaat. Het gaat om de vraag of je voldoende Amerikaanse of internationale scholen hebt en of daar voldoende leraren zijn. Daar hoort af en
toe ook een prijskaartje bij. Ik heb niet het gevoel dat het verbeteren van
de bruto-nettoverhouding voor deze groep bij gaat dragen aan het
makkelijker aantrekken van deze lerarengroep.
De heer Koolmees (D66): Ik heb andere signalen gekregen. Ik heb ook
een aantal interviews en berichten in de media gelezen. Ik hoor echter
geen definitief nee. Ik denk dat ik de heer Huizing dus wel kan overtuigen
de komende week.
De heer Huizing (VVD): Ik vind het jammer dat iedereen meer hoort wat ik
niet zeg dan wat ik wel zeg. Ik kan mijn tekst anders wel weggooien, maar
dan hebben de overige leden niets meer om op te reageren, wat zij zo
graag willen.
Iedere groep die naar het voorstel van het kabinet niet meer onder die
30%-regeling valt, heeft daar natuurlijk problemen mee. Dat begrijp ik.
Ook degenen die tien jaar in het buitenland hebben gezeten en als
Nederlandse expats in de loop van hun normale carrièreverloop terugkomen, vinden dat natuurlijk buitengewoon vervelend. Zij gaan er immers
netto op achteruit. De vraag die ik dan altijd heb, is of het in het verleden
überhaupt wel een terechte bruto-nettoverbetering was.
De heer Bashir (SP): De staatssecretaris stelt voor om een minimumsalarisnorm in te stellen. Zou het een goed idee zijn om ook een salaristop in
te stellen, zodat we kunnen aftoppen? Deze regeling is er namelijk voor
bedoeld om mensen die in het buitenland woonden en vaak daarheen
moeten gaan een tegemoetkoming te geven in de kosten die zij maken.
Als we aftoppen, bijvoorbeeld op € 150 000, kunnen zij nog steeds riant
aftrekken en hebben zij nog steeds veel voordeel. Op die manier zorg je
ervoor dat de regeling wellicht ook voor de wetenschappers betaalbaar
wordt en ook nog eens eerlijker wordt.
De heer Huizing (VVD): De norm die de staatssecretaris voorstelt is een
minimumnorm, die uitsluitend bedoeld is om mede te bepalen of iemand
bepaalde kennis meebrengt naar Nederland die we hier niet of onvoldoende hebben. Het introduceren van een maximumnorm draagt daar
absoluut niet aan bij. Ik zie daar dus ook geen reden toe.
De heer Bashir (SP): Iemand die bijvoorbeeld drie ton verdient, kan op dit
moment een derde van zijn salaris belastingvrij ontvangen. Dat is een heel
groot belastingvoordeel. Op het moment dat je een maximumnorm zou
instellen van bijvoorbeeld anderhalve ton heeft hij nog steeds een riant
belastingvoordeel ten opzichte van andere mensen die in Nederland
werken. En wij krijgen daarvoor inkomsten terug, die we bijvoorbeeld
kunnen aanwenden om de regeling voor de jonge wetenschappers, die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

7

we ook graag willen hebben, betaalbaar te kunnen houden. Dus ik begrijp
niet waarom er wel een salarisnorm aan de onderkant kan zijn maar niet
aan de bovenkant.
De heer Huizing (VVD): Om twee redenen. Allereerst zal een maximum
salarisnorm op zo weinig mensen betrekking hebben dat een beperking
ervan niet de opbrengsten zal genereren die de heer Bashir graag ziet om
aan de onderkant te doen wat hij voorstaat. Daarnaast kijkt iemand toch
altijd naar zijn netto salaris. Iemand die in Nederland bruto drie ton zou
verdienen en daarmee onder die 30%-regeling zou vallen, kijkt nog steeds
naar zijn netto salaris. Blijkbaar is dat het salarisniveau op basis waarvan
hij in de wereld aan de slag kan. Als wij op dat hoge niveau mensen willen
binnenhalen, zullen we het ook daarvoor moeten laten gelden. Iedere
beperking die je aanbrengt, maakt het minder aantrekkelijk voor mensen
om hiernaartoe te komen en dat was nu net niet de bedoeling van deze
regeling.
In het kader van de 30%-regeling wil ik tot slot iets zeggen over de 150
km-grens. Die is bedoeld om zogenaamde grenswerkers niet onterecht te
bevoordelen ten opzichte van gewone Nederlanders die hetzelfde werk
doen en dezelfde hoeveelheid forensenkilometers afleggen. De
VVD-fractie vraagt zich af in hoeverre dit criterium een andere
ongelijkheid met zich meebrengt. Een buitenlander die 100 km van de
grens woont en in Nederland nog 60 km moet afleggen, valt buiten die
30%-regeling. Een buitenlander die op 151 km van de grens woont en
slechts 10 km binnen Nederland hoeft af te leggen valt wel binnen die
regeling, terwijl ze beiden 160 km van hun werk wonen. Graag krijg ik hier
een reactie van de staatssecretaris op.
Ook vragen we hem of die 150 km-grens hemelsbreed gemeten wordt of
dat die geldt op basis van een normaal te nemen route. Reiskostenvergoedingen en het reiskosten forfait worden bijvoorbeeld ook gebaseerd op de
daadwerkelijke afstand in kilometers die je in een normale situatie zou
afleggen van je woning naar je werk. Hemelsbreed kan die afstand anders
zijn. De vraag is dus of dat hiervoor ook geldt.
De heer Groot (PvdA): Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor het
uitgebreide nadere verslag. Het was een heel pak. Je kon zien dat er veel
werk van gemaakt is en dat het heel nauwkeurig gedaan is. Het is dit jaar
wel heel erg veel. Ik kan me vinden in de kritiek van de Raad van State dat
de fiscale wetgeving wat meer over het jaar gespreid zou moeten worden.
Daar is wel vaker voor gepleit, maar het wil blijkbaar toch niet erg lukken.
Er staan veel goede dingen in het Belastingplan, de Geefwet en de
autobrief. De zaken waarmee ik de meeste problemen heb, staan in de
eerste hoofdstukken. Het is misschien vervelend om zo vroeg op de
ochtend met kritiek te beginnen, maar dat moet dan toch maar.
Ik ben het zeer eens met de kritiek van de Raad van State dat de
afschaffing van de zeven belastingen slecht is onderbouwd en dat het
roekeloos is, gezien de economische terugval waarmee we de komende
tijd te maken krijgen. Volgens de staatssecretaris gaat het slechts om
0,35% van de belasting- en premie-inkomsten. Zo’n opmerking snijdt geen
hout, want het gaat nog steeds over 841 mln. aan opbrengsten. Dat is
gewoon heel veel geld. Als dat een klein bedrag gevonden wordt, begrijp
ik niet waarom er tegelijkertijd zo veel moeite wordt gedaan om enige
tientallen miljoenen binnen te harken met bijvoorbeeld de
AOW-tegemoetkoming voor mensen die niet in Nederland zijn geboren of
met de verhoging van de btw op de podiumkunsten.
De heer Huizing had het net over hoge inningskosten. De belastingen die
nu worden afgeschaft, met name die op leidingwater, alcoholische
dranken en grondwater, leveren best veel op en kennen bovendien vrij
lage inningskosten. Uit de beantwoording van de vragen blijkt dat de
inningskosten 0,37% van de opbrengst bedragen. Dat is drie keer zo laag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

8

als de gemiddelde inningskosten op alle belastingopbrengsten. Dit is dus
geen vereenvoudiging, integendeel.
Wij weten allemaal dat belastingen verstorend werken op de economie.
Loonbelasting maakt werken minder aantrekkelijk, btw lokt zwartwerken
uit, et cetera, maar de belastingen die nu worden afgeschaft hebben dit
soort negatieve effecten nu net niet. Een belasting op frisdranken is een
heel goed middel om obesitas bij kinderen tegen te gaan. Het is ook heel
goed om het gebruik van mineraalwater te ontmoedigen, zodat niet al die
vrachtwagens met tonnen water rondrijden. Belastingen op leiding- en
grondwater stimuleren zuinig gebruik van water. Als deze belastingen er
niet waren, zouden ze morgen moeten worden ingevoerd! De staatssecretaris schaft ze echter juist af.
Uit het nader verslag blijkt dat 600 mln. van de 841 mln. die de afschaffingen opleveren, neerdaalt bij het bedrijfsleven. Het kabinet zegt dat dit
ter compensatie van de hoge zorgkosten is. Ook die voorstelling van
zaken vind ik principieel onjuist. Het is inderdaad waar dat de werkgevers
de zorgverzekeringspremies afdragen, maar economisch gezien worden
die lasten opgebracht door de werknemers. Zo werken ook de modellen
van het Centraal Planbureau. Hoge zorgpremies werken door in de lonen
en leiden tot een hogere marginale druk, niet voor werkgevers, maar voor
werknemers. De afschaffing van de belasting op leidingwater, grondwater
en niet-alcoholische dranken is dus in alle opzichten verkeerd. Het is
verkeerd met het oog op de economische situatie, het levert geen
vereenvoudiging op, het is niet welvaartsverhogend, maar welvaartsverlagend en ook het doel, namelijk het compenseren van werkgevers, klopt
niet. Ik hoop hier in de loop van dit wetgevingsoverleg alternatieven voor
in te dienen.
De heer Huizing (VVD): Heeft de heer Groot enig idee hoeveel administratieve lasten bijvoorbeeld de verpakkingsbelasting bij het bedrijfsleven
oplevert?
De heer Groot (PvdA): De verpakkingsbelasting is een verhaal apart. Dat
is inderdaad een bewerkelijke belasting. Ik zou zeggen, naar Deens model:
verhoog deze eerder fors dan dat je deze afschaft. Er zijn nog andere
belastingen genoemd. Over de belasting op pruim- en snuiftabak zijn wij
het natuurlijk gauw eens; deze kan wel weg. Bij de andere belastingen die
ik noemde en die relatief veel opbrengen, zoals de grondwaterbelasting,
de belasting op leidingwater en de afvalstoffenbelasting, is een beperkt
aantal belastingplichtigen in het geding. De inningskosten hiervan zijn
veel lager dan zelfs de loonbelasting of de btw.
Ik kom op de vennootschapsbelasting. De PvdA kan zich goed vinden in
maatregelen om excessieve renteaftrek aan te pakken. Het gaat met name
om de objectvrijstellingen en de overnameholdings. Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen die ik heb gesteld over de
zogenoemde derderente bij overnameholdings. Daar was veel over te
doen. Ik begrijp dat de staatssecretaris van oordeel is dat als je een
uitzondering zou maken voor de derderente, het risico ontstaat dat
bankleningen er bij overnames worden tussen geschoven. Het stond er
een beetje onduidelijk, dus ik krijg hierop graag nog een helder antwoord.
De heer Huizing sprak over het alternatief dat is aangedragen door de
NOB. Dit lijkt mij bespreekbaar als het een doeltreffende manier is om
hetzelfde probleem aan te pakken. Zou dit echter geen gat in de begroting
slaan? Er is immers sprake van een overkill in de maatregelen die de
staatssecretaris nu voorstelt. Als je de overkill eruit haalt, is de consequentie, denk ik, dat je minder belastingen ophaalt. De staatssecretaris
doet het voorkomen alsof dit budgetneutraal uitwerkt, maar ik krijg
hierover graag een nadere uitleg.
Ik heb binnen dit blok nog één punt. Het betreft de bestedingsreserve in
de vennootschapsbelasting. Ik kan me voorstellen dat de regeling voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

9

kinderopvang niet meer van deze tijd is, omdat het speelveld is veranderd.
Kinderopvanginstellingen zijn nu namelijk vaak commerciële instellingen.
Datzelfde begrijp ik echter niet in het geval van de woningcorporaties. In
de praktijk is de bestedingsreserve vooral belangrijk voor de sociale
woningbouw. Ik vind het opmerkelijk dat de bestedingsreserve wordt
afgeschaft, maar dat er niks wordt gezegd over de gevolgen daarvan voor
de woningcorporaties. Ik wil de bestedingsreserve graag in stand houden.
Wat moet dit volgens de staatssecretaris kosten? Aan de hand van het
antwoord op die vraag, wil ik op dat punt graag een amendement
indienen.
De heer Van Vliet (PVV): Voorzitter. Laat ik op dezelfde manier als vorig
jaar beginnen, namelijk met de eenvoud van het Nederlandse belastingstelsel. Die eenvoud vind ikzelf erg belangrijk. Ik begin daarom dit keer
met een niet geheel willekeurig artikel uit de Wet op de vennootschapsbelasting 1969. Als ik het mij goed herinner, heb ik vorig jaar aandacht
geschonken aan de Wet op de accijns. Toen ging het over sigaren, maar
nu gaat het over tegenbewijsregelingen. Ik citeer even artikel 10d, lid 5,
van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969. Ik licht dadelijk even toe
waarom ik dit lid oplees. «Indien de belastingplichtige daarvoor bij de
aangifte kiest, wordt het teveel aan vreemd vermogen in afwijking van het
vierde lid bepaald als het bedrag waarmee het gemiddeld vreemd
vermogen van de belastingplichtige uitgaat boven het gemiddeld eigen
vermogen vermenigvuldigd met een factor welke overeenkomt met de
vermogensverhouding bij de groep. Voor de toepassing van het eerste lid
in verbinding met de eerste volzin worden het vreemd vermogen en het
eigen vermogen bepaald aan de hand van de jaarrekening, opgemaakt
volgens de bepalingen van titel 9, boek 2, van het Burgerlijk Wetboek, dan
wel volgens soortgelijke buitenlandse wettelijke regelingen. Ingeval tot
het vermogen van de belastingplichtige behoren dan wel daarvan deel
uitmaken vermogensbestanddelen van een samenwerkingsverband
respectievelijk van een dochtermaatschappij in de zin van artikel 15,
worden voor de toepassing van de tweede volzin het vreemd vermogen
en eigen vermogen bepaald aan de hand van een geconsolideerde balans
waarop de vermogensbestanddelen van dat samenwerkingsverband of
die dochtermaatschappij afzonderlijk zijn verantwoord.» Dit is lid 5 van
artikel 10d.
Toen ik nog bedrijfsfiscalist was, vroeg de CFO van het desbetreffende
bedrijf eens aan mij: Van Vliet, waar gaat dat over? Die man sprak Engels
en daarom heb ik gepoogd het in het Engels te vertalen. Daarna zei hij: «I
don’t understand a shit!» Excusez le mot, maar de eenvoud van het
belastingstelsel hangt dus ook samen met de manier waarop je wetten
opbouwt en formuleert. Ik heb daar vorig jaar al een keer aandacht voor
gevraagd. Ik pleit opnieuw voor iets leesbaardere wetgeving. Henk en
Ingrid kunnen dit nooit snappen, maar heel veel mensen die heel veel
verstand hebben van financiële zaken en misschien ook van fiscale zaken
snappen het ook niet. Dan heb ik het niet over de politieke lading, maar
alleen over de formulering. Dit was mijn schot voor de boeg.
De heer Huizing (VVD): Gaat de heer Van Vliet nog meer voorlezen uit dit
boek? Het is namelijk een heel dik boek. Zo ja, dan zeg ik even mijn
afspraken voor de komende week af.
De voorzitter: Zelfs het voorlezen van dit ene lid heeft al anderhalve
minuut van de spreektijd van de heer Van Vliet gekost. Ik neem dus aan
dat hij niet meer zal voorlezen.
De heer Van Vliet (PVV): Nee, want ik ben inderdaad nog even bezig als
ik deze fiscale bijbel – excusez le mot – moet doornemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

10

Voorzitter. Behalve over de eenvoud, waaraan in het Belastingplan
gelukkig wel aandacht wordt geschonken, maakt mijn fractie zich ook
ernstige zorgen over de uitholling van de Nederlandse belastinggrondslag. Daar kom ik dadelijk nog een aantal keren op terug.
Ik voeg blok I en II samen en begin met iets waaraan aandacht is
geschonken, namelijk de villabelasting. Het is misschien niet heel direct
onderwerp van het Belastingplan, maar ik heb daarover wel een belangrijke vraag aan de staatssecretaris. Het kabinet wil de grens van de waarde
van een woning voor de villabelasting op 1 mln. indexeren. Als die grens
wordt geïndexeerd, begrijp ik het dan goed dat je die grens bijvoorbeeld
een jaar later naar € 1 050 000 tilt? Als dat zo is en als de woningmarkt op
het gebied van huizenprijzen een continu dalende trend vertoont en een
huis van 1 mln. in datzelfde jaar € 950 000 waard is in plaats van 1 mln.,
wat betekent dat dan aan de bovenkant van de woningmarkt? Betekent
deze ontwikkeling, een indexatie versus dalende woningprijzen, dat er in
Nederland per saldo minder mensen villabelasting gaan betalen? Is dat
correct of niet? Graag een toelichting daarop van de staatssecretaris.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik begrijp de vraag van de heer Van Vliet
heel erg goed. Is het voor de PVV niet sowieso belangrijk dat de villabelasting – het gaat eigenlijk om een indexering van het eigenwoningforfait –
in stand blijft? Gaat de PVV voor de villabelasting of keert de PVV zich
ertegen?
De heer Van Vliet (PVV): Die vraag ligt in het verlengde, maar ik kan
zeggen dat ik deze vraag niet voor niks aan de staatssecretaris stel. Het
cijfervoorbeeld dat ik zelf gaf, waarover de staatssecretaris duidelijkheid
gaat geven, spreekt natuurlijk boekdelen over de ideeën die we hebben
over het wel of niet indexeren van de grens van 1 mln. Ik wacht het
antwoord van de staatssecretaris af en hoor graag of mijn voorbeeld
precies klopt. In een latere fase van het debat kom ik er dan op terug.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Het bevriezen van de indexatie leidt er
toch toe dat uw zorg wordt weggenomen? U kunt zich hier toch gewoon
tegen keren en ervoor pleiten om de grens op 1 mln. te bevriezen?
De heer Van Vliet (PVV): We hebben nog even te gaan in dit WGO en ik
hoef dus nog niet meteen al mijn kruit te verschieten, maar ik ben wel
heel geïnteresseerd in het antwoord van de staatssecretaris. Daarom
begin ik mijn betoog zo ongeveer met de villabelasting.
De heer Bashir (SP): Als ik het goed begrijp, is de vraag van de heer Van
Vliet of de indexatie gebaseerd is op de inflatie of de ontwikkeling van de
woningmarkt. Er zijn zorgen dat Henk en Ingrid straks alle bezuinigingen
voor hun rekening moeten nemen terwijl de villabewoner eronderuit
komt. Mijn vraag ligt in het verlengde van de vraag van de heer Braakhuis.
Als we zo veel van Henk en Ingrid vragen, waarom kunnen we dan geen
eerlijkere bijdrage vragen van de villabewoners en daarom de indexatie
bevriezen en de villabelasting op 1 mln. zetten?
De heer Van Vliet (PVV): Ik begin mijn betoog met de villabelasting en ik
begrijp dat dit ter linkerzijde van het politieke spectrum tot grote vreugde
en aandacht leidt. Ik begin hier wel mee, dat is een teken aan de wand. Ik
wil precies weten hoe het aan de bovenkant van de woningmarkt zit. Ik
stel de vraag natuurlijk omdat het niet de bedoeling is dat, terwijl iedereen
de broekriem moet aanhalen, aan de bovenkant van de markt minder
mensen een belasting gaan betalen die we nu al hebben.
De heer Bashir (SP): Als ik dit zo hoor, denk ik: trek dan ook de politieke
consequenties en zorg ervoor dat de villabelasting niet meer geïndexeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

11

wordt en dus op 1 mln. blijft staan! U hebt het steeds over Henk en Ingrid,
maar intussen bezuinigt u op alle voorzieningen die voor hen bedoeld zijn.
Mensen met een dikke portemonnee laat u intussen gewoon lekker
cashen.
De voorzitter: En uw vraag is?
De heer Bashir (SP): Is de heer Van Vliet zich daarvan bewust?
De heer Van Vliet (PVV): De heer Bashir begon zo goed met zijn eerste
vraag, maar nu ontspoort hij totaal. We weten dat de letters SP staan voor
Sint en Piet, want als je aan de zijlijn blijft staan, kun je uitstrooien wat je
wilt. Nogmaals, ik heb mijn vraag niet voor niks gesteld. Laat de heer
Bashir nog even geduld met mij hebben en wie weet!
De voorzitter: Overigens stel ik voor dat wie wil interrumperen, een korte
en bondige vraag stelt. We hebben nog een hele lijst met agendapunten.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik vond het een interessant betoog van de heer
Van Vliet. Nu dalen de huizenprijzen flink, zeker in het bovensegment. Als
ik woorden van de heer Van Vliet zo proef, zou die 1 mln. dan niet
geïndexeerd moeten worden met een specifieke «inflator» van de
bovenkant? Dan gaat de grens de komende jaren in feite naar beneden.
De heer Van Vliet (PVV): Hier theoretisch op doorgaand is er wat voor te
zeggen. Laat ik het zo zeggen: ik ben heel benieuwd naar het antwoord
van de staatssecretaris. Er broeit wel wat in mijn hoofd. Het gaat me om
het volgende. Afgelopen week stond in Het Financieele Dagblad nog een
interview met de voorzitter van de NVM. Deze zei dat de huizenprijzen
voorlopig nog blijven dalen. Het belangrijkste argument van de staatssecretaris om te indexeren, is dat over een aantal decennia de portiekwoningen wellicht ook binnen de 1 mln. vallen. Volgens mij snijdt dat
argument geen hout, want iedereen roept dat de huizenprijzen dalen en je
ziet dat dit de afgelopen jaren daadwerkelijk gebeurt.
De heer Dijkgraaf (SGP): Stel dat de staatssecretaris antwoordt dat hij
met een specifieke «inflator» voor de indexatie van de inflatie aan de
bovenkant komt. Dan neem ik aan dat de heer Van Vliet dat een prima
idee vindt.
De heer Van Vliet (PVV): Je kunt heel wat aannemen, maar ik wacht toch
even het antwoord van de staatssecretaris af. Ik heb in ieder geval de
vraag op tafel gelegd bij de staatssecretaris.
De heer Huizing (VVD): Kan de heer Van Vliet mij vertellen wat de
eigenlijke achtergrond van die villataks is?
De heer Van Vliet (PVV): Zoals u weet, betaalt iedereen in Nederland
belasting over het bezit van een eigen woning en krijgt men in ruil
daarvoor hypotheekrenteaftrek. In Nederland kennen we nog steeds
heffing naar draagkracht en ik neem aan dat dit de gedachte is die hier
ook achter zit.
De heer Huizing (VVD): Dat klopt. Het heeft met name te maken met de
gedachte dat mensen die een heel hoge hypotheekrenteaftrek hebben
daarmee in de beleving van sommigen hier onevenredig bevoordeeld
zouden worden.
De heer Van Vliet (PVV): Dat hoort u mij niet zeggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

12

De heer Huizing (VVD): Nee, maar wel sommige anderen hier.
Wat nu als iemand een huis van 1,1 mln. bezit en een hypotheek van twee
ton heeft? Dan kun je toch niet stellen dat iemand gebruikmaakt van
excessieve renteaftrek, zoals sommigen dat beoordelen? Integendeel
zelfs. Toch worden die mensen bestraft met deze villataks. Hoe denkt de
heer Van Vliet daarover?
De heer Van Vliet (PVV): We hebben die regeling van de villataks, maar
mijn vraag gaat uitsluitend over de indexatie op die grens van 1 mln. Als
de huizenprijzen dalen, wat is dan de zin van die indexatie? Daar zou eens
goed naar gekeken moeten worden.
De heer Huizing (VVD): Absoluut. Ik begrijp van de heer Van Vliet dat hij
de regeling as such accepteert, als je het alleen over indexatie hebt. Klopt
dat?
De heer Van Vliet (PVV): Ik denk dat mijn antwoord van zojuist duidelijk
is. Die regeling ligt er en ik ga daar nu inhoudelijk geen vragen over
stellen.
De heer Groot (PvdA): De vraag is op welke manier de indexatie voor die
villabelasting gebeurt. Ik moet eerlijk bekennen dat ik het ook niet uit mijn
hoofd weet. Als het inderdaad om een indexatie op basis van de huizenprijs gaat, komt die grens steeds lager te liggen en wordt het doel vanzelf
bereikt. Ik denk echter dat het enigszins anders ligt.
De heer Van Vliet (PVV): Ik denk dat dit meer een vraag voor de
staatssecretaris was. Deze vraag heb ik overigens ook zelf gesteld.
Ik vervolg mijn betoog. Ik heb al wat gezegd over de eenvoud. Wat blok 1
en 2 betreft, ben ik nu aangekomen bij de uitrol van de belastinggrondslag. Allereerst het punt dat die zeven zogenaamde kleine heffingen
afgeschaft worden. Laat duidelijk zijn dat mijn fractie een groot
voorstander van afschaffing is. Ik kijk daarbij vooral naar de zeer zware
administratievelastendruk die deze heffingen met zich brengen, zeker de
verpakkingenbelasting, die ik in de praktijk helaas heb mogen meemaken.
Dan kom ik bij de beperking van de renteaftrek bij overnameholdings. Ik
heb in het Belastingplan gelezen dat daar behoorlijk wat aan gedaan
wordt door de staatssecretaris. Die onbeperkte renteaftrek heb ik op
verschillende manieren ook zelf in de praktijk mogen meemaken. Als het
ergens om uitholling van de grondslag gaat, dan komen we dat hier
tegen. Mijn fractie vindt het dus een goede zaak dat hieraan wat wordt
gedaan en ik heb daar de volgende vragen over.
In de eerste plaats de vraag van de heer Huizing of de staatssecretaris een
overgangsregime voor bestaande renteaftreksituaties zou willen bezien.
Ook ik stel die vraag omdat ik in de krant verschillende commentaren heb
gelezen op de voorgestelde maatregelen. Uit die commentaren kwam
telkens naar voren dat terugwerkende kracht taboe is en dat men blij is
dat die er niet in zit. Aan al die mensen en de staatssecretaris vraag ik wat
terugwerkende kracht dan inhoudt. Als een wettelijke regeling vanaf het
moment X gaat gelden, betekent dit dat je de bestaande renteaftreksituaties tot in de eeuwigheid zou moeten handhaven? Is het niet veel
eerlijker om ergens een draaimoment in te bouwen, juist omdat die
bestaande situaties dan nog steeds leiden tot een uitholling van de
belastinggrondslag? Ik stel de staatssecretaris dan ook de open vraag wat
zijn visie daarop is.
De volgende vraag over de renteaftrekbeperking voor overnameholdings
betreft de ondergrens van 1 mln. Die ondergrens is bedoeld om het mkb
te ontzien. Dat is een sympathieke gedachte. Als mijn fractie ervan
overtuigd is dat aan de onderkant van de markt geen sprake is van
agressieve overnames en van uitholling van de belastinggrondslag, wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

13

zijn dan de mogelijkheden om na te denken over een verhoging van die
vrijstelling van 1 mln., misschien naar 2 mln. of 3 mln.? Dat zou misschien
een positieve spin-off kunnen hebben naar het mkb, de kredietverlening
aan het mkb en de overnamepraktijk aan wat ik dan maar even «de
onderkant van het bedrijfsleven» noem.
Ik heb nog één vraag over de overnameholdings. Het artikel dat ik aan het
begin van mijn betoog voorlas, is een tegenbewijsregeling over de
thincap-regeling. Daarbij kun je ook oplopen tegen een renteaftrekbeperking als je financiering niet goed in elkaar zit qua verhouding tussen
vreemd vermogen en eigen vermogen. Is het mogelijk om bij deze
beperking van de renteaftrek voor overnameholdings te denken aan een
tegenbewijsregeling? Zo ja, kan die dan simpeler verwoord kunnen
worden dan de regeling die ik zojuist heb voorgelezen?
De heer Omtzigt (CDA): Vanmorgen lazen wij een interessant voorstel: na
het afschaffen van al deze belastingen zou de PVV een nieuwe belasting
willen invoeren, namelijk op softdrugs, waarmee softdrugs gelegaliseerd
zouden worden. Klopt dat? Wordt dat voorstel vandaag nog ingebracht?
De heer Van Vliet (PVV): Nee, dat klopt niet.
De heer Omtzigt (CDA): De PVV houdt het er dus bij dat drugs gewoon
strafbaar blijven. De PVV heeft dus vanmorgen even geflirt met D66, dat
dit voorstel in het verkiezingsprogramma heeft staan en daar heel eerlijk
voor uitkomt. Wij gaan dat dus gelukkig niet doen; daar ben ik heel
tevreden mee.
De heer Van Vliet (PVV): De heer Omtzigt zei zojuist in zijn eerste vraag
dat die vraag een raakvlak zou hebben met het legaliseren van drugs. Hij
weet dat het helemaal niet des PVV’s is om drugs te legaliseren. Dat zal ik
dus ook nooit roepen. Deze vraag is naar voren gekomen in de schriftelijke ronde. Daar is door een journalist aandacht aan besteed, maar ik ga
er verder niets mee doen. Daar kan ik gewoon duidelijk over zijn.
De heer Koolmees (D66): Ik vind het jammer dat de PVV terugkomt op dit
bericht, want ik was vanmorgen inderdaad positief verrast toen ik las dat
de PVV voorstander was van het belasten van softdrugs. Daar kun je
allerlei goede dingen mee doen, bijvoorbeeld de belastingen op arbeid
verlagen. Ook de door de heer Van Vliet zelf in het persbericht aangegeven redenatie vond ik plausibel. Ik vind dit dus jammer. Ik had een
vraag over de uitwerking, maar die hoef ik dus niet meer te stellen. Kan de
heer Van Vliet hier niet toch nog eens over nadenken? Ik vond de eerste
reactie namelijk wel een heel goede.
De heer Van Vliet (PVV): Wij denken over veel dingen na, maar over één
ding niet. Uit de vraag van collega Omtzigt bleek al dat wellicht de indruk
is gewekt dat wij dan ook zullen nadenken over legalisering van softdrugs.
Dat spijt mij zeer, want dat is natuurlijk niet aan de orde. Als je een
schriftelijke vraag stelt, als de staatssecretaris daar vervolgens antwoord
op geeft en als je daarna overgaat tot de orde van de dag omdat je nog
1 000 andere vragen hebt die wel openstaan, geef ik aandacht aan die
1 000 andere vragen. Op dit punt kom ik dus niet terug.
De heer Koolmees (D66): Ik probeer het toch nog een keer. Is het een
optie voor de heer Van Vliet dat wij softdrugs niet legaliseren maar wel
belasten?
De heer Van Vliet (PVV): Dat zou ik toch graag eerst met mijn fractie
bespreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

14

De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik sluit mij toch graag aan bij de vraag
van de heer Koolmees. Er is de PVV toch van alles aan gelegen om dingen
uit de criminaliteitssfeer te halen? Het softdrugsbeleid slokt heel veel
capaciteit op, terwijl het dweilen met de kraan open is. Dat gaat ten koste
van het echte probleem, namelijk harddrugs en de georganiseerde
criminaliteit rondom harddrugs. Met het legaliseren van softdrugs worden
softdrugs controleerbaar en worden zij gedecriminaliseerd. Bovendien
kunnen wij de aandacht dan op de echte problemen vestigen. Daar is veel
mee gewonnen. Daarom vraag ik de heer Van Vliet nogmaals of hij deze
dingen in zijn overwegingen wil betrekken.
De heer Van Vliet (PVV): Met alle respect, die vraag hoort volgens mij in
een ander debat en bij een andere woordvoerder thuis. Daar ga ik dus niet
op in.
De voorzitter: Was de heer Van Vliet aan het einde van zijn betoog
gekomen?
De heer Van Vliet (PVV): Nee.
De voorzitter: Dan verzoek ik u om uw betoog te vervolgen.
De heer Van Vliet (PVV): Het komt doordat ik zoveel interrupties oproep.
De heer Omtzigt (CDA): Wij dachten dat u aan het eind van uw betoog
was gekomen; vandaar die interrupties.
De heer Van Vliet (PVV): O. «Das absolute Ende» is een aflevering van
Derrick. Dat is echt waar; dat is een heel goede aflevering.
Ik kom bij de 30%-regeling. Daar is al het nodige over gezegd.
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter. Ik heb een punt van de orde. Het is mij
niet helder of wij nu de eerste blokken behandelen, want de 30%-regeling
staat volgens mij bij blok II, of dat wij doorgaan met de behandeling van
alle onderwerpen.
De voorzitter: In deze termijn behandelen wij de onderwerpen in principe
per blok.
De heer Omtzigt (CDA): Prima. Het staat de heer Van Vliet natuurlijk vrij.
Ik vroeg het echter aan u.
De voorzitter: Het heeft natuurlijk de voorkeur om de onderwerpen per
blokje af te wikkelen. Dat lijkt mij wel zo efficiënt, maar soms kan het niet
of haken dingen bij elkaar aan en dan wil ik wel de ruimte bieden.
De heer Omtzigt (CDA): Het is prima.
De heer Van Vliet (PVV): Ik begrijp de vraag van de heer Omtzigt, maar
mijn overweging om blok I en blok II samen te voegen was dat meerdere
collega’s ernaar gevraagd hebben.
De voorzitter: Dat heeft de heer Huizing ook gedaan en dat is prima.
De heer Van Vliet (PVV): Dat betreft hoofdstuk 1 en 2.
De 30%-regeling is al uitgebreid aan de orde gekomen. Ik doe dat nu ook
maar even. Voor alle duidelijkheid: mijn fractie staat positief tegenover de
voorgestelde maatregelen van de staatssecretaris. Mij valt wel op dat
sommige mensen aandacht besteden aan de vraag of die en die niet
onder deze faciliteit gebracht moeten worden. Ik zou juist aandacht willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

15

besteden aan de vraag of bepaalde categorieën alsnog moeten worden
buitengesloten van deze regeling waarvan in het verleden heel veel
misbruik is gemaakt. Ik durf dat gerust hier te zeggen. In het verleden
heeft de Belastingdienst te gemakkelijk stempels gezet en is deze regeling
veel te veel opgerekt. Dat heeft echt geleid tot uitholling van de Nederlandse belastinggrondslag. Ik heb dat zelf ook als fiscalist in de praktijk
gezien. Is het niet redelijk om bijvoorbeeld profvoetballers, die toch heel
hoge salarissen verdienen bij voetbalclubs in Nederland, expliciet uit te
zonderen van deze regels? Ik vraag de staatssecretaris om het volgende
cijfervoorbeeld in te vullen. Ik neem als voorbeeld een profvoetballer die
bijvoorbeeld uit Brazilië of Duitsland komt, werkt voor een club zoals PSV
of Ajax en een jaarsalaris van 1 mln. heeft. Hoe werkt de 30%-regeling dan
uit, gesteld dat deze persoon daarvoor in aanmerking komt en dat stempel
krijgt? Wat betekent dit dan ruwweg voor diens nettopositie?
Wij staan op zichzelf positief tegenover de renteregels. Ik wil wel zeggen
dat de wettelijke rente die hierbij in het geding is of beter gezegd,
gehanteerd wordt, hoog is in vergelijking met de marktrente. Ligt hieraan
uitsluitend een budgettair aspect ten grondslag of heeft dit een andere
reden? Als er een andere reden is, kunnen we dan niet beter aansluiten bij
de marktrente?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik heb nog een korte vraag aan de heer
Van Vliet over de 30%-regeling. Zijn vraag impliceert dat hij het met mij
eens is dat de regeling bedoeld moet zijn voor «kennisintensieve mensen»
binnen de wetenschap of research and development en dat hij wil
uitsluiten dat de regeling een voordeeltje biedt voor mensen die zich niet
in die kringen bewegen. Mag ik die conclusie trekken?
De heer Van Vliet (PVV): Het basisidee klopt.
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter. Wij bespreken vandaag een uitgebreid
belastingplan. Ik sluit mij aan bij de waarderende woorden van de heer
Huizing over de doelstellingen die de staatssecretaris beoogt met de
belastingen: eenvoudig en robuust, en voor het feit dat hij een aantal
belastingen wil afschaffen. Dat is een stap op de goede weg. Ik noem de
belasting op verpakkingen. Laat ik het maar eerlijk zeggen: mijn fractie
was daar niet gelukkig mee. De belasting werkt niet en als iets niet werkt,
moet je op een gegeven ogenblik je conclusies trekken. Voor ons is de
conclusie: afschaffen. Om een interruptie te voorkomen, merk ik op dat ik
weet dat een aantal collega’s aan de linkerkant liever een verviervoudiging zou zien, maar wij moeten een keuze maken voor een van de twee
opties. Een belasting die veel tijd vergt om te berekenen wat er moet
worden betaald en dus meer in mensuren kost dan zij oplevert, kan voor
niemand het gewenste effect hebben en heeft dat ook niet op het milieu.
Het is dus een van de twee en wij kiezen voor afschaffen.
Mij moet wel een ding van het hart, namelijk dat er een groot belastingplan ligt en dat wij deze week waarschijnlijk zonder parlementaire
behandeling de fiscale verzamelwet goedkeuren. De bedoeling was juist
dat de fiscale verzamelwet zou worden gebruikt om een aantal technische
keuzes of beleidskeuzes uit te werken. Ik vraag de staatssecretaris, de
volgende keer in een kader aan te geven welke zaken dat jaar in de fiscale
verzamelwet worden opgenomen en welke zaken in het belastingplan. Dat
plan is nu zo omvangrijk, dat ik de indruk heb dat wij over een aantal
zaken iets te snel beslissen, of eigenlijk iets langer hadden willen
discussiëren. Ik noem de nieuwe renteregeling, of een aantal inhoudelijke
beleidskeuzes die worden gemaakt. Ook de plannen met betrekking tot
overnameholdings en bepaalde keuzes op het gebied van de Vpb zouden
daarin kunnen staan. Het belastingplan zou dan vooral over de tariefstelling gaan. Dat was natuurlijk ook het oorspronkelijke doel van het
belastingplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

16

Graag ontvangen wij een schriftelijke reactie op een aantal opmerkingen
die de NOB heeft gemaakt over de nota naar aanleiding van het verslag.
Wat het afschaffen van de kleine belastingen betreft: mijn fractie kan zich
daar in principe in vinden, maar heeft bij drie belastingen nog wel een
kanttekening. De eerste betreft het afschaffen van de stortbelasting. Het
hoge tarief van de afvalstoffenbelasting moet alleen worden afgeschaft
als het niet leidt tot enorme stortingen van bijvoorbeeld asbest. Klopt het
dat de verwerking van asbest in een denaturatiefabriek momenteel net
iets goedkoper is dan het storten van asbest? Klopt het dat door het
afschaffen van de stortbelasting storten weer goedkoper wordt dan
verwerken? Hoe gaan wij dit milieuprobleem oplossen? De staatssecretaris heeft een duidelijk antwoord gegeven op de vragen voor zover het de
exportproblemen betreft, maar wij zouden graag willen dat deze zaak
wordt opgelost.
Heeft de staatssecretaris kennis genomen van de gezamenlijke brief van
de afvalbrancheorganisaties aan de staatssecretaris van I&M, met het
verzoek om de afschaffing van de stortbelasting niet door te zetten? Wat
vindt de staatssecretaris ervan dat deze brancheorganisaties schrijven dat
er door het wegvallen van de afvalstoffenbelasting een negatief effect zal
ontstaan op de afval- en recyclingstructuur van Nederland, die wij graag
willen behouden?
Wat de overgangsproblematiek betreft zijn wij het eens met het antwoord
van de staatssecretaris dat het niet zo mag zijn dat je na 1 januari 2012
een teruggaaf krijgt omdat je afval uit de recyclingsinstallatie exporteert
en het gratis op een andere stortplaats stort. Dat kan niet de bedoeling
zijn. Maar het lost het probleem niet op. Het kan toch niet zo zijn dat, door
de afschaffing van de belasting, stortbelasting verschuldigd is over afval
dat nu wel op de desbetreffende plaats komt te liggen, maar niet gestort,
maar gerecycled wordt. Dit betekent dat wij recyclen zouden belasten in
plaats van stimuleren. Is de staatssecretaris daarom bereid om, in overleg
met de sector, te voorzien in een overgangsregeling, waarbij op
31 december 2011 de balans wordt opgemaakt en de verschuldigde
stortbelasting wordt afgerekend, dan wel verrekend? Over wat er al ligt en
gestort gaat worden, moet men betalen. Wat gerecycled wordt, moet
echter niet onder de belasting vallen.
De heer Bashir (SP): Ik heb mij vorig jaar tijdens de behandeling van het
belastingplan laten inspireren door oud-CDA-Kamerlid Lansink, die de
Ladder van Lansink heeft geïntroduceerd. Hij kiest, kort gezegd, voor
recyclen boven verbranden en voor verbranden boven storten. Ik had dus
eigenlijk verwacht dat de CDA-fractie hier vandaag de Ladder van Lansink
zou verdedigen en dus ook voor de stortbelasting zou zijn om zo recyclen
en verbranden te stimuleren. Mijn vraag is dan ook: wat betekent dit nu?
Is dit nu definitief het einde van de Ladder van Lansink?
De heer Omtzigt (CDA): Dit een verdediging van de Ladder van Lansink.
Ik probeer te bezien of het afschaffen van de stortbelasting leidt tot het
handhaven van de Ladder van Lansink. Wellicht is daarvoor overgangsrecht nodig en een maatregel voor enkele gevaarlijke stoffen, zoals asbest.
Daarvoor moet het ook niet gebeuren. Voor de rest kunnen wij ons best
vinden in het afschaffen van een gedeelte van die belasting. Wij proberen
dus om met het afschaffen van die belasting ervoor te zorgen dat wij
binnen de Ladder van Lansink blijven en dus niet massaal weer overgaan
tot storen, daar waar nu gerecycled wordt. Wij delen de mening dat
recyclen stukken beter is dan storten.
De heer Bashir (SP): Ik ben toch erg verbaasd, want de heer Omtzigt zegt
aan de ene kant dat hij die ladder gaat verdedigen, maar aan de andere
kant is hij wel tegen de stortbelasting. Ik zou dus zeggen: laten wij de
motie van de heer Lansink, met zijn Ladder, gewoon in stand houden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

17

ervoor zorgen dat de belasting in stand blijft, om het recyclen en
verbranden van afval boven storten te stimuleren. Zo zorg je ervoor dat de
Lader van Lansink in stand blijft. Is de heer Omtzigt bereid om met mij een
amendement mee in te dienen waarmee de stortbelasting gewoon in
stand blijft en ook de gedachte van de heer Lansink nog steeds in stand
blijft?
De heer Omtzigt (CDA): Wij hopen dat het niet nodig is om de stortbelasting in de huidige vorm in stand te houden, om toch te blijven voldoen
aan de Ladder van Lansink. Met het oog op die situatie heb ik vragen
gesteld over het recyclen en over gevaarlijke stoffen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik sluit mij alleszins aan bij de woorden
van de heer Bashir. Als je wilt voorkomen dat er een prijsvoordeel
ontstaat bij storten ten opzichte van andere verwerkingsmethoden, dan
werk je natuurlijk het storten in de hand. Tegelijkertijd schaft deze
staatssecretaris ook nog eens de afvalstoffenheffing af, waardoor het voor
consumenten gewoon gemakkelijker wordt om afval te veroorzaken. De
samenloop van die twee maatregelen – en dat is mijn vraag aan de heer
Omtzigt – is toch uiterst ongelukkig? Het volume zou daarmee kunnen
toenemen. Er gaat nu een prikkel uit van de afvalstoffenheffing en die
prikkel valt straks weg. Dan gaat de hoeveelheid stort enorm toenemen,
omdat je storten goedkoper maakt dan andere onderdelen van de Ladder
van Lansink. Is de heer Omtzigt zich ervan bewust dat er geen prijsvoordeel van storten mag bestaan ten opzichte van de andere onderdelen
van de Ladder van Lansink?
De heer Omtzigt (CDA): Volgens mij is dat precies de vraag die ook door
collega Bashir gesteld is en ik verwijs ook even naar dat antwoord.
Voorzitter. De tweede belasting waar wij een vraagteken bij hebben, is het
eurovignet. Het is erg prettig dat straks bij afschaffing van het eurovignet
vrachtwagenchauffeurs uit andere landen hier geen vignet meer hoeven
aan te vragen, maar als andere landen het eurovignet handhaven en
Nederlandse vervoerders daar wel een eurovignet moeten aanschaffen,
dan is dit wederom een belastingverlaging voor buitenlandse motorrijders. Dat kan interessant zijn als je heel veel geld over hebt, maar
volgens mij bevinden wij ons in Nederland op dit moment niet in die
situatie. Wij vragen aan de staatssecretaris een tussenevaluatie in te
bouwen in januari of februari en om de Kamer dan te informeren over wat
de andere landen van plan zijn. Wat ons betreft is België dan het kernland.
Als alle landen het afschaffen behalve Zweden, dan kan ik mij daar wel in
vinden, maar als bijvoorbeeld België het wel handhaaft en wij schaffen
het af, dan denk ik dat we niet handig bezig zijn. Wellicht kan de staatssecretaris een en ander ook met België uitonderhandelen. Wellicht luisteren
de Belgen weer mee. Gelijk oversteken, dan kunnen we het afschaffen.
Het belasten van buitenlandse voertuigen is een punt dat mijn fractie wel
ter harte gaat. We hebben in Nederland redelijk forse autobelastingen.
Daar kun je van vinden wat je ervan vindt. We hebben ook redelijk strakke
regels over wanneer je een auto zou moeten melden hier in Nederland. Zo
moeten bijvoorbeeld veel Poolse busjes die wij hier zien, binnen twee à
drie weken nadat hun eigenaren hier zijn komen wonen, gemeld worden
bij de Rijksdienst voor het Wegverkeer, zodat er belasting op geheven kan
worden. Als de eigenaren Nederland weer verlaten, omdat ze elders werk
vinden, kunnen ze zich onmiddellijk afmelden voor de belasting. De
staatssecretaris heeft gemeld dat hij uitgebreid ook de automatische
nummerbordcontrole gebruikt om niet-aangemelde voertuigen op te
sporen, maar wij zouden graag weten wat daar het resultaat van is.
Hoeveel bussen uit landen als Polen, maar ook andere naburige landen
– ik noem Duitsland, Roemenië en Bulgarije – zijn hier geregistreerd?
Denkt de staatssecretaris dat dit ongeveer vangt wat nodig is? Wie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

18

gebruik maakt van het Nederlandse wegennet, dient daar gewoon voor te
betalen. Dat is ons principe. Het geldt alleen voor de tijd dat je hier bent.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik hoor de heer Omtzigt min of meer
zeggen dat hij het verschil tussen wat er in Nederland gebeurt en wat er in
het buitenland gebeurt, in de landen om ons heen, zo veel mogelijk weg
wil hebben. Hij heeft het over Duitsland en België. Hij wil dat de
verschillen zo klein mogelijk zijn. Nu staat er in het programma van het
CDA ook iets over de accijns op diesel. Is de heer Omtzigt het met mij
eens dat de Nederlandse dieselaccijns omhoog kan naar het Duitse
niveau?
De heer Omtzigt (CDA): Ik vind dat de transport- en logistieksector op dit
moment niet onmiddellijk geconfronteerd hoeft te worden met hogere
dieselaccijns.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Waarom staat dat dan wel in uw
programma?
De heer Omtzigt (CDA): Als er keuzes gemaakt moeten worden, is die
keuze in het programma gemaakt. We hebben die keuze echter bij het
regeerakkoord niet gemaakt en ik ben niet van plan om op dit moment
andere accijnzen te gaan voorstellen. Dat laat ik graag aan de collega’s
over. Ik vind het wel interessant dat het hele debat vanmorgen gaat over
de invoering van extra belastingen.
De leidingwaterbelasting is de derde belasting waar ik vragen bij heb. Wij
staan volledig achter de afschaffing hiervan, alleen moet dat onder één
heel stringente voorwaarde gebeuren, namelijk dat de belasting niet
wegvloeit in de zakken van de leidingwaterbedrijven. Zoals wij weten,
maken die erg mooie winstmarges, en wij vinden dat dit hieraan
conditioneel dient te zijn. Op welke wijze zal de staatssecretaris borgen
dat de gebruikers van leidingwater, zijnde burgers en bedrijven, ook de
hele verlaging van de belasting zullen krijgen door middel van een lagere
waterrekening? Dat moet de staatssecretaris hard garanderen, voor mijn
part door een convenant met de sector. Graag krijg ik hierop een reactie.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat is interessant. Wij hebben net besloten dat
de winsten van de drinkwaterbedrijven gereguleerd gaan worden. Als die
bedrijven nu aan het winstmaximum zitten, zijn zij wel gedwongen om dit
terug te geven; anders gaan ze immers over het winstmaximum heen.
Moet ik de heer Omtzigt ook zo begrijpen dat deze bedrijven, als zij nog
niet aan het winstmaximum zitten, deze ruimte niet mogen gebruiken met
als bron deze belasting?
De heer Omtzigt (CDA): Zo mag de heer Dijkgraaf mij verstaan. Het is niet
de bedoeling dat dit gebruikt wordt voor winstmaximalisatie. De
CDA-fractie heeft wel geleerd van eerdere belastingverlagingen of
btw-verlagingen op arbeidsintensieve diensten, die niet bepaald leidden
tot 13% verlaging van tarieven bij groepen die daar baat bij hadden. Laten
wij dit eerlijk zien. Wij willen gewoon zien dat dit een-op-een wordt
vertaald in lagere belastingen. Dit moet ongeveer € 8 per persoon, dus
€ 15 tot € 20 per huishouden, kunnen opleveren.
De heer Van Vliet (PVV): De waterleidingbedrijven hebben volgens mij in
de Wet op de vennootschapsbelasting als enige nog steeds een objectieve
vrijstelling. Wat vindt de heer Omtzigt daarvan? Zou die misschien
moeten worden afgeschaft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

19

De heer Omtzigt (CDA): Ik merk dat de heer Van Vliet de belastingwettenbijbel beter heeft gelezen dan ik dacht. Ik kom hier op een later moment,
in de tweede termijn, even op terug.
De heer Groot (PvdA): Je kunt je afvragen of het nodig is om de
afschaffing van die belasting gepaard te laten met allerlei administratieve
voorschriften voor de wijze waarop de leidingwaterbedrijven dit moeten
doorberekenen. Als die rompslomp erbij komt kijken, en als je tegelijkertijd weet dat nu de inningskosten voor de leidingwaterbelasting heel
laag zijn, welk voordeel ziet de heer Omtzigt dan in het afschaffen van
deze belasting? Het moet uit de lengte of uit de breedte komen. Dit
betekent dus dat ergens anders weer een belasting omhoog moet.
De heer Omtzigt (CDA): Wij beginnen altijd met het principe: wat is het
voordeel van het hebben van een belasting? Dat zou wel eens een totaal
andere invalshoek kunnen zijn dan die van de heer Groot.
De heer Groot (PvdA): Gegeven dat je een bepaalde belastingopbrengst
nodig hebt.
De heer Omtzigt (CDA): Ja, gegeven dat je een bepaalde belastingopbrengst nodig hebt, en die hebben wij inderdaad nodig. Wij willen
scholen, ziekenhuizen et cetera. Dat is prima. Bij de leidingwaterbelasting
vragen wij ons dan toch heel in het bijzonder af waarom je een van de
allereerste levensbehoeften met een speciale belasting zou moeten
belasten. De btw op leidingwater blijft gewoon in stand. Het gaat om een
extra belasting op water. Dat is heel bijzonder voor een land dat drijft op
water.
Voorzitter. Ik kom op de technische materie, de vennootschapsbelasting.
De CDA-fractie is eigenlijk best gecharmeerd van het NOB-voorstel, om
dezelfde reden als waarom collega Van Vliet ervan gecharmeerd zou
moeten zijn. Het is ongeveer twee kantjes in plaats van de zes kantjes die
er op dit moment aan besteed worden. Het heeft een zekere eenvoud en
een zeker gemak van berekening in zich. In onze optiek zou het ook wel
eens tot wat minder rare constructies kunnen leiden, want alles wat je
doet aan artikel 15ad kan natuurlijk ongewenste effecten hebben. Graag
zouden wij van de staatssecretaris vernemen of hij dit deelt, en of hij
daarvoor ook ergens anders draagvlak vindt. Het CDA staat er positief
tegenover.
Hetzelfde geldt eigenlijk voor de objectvrijstelling voor vaste inrichtingen.
Daarvoor hebben wij eveneens een interessant alternatief van de NOB
gezien. Ook daarbij blijft de wettelijke uitwerking relatief beperkt. Toch
biedt zij mogelijkheden voor echte investeringen die in het buitenland zijn
gedaan, maar die later verliesgevend blijken te zijn. Dat gebeurt helaas
soms, en het is op zich niet onredelijk om daar rekening mee te houden.
Hoe ziet de staatssecretaris dit voorstel?
Wat het volgende blokje betreft, moet ik een beetje snel gaan. Ik doel op
de R&D-aftrek. Daarover hebben wij namelijk tien minuten geleden een
brief met de concept-AMvB gekregen. De timing daarvan stemt mij niet
heel gelukkig. Deze brief snel doorkijkend, komt bij mij de wens op om
nog voor de behandeling van de volgende termijn, het concept te krijgen
van de ministeriële regeling. Ik pakte het wetsvoorstel en dacht: hé, dat is
interessant, er staat niet zoveel in. Ik concludeerde dat we dus een AMvB
nodig hadden. Nu heb ik de AMvB gelezen en denk ik weer: hé, die is
interessant, maar ik heb er echt de ministeriële regeling bij nodig, omdat
bijna alles daarnaar doorgedelegeerd wordt, voor zover ik het kan zien: de
percentages, de maxima, de minima en hoe het geregeld is. Dit zijn toch
essentiële onderdelen hiervan. Wat de inhoud van de RDA betreft, moet ik
even schakelen, omdat ik niet de hele toelichting heb kunnen lezen in de
afgelopen tien minuten. Voor de CDA-fractie is het van belang dat ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

20

kleine innovatieve bedrijven die nog geen winst maken, kunnen gebruikmaken van de RDA. Het VNO komt met het idee om de RDA verzilverbaar
te maken. Daar zien wij wel haken en ogen aan. Er zijn grote ondernemingen die geen Vpb betalen. We zitten er niet op te wachten dat deze
ondernemingen nog iets zouden terugkrijgen. Ik roep de staatssecretaris
op om creatief te zijn. Laat hij ons verrassen met een mooi voorstel in de
ontwerpregeling, waaraan de kleine bedrijven iets hebben, zeker die
bedrijven die nog een paar jaar geen winst maken en toch al wel wat
aftrekposten hebben. Deze bedrijven zijn namelijk de toekomstige ASML’s
van Nederland. Wij moeten hen helpen bij de RDA.
De heer Van Vliet (PVV): Ik hoor de heer Omtzigt de hele tijd spreken
over de NOB en over het VNO. Ik hoop dat het CDA ook nog eigen ideeën
inbrengt. Wij gaan de R&D-aftrek bij minister Verhagen aan de orde
stellen bij de behandeling van de begroting van Economische Zaken. Per
slot van rekening is hij ermee gekomen. Er gaat 500 mln. in zitten. Maakt
het CDA zich ook zorgen over het plafond van deze 500 mln.? Of krijgen
we straks weer een openeinderegeling?
De heer Omtzigt (CDA): Die vraag wil ik gerust toevoegen aan de vragen
die ik zojuist zelf gesteld heb over de RDA. In de AMvB staat ook dat dit
per ministeriële regeling bepaald wordt. Dat geldt ook voor de wijze
waarop het maximum gehanteerd wordt. Dit is een van de redenen
waarom ik deze regeling zo graag wil inzien. Ik zie ook wel dat er een klem
kan ontstaan. We hebben hier vaker gesloteneinderegelingen gehad en
die zijn geëindigd in lotingen. Dat is ook niet heel gelukkig. Ik zie dat de
staatssecretaris en zijn ambtenaren zich daar heel bewust van zijn. Het is
heel lastig in te schatten wie van de regeling gebruikmaakt. Ook is het
heel lastig om in te schatten hoe wij ervoor zorgen dat alleen de echt
innovatieve ondernemers er gebruik van maken. Het moet niet zo zijn als
bij de huidige WBSO. Bepaalde consultancyfirma’s die een nieuw
consultancyproduct bedenken, vallen al onder de WBSO. Dat soort dingen
zie ik liever niet onder de RDA. Ik heb liever fundamentele innovatie. Dat
kan ook procesinnovatie zijn, hoor. Het hoeft niet alleen productinnovatie
te zijn. Het moet wel gericht zijn op de zaken waarmee Nederland over
tien jaar zijn brood verdient.
Wij moeten ervoor zorgen dat de werkloosheid in Nederland laag blijft.
Wij hebben nu een redelijke economische groei en een sterke exportpositie. We moeten nieuwe producten helpen om over tien jaar een succes te
zijn. Wij nemen goede adviezen van externen, of deze nu komen van VNO,
van de NOB of van wie dan ook, zeer ter harte. Dat doen wij ook met
goede adviezen van afvalstoffenbrancheorganisaties. Wij luisteren erg
goed naar wat anderen te zeggen hebben. Wij denken namelijk dat wij
niet alles zelf het beste weten.
De heer Van Vliet (PVV): Mag ik de heer Omtzigt verzoeken om ook
namens mij een vraag te stellen over de verliespositie?
De heer Omtzigt (CDA): Doet u dat zelf, dan staat het bij dezen in het
verslag.
De heer Van Vliet (PVV): Het was een vraag van de heer Huizing.
De heer Omtzigt (CDA): Ik heb nog een technische vraag. Komen twee
belastingplichtigen die voor een gezamenlijke rekening of voor
gezamenlijk risico middels een vof onderzoek doen ook in aanmerking
voor de RDA? Ik zie uit naar het antwoord. Dit is een van de kerninnovaties in deze economisch moeilijke tijden. We reserveren 0,5 mld. extra
voor de zaken waarmee wij morgen ons geld verdienen. Daar moeten wij
goed op letten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

21

De heer Braakhuis (GroenLinks): Een van de dingen waar de heer
Omtzigt het niet over heeft gehad, is de verpakkingenbelasting. Nu staat
in het CDA-programma dat het CDA een andere vorm van de verpakkingenbelasting wil, namelijk een CO2-gerelateerde. Is dat nog steeds het
standpunt van het CDA? Zo-even bleek de heer Omtzigt eigenlijk ook
maling te hebben aan het CDA-programma. Is hij bereid om zich aan te
sluiten bij mijn amendement en daarin op te nemen dat de verpakkingsbelasting naar Deens niveau wordt opgetrokken, maar wel op basis van CO2,
dus conform het CDA-programma?
De heer Omtzigt (CDA): Ik ben mijn betoog begonnen met de verpakkingenbelasting. Dat kunt u straks teruglezen in de Handelingen. Ik zei dat ik
enthousiast ben over de afschaffing. Ik heb gezegd dat er twee opties zijn.
Ik begrijp uw optie: verviervoudiging. Op dit moment is het meer een
administratieve last dan een belasting en de milieuwinst is daardoor zeer
beperkt. Wij kiezen voor de optie afschaffing, omdat we twijfelen aan de
effectiviteit. Wij kunnen ons vinden in de wijze waarop wij dat binnen de
coalitie hebben vormgegeven.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Maar als nou blijkt dat het in
Denemarken gewoon werkt en dat de belasting daar wel effectief is,
waarom sluiten we ons daar dan niet bij aan? Verder lijkt het me toch een
doel voor elk politicus om zo veel mogelijk van zijn programma uit te
voeren. Blijkbaar is het wat dat betreft niet waardevol genoeg. Mijn vraag
blijft staan. Hoe kan de heer Omtzigt voor afschaffing kiezen, terwijl
bewezen is dat er een effectieve mogelijkheid is en het in zijn programma
staat?
De heer Omtzigt (CDA): Ik betwist dat wat in Denemarken gebeurt,
verschrikkelijk effectief is. Ik snap dat je de belasting kunt verhogen. Ik
vind het heel interessant dat u mij alleen maar vraagt of ik vooral heel
veel meer aan extra belasting wil heffen. Daar kiezen wij op dit moment
niet voor, gelet op de toestand van de Nederlandse economie. Wij kiezen
ervoor om concurrerend te blijven. Dat is best lastig in deze tijden. Ik heb
gezegd dat wij daarom zeer specifieke investeringen willen, zoals de RDA.
Wij willen geen benadeling van het Nederlandse bedrijfsleven – ik wijs op
het eurovignet – en geen onnodige extra lasten. Gaat u nog een keer met
importeurs en exporteurs praten over wat deze belasting behelst. Je moet
haar in Nederland betalen en het daarna allemaal terugvragen. Die
problemen doen zich in Denemarken niet voor, omdat de economie daar
relatief minder open is. Ik denk daarom dat mijn oplossing acceptabel en
goed is.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Het amendement voorziet er juist in dat
wat binnenkomt aan dit soort belastingen, terugvloeit naar de arbeidskosten door verlaging van de tarieven in de eerste en tweede schijf,
waardoor de bedrijven er netto niet op achteruitgaan. Dat betekent dat we
voor bedrijven zo neutraal mogelijk handelen. Bovendien blijkt dat het
houdbaarheidseffect daarvan beter is dan het afschaffen van belastingen.
De heer Omtzigt (CDA): Als je iets verschuift en de bedrijven meer belast
en de inkomens minder, kun je in ieder geval één ding niet volhouden en
dat is dat de bedrijvensector er niet slechter van wordt. Wat dat betreft,
ontkracht ik het argument van de heer Braakhuis. Ik snap waarom hij de
lasten op arbeid wil verlagen, maar als je dat doet, kun je hier niet met
droge ogen beweren dat het Nederlandse bedrijfsleven daar concurrerender van wordt.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Een aantal collega’s van mij heeft net
gewezen op het feit dat dit Belastingplan heel lijvig is geworden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

22

diverse fiscale wetten. Ik sluit mij kortheidshalve aan bij hun opmerkingen. Ik zou het ook een goed idee vinden om de fiscale wetten meer
geleidelijk over het jaar te verspreiden, zodat we de verschillende
aspecten beter kunnen behandelen en beter tot hun recht kunnen laten
komen.
Ik kom meteen ter zake. Het gebeurt niet vaak dat er maatregelen worden
genomen in de vennootschapsbelasting waar de SP goed mee kan leven.
Met dit Belastingplan worden renteaftrekbeperkingen opgelegd voor
overnameholdings. Zo wordt eindelijk iets gedaan aan de excessieve
renteaftrek bij overnames. We kennen allemaal de voorbeelden van
HEMA, Ziggo of Van Gansewinkel; bedrijven die overgenomen worden
door private equity en vervolgens volgestopt worden met overnameschuld, waardoor de renteaftrek zo hoog is dat de belastbare winst
volledig wegvloeit en helemaal niet in de grondslag van de belastingheffing komt. Dit was al jaren een doorn in het oog van mijn fractie. Wij
hebben de staatssecretaris en zijn voorgangers er ook al vaak op
aangesproken. Mijn fractie heeft echter nog wel een aantal vragen over de
regeling.
Het eerste punt betreft de drempel. In de bijlage bij de brief van de
voorganger van deze staatssecretaris van 14 juni 2009 werd nog
gesproken over een drempel van € 250 000. Bij de fiscale agenda was die
opgehoogd naar € 500 000 en nu is deze opgetrokken naar 1 mln. Volgens
de staatssecretaris is dit gedaan om het mkb nog meer dan voorheen te
ontzien. Mijn fractie heeft hier twijfels over. Doet het mkb echt zulke grote
overnames en zo veel overnames? Volgens de reactie van de minister in
het schriftelijk overleg over de fiscale agenda is dat niet het geval. Een
rentelast van minimaal 1 mln. behelst al snel een lening van 20 mln. Is dat
nog wel het mkb te noemen? Graag zou mijn fractie dan ook van de
staatssecretaris een wat concretere onderbouwing zien van de drempelverhoging.
Het tweede punt is de doorschuifmogelijkheid. De rente die niet in een
jaar in aftrek komt, kan meegenomen worden naar het volgende jaar. Is
deze doorschuifregeling onbeperkt? Zo nee, hoe lang kun je dan
doorschuiven, en, zo ja, komt zo uiteindelijk toch niet alle rente in aftrek?
Het laatste punt is de zogenaamde eerbiedigende werking van deze
maatregel. In het schriftelijk overleg over de fiscale agenda was de
staatssecretaris blijkbaar nog van plan om overnames van na 1 januari
2007 mee te nemen in de nieuwe aftrekbeperking. Waarom is de
staatssecretaris daarvan teruggekomen? Was de lobby te sterk voor hem?
Zijn de bestaande gevallen niet juist de reden geweest voor deze
maatregel, bijvoorbeeld HEMA en Ziggo? Wat is erop tegen om bestaande
gevallen met een overgangsregeling onder deze maatregel te brengen?
Wat levert het extra op als we dat doen? Graag een reactie van de
staatssecretaris, want mijn fractie overweegt een amendement op dit
punt.
Ik kom op het Bosalgat. In juni is een motie van mij en PVV-Kamerlid Van
Vliet (32 800, nr. 17) unaniem door de Kamer aangenomen. In die motie
wordt de regering opgeroepen om in het Belastingplan 2012 met
maatregelen te komen om het zogenaamde Bosalgat te dichten. Door het
Bosal-arrest kunnen bedrijven de financieringskosten van buitenlandse
deelnemingen in Nederland van de belasting aftrekken, terwijl de winsten
die buitenlandse deelnemingen behalen, niet in Nederland belast kunnen
worden. Ik heb het Belastingplan aandachtig gelezen, maar ik zie nergens
concrete maatregelen. Dat stelt mij erg teleur. Ik verwacht dan ook dat de
staatssecretaris heel snel – laten we zeggen nog voor het kerstreces – met
concrete maatregelen komt. Ik las vrijdagmiddag dat dit zijn streven is,
maar laten we dat hier dan ook hard afspreken. Mijn fractie snapt dat dit
heel erg complex is, maar het is niet zo dat we het hier nog nooit over
deze kwestie hebben gehad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

23

De interpretatie van de motie door de staatssecretaris stelt mij ook teleur.
Hij heeft het in de schriftelijke ronde over het beperken van excessieve
aftrek van deelnemingsrente, en in navolging van het Topteam over
beperking van renteaftrek bij onbedoeld gebruik, dat de proporties van
misbruik heeft aangenomen. Dat wordt niet in de motie gevraagd. In de
motie wordt heel simpel gevraagd om het gat te dichten. Wat verstaat de
staatssecretaris precies onder excessieve renteaftrek? Vindt hij het
Bosalgat in zijn geheel een voorbeeld van excessieve renteaftrek? Zo nee,
waarom niet? Het is toch gewoon een dubbel belastingvoordeel? De
staatssecretaris zal de eerste zijn die hier meteen roept dat hij tegen
dubbele belastingen is, maar laten we dan ook consequent en eerlijk zijn
en dus tegen dubbele belastingvoordelen zijn. Mijn belangrijkste vraag is
dan ook: gaat de staatssecretaris de motie onverkort uitvoeren met het
wetsvoorstel dat hij heeft aangekondigd? Oftewel gaat hij het gehele gat
dichten? Graag krijg ik een helder antwoord.
Mijn fractie wil wat meer details over de geplande maatregel hebben.
Welke richting gaat het op? De voorganger van de staatssecretaris heeft
de verplichte groepsrenteboxen met de specifieke of algemene renteaftrekbeperking afgeschoten in de beroemde Sinterklaasbrief. De heer
Vleggeert heeft overigens een heel goed voorstel gelanceerd. Dat zegt hij
althans zelf. Wij hebben daar een aantal vragen over gesteld in de
schriftelijke ronde. De staatssecretaris is daar een beetje te kortaf over
geweest. Er is overigens ook een wat kortere versie van wat de heer
Vleggeert wil, een samenvatting. Daar hebben wij in de schriftelijke ronde
naar verwezen. Wil de staatssecretaris nog eens heel goed op het voorstel
van de heer Vleggeert ingaan? Wat zijn volgens de staatssecretaris de
voor- en nadelen van zijn voorstel? Dit mag overigens ook schriftelijk
worden beantwoord.
Dan het laatste over het Bosalgat. Hoeveel moet de maatregel ongeveer
opleveren? Deze maatregel moet 59 mln. bijdragen aan de dekking van de
verlaging van de overdrachtsbelasting. Wil de staatssecretaris het daarbij
laten of moet deze maatregel meer opleveren? De SP-fractie vraagt zich
ook af hoe het kan dat de staatssecretaris de maximale opbrengst van het
dichten van het Bosalgat schat op 700 mln. terwijl hier en daar op het
ministerie ook gesproken wordt over 1,2 mld. Dat is toch een behoorlijk
verschil? Graag krijg ik hiervan een verklaring.
Voorzitter: Huizing
De heer Van Vliet (PVV): Voor de Handelingen heb ik de korte
mededeling dat deze vragen mede namens de PVV zijn gesteld.
De heer Bashir (SP): Ik dank de heer Van Vliet voor de steun.
Voorzitter. Het is een publiek geheim dat Nederland eigenlijk een
belastingparadijs is. Dit geldt natuurlijk niet voor de gewone mensen. Zij
moeten immers volop belasting betalen. Voor de grote bedrijven en
multinationals geldt dit echter wel. Het is niet voor niets dat 80 van de 100
grootste bedrijven ter wereld hier financieringsfirma’s hebben. Zelfs
Walmart is hier aanwezig, terwijl ik de Amerikaanse supermarktketen
maar moeilijk kan vinden in het Nederlandse straatbeeld. Volgens de
schattingen stromen er tientallen tot honderden miljarden aan inkomsten
door deze zogenaamde bijzondere financiële instellingen. De Nederlandse
fiscus houdt daar niet eens een miljard aan over. De belastingdruk is dus
minder dan 1%. Dat is lekker voor het internationale bedrijfsleven, maar
niet voor de belastingbetaler hier en elders in de wereld. Dit is volgens
mijn fractie nu niet bepaald het bijdragen van je fair share. Of denkt de
staatssecretaris daar anders over?
Het belangrijkste probleem is echter dat we niet goed weten hoeveel er
precies door Nederland gaat. De laatste schattingen komen uit 2007. In de
beantwoording op onze vragen blijkt dat de Nederlandsche Bank ermee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

24

bezig is. Wanneer is dat klaar? Ook wil mijn fractie graag weten wat er
precies wordt bijgehouden. Wij willen uiteraard de hoogte van de totale
geldstromen en van de Nederlandse belastinginkomsten daarvan weten.
Verder vraagt mijn fractie zich af waarom de staatssecretaris zelf, of beter
nog de Belastingdienst, deze gegevens niet bijhoudt. Kan de staatssecretaris toezeggen dat hij ons jaarlijks rapporteert over deze geldstroom
zodra de Nederlandsche Bank hiermee klaar is?
Voorzitter: Dezentjé Hamming-Bluemink
De heer Van Vliet (PVV): Ik heb een vraag aan de heer Bashir over de
geldstromen door ons land. Hij had het over het voorbeeld Walmart. Mij
lijkt het een heel rechtvaardig en duidelijk principe dat Nederland
belasting heft over activiteiten die in Nederland plaatsvinden en over de
fiscale winst die in Nederland wordt behaald. Wij gunnen het dan dus ook
aan het buitenland dat het belasting heft over activiteiten die daar
daadwerkelijk plaatsvinden. Stel dat hierdoor geldstromen door
Nederland komen en wij daar nog een paar tientjes uit kunnen trekken,
wat is er dan mis met die situatie?
De heer Bashir (SP): Eigenlijk beantwoordt de heer Van Vliet zijn eigen
vraag al. Hij zegt namelijk dat hij het een rechtvaardig principe vindt dat er
belasting wordt betaald waar de winst wordt gemaakt. Die financiële
instellingen gebruiken Nederland echter juist om die belasting elders niet
te betalen. Ik heb daartegen dat niet alleen de buitenlandse, financiële
instellingen van die situatie gebruikmaken, maar ook onze eigen multinationals. Het feit dat we een beetje belastinginkomsten hebben dankzij het
feit dat er veel financieringsfirma’s in Nederland zitten, zorgt er juist ook
voor dat Nederland veel belastinginkomsten misloopt van onze eigen
bedrijven en instellingen.
De heer Van Vliet (PVV): Ik maak me altijd zorgen om de uitholling van
de Nederlandse belastinggrondslag, maar maakt de heer Bashir zich nu
ook al zorgen om de belastinggrondslag van 200 andere landen? Hoe wil
je dat ooit in de picture houden?
De heer Bashir (SP): In eerste instantie is de uitholling van de buitenlandse belastinggrondslag een kwestie voor de landen zelf. Laat ik dat
voorop hebben gesteld. Laten we echter niet naïef zijn. De heer Van Vliet
is zelf een fiscalist. Hij weet als geen ander wat het gelijkheidsbeginsel
inhoudt. Op het moment dat buitenlandse bedrijven van al die fiscale
voordeeltjes gebruik kunnen maken, kunnen ook de Nederlandse
multinationals gebruikmaken van al die belastingvoordelen. Op die
manier hollen ze uiteindelijk ook de Nederlandse belastinggrondslag uit.
Daar maak ik mij enorme zorgen over.
De heer Van Vliet (PVV): De heer Bashir had het zelf over een supermarktconcern. Stel, er is een Nederlands supermarktconcern dat in
Nederland supermarkten heeft staan. Ik zal geen namen noemen. In die
supermarkten worden producten verkocht, ze hebben een marge en ze
hebben fiscale winst. Zegt de heer Bashir dat over die fiscale winst geen
vennootschapsbelasting zou worden betaald? Daarover heb ik namelijk
echt een andere opvatting.
De heer Bashir (SP): Over die winsten moet in principe belasting worden
betaald. De Nederlandse grondslag wordt echter uitgehold, omdat er heel
veel fiscale gaten zijn, bijvoorbeeld het Bosalgat. Over het Bosalgat
hebben wij samen nog een motie ingediend. Een ander probleem is dat je
de rente van investeringen en verliezen uit het buitenland kunt verrekenen
met Nederlandse winsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

25

Mijn volgende punt betreft de coöperaties. De staatssecretaris introduceert in dit Belastingplan een nieuwe antimisbruikmaatregel. Een
coöperatie die als doel heeft om heffing van Nederlandse dividendbelasting of buitenlandse belasting bij een ander te ontgaan, wordt
inhoudingsplichtig voor dividendbelasting. Is dit echt een nieuwe
regeling? Een woordvoerder van de Belastingdienst meldt namelijk in Het
Financieele Dagblad van 13 september jongstleden dat bij coöperaties die
deel uitmaken van een beleggingsstructuur wel degelijk dividendbelasting
geheven kan worden. In de schriftelijke beantwoording meldt de
staatssecretaris dat dit niet kan, maar even verderop meldt hij dat het niet
expliciet wordt vastgelegd. Ik krijg dus graag meer duidelijkheid. Wat is er
nu mogelijk met coöperaties die gebruikt worden om dividendbelasting te
ontduiken, wat wordt er mogelijk en hoe verschilt dat van elkaar?
De SP begrijpt dat de regering vereenvoudiging wil en daarom enkele
belastingen afschaft, maar met het afschaffen van sommige belastingen
gaat de regering wel erg kort door de bocht. Vorig jaar heb ik nog gepleit
voor een verbrandingsbelasting, om het recyclen van afval te stimuleren,
en wat schetst mijn verbazing? De staatssecretaris neemt dat voorstel niet
over! Sterker nog, hij schaft zelfs de afvalstoffenheffing af. Het storten van
afval – dat is slechter dan recyclen en verbranden – wordt zo voordeliger
dan voorheen. Het argument daarvoor is dat afvalbeleid voldoende is. Het
zal de staatssecretaris niet verbazen dat de SP-fractie tegen deze
afschaffing is. Hoe schat de staatssecretaris de effecten van deze
afschaffing in? Ik wil hem ertoe oproepen af te zien van het afschaffen van
deze belasting. Er staan kleine belastinginkomsten tegenover, maar die
genereren tegelijkertijd weinig administratieve lasten en hebben wel
goede milieueffecten. Ik hoop dus dat de staatssecretaris afziet van het
afschaffen van deze belasting.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris en aan
zijn ambtenaren voor de uitgebreide schriftelijke beantwoording. Ik ga in
mijn inbreng in op een aantal blokken, maar begin met een algemene
inleiding. Die is wat langer, dus daar wil ik een deel van mijn tijd voor
gebruiken. Ik wil drie punten centraal stellen in mijn inleiding. Ten eerste
de algemene beoordeling van het fiscale beleid van het kabinet. Ten
tweede het fiscaal stimuleren van schulden. Ten derde de toekomstagenda van het kabinet, mede in aansluiting op een initiatief van de heer
Dijkgraaf. Daarna kom ik bij het eerste blok van de agenda.
Ik begin dus met de beoordeling van het fiscale kabinetsbeleid voor 2012.
Het kabinet voert volgens het Centraal Planbureau een lastenverhoging
door van 6,5 mld. in 2015 met als belangrijkste argument het gezond
maken van de overheidsfinanciën. Eerlijk gezegd was ik nogal verrast
door de keuzes van het kabinet. Met het aantreden van dit kabinet is een
nieuwe VVD opgestaan. Je zou bijna zeggen: een VVD met een rood tintje,
of zelfs een rood lintje. Ik had niet verwacht dat een VVD-staatssecretaris
zou komen met een nivelleringsplan, maar dat is toch gebeurd. De VVD
beloofde bedrijven en burgers fors minder overheid en belastingen. Ik zie
de verkiezingsposter met daarop «minder overheid is minder belasting»
nog voor me. In haar verkiezingsprogramma schreef de VVD dat nog
hogere belastingen voor de VVD onacceptabel zijn. De collectievelastendruk stijgt echter. Sterker nog, 39,2% van de totale economie is de
laatste tien jaar niet hoger geweest; wel één keer net zo hoog, maar niet
hoger. Naar 2015 toe stijgt de collectievelastendruk zelfs naar 40,2%. Dat
lijkt weinig, maar 1% van het bbp is toch ruim 6 mld. Het komende jaar
worden de lasten met 1,8 mld. extra verhoogd en in totaal met 3,5 mld. in
2012. Ik zou bijna zeggen dat de VVD en het CDA verdergaan dan
waarmee Wouter Bos in het vorige kabinet kon aankomen. Sterker nog,
als Wouter Bos met dit Belastingplan naar de Kamer was gekomen, was
hij overdekt met pek en veren door de VVD en het CDA naar buiten
gedragen. Je ziet: het kan verkeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

26

De heer Huizing (VVD): Is die collectievelastendruk nu zo gestegen omdat
de lasten zelf zo ontzettend stijgen of omdat het bbp wat minder groeit
dan we hadden gehoopt?
De heer Koolmees (D66): Allebei. Het bbp groeit inderdaad wat minder
hard dan gehoopt. Tegelijkertijd dalen belastinginkomsten over het
algemeen tijdens recessies. In recessies is de belastingquote vaak wat
lager omdat de belastinginkomsten achterblijven. Het ene effect compenseert het andere dus ruimschoots. Het is echt het gevolg van lastenstijgingen. Het Centraal Planbureau heeft bij de start van de kabinetsperiode
de gehele periode doorgerekend en kwam toen uit op een totale lastenontwikkeling van 12,5 mld. als je ook de zorgpremies meerekent. Dat zie je
nu dus terug. Die 12,5 mld. is niet toevallig ongeveer gelijk aan 2% van het
bbp. Dat is de stijging in deze periode.
De heer Huizing (VVD): De heer Koolmees beantwoordt de vraag
inderdaad. Deelt hij met mij dat een belangrijk deel van deze lastenverzwaring toch echt te maken heeft met de stijgende zorgkosten? Daar
hebben we overigens best onze zorgen over, maar als je de kwaliteit van
de zorg op peil wilt houden, zul je hogere premies moeten vragen.
Waarom heeft de heer Koolmees zo veel kritiek op dit punt, terwijl hij zelf
toch ook altijd pleit voor kwalitatief goede zorg voor iedereen in
Nederland?
De heer Koolmees (D66): Dit is een belangrijk punt, want dit is inderdaad
de kern van mijn kritiek. In ons verkiezingsprogramma staat bijvoorbeeld
dat het in deze tijd met deze budgettaire uitdagingen onmogelijk is om de
lasten op nul te houden. Het VVD-verkiezingsprogramma – ik citeerde net
nog: hogere belasting is voor de VVD onacceptabel – bevatte zelfs,
ondanks de vergrijzing, ondanks de stijging van de zorgkosten, nog een
lastenverlichting. Door de lastenverlichting in het pakket werd de VVD de
banenkampioen genoemd. Dan moet je het echter ook wel realiseren. De
VVD heeft mooie plannen opgeschreven in het verkiezingsprogramma,
maar zodra er geregeerd gaat worden, worden deze in de ijskast gezet en
stijgt de lastendruk naar het hoogste niveau in de laatste tien jaar. Dat is
mijn kritiek op de VVD. D66 is altijd eerlijk geweest. Wij hebben gezegd:
wij kunnen niet alle maatregelen nemen om de zorgkosten te bedwingen;
dat lukt gewoon niet op de korte termijn. Ook wij vinden dat wij moeten
hervormen op de lange termijn, maar wij hebben die belofte niet gedaan.
Ik spreek de VVD aan op de gedane belofte.
De heer Groot (PvdA): Mijn vraag is al gedeeltelijk beantwoord. Ik vroeg
mij af waar het betoog van de heer Koolmees heenging. Ik begrijp nu dat
het alleen de bedoeling was om de VVD het breken van haar eigen
verkiezingsbelofte in te peperen; dat is natuurlijk altijd leuk. Ik was even
bang dat D66 zou bepleiten dat wij nog veel meer moeten gaan bezuinigen, maar dat blijkt niet het geval te zijn.
De heer Koolmees (D66): Wij zijn voorstander van hervormen. Als het
kabinet was begonnen met hervormen aan het begin van deze kabinetsperiode, waren al deze lastenverhogingen niet nodig geweest. Dat is wel een
consistente boodschap. Ik wilde vooral de VVD aan haar verkiezingsbelofte houden; dat is niet gelukt.
De heer Huizing (VVD): Ik vraag mij af hoe het komt dat de lastenstijging
in de tegenbegroting van D66 zo marginaal verschilt met hetgeen nu
voorligt.
De heer Koolmees (D66): Daarop is een aantal antwoorden te geven. Ten
eerste: wij verlagen de lasten met 100 mln. extra ten opzichte van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

27

kabinet. Ten tweede: in één jaar kun je niet alle schade die het kabinet
aanricht, repareren. Heel veel hervormingen die wij voorstaan, bijvoorbeeld de verhoging van de AOW-leeftijd en het aanpassen van de
WW-duur, hebben veel effect op de langere termijn, maar niet in het
eerste jaar. Tot slot: wij hebben het ook niet beloofd. Dat is de kern van de
kritiek. Wij hebben niet de verwachting gewekt dat wij in deze situatie,
met zo’n tekort op de begroting, zo veel lastenverlichting konden geven.
Als de VVD weer zo’n belofte doet, moet je deze dus met een korreltje zout
nemen, zo kun je achteraf constateren.
De heer Huizing (VVD): Ik begrijp hieruit dat de heer Koolmees ontzettend
blij is met wat de staatssecretaris doet.
De heer Koolmees (D66): Nee. Daar kom ik nog op terug.
In 2012 wordt de lastenverzwaring plotsklaps naar voren gehaald voor een
bedrag van 1,8 mld. Het gevolg is dat het begrotingstekort, gelukkig,
uitkomt op 2,9%. Dat is net onder de 3% en dat is geen toeval, vermoed ik.
Waarom kiest het kabinet in dit kader voor zo veel lastenverzwaringen?
Waarom kiest het niet voor hervormingen, die niet alleen de overheidsfinanciën, maar ook de economie weer gezond maken, zonder dat het de
collectieve lasten zo snel verhoogt? Ik denk bijvoorbeeld aan het sneller
verhogen van de AOW-leeftijd – dat heb ik net ook al gezegd in het
interruptiedebatje met de heer Huizing – het moderniseren van de
arbeidsmarkt en het hervormen van het zorgstelsel. Wij kennen het
antwoord op deze vraag echter al: het staat niet in het regeer- en
gedoogakkoord. Daar moeten wij het steeds maar weer mee doen.
Ik ga nu in op het fiscale beleid, dat nogal van de hak op de tak springt. In
2012 worden de lastenverzwaringen in een keer naar voren gehaald, maar
afgelopen juli werd plotsklaps besloten om de overdrachtsbelasting te
verlagen. Voor de financiering hiervan werd onder andere de bankenbelasting aangekondigd. Wij wachten overigens nog op een beschrijving van
hoe deze eruit zal zien. Graag krijg ik hierop een reactie van de staatssecretaris. Uit de MEV blijkt dat de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting geen positieve effecten heeft op de woningmarkt. Tegelijkertijd
staat de vermogenspositie van banken onder druk. Daarover hebben wij
de afgelopen week voldoende gediscussieerd in Europa. Wij eisen van de
banken dat zij sneller hogere buffers aanhouden. Daarmee is D66 het van
harte eens. Het kabinet haalt nu echter juist geld weg bij de banken om
een cadeautje voor bouwend Nederland te financieren. Er is veel
ondoelmatig geschuif met geld, zonder visie, zonder de woningmarkt
structureel te hervormen en zonder de bankensector structureel te
versterken. Wat gebeurt er op 1 juli volgend jaar? Gaat het kabinet dan
echt de overdrachtsbelasting weer verhogen naar 6%, of wordt wederom
met ondoelmatige en ondoordachte maatregelen een jaartje uitstel
gekocht? Graag krijg ik helderheid van de staatssecretaris op dit punt.
Het kabinet heeft vooral oog voor de korte termijn. Met veel kunst- en
vliegwerk wordt er leuk strooigoed gevonden, maar ondertussen verliest
het kabinet het algemeen belang uit het oog. Burgers en bedrijven weten
niet waar zij aan toe zijn. Dit is niet bepaald het robuuste, voorspelbare en
eenvoudige belastingstelsel waar het kabinet zo’n voorstander van is.
Ik kom op mijn tweede punt: het fiscaal stimuleren van schulden. Dit
onderwerp verdient onverminderde aandacht. Ook vorig jaar heb ik hier
aandacht voor gevraagd. Erkend wordt, dat de echte oorzaken van de
kredietcrisis liggen in het aanbod van te veel en te goedkope leningen en
in een te lage beprijzing van risico’s. Daarbij speelt ook de overheid een
belangrijke rol, want via de fiscaliteit moedigt zij het hebben van schulden
aan. Dat is een probleem. Voor burgers en bedrijven is het fiscaal
voordelig om zo veel mogelijk schuld aan te houden. Daardoor zijn
financiële producten in de afgelopen twintig jaar zo complex geworden.
Heel veel mensen begrijpen die producten ook niet meer. De Studiecom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

28

missie Belastingstelsel concludeerde in haar rapport dat de huidige
vennootschapsbelasting de financieringsbeslissingen van vennootschappen verstoort. Met andere woorden, het is voordeliger om investeringen en overnames zo veel mogelijk met geleend geld te financieren.
De fiscale behandeling van het eigen huis bevat een vergelijkbare prikkel.
In Nederland is de hypotheekschuld hoger dan 600 mld. In de afgelopen
vijftien jaar is de schuld zeer snel gestegen; een verzesvoudiging sinds
1990. Waar komt deze snelle stijging vandaan? Het antwoord is heel
simpel: die stijging wordt veroorzaakt door de hypotheekrenteaftrek en de
financiële innovaties van de afgelopen vijftien jaar. Ik noem bijvoorbeeld
de opkomst van spaar- en beleggingshypotheken. Dit heeft ervoor
gezorgd dat mensen hun schuld zo lang kunnen laten openstaan in
vergelijking met ouderwetse hypotheekvormen zoals de annuïtaire
hypotheek. De kosten daarvan worden grotendeels door de belastingbetaler gedragen.
Ook de sterke stijging van het aandeel aflossingsvrije hypotheken heeft
gezorgd voor hogere huizenprijzen, omdat kopers uiteindelijk alleen maar
naar de netto maandlasten kijken. Als de netto maandlasten lager zijn
omdat je niet aflost, kun je weer meer lenen. Dat zie je allemaal terug in
de stijging van de huizenprijzen. Daardoor is het voor starters steeds
lastiger geworden om een huis te kopen.
Zowel in de fiscale behandeling van vreemd vermogen in de vennootschapsbelasting als in de fiscale behandeling van het eigen huis blijven
dus fiscale prikkels aanwezig om zo veel mogelijk schulden op te pompen.
Dit heeft tot gevolg dat de gehele economie gevoeliger wordt voor dit
soort schokken. De private schulden blijven namelijk stijgen.
Het kabinet komt met maatregelen voor de vennootschapsbelasting, de
overnameholding en de beperking van de derdenrente. Ook geldt voor de
hypotheekrenteaftrek sinds 1 augustus van dit jaar de verplichting om
minimaal 50% van de hypotheek af te lossen. Dat vindt D66 goed; laat
daar geen misverstand over bestaan. Het kabinet doet echter niks aan de
kern van het probleem, namelijk dat het voor de fiscaliteit nog steeds
voordeliger is om met geleend geld te werken. Zolang het kabinet niet
durft om de kern van het probleem aan te pakken, heb je pleisters nodig
om de excessen af te plakken. Hierdoor wordt het fiscale systeem steeds
complexer.
De heer Van Vliet (PVV): Ik hoorde zojuist een tegenstrijdigheid in het
betoog van de heer Koolmees. Hij zei net namelijk letterlijk: de huizenprijzen stijgen en het wordt moeilijker om een huis te kopen. Mijn verhaal
is juist – dat lees ik ook overal – dat de huizenprijzen over de gehele linie
dalen. Dat strookt toch niet met het verhaal van de heer Koolmees?
De heer Koolmees (D66): Ik zei dat wij het sinds 1990 over een verzesvoudiging van de prijzen hebben. Nee sorry, dat is een verkeerd cijfer. Wij
hebben het zeker over een verdrievoudiging. De laatste jaren is het
inderdaad minder. Door de economische crisis staan de huizenprijzen
namelijk onder druk. De kern van mijn punt luidt als volgt. Door financiële
innovaties, door het feit dat je met een spaarhypotheek niet of slechts
gedeeltelijk hoeft af te lossen maar wel het grootste hypotheekrentevoordeel hebt, heeft Nederland de hoogste hypotheekschuld van heel
Europa. Dat zie je allemaal terug in de huizenprijzen, omdat de woningmarkt een aanbodmarkt is. Ook al bouw je 50 000 huizen extra in een jaar,
dan is dat een druppel op een gloeiende plaat en heeft dat geen effect op
de prijzen.
De heer Van Vliet (PVV): Als die schuld zo hoog is, als Nederland de
meeste hypotheekschulden heeft, dan staan daar toch ook bezittingen
tegenover?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

29

De heer Koolmees (D66): Het klopt dat er bezittingen tegenover staan,
maar het punt is dat het zo scheef verdeeld is. De financiële innovaties
waarover ik sprak, zijn vooral sinds de jaren negentig ontwikkeld. Vooral
mensen die sinds de jaren negentig dergelijke producten hebben gekocht,
zijn kwetsbaar. Zij hebben namelijk tophypotheken en grote aflossingsvrije delen. Daar maak ik mij veel zorgen over, omdat sinds 2001 de
hypotheekrenteaftrek tot dertig jaar is beperkt. In 2031 hebben wij dus de
eerste gevallen die te weinig hebben afgelost, die een tophypotheek
hebben afgesloten. Daar komt nog eens bij dat ook de pensioenen onder
druk staan en dat de kosten van de gezondheidszorg zullen stijgen.
Ondertussen blijft de fiscale prikkel in het systeem echter bestaan.
Daarom zijn wij met de fractie van de ChristenUnie – die is vandaag
overigens afwezig – ook bezig met een initiatiefwetsvoorstel om de fiscale
prikkel eruit te halen.
De voorzitter: De heer Koolmees meldt dat hij de woordvoerder van de
fractie van de ChristenUnie mist. Ik had aan het begin van het overleg
even moeten melden dat mevrouw Schouten zich laat verontschuldigen,
maar dat heb ik verzuimd. Zij sluit later vandaag nog aan en zal ook de
tweede termijn bijwonen.
De heer Huizing (VVD): Het blijkt maar weer hoe mensen cijfers op hun
eigen wijze kunnen interpreteren, als je de periode aanpast op de manier
die je zelf het prettigst vindt. De heer Koolmees heeft het over de situatie
sinds 1990, maar de hypotheekrenteaftrek bestaat al sinds 1893. Ik ben het
met de heer Koolmees eens dat de huizenprijzen in de jaren negentig fors
zijn gestegen, zeker in vergelijking met andere decennia, maar de
hypotheekrenteaftrek an sich is toch niet de oorzaak van dit verhaal? De
oorzaak zit toch veel meer in de leenvormen die ertegenover staan? De
heer Koolmees heeft het over een spaarhypotheek, maar dat is toch niets
anders dan een omgekeerde annuïteit? Je spaart in plaats van af te
lossen.
De heer Koolmees (D66): Dat is inderdaad de kern van het verhaal. We
hebben de hypotheekrenteaftrek al heel lang; dat klopt. Dat verklaart ook
niet de plotselinge stijging van de laatste twintig, dertig jaar. Het zit in de
financiële innovatie, in het optimaliseren van je belastingvoordeel door de
spaarhypotheek en de beleggingshypotheek. In de jaren tachtig, toen mijn
ouders een huis kochten, was de annuïtaire hypotheek standaard. Daarin
betaalde je de rente, maar ook aflossing, waardoor je schuld afnam. In de
spaarhypotheken en beleggingshypotheken kun je de schuld juist dertig
jaar open laten staan zonder af te hoeven lossen, met als gevolg dat de
hypotheken goedkoper zijn, waardoor de maandlasten naar beneden
gaan. Doordat je lagere maandlasten hebt, kun je meer lenen. Door de
hogere leencapaciteit stijgen de prijzen van woningen weer. De
hypotheekrenteaftrek an sich is dus inderdaad niet het probleem, maar de
fiscale optimalisatie ervan. Daar willen we nu iets aan doen.
De heer Huizing (VVD): Het ging mij om de vaststelling van het eerste
punt.
De voorzitter: De heer Koolmees vervolgt zijn betoog.
De heer Koolmees (D66): Ik was in mijn betoog aangekomen bij de kern
van het probleem. Samen met de ChristenUnie zijn wij bezig met een
initiatiefwetsvoorstel om de hypotheekrenteaftrek aan te passen. Het
voorstel is eenvoudig. We willen alleen hypotheekrenteaftrek voor
hypotheken die gedurende de looptijd worden afgelost. De opbrengsten
daarvan gebruiken we voor lastenverlaging. Een deel willen we gebruiken
voor het voorgoed afschaffen van de overdrachtsbelasting, niet voor één

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

30

jaar, maar structureel. De rest willen we gebruiken voor belastingverlichting op arbeid omdat we arbeid willen stimuleren. We zullen de
hypotheekrenteaftrek niet afschaffen, maar we willen hem hervormen,
opdat de fiscale prikkel eruit gaat.
Ik kom op de relatie met de Vpb. Ook wij waren blij verrast met het
voorstel van de NOB. Dit is eigenlijk eenzelfde principe. Als je een
overname hebt gedaan en die financiert met vreemd vermogen, wordt
verondersteld dat je de schuld daarna stapje voor stapje aflost. Wij
hebben dus sympathie voor het NOB-voorstel als alternatief voor de
kabinetsplannen. De prikkel om vreemd vermogen structureel te
gebruiken, verdwijnt zonder dat een te grote beperking wordt aangelegd
voor bedrijven om overnames te doen. Bijkomend voordeel is dat deze
wetgeving veel eenvoudiger is dan de complexe beperkingen die nu in de
voorstellen zitten. Dit grijpt bovendien het probleem bij de kern aan. Ik
kom zo meteen nog terug op de Vpb.
Dan het derde deel van mijn inleiding, de toekomstagenda en de
fiscaliteit. De staatssecretaris heeft zijn fiscale agenda gepresenteerd. Wij
bespreken die in januari, maar ik wil er vandaag alvast kort op ingaan. Wij
steunen de wens van het kabinet om het belastingstelsel robuuster en
eenvoudiger te maken. Wij zijn ook groot voorstander van de verschuiving
van directe naar indirecte belasting, zoals de staatssecretaris in de fiscale
agenda heeft opgeschreven. Door de btw te verhogen, maar ook door
meer te vergroenen, kunnen de belastingtarieven op arbeid dalen. Helaas
is dit punt bij de presentatie van de fiscale agenda snel de prullenbak
ingegaan door de reactie van de coalitiegenoten, maar wij spreken de
hoop uit dat wij op dit punt toch een slag kunnen slaan. Wij denken dat dit
een belangrijk punt is in een toekomstbestendig belastingstelsel.
Wij hebben ook graag onze steun gegeven aan de wens van mijn
SGP-collega om een commissie voor herziening van inkomstenbelasting
in te stellen. D66 heeft altijd aandacht gevraagd voor de fiscale behandeling van alleenstaanden met het leefvormneutraal beleid. Wij hebben
hierover een hoorzitting gehad en wij zien de opdracht die de staatssecretaris gaat formuleren, met belangstelling tegemoet. Wij verwachten hier
heel veel van. Kan de staatssecretaris hierbij ook de verschuiving van
directe naar indirecte belasting betrekken?
Ik ga kort in op hoofdstuk 1 en 2 van blok 1 van het Belastingplan.
Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de opmerkingen van de heer Omtzigt
over het eurovignet. Ik heb er ook veel vragen bij. Kan dit niet door landen
om ons heen worden opgelost? Gaan we niet te snel met het afschaffen
omdat we buitenlandse vrachtwagens niet gaan belasten en onze
vrachtwagens in het buitenland wel worden belast? Nogmaals, kortheidshalve sluit ik me in dezen aan bij de heer Omtzigt.
Ik heb nog een vraag over de R&D-aftrek voor innovatie. Het is prima dat
het kabinet oog heeft voor innovatie – dat steunen wij van harte – maar de
vraag is of ook de kleinere en nieuwe bedrijven die nog niet veel winst
maken, gebruikmaken van die faciliteit. Juist die nieuwe bedrijven kunnen
innovatie echt een impuls geven.
Dan kom ik bij het Vpb-pakket. Ik heb er al veel over gezegd. Ook voor D66
is het NOB-voorstel een aantrekkelijk alternatief, omdat het betrekking
heeft op de transactie en niet op de balans van de hele onderneming. De
prikkel om schulden af te lossen, sluit aan bij onze ideeën over de
behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen. Meer fundamenteel heb ik wel de volgende vraag. In de Studiecommissie Belastingstelsel heeft professor Van Weeghel gesuggereerd om nog een verdere
stap te zetten, door in de richting van een gelijkwaardige behandeling van
eigen vermogen en vreemd vermogen te gaan. Waarom gaat het kabinet
niet verder op deze weg? Ik weet dat het budgettair heel lastig is, omdat
het op korte termijn heel veel geld kost. Voor de lange termijn zou dit wel
een heel aantrekkelijk perspectief zijn, omdat je hiermee voorkomt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

31

vreemd vermogen toch aantrekkelijk blijft en eigen vermogen als het ware
belast wordt. Graag een reactie hierop van de staatssecretaris.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Ik werk graag samen met
deze staatssecretaris omdat het gewoon een aimabel mens is. Daar gaat
het echter niet om, het gaat om de output. In die zin ben ik dan ook
enigszins teleurgesteld. De staatssecretaris gebruikt graag veel woorden,
maar ik meet zijn prestaties af aan wat er zou moeten worden gedaan.
Echte hervormingen mag hij niet doorvoeren, dus wordt er geknipt en
geplakt op een paar gebieden waar de gedooggevangenis hem althans
niet in de weg zit.
Ook mis ik een visie. Wij hebben weliswaar de fiscale agenda behandeld,
maar die werd gevoeglijk weggeveegd door zijn eigen coalitievrienden.
Echte hervormingen, zoals de onherroepelijke aanpak van de hypotheekrenteaftrek, blijven uit. De bewegingsruimte op het gebied van de
pensioenen is marginaal en wordt gedicteerd door de sociale partners. De
speelruimte van de staatssecretaris om grootschalige belastingontwijking
aan te pakken, wordt zo klein mogelijk gehouden door minister Verhagen
en door de Belastingdienst; althans zo lijkt het. Minister Verhagen heeft
namelijk een topsector hoofdkantoren ingesteld – dat is volgens mij een
legitimatie van belastingontwijking – en de Belastingdienst wil er niets
over vertellen, in ieder geval niet aan Kamerleden. Ook werd er een
proefballonnetje gelanceerd over een hogere belasting op consumptie,
maar dat idee bleef niet lang geloofwaardig voor de PVV en het CDA.
Verder zijn er nog wat vage plannen om dingen te gaan onderzoeken,
zoals de loonsomheffing, de winstbox en het schrappen van de aftrekposten. Hoeveel woorden heeft de staatssecretaris nodig om ons duidelijk
te maken dat hij weinig draagvlak heeft om welke kant dan ook op te
bewegen? Zelfs de SGP vond het nodig om een motie in te dienen voor
een nieuwe onderzoekscommissie, die met voorstellen moet komen om
het belastingstelsel te hervormen. Waarom moet de SGP daarmee komen
en doet de staatssecretaris dat niet zelf?
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik heb een vraag aan de heer Braakhuis over het
woordje «zelfs». U begon uw zin met te zeggen dat zelfs de SGP een
motie heeft ingediend. Ik ben wel benieuwd naar de reden voor het
gebruik van het woordje «zelfs».
De heer Braakhuis (GroenLinks): Semantische discussies zijn altijd leuk.
Ter geruststelling kan ik zeggen dat het woordje «zelfs» geen betrekking
heeft op de SGP, maar op het feit dat het zelfs nodig was om met een
voorstel te komen dat ik eigenlijk van de staatssecretaris zelf had
verwacht.
Ondertussen wordt met veel toewijding de fiscale vergroening van zijn
voorganger, de huidige minister van Financiën De Jager, om zeep
geholpen. Waarom handelt de staatssecretaris niet wat gedurfder?
Waarom worden niet de grenzen van het mogelijke verkend? In mijn
bijdrage zal ik proberen te laten zien dat het wel degelijk mogelijk is om
het belastingstelsel toekomstgericht en toekomstbestendig te maken.
Daartoe zal ik twee punten aanraken. De staatssecretaris weet inmiddels
dat belastingontwijking mijn volle aandacht heeft. Nederland is namelijk
belastingparadijs nummer 1. Vervolgens zal ik nog ingaan op het punt van
de fiscale vergroening en banen.
Ik begin maar meteen met mijn grootste frustratie. De belastingontwijking
en het grote spel van het ontwijken van Kamervragen daarover.
Nederland stond niet voor niets op het lijstje van Obama. Nederland is
een belastingparadijs en Nederland zal ook na deze maatregelen in het
Belastingplan een belastingparadijs blijven. Voor de kleine ondernemer op
de hoek is er niets paradijselijks aan onze belasting, maar voor multinationals is dat andere koek. Er is zelfs een aparte term voor belastingont-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

32

wijking via Nederland: «going Dutch». Een bekend voordeel van «going
Dutch» als manier om belasting te ontwijken, is de SAB Miller-case over
belastingontwijking via royaltybetaling. Nederland verdient hier 1,3 mln.
aan, maar dit gaat ten koste van een belastingontwijking van 12 mln. voor
Afrika. Een ander voorbeeld is het belastingverdrag met Mongolië.
Nederland handelt nauwelijks met Mongolië, maar een Canadees bedrijf
maakt gebruik van het Mongools/Nederlandse belastingverdrag met een
0-procenttarief om onder de eigen, minder gunstige afspraken met
Mongolië uit te komen.
Het bedrijfsleven is hier dus blij mee, maar de ontwikkelingslanden zijn
hier niet blij mee. Uit onderzoek van ActionAid blijkt dat de 100 grootste
multinationals op de Londense beurs 1 330 vennootschappen en joint
ventures in Nederland hebben. Nederland doorsluisland is op één na de
grootste speler voor de fiscale constructies van deze multinationals. De
Nederlandse trustkantoren spelen hierbij een belangrijke rol. Deze
constructies leveren Nederland nauwelijks iets op, maar brengen
ontwikkelingslanden wel grote schade toe. Volgens ActionAid raken veel
ontwikkelingslanden door belastingvlucht drie keer zoveel geld kwijt als zij
aan ontwikkelingshulp ontvangen. De staatssecretaris weigert intussen de
aangenomen motie-Vendrik uit te voeren. Daarin wordt onderzoek
gevraagd naar belastingontwijking en -ontduiking en naar de gevolgen
voor ontwikkelingslanden. Ik vraag de staatssecretaris opnieuw of hij
bereid is om deze motie alsnog uit te voeren.
Wat mij bij deze belastingontwijking ook verbaast, is het continue
argument van het vestigingsklimaat; het is vestigingsklimaat voor en het
is vestigingsklimaat na. Dat is natuurlijk onzin, want al die brievenbussen
aan de Zuidas leveren nauwelijks reële economische meerwaarde op
maar gaan wel ten koste van de Derde Wereld. De paar hoofdkantoren uit
Japan die hier ooit zijn gekomen, is dat het dan? Wat heeft de gewone
burger daaraan? Bevolkt met expats, die ook nog eens veel minder
belasting betalen – daar komen wij straks op – is zo’n hoofdkantoor echt
geen werkgelegenheidsdroom. Waar blijft de maakindustrie, bestaand uit
fabrieken en distributiecentra, waar echt mensen werken en niet alleen
wat stropdassen? Volgens de Nederlandsche Bank houden we van de
6 300 mld. die door Nederland stroomt, op deze wijze ongeveer 500 mln.
aan reële economie over aan dit beleid. We vangen ook nog eens 1 mld.
aan belasting, maar qua reële economie is dit ongeveer 500 mln.; dat is
een berekening van de Nederlandsche Bank. Dat is dus 0,008%; het is de
moeite. Dat is dan het beleid van deze staatssecretaris.
De Belastingdienst blijkt ook nauwelijks actief te zijn bij de aanpak van
belastingontwijking. Sinds 2007 worden afspraken over informatieuitwisseling opgenomen in de verdragen, de zogenaamde TIA’s, maar de
Belastingdienst blijkt hier nauwelijks gebruik van te maken, zoals wij
onlangs ook konden lezen in de krant. Waarom niet? Is de staatssecretaris
bereid om hier veel meer prioriteit aan te geven?
De heer Huizing (VVD): De heer Braakhuis heeft het over belastingontwijking dankzij verdragen. Ik heb altijd geleerd dat een verdrag door twee
partijen wordt gesloten. Als een verdrag beide partijen welgevallig is,
waarom zou Nederland zich dan ineens schuldig moeten voelen over het
feit dat de andere partij dat verdrag met het volle bewustzijn en met liefde
heeft ondertekend?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Op zich is dat waar, maar het gaat
natuurlijk juist om de momenten waarop gebruik wordt gemaakt van de
verschillen tussen de diverse verdragen, want elk belastingverdrag is
weer een maatwerkoplossing. Er zitten bijvoorbeeld definitieverschillen in:
wat bij ons soms vreemd vermogen is, is in een ander land eigen
vermogen en vice versa. Daar kan nog steeds gebruik van worden
gemaakt. Door de OESO-toepassing is transfer pricing weliswaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

33

enigszins teruggebracht, maar er blijft genoeg ruimte over. Het tweede
punt is dat de substance-eis die aan de activiteiten wordt gesteld, vaak
moeilijk controleerbaar is. Daar kom ik straks op terug.
Dit was één kant van dit verhaal, maar er is nog een kant, namelijk de
Kamervraagontwijking. Het is waar dat wij heel veel niet weten en
daarnaar moeten gissen, maar als ik daar dan naar vraag, ook via
Kamervragen, krijg ik de gevraagde informatie niet. Dat mag immers niet
van de Belastingdienst, die steeds wijst naar artikel 67 van de Awr, die
bepaalt dat er geen gegevens verstrekt mogen worden die herleid kunnen
worden naar de bron. De Belastingdienst is echter een onderdeel van het
ministerie van Financiën, valt dus onder de verantwoordelijkheid van de
staatssecretaris en is dus eigenlijk onderworpen aan de controle van de
Kamer. De Kamer mag echter weer niets weten. Dat is lastig en daarom
heb ik voorgesteld om vijf soortgelijke cases op te tellen en door vijf te
delen zodat ik aan de hand van die informatie niet meer de bronnen kan
afleiden. Dat is dus conform het gewraakte artikel, maar ik krijg dan nog
geen antwoord, want het mag niet van de Belastingdienst. Zo wordt de
wondere wereld van de Belastingdienst wel een grote «black belastingbox», waarvan we weten dat een burger of een kleine onderneming
die een bonnetje kwijt is, in de problemen kan komen. Als je echter veel
verdient of je een grote onderneming hebt, is er wel wat maatwerk voor
je. Zolang je maar je fairshare betaalt, maar wat is dat? Nogmaals,
waarom geeft de staatssecretaris geen antwoord op mijn Kamervragen
waarin ik inzicht vraag in de effectieve belastingdruk van de 50 grootste
Nederlandse bedrijven, vooral multinationals, en de meest gebruikte
financiële constructies? In het Verenigd Koninkrijk is een soortgelijk
onderzoek wel uitgevoerd. Ik zie dus niet in waarom dit in Nederland niet
mogelijk zou zijn, al is het via anonimisering of eventueel aggregatie van
gegevens. Ik wil gewoon een einde aan deze geheimhouding. De Tweede
Kamer moet inzicht krijgen in veel voorkomende fiscale constructies,
zodat zij deze effectief kan aanpakken. Ik wil dat dit parlement zijn
parlementaire controle naar behoren kan uitvoeren. Daarom heb ik een
amendement voorgesteld over een aanpassing van de geheimhoudingsplicht in de Awr ten behoeve van die taak van de Kamer. Ik wil namelijk
dat er einde komt aan zowel deze «Kamervraagontwijking» als de
belastingontwijking en dat de Nederlandse burger te weten komt wat er in
dit land zoal geregeld wordt. Zij moeten tenslotte 18 mld. inleveren van dit
kabinet, terwijl elders die miljarden mogelijk niet worden opgebracht.
Mogelijk, want we weten dus heel veel niet. Dat is echter unfair en ik zal er
voor blijven knokken om dit boven water te krijgen.
Ik wil daarom twee uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht in de Awr.
Ten eerste: er geldt geen geheimhoudingsplicht voor de bekendmaking
van gegevens op geaggregeerd en geanonimiseerd niveau. Ten tweede:
dit geldt ook als gegevens op verzoek besloten ter inzage worden gelegd
van de leden van de Eerste of Tweede Kamer. In beide gevallen komen er
geen individuele gegevens op straat te liggen en kan bijvoorbeeld ook een
parlementaire enquêtecommissie haar taak naar behoren uitvoeren.
Ik kom op iets positiefs, want het is niet allemaal kommer en kwel. De
staatssecretaris pakt in het belastingplan eindelijk wel de grote sprinkhanen aan. Dat is goed. We hoeven niet meer bang te zijn voor een
herhaling van het HEMA-scenario waarbij een bedrijf wordt volgepompt
met schulden om maximaal te profiteren van de Nederlandse renteaftrek.
Waarom blijft echter tot een drempel van een miljoen aan rentelasten
vrijspel bestaan? Dat is nogal wat en weer een verdubbeling van een
eerder voorstel. Deze vraag is ook al eerder door een aantal voorgangers
gesteld.
Er komt een antimisbruikbepaling zodat coöperaties in misbruiksituaties
inhoudingsplichtig worden voor de dividendbelasting. Per praktijkgeval
moet worden beoordeeld of er sprake is van een volstrekt kunstmatige
constructie. Ook hierbij vraag ik mij af of we iets kunnen leren van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

34

buitenland. De huidige oplossing klinkt immers arbeidsintensief en in
combinatie met de bezuinigingen op de Belastingdienst geeft mij dat geen
comfortabel gevoel.
Nederland heeft 163 trustkantoren die het beheer uitoefenen van zo’n
13 000 doelvennootschappen omdat deze lokaal beheerd en geadministreerd moeten worden om te profiteren van ons lokale vestigingsklimaat.
Hoe kan het zijn dat een bedrijf voldoende substance heeft in Nederland
om voor onze fiscale regels in aanmerking te komen, als zo’n zelfde
trustkantoor nog voor gemiddeld 80 andere bedrijven werkt? Welke
substance-eisen gelden precies en bieden deze voldoende houvast om
belastingontwijking tegen te gaan? Welke substance-eisen worden in
andere landen gesteld, vooral binnen de Europese Unie? Zijn de Nederlandse substance-eisen wel eens geëvalueerd en, zo ja, wat waren
daarvan de conclusies? Zo nee, is de staatssecretaris dan bereid om de
substance-eisen te evalueren?
Dan nog even heel kort over het Bosalgat, waarover al eerder iets is
gezegd. Het is moeilijk te dichten, ook door de asymmetrie met het
buitenland. Het is natuurlijk lastig als in het buitenland anders wordt
beoordeeld waar winsten en kosten mogen neerslaan. Kunnen wij dan
niet beter de bestaande belastingverdragen gebruiken om het Bosalgat te
dichten? Dat is weliswaar een omweg, maar het is een mogelijkheid om in
ieder geval op bilateraal niveau het Bosalgat te dichten.
Ik ben dus eigenlijk pas tevreden als Nederland niet langer een belastingparadijs is voor tienduizenden brievenbusmaatschappijen. Laten wij
elkaar geen mietje noemen, het feit dat ze er zijn, dat het er zo veel zijn en
dat die grote ondernemingen allemaal hier zitten, is een onverbloemd feit
en dat is het niet voor niets. Ik wil dat Nederland een paradijs wordt voor
echte ondernemers en zijn inwoners en een eerlijke handelspartner voor
de ontwikkelingslanden.
Ik schakel nu door naar het volgende onderwerp.
De heer Huizing (VVD): De heer Braakhuis wil dat Nederland niet meer
een belastingparadijs is. Ik begrijp goed dat hij dus eigenlijk zegt dat hij
liever heeft dat al deze maatschappijen naar een ander land gaan en daar
een bijdrage leveren, hoe relatief klein misschien ook, aan de reële
economie en aan belastinginkomsten. Ik zeg dat in het licht van de
opmerking van de heer Braakhuis dat Nederland in totaal 18 mld. moet
inleveren. Als wij dit ook kwijtraken, moeten wij straks met elkaar nog
meer inleveren. Ik begrijp in het betoog van de heer Braakhuis niet
helemaal waarom hij hier vanaf wil. Dan doen wij het eigenlijk aan een
ander land cadeau.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dat is steeds het argument, zoals ik al
eerder zei: het vestigingsklimaat. Intussen vestigen zich hier niet of
nauwelijks de gewenste hoofdkantoren; het is niet de moeite waard. Dat is
becijferd; het levert echt heel weinig op. De economisch meest reële
activiteiten betreffen die van de consultants Ernst & Young, die bedrijven
kunnen helpen aan deze fiscale constructies. Er is dus gewoon geen
economische meerwaarde, maar het gaat wel ten koste van de derde
wereld. Het gaat aantoonbaar om ten minste 680 mln., maar waarschijnlijk
is het veel en veel meer. Zodra mijnheer Huizing kan aantonen dat dit
reële economische meerwaarde oplevert, heeft hij wat mij betreft gelijk.
Zolang ik echter merk dat er van 6 300 mld. 1 mld. aan belastinginkomsten
overblijft, ben ik daar misschien wel blij mee, maar het kan waarschijnlijk
nog veel meer zijn. Er gaat een hele hoop vanaf, wat wij kwijtraken
doordat bedrijven gewoon ontwijken.
De heer Huizing (VVD): Ik denk dat Nederland aan de andere kant weer
buitengewoon genereus is als het gaat om het budget voor ontwikkelingssamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

35

De heer Braakhuis (GroenLinks): Het was geen vraag, maar ik reageer ik
wel op, want volgens mij zijn wij daar in Nederland iets minder genereus
mee geworden onder dit kabinet, en dat zit mij ook nog steeds dwars.
De heer Bashir (SP): Het Bosalgat is ontstaan door het Bosal-arrest, dat
ervoor zorgt dat er oneigenlijk rente wordt afgetrokken. Nu wil de regering
het Bosalgat dichten en een aantal andere maatregelen doorvoeren. Het
geld dat daarmee vrijkomt, wil de regering hoofdzakelijk aanwenden om
de winstbelasting voor bedrijven te verlagen. Ik heb hierover een motie
ingediend. De fractie van GroenLinks heeft er eigenlijk voor gezorgd dat
die motie niet werd aangenomen, door de meerderheid te blokkeren. De
voorzitter van de fractie van GroenLinks heeft daarover een tijdje geleden
eenzelfde motie ingediend. Mijn vraag is dus: was het een foutje bij de
stemmingen voor het zomerreces en kunnen wij straks samen optrekken
om het Bosalgat, dat oneigenlijk is, aan te wenden voor de algemene
middelen?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Interfererende moties kunnen wel eens
voor wat ruis zorgen, maar ik ben graag bereid om wat meer met de heer
Bashir op te trekken.
De heer Bashir (SP): Ik ben daar ontzettend blij mee, want dit zorgt er
toch voor dat wij op dit punt een meerderheid hebben.
De voorzitter: Dat is geen vervolgvraag. Ik wil er echt op wijzen dat wij
interrupties gebruiken om vragen te stellen, maar niet om nog een keer in
herhaling te vervallen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Mijn fractie kijkt met enige
afschuw naar wat het kabinet doet op het gebied van fiscale vergroening
en banen. Deze staatssecretaris helpt het werk van zijn voorganger om
zeep en kiest eerder voor fiscale vergrijzing dan voor fiscale vergroening.
In plaats van mensen met groene banen te wapenen tegen een nieuwe
economische dip – In landen waar ze dit doen is het aantoonbaar effectief,
zoals in Duitsland, waar het al 250 000 nieuwe banen heeft opgeleverd –
kiest dit kabinet consistent voor het subsidiëren van de gevestigde,
fossiele energie verslindende bedrijven. Daar gaat 5,8 mld. naartoe, terwijl
het kabinet bezuinigt op groen. Onder het mom van eenvoud schaft de
staatssecretaris een aantal milieubelastingen af, maar als hij echt koos
voor eenvoud, zou hij ook kunnen kiezen voor het afschaffen van de
zorgtoeslag of lastige aftrekposten in de inkomstenbelasting. Maar dat
gebeurt dan weer niet. Dit levert de Belastingdienst namelijk veel meer
kostenbesparing op dan nu het geval is. Zelfs als vereenvoudiging echt
leidend zou zijn, staat de keuze open om te kiezen voor fiscale
vergroening, bijvoorbeeld door een aantal subsidies op fossiele energie af
te schaffen. Maar nee, er wordt consistent gekozen voor fiscale
vergrijzing. Het lijkt er daarbij op dat dit kabinet consequent kiest voor de
weg van de minste weerstand, de weg van de gevestigde orde en de weg
van de achteruitgang. Waarom kijkt dit kabinet niet verder en waarom
kiest deze staatssecretaris niet voor een richting vooruit, op weg naar een
gezonde en schone toekomst?
Ik leg de staatssecretaris drie gewetensvragen voor. Vindt u het eerlijk,
mijnheer de staatssecretaris, dat energie-intensieve bedrijven een 220
keer lager tarief voor de energiebelasting betalen dan een burger? Vindt u
het in deze tijden van harde bezuinigingen verdedigbaar om fossiele
energie met 5,8 mld. te blijven subsidiëren via de fiscus, terwijl schone
energie nauwelijks iets toebedeeld krijgt en dus kansloos wordt gehouden
door dit kabinet? Daarmee wordt trouwens ook veel innovatie op dit
gebied zwaar onder druk gezet, evenals banen. Wilt u ook dat werknemers
en zelfstandigen minder belasting moeten gaan betalen, zodat zij er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

36

minder hard in koopkracht op achteruitgaan? Er is weliswaar iets
genivelleerd, maar we kijken toch nog steeds aan tegen een gemiddelde
koopkrachtdaling van meer dan 1% en dan drukt dat ene procent
natuurlijk veel zwaarder op de lagere inkomens dan op de hoge.
Voorzitter. Als het antwoord van de staatssecretaris op de vragen een en
twee nee is en het antwoord op vraag drie ja, dan hebben wij een
antwoord in de vorm van mijn amendement voor eenvoud, vergroening
en banen. In dat amendement verlagen we de belasting aanzienlijk, met
1% in 2012 tot 2015 en met 2% in 2015. Dan hebben we het over de eerste
en tweede schijf. Tegelijkertijd kiezen we met dit amendement voor een
toekomstgericht energiebeleid. Op dit moment betalen energie-intensieve
bedrijven dus veel minder energiebelasting dan een burger, terwijl de
fiscale bevoordeling enorm is. Met dit amendement wordt deze fiscale
bevoordeling van 5,8 mld. in stapjes tot en met 2015 gehalveerd. Hierdoor
neemt de druk toe voor energie-intensieve bedrijven om te investeren in
energiebesparing of schone energie, zonder dat meteen de volledige prijs
hoeft te worden betaald. Uiteindelijk krijgen op deze manier schone
vormen van energie een eerlijke kans.
Wij kiezen er toch voor – ik heb het CDA daaraan herinnerd – om de
succesvolle belasting op verpakkingen te verhogen tot het Deense niveau,
zodat maximale effectiviteit kan worden bereikt, terwijl er toch een
redelijke belastingopbrengst wordt gerealiseerd. Tot slot zorgen wij voor
een vereenvoudiging, door de verlaagde accijns voor rode diesel en het
verlaagde tarief voor de glastuinbouw af te schaffen.
Ik sluit dit blok af met een vraag aan de staatssecretaris. Toen wij onlangs
een debat hadden met minister De Jager, bood deze toen we het even
over de hypotheekrenteaftrek hadden eigenlijk een soort opening. Hij
merkte op dat het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek zou leiden tot
een belastingverhoging, omdat je minder aftrek hebt. Dat snijdt natuurlijk
hout. Omgekeerd geredeneerd betekent het echter ook dat als je de
belastingdruk gelijk houdt, mogelijk de aanpak van de hypotheekrenteaftrek toch bespreekbaar is voor dit kabinet. Dat is in ieder geval een
opening die ik zie. Mijn vraag aan de staatssecretaris is of hij daar even op
in wil gaan.
Voorzitter. Dat is het einde van mijn inbreng over dit blok.
De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Ik wil blok I en II in één keer
behandelen, zoals verschillende sprekers ook gedaan hebben. Het
voordeel daarvan voor u is dat ik dan bij blok V pas weer terug ben, maar
dat heeft ook met mijn agenda voor de rest van de middag te maken.
Aan het begin van deze behandeling wil ik graag de staatssecretaris
complimenteren met zijn eerste echte belastingplannen, waarin een aantal
mooie voornemens zijn opgenomen om te komen tot een eenvoudiger en
solider belastingstelsel. Het zijn eerste stappen en per jaar moet je ergens
zien te komen. Grote stappen zijn zeker in een tijd waarin er weinig geld
is, lastig. Daarom juich ik het ook toe dat de staatssecretaris de motie die
ik ingediend heb, gesteund heeft en dat de Kamer dat overigens ook
breed gedaan heeft. Tot mijn verbazing deed niet iedereen dat, maar dat
komt nog wel. Volgens mij heeft de PvdA de motie niet gesteund, maar
daar gaan we het nog over hebben. Wij gaan daar immers uitvoerig op
terugkomen bij de fiscale agenda en dat was volgens mij de motivatie van
de heer Groot, dus dat komt allemaal goed.
Na al deze woorden van dank wordt het tijd voor wat licht kritische
opmerkingen. In het Belastingplan kom ik toch weer een aantal
voorstellen tegen waarvan ik mij afvraag of dat nu echt zo moet. Zijn we
dan niet weer bezig met onnodige lastenverzwaringen? Voorstellen tot
lastenverzwaringen, verdergaande instrumentalisering, het introduceren
of uitbouwen van ineffectieve instrumenten, ik kom daar zo meteen nog
op terug. Bij deze, maar ook bij voorgaande voorstellen, bekruipt mij vaak
het gevoel dat we weer te maken hebben met wat juist het probleem is bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

37

belastingvoorstellen. Als je ze jaar op jaar bekijkt, is het niet zo erg, maar
als je ze allemaal bij elkaar opstapelt, groei je uiteindelijk naar een stelsel
toe waarvan je denkt: lieve help, dit heeft eigenlijk niemand bedoeld. Om
dat nu te voorkomen, zou ik de staatssecretaris willen vragen of hij in het
vervolg in de memorie van toelichting bij elk individueel voorstel tot
wijziging ook de effectiviteit zou willen aangeven, zodat de Kamer die
afweging beter kan maken. Dat zorgt ervoor dat beoogde doelen met zo
weinig mogelijk publieke middelen worden bereikt en dat de Kamer een
instrument in handen heeft om bij elk individueel voorstel te bekijken wat
het betekent en de stapeling daarbij kan betrekken.
In het verlengde hiervan roep ik de staatssecretaris ertoe op om in het
Belastingplan een horizonbepaling op te nemen als het gaat om fiscale
maatregelen die eigenlijk worden genomen in het kader van de
koopkracht. Dat zou wel eens de sleutel kunnen zijn, maar het vergt
politiek lef. Feitelijk tref je zulke maatregelen namelijk voor dat ene jaar
om de koopkracht te repareren, maar als zo’n maatregel er eenmaal in
staat, blijft hij er ook in staan, en dan krijg je opnieuw die stapeling. Is de
staatssecretaris bereid tot zo’n bepaling, ook met het oog op het huidige
plan?
Ik kom op de vennootschapsbelasting. Ik vraag me af of de regeling rond
de aftrek van buitenlandse schulden bij overnames niet te rigide is. Het is
natuurlijk prima dat dit wordt aangepakt; daarover zijn wij het allen eens.
Verschillende sprekers hebben al de vraag gesteld of dit wel de regeling is
die wij zouden moeten hebben. De VVD-fractie heeft een alternatief
voorgesteld; ik ben ook zeer benieuwd naar de reactie daarop. Daarnaast
wil ik van de staatssecretaris nog wel wat horen over de gekozen
verhouding tussen eigen en vreemd vermogen. Is dit wel de verhouding
waarvan je moet uitgaan als je naar de praktijk kijkt? Waarom is er niet
voor gekozen om bedrijven de mogelijkheid te bieden, in specifieke
gevallen aan te tonen dat het in hun geval heel reëel is om van een lager
getal uit te gaan, de zogenaamde tegenbewijsmogelijkheid? Tot slot wat
dit punt betreft: ik mag er toch van uitgaan dat deze maatregelen niet met
terugwerkende kracht worden toegepast, ook als in de toekomst herfinanciering nodig is?
De heer Van Vliet (PVV): Ook bij een toekomstige herfinanciering, zei de
heer Dijkgraaf. Stel dat er sprake zou zijn van een excessieve renteaftrek,
dan moeten wij die dus in stand laten. Begrijp ik dat goed?
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik zou staatsrechtelijk wel benieuwd zijn naar de
visie van de staatssecretaris hierop. Ik stelde vragen; dat wil niet zeggen
dat ik hierover een keiharde stellingname heb. In juridische termen is het
natuurlijk wel interessant om te bekijken in hoeverre bedrijven kunnen
rekenen op afspraken die destijds met Financiën zijn gemaakt. Als er echt
excessieve dingen zijn gebeurd, die teruggedraaid zouden kunnen worden
zonder afspraken te schenden, zou het in ons aller belang zijn om dat te
doen. Dat ben ik eens met de heer Van Vliet. Het is echter niet de
bedoeling dat zaken gaan omvallen waarvan wij vinden dat die wel
degelijk een positief effect hebben voor de toekomst van Nederland.
De heer Van Vliet (PVV): De heer Dijkgraaf sprak over gemaakte
afspraken. Als ik ervan uitga dat de fiscale regels ten aanzien van de
vennootschapsbelasting in gelijke mate gelden voor iedereen die
activiteiten ontplooit, hebben wij gewoon te maken met de wet. Als de
wet gewijzigd wordt – dat recht hebben wij hier – ontstaat een nieuwe
wettelijke situatie. De heer Dijkgraaf koppelde dit aan een moment van
herfinanciering. Ik zou zeggen: dat is dan nieuw geldende wetgeving, die
ik daarop dus zou willen loslaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

38

De heer Dijkgraaf (SGP): Als de werkelijkheid zo in elkaar zit, ook in die
deals – dat zou eigenlijk zo moeten zijn – dan volg ik de heer Van Vliet.
Tegelijkertijd weten wij dat er wel degelijk soms zeer harde afspraken zijn
gemaakt met het ministerie van Financiën. Juist daarin ben ik geïnteresseerd: welke afspraken liggen er specifiek voor de langere termijn?
Voorzitter. Ik kom op de zelfstandigenaftrek. Wij maken ons zorgen over de
effecten van de maatregelen die de regering neemt met betrekking tot de
zelfstandigenaftrek voor kleine ondernemers. De regering toont in de nota
naar aanleiding van het verslag aan dat er soms grote koopkrachteffecten
optreden bij ondernemers van wie de partner € 15 000 aan inkomsten
heeft. Kan de staatssecretaris in de schriftelijke beantwoording van deze
termijn ook de koopkrachteffecten opnemen van ondernemers van wie de
partner geen inkomsten heeft? Zijn die misschien nog wel vele malen
groter?
Ik sluit me aan bij de opmerkingen van de PVV in het verslag over de
perverse effecten van samenloop van de te betalen belasting voor de
ondernemers en de toeslagen. De regering erkent dat hier een probleem
ligt, maar wil deze doorwerking vooralsnog niet wegnemen door middel
van een aangepast inkomensbegrip voor de toeslagen. Ziet de staatssecretaris nog andere mogelijkheden op korte termijn om deze samenloop
van omstandigheden te beperken?
Ik kom op de kindregelingen. Het zal niemand verbazen dat de SGP grote
kritiek heeft op het schrappen van de uitzonderingen op de afbouw van de
algemene heffingskorting, de zogenaamde zorgbeloning. Het argument
van de SGP, dat het onwenselijk is om mensen te belasten voor de kosten
die minimaal noodzakelijk zijn om te voorzien in het eerste levensonderhoud, is intussen breed bekend. Ik hoop dat bij de stemming blijkt dat
de Kamer dit argument deelt, doordat deze uitzondering niet wordt
geschrapt.
Gezien de integere wetsbehandeling van de afbouw van de algemene
heffingskorting in de Wet werk en bijstand heb ik er hoop op dat een
Kamermeerderheid die groep mensen wil uitzonderen van de afbouw die
wel zou willen werken, maar dit niet kan. De afbouw van de
overdraagbare algemene heffingskorting is consequent verdedigd als
arbeidsparticipatieprikkel. Een prikkel is natuurlijk alleen effectief als
mensen gebruik kunnen maken van die prikkel. Ik ben benieuwd of de
regering en de Kamer erkennen dat de fiscale prikkels voor mensen met
een handicap, langdurige arbeidsongeschiktheid of chronische ziekten
onmogelijk kunnen werken. Als zij dit erkennen, ben ik benieuwd of zij
mijn voorstel steunen om deze groep uit te zonderen van de afbouw.
Ik kom te spreken over de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Voor
de zoveelste keer op rij wordt dit totaal ineffectieve instrument verhoogd
met een fors bedrag. Om de meerderheid van de Kamer hiervan te
overtuigen, heb ik berekend hoeveel de extra banen die hiermee
gecreëerd worden, gaan kosten. De regering geeft op basis van een
berekening van het Centraal Planbureau aan dat de effectiviteit van een
verhoging met € 230 en een versnelde opbouw van 0,2% leidt tot een
extra aanbod in uren van, schrik niet, 0,1%. Omgerekend betreft het hier
dus 7 000 extra banen. Als we die 7 000 extra banen afzetten tegen de
235 mln. extra die de inkomensafhankelijke combinatiekorting kost, blijkt
de subsidie per baan € 33 5000 te bedragen. Dat is een modaal inkomen.
Dat is een wel heel zwaar gesubsidieerde baan. Zoveel ineffectiviteit en
deadweight losses zijn toch niet meer te verkopen? Waarom was
bijvoorbeeld de 0,2% versnelde opbouw noodzakelijk? Was 3,8% niet
voldoende? Waaruit bleek dat? Hoe kan de staatssecretaris dan nog
verdedigen, zoals hij in de beantwoording van mijn vragen hierover
stelde, dat de inkomensafhankelijke combinatiekortingen een effectief
instrument zijn die een bijdrage leveren aan de arbeidsparticipatie? Ik ben
daarom voornemens om een amendement in te dienen, waarmee ik,
geheel in lijn met de geest in deze Kamer, de 235 mln. van de inkomensaf-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

39

hankelijke combinatiekorting gebruik voor een tariefsverlaging in de
eerste schijf. Dit is ook geheel in lijn met de fiscale agenda, waarin de
staatssecretaris aangeeft dat hij naar grondslagverbreding wil, lagere
tarieven en minder heffingskortingen. Bovendien leent een tariefsverlaging aan de onderkant zich meer voor koopkrachtondersteuning voor
werkenden, wat het enige doel is van deze staatssecretaris.
Bij het pakket in het kader van de vitaliteitsregeling heeft de SGP-fractie
de nodige vragen. Ik begin bij de werkbonus. Gezien de overstimulering
van arbeid voor ouderen heeft de SGP-fractie er begrip voor dat de
regering de arbeidskorting voor ouderen en de doorwerkbonus afschaft.
De SGP is er echter nog niet van overtuigd dat de voorgestelde
werkbonus de beste manier is om het doel van langer doorwerken te
bereiken. In het verslag heb ik de regering de kritiek van professor
Stevens voorgehouden. Kan de regering reageren op zijn argument dat de
motivatie van de doorwerkers meestal niet door financiële motieven
wordt bepaald? Gaat het argument van de staatssecretaris zelf in de
fiscale agenda niet meer op dat mensen vaak helemaal niet weten
waarom ze deze extra korting krijgen? Waarom heeft de regering niet
eerst het Centraal Planbureau een rapportage gevraagd over de effectiviteit van het vitaliteitspakket op de arbeidsparticipatie en de
houdbaarheid? Ik heb nog een andere vraag op dit punt. Er is een
horizonbepaling voor zeven jaar. Waarom zo lang? Kan de effectiviteit niet
eerder getoetst worden?
Wij juichen toe dat de regering de doelen voor de besteding van het
vitaliteitssparen niet van tevoren heeft vastgesteld. Het past bij een
terughoudende overheid om zich in de fiscaliteit zo weinig mogelijk te
bemoeien met persoonlijke keuzes van mensen. Toch vraag ik mij af
waarom de regering daarop een uitzondering maakt om vervroegd
uittreden te voorkomen. Het is net alsof de regering hiermee zegt: «je mag
halverwege je periode wel een jaartje ertussenuit, maar je denkt toch
zeker niet dat je aan het eind een jaartje eerder mag stoppen?». Kan de
regering hier de logica van schetsen? Denkt de staatssecretaris echt dat
vervroegd uittreden problematisch is, mede gelet op het beperkte
maximum van € 20 000? Waarom wil de staatssecretaris een beperkende
opname van meer dan € 10 000 blokkeren?
Helemaal tot slot sluit ik mij aan bij de discussie over de 30%-regeling en
de vraag van de heer Huizing over de jonge onderzoekers. Ik wil, gelet op
de discussie, iets meer horen van de staatssecretaris over de hele keten.
Waar zitten de pijnpunten? Het gaat niet alleen om jonge promovendi,
maar ook om postdocs. Zo kom je steeds hoger in het salarisgebouw.
Waar moeten we het wel doen en waar niet? Waar voldoet de regeling?
De voorzitter: Daarmee zijn we aan het einde gekomen van blok I. Ik stel
voor om na de schorsing voor de lunch de blokken II en III gezamenlijk te
behandelen. Dan hebben we nog een blok autobrief en een blok Geefwet.
Ik constateer dat de leden zich daarin kunnen vinden.
De vergadering wordt van 13.30 uur tot 14.00 uur geschorst.
Blok II
Overige hoofdstukken van het Belastingplan 2012 (33 003)
Blok III
Overige fiscale maatregelen 2012 (33 004)
De voorzitter: Het woord is aan de heer Huizing.
De heer Huizing (VVD): Voorzitter. Blok 2 heb ik al in mijn eerste deel
behandeld. Ik zal u besparen dat nog een keer te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

40

De voorzitter: Dat zou fijn zijn.
De heer Huizing (VVD): Ik beperk mij dus tot blok 3. Ook dat zal heel kort
zijn. De overige fiscale maatregelen bestaan uit een grote hoeveelheid
kleinere wetswijzigingen. Eén daarvan wil ik er graag uitlichten: de
invoering van één bankrekeningnummer voor alle uitbetalingen met
uitzondering van de omzetbelasting. De VVD steunt dit voorstel van harte,
omdat het allereerst leidt tot lagere uitvoeringskosten en minder kans op
fouten. Dat past prima in ons streven naar een kleinere, efficiënte en
effectieve overheid, en dus ook een goedkopere overheid. Maar minstens
zo belangrijk is dat hierdoor de kans op fraude vermindert. Belasting- en
toeslagenfraude dienen te vuur en te zwaard bestreden te worden en
uiteraard bestraft te worden. De VVD ziet wel het nadeel dat huur- en
kinderopvangtoeslag niet meer direct overgemaakt kunnen worden naar
de instelling, wat de kans op wanbetaling groter maakt. Ziet de staatssecretaris mogelijkheden om in bepaalde gevallen uitzonderingen toe te
laten?
De heer Groot (PvdA): Voorzitter. Ik heb voor dit blok echt wat meer tijd
nodig, zeker omdat er nog een ander blok bijgevoegd wordt. Ik zal nu dus
heel veel van mijn spreektijd gebruiken.
Ik begin met de zelfstandigenaftrek. Dank voor de uitgebreide beantwoording op dit punt. We weten allemaal dat ondernemers in dit land veel
minder belasting betalen dan werknemers in loondienst, in tegenstelling
tot alle geklaag over hoge belastingdruk in dit land. Ondernemers die wat
beter boeren, zitten bijna altijd in box 2 en betalen gecumuleerd nooit veel
meer dan 40%, ook als de winst in de tonnen loopt. Ik had nog niet zo
scherp op het netvlies dat er vele honderdduizenden, waarschijnlijk meer
dan een half miljoen, ondernemers in dit land lopen die helemaal niks
betalen. Sterker nog: ze krijgen bakken geld toe van de fiscus. Ik lees het
volgende toch goed in de antwoorden van de staatssecretaris? Een
ondernemer die € 20 000 winst maakt, betaalt € 296 belasting, maar krijgt
tegelijkertijd, afhankelijk van de gezinssituatie, zo’n € 4 500 aan toeslagen
uitgekeerd van de Belastingdienst, terwijl een werknemer met een
vergelijkbaar inkomen € 2 500 tot € 3 000 netto aan belastingen en
zorgverzekeringspremie afdraagt. Ik lees het toch ook goed dat
werknemers die op het niveau zitten van € 40 000, twee keer zo veel
belasting betalen als ondernemers met een winst van € 40 000? Deze
verhoudingen zijn uit het lood geslagen. Het kabinet lijkt dat ook zelf te
erkennen, althans zo lees ik de passage waarin staat dat er sprake is van
een aanzuigende werking van het zelfstandig ondernemerschap.
Ik wil hier toch een paar opmerkingen over maken. Als het gaat om lage
inkomens, vind ik de term «aanzuigend» misleidend. Die suggereert
namelijk dat werknemers om fiscale redenen ervoor kiezen om zzp’er te
worden, maar in de praktijk is een ander mechanisme werkzaam, kijk
maar naar de bouw of naar de post. De werkgever zegt: Pietje, word jij
maar zzp’er, dan betaal je geen belasting meer; sterker nog, van de fiscus
krijg je een paar duizend euro toe; je gaat er dus netto nog wat op vooruit.
Maar de werkgever vertelt daar niet bij dat hij de sociale premies en
pensioenpremies in eigen zak steekt en de werknemer in onzekerheid
achterlaat.
Ik vind het ook wrang dat de overheid hier aan meedoet. Het kabinet gaat
in de zorg bezuinigen door mensen in de zorg te ontslaan en die te
vervangen door zzp’ers, zo is tijdens de algemene beschouwingen al aan
de orde gekomen. Is er rekening mee gehouden dat dat langs een andere
weg leidt tot behoorlijk lagere belastinginkomsten voor het Rijk? De
voormalige zorgwerkers die nu ontslagen worden en terugkomen als
zzp’er, gaan geen belasting meer betalen. Integendeel, die gaan heel veel
toeslagen ontvangen van de Belastingdienst. Is daar rekening mee
gehouden bij het inzetten van deze bezuinigingen in de zorg? Ik denk dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

41

het kabinet zich hier zelf rijk heeft gerekend en deze tegenvallers niet heeft
willen zien.
De heer Huizing (VVD): De heer Groot maakt een vergelijking tussen
iemand in loondienst en een zelfstandig ondernemer, een zzp’er,
uitgaande van hetzelfde bedrag, maar ik mis welke rechten daar onder
andere tegenover staan. Is de heer Groot zich daarvan bewust? Een
werknemer in loondienst heeft veel meer rechten dan een zzp’er en daar
betaal je ook voor.
De heer Groot (PvdA): Daar ben ik mij zeer scherp van bewust, maar op
een niveau van € 20 000 stellen de werkloosheidsverzekering en
pensioenpremie heel weinig voor. Daar gaan werknemers nauwelijks op
vooruit, nog los van het feit dat dit meestal mensen zijn die een kort
arbeidsverleden hebben en van wie de ontslagvergoeding hooguit een
paar maanden zal zijn. Deze mensen zijn immers maar een paar jaar in
dienst. Natuurlijk moet je rekening houden met de extra kosten die een
ondernemer moet maken om zich te verzekeren tegen van alles en nog
wat, maar zelfs dan moet je naar mijn mening een eerlijke vergelijking
maken. Daar kom ik zo meteen even op terug.
De heer Huizing (VVD): Daar ben ik dan zeer benieuwd naar. De heer
Groot noemt een heel mooi voorbeeld, namelijk de pensioenpremie. Dat
is overigens geen belasting. De zelfstandige ondernemer is volledig
verantwoordelijk voor het ophoesten van de totale premie, terwijl de
werknemer in loondienst in Nederland over het algemeen een bijdrage
van minimaal 50% van zijn werkgever krijgt. Die zit niet in de € 20 000 van
de heer Groot.
De heer Groot (PvdA): Ik heb net al betoogd dat de zorgverzekeringspremie economisch gezien op de werknemer drukt.
De heer Huizing (VVD): De heer Groot heeft het nu over de zorgverzekeringspremie, terwijl ik het over pensioenpremie had.
De heer Groot (PvdA): Over de pensioenpremie zei ik net dat als je op een
inkomensniveau van € 20 000 zit, je ongeveer € 5 000 boven de financiering zit. Dat is een heel lage pensioenpremie. Dan stelt het pensioen
heel weinig voor. Niettemin moet je natuurlijk rekening houden met deze
kostenverschillen tussen werknemers en ondernemers. Mijn stelling is
echter dat dit verschil niet het enorme gat dat nu gaapt in de belastingheffing kan verklaren.
Ik had het over de term «aanzuigend», die volgens mij misleidend is voor
de lage inkomens. De term klopt wel voor de hoge inkomens, want voor
de beter betaalden is het wel degelijk een vrije keuze om zzp’er of
zelfstandige te worden. Die keuze moet eerlijk zijn. Dat is het nu niet. Ik
heb net gezegd dat het verschil op het niveau van € 40 000 een factor een
op twee is wat er aan belastingen moet worden geheven. Ik pleit ervoor
dat ook bij het vaststellen en voorbereiden van de winstbox een eerlijke
vergelijking wordt gemaakt, waarbij ook rekening wordt gehouden met de
kosten die de heer Huizing noemt. Zo moeten we naar een eerlijke
verhouding toe. Onze steun voor de winstbox zal daar heel erg van
afhangen. Dit geldt ook voor de zorgpremie. Het is nu niet uit te leggen
dat een directeur-grootaandeelhouder zo’n € 800 minder aan zorgpremie
afdraagt dan bijvoorbeeld een leraar. Kan de staatssecretaris toezeggen
dat in de winstbox in ieder geval de premie en de grondslag voor de
zorgverzekering gelijkgetrokken wordt met die van de werknemers? Tot
zover de zelfstandigenaftrek.
Dan kom ik op de kindregelingen. Ik vind de afschaffing van de kindertoeslag in box 3 een heel slechte maatregel. Ouders die sparen voor hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

42

kinderen worden gestraft. Is het echt nodig om € 33 te harken uit de
spaarpot van de kinderen? De heer Omtzigt is hier niet aanwezig, maar ik
kan mij niet voorstellen dat de gezinspartijen hier blij mee zijn. Erger nog
is dat dit geschraap doorwerkt in de toeslagen. Wie namelijk inkomen
heeft in box 3, krijgt namelijk geen huurtoeslag. We zullen zien dat ouders
die zo verantwoordelijk zijn geweest om te sparen voor hun kinderen
straks opeens geen huurtoeslag meer krijgen. De staatssecretaris zegt in
zijn antwoorden in het nader verslag dat hooguit enkele duizenden
gezinnen hiermee te maken krijgen. De staatssecretaris noemt dat weinig.
Ik noem dat erg veel. Ik zal met een motie of een amendement komen om
dat ongedaan te maken.
Ik heb nog een punt om de urgentie hiervan te onderstrepen. Ik zie dat de
staatssecretaris hiervoor voor 2012 al een besparing heeft ingeboekt van
25 mln. Dit kan niet anders betekenen dan dat de peildatum van komende
31 december dan al van kracht zal worden. Ouders die de huurtoeslag
willen houden, zullen de spaarpot van hun kinderen als de wiedeweerga
moeten legen om de huurtoeslag te behouden. Ik vind dat de staatssecretaris de ouders hierover als de wiedeweerga moet informeren.
Er zal een soort brochure moeten uitgaan vanuit het ministerie van
Financiën: ouders, let wel, als je je huurtoeslag wilt behouden, moet je
gauw de spaarpot van je kinderen legen en nog op wintersport gaan!
Ik blijf vinden dat de belastingheffing in box 3 in het algemeen heel
onrechtvaardig uitpakt, gezien de lage spaarrentes van dit moment. Je
kunt het de burgers niet uitleggen dat de overheid, terwijl de spaarrente
net genoeg is om de inflatie goed te maken, daar met een effectief
belastingtarief van 1,2% op de hoofdsom overheen komt. Ik zal hier
opnieuw een amendement over indienen.
Over het vitaliteitspakket kan ik heel kort zijn. Onze fractie kan zich hier in
grote lijnen in vinden. We moeten toch vaststellen dat levensloop,
spaarloon en doorwerkbonus niet hebben gebracht wat er indertijd van
werd verwacht. Op wat er nu is ingezet, is natuurlijk kritiek op mogelijk,
maar het is veel beter toegesneden op de mensen voor wie het was
bedoeld. Complimenten daarvoor.
De heer Koolmees (D66): Ik heb nog een vraag over de opmerkingen van
de heer Groot over box 3. Ik deel zijn analyse. Toen we box 3-rente
invoerden werd 4% forfaitaire rente gehanteerd. Daar 30% over, dus 1,2%
belasting op vermogen boven de € 18 000. Zijn kritiek deel ik, omdat de
rente de afgelopen jaren fors is gedaald. Het principe herken ik, alleen is
mijn vraag altijd: hoe financier je dat? Hoe financier je een verlaging van
eigenlijk de belasting op vermogen? Waar denkt de PvdA aan om dit te
dekken? De heer Groot komt wel met een motie, maar ik neem aan dat hij
ook het budgettaire gat wil dekken.
De heer Groot (PvdA): De prettige omstandigheid is dat er nu enkele
belastingen worden afgeschaft die eigenlijk helemaal niet afgeschaft
hadden moeten worden. Die komen daar dus voor in aanmerking, lijkt mij.
Overigens denk ik dat op de lange termijn een koppeling van de belastingheffing in box 3 aan de gemiddelde looptijd van de staatsleningen zorgt
voor hogere opbrengsten uit box 3. Gezien alle inflatoire financiering in de
wereld zouden we zomaar weer naar rentes van ongeveer 7% kunnen
gaan. Dan zullen mensen meer belasting betalen, maar dat is dan ook uit
te leggen omdat het een deel is van de spaarrente die men binnenkrijgt. Ik
denk dat het ook op lange termijn best een solide maatregel kan zijn voor
het overheidstekort.
De heer Koolmees (D66): Concreet stelt de PvdA-fractie dus voor om box
3 meer te laten aansluiten bij de marktrente en om dat te financieren met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

43

het niet afschaffen van de zeven kleine belastingen of een van die
belastingen. Ik ben benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris
hierop.
De heer Bashir (SP): Het voorstel van de heer Groot komt eigenlijk
overeen met een voorstel dat ik twee jaar geleden bij de behandeling van
het Belastingplan heb ingediend. Toen is het helaas niet gesteund door de
PvdA-fractie. Als de heer Groot voorstelt om box 3 te laten aansluiten bij
de Nederlandse marktrente, dan houdt hij dus eigenlijk geen rekening met
andere objecten in de portefeuille zoals obligaties of vastgoed. Is het niet
beter om drie categorieën in te stellen: aandelen, obligaties en vastgoed?
Zo kun je ervoor zorgen dat je een veel reëler en eerlijker beeld krijgt van
de belastingheffing.
De heer Groot (PvdA): Als het gaat om belastingheffing op vermogen in
het algemeen in Nederland ben ik het geheel met de heer Bashir eens dat
dit aandeel in de belastingopbrengsten in Nederland omhoog zou
moeten. In Nederland wordt vermogen naar verhouding heel weinig
belast. Dat zou wel iets evenwichtiger mogen. Dat ben ik met de heer
Bashir eens. Ik ben zeer bereid om mee te denken over voorstellen in die
richting.
De heer Koolmees (D66): Nu raak ik toch een beetje in verwarring.
Enerzijds wil de heer Groot het tarief in box 3 verlagen – in ieder geval
meer in lijn brengen met de huidige marktrente en op dit moment
betekent dat verlagen – en wil hij dat financieren uit het niet afschaffen
van een van die zeven kleine belastingen. Anderzijds is hij het met de
SP-fractie eens dat er meer belasting zou moeten worden geheven op
vermogen. Hoe zou dat dan moeten?
De heer Groot (PvdA): Een van de opties is het verbreden van de
grondslag voor de belasting op vermogens. Als je belasting op vermogen
heft, moet die belasting wel eerlijk zijn. In het geval van de spaarrente ten
opzichte van box 3 is de belastingheffing naar mijn overtuiging nu niet
eerlijk. Ik kan me ook voorstellen dat je bijvoorbeeld een hoge belasting
invoert voor heel grote vermogens.
De heer Koolmees (D66): Maar dan gaat het wel een beetje tegen elkaar
in werken. Enerzijds heb je dan verbreding van de grondslag, maar
anderzijds krijg je verlaging van het tarief. Per saldo schieten mensen daar
niets bij in, maar ook niets mee op.
De heer Groot (PvdA): Ik weet niet hoe dat per saldo uitpakt. Als je het
langjarig gemiddelde van de rente op staatsleningen volgt, dan ontlast je
met name de mensen met spaartegoeden in de middeninkomens.
De heer Koolmees (D66): Ik heb er zelf ook over nagedacht. Stel dat je
niet meer die 4% forfaitair rendement hanteert, maar uitgaat van de rente
op spaarrekeningen en toch hetzelfde bedrag wilt ophalen. Dan zit je niet
op een tarief van 30%, maar moet je denken aan een tarief van 40%, want
4% keer 30% is 1,2% en 3% keer 40% is ook 1,2%. Per saldo is het echter
wel eerlijker, omdat het forfaitaire tarief aangrijpt bij de markt, maar de
belasting hetzelfde blijft voor vermogenden. Is het de bedoeling van de
heer Groot om vooral het principe rechtvaardiger te maken, of om vooral
de belasting op vermogen te verlagen?
De heer Groot (PvdA): Op de korte termijn zul je inderdaad een budgettaire derving zien. Daarvoor zijn verschillende dekkingen mogelijk, zoals ik
net heb aangegeven. Ik denk dat de kans groot is dat de opbrengsten op
de lange termijn zullen toenemen. Blijft staan dat ik vind dat ook andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

44

vermogensbestanddelen bij de vermogensbelasting zouden kunnen
worden betrokken.
Over de 30%-regeling is al veel gezegd; daarover zal ik heel kort zijn. Ik
heb er bij interruptie ook al een vraag over gesteld. Om preciezer te zijn
wil ik graag nog iets weten over de salarisgrens voor jonge promovendi.
Kan de staatssecretaris aangeven wat de budgettaire kosten zijn als je
deze salarisgrens met bijvoorbeeld € 2000 of € 4 000 zou verlagen? Welke
gevolgen zou dit hebben voor de schatkist? Dit is belangrijk om te weten
om hierover eventueel een motie of amendement te kunnen indienen.
Ik kom op de overige fiscale maatregelen. Ik dank de staatssecretaris in
het algemeen voor de antwoorden. Het eerste punt dat ik wil maken,
betreft de zorginstellingen. Ik begrijp dat bij de ouderenzorg en bij andere
vormen van zorg steeds vaker sprake is van commerciële activiteiten en
dat de Vpb-wetgeving daarop wordt toegespitst. Dat betoog kan ik volgen.
Ik kan ook nog volgen dat de staatssecretaris op dit moment geen
ingrijpende veranderingen wil omdat nog veel onduidelijk is over de
ordening van de zorgmarkt. Wat ik echter niet kan volgen, is dat de
staatssecretaris vervolgens wel de bijl zet in de vrijstelling van de
Vpb-plicht voor de zorgcorporaties. Het lijkt er opnieuw op dat het kabinet
bezig is met een vendetta tegen de woningcorporaties. Ik zal een
amendement indienen om ervoor te zorgen dat de Vbp-plicht de corporaties bespaard zal blijven.
Ik kom op het gebruiken van één bankrekeningnummer. Ik steun het
streven van de staatssecretaris om de toeslagen voortaan nog maar op
één bankrekening te storten. Er zijn drie probleemgevallen gesignaleerd:
de kinderopvanginstellingen, de woningcorporaties en de schuldhulpverlening. Ik begrijp dat de staatssecretaris voor de schuldhulpverlening wel
een oplossing ziet. Dat geldt echter niet voor de woningcorporaties en de
kinderopvang. De vraag blijft of de staatssecretaris hieraan toch niet iets
kan doen.
Ik heb nog een vraag over de Wet vermindering afdracht loonbelasting en
premie voor de volksverzekeringen bij de beroepsbegeleidende leerweg,
zoals dat heet. Hierover is geklaagd door de uitzendondernemingen. De
maatregel zou leiden tot meer bureaucratie en minder leerwerkbanen. Ik
heb begrepen dat bij de staatssecretaris het idee bestaat dat de afdrachtsvermindering niet altijd het leerwerkbedrijf ten goede komt, maar dat het
uitzendbureau het voordeel in eigen zak steekt. Heb ik dat goed begrepen?
Kan de staatssecretaris dit hard maken?
Wij zijn heel tevreden over de aanpak die de staatssecretaris heeft
gekozen voor de Edelweissroute. Hier laat ik het even bij.
De heer Van Vliet (PVV): Voorzitter. Ik heb nog een paar punten uit het
vorige blok, anders heb ik in dit blok niet zo veel te vertellen. De rest van
mijn punten zit in de blokken V en VI.
Het gebruikmaken van één rekeningnummer klinkt sympathiek. Mijn vraag
aan de staatssecretaris is kort en bondig: waarom zou dit alleen gelden
voor betalingen van de fiscus en niet voor betalingen aan de fiscus? Wie A
zegt, moet ook B zeggen, in het kader van de vereenvoudiging. Ik zou dus
zeggen: regel het op die manier en kaart de zaak af.
Het verhaal van collega Groot over box 3 vind ik sympathiek, maar ik zeg
er wel bij dat wij hiervoor geen dekking zien; althans, wij verschillen van
mening over de dekking. Dat is erg jammer. Het is eigenlijk dichtgetimmerd. Wij hebben onze handtekening onder het gedoogakkoord gezet.
Daarom steunen wij het op dit punt aangekondigde amendement niet,
maar het idee erachter is sympathiek.
De heer Groot (PvdA): Hoor ik de heer Van Vliet zeggen dat de afweging
anders kan worden als er een andere dekking voor komt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

45

De heer Van Vliet (PVV): De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik dit
dan eerst met de VVD en het CDA zou willen bespreken. Wij hebben
namelijk met z’n drieën een handtekening gezet. Willen wij dus met z’n
drieën gaan schuiven, moeten wij het daarover ook met elkaar eens zijn.
In z’n algemeenheid vind ik het echter een sympathiek idee; dat mag ook
gezegd worden.
Voorzitter. Ik ga nog even kort in op de vitaliteitsregeling versus de
levensloopregeling. Ik weet dat het ook in het kader van het pensioendebat uitgebreid aan de orde is geweest. Minister Kamp heeft daarover
volgens mij de partij van collega Groot enkele toezeggingen gedaan. In
het kader van wederom de vereenvoudiging roep ik staatssecretaris op
om nog eens te bekijken onder welke voorwaarden het al dan niet
mogelijk is om de levensloopregeling echt af te schaffen. Anders is er
namelijk niet echt sprake van een vervanging van twee regelingen door
één, namelijk de vitaliteitsregeling.
Ik ga verder met de hypotheekrenteaftrek. Zoals men weet, zijn wij daar
voorstander en blijven wij daarvan af. Wij laten de hypotheekrenteaftrek
graag in stand, zoals wij ook hebben afgesproken met het CDA en de VVD.
Ik heb laatst wel een uitspraak van de belastingrechter in Breda gezien.
Die uitspraak ging over een pand dat niet in Nederland maar in het
buitenland staat. De eigenaar van het pand was geen grensarbeider, maar
werkt in Nederland. De belastingrechter in Breda oordeelde dat de
persoon in kwestie in Nederland recht heeft op hypotheekrenteaftrek.
Naar mijn mening is dit opnieuw een voorbeeld van uitholling van de
Nederlandse belastinggrondslag. Stel dat de desbetreffende persoon
ergens aan de zuidrand van de Ardennen in een mooi kasteel woont. Stel
dat hij in de directie van een groot bedrijf in Den Haag zit en daar
doordeweeks woont. Dan moet hij volgens de belastingrechter in Breda
de hypotheekrenteaftrek op zijn kasteel in de Ardennen dus in Nederland
ten laste van zijn belastbaar inkomen kunnen brengen, hoewel hij geen
grensarbeider is en in het bilaterale belastingverdrag tussen Nederland en
België de belastingheffing over een onroerende zaak is toegewezen aan
het land waarin die onroerende zaak gelegen is. Zoals men weet, is dat
het geval in alle bilaterale belastingverdragen. De belastingrechter in
Breda zei dat het eigenlijk om EU-recht gaat. Dat recht is van een hogere
orde en omvat het vrije verkeer van personen, goederen en diensten. Wat
is de visie van de staatssecretaris hierop en hoe kunnen wij voorkomen
dat de Nederlandse belastinggrondslag op dit punt verder wordt
uitgehold?
Ik kom nog even terug op de vereenvoudiging. Wij hebben het een en
ander over de werkkostenregeling gezien. Het nieuwste idee van de
staatssecretaris ziet er goed uit, maar dat laat onverlet dat er nog steeds
kostencategorieën zijn die buiten de werkkostenregeling om, in een al dan
niet belastingvrije sfeer, separaat vergoed kunnen worden. Wanneer
kunnen wij volgens de staatssecretaris toegroeien naar een model waarin
wij alleen nog maar een werkkostenregeling hebben? Dat lijkt mij in het
kader van vereenvoudiging namelijk een uitstekend uitgangspunt.
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter. Ik heb een aantal punten in het kader
van deze twee blokken. Ik sluit mij aan bij een aantal vragen die gesteld
zijn over de omzetting van de zelfstandigenaftrek in een vaste basisaftrek.
Ik doel op de vragen van collega Dijkgraaf over de doorwerking daarvan
op de toeslagen en een aantal vragen die rechts van mij gesteld zijn.
In aanvulling op hetgeen de heer Groot zojuist zei, merk ik het volgende
op over de kindregelingen. Het probleem is volgens mij een stukje groter,
want ook zaken als het spaarloon vallen namelijk op 1 januari vrij. Voor
een heleboel mensen kan er daardoor een onverwacht nadeel optreden.
Als je iets in box 3 valt, dan betaal je een beetje belasting; het zij dan maar
zo. Het kan echter heel naar zijn als je daardoor boven de box 3-vrijstelling
uitkomt en je de gehele huurtoeslag voor het gehele jaar kwijtraakt. Ziet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

46

de staatssecretaris dat probleem? Zo ja, is daarvoor een oplossing
mogelijk ofwel kan daarover voorlichting worden gegeven? Het zal je per
ongeluk maar gebeuren. Ik zie de brieven, Kamervragen en spoeddebatten
alweer aankomen. Laten wij nu eens proberen om het van tevoren op te
lossen.
De heer Groot (PvdA): De vraag is of je het nog wel kunt oplossen, want
er zijn nog maar twee maanden te gaan voordat de peildatum van kracht
wordt. Dan moet je dus op zijn minst aan een jaar uitstel van deze
maatregel denken. Dat scheelt maar 25 mln. Ik zie namelijk niet zo gauw in
hoe je mensen binnen een paar maanden nog min of meer kunt dwingen
om snel een aantal duizenden euro’s op te maken of op de een of andere
manier aan het zicht van de fiscus te onttrekken.
De heer Omtzigt (CDA): Ik wil daar twee opmerkingen over maken. U zegt
«maar 25 mln.». Ik zie dat ik met een heleboel eurowoordvoerders aan
tafel zit en die hebben het de hele dag over miljarden, maar ik zet het
woord «maar» meestal niet voor 25 mln. Verder is dit een serieus voorstel.
Het zou bijvoorbeeld kunnen dat de staatssecretaris een soort overgangsrecht laat gelden. Toen alleenstaande ouders destijds hun verhoogde
vrijstelling kwijtraakten voor nieuwe gevallen, is voor oude gevallen een
paar jaar overgangsrecht bedacht; dat staat nog steeds in de wet. Ik kan
me voorstellen dat we voor dit specifieke geval voor dit ene jaar iets
zouden regelen. Ik zou geen jarenlang overgangsrecht willen, maar wel
een jaar. Daarna kan iedereen gewoon wakker zijn. Iemand kan per
ongeluk door de grens heen schieten. We kunnen de grens een jaar ietwat
oprekken voor wie het jaar daarvoor ook niet in box 3 viel. Dat zou een
oplossing voor dit probleem kunnen zijn.
Voor de vitaliteitsregeling verwijs ik kortheidshalve naar de vragen die
door het CNV gesteld zijn. Ik kan ze hier herhalen, maar de brief hierover
was aan de Kamercommissie gericht. Ik zou ook graag willen weten of de
grens jaarlijks wel voldoende stijgt. Als je uiteindelijk € 20 000 in de
vitaliteitsregeling gespaard hebt en je behaalt daar rendement op, ben je
dan verplicht om dat rendement jaarlijks uit te laten keren, of gebeurt daar
wat mee?
Met de invoering van een nieuwe renteregeling is sparen bij de fiscus
goed opgelost. In plaats daarvan kan de fiscus bij de burger gaan sparen.
Dat is op zich lucratief, want de burger moet 4% rente vergoeden. Waar
vind je die rente? Ook al stijgt deze rente volgens De Telegraaf van
vandaag, ver boven de 3,15% komt hij nog niet uit. Maar goed, 4% is
natuurlijk een mooi fictief getal dat we in de fiscaliteit wel vaker tegenkomen, dus ik snap het wel. Verder steunen wij de maatregel om de rente
per 1 juli te berekenen in plaats van per 1 januari.
Er zijn echter nog twee andere aspecten aan de nieuwe renteregeling. Bij
bezwaar en beroep betaalt de fiscus geen rente, maar vraagt wel rente als
de belastingplichtige uitstel van betaling krijgt. De fiscus rekent bovendien
altijd rente over de betalingstermijn. De staatssecretaris zegt op het eerste
punt dat in de praktijk bezwaar en beroep hand in hand gaan met uitstel
van betalingen. Wij krijgen veel signalen dat dit niet het geval is. Veel
belastingplichtigen willen de aanslag alvast betalen omdat de kosten
betrekking hebben op het jaar waarover betaald wordt. Deze goede
koopmannen worden nu gestraft en krijgen straks geen rente meer van de
belasting ten opzichte van een te hoge aanslag, over dat kleine gedeelte
dat te hoog is. Kan de staatssecretaris bekijken of er binnen de budgettaire kaders, waarvan wij ons bewust zijn, heroverweging kan plaatsvinden? Volgens ons is het bovendien de vraag of deze maatregel de
fiscus überhaupt geld gaat opleveren, want zoals het kabinet heeft
geantwoord, weten wij nog niet of het niet meer vergoeden van rente
voor de Hoge Raad een reden zal zijn om een hogere kostenvergoeding
toe te kennen aan de belastingplichtige. Dat was wel een heel net

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

47

ontwijkend antwoord op onze vraag. Graag een iets duidelijker antwoord.
Denkt de staatssecretaris dat dit wel of niet in overeenstemming is met
het eigen recht? Ook het rekenen van belastingrente over de betalingstermijn, zelfs als de belastingplichtige al betaald heeft, vinden wij niet heel
netjes.
Ik kom aan de wijziging van de 30%-regeling. Eigenlijk zien wij gewoon
graag het ontwerpbesluit. Voor het CDA staat voorop: kenniswerkers wel,
anderen niet. Uit brieven begrijpen wij dat 90% van de mensen bij de
universiteiten, alle gepromoveerden, verdwijnen uit de regeling. Ik ben
ook bij een paar zeer innovatieve bedrijven geweest die zeggen dat zij hier
schade van ondervinden, terwijl de hele eredivisie wel onder de regeling
blijft vallen. Is dat de bedoeling van de staatssecretaris?
Een tweede aandachtspunt is of de 150 km-eis Europeesrechtelijk gezien
wel of niet mag. Een Vlaamse collega in het Europarlement heeft hierover
vragen gesteld die binnen een week of twee zullen worden beantwoord.
Kan de staatssecretaris bekijken of die voor 14 november beantwoord
kunnen worden, zodat we niet ergens over gaan stemmen en er twee
weken later achter komen dat het wel of niet kan? Vraag de Commissie
gewoon om een oordeel, dan weten wij waar wij staan. Verder hebben wij
nog geen antwoord gekregen op de vraag waarom de 150 km-grens niet
wordt aangesloten bij het werkadres in plaats van bij de Nederlandse
grens. Stel dat je in Brussel woont en in Groningen solliciteert, dan gaat
het mis.
Vervolgens heb ik een vraag over de willekeurige afschrijving. De vaste
commissie voor Financiën heeft vandaag een brief van de energiebranche
ontvangen. Wij vragen de staatssecretaris of er geen mogelijkheid is om
die willekeurige afschrijving in afgezwakte vorm nog een klein stukje voort
te zetten om in deze economisch moeilijke tijden investeringen naar voren
te kunnen halen.
De heer Groot (PvdA): Dit punt was mij even ontschoten. Ik heb heel veel
sympathie en waardering voor dit idee over de willekeurige afschrijving,
maar weet de heer Omtzigt ook hoe je dit budgettair zou kunnen dekken?
Dat is natuurlijk belangrijk om te bepalen of wij ons hierbij kunnen
aansluiten.
De heer Omtzigt (CDA): Volgens u kost het niet veel, maar ik geef aan dat
dit toch wel iets kost. Ik hoop dat er ergens een tegenovergestelde
kasschuif staat, want dit is een kaseffect. Het kaseffect is enorm; dat
realiseer ik mij. Netto zijn de dervingen niet zo groot, omdat je daarvan de
netto contante waarde mag nemen. Het goedkope antwoord zou zijn dat
wij als overheid maar eens af moeten van het kasbasissysteem en naar
een normaal boekhoudsysteem moeten, maar zolang dat er niet in zit, zou
ik een tegenovergestelde kasschuif met een dekking van de netto contante
waarde de elegante oplossing vinden. Aangezien deze staatssecretaris
goedkoop leent, moet de netto contante waarde heel erg meevallen.
Daarover gaan vandaag heel mooie persberichten van het ministerie van
Financiën uit.
Wij zouden graag zien hoeveel de vrijwillige voortzetting van de pensioenregeling kost. Ik kijk ook naar de voorzitter, die hier in haar rol als
Kamerlid vaak op heeft aangedrongen. Ik heb namelijk het gevoel dat de
ramingen van het vorige kabinet van de derving bij het oprekken van de
driejaarstermijn naar een tienjaarstermijn niet geheel samenvallen met de
ramingen van het huidige kabinet. Het vorige kabinet gaf aan dat dit echt
honderden miljoenen zou kosten. Volgens mij heeft het huidige kabinet
een totaal andere raming. Daarop krijg ik graag een reactie van de
staatssecretaris. De staatssecretaris knikt herkennend, want ik kan mij
herinneren dat ook hij hier als woordvoerder destijds vaak naar heeft
gevraagd. Misschien kan hij een tipje oplichten van hoe op het ministerie
wordt geraamd. Dat vinden wij als Kamerleden namelijk buitengewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

48

interessant, want we hebben wel eens het idee dat, als een idee onwenselijk geacht wordt ... U wijst naar uw duim, voorzitter. Dat zal een totaal
andere reden hebben. Dat moet ook niet tot een misverstand leiden in het
verslag van dit overleg.
De voorzitter: Ik doe niet mee aan dit debat; dat scheelt dus.
De heer Omtzigt (CDA): Dan blok 3, het wetsvoorstel met overige fiscale
maatregelen. Ook dat is een mooi dik wetsvoorstel, net zoals alle andere
wetsvoorstellen van Financiën altijd buitengewoon ingewikkeld zijn als zij
niet over paarden gaan. Ik ga eerst in op de defiscalisering van vorderingen van schulden krachtens erfrecht. Veel dank voor de positieve
antwoorden en de nota van wijziging. Wij zijn blij met de verduidelijking
dat ook kinderen van samenwoners met een testament gelijk aan de
wettelijke verdeling onder de defiscalisering in box 3 vallen. Dat is een
heel grote groep; het is belangrijk dat dit recht wordt gezet. Wij zijn ook
blij met de goedkeuring bij besluit dat de oprenting van de vorderingen
van die samenwoners aan hun kinderen niet bij de heffing van erfbelasting wordt betrokken. Natuurlijk ben ik ook blij met de goedkeuring bij
besluit dat de langstlevende die verwerpt en daardoor testamentair
vruchtgebruik verkrijgt, niet onder de heffing van artikel 10 van de
Successiewet valt, maar een besluit kan makkelijk worden ingetrokken.
Daarom krijg ik graag een reactie op de stelling dat verwerping terugwerkende kracht heeft, waardoor geen sprake kan zijn van een omzetting die
voor artikel 10 Sw vereist is. Een besluit is dan immers helemaal niet
nodig.
Tot slot een vraag over de kleinkinderen. Dit gaat over zeer schrijnende
situaties, namelijk als een vooroverlijden plaatsvindt. Klopt het dat met de
uitbreiding van de defiscalisering van vorderingen en schulden krachtens
erfrecht in box 3 niet beoogd is om ook vorderingen tussen grootouders
en kleinkinderen te defiscaliseren? Is de staatssecretaris bekend met de
oplossing uit de praktijk om vooroverleden kinderen in het testament op
te nemen, zodat de kleinkinderen bij plaatsvervulling onder de defiscaliseringsbepaling vallen? Is dit in overeenstemming met het doel en de
strekking van de bepaling? Zo ja, dan krijg ik graag een uitdrukkelijke
toezegging; zo niet, hoe gaat de Belastingdienst dan om met deze
constructie?
Ik zal een paar vragen op een ander moment schriftelijk stellen, want
anders kom ik er niet uit. Op het punt van de vermindering van de
afdracht van loonbelasting en premie voor de volksverzekering sluit ik mij
aan bij de vraag van collega Groot en pleit ik dus voor een overleg met de
uitzendbranche. Daar waar de uitzendbranche zich werkelijk hard inspant
en bijvoorbeeld stagebegeleiders verschaft, andere delen van de stage
regelt en opleidingskosten betaalt, vinden wij het prima dat die WVA bij
de uitzendbranche terechtkomt. Wij weten echter dat de uitzendbranche
heel gevarieerd is en zeer goede bedrijven kent, maar ook dat er een
aantal zeer discutabele bedrijven bij zit. Ik wil dus graag dat het mogelijk
blijft, maar dan alleen onder strikte voorwaarden. Die kan de staatssecretaris samen met de branche bepalen en volgens mij kunnen de MBO
Raad, anderen en de werkgevers zich dan hierin vinden, zodat we geen
rondje gaan krijgen.
Ik kom bij de modernisering van de vrijstelling van zorginstellingen.
Waarom worden maatschappelijk vastgoed en sociale woningbouw
uitgesloten van de bestedingsreserve? Hoe schat de staatssecretaris de
indirecte kosten in van deze beperking van de bestedingsreserve? Die kan
immers alleen benut worden als er nieuwe investeringen worden gedaan
en minder investeringen hebben zo hun weerslag op de schatkist.
De antwoorden op de vragen over het afschaffen van de vrijstelling voor
zorgcorporaties zijn voor de CDA-fractie onvoldoende. In het debat met de
Eerste Kamer heeft de staatssecretaris aangegeven dat hij het afschaffen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

49

van de vrijstelling in samenhang wil bezien met het scheiden van wonen
en zorg. Nu wordt de vrijstelling alvast afgeschaft, terwijl scheiding tussen
wonen en zorg door het kabinet niet voor 2014 wordt voorzien. Waarom
houdt de staatssecretaris zich niet aan zijn eerdere toezegging? Houdt hij
rekening met een ongewenste tegenbeweging met betrekking tot het
scheiden van wonen en zorg – terugfuseren – om zo belastingplicht te
voorkomen? Wij zien graag een integrale behandeling, want bij het
scheiden van wonen en zorg hebben wij nog een paar kleine dingen die
geregeld moeten worden. Bijvoorbeeld wanneer mensen aangemerkt
worden als fiscale partners, of hoe moet worden omgegaan met twee
woningen wanneer een van de partners – dat is buitengewoon pijnlijk –
bijvoorbeeld vanwege dementie opgenomen moet worden in een
zorginstelling en daar een eigen woning moet betrekken. Ben je dan
fiscaal gescheiden? Ik wil graag in één keer inzicht in heel het fiscale
traject en daaronder valt ook dit punt.
Wij zijn geen voorstander van het afschaffen van de 10%-regeling in de
toeslagen. Kan de staatssecretaris die terugdraaien? Mocht de staatssecretaris dit niet willen, kan hij dan misschien de grens van 10% verhogen
naar de oorspronkelijke grens van 20%? Het kan immers tot zeer schrijnende gevallen leiden na echtscheidingen.
Wij zien graag de door ons gestelde Kamervragen over één bankrekeningnummer beantwoord. Is er overleg met de sector geweest? Voor de
CDA-fractie is het namelijk van groot belang dat er in principe met één
bankrekeningnummer gewerkt wordt. De toeslagen moeten dus niet
worden overgemaakt op rekeningnummers van broers, schoonouders of
van wie dan ook. Als er echter rechtstreeks naar een instelling wordt
overgemaakt, bijvoorbeeld een kinderopvanginstelling, een woningbouwcorporatie of zorgverzekering, kan dat voor veel mensen een oplossing
zijn. Vooral voor mensen die moeilijk overzicht houden op hun financiën.
Veel mensen kiezen daarvoor ook heel bewust. Wij krijgen vooral uit de
kinderopvangsector signalen dat er grote wanbetalerproblemen worden
gevreesd als de kinderopvangtoeslag via de rekening van het individu
gaat lopen. Voor sommige mensen is de kinderopvangtoeslag overigens
groter dan een heel nettomaandinkomen. Daar kan iedereen een politiek
oordeel over hebben, maar dat is dus wel zo. Betaling via de rekening van
het individu kan tot grote liquiditeitsproblemen leiden bij de kinderopvanginstellingen. Is de staatssecretaris bereid om samen met de sector
een nieuw soort rekening te ontwerpen, een geblokkeerde rekening met
alle aansprakelijkheid bij de instellingen, zodat dit niet gebeurt? Ik zeg
expliciet dat gastouders hier bijvoorbeeld niet onder hoeven te vallen. Het
gaat mij vooral om de instellingen.
Vergrijpboete na verzuimboete bij nieuwe bezwaren. Kan de staatssecretaris reageren op de bezwaren tegen het opleggen van een vergrijpboete
na een verzuimboete zoals geuit in het artikel Dubbel bestraffen is een
slecht plan in het FD van 13 oktober? Hoe kan de rechtszekerheid van de
belastingplichtige gewaarborgd blijven? Hoe zal worden voorkomen dat
de belastingplichtige die een verzuimboete heeft opgelegd gekregen,
hieraan het vertrouwen ontleent dat hij niet nog een keer kan worden
gestraft? Is de staatssecretaris bereid om belastingplichtigen of inhoudsplichtigen die een verzuimboete krijgen, er extra op te wijzen dat zij
alsnog een vergrijpboete kunnen krijgen indien het beboetbare feit
opzettelijk is begaan?
Bij de informatieverplichting zou ik graag een beter evenwicht tussen
burger en Belastingdienst zien. De CDA-fractie steunt de nieuwe informatieplicht, want tot nu toe schoot de wet hierin tekort. Als later bekend
wordt dat een eerdere verklaring of aangifte onjuist was, mag van een
belastingplichtige worden verwacht dat hij zijn verantwoordelijkheid
neemt en deze informatie aan de Belastingdienst meldt. De belastingplichtige moet echter wel uit de wet kunnen opmaken welke informatie hij
moet delen met de Belastingdienst. In de aanwijzing van de regelgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

50

staat niet voor niets dat voorschriften waarin sancties worden geregeld, in
de wet moeten worden opgenomen. Is de staatssecretaris bereid om in
artikel 10a Awr op te nemen welke gebleken onjuistheden moeten worden
gemeld? Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris dat
voorlopig geen andere informatieverplichting wordt toegevoegd, maar
een belastingplichtige mag bij zijn bezwaar en beroep geen vertrouwen
aan die toezegging ontlenen. Graag dus de vier informatieverplichtingen
in de wet noemen. Is het de bedoeling van de staatssecretaris om
belastingplichtigen die een latere wijziging van omstandigheden niet
melden, strenger te bestraffen dan nu het geval is? Denk daarbij aan het te
weinig betalen van omzetbelasting. Zo nee, waarom wordt er bij de
strafmaat voor het schenden van de informatieverplichting geen rekening
mee gehouden dat de belastingplichtige nog een boete kan krijgen voor
het te weinig betaald hebben van omzetbelasting? Wordt de pallet aan
maatregelen die de Belastingdienst hierop kan inzetten, niet veel en veel
te groot?
Dan kom ik op de bestrijding van de Edelweiss-route, een hobby van mijn
collega Braakhuis. Hoe beoordeelt de staatssecretaris de opmerking van
de SRA dat de verplichting voor de executeur-testamentair om aangifte te
doen, waardoor hij hoofdelijk aansprakelijk wordt, juist niet de Edelweissgevallen raakt, maar wel alle gewone gevallen? Is daar een oplossing voor
mogelijk? Ik geloof dat wij het doel hier wel redelijk breed delen, maar als
daaruit – zoals de SRA terecht meldt – blijkt dat je je leven lang hoofdelijk
aansprakelijk blijft voor wat daar gebeurd is, dan kan dat buitengewoon
grote gevolgen hebben.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Dit soort kritiek heb ik
natuurlijk ook gehoord. Ten eerste is, denk ik, dit soort risico verzekerbaar.
Ten tweede heb je, als je niets verkeerd hebt gedaan, ook niets te vrezen.
Dat geldt voor alle hoofdelijke aansprakelijkheid. Dus vanwaar de angst?
De heer Omtzigt (CDA): De angst is dat er ergens iets verborgen is en dat
het een leven lang zo blijft. De vraag is of je daar alle Nederlandse
uitdelingen mee moet gaan belasten. Ik deel de zorg dat, als er zo’n
Edelweiss-route bestaat, je die moet bestrijden, maar dit lijkt enigszins
overkill in zijn geheel.
De heer Bashir (SP): Misschien kan ik de heer Omtzigt helpen door te
zeggen dat er nu al een hoofdelijke aansprakelijkheid bestaat. In feite
verandert er dus weinig, behalve dat de termijn van twaalf jaar straks niet
meer geldt. Je bent echter als executeur nu al hoofdelijk aansprakelijk
voor de aangifte die je doet namens de belastingplichtige.
De heer Omtzigt (CDA): Dat snap ik, en toch vraag ik een reactie op de
opmerkingen van de SRA, omdat ik daar toch een soort noodkreet in zie.
Voorzitter. Ik kijk nog even naar een aantal zaken. Ik wil de staatssecretaris
hartelijk bedanken voor de uitvoering van de motie-Omtzigt/Weekers in de
Wet op de accijns/binnenlandse commerciële vluchten. Sommige dingen
gaan toch makkelijker na een regeringswisseling, denk ik altijd maar.
Ten aanzien van de BES-wetgeving is mijn vraag of die wetgeving op dit
moment voldoende is. Verwacht de staatssecretaris dat de BES-wetgeving
die wij hier hebben aangenomen, de gewenste gevolgen gehad heeft?
Wat zijn de laatste signalen uit de BES-eilanden? Die waren immers
redelijk serieus, een aantal weken geleden.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. De 30%-regeling, in de volksmond ook wel
«de expatregeling» genoemd, wordt eindelijk gemoderniseerd. Aanleiding
was het feit dat bijna 2000 Nederlanders gebruik maken van die regeling,
die bedoeld is voor expats, oftewel buitenlandse werknemers. Zie de brief
die ik, gesteund door de commissie, daarover heb aangevraagd. Door het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

51

voorstel van de staatssecretaris wordt de kortingsregeling aangepast en
geldt er een toetsingsperiode van 25 jaar buiten Nederland wonen, in
plaats van de huidige tien jaar. Betekent deze wijziging dat de bijna 2000
Nederlanders die nu gebruik maken van deze regeling, straks geen recht
meer hebben op de expatregeling? Wij willen uiteraard dat een regeling
die bedoeld is voor buitenlandse kenniswerkers ook uitsluitend door die
mensen gebruikt wordt. Graag een reactie dus.
Naast deze inperking komt de staatssecretaris met een kilometergrens en
met een salarisnorm. Hier heeft de SP-fractie moeite mee. Door de
kilometergrens worden werknemers uit België, Luxemburg en een beperkt
deel van Noord-Frankrijk en West-Duitsland uitgesloten van de expatregeling. Deze werknemers kunnen toch ook beschikken over de specifieke
deskundigheid die de staatssecretaris graag hier in Nederland wil
hebben? Zou er voor de mensen die binnen de grens van 150 km vallen,
een uitzondering gemaakt kunnen worden indien zij besluiten om te
verhuizen naar Nederland? Op die manier zorg je ervoor dat een groot
deel van de mensen die de expatregeling gebruiken om de verhuiskosten
vergoed te krijgen, toch nog gebruik kunnen maken van de regeling. Het is
ook nog eens goed voor het milieu. Wat vindt de staatssecretaris van dit
idee?
Ik kom op de salarisnorm. Is de staatssecretaris met de SP-fractie van
mening dat de expatregeling door deze inperking nog meer een regeling
zal worden voor veelverdieners en dat de middeninkomens hiervan de
dupe zullen zijn? Waarom veronderstelt de staatssecretaris dat een
specifieke deskundigheid samenhangt met een bepaald salaris? Neem
bijvoorbeeld het buitenlands wetenschappelijk personeel. Iemand uit het
buitenland kan juist een baanbrekend wetenschappelijk onderzoek gedaan
hebben dat voor Nederland toegevoegde waarde heeft. De expatregeling
kan juist een extra zetje zijn om de wetenschappelijk onderzoeker ervan te
overtuigen dat het goed is om zich in Nederland te vestigen. Graag wil ik
hierop een reactie van de staatssecretaris.
De heer Huizing (VVD): De heer Bashir zegt dat die kilometergrens niet
zou moeten gelden voor iemand uit Duitsland of België. Zou hij dat dan
ook willen toepassen op iemand die bijvoorbeeld nu in Delfzijl woont en
die in Utrecht gaat werken? Die persoon moet waarschijnlijk immers een
veel grotere afstand overbruggen dan iemand die 50 km van de grens
woont.
De heer Bashir (SP): Deze maatregel is een expatregeling. Die is ook
bedoeld om buitenlandse kenniswerkers naar Nederland te halen. Een
deel van de buitenlanders wordt echter door deze maatregel uitgesloten.
Als je een uitzondering maakt voor mensen die besluiten om in Nederland
te gaan wonen, die dus verhuizen, kun je die expatregeling uiteraard ook
op die mensen toepassen. Dan kunnen zij van die regeling gebruikmaken
om die verhuiskosten te betalen. Nee, ik doe mijn voorstel niet voor
mensen die in Delfzijl wonen, want zij zijn gewoon Nederlanders. Juist het
feit dat veel te veel Nederlanders gebruik maakten van deze regeling, was
aanleiding om hiermee aan de slag te gaan. Onder andere daarom komt
de staatssecretaris nu met maatregelen.
De heer Huizing (VVD): We hebben het tegenwoordig over één arbeidsmarkt in de Europese Unie. Is de heer Bashir het met mij eens dat, als je
op 80 km van je werk woont en je formeel gezien een landsgrens over
moet, dit niet hoeft te betekenen dat je allerlei extra kosten vergoed gaat
krijgen die je waarschijnlijk niet eens maakt?
De heer Bashir (SP): Dat ben ik met de heer Huizing eens. Besef echter
wel dat, als die grens zich bijvoorbeeld op 150 km bevindt, er ook een
constructie gemaakt kan worden bijvoorbeeld door een paar kilometer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

52

verderop te gaan wonen. Dan heb je wel die belastingvoordelen. Als je
een paar ton verdient, heb je het er natuurlijk wel voor over om te
verhuizen. Mijn idee was dat we er niet voor moeten zorgen dat mensen
extra kilometers maken. Laten we er juist voor zorgen dat ze gewoon
verhuizen naar de plaats waar zij werken. Dat is ook goed voor het milieu.
De heer Van Vliet (PVV): Ik stel ook een vraag over de 30%-regeling. Stelt
u zich voor dat er een Belg is die op 10 km van de grens woont, dat hij in
België boeken heeft geschreven voor het personeelsbeleid omdat hij
deskundig is op dat terrein. Hij gaat in Eindhoven aan de slag bij een
bedrijf als directeur HRM. Is dat een specifieke deskundigheid en mag die
persoon een veel hoger netto salaris hebben dan een Nederlander in een
vergelijkbare positie?
De heer Bashir (SP): Het is niet aan mij om te beoordelen of dat al dan
niet een specifieke deskundigheid is. Het is in eerste instantie aan de
Belastingdienst om dat te doen.
De heer Van Vliet (PVV): Dan ken ik er nog wel een paar waarop de
Belastingdienst competent is. Ik vind het goed dat die 30%-regeling wordt
uitgekleed, omdat de Belastingdienst zo veel stempels zet voor allerlei
mensen van wie ik mij afvraag of wij ze zo node missen in Nederland en
of wij echt niemand hebben met een vergelijkbare deskundigheid. Dat
betekent dat die mensen gewoon in een lekkere dikke Jaguar naar hun
werk komen. Die Jaguar gun ik iedereen, maar dat doe ik niet als de
Nederlandse belastingbetaler daarvoor moet opdraaien. Onze belastinggrondslag wordt toch uitgehold?
De heer Bashir (SP): Laat er geen misverstand over bestaan dat ook de
SP-fractie vanaf het begin gezegd heeft dat deze regeling ingeperkt moet
worden. Ik heb hierover niet voor niets een spoeddebat aangevraagd. Dat
verzoek werd niet ondersteund, maar dat leidde uiteindelijk tot een
Kamerbrief en er zijn concrete voorstellen gedaan, namelijk die welke nu
voorliggen. Laten we dus ook eerlijk zijn tegen elkaar en niet zeggen dat ik
bijvoorbeeld voor uitholling van de Nederlandse belastinggrondslag ben.
Integendeel. Als er inderdaad een grensgeval is, kunnen er straks
constructies worden gemaakt door juist naar de andere kant te verhuizen.
Dan kom je namelijk wel voor die regeling in aanmerking. Als je die
Jaguar hebt en 3 ton aan inkomen, loont het juist om een paar kilometer
de andere kant op te verhuizen. Dan kom je, zoals ik al zei, wel voor die
regeling in aanmerking. Daarom klopt er iets niet aan die kilometergrens
en dat leg ik dus voor aan de staatssecretaris.
Ten slotte is de expatregeling nu ongelimiteerd en krijgen de veelverdieners een abnormaal groot fiscaal voordeel, en dat in tijden waarin de
meeste mensen de broekriem nog steviger moeten aantrekken. Bij een
inkomen van € 200 000 is maar liefst € 60 000 onbelast, en bij een
inkomen van € 334 000 komt het onbelaste deel al boven de ton. Dat vindt
de SP te veel. Daarom stellen wij per amendement voor, de expatregeling
af te toppen op een inkomen van € 150 000, waarmee wordt bewerkstelligd dat maximaal € 45 000 onbelast wordt.
Ik kom op het koopkrachtpakket. Bij dat pakket komt de staatssecretaris
met het verkorten van de grens van de derde schijf met € 150, nadat deze
eerst flink is geïndexeerd. Dit inkorten werd met veel bombarie aangekondigd alsof de rijkere mensen meer belasting zouden gaan betalen.
Echter, effectief is dat natuurlijk niet waar, want als er eerst flink wordt
geïndexeerd en vervolgens een beetje wordt ingekort, zet dat geen zoden
aan de dijk. Ik vraag de staatssecretaris dan ook om hier in het openbaar
toe te geven dat dit het toppunt van een symboolmaatregel is. Waarom
volgen wij niet andere landen en komen wij niet gewoon met een toptarief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

53

voor echte rijkeren, zodat de mensen die het extra zwaar hebben in de
huidige crisis wat kunnen worden ontlast? Graag krijg ik hierop een
reactie.
Mijn volgende punt betreft de overdrachtsbelasting. Er wordt 1,2 mld.
uitgetrokken om de overdrachtsbelasting tijdelijk te verlagen, wat moet
leiden tot 4% meer overdrachtstransacties, dus 6 000 woningen meer die
verkocht moeten worden. Per extra woning wordt zo € 200 000 belastinggeld uitgegeven. Mijn collega-Kamerlid Paulus Jansen grapte dat hij
met dit geld ook 5 000 nieuwbouwwoningen had kunnen bouwen en had
kunnen weggeven. Een serieuzer alternatief van hem is dit: voor een
bijdrage van 1,2 mld. hadden de woningcorporaties naar schatting 30 000
extra nieuwe woningen kunnen bouwen. Voor iedere euro aan extra eigen
vermogen, kunnen zij namelijk € 4 extra investeren: goed voor de
bouwvakkers die thuiszitten, en goed voor de starters die een huis nodig
hebben. De verklaring voor de enorme verspilling van belastinggeld is
natuurlijk dat de 96% van de mensen die toch al een woning zouden
kopen, ook profiteren van de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting. Overigens is de SP voor het afschaffen van de overdrachtsbelasting, maar dan als onderdeel van een totaalpakket ter herstructurering
van de woningmarkt, waarbij de kosten worden gefinancierd vanuit de
afbouw van de overmatige hypotheekrenteaftrek. Zou dit geen beter
alternatief zijn geweest, staatssecretaris?
Vervolgens kom ik op de overige fiscale maatregelen. Daarbij worden
normaliter de wat minder belangrijke fiscale maatregelen voorgesteld,
maar voor de SP-fractie gaat dat deze keer niet op. Er worden namelijk
drie voorstellen van de SP-fractie overgenomen. Het gaat om de
Edelweissroute, één bankrekeningnummer en het herleiden van het
inkomen na overlijden. Hartelijk dank aan de staatssecretaris dat deze
goede voorstellen worden overgenomen.
Ik dank de staatssecretaris nogmaals voor de constructieve samenwerking
op het gebied van de Edelweissroute naar aanleiding van het
amendement daarover dat ik vorig jaar heb ingediend samen met de heer
Braakhuis van GroenLinks. Het gaat er namelijk uiteindelijk om dat er
altijd een juiste aangifte plaatsvindt en dat er gewoon belasting wordt
betaald over de erfenis, zoals iedereen dat doet. Er komt een verplichting
voor de erfgenamen om alsnog volledige en juiste aangifte te doen indien
zij het pas later horen, op straffe van een boete. De bevoegdheid tot
navordering over buitenlandse vermogensbestanddelen is niet langer aan
een termijn gebonden. Dat is een vooruitgang. Kritiek die is geuit ten
aanzien van de hoofdelijke aansprakelijkheid van de executeur lijkt mij
geen stand te houden, aangezien deze immers al bestond. Het enige
verschil is dat deze niet meer aan een termijn is gebonden. Dat is precies
wat nodig is om te voorkomen dat er onder een belastingclaim wordt
uitgekomen door deze te laten verjaren.
Het voorstel tot één bankrekeningnummer kan ook op instemming van de
SP-fractie rekenen. Deze wijziging is heel goed voor het tegengaan van
toeslagfraude, omdat nu de toeslaggerechtigde geheel verantwoordelijk
is. Een goed voorbeeld is de grote fraude met de kinderopvangtoeslag,
waarbij één persoon voor meerdere mensen hogere aanvragen deed en
alles op de eigen rekening liet uitbetalen. Met deze wijziging behoort deze
fraude tot het verleden.
De SP-fractie krijgt regelmatig meldingen over betalingen die op een
verkeerd rekeningnummer zijn overgemaakt. Door middel van Kamervragen hebben wij al langer gepleit voor een naam/nummercontrole, te
meer omdat 45 mln. jaarlijks door de Belastingdienst op een verkeerd
rekeningnummer wordt uitbetaald. Wat zijn de gevolgen voor de
toeslaggerechtigden die nu de toeslagen uitbetaald krijgen op de
rekeningnummers van de woningcorporaties of de kinderopvanginstellingen en hoe worden zij over de gewijzigde maatregelen geïnformeerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

54

De heer Omtzigt (CDA): De laatste vraag is mij uit het hart gegrepen. Mijn
vraag aan de heer Bashir is dan ook of hij de zorg van het CDA deelt. Het
idee van één rekeningnummer is prima om frauderen te voorkomen, maar
het uitbetalen op gecontroleerde nummers van woningbouwcorporaties,
kinderopvanginstellingen en eventueel zorgverzekeraars, moet mogelijk
blijven. Voor mij is de volgorde van belangrijkheid overigens kinderopvanginstellingen, woningbouwcorporaties en zorgverzekeraars. Deelt de
heer Bashir ook de opvatting van het CDA dat een naam/nummercontrole
het makkelijkste is als banken gebruik zouden kunnen maken van het
burgerservicenummer? Hiertoe zijn zij overigens al verplicht. Dit zouden
zij ook moeten kunnen terugrapporteren, zodat er een voor 100% sluitend
systeem ontstaat, waarbij iemand alleen op zijn eigen bsn geld kan laten
storten, dan wel op het bsn van zijn fiscaal partner.
De heer Bashir (SP): Nee, ik ben geen voorstander van uitzonderingen bij
deze regeling. De CDA-fractie pleit altijd voor vereenvoudiging. Als je het
niet ingewikkelder wilt maken, moet je ervoor zorgen dat de belastingplichtige één rekeningnummer kan opgeven bij de Belastingdienst,
waarop alle toeslagen en alle uitbetalingen kunnen worden gestort.
De tweede vraag van de heer Omtzigt ging over het koppelen van het bsn
aan een rekeningnummer. Dit laat ik aan de staatssecretaris over. Ik ben
altijd voorstander geweest van het uitvoeren van een
naam/nummercontrole. De staatssecretaris heeft dit probleem voor een
groot deel opgelost door ervoor te kiezen dat de belastingsplichtige één
vast rekeningnummer laat registreren bij de Belastingdienst. Dan heb je
het probleem eigenlijk ook opgelost.
De heer Omtzigt (CDA): Een groot deel van de problemen wordt opgelost
als de belastingplichtige maar één rekeningnummer kan registreren. Een
aantal mensen heeft echter gefraudeerd door brieven uit brievenbussen te
vissen en daarop hun eigen rekeningnummer in te vullen. Als de controle
niet elders plaatsvindt, kun je alsnog met een gefingeerde handtekening je
eigen nummer erop zetten. Dan wordt het misschien wel ontdekt, maar
dan ben je natuurlijk allang gevlogen. Daarom vraag ik nogmaals of de
SP-fractie het voorstel steunt waarbij banken voor dit specifieke doel het
bsn kunnen gebruiken, zodat wij ons gezamenlijke doel bereiken, namelijk
dat toeslagen terechtkomen bij de personen bij wie ze terecht moeten
komen, voor wie ze bedoeld zijn en die ze ook nodig hebben.
De heer Bashir (SP): Deze opmerkingen van de heer Omtzigt waren
onderdeel van mijn eerste Kamervragen over dit onderwerp. Ik ben het
helemaal met hem eens dat wij op de een of andere manier een soort
naam/nummercontrole in het leven moeten roepen. In zijn antwoorden
wees de staatssecretaris mij op de hoge transactiekosten hiervan. Als je
deze kosten afweegt tegen het geld dat we nu verliezen door fraude en
door geld dat op verkeerde rekeningnummers wordt overgemaakt, kun je
de vraag stellen of dit wel effectief is. Ik vraag daarom nogmaals aan de
staatssecretaris of het voorstel voldoende effectief is of dat hij ook vindt
dat er te veel kosten mee gemoeid zijn.
De SP-fractie heeft het signaal gekregen van gevallen waarbij de partner is
overleden en waarbij de achtergebleven partner een lagere huurtoeslag
krijgt dan toen zij nog gelukkig samen waren. Dit kwam doordat het
inkomen van de overledenen wordt herleid op het jaarinkomen. De
achtergebleven partner had dus niet kunnen genieten van het jaarinkomen van de partner, maar werd er wel voor aangeslagen bij de
huurtoeslag. Naar aanleiding van onze Kamervragen is beloofd dat dit in
de wet zou worden gewijzigd. Dit is ook gebeurd. In de schriftelijke
inbreng hebben wij gevraagd of er andere situaties zijn waarbij het
inkomen wordt herleid. Volgens de staatssecretaris is dit niet het geval. Ik
vraag mij af hoe het zit met studerende kinderen die ook nog werken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

55

die een gedeelte van het jaar bij een van de ouders wonen. Hun inkomens
worden bij elkaar opgeteld. Daarbij wordt toch ook het inkomen van het
studerende werkende kind herleid tot een jaarinkomen? Is het voorstel dat
de staatssecretaris nu doet, ook een oplossing voor dit probleem? Of laat
hij het zo doormodderen?
De provinciale opcenten zijn een provinciale belasting die bovenop de
motorrijtuigenbelasting komt voor de autobezitters. De provinciale
opcenten worden met dit wetsvoorstel gemaximaliseerd op 105%, maar
de huidige opcenten van de provincies zitten daar ruim onder. De hoogste
uitschieter is de provincie Zuid-Holland met 95%. Waarom kan het tarief
niet worden gemaximaliseerd op dit bedrag of op 100%? Anders wordt de
motorrijtuigenbelasting zelfs meer dan verdubbeld, omdat de provincies
ook aan hun inkomsten moeten voldoen. Hierdoor heeft geen provincie
een derving aan inkomsten en worden provinciale opcenten niet onnodig
veel als melkkoe gebruikt.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Ik begin met de expatregeling. Voor
D66 is het bevorderen van de kenniseconomie een topprioriteit. Daarvoor
is een goede regeling en een goed vestigingsklimaat nodig. Wij maken
ons wel een beetje zorgen over de aanpassing van de 30%-regeling. Het is
goed dat oneigenlijk gebruik wordt aangepakt door grensarbeiders uit te
sluiten en het aantal jaren dat iemand in het buitenland heeft gezeten te
verlengen, maar de invoering van een salarisgrens zorgt ervoor dat
belangrijke groepen buiten de boot dreigen te vallen. Specifiek deskundigheid kan niet alleen aan de salarisnorm worden afgemeten. Een aantal
van mijn collega’s heeft dat ook gezegd.
Wij maken ons het meeste zorgen over groepen die verbonden zijn aan
kennisinstellingen en die door de salarisnorm buiten de boot vallen. Ik
denk dan aan jonge onderzoekers, maar ook aan docenten op internationale scholen, want met name internationale scholen zijn van groot
belang voor onze aantrekkelijkheid, voor het aantrekken van expats. Ziet
de staatssecretaris mogelijkheden om mensen die verbonden zijn aan
kennisinstellingen, uit te zonderen van de salarisnorm? Dekking van deze
maatregelen kan binnen de regeling zelf worden gevonden, bijvoorbeeld
door het percentage voor de hoogste inkomens te verlagen of door de
termijn te verkorten. Ik zie een aantal mogelijkheden. Ik vraag de
staatssecretaris om daarop in te gaan in zijn beantwoording.
Over het vitaliteitspakket heb ik volgens mij dezelfde vraag als de heer
Dijkgraaf van de SGP. De doorwerkbonus wordt aangepast in het
vitaliteitspakket. We constateren dat de werkbonus, de vervanger van de
doorwerkbonus, vooral is gericht op de lagere inkomens. Kan de
staatssecretaris een algemene toelichting geven over de verwachte
effecten op de arbeidsparticipatie en daarbij ingaan op de lagere
inkomens? Kan de staatssecretaris ook ingaan op de effecten die de oude
doorwerkbonus heeft gehad op de arbeidsparticipatie van ouderen? Naar
ons idee is dat een heel inefficiënte regeling geweest.
Dan de nieuwe renteregeling oftewel de heffings- en invorderingsrentediscussie van vorig jaar. D66 is blij dat de staatssecretaris is afgestapt van
het plan om de rente voor belastingbetalers hoger te maken dan de rente
die de Belastingdienst zou betalen. Ik heb nog wel een paar vragen over
de nieuwe regeling. De bezuiniging wordt nog steeds gehaald. Het geld
moet dus ergens vandaag komen; het is geen gratis geld. De belastingbetalers hebben in deze nieuwe regeling veel minder vaak recht op rente.
Dat is eigenlijk de portee van het voorstel. Met name ondernemers zullen
hierdoor fors geraakt worden. Kan het kabinet zeggen hoeveel van de
bezuiniging bij het mkb neerslaat? D66 is van mening dat de belastingbetalers wel recht hebben op rente als de Belastingdienst een fout heeft
gemaakt. Kan het voorkomen dat een belastingbetaler rente moet betalen
als de fiscus een te hoog bedrag heeft uitgekeerd of een te laag bedrag
heeft gerekend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

56

Er wordt gekozen voor een hogere rente dan voorheen. Het kabinet sluit
aan bij de wettelijke rente. De staatssecretaris zegt in het verslag dat niet
voor een marktconforme rente is gekozen, omdat dit op bezwaren stuit.
Welke bezwaren zijn dit?
Dan kom ik nog heel even op de verlaging van de overdrachtsbelasting.
Wat is de stand van zaken ten aanzien van de duur van de regeling? Kan
de staatssecretaris daarover al een tipje van de sluier oplichten? Kan hij
ook ingaan op de kritiek op de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting, met name van het Centraal Planbureau? In de financiering van
deze regeling is er nog een probleem. Een deel zou namelijk worden
gefinancierd met de bankenbelasting. Die zou pas ingaan medio 2012. We
weten nog niet precies hoe de bankenbelasting er uit gaat zien. Is het
bovendien voldoende om het budgettaire gat te dichten? Er is 300 mln.
gereserveerd. Dan moet je dus 300 mln. ophalen in zes maanden tijd. Is
dat haalbaar of zien we hier al een budgettair gaatje vallen? Ik zie de
staatssecretaris knikken. Ik neem dus aan dat het haalbaar is, maar dat
betekent wel dat er een forse bankenbelasting komt. Maar daar hoor ik
graag volgende week meer over.
Waarom is er niet gekozen voor een structurele oplossing? Het verlagen
van de overdrachtsbelasting geldt nu voor één jaar. Ik heb altijd geleerd:
niets is zo permanent als een tijdelijk verlaging van de belastingen. Die
discussie komt dus toch weer terug. Waarom is er niet gekozen voor een
integrale hervorming van de woningmarkt? Ik moet dit toch weer vragen,
sorry.
De heer Omtzigt (CDA): Ja, in elke termijn.
De heer Koolmees (D66): In elke termijn moet ik daar even over vragen,
omdat er een hoop kritiek is geweest op deze regeling. De terechte kritiek
betreft: waarom gebruik je dit mooie ruilgoed niet gelijk om een echte
fundamentele hervorming tot stand te brengen?
Ik kom op de overige fiscale maatregelen. Bij de samengestelde gezinnen
gaat het over leefvormneutraal beleid. Collega Dijkgraaf heeft daar een
motie over ingediend. Het kabinet heeft toegezegd om een studie te doen
over de wijze waarop het belastingbeleid meer leefvormneutraal kan
worden gemaakt. Kan de staatssecretaris hierop ingaan en toelichten wat
de stand van zaken is?
Ik kom op de vermindering afdracht loonbelasting en premie volksverzekeringen. Ook de heer Groot heeft daar een opmerking over gemaakt. Het
kabinet doet voorstellen om de afdrachtvermindering voor onderwijs aan
te passen. Uit de antwoorden van de staatssecretaris blijkt dat hij ervan
uitgaat dat dit geen gevolgen heeft voor de praktijk. Hierbij wordt alleen
de aanname gedaan dat er al rekening mee is gehouden in de afspraken
die er tussen intermediairs en leerbedrijven zijn gemaakt. Daar wringt het.
Vanuit de uitzendbranche bereiken ons zorgelijke signalen. Daar gaat men
ervan uit dat deze wetswijziging sterke gevolgen heeft en dat hierdoor
mogelijk 12 000 leerwerkbanen zullen verdwijnen. De staatssecretaris
geeft zelf aan dat de uitzendbranche een belangrijke rol speelt op de
arbeidsmarkt voor het bij elkaar brengen van vraag en aanbod, en dat
opleiding en onderwijs hier een belangrijk deel van uitmaakt. Wij
onderschrijven dat. Ik neem aan dat het nooit de bedoeling is geweest van
de staatssecretaris.
Tot slot voor dit blokje kom ik op het maximeren van de opcenten. Ik ga er
snel doorheen. Ook de heer Bashir maakte hier net een opmerking over.
De ruimte voor provincies om hogere opcenten te vragen wordt ingeperkt,
zodat de bezuinigingen op natuur niet worden opgevangen door
verhoging van de opcenten. Ik neem aan dat dit de achterliggende
gedachte is van de staatssecretaris. Ik constateer dat alle provincies nog
ver onder het maximum zitten. Betekent dit dat de staatssecretaris het wel
acceptabel vindt dat de opcenten worden verhoogd tot 105%? Dat is dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

57

een potentiële lastenverzwaring van 450 mln. volgens onze grove
berekening. Betekent dit dus dat door de bezuinigingen van het kabinet de
lasten via gemeenten en provincies worden opgevangen? Ik zie de
staatssecretaris nee schudden, maar ik verzoek hem vriendelijk om daarop
in te gaan in zijn beantwoording. Als dat namelijk zo is, blijft het dus niet
bij de lastenverzwaring die het kabinet al invoert op het punt waar ik het
vanmorgen uitgebreid over heb gehad, maar dan komen de lasten van de
lagere overheden daar nog bovenop. Wij hebben het eerder gezien bij de
waterschapsbelasting maar ook bij de toeristenbelasting. Ook bij de
gemeenten worden veel taken doorgeschoven terwijl het budget
tegelijkertijd wordt verlaagd en de fiscale rente daarin wordt beperkt. Kan
de staatssecretaris daarop ingaan? Is hij bereid te monitoren hoe de lasten
bij de lagere overheden zich ontwikkelen door het kabinetsbeleid?
De voorzitter: Tot slot in deze ronde geef ik het woord aan de heer
Braakhuis, want de heer Dijkgraaf komt pas bij blok 5 weer in beeld.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Ik ga het wel even heel kort
hebben over de hypotheekrenteaftrek. Als het kabinet nog drie of
tweeënhalf jaar blijft zitten, wat ik niet voor onszelf hoop maar voor het
kabinet, dan kan het namelijk wel eens te laat zijn. Inmiddels zit er een
hele hoop lucht in de huizenmarkt. Daarom raden internationaal allerlei
economen, het CPB en het IMF ons aan daar iets aan te doen. Daarom
vraag ik aan de staatssecretaris: is het nou zo dogmatisch onbespreekbaar
om de hypotheekrenteaftrek aan te pakken? Lopen wij liever het risico dat
die lucht er met een knal uitloopt of nemen wij 30 jaar de tijd om, zoals in
het voorstel van mijn partij, die lucht er heel geleidelijk uit te laten lopen
zodat er geen brokken vallen? Dit lijkt namelijk langzamerhand dogmatisch een weloverwogen risico te worden van dit kabinet. Het kan toch niet
de bedoeling zijn om de burger straks op die manier ongenadig hard te
treffen? Ik zeg ook tegen de PVV: wil je dat jouw electoraat straks
geconfronteerd wordt met echte brokken? Wij zitten immers met een stuk
lucht in de markt, dat wordt ingeschat op 30%.
Tegelijkertijd bezuinigt het kabinet wel 200 mln. op de huurtoeslag met als
gevolg dat er een totale stilstand is op de huizenmarkt. En wat krijg je dan
te horen? «Wij willen rust op die markt, dus begin nou niet over de
hypotheekrenteaftrek.» Hoeveel rust wil je hebben? De woningmarkt zit nu
volkomen vast. Ik zit te wachten op enorme onrust. Wat gaat de staatssecretaris doen om die rust te krijgen? Ik herhaal mijn vraag van voor de
pauze. Ik zei toen dat minister De Jager een opening lijkt te hebben
gegeven met zijn uitspraak dat hij geen belastingverhoging wil die het
gevolg is van de aanpak van hypotheekrenteaftrek. Ik draai dat om.
Kunnen we het erover hebben dat we die wel aanpakken bij gelijkblijvende belastingdruk? Dat lijkt me minstens interessant. Zo zetten we in
ieder geval stappen. Dat het onvermijdelijk is, zal dit kabinet toch wel
aanvoelen.
Ik ga door met pensioenen en de VUT, of eigenlijk met de vitaliteitsregeling. Zo moet zij dan immers heten. Het valt me op dat het kabinet heel
mooie woorden verzint voor regelingen waarbij je dan meteen ziet dat er
iets aan de hand is. Dit geldt natuurlijk ook voor de vitaliteitsregeling. In
het regeerakkoord staat letterlijk dat die bedoeld is voor scholing, een
leven lang leren, loopbaanbeleid, het opzetten van een eigen bedrijf, het
combineren van arbeid en zorg, demotie of deeltijdpensioen. Dat was de
bedoeling. De bedoeling was dat wij met zijn allen wat langer gingen
leren, waardoor we dan ook wat langer konden werken. We moeten
tenslotte naar 67 jaar. Hoe kan het dan dat er een vitaliteitsregeling op de
plank komt te liggen die eigenlijk een nieuwe VUT-regeling is? Je spaart
€ 20 000 die je moet opnemen voor je pensioen, waardoor je in wezen tijd
kunt kopen om eerder uit te stappen. Dat is contrair aan wat we
bedoelden. Of zie ik het nou helemaal verkeerd? Waarom komt er niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

58

gewoon een vitaliteitsregeling die deze naam waard is en die correspondeert met wat er in het regeerakkoord staat? Ik constateer dat het kabinet
en de gedoogpartner heel vaak verwijzen naar het regeerakkoord en het
gedoogakkoord. Ik mag dan toch ook verwachten dat ook dit soort dingen
conform het regeerakkoord wordt uitgevoerd? Dat is dan ook de vraag die
ik heb. Gaat de staatssecretaris deze vitaliteitsregeling zodanig aanpassen
dat hij aan die primaire doelen beantwoordt? Dat was namelijk de
bedoeling.
Ik schakel over op het onderwerp zelfstandige ondernemers. Je zou
denken dat er bij een kabinet dat zegt dat het ondernemers een warm hart
toedraagt en zegt vereenvoudiging belangrijk te vinden, op het gebied van
vereenvoudiging voor zelfstandigen wel wat te halen moet zijn. Ondernemers zitten hier overigens ook echt op te wachten. Het urencriterium is
een van de grootste irritaties van ondernemers. De SER adviseert dan ook
om het af te schaffen. Ik dacht dat de staatssecretaris zijn kans zou grijpen,
maar dat doet hij niet. Hij komt niet verder dan de toekomstdroom van
een aparte winstbox, maar loopt hierbij vast op de gedooggijzelnemer
omdat hierbij vroeg of laat ook een andere aanpak van de hypotheekrenteaftrek noodzakelijk is. Dus gebeurt er niets. Dat kan ik niet volgen.
Waarom neemt de staatssecretaris het advies van de SER niet gewoon
over door het urencriterium om te zetten in een winst- of omzetcriterium?
Ik houd het er maar even op dat de staatssecretaris dit domweg over het
hoofd heeft gezien en dat hij dit eigenlijk wel wil regelen. Dat hoor ik dan
graag. Anders dienen we met genoegen een amendement in om dit wat
kracht bij te zetten.
De heer Omtzigt (CDA): Kan de heer Braakhuis aangeven hoe hij dit
precies in de praktijk ziet? Theoretisch willen wij hier volgens mij met zijn
allen ontzettend graag van de urengrens en het uren tellen af. Als een
ondernemer een slecht jaar heeft en € 15 000 winst maakt of even niet
aan zijn omzet komt – bijvoorbeeld die kunstenaars voor wie de heer
Braakhuis veel opkomt – dan echter ineens geen recht meer heeft op de
zelfstandigenaftrek, dan gaat ons dat weer te ver. Heeft de heer Braakhuis
een uitgewerkt voorstel?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Nee, ik heb nog geen uitgewerkt
voorstel. Eerst zeg ik de staatssecretaris dat dit niet de bedoeling kan zijn.
Ik hoor heel graag wat de staatssecretaris in zijn beantwoording voorstelt.
Anders zullen wij ons daarover buigen. Overigens hebben wij in ons
programma hier al wel voorstellen voor gedaan.
Ik schakel over op de renteregeling. Een van de dingen die mij met
verbijstering hebben achtergelaten na de technische briefing over het
Belastingplan, was de renteregeling. Als je kijkt naar de huidige marktrentes, getuigt het van «guts» om een rente van 4% in te stellen. Het
kabinet durft het daarbij ook nog aan om eigenlijk belasting over belasting
te heffen door het zo onevenwichtig mogelijk te maken. Het moet immers
400 mln. toucheren. Dat was althans de bedoeling van deze regeling. Op
het moment dat je een belastingaangifte ontvangt en je de blauwe
envelop openmaakt, ben je al rente aan het betalen. De dagtekening is
namelijk de dag waarop de burger begint met het betalen van rente. Maar,
zegt de Belastingdienst, voor ons geldt dat niet. Wij hebben een halfjaar
de tijd om jou rente te betalen over het bedrag dat wij jou verschuldigd
zijn. En by the way, als jij vooraf te veel hebt betaald over het bedrag dat
je later van ons terugkrijgt, betalen wij jou ook al geen rente.
Dit voorstel is dus zo onevenwichtig en daarmee zo verschrikkelijk unfair,
dat ik de staatssecretaris echt verzoek om het opnieuw te doen en met een
nieuwe renteregeling te komen. Ik vind dit bijna een slinkse regeling om
extra belasting te heffen. Dat vind ik het zure; het is een soort derivaat
geworden. Het is namelijk een belasting over een belasting. Ik vind dat
niet kunnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

59

De heer Van Vliet (PVV): Ik hoor iets heel interessants van de grote
groene gijzelnemer! Wil de heer Braakhuis beweren dat hij tegen
belasting op belasting is?
De heer Braakhuis (GroenLinks): De renteregeling is er allang. Zij is
bedoeld als dwangmiddel om mensen tot sneller betalen aan te zetten.
Dat is tot op zekere hoogte mogelijk, maar de manier waarop het hier
gebeurt is zwaar onevenwichtig.
De heer Van Vliet (PVV): Ik zie grote openingen. Ik heb in de Kamer eens
bekeken wie er tegen het heffen van btw op regulerende energiebelasting
en allerlei andere soorten milieuheffingen is. Dat is pas dubbele belastingheffing. Daar gaan we nu echt korte metten mee maken. Fantastisch!
De heer Braakhuis (GroenLinks): We hebben heel veel milieubelastingen.
Van elk van die milieubelastingen moeten we bekijken wat de rechtvaardigheid en vooral het effect ervan is. Wat dat betreft is alles bespreekbaar,
zolang het milieu erbij is gediend.
Er is al het een en ander gezegd over de Zuidas-subsidie, de 30%-regeling.
Tja, je moet iets van een herkenbare naam voorzien. Wat dat betreft vind
ik het voorstel van de heer Bashir buitengewoon aannemelijk. Het is
natuurlijk bizar om een ondergrens aan te leggen van € 70 000 waarmee
je juist de mensen treft die het wél nodig hebben en mensen die je binnen
wilt halen, bijvoorbeeld voor de wetenschap, terwijl je alle directeuren en
grote managers uit het buitenland helpt terwijl zij het niet nodig hebben.
Het zou veel logischer zijn geweest om een bovengrens aan te leggen. Het
voorstel van de heer Bashir voorziet daarin en daar sta ik dan ook zeer
sympathiek tegenover. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat we via
allerlei rulings dit soort bedrijven als geheel voordeeltjes geven en
vervolgens ook nog eens alle witte boorden die er werken bevoordelen.
Dat gaat echt te ver en daarom noem ik het de Zuidas-subsidie. Ik wacht
de reactie van de staatssecretaris af en ben benieuwd of hij de rechtvaardigheid van het voorstel van de SP-fractie inziet.
Dan kom ik op de BES. Als er een belastingregime wordt opgesteld voor
eilanden in de Caraïben die onderdeel zijn van Nederland, waar tot nu toe
weinig aanleiding is om te verwachten dat er belastingontwijking gaat
plaatsvinden, blijf ik het verrassend vinden dat er een regime komt dat
belastingontwijking juist wel in de hand kan werken. Op dit punt wil ik
graag gerustgesteld worden door de staatssecretaris. Aanvankelijk werd
er vooral gebenchmarkt met eilanden in de buurt, zoals de Caymaneilanden; verrassend om met dergelijke belastingparadijzen te benchmarken. Vervolgens komt er een regime waarin de vennootschapsbelasting wordt weggegooid. De vennootschapsbelasting wordt vervangen
door een vermogensbelasting, vooral op vastgoed. Onze fractievoorzitters
waren in het herfstreces op de eilanden. Toen bleek dat zelfs die vermogensbelasting ter discussie is komen te staan. Dat kan toch niet de
bedoeling zijn? Dan maken we het wel heel gemakkelijk.
Er zijn natuurlijk wel maatregelen om misbruik te voorkomen, namelijk
vestigingsplaatsfictie. Het woord «fictie» stelt me in dezen niet gerust. Er
moeten namelijk drie lokale mensen voor een bedrijf werken om onder
het fiscale regime van de BES-eilanden te mogen vallen. Als daarvoor
straks hetzelfde principe geldt als voor onze eigen brievenbusmaatschappijen, verwacht ik dat die drie lokale mensen straks voor tachtig bedrijven
werken. Dat kan toch niet zo zijn? Is dit de wonderbaarlijke arbeidsplaatsvermenigvuldiging of neemt de staatssecretaris maatregelen om dit soort
ontwijkconstructies in de toekomst te voorkomen? Ik kijk hierbij vooral
naar Bonaire. Ik verwacht niet dat dit ook op de kleine eilandjes veel zal
gebeuren. Zijn we niet bezig iets te creëren wat we niet moeten willen? Ik
hoor graag of de staatssecretaris maatregelen voor ogen heeft om daar
een stokje voor te steken. Ik vraag hem ook of hij inzicht heeft in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

60

getallen. We doen dit sinds januari. Hoeveel bedrijven hebben zich daar
gevestigd? Is er een tendens waarneembaar die wijst in de richting die ik
schets?
Ik sluit af met de Edelweissroute. Samen met de Belastingdienst is dit
probleem afgelopen jaar opgelost. We hebben met tien van hun mensen
aan tafel gezeten en constructief aan een oplossing gewerkt. Daar ben ik
heel tevreden over. Ik ben blij dat deze route geblokkeerd is. Ik kom ook
nog even terug op het commentaar van de SRA. Een van de essenties van
de Edelweissroute was nu juist dat belasting werd ontweken door te laat
te verjaren. Die twaalfjaarsgrens werd juist gebruikt om het eroverheen te
tillen en daarna uit te keren. We hebben die termijn dus niet voor niets
geschrapt. Je kunt daar wel om gaan huilen, maar ik zou haar niet graag
inleveren. Die twaalfjaarsgrens staat wat mij betreft niet ter discussie. Ik
heb het amendement van de ChristenUnie-fractie bekeken. Daar zit wel
ruimte in. Zolang de bewijslast dat het niet de schuld van de executeur is
ook daadwerkelijk bij de executeur ligt, is dat amendement wat mij betreft
bespreekbaar.
De heer Omtzigt (CDA): Ik denk dat er een oplossing lijkt te ontstaan voor
de Edelweissroute. Toch heb ik nog een vraag over iets wat de heer
Braakhuis eerder beweerde, namelijk dat de executeur testamentair zich
zou moeten verzekeren voor een verkeerde aangifte. Meestal is het een
van de familieleden die ook een uitdeling uit het testament krijgt. Waar
denkt de heer Braakhuis dat zo’n verzekering beschikbaar is? Heeft hij een
adresje? Misschien bij een Zwitserse herverzekeringsmaatschappij?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik heb dit voorstel gedaan voordat ik het
amendement van de ChristenUnie had gezien; dat heb ik gezegd. Ik stel
het voorstel graag bij naar aanleiding van het amendement. Dat lijkt mij
afdoende.
De voorzitter: Wij zijn aan het einde gekomen van dit blok. Wij hebben
nog twee blokken te gaan, namelijk een over de autobrief en een over de
Geefwet en wat verder ter tafel komt. Ik stel voor, een kwartier te
schorsen.
De vergadering wordt van 15.35 uur tot 15.50 uur geschorst.
Blok IV
Wet uitwerking autobrief (33 007)
De voorzitter: Wij behandelen het blok over de autobrief en het blok over
de Geefwet apart. Nu spreken wij over de autobrief. Het woord is aan de
heer Huizing.
De heer Huizing (VVD): Voorzitter. Iedereen wil een schoner milieu, ook
de VVD. Wij willen dat onder andere bereiken door belastingmaatregelen
aan doelen te koppelen. De overheid moet niet willen sturen op middelen.
Het gaat om de hoeveelheid uitstoot en niet om het type brandstof. Door
de emissiegrenzen periodiek aan te scherpen, blijf je de markt uitdagen
om de lat steeds hoger te leggen, om te blijven innoveren en zo bij te
dragen aan een steeds schoner milieu.
Een ander ongewenst gevolg van het niet periodiek verscherpen van de
emissiegrenzen is dat er boven verwachting veel auto’s in de lagere
categorie vallen. Dit leidt tot afnemende inkomsten uit autobelastingen,
met alle budgettaire consequenties van dien. Inmiddels valt een derde van
alle auto’s in de categorie «energiezuinig». Dat lijkt op het eerste gezicht
mooi, maar helaas leidt het systeem niet tot verdere ontwikkeling van
schonere motoren en brandstoffen. Bovendien stelt de VVD vast dat er
auto’s zijn die in de categorie «energiezuinig» vallen, maar helemaal niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

61

energiezuinig zijn. Het gewenste doel wordt dus niet bereikt. Ik spreek dan
over bepaalde hybride auto’s, die of elektrisch, of op benzine rijden; in de
praktijk doen ze meestal het laatste. In het antwoord op onze schriftelijke
vragen hierover stelt de staatssecretaris dat er momenteel in Europees
verband hard wordt gewerkt aan een nieuwe testmethode. Wanneer
verwacht de staatssecretaris dat deze nieuwe methode van kracht wordt?
Met het huidige systeem van onze autobelastingen richten wij ons te veel
op de middelen. Wij bepalen welke technologie er gebruikt dient te
worden. Dat is dodelijk voor de noodzakelijke innovatie en ontwikkeling.
De overheid dient zich te onthouden van keuzes voor bepaalde brandstoffen en zich te beperken tot het stellen van normen. Dat biedt duidelijkheid voor fabrikant en consument en is ook het beste voor het milieu.
Wij kennen vier heffingen op het gebruik van motorvoertuigen: de bpm,
de motorrijtuigenbelasting, de accijns op brandstof en de fiscale bijtelling.
Deze worden alle vier ingezet om milieudoelen te bereiken. Liever dan
deze wirwar van fiscale voordelen ziet de VVD-fractie dat wordt gekozen
voor één instrument. Dat is begrijpelijker, eerlijker en eenvoudiger, voor
zowel de overheid als de burger. Graag horen wij de visie van de
staatssecretaris hierop.
De VVD is blij met de introductie van een nieuwe nulcategorie in de bpm.
Zoals gezegd, stimuleert aanscherping van de normen de ontwikkeling
van meer auto’s met een nog lagere uitstoot. Ook het gelijkstellen van
diesel en benzine kan op onze steun rekenen. Nogmaals, het gaat om de
CO2-uitstoot, niet om de brandstof.
Wat betreft de motorrijtuigenbelasting is de VVD blij met het plan om de
vrijstelling voor zeer zuinige auto’s af te schaffen en niet meer de
CO2-uitstoot, maar het gewicht als basis te nemen. Iedere auto, zuinig of
minder zuinig, maakt gebruik van de weg en dient dan ook aan de kosten
daarvan bij te dragen. Dat klinkt logisch en dat is het ook.
Ook de fiscale bijtelling wordt gebruikt als maatregel om een lagere
CO2-uitstoot te bevorderen. Naar de mening van de VVD is dit een
ongewenst gebruik van een voor iets anders bedoelde fiscale maatregel.
De fiscale bijtelling bestaat omdat het privégebruik van een auto van de
zaak wordt gezien als loon in natura. De waarde van de auto zal bepalend
moeten zijn, met een gelijk bijtellingspercentage voor iedereen. De
stimulans om als zakelijke rijder voor een energiezuinige auto te kiezen zit
namelijk al in de veel lagere bpm voor energiezuinige auto’s.
De VVD is in ieder geval blij met zowel de aanscherping van de norm als
het voornemen de norm uitsluitend te baseren op de CO2-uitstoot en niet
meer medeafhankelijk te maken van het type brandstof. Ook de gelijkschakeling met de normen voor bpm ziet de VVD als positief. Hoe eenvoudiger, hoe beter. Voor auto’s met een nuluitstoot geldt momenteel een
bijtelling van nihil. Deze categorie wordt zelfs uitgebreid tot auto’s met
een CO2-uitstoot van minder dan 50 gram. Dit heeft wat ons betreft een
houdbaarheidsrisico in zich. Met in het achterhoofd de eerder genoemde
gedachte dat iedere zakelijke rijder loon in natura geniet en daarover
feitelijk belasting zou moeten betalen, vraag ik de staatssecretaris of hij
mogelijkheden ziet, de nulcategorie af te schaffen en in plaats daarvan
een lagebijtellingscategorie in te stellen die voldoende stimulans biedt om
auto’s met een lage CO2-uitstoot aan te schaffen en te rijden.
Zoals gezegd, is de VVD geen voorstander van het bevoordelen van
specifieke technieken. Ik vraag de staatssecretaris dan ook of het mogelijk
is om voor groen gas dezelfde stimuleringsmaatregelen als voor ieder
ander brandstoftype te hanteren. Mocht de staatssecretaris dit
uitgangspunt willen overnemen, dan begrijpt de VVD dat een overgangsregeling op haar plaats is. Graag een reactie van de staatssecretaris.
De heer Braakhuis (GroenLinks): De heer Huizing begon zijn betoog met
de opmerking dat het milieu voor de VVD ook heel belangrijk is, maar nu
hoor ik hem spontaan een paar dingen zeggen die daar haaks op staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

62

Hoezo is groen gas dezelfde brandstof als een fossiele brandstof? Groen
gas bestaat uit recyclingsmateriaal en is dus veel CO2-neutraler.
Bovendien is groen gas qua uitstoot veel zuiniger en schoner. En hoezo
geen onderscheid tussen brandstoffen? Wij weten dat diesel heel veel
fijnstof tot gevolg heeft. Mogen wij daar milieutechnisch ook niks van
zeggen? Ik heb nog een andere vraag. Het gaat hierbij om een nieuwe
regeling. De oude regeling werkte, maar is bij dit kabinet aan haar eigen
succes ten onder gegaan. Je had echter ook de normen van de oude
regeling kunnen bijstellen, zodat je een succesvolle regeling in stand
houdt. In plaats daarvan zie ik nu echter dat voor heel zuinige auto’s meer
bpm betaald moet worden maar dat die voor een Porsche Cayenne
€ 10 000 lager wordt.
De voorzitter: Mijnheer Braakhuis, wat is uw vraag?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Is dat het soort milieuvriendelijkheid dat
de VVD bedoelt?
De heer Huizing (VVD): Het gaat ons niet om het type auto of het type
brandstof. Het gaat erom wat je uitstoot. Als een bepaalde auto, een
Porsche Cayenne of welke auto dan ook, in een lagere categorie valt
doordat die auto technologisch verbeterd wordt, dan is dat zo. Als de heer
Braakhuis dat niet goed zou vinden, is het niet meer dan een jaloeziebelasting. Volgens mij nemen wij deze maatregelen omdat wij een doel
hebben, namelijk een schoner milieu. Dat doel scherpen wij iedere keer
weer aan. Als wij dat niet doen, stimuleren wij de ontwikkeling van allerlei
positieve zaken op dit gebied ook niet. De VVD wil daar juist wel naartoe.
Daarnaast heb ik volgens mij al gezegd dat de VVD graag naar een helder
en simpel systeem wil. Wij moeten niet allerlei belastingtypes misbruiken
om een en hetzelfde doel te bereiken, want dat wordt te verwarrend. Er zal
namelijk ook misbruik van worden gemaakt of het zal oneigenlijk worden
gebruikt doordat bijvoorbeeld auto’s niet voldoen aan het doel van de
heer Braakhuis maar dat hij toch stimuleert dat deze auto’s op de weg
rijden.
De voorzitter: Mijnheer Braakhuis, ik vraag om korte en bondige
interrupties. Korte vragen en korte antwoorden alstublieft.
De heer Braakhuis (GroenLinks): De vorige regeling werkte ook op basis
van CO2-uitstoot. Dat was ook een rechtvaardige regeling waarin de
Porsche Cayenne als slurper, één op vijf, er niet goed uitkwam en terecht.
Waarop baseert de heer Huizing dus zijn uitgangspunt dat de Porsche
Cayenne nu opeens € 10 000 minder zou mogen kosten, terwijl wij weten
dat het een verschrikkelijk slurpende auto is?
De heer Huizing (VVD): Het gaat om de uitstoot per kilometer. De heer
Braakhuis heeft het nu alweer over benzine of diesel, het brandstoftype.
Hij heeft het ook alweer over het brandstofverbruik per kilometer. De VVD
is van mening dat het alleen maar gaat om de norm «CO2-uitstoot». Die
uitstoot willen wij namelijk verminderen.
De heer Koolmees (D66): De heer Huizing stelde aan het einde van zijn
betoog een vraag over groen gas aan de staatssecretaris. Ik begreep
echter niet helemaal wat zijn oproep was. Kan de heer Huizing het
herhalen?
De heer Huizing (VVD): Het punt is dat daar weer een soort aparte
regeling voor geldt. Zoals ik volgens mij aan het begin van mijn betoog al
zei, willen wij graag naar een universele regeling toe, ongeacht het type
brandstof, ongeacht het type auto en uitsluitend gericht op het doel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

63

een lagere CO2-uitstoot. Wij willen daarvoor dus een norm stellen. Dit is
echter weer een soort aparte categorie. De heer Braakhuis maakte de
vergelijking met benzine of diesel, maar wij kunnen het bijvoorbeeld ook
met lpg vergelijken. Dan zit er een bepaalde ongelijkheid is. Dan stimuleren wij dus iets wat feitelijk niet bijdraagt aan het zowel door de heer
Braakhuis als door mij gewenste doel.
De heer Koolmees (D66): Volgens mij is groen gas juist wel schoner, ook
qua uitstoot. Dit zou het minder belasten van groen gas rechtvaardigen.
Als de uitstoot volgens de heer Huizing leidend is voor de VVD, dan moet
een uitzonderingssituatie voor groen gas juist acceptabel zijn.
De heer Huizing (VVD): Als deze auto’s onder een bepaalde norm zitten,
zullen de berijders ervan gebruik kunnen maken van de fiscale voordelen
die bij die categorie horen. Het is dus niet nodig om er een aparte
categorie van te maken.
De heer Groot (PvdA): Voorzitter. Ik zal zo meteen ook nog terugkomen op
groen gas, maar eerst in het algemeen mijn complimenten voor de
autobrief. Dit is een van de weinige terreinen waarop het kabinet een
serieuze poging tot vergroening doet. Het voorstel zit intelligent in elkaar
en daagt uit tot nieuwe technologie. Het is in dat verband ook niet
verbazingwekkend dat dit systeem al onder het vorige kabinet in
grondlijnen bedacht is. Ik heb vijf punten: de bpm-opbrengst, de
problemen rond personenbusjes, de vierde schijf in de bpm (de
zogenoemde slurptaks), de bijtelling en groen gas.
Allereerst de bpm-opbrengst. Ik begrijp uit de beantwoording van de
vragen dat de bpm-opbrengst over de laatste paar jaar met zo’n 1,5 mld.
is gedaald. Dat komt onder andere door conjuncturele factoren en
verandering van het rijgedrag, maar als je alles op een rijtje zet, blijft er
0,5 mld. onbedoelde lastenverlichting over, een gevolg van de voorziene
introductie van de kilometerheffing. Ik begrijp dat de bpm-opbrengst met
dat bedrag verlaagd is. Ik vind dat onwenselijk en jammer. Ook dit past bij
het voorgaande verhaal: autobelastingen zijn een efficiënte manier om
belastingen op te halen. Elke auto, hoe schoon hij ook is, belast het milieu.
Graag zou ik willen dat het niveau van de bpm-opbrengsten weer wordt
verhoogd met deze 0,5 mld.
Personenbusjes zijn in het algemeen wat groter dan een personenauto. Ze
komen heel ongunstig uit in het bpm-tarief. Daardoor ontstaan problemen
in de vervoersbranche, bijvoorbeeld met invalidenvervoer en groepsvervoer. Is de staatssecretaris bereid om een oplossing voor deze
categorie auto’s te bedenken? Ze worden nu heel zwaar belast, maar per
vervoerd persoon blijft dit relatief schoon vervoer. Ook heb ik niet heel
duidelijk voor me wat de staatssecretaris in dit verband bedoelt als hij
zegt dat er handelingsperspectief is voor de kopers. Misschien kan
daarover wat meer duidelijkheid komen.
Dan de slurpschijf in de bpm. We hebben in eerdere debatten uitgebreid
over de autobrief gesproken. De bpm in de vierde schijf wordt nu een
factor 49 hoger. Dat is heel veel. Wij vinden het bij dezen wel genoeg. Ik
ben het met de heer Huizing eens dat dit trekken krijgt van een jaloezietaks als het nog verdergaat, en het mag toch bekend zijn dat mijn partij
niet van jaloeziebelastingen houdt.
De heer Huizing (VVD): Ik begrijp dat dit een signaal is dat we ook over de
filetaks kunnen gaan praten?
De heer Groot (PvdA): Die is van een heel andere categorie en heeft meer
met rechtvaardigheid te maken. Dat kan een heel goede belastinggrondslag zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

64

De factor 49 in de bpm is dus heel hoog, maar lijkt me niettemin te
verdedigen omdat het een heel krachtige prikkel is om dergelijke auto’s
zuiniger te maken. Maar nogmaals, zo is het wel genoeg. Ik denk dat we
de consequentie moeten aanvaarden dat een grondslag op basis van CO2
kan betekenen dat heel luxe auto’s die naar verhouding niet zo veel CO2
uitstoten, goedkoper worden. Dat is een logisch gevolg van de maatregel.
Eerder is dat door de staatssecretaris al heel overtuigend uiteengezet.
Dan de maatregelen over de bijtelling. Wij hadden in onze schriftelijke
inbreng gevraagd of mensen met een auto van de zaak bevoordeeld
worden ten opzichte van particuliere kopers van een auto. Ook de
SP-fractie heeft dat soort vragen gesteld. Het antwoord van de staatssecretaris was dat wij dit verkeerd begrepen zouden hebben, maar volgens
mij is dat niet het geval. Ik citeer een stukje uit de memorie van
toelichting: «Teneinde steeds de meest zuinige auto’s te stimuleren en
evenwel duidelijkheid en zekerheid te bieden voor belanghebbenden, zal
de periode dat men nog een verlaagd bijtellingspercentage kan toepassen
na een aanscherping van de zuinigheidsgrenzen worden teruggebracht tot
de gemiddelde duur van een leasecontract.» Die periode is vastgesteld op
60 maanden. Als ik het goed begrijp, is er voor particuliere autokopers
geen sprake van een uitsmeerperiode van vijf jaar. Wie nu een auto koopt
waarover geen motorrijtuigenbelasting betaald hoeft te worden, moet dat
over twee jaar wel doen. En dat terwijl mensen met een auto van de zaak
de komende vijf jaar verzekerd zijn van hetzelfde bijstellingspercentage. In
onze ogen is dus wel degelijk sprake van een bevoordeling en heeft onze
fractie dit dus niet verkeerd begrepen. Daarom krijg ik op dit punt graag
alsnog een reactie van de staatssecretaris.
Er bestaan in onze fractie grote en zwaarwegende vraagtekens over de
maatregelen inzake de fiscale behandeling van groen gas. Er is wel een
kleine verbetering toegepast, omdat de aardgasinstallatie niet meer gaat
vallen onder het dieselregime, maar toch blijkt dat de total cost of
ownership van groengasvoertuigen hoger uitvalt dan bij andere auto’s en
al helemaal ten opzichte van elektrische auto’s en plug-in hybrides; daar
heeft de groengaslobby of de groengasbranche op gewezen. De staatssecretaris schrijft in zijn antwoord dat dit in werkelijkheid waarschijnlijk wat
positiever zal uitpakken dan in de door de groengasbranche gegeven
rekenvoorbeelden. Daarmee ontkent de staatssecretaris echter niet dat de
door de groengasbranche aangegeven trend klopt. Blijkbaar klopt het dus
dat groen gas op veel terreinen duurder zal worden. Daarmee wordt de
ontwikkeling ervan in de knop gebroken. Daarop krijg ik graag een reactie
van de staatssecretaris: deelt hij deze vrees en staat hij open voor
alternatieven die groen gas echt een duw in de rug geven in plaats van
het af te remmen, zoals het er nu naar uit ziet?
De heer Van Vliet (PVV): Voorzitter. We hebben voor het zomerreces het
debat gevoerd over de autobelasting. Ik ga dat niet grotendeels opnieuw
doen omdat die contouren nu onderdeel uitmaken van het belastingplan.
Ik sluit mij voor een groot deel aan bij het betoog van de heer Huizing.
Ook volgens onze fractie zou het niet moeten uitmaken in welke auto je
rijdt. Wij hebben dus sympathie voor zowel de Toyota Prius van mevrouw
Neppérus als voor de Jaguar van de heer Huizing. Dat maakt ons allemaal
niet veel uit.
Ik wil wel even stilstaan bij de aparte categorie die nu gecreëerd wordt
voor de elektrische autootjes met range extender. De Opel Ampera zit
daar al in. Als wij dit doen, weet ik absoluut zeker wat er volgend jaar
gebeurt: dan vallen 47 modellen onder die regeling en krijgen wij weer
een openeinderegeling. Mijn fractie ziet daar, zoals ik al heb aangegeven
tijdens het debat over de autobelastingen, het nut niet van in. Als wij dit
zouden kunnen schrappen, sluit ik mij aan bij het idee of initiatief van de
heer Huizing met betrekking tot een uniforme bijtelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

65

Ik heb destijds een door mij ingediende motie over oldtimers aangehouden. Destijds had de politiek het idee dat er rekeningrijden en een
kilometerheffing moesten komen. Daarom zou de vrijstelling in de
wegenbelasting voor oldtimers van 25 jaar en ouder afgetopt worden.
Vervolgens is de kilometerheffing er niet gekomen, maar die aftopping
bleef. Dat vind ik niet eerlijk. Mensen met bijvoorbeeld een oude
legertruck of met een oud zijspan gaan een keer per jaar met gehandicapten op pad en moeten straks wegenbelasting betalen. Ik vind dit niet
fair. Ik roep de staatssecretaris er dus toe op om op dit punt toch met een
tegemoetkoming te komen; anders wil ik dit zelf graag in de vorm van een
amendement doen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Eerst zegt de heer Van Vliet dat hij zich
toch wel aansluit bij het voorstel van de heer Huizing. De heer Huizing
heeft consistent verwezen naar CO2 en nog eens CO2. In dat kader moeten
volgens mij de auto’s waaraan de heer Van Vliet refereert, de oude
Chevrolet Caprices en legertrucks, in aanmerking komen voor een
multiplier van ver boven de 49. Is het links- of rechtsom?
De heer Van Vliet (PVV): Ik rijd overigens zelf in een Chevrolet Caprice
Classic, maar die is geen oldtimer in de zin van deze regeling. Ik zit dus
niet voor eigen parochie te preken. CO2 is één verhaal. Mijn fractie is er
niet zo van gecharmeerd om daarop een totale belastingwetgeving te
entameren. Ik kan de heer Braakhuis echter wel meegeven dat in heel veel
van deze oudere auto’s een gastank wordt gezet. Volgens mij is in de visie
van de heer Braakhuis gas toch een schonere brandstof. Dat zou alweer
een mooie tegemoetkoming naar hem zijn.
De heer Braakhuis (GroenLinks): In dat geval zijn we bereid om de hand
over het hart te strijken.
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter. Het is toch fijn dat deze commissie
vandaag alleen uit mannen bestaat als we het hebben over de autobrief. Ik
heb het idee dat die een hoog «toys for the boys»-gehalte heeft.
In de autobrief wordt per auto, per categorie en per motor netjes
beschreven hoeveel belasting je erover betaalt en hoe zich dat over de tijd
uitstrekt. De volgende keer zal dat ongetwijfeld met kleurenplaatjes en
proefritjes gelardeerd worden. Alle gekheid op een stokje: ik geef de
staatssecretaris wel een aantal complimenten. We hebben een nette
uitwerking gehad in een autobrief die we apart hebben kunnen bespreken
en die nu dus een implementatie krijgt. Wat de CDA-fractie betreft is dit
wetsvoorstel de implementatie van de brief zoals we dat in juni hebben
afgesproken. Daarover zijn geen misverstanden en ik complimenteer de
staatssecretaris daarvoor. We kunnen dus het wetsvoorstel snel behandelen. Ik heb nog wel een paar heel kleine puntjes.
Is het handig om een 0-procentbijtellingcategorie te creëren? Ik sluit
hierbij aan bij de heer Groot. Kan de staatssecretaris daar nog een keer
naar kijken? Eigenlijk is niets helemaal gratis. Ik besef heel goed dat ik ooit
met het amendement van de heer Cramer heb ingestemd, maar aangezien
de ontwikkelingen heel snel gaan en ik ook de rijksfinanciën heel goed kan
inschatten, vind ik het niet erg om daar nog even goed over na te denken
of dit een wijs besluit is in plaats van daarop een paar procent te zetten.
De heer Groot (PvdA): Is het volgens de heer Omtzigt dan bijvoorbeeld
bespreekbaar om de bijtelling van de 0% voor elektrische auto’s wat op te
trekken en de opbrengst daarvan te gebruiken voor het extra stimuleren
van bijvoorbeeld groen gas?
De heer Omtzigt (CDA): De heer Groot heeft mijn inbreng gelezen! Dat
zou een zeer goede optie zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

66

Mijn tweede opmerking is dat wij wel wat bezwaren hebben tegen
oldtimers, tenminste als de regeling ertoe leidt dat wij een gigantische
parallelimport uit Amerika gaan subsidiëren. Van het aantal kentekens dat
in de afgelopen jaren op naam is gesteld voor auto’s van 25 jaar en ouder,
is een groot deel geïmporteerd. Misschien kan de staatssecretaris ons
daarover cijfers verschaffen? Als er iets geregeld moet worden voor
oldtimers, dan bedoel ik met oldtimers auto’s uit Nederland of uit
Duitsland die hier 25 jaar hebben rondgereden en die door liefhebbers
worden onderhouden. Dit betekent niet dat er een soort nieuwe belastingcategorie ontstaat, want als wij die auto’s zouden kwalificeren in het
nieuwe raamwerk, zouden ze alle in de fameuze vierde schijf vallen en dat
wil ik niet.
De heer Van Vliet (PVV): Voor alle duidelijkheid; het ging mij vooral om
de vrijstelling van wegenbelasting die wij vroeger hadden en niet om de
andere elementen met betrekking tot oldtimers in de autobrief.
De heer Omtzigt (CDA): Ik snap dat het om de vrijstelling van wegenbelasting gaat, maar ook daar zou ik willen voorkomen dat die leidt tot de
import van zeer vervuilende auto’s. Sommige van die auto’s zijn
tweehonderd keer zo vervuilend als nieuwe auto’s. Wij doen heel veel om
die laatste grammen CO2-uitstoot en roetuitstoot van nieuwe auto’s terug
te dringen. Dat gaat gepaard met grote fiscale voordelen. Aan de andere
kant zet je dan een stroom auto’s op gang waarvan je de roet nog ruikt als
je erachter staat. Dat is het geval bij die oude legertrucs van DAF die nu
nog te koop zijn. Als het gaat om liefhebbers van een deux-chevaux die
hun hobby willen uitoefenen en die dagenlang hun auto aan het onderhouden zijn, dan ben ik bereid om mee te denken over de vrijstelling van
de wegenbelasting. Het gaat mij om dat onderscheid.
Wat biobrandstoffen betreft, pleit ik voor een geleidelijke ingroei van
groen gas. Anders killen we dat. Die industrie kan alleen schaalgrootte
bereiken als de energiebelasting niet in één keer wordt verhoogd. Deelt de
staatssecretaris de mening dat de verhoging van de energiebelasting op
groen gas geen manier is om groen gas te stimuleren? Dat was duidelijk
de wens van de Kamer, en trouwens ook van het kabinet, getuige de inzet
van de minister van EL&I om groen gas een nieuwe impuls te geven. Ziet
de staatssecretaris mogelijkheden om groen gas en hybride auto’s voor
de bijtelling gelijk te behandelen? Ziet de staatssecretaris ook mogelijkheden om puur plantaardige olie minder zwaar te belasten dan vervuilende diesel, bijvoorbeeld door niet meer dan het minimumtarief voor
diesel te heffen op puur plantaardige olie?
Verder ben ik zeer benieuwd naar de registratie van buitenlandse
kentekens. Die vraag heb ik al gesteld, maar dat hoor ik eigenlijk hier te
doen. Hoeveel buitenlanders registreren hun auto hier nu daadwerkelijk?
De reden waarom ik dat vraag, is dat we bij de zorgverzekeringen
hetzelfde hebben gehad. De Polen moesten hier een zorgverzekering
afsluiten, deden dat in zijn geheel niet en pas na vier, vijf jaar komt de
Nederlandse overheid dan in het geding. Wees wat sneller! Wie hier
werkt, betaalt hier ook.
De heer Huizing (VVD): Voorzitter. Toen ik de laatste opmerking hoorde
van de heer Omtzigt dacht ik: dat gaat de goede kant op. Laat ik het echter
nog concreet vragen. Hij noemt verschillende brandstoftypes. Ik heb in
mijn betoog al aangegeven dat ik faliekant tegen biobrandstoffen ben. Is
de heer Omtzigt het met mij eens dat het veel makkelijker is als de
staatssecretaris zou zeggen: dames en heren, dit is de norm voor CO2, dit
is de norm voor de uitstoof van fijnstof en hoe u die twee realiseert,
interesseert mij niet, zolang u maar aan de norm voldoet. Dan valt u ook
onder deze fiscale regeling. Of dat nu is door een bepaald type brandstof
te gebruiken of door de auto voort te bewegen zoals The Flintstones dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

67

vroeger deden, kan mij niet schelen. Graag een reactie van de heer
Omtzigt.
De heer Omtzigt (CDA): Wow, dat die auto’s ook nog langskomen
vandaag. Yabba dabba do! De Nederlandse overheid heeft de afgelopen
jaren een beleid ingezet op basis van groen gas. Wij vinden dat dit een
eerlijke kans moet krijgen ten opzichte van andere brandstoffen. De CO2
mag, wat ons betreft, «well to wheel» gemeten worden. Dan komt CO2 er
anders uit dan andere vormen van gas en daar mag rekening mee
gehouden worden. Op termijn kunnen wij ons voorstellen dat dit wel naar
elkaar toegroeit.
De heer Huizing (VVD): Ik hoop dat dit betekent dat, als er dus andere
methoden ontstaan die aan dezelfde normen voldoen, die dan ook
dezelfde kansen zullen krijgen. Ik heb namelijk nu een beetje het gevoel
– en de heer Omtzigt moet dat maar bevestigen of ontkennen – dat een
aantal mensen voor de troepen uit is gaan lopen en dat deze mensen nu
met de gebakken peren komen te zitten als wij alles gelijkschakelen.
De heer Omtzigt (CDA): Ik zie het precies andersom of ik zou totaal
andere woorden kiezen voor precies de ontwikkeling op de markt die u
schetst. Ik zou zeggen dat een aantal mensen op basis van het staand
beleid van de Nederlandse overheid om groen gas te promoten, de nek
heeft uitgestoken en dat wij nu zeggen: jammer dan. Dat is de reden
waarom ik deze vragen stel en dat is de reden waarom het in mijn ogen,
ook gezien wat er hier leeft, goed zou zijn als de staatssecretaris de
komende anderhalf weken een keer met een aantal van deze mensen aan
tafel ging zitten om te bezien wat hiervoor een redelijke oplossing is.
De voorzitter: De heer Huizing tot slot.
De heer Huizing (VVD): Uiteraard besef ik dat er een door de overheid
bepaald beleid is ingezet en gevoerd. Ik meen ook aangegeven te hebben
dat je dan op zijn minst het fatsoen moet hebben om voor een overgangsregeling te zorgen. Bent u het niet met mij eens dat het toenmalige beleid
achteraf gezien onverstandig was? Het gaat er immers om dat je door het
zetten van normen je doel bereikt.
De heer Omtzigt (CDA): In de ogen van de CDA-fractie is de inzet op
decentraal geproduceerd gas, groen gas, dat uit Nederland zelf komt, in
het kader van de energievoorziening en van de autonomie in de energievoorziening geen verkeerde keuze geweest. Wij denken dat het een goede
keuze is en dat we daarop moeten blijven inzetten. Ik discussieer graag
met u over de mate waarin. Ik snap heel goed dat je moet oppassen dat je
iets niet volledig oversubsidieert of onderbelast, zoals dat op financieel
gebied heet. Dat woord was mij nog niet geworden in mijn vocabulaire.
Mijn linkse collega’s lachen daarom. Zij kennen dat ondertussen wel,
gezien de eerdere interrupties. Dat van die mate moet ik dus nagaan,
maar als wij dit als rijksbeleid hebben ingezet, vind ik dat wij toch moeten
kijken of wij dat kunnen doen, ook in het kader van de zelfstandige
energievoorziening van Nederland. Ik heb liever een auto op groen gas
dan een auto op Russisch gas waarvoor geldt dat er nog iemand aan de
kraan kan zitten.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Deze dialoog kan ik ook wat eenvoudiger maken door een vraag te stellen aan de heer Omtzigt. Is de heer
Omtzigt het met mij eens dat biobrandstoffen per definitie veel eerder
CO2-neutraal zijn dan fossiele brandstoffen die we uit de grond halen? Dat
is immers de essentie der dingen. Als de heer Huizing zegt dat CO2 de
norm moet zijn, heb ik liever brandstoffen die bijna CO2-neutraal zijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

68

omdat die gewonnen worden uit voorheen levend materiaal. Ze zijn dus
zo goed als CO2-neutraal: wat ze ooit teruggegeven hebben, wordt er nu
uitgehaald. Dat is dus een van de grote oplossingen waarnaar we zoeken.
De voorzitter: Kort, want het was eigenlijk geen vraag.
De heer Omtzigt (CDA): Ja, het was een vraag. Het antwoord daarop is ja
en nee. Voor de helderheid: we dachten ook dat palmolie een geweldig
idee was. Overal het etiketje «biobrandstof» opplakken en het vervolgens
tot absoluut goed verheffen en al het andere tot absoluut slecht
«verheffen» past wel in een soort categorisering, maar we moeten
daarmee voorzichtig zijn. Maar wij denken dat het gewoon een kans moet
krijgen. Daarom sprak ik in antwoord op een eerdere vraag van de heer
Huizing ook van de «well to will»- benadering. Dan mag je namelijk wel
van CO2 uitgaan.
De heer Braakhuis (GroenLinks): De heer Omtzigt heeft gelijk, maar het
ging mij natuurlijk om de CO2-argumentatie van de heer Huizing.
De heer Van Vliet (PVV): Volledigheidshalve: de laatste opmerkingen van
de heer Omtzigt in zijn termijn, hadden betrekking op registratie van
kentekens. Hij heeft daarover vragen gesteld aan de staatssecretaris.
Daarbij sluit ik mij van harte aan.
De heer Bashir (SP): De heer Omtzigt begon zijn termijn met de
opmerking dat het beter zou zijn als er voortaan ook foto’s werden
opgenomen in de autobrief. Ik dacht dat ik tijdens het vorige debat voor
hem een Porsche Cayenne had opgezocht, omdat hij er nog nooit een
gezien had. Het grootste pijnpunt, ook wat die Porsche Cayenne betreft,
blijft natuurlijk de maatregelen in de bpm, ofwel de aanschafbelasting
voor de auto. De koper van de Porsche Cayenne – die auto heeft een
prijskaartje van bijna een ton en een CO2-uitstoot van 270 gram per
kilometer – moet in 2015 € 1 000 minder aan bpm afdragen. En de koper
van de Renault Twingo met een prijskaartje van ruim € 8 000 en een
CO2-uitstoot van 109 gram per kilometer, moet in 2015 een bedrag van
€ 1 000 meer aan bpm afdragen. De persoon die dus denkt aan het milieu
en zijn portemonnee, wordt gestraft voor zijn zuinigheid. De persoon met
een dikke portemonnee die niet zo veel met het milieu te maken wil
hebben, krijgt een cadeautje. De SP-fractie juicht de invoering van de
vierde schijf dan ook toe en ziet dit als een stap in de goede richting. De
tarieven voor de slurper moeten volgens de SP-fractie voor het jaar 2015
minimaal op het huidige niveau blijven, opdat mensen gestimuleerd
blijven worden om zuinige auto’s te rijden en er geen cadeautjes worden
gegeven aan de slurpers. Met hoeveel moet de vierde schijf worden
verhoogd om dit voor elkaar te krijgen en is de staatssecretaris bereid om
deze wijzigingen door te voeren?
De heer Huizing (VVD): Ik heb een vraag over een intrigerende opmerking
van de heer Bashir. Wat is volgens hem de correlatie tussen de dikte van
iemands portemonnee en zijn liefde voor het milieu?
De heer Bashir (SP): Er is natuurlijk niet altijd een correlatie tussen die
twee. Het was dan ook een grapje. Ik weet immers dat de heer Huizing van
dikke, grote auto’s houdt. Hij moet zich vooral niet aangesproken voelen.
De heer Huizing (VVD): Dat is geen antwoord op mijn vraag. Ik voel mij
overigens niet aangesproken, want de heer Bashir kan niet over mijn
overwegingen of wat dan ook oordelen als hij daar niet naar vraagt. Ik
denk dat het altijd verstandig is om daar eerst naar te vragen. Ik vraag
nogmaals naar de opmerking of het grapje, wat dan niet leuk was, dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

69

naar de correlatie tussen de dikte van iemands portemonnee en de liefde
voor het milieu. De heer Bashir legde immers een heel helder verband
tussen die twee.
De heer Bashir (SP): Ik zei dat de heer Huizing zich vooral niet aangesproken moest voelen, maar dat doet hij wel. Het is jammer dat hij dit
grapje niet waardeert. Maar wij kunnen er natuurlijk wel voor zorgen dat
die correlatie er niet meer is. Als de staatssecretaris ervoor kiest om
iemand met een dikke portemonnee die een Porsche Cayenne kan
aanschaffen, € 1 000 belastingvoordeel te geven ten nadele van iemand
die een Renault Twingo koopt en die straks € 1 000 meer belasting moet
betalen, zie ik natuurlijk wel een correlatie tussen de dikte van iemands
portemonnee en het milieu, in ieder geval een nadelige correlatie.
De voorzitter: Tot slot, mijnheer Huizing.
De heer Huizing (VVD): Dan kan ik die correlatie misschien zelf bevestigen, maar dan andersom. Iemand die een Porsche Cayenne koopt,
draagt in 2012 € 39 000 bpm bij, en iemand die de helft uitstoot, € 3000.
Het verschil is dus € 36 000. Als je een dikke portemonnee hebt en een
Porsche Cayenne koopt, heb je dus blijkbaar zo veel liefde voor het milieu,
dat je € 36 000 aan de staatskas bijdraagt.
De heer Omtzigt (CDA): Naar aanleiding van de mooie plaatjes van de
heer Bashir ben ik maar eens met de dealers van deze mooie auto’s gaan
praten. Ik kreeg daar stellig de indruk dat de meerderheid van de auto’s in
deze mooie categorie in het buitenland, of laat ik zeggen – ik woon dicht
bij Duitsland – in Duitsland, op naam wordt gezet. Is dat de bedoeling van
de SP? Wil de SP gewoon weer een ontwijkroute in het leven roepen?
Daarnaast vraag ik de heer Bashir om de vraag aan de staatssecretaris
door te geleiden hoeveel van deze auto’s er zijn verkocht en hoeveel er op
naam zijn gezet in dit land.
De heer Bashir (SP): Als er ontwijkroutes zijn, moeten die aangepakt
worden. Dat is altijd het heldere standpunt van de SP geweest. Wij kennen
de regel, zo weet ik, dat je als je in Nederland met een auto rijdt en hier
ook woont en werkt, het kenteken in Nederland moet laten inschrijven.
Ook de mensen die denken dat zij hier met een Duits kenteken ongestraft
kunnen doorrijden, moeten beseffen dat zij, als het goed is, hier gewoon
aangepakt dienen te worden.
De heer Omtzigt (CDA): Ik neem aan dat de heer Bashir mijn vraag
doorgeleidt aan de staatssecretaris en dan zal zien dat de meeste van deze
auto’s helaas niet meer in Nederland worden verkocht, en dat wij hier dus
een schijndiscussie aan het voeren zijn. Daarnaast vraag ik de heer Bashir
het volgende. Laat hij zich eens voorstellen dat hij een wat groter gezin
heeft. In dat geval kan hij kiezen tussen een busje met zes of zeven
zitplaatsen en twee kleine autootjes. Op dit moment betaalt hij over twee
kleine autootjes veel en veel minder belasting dan als hij één iets grotere
auto koopt. Als de heer Bashir zijn voorstellen zou doorzetten, zou hij
tegen al deze gezinnen zeggen: zet maar twee kleine auto’s voor de deur
– u betaalt dan geen bpm en geen wegenbelasting – in plaats van de ene
iets grotere die iets meer uitstoot. Hij weet dat hij het milieu daarmee
verschrikkelijk belast. Is dat de bedoeling van de SP-fractie?
De heer Bashir (SP): Ik wil niemand dwingen om iets wel of niet te kopen.
Als iemand echter een heel dure auto koopt – de grote gezinnen zullen
niet altijd voor de Porsche Cayenne kiezen – zul je zien dat er, al betaalt die
persoon meer belasting, toch een correlatie bestaat tussen de aanschafwaarde en de uitstoot van CO2. Als je kiest voor een dure, grote auto, vind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

70

ik dat je ook een eerlijke bijdrage moet betalen, mede omdat je dat
gewoon kunt doen. In Nederland noem je dat solidariteit, en dat is iets
waar ik heel trots op ben.
De heer Omtzigt (CDA): De SP maakt de fout die de SP altijd maakt. Men
neemt een heel dure auto, de Porsche Cayenne, die niemand rijdt. Men
zegt: die valt in de hogere schijf, en dus moeten alle Porsche Cayennerijders boeten. Bij de Porsche Cayenne kan ik me er nog wel iets bij
voorstellen dat de vraag speelt of er € 1 000 meer of minder betaald moet
worden, maar vervolgens sleept men weer alle middenklassenauto’s
vrolijk in die belastingheffing. Dat is hetzelfde als wat de SP iedere keer
met het 52%-tarief doet. Als er boven de twee ton iets wordt afgetopt,
snap ik dat, maar in dit land vallen ook een heleboel ambtenaren in de
middencategorie, een heleboel managers en een heleboel van de mensen
die je als techneuten zou willen aantrekken, binnen het 52%-tarief, dat de
SP zo graag omhoog wil brengen. Is de heer Bashir zich ervan bewust dat
hij met zijn wijze van verhogen van belastingen de middenklasse raakt, de
mensen die graag met al hun kinderen in één auto stappen en er geen
twee willen aanschaffen? Of denkt hij dat er alleen Porsche Cayennes
worden gereden in de nieuwbouwwijken en de Vinex-wijken?
De heer Bashir (SP): Ik vind dit toch opmerkelijk. Toen ik in de Tweede
Kamer kwam, had de CDA-fractie 44 zetels. Afgelopen zondag hebben wij
ook een peiling te zien gekregen, en wat blijkt? Van die zetels is nog maar
een kwart over. Waarom kiezen de mensen niet meer voor het CDA? Dat is
omdat het CDA stiekem toch nog flinke belastingverhogingen doorvoert.
Neem het voorbeeld van de Renault Twingo. Auto’s van dit type worden
wel goed verkocht. Straks moeten de mensen die eerder CDA zouden
hebben gestemd, € 1 000 meer aan bpm betalen. Waar gaat dat geld
naartoe? Onder andere naar de villabewoners.
De heer Omtzigt (CDA): Ik krijg geen enkel antwoord op de vraag die ik
gesteld heb.
De heer Bashir (SP): Ik ben nog aan het woord.
De voorzitter: Ik grijp even in als voorzitter. De heer Bashir maakt zijn zin
af. Daarna geef ik het woord aan de heer Omtzigt.
De heer Bashir (SP): Volgens mij was de interruptie van de heer Omtzigt
al voorbij, maar u bent de voorzitter. U gaat erover.
De voorzitter: Volgens mij hebt u de heer Omtzigt uitgelokt tot een
reactie. Het lijkt mij op zijn plaats om hem daartoe in de gelegenheid te
stellen.
De heer Bashir (SP): De regering die niet alleen door het CDA gesteund,
maar ook gevormd wordt, kiest ervoor om de belasting op een Renault
Twingo flink te verhogen en om het geld niet te gebruiken voor goede
dingen, maar aan dingen waaraan de gemiddelde Nederlander maar
weinig heeft.
De voorzitter: Ik geef de heer Omtzigt gelegenheid om te reageren.
De heer Omtzigt (CDA): We weten allemaal dat de Renault Twingo in de
komende vier jaar een zuiniger motor zal krijgen, waardoor hij goedkoper
in plaats van duurder wordt. Dat is precies het beoogde effect van deze
maatregelen. Hierdoor zal de Renault Twingo waarschijnlijk in een zeer
lage categorie vallen en zal het belastingvoordeel honderden euro’s
bedragen. Ik heb echter een totaal andere vraag aan de heer Bashir

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

71

gesteld. Is hij zich ervan bewust dat hij met zijn voorstel voor belastingverhogingen mensen in heel kleine auto’s zal laten rijden en gezinnen
uiteindelijk dwingt om twee auto’s aan te schaffen, omdat dit goedkoper
is dan om in één iets grotere auto te rijden? Het effect hiervan is volstrekt
tegengesteld aan wat hij beoogt.
De heer Bashir (SP): De heer Omtzigt draait de realiteit om. Zuinige auto’s
die nu nog goedkoop aangeschaft kunnen worden, krijgen straks te maken
met een belastingverhoging. Dat benoemt de heer Omtzigt niet. Wel zet
hij de schijnwerpers op mijn pleidooi om de belastingkorting voor dikke,
grote auto’s niet door te laten gaan. Hij schuift mij in de schoenen dat ik
voor deze auto’s een belastingverhoging wil doorvoeren. Ik ben er juist
voor om de vergroening van het wagenpark door te zetten.
Oud-staatssecretaris De Jager heeft deze lijn van vergroening ooit ingezet.
Ik had verwacht dat de CDA-fractie deze lijn zou doorzetten. Opeens wordt
er gedraaid en worden mij dingen in de schoenen geschoven.
De voorzitter: Ik heb niet de indruk dat de heer Omtzigt het gewenste
antwoord krijgt. Ik vraag de heer Bashir om zijn betoog te vervolgen.
De heer Bashir (SP): Bij de nota naar aanleiding van het verslag vroeg de
SP samen met de Partij van de Arbeid en de ChristenUnie om een
uitzondering voor de vierde schijf op de personenbusjes van bijvoorbeeld
zorginstellingen of sportverenigingen. Deze instellingen beogen het
algemene nut. In het verlengde van de Geefwet, die we zo meteen
bespreken, zou je deze vrijstelling ook kunnen bepleiten. In de nota naar
aanleiding van het verslag gaat het over een bpm-vrijstelling voor taxi’s
en ov-personenbusjes. Kan deze vrijstelling niet worden uitgebreid voor
instellingen die het algemeen nut dienen? Wat zijn de kosten voor deze
vrijstelling en kunnen deze worden gedekt uit een verhoging van het
vierdeschijftarief? Graag een positieve reactie.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Eind juni bespraken we de eerste
versie van de autobrief. Ik moet zeggen dat de tweede versie beter is dan
de eerste. Ik ben echter nog niet helemaal tevreden, zoals de staatssecretaris al had kunnen aanvoelen. Het belangrijkste punt dat ik over de eerste
autobrief heb gemaakt, blijft staan. De bpm-opbrengsten worden
gebaseerd op de lage budgettaire startpositie van 2011. Toen was het
1,9 mld., nu is het 2,1 mld. Deze fixatie is natuurlijk de kern van het
probleem. Hierdoor worden schone auto’s duurder en vuile auto’s
goedkoper.
Ik begin met de bpm-opbrengst. Ik heb hier vaker over gesproken. Door
het vastpinnen van de opbrengsten in 2011 missen we een paar honderd
miljoen aan belastingopbrengsten. De staatssecretaris heeft zelf aangegeven dat de lagere belasting voor zuinige auto’s 0,9 mld. van de daling
van de bpm in de afgelopen vijf jaar verklaart. Een deel, dat tot nu toe als
het ware werd weggegeven en dat een onbedoelde belastingverlichting is
geweest, boekt de staatssecretaris nu structureel in en geeft hij dus
structureel weg. In deze tijden van zware bezuinigingen en budgettaire
uitdagingen vind ik dat zonde van het geld. Bovendien heeft het een
pervers effect. Ondanks dat de staatssecretaris de vierde schijf heeft
geïntroduceerd in de bpm – waarvoor ik hem complimenteer – wordt
bijvoorbeeld de Porsche Cayenne, de meest vervuilende auto uit het lijstje
van de autobrief, goedkoper, terwijl de Volkswagen Polo, de schoonste,
juist duurder wordt. Dat vind ik een moeilijk effect om uit te leggen. De
Porsche Cayenne wordt € 6 500 goedkoper, de BMW 5 € 3 500, en de
Volkswagen Polo of de Renault Clio € 1 000 duurder. Ik vind het prima dat
de staatssecretaris de kern van het probleem heeft aangepakt, namelijk
dat uiteindelijk 60% van die auto’s belastingvrij zou zijn. Dat begrijp ik, ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

72

vanuit budgettaire overwegingen. Maar deze uitruil begrijp ik niet. Ik hoop
dat de staatssecretaris daar nog op kan reageren.
Nederland heeft zich binnen de G20 en het Internationale Energie
Agentschap gecommitteerd aan het afbouwen van fiscale voordelen voor
fossiele brandstoffen. Een goed voornemen, maar dit heeft nog niet geleid
tot actie. Sterker nog, de korting op de rode diesel wordt in stand
gehouden, terwijl een duurzaam alternatief, groen gas, duurder wordt
omdat groen gas en grijs gas in de autobrief op een hoop worden
gegooid. Kan de staatssecretaris uitleggen op welke wijze hij het
afbouwen van de fiscale voordelen voor fossiele brandstoffen de
komende jaren vorm gaat geven? Hoe zorgt hij ervoor dat de uitgangspositie van groen gas niet achteruitgaat door zijn beleid? Ik sluit mij graag
aan bij initiatief van de heren Omtzigt en Groot om de positieve positie
van groen gas een paar jaar vast te houden, juist om de ontwikkeling
ervan nog een paar jaar te kunnen stimuleren. D66 zou een motie op dit
punt steunen.
De staatssecretaris gaat pas in de aanloop naar het belastingplan 2013
fiscale maatregelen bekijken om files tegen te gaan. Het kabinet trapt op
het gaspedaal als het gaat om de 130 km/uur maar stapt op de rem als het
gaat om maatregelen die een werkelijke bijdrage kunnen leveren aan het
beter doorrijden van Nederland. Kan de staatssecretaris uitleggen
waarom het allemaal zo lang duurt? Kan de staatssecretaris zeggen welke
informatie wij kunnen verwachten voor het zomerreces? Ik hoop dat we er
dan nog ruim voor het belastingplan 2013 over kunnen spreken.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Dit kabinet is adembenemend! Dat vinden anderen met mij, vooral mensen met astma, met
allergieën, kinderen. Hup, 130 km/uur en je niet houden aan je doelstelling
om fossiele subsidies af te bouwen. Dan kijk ik naar de autobrief en dan
ben ik voor een deel tevreden, omdat die brief doortimmerd is. Dat is dan
ook wel het goede nieuws. Maar ik moet kunnen uitleggen, en dat kan ik
niet, hoe het komt dat je een Porsche Cayenne goedkoper maakt terwijl je
een Twingo duurder maakt. Ik vind dat moeilijk uit te leggen, omdat ik
gewoon twee tabellen naast elkaar leg en dan zie dat je in jaar een zoveel
betaalt en in jaar twee zoveel. En dat is geen jaloezie. Ik vind het een
oerlelijk ding en ik zou me rot schamen als ik erin zou rijden. Als je tabel A
vergelijkt met tabel B zit er opeens een omslagpunt in ten nadele van
kleine auto’s en ten voordele van heel grote auto’s. Ik vind dat lastig uit te
leggen. Ik ben er ook tegen.
De heer Omtzigt maakte een beetje rare opmerking. Natuurlijk zijn twee
kleine auto’s veel duurder dan één busje. Dat heeft niet zozeer met de
bpm te maken. Als je alleen de bpm pakt, heb je een punt, maar de
optelsom van twee kleine auto’s blijft echt wel duurder dan een Toyota
HiAce. Ik ben daar niet zo bang voor.
De heer Omtzigt (CDA): Dan vraag ik de staatssecretaris om ons die
vergelijking mee te geven. De laatste keer dat ik bij de dealers was, kwam
ik toch wel tot de conclusie dat je beter twee kleine auto’s kon kopen. Als
u het paraat heeft, mag u de informatie ook hier geven. Misschien kunnen
we het dan in tweede termijn uitdiscussiëren.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik vind het bijna onwaarschijnlijk en ook
niet echt een reëel alternatief. Ik hoop niet dat u Nederland aan allerlei
ideeën helpt die we niet moeten willen, maar dat terzijde. Maar ik wil van
de staatssecretaris horen of dat zo is, want dat zou inderdaad ongewenst
zijn. Dan moeten we iets met de tweede auto; dat lijkt me ook een goed
plan.
Er is al veel hierover gezegd. Ik vind het moeilijk uit te leggen dat een SUV
– ik spreek liever over een suv’ertje – veel goedkoper wordt, terwijl de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

73

zuinige auto’s duurder worden. En dan heb ik het nog niet eens over de
milieudoelstellingen. Daar heb ik een vraag over.
Als we goed kijken naar de effecten van de autobrief – het PBL, het
Planbureau voor de Leefomgeving, zegt dat de CO2-uitstoot in de sector
verkeer op dit moment maar liefst 15% boven het te bereiken doel ligt –
dan vraag ik mij af of het nodig is dat de staatssecretaris vergeleken met
2007 eigenlijk een soort belastingkorting geeft van 1,2 mld. Was het dan
niet beter geweest om de totale grondslag omhoog te werken, zodat je het
kopen van auto’s ontmoedigt en, sterker nog, zodat je het kopen van grote
dure auto’s ontmoedigt? We zitten namelijk 15% boven de doelstelling.
Hoe denkt de staatssecretaris die doelstelling dan wel te halen? Op deze
manier gaat dat heel moeilijk lukken.
Ik heb nog een opmerking over groen gas. De eerste generatie biobrandstoffen op basis van voedsel en palmolie is genoemd. Dat is bijna een
slechter alternatief dan fossiele brandstoffen. Daar is mijn partij dus ook
niet voor. Maar achter de brandstoffen van de tweede of derde generatie
uit afval en algen kunnen we waarschijnlijk wel staan. Daar moeten we
ook nog een hoop onderzoek naar doen en bewijs voor leveren, maar dat
ziet er toch goed uit.
Dit kabinet zegt ook dat het voor innovatie is. Minister Verhagen heeft een
uitgebreid innovatiebeleid. Daarom vraag ik mij af waarom je met het
afschaffen van de voordelen op groen gas, de innovatoren, die hun eigen
nek hebben uitgestoken om een potentieel vriendelijk gas te ontwikkelen
en op de markt te brengen, eigenlijk het momentum ontneemt om
concurrerend te kunnen worden en volume te kunnen bouwen op die
markt. Dat vind ik zeer schadelijk, maar het laat ook zien dat de overheid
volstrekt onbetrouwbaar is. Daar wordt vaak over geklaagd in innoverend
Nederland. Het kan toch niet zo zijn dat je ook dit stuk innovatie op die
manier de nek omdraait, zeker niet bij een gas dat er heel hoopvol uitziet?
Wil de staatssecretaris dat ook daarin betrekken? Ik zat laatst in een
Amsterdamse dieselbus die 1 op 2 rijdt. Zo’n bus uitrusten met groen gas
is toch echt wat we moeten willen, alleen al vanwege de fijnstofproblematiek in de steden. Dan denk ik: kom op, dan laat je niet én de innovatie
vallen én dit soort milieueffecten.
De voorzitter: Ik wijs de heer Braakhuis erop dat hij aardig door zijn tijd
heen is. Er komt namelijk nog een ander blokje aan.
De heer Braakhuis (GroenLinks): De spreektijd is indicatief, maar ik zal
wel opschieten. Ik heb nog een klein punt. Dat is gewoon een cadeautje
voor de staatssecretaris. Ergens heeft hij er eentje gemist, dus bij dezen.
Vooral de grote steden hebben enorm last van fijnstofproblematiek. Als je
je realiseert dat in de grote steden de scooter met een tweetaktmotor een
heel populaire manier van vervoer is, maar dat deze vijf keer zo veel
lawaai maakt en ook nog eens acht keer zo veel fijnstof uitstoot als een
gemiddelde dieselauto, laat staan vergeleken met een benzine- of
gasauto, waarom laat je die dan liggen? Ik zou hier niet over begonnen
zijn als er geen alternatief was, maar er is een alternatief: de elektrische
scooter. Die is stil, heeft nul uitstoot. Daarmee kun je vooral in de
Randstad en in de grote steden aanzienlijke effecten bereiken. Waarom
hef je op de tweetaktmotoren, op de tweetakt aangedreven scooters, geen
bpm? We kennen alle problematiek met die dingen. Waarom hef je daar
niet gewoon een belasting over, zodat je een bron van inkomen hebt en
tegelijkertijd zekere doelen bereikt? Die belasting stel je natuurlijk vrij voor
elektrische scooters. Gelet op de tijd, zal ik hiermee afsluiten.
De voorzitter: Daarmee hebben wij dit blok afgesloten. Ik stel voor dat
wij meteen doorgaan met het volgende.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

74

Blok V
Geefwet (33 006)
Wet toepassing dwangsomregeling toeslagen en wat verder ter
tafel komt (33 005)
De voorzitter: Ik krijg er wel eens klachten over dat ik altijd met de
spreker direct aan mijn linkerzijde begin. Ik zal eens aan de andere kant
beginnen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Ik zal opschieten.
Dit laatste blok lijkt te gaan over een medische misstand, wat natuurlijk
een beetje verrassend is bij een Belastingplan, maar zo noem ik de
Geefwet wel. Dit is namelijk een pleister plakken op drie slagaderlijke
bloedingen. Zowel cultuur, natuur als ontwikkelingssamenwerking
bloeden zeer hevig en wel voor honderden miljoenen. Dan aankomen met
een pleister van 22 mln. lijkt mij voldoende reden om voor de tuchtraad te
verschijnen. Dokter staatssecretaris vindt dat die pleister logisch is, omdat
er meer eigen verantwoordelijkheid moet komen voor je eigen
bloedingen. Dat daarmee het leven van het Nederlands cultureel erfgoed
in de waagschaal wordt gesteld, is geen reden voor de staatssecretaris
om minder ver te gaan in de behandeling. Ik geloof best in de creativiteit
van de cultuursector, maar het kabinet maakt het wel erg moeilijk door
aan alle kanten te gaan zitten hakken. Zoals iedereen weet, veroorzaakt
ook hakken ernstige bloedingen.
De subsidiekraan gaat dicht, cultureel beleggen wordt niet langer
gestimuleerd en het lage btw-tarief voor podiumkunsten komt te
vervallen. Ook de natuur en ontwikkelingssamenwerking worden
genadeloos getroffen door het kabinet. De bezuinigingen op natuur en
ontwikkelingssamenwerking zijn desastreus. Het afschaffen van de
heffingskorting voor groen en sociaalethisch beleggen komt daar nog
eens bij. Het is daarom van groot belang dat ook organisaties die zich
inzetten voor natuur of voor ontwikkelingssamenwerking de mogelijkheid
krijgen om meer eigen inkomsten te genereren. Het voorstel inzake de
Geefwet voorziet daar tot nu toe niet in.
Daarom dien ik een amendement in op dit wetsvoorstel waarmee ik
beoog dat algemeen nut beogende instellingen eigen inkomsten kunnen
genereren. Stap één hiervoor is om niet tegelijkertijd de heffingskorting af
te schaffen op cultureel, groen en sociaal beleggen. Stap twee is om het
aantrekkelijker te maken om te geven. De multiplier in de giftenaftrek kan
hieraan bijdragen, maar deze moet dan wel gelden voor alle algemeen nut
beogende instellingen, zoals ook organisaties die zich inzetten voor natuur
of voor ontwikkelingssamenwerking. Verder moeten de belemmeringen
om te geven worden weggenomen. Daarom stellen we ook voor om de
verplichting tot de notariële akte te laten vervallen en te vervangen door
een schenkingsovereenkomst. Stap drie is om de podiumkunsten te
ontzien, omdat deze nu dubbel worden getroffen door de verhoging van
het btw-tarief. In het amendement verlagen wij het btw-tarief op de
podiumkunsten daarom weer naar 6%. Ten slotte maken we de bezuiniging op de aftrek voor monumentenpanden ongedaan.
We financieren dit amendement via een verhoging van de accijns op
diesel. Daar heb ik het al eerder over gehad. Dit voornemen past binnen
het streven van het kabinet om de accijns op brandstoffen te verhogen.
Nu komt de accijns op diesel ongeveer even hoog te liggen als in
Duitsland, zodat Nederland weer in de pas loopt. Op deze manier hopen
we te kunnen laten zien dat het prima mogelijk is om met toekomstgerichte oplossingen te komen binnen het kader van de overheidsfinanciën.
Kortom, wij werpen de pleister af en komen snel met hechtingen en
verband. Daarmee wordt hopelijk een cultureel leven gered.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

75

De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Juist als de overheid terugtreedt,
vindt de SGP het een goede zaak om ruimhartig te zijn in het stimuleren
van geefgedrag. Laat ik eerlijk zijn: het voorstel inzake de Geefwet had van
de SGP-fractie ambitieuzer gemogen. Er zijn lichtpuntjes – denk aan de
maatregelen rond vrijwilligerswerk – maar ook kwestieuze keuzes, zoals
de multiplier voor culturele instellingen in artikel 9a en 12 van de Wet op
de vennootschapsbelasting. Ik beperk mij tot enkele punten vanwege de
beperkte spreektijd.
De SGP heeft grote moeite met de multiplier van 1,5 die de regering
voorstelt voor culturele instellingen. Het is weer een vorm van nieuw
instrumentalisme waar we mede in het licht van de in de fiscale agenda
genoemde eenvoud en soliditeit van belastingen niet aan moeten
beginnen. Waarom immers zouden gevers aan cultuur een hogere aftrek
moeten krijgen dan gevers aan andere goede doelen? Waarom heeft de
regering er niet voor gekozen om conform de aangenomen motie bij de
algemene politieke beschouwingen alle maatschappelijke organisaties die
een zeker percentage aan eigen inkomsten weten te genereren een
positieve prikkel te geven? Dat is een veel beter uitgangspunt. Waarom
zouden we de keuzevrijheid van mensen om te bepalen aan wie ze een
gift willen geven zo opzichtig willen sturen? Kan de regering aangeven of
zij vindt dat er nog sprake is van een vrije gift als een belastingplichtige
mogelijk nog maar minder dan een kwart van de kosten draagt? Het wordt
bijna een overheidssubsidie. Die hadden we echter juist bekort.
Het is duidelijk dat mijn fractie van deze maatregel niet veel moet hebben.
Ook als deze maatregel doorgaat, hebben we nog voldoende vragen.
Graag ontvang ik nog een wetenschappelijke en kwantitatieve onderbouwing van de regering waarom zij vindt dat deze maatregel effectief is.
Als hij niet effectief is, moeten we er namelijk al helemaal niet aan
beginnen. Daarnaast wil ik graag weten waarom de regering de stelling
hanteert dat het definiëren van de begrippen «hoogwaardige cultuur» en
«culturele instelling» eenvoudig is dankzij de samenwerking met het
ministerie van OCW. Waarom erkent de staatssecretaris niet met alle
experts dat een heldere afbakening niet eenvoudig is, zo niet onmogelijk?
Het argument dat een instelling die zowel culturele als andere maatschappelijke doelstellingen heeft, zichzelf moet opsplitsen om voor de nieuwe
status in aanmerking te komen, vinden wij bovendien onwenselijk. Het
toont maar weer eens aan dat beslissingen van de overheid grote
gevolgen kunnen hebben waar de maatschappij eigenlijk niet op zit te
wachten. Het is haast onvoorstelbaar dat dit afkomstig is van een liberale
bewindspersoon.
Dan kom ik op de manier waarop de regering denkt deze multiplier te
kunnen financieren. Wij zijn tegen het voorstel om de aftrek voor
monumentale panden af te schaffen. Monumenten geven een bijzonder
inkijkje in de rijke geschiedenis van ons land. Monumenten roepen
herinneringen op en zorgen voor herkenning. We moeten onze monumentenzorg daarom goed inrichten. Het is belangrijk dat de achterstanden in
restauratie tot een werkbaar niveau worden teruggebracht. Waarom
erkent de staatssecretaris in dit verband het belang van de aftrek niet? En
als hij het belang ervan wel ziet, wil hij dan de aftrek behouden en de
multiplier weer braaf terugbrengen naar 1? Dat scheelt een hoop
uitvoeringskosten en een hoop processen en het stimuleert voldoende.
De SGP-fractie begrijpt dat de staatssecretaris van mening is dat de
huidige wetstekst inzake de vrijstelling voor fondsenwervende instellingen
in de vennootschapsbelasting het gelijke speelveld met andere ondernemingen verstoort. Wij vragen ons in dat kader echter het volgende af. Stel
dat een goed doel producten verkoopt ten bate van het goede doel en
hierover geen vennootschapsbelasting betaalt, op grond van de huidige
fondsenwervingsvrijstelling. Hiermee wordt zonder hulp van vrijwilligers
jaarlijks € 50 000 winst behaald. De actie is kenbaar voor het publiek.
Verstoort de vrijstelling in dit geval het gelijke speelveld? Zo ja: waarom?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

76

Zo nee: moet dit niet leiden tot een verruiming van de vrijstelling van
artikel 9a? In dit kader merkt de SGP-fractie ook op dat ondernemerschap
bij anbi’s volgens de memorie van toelichting wordt gesteund door
middel van Vpb-maatregelen, onderdeel 3.2.2. De beperkingen in
artikel 9a gaan dit echter tegen. Dit in verband met het vermeende gelijke
speelveld. De genoemde doelstelling uit artikel 3.2.2 wordt hiermee dus
niet bereikt en zelfs tegengegaan. Alleen culturele instellingen worden
hiervoor gedeeltelijk gecompenseerd, door invoering van de integrale
belastingplicht. Kan de staatssecretaris de Vpb-doelstellingen in dit kader
nader beargumenteren?
Tot slot. De voorgestelde verruiming van de giftenaftrek in de vennootschapsbelasting van 10% van de winst tot 50% van de winst lijkt
aanzienlijk. De verruiming lijkt echter ruimhartiger dan zij is doordat de
aftrek vervolgens beperkt is tot € 100 000. De regering geeft aan dat die
beperking tot € 100 000 met name een budgettaire reden heeft. Erkent de
staatssecretaris echter dat dit voorstel ervoor zorgt dat grote ondernemingen mogelijk minder bereid zijn om te geven aan goede doelen, terwijl
zij nu juist een grote bron zijn? Zou het mogelijk zijn om een hogere grens
dan € 100 000 te financieren met een verruiming van 10% naar bijvoorbeeld 20% in plaats van naar 50%? Wat zijn de argumenten voor en tegen
dit voorstel volgens de staatssecretaris?
De heer Huizing (VVD): Is de heer Dijkgraaf het met me eens dat in het
kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen de donatie op een
gegeven moment ook echt uit eigen zak moet komen in plaats van dat je
er een ander laat meebetalen?
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat geldt ook voor kleine ondernemingen. Stel
nu dat twee kleine ondernemingen die allebei een ton geven, fuseren.
Voor die tijd mochten ze allebei tot een ton aftrekken. Daarna geldt exact
dezelfde situatie, maar zijn ze gefuseerd en mogen ze nog maar één ton
aftrekken in plaats van twee. Dat is toch een beetje een vreemd keuzegedrag van de overheid. Ik snap de budgettaire problematiek wel en ik
snap ook dat er bepaalde keuzes gemaakt worden, maar ik vraag om meer
flexibiliteit. Ik denk dat bijna niemand 50% van zijn winst zal weggeven
aan een goed doel. 10% is al veel. Bij 20% ligt gevoelsmatig ongeveer het
maximum van wat bedrijven geven. Dan zou je die grens van een ton
kunnen ophogen.
De heer Van Vliet (PVV): Ik vind dit toch een verkeerd voorbeeld. Zo’n
fusiebesluit wordt op allerlei gronden genomen en meestal niet op fiscale.
Wat de heer Dijkgraaf zegt, snijdt geen hout. Als je fuseert heb je ook
maar één keer het opstaptarief in de Vpb et cetera. Je bent daarna één
lichaam met de bijbehorende fiscaal neutrale begeleidingsmaatregelen.
Wat dat betreft stelt de heer Dijkgraaf me een beetje teleur.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat vind ik een mooi moment. Het lukt me niet
vaak, maar nu is het dan gelukt. Ik heb de PVV teleurgesteld. Ik hoop dat
de pers het noteert. Ik snap wel dat je bij een fusie met veel meer fiscale
zaken te maken hebt, maar het blijft een feit dat bedrijven vóór de fusie
fiscaal gestimuleerd worden tot het aftrekken van een ton. Ze krijgen met
z’n tweeën over twee ton een fiscale tegemoetkoming omdat de
maatschappij het van belang vindt dat men investeert in goede doelen. Na
de fusie is die prikkel minder. Dit geldt niet alleen bij fusies, maar
natuurlijk ook als bedrijven groeien. Op een gegeven moment wordt die
prikkel minder. De grote vraag is of je dat moet doen. Dat er een grens is,
kan ik me wel voorstellen. Op een gegeven moment moet je je afvragen of
de overheid het nog moet subsidiëren. Ik vind dit wel een erg lage grens
als je in ogenschouw neemt wat grote bedrijven doen en hoeveel goede
doelen daarop drijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

77

De heer Koolmees (D66): Voorzitter. De gedachte achter de Geefwet is
goed, maar tegelijkertijd is het een doekje voor het bloeden. De culturele
sector moet een groot deel van de subsidies inleveren en in ruil daarvoor
komt er een wet die het geven aan goede doelen makkelijker maakt.
Ondanks alle goede bedoelingen van het kabinet wil ik een algemene
opmerking maken. Sinds zijn start heeft dit kabinet een erg negatief imago
gegeven aan de culturele sector door uitspraken over subsidies, het
ophouden van de eigen broek en de houding van culturele instellingen.
Het kabinet probeert het nu goed te maken met een extra aftrek voor
giften aan culturele instellingen, maar volgens de D66-fractie is dit niet
voldoende en is er meer nodig. Het is wel goed dat er een aantal drempels
wordt weggenomen waardoor het geven aan goede doelen, met name
aan culturele instellingen, makkelijker wordt gemaakt. Ik heb echter wel
een aantal kritiekpunten.
De wet is gericht op oude manieren van geld inzamelen en niet op nieuwe
vormen van filantropie zoals revolving funds, social venture of microfinanciering. Waarom zijn dit soort initiatieven niet opgenomen in de
Geefwet? Er kan namelijk een aanjagende werking uitgaan van dit soort
initiatieven. Ze zijn nu echter door deze wet uitgesloten.
De heer Dijkgraaf sprak al over de giftenaftrek in de vennootschap. De
D66-fractie is blij met het vervallen van de drempel, maar vraagt zich wel
af waarom er een plafond nodig is. De staatssecretaris schrijft dat er maar
heel weinig bedrijven meer dan € 100 000 schenken. Hoe groot zou het
budgettair effect zijn als dat plafond zou vervallen? Misschien kan de
staatssecretaris daar volgende week antwoord op geven. De multiplier in
de wet is een gebaar naar de culturele instellingen, maar het voorstel
heeft ook zeker negatieve kanten. Dat hebben wij ook bij de hoorzitting
gehoord. D66 is bezorgd over de effecten voor andere goede doelen. De
culturele sector wordt voorgetrokken, maar ook op natuur wordt fors
bezuinigd door het kabinet. Juist de natuursector geeft aan het gevaar te
zien te worden weggedrukt door de culturele sector doordat het gewoon
veel aantrekkelijker is om aan de culturele sector te geven. Ik vraag een
reactie van de staatssecretaris op de multiplier, de kritiek hierop van
verschillende organisaties en de verdringende werking ervan. Eerlijk
gezegd vinden wij de Geefwet onvoldoende om de bezuiniging op de
culturele sector te compenseren. Wij vragen ons af of er niet verder kan
worden nagedacht over alternatieven, zoals vouchers. Wij hebben in onze
tegenbegroting opgenomen dat wij de btw-verhoging op de podiumkunsten willen terugdraaien. Wij zullen daar een amendement of motie
voor indienen.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Ook in de Geefwet kun je goed zien uit
welk hout het kabinet is gesneden. Het woord «commerciële» komt
bijvoorbeeld 82 keer voor in de nota naar aanleiding van het verslag. Als
je aan de ene kant eist dat de anbi’s voor 90% algemeen nut moeten
hebben, maar daarnaast vindt dat er commerciële activiteiten moeten
worden ontplooid, maakt mijn fractie zich zorgen over de vraag of het
doel van de anbi’s zo wel voorop kan blijven staan. Hoe ziet de staatssecretaris het doel van de anbi’s in samenhang met de commerciële
activiteiten? Hoe gaat de Belastingdienst het 90%-criterium van algemeen
nut blijvend controleren? Graag krijg ik hierop een reactie.
Nederland kent zo’n 850 goede doelen met een anbi-status. De Nederlandse goededoelenwereld is echter verre van transparant. Er bestaat een
wirwar aan keurmerken, gedragscodes, vertegenwoordigersorganen en
databases voor goede doelen. Ze vertegenwoordigen echter allemaal
slechts een deel van de goede doelen en dan ook vaak nog voor een klein
beetje. Het instellen van een onafhankelijke toezichthouder zou daarom
een goed idee zijn voor de goede doelen. Hoe kijkt de staatssecretaris hier
tegenaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

78

Waar in ieder geval mee gestart moet worden, is om alle anbi’s te
verplichten hun contactgegevens in een openbare database bij de
Belastingdienst te laten registreren. Een dergelijke database bestaat al bij
de Belastingdienst, maar er ontbreken veelal gegevens als een telefoonnummer, een website en een e-mailadres. Ook moeten goede doelen die
als anbi geregistreerd zijn en dus belastingvoordeel genieten volgens de
SP verplicht worden, een jaarrekening en een kort beleidsplan op hun
website te zetten en te deponeren bij de Belastingdienst. Het voorstel van
de SP is daarom dat deze database, inclusief jaarrekening, openbaar
toegankelijk is. Op deze manier kunnen donateurs en andere betrokkenen
zelf om opheldering vragen bij een bepaald goed doel en een anbi
dwingen transparant te zijn in wat zij doet. In deze tijd van internet, sociale
media en verdwijnende grenzen worden de oplichters zo gemakkelijker
ontmaskerd, maar dan moet wel duidelijk zijn wie de oplichters precies
zijn en waar zij zich bevinden. Graag krijg ik hierop een reactie.
Vooral de multiplier in de giftenaftrek is een grote stimulans om geld te
geven, maar daar wil de SP-fractie wel een kanttekening bij plaatsen. De
multiplier geldt vooral vanwege de budgettaire aspecten alleen voor de
culturele instellingen. Het lijkt de SP-fractie niet goed om een extra
onderscheid te maken tussen de anbi’s. De staatssecretaris zet met deze
wet een goede stap om de anbi’s te definiëren, maar met een nieuw
onderscheid tussen de anbi’s gaat een deel van die goede intentie weer
verloren, vooral omdat gevers wellicht sneller zullen geven aan de
culturele instellingen, wat ten koste kan gaan van de giften aan andere
instellingen. Verwacht de staatssecretaris niet dat meer instellingen het
labeltje «cultureel» opgeplakt willen krijgen, met alle gevolgen van dien?
De Belastingdienst zal deze verzoeken goed moeten controleren, anders
zal de multiplier alleen maar meer gaan kosten. De staatssecretaris wil
toch niet meer werk voor zijn Belastingdienst? Vindt de staatssecretaris
dan ook niet dat de anbi’s allemaal gelijk moeten worden behandeld en
dat de multiplier daarom achterwege moet worden gelaten? Als de
staatssecretaris de culturele instellingen toch graag wil steunen, stel ik
voor dat hij de btw-verhoging terugdraait. Dan lost hij de problemen echt
op.
De heer Van Vliet (PVV): Wil de heer Bashir dat de multiplier uit de wet
verdwijnt? Begrijp ik dat goed?
De heer Bashir (SP): Die multiplier is gewoon een doekje voor het
bloeden. Als je kijkt naar het afschaffen van de subsidies en de
btw-verhoging die doorgevoerd is, dan is het niets anders dan een doekje
voor het bloeden. Als je dit doorzet, dan maak je alles nog ingewikkelder.
De regeringspartijen waren echter altijd voor minder ingewikkeldheid. Ik
zou zeggen: als je echt om culturele instellingen geeft, draai de
btw-verhoging dan terug.
De heer Van Vliet (PVV): Ik vraag het even heel duidelijk. Het is niet mijn
standpunt, maar stel dat met de multiplier in zijn algemeenheid geen
onderscheid wordt gemaakt tussen culturele instellingen en anbi’s. Wat is
dan het standpunt van de heer Bashir?
De heer Bashir (SP): Dat zou onafhankelijk zijn van de budgettaire
aspecten. Je kunt natuurlijk niet opeens iedereen 50% extra aftrek geven,
want dat kost geld. De vraag is dan waar het geld vandaan komt en dan
zullen wij een afweging maken. Als de heer Van Vliet vraagt of de
SP-fractie het eruit amenderen van de multiplier steunt, dan is mijn
antwoord dat dit ook afhankelijk is van de vraag waar het geld naartoe
gaat. Stel dat wij ergens anders nog geld kunnen vinden om de
btw-verhoging terug te draaien, dan ben ik natuurlijk groot voorstander
van het steunen van het amendement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

79

De heer Van Vliet (PVV): Ik heb nog een slotvraag. Stel dat de multiplier
blijft bestaan en er in zijn algemeenheid geen onderscheid tussen
culturele instellingen en anbi’s zou bestaan. Een mijnheer die ergens
eigenaar is van een krant, 1 mln. aan de Socialistisch Partij geeft en dat
aftrekt in zijn aangifte voor inkomstenbelasting, zou dan op kosten van
Henk en Ingrid € 780 000 op zijn rekening gestort krijgen. Zou de heer
Bashir dat verdedigbaar vinden gelet op het feit dat de SP zelf de
anbi-status heeft?
De heer Bashir (SP): De bedoeling van de giftenregeling is het stimuleren
van mensen om te geven. De vraag is dan hoeveel meer mensen geven
als zij in plaats van 50%, 75% kunnen aftrekken. Als je een goed doel wilt
steunen, wil je volgens mij vooral uit het hart geven. Dan maakt het
helemaal niet uit hoeveel je van de Belastingdienst terugkrijgt, want dan
geef je het gewoon. Voor sommigen kan het er echter wel van afhangen
of zij willen geven. Nogmaals, ik kan niet zo snel de afweging maken of ik
er wel of niet voor ben. Ik wil wel bekijken waar de budgettaire dekking
vandaan komt. Stel dat die in de villabelasting wordt gevonden, dan
kunnen wij er natuurlijk over praten. Maar stel dat het een regeling betreft
waar ik groot voorstander van ben, dan wil ik natuurlijk niet dat daaraan
getornd wordt.
De heer Groot (PvdA): Mijn vraag is eigenlijk al half beantwoord, maar
misschien kan ik nog een bevestiging krijgen. Ik begrijp dat de heer Bashir
natuurlijk liever heeft dat de btw-verhoging wordt teruggedraaid. Dat zou
ik ook willen. Ik ben het er ook mee eens dat de multiplier een doekje voor
het bloeden is, maar begrijp ik dat hij het doekje voor het bloeden niet bij
voorbaat weggooit? Begrijp ik dat hij dat doekje voor het bloeden niet te
allen tijde ook niet meer hoeft?
De heer Bashir (SP): Als wij dat doekje voor het bloeden kunnen
gebruiken om echt iets te doen, bijvoorbeeld voor het terugdraaien van de
btw-verhoging, dan ben ik de eerste die daarvoor tekent als wij daarvoor
ook ergens anders geld kunnen vinden. Als het echter gebruikt wordt voor
andere doeleinden of voor algemene middelen, om de multiplier eruit te
halen, dan zeg ik: nee, doe het niet. Dan laat ik het liever zoals het is.
De heer Huizing (VVD): Die btw-verhoging draaien wij niet terug. Daarom
stel ik de volgende vraag aan de heer Bashir. Denkt hij dat de extra
multiplier voor culturele instellingen, gegeven dat feit, gaat helpen? Ik
begrijp namelijk uit zijn betoog dat hij denkt dat mensen uitsluitend met
hun hart geven. Dan zou die maatregel dus totaal geen effect hebben. Ik
dacht dat de SP met ons van mening was dat wij maatregelen die nul
effect hebben, maar die wel belastinggeld kosten, maar beter niet kunnen
nemen. Of zegt de heer Bashir dat hij de 150% dan toch liever handhaaft?
De heer Bashir (SP): Stel dat sommige mensen vanuit het hart willen
geven. Als zij € 5 000 geven, kunnen zij nu nog € 2 500 terugkrijgen, maar
straks krijgen zij misschien € 3 750 terug. Ik kan mij voorstellen dat
sommigen die € 1 250 dan ook nog eens aan een goed doel schenken. Als
dat het effect is, ben ik er natuurlijk voorstander van. Als de heer Huizing
zegt dat de multiplier eruit moet worden gehaald omdat die toch niet
helpt, dan zeg ik: laat die multiplier er maar in staan als je toch niks anders
voor de instellingen doet. Je doet nu namelijk ten minste iets. Vanuit het
oogpunt van eenvoud en gelijke behandeling van de verschillende anbi’s
had ik echter liever gehad dat alle anbi’s gelijk werden behandeld en dat
het niet op deze manier was opgelost.
De heer Huizing (VVD): De reden dat ik mijn vraag stelde, is de volgende.
Als je iemand een cadeautje geeft en diegene is er niet blij mee, zijn er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

80

twee mogelijkheden: je geeft het cadeautje aan iemand anders of je gaat
naar de winkel om het te ruilen voor iets wat hij wel leuk vindt. Ik heb het
gevoel dat de cultuursector een cadeautje krijgt dat men niet leuk vindt,
maar hij wil toch blijven geven. Dat vind ik niet helemaal consistent.
Helemaal niet, zelfs.
De heer Bashir (SP): Ik vind het wel consistent, temeer daar ik het doekje
voor het bloeden liever op een structurele, goede manier had willen
inzetten. Maar ja, het blijft een doekje voor het bloeden. Het moet dus
maar.
De giftenaftrek is een mooi fiscaal instrument om het geefgedrag te
stimuleren, maar de SP-fractie is wel van mening dat het hebben van een
anbi-status ook een verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Een
anbi-status is alleen mogelijk wanneer ten minste voor 90% het algemeen
nut wordt beoogd. Het moet niet zo zijn dat de bestuurders van een
instelling met een anbi-status een flink salaris opstrijken. Daarom is het
ons voorstel om korte metten te maken met het links lullen en rechts
vullen van sommige anbi’s. Daarom stelt de SP-fractie voor om geen
giftenaftrek te laten bestaan voor anbi’s wanneer de bestuurders een
salaris boven de dg-norm krijgen. Hiervoor heb ik een amendement in de
maak.
De heer Omtzigt (CDA): Betekent dit dat de SP-fractie van mening is dat
het Rode Kruis en Amnesty International onmiddellijk hun anbi-status
moeten kwijtraken?
De heer Bashir (SP): Daar pleit ik niet voor. Ik pleit ervoor om de middelen
die zij hebben, goed in te zetten. Als zij ervoor kiezen om een of meer
directeuren aan te nemen die boven de dg-norm verdienen, is het simpel
en raken ze hun anbi-status kwijt. Het is hun keuze om deze al dan niet
kwijt te willen raken. Ze werken voor een goed doel waar niet alles om
geld draait. Ze kunnen er dus ook voor kiezen om hun salaris te verlagen
en binnen de dg-norm te gaan vallen.
De heer Omtzigt (CDA): U weet heel goed dat we het hier over een aantal
internationale VN-organisaties hebben. Ik deel uw mening dat het
buitengewoon goed zou zijn om de bestuurderssalarissen in kleine
nationale of lokale anbi’s onder de dg-norm te houden, laat daarover geen
misverstand bestaan, maar ik vraag u naar een zeer specifieke groep en u
praat weer om het antwoord heen. Het Rode Kruis, Amnesty International
en andere organisaties met een hoofdkantoor in New York raken onder
het SP-voorstel onmiddellijk hun status van goed doel kwijt. U wilt dat de
bestuurders daarvan in New York gaan leven van iets meer dan € 100 000.
U weet dat dit niet kan. Wilt u dit toch of hebt u hiervoor een oplossing?
De heer Bashir (SP): Volgens mij leven genoeg mensen in New York van
€ 100 000, $100 000 of minder. Ik zie het probleem dus niet zo. Als de
organisaties blijven volharden in het geven van hoge salarissen, is het
heel simpel en raken ze de anbi-status kwijt. Men kan dan nog steeds aan
die stichtingen geven, maar het is dan niet meer aftrekbaar. Men moet
dan wel weten dat een groot deel van zijn gift in de zakken van de
directeuren belandt en niet terechtkomt waar het terecht moet komen. De
bedoeling achter de anbi-status is: mensen die willen geven, verzekeren
dat hun geld goed terechtkomt. Daarom wil de Belastingdienst ook een
bijdrage leveren.
Dan de Wet toepassing dwangsomregeling toeslagen. Wij zijn de regering
erkentelijk voor het feit dat deze in een apart voorstel is aangeboden,
waardoor het wetsvoorstel niet ondergesneeuwd zal raken. Wij hebben
het gehad over de risico’s die dit wetsvoorstel kan hebben voor de
staatsfinanciën. Als er bijvoorbeeld massafouten worden gemaakt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

81

zouden heel veel mensen een dwangsom aan de Belastingdienst kunnen
opleggen. Kan de staatssecretaris daar nog eens op ingaan? Wat zijn de
risico’s en hoe worden die uitgesloten?
Het volgende punt op de agenda is «Wat verder ter tafel komt». Vorige
week publiceerde SOMO een rapport over bedrijven die door handig
gebruik te maken van brievenbus-bv’s en het Nederlandse netwerk van
investeringsverdragen, allerlei claims tegen andere landen kunnen
indienen. Er is geen daadwerkelijke aanwezigheid in Nederland; alleen de
claim loopt via een Nederlandse brievenbus-bv. Wat is de reactie van de
staatssecretaris op dat rapport? Vindt hij dit een wenselijk gebruik van
onze verdragen? Wat gaat hij doen om dit oneigenlijk gebruik te
voorkomen?
In juni is een motie van mij en de heer Braakhuis aangenomen over
country by country reporting. Bedrijven zouden duidelijkheid moeten
verschaffen over hoeveel belasting zij betalen in elk land waarin zij actief
zijn. De motie verzoekt de regering om zich ervoor in te spannen dat
country by country reporting de internationale standaard wordt. Dat
betekent dat er inzet wordt vereist van het kabinet. Die is er nu nog niet.
De staatssecretaris meldt dat hij de voorstellen die in de verschillende
internationale verbanden worden voorbereid, wil afwachten en met een
positieve en constructieve grondhouding tegemoet ziet. Dat heeft de
Kamer niet gevraagd. De Kamer heeft gevraagd dat de staatssecretaris
een inspanning verricht. Uit de beantwoording door de staatssecretaris
blijkt dat dit niet is gebeurd. Graag verneem ik dan ook van de staatssecretaris hoe hij de motie alsnog gaat uitvoeren.
Afgelopen week stond in het Financieele Dagblad dat de informatieuitwisseling na een verzoek aan belastingverdragspartners maar
langzaam op gang komt. Wat is de reden daarvan? Voorziet de minister
dat dit beter wordt of moeten wij concluderen dat informatie-uitwisseling
eigenlijk een wassen neus is en dat daar effectief heel weinig belastingontduiking mee wordt opgelost? Hoe gaat de staatssecretaris zich
concreet inspannen voor automatische informatie-uitwisseling?
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter. In dit laatste blok heb ik een flink stuk
over de Geefwet, een stuk over de Wet toepassing dwangsomregeling
toeslagen en toch nog een aantal zaken die verder ter tafel komen.
Een Geefwet is voor het CDA heel belangrijk. De overheid is niet alziend
en almachtig. Een groot gedeelte van de samenleving bevindt zich tussen
de overheid en de markt. Daar zien mensen vaak eerder sociale noden dan
bedrijven of de overheid. Wij roepen in herinnering dat juist vanuit de
maatschappij de eerste ziekenhuizen en de eerste scholen werden
opgericht. Juist daar ontstaan nieuwe goede doelen. De natuurorganisaties zijn een wat recenter voorbeeld. Dit betekent dat de sociale noden
vaak eerder erkend worden. Wij vinden dat je als overheid moet faciliteren
dat dat gedeelte van de samenleving een plek heeft die zich buiten
winstbelasting en dergelijke bevindt en zich ook principieel niet altijd laat
overnemen door de overheid – dat is natuurlijk wel gebeurd, bijvoorbeeld
met een deel van de zorgsector – maar er toch een zekere afstand van
houdt. In die maatschappijvisie past een Geefwet waarin deze sector een
duidelijke plaats heeft. Wat dat betreft, is het goed dat dit een apart
wetsvoorstel is geworden.
Als de Geefwet de Geefwet is, lijkt de OFM wel een klein beetje op de
«neemwet». Het grootste goede doel uit de OFM lijkt namelijk de
Belastingdienst zelf, want tot nu toe hoefden goede doelen geen
winstbelasting te betalen als de winst volledig naar het goede doel ging.
Zo was geregeld dat de Belastingdienst geen deel krijgt van de gelden die
voor een goed doel bestemd zijn en dat alle gelden volledig voor het
algemeen nut gebruikt kunnen worden. Nu worden de winsten van goede
doelen boven € 15 000 geheel in de heffing betrokken. Dan is de
Belastingdienst ineens 20% van het goede doel. Is dit echt de bedoeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

82

van de staatssecretaris? Is hij het met de CDA-fractie eens dat wij ook een
aantrekkelijk vestigingsklimaat zouden moeten hebben voor grotere
internationale goede doelen die het ene jaar iets overhouden en het
andere jaar een tekort hebben? Bij een grote organisatie gaat het bij de
winst- en verliesrekeningen vaak om bedragen die een veelvoud zijn van
€ 15 000, ook als het geld in een later jaar nog wordt uitgegeven. Den
Haag is een stad van vrede. Wat zou het mooi zijn als behalve de
internationale bedrijven ook de internationale instellingen op het terrein
van volkerenrecht en mensenrechten zich massaal in Den Haag zouden
vestigen! Of geldt dat vestigingsbeleid alleen voor internationale
brievenbussen? Wij zouden wel een voorkeur hebben.
De maatregelen staan dus niet in de Geefwet zelf, maar in de overige
fiscale maatregelen. De belastingplicht van goede doelen hoort echter
overduidelijk in de Geefwet thuis. Graag zien wij een nota van wijziging
om artikel 9, lid 1, sub h van de Wet Vpb en de introductie van artikel 9a
van de Wet Vpb in de Geefwet te plaatsen, zodat alle maatregelen met
betrekking tot goede doelen in samenhang kunnen worden behandeld.
Niet alleen de anbi’s maar ook de SBBI’s komen er in de Geefwet echter
bekaaid vanaf. De SBBI’s stonden toch zeer duidelijk in de Kamerbreed
aangenomen motie waar mijn naam onder stond. We krijgen dan de
vreemde situatie dat een symfonieorkest een subsidie van 78% krijgt als
het een viool wil aanschaffen, terwijl er een soort taks op ligt als een
harmonie of een fanfare een tuba wil aanschaffen, want ze krijgen 0%
fiscale teruggave. Hetzelfde geldt voor sportverenigingen. Het Concertgebouw krijgt 78%, maar dorps- en cultuurhuizen krijgen 0%. Graag
verzoeken wij het kabinet een heldere visie te geven op het maatschappelijk middenveld, hoe het kabinet daartegenaan kijkt en hoe het dus deze
verschillen in de praktijk gaat brengen. Dit lijkt ons nogal lastig en onze
collega’s hebben er al op gewezen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): De heer Omtzigt zegt eigenlijk dat het
onderscheid tussen culturele en andere anbi’s er wellicht niet zou moeten
zijn. Ik wil terug naar het begin van het verhaal van de heer Omtzigt. Hij
schetste een wereldbeeld naar aanleiding van de vraag hoe cultuur een
plek moet hebben in de samenleving. Ik heb dit opgevat als zelfredzaamheid. Of heb ik dat verkeerd beluisterd?
De heer Omtzigt (CDA): De heer Braakhuis stelt dat in de visie van de
GroenLinks-fractie goede doelen samenvallen met cultuur. In mijn visie
was dat een heel stuk breder.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Het ging mij echter om de zelfredzaamheid. Welke ruimte zit er volgens de heer Omtzigt dan in de Geefwet
om de zelfredzaamheid invulling te kunnen geven? Op zich zie ik wel het
nut van zelfredzaamheid, maar dan moet je ook de ruimte hebben om bij
wijze van spreken initiatieven te ontplooien die helpen om inkomen te
genereren. De Geefwet is daarin een belemmering.
De heer Omtzigt (CDA): Ik heb zojuist een eerste belemmering geschetst
en dat is de grens van € 15 000 als je een keer in een jaar wat overhoudt.
Voor de tweede belemmering wil ik ook aansluiten bij wat de heer
Koolmees zei, namelijk dat zaken als microfinanciering, revolving funds en
dergelijke geen plaats hebben in dit wetsvoorstel. Ik sluit mij daarbij graag
aan, hoewel ik wel degelijk zie dat bij nieuwe crowd financing nog enige
vorm van regulering gewenst is. Moet het dan eerst een keer mis gaan
voordat we weer eens een keer wat bedenken? Het zou best een plaats
kunnen hebben in de Geefwet. Er mag daar best enige creativiteit aan te
pas komen en de creatieve sector is daarin over het algemeen goed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

83

De heer Huizing (VVD): In het antwoord van de heer Omtzigt op de vraag
van de heer Braakhuis zegt hij: als je een keer wat overhoudt, zie ik de
€ 15 000 als een belemmering. Kan de heer Omtzigt nog een keer
uitleggen waarom hij dat ziet als een belemmering?
De heer Omtzigt (CDA): In de Ofm word je boven deze grens
Vpb-plichtig.
De heer Huizing (VVD): Was het niet de bedoeling om de inkomsten uit
commerciële activiteiten in te zetten voor de kosten die je maakt om je
doel te bereiken? Het is dan niet de bedoeling dat je dat geld overhoudt en
er later weer andere dingen mee gaat doen. Het is toch de bedoeling dat
je het inzet voor het goede doel en dat je de winst met de kosten mag
verrekenen?
De heer Omtzigt (CDA): Ik ben daar ook helemaal een voorstander van.
De grens is echter zodanig laag dat, zeker voor de wat grotere organisaties, het heel wel mogelijk is dat er in enig jaar een keer € 100 000 tekort
is en er in een ander jaar weer een overschot is van € 100 000.
De heer Huizing (VVD): Ik heb het gevoel dat hier een misverstand
ontstaat. Daarom vraag ik dit aan de heer Omtzigt. Je ontplooit commerciële activiteiten. Die zijn vrijgesteld van vennootschapsbelasting zo lang
je het geld in hetzelfde jaar aan het beoogde doel besteedt. Uiteraard kan
het voorkomen dat je het niet allemaal in hetzelfde jaar besteedt. Dan mag
je het toevoegen aan een bestedingsreserve. Vervolgens kun je iets
overhouden. Daaraan wordt een maximum van € 15 000 gesteld. Ik vraag
mij af in welke mate er dan sprake is van een enorme belemmering voor
het ontplooien van commerciële activiteiten.
De heer Omtzigt (CDA): Die belemmering zit in de verrekeningssystematiek, zo heb ik begrepen. Ik vraag dit nu aan de staatssecretaris. Wij
krijgen signalen dat er wel sprake is van een belemmering, juist in de
verrekening tussen de jaren. Daarom zou ik graag zien dat wordt bekeken
waarom dit zo hard nodig is. Als de heer Huizing vraagt of het de
bedoeling is dat het geld inderdaad voor het goede doel wordt uitgegeven, is mijn antwoord: ja, dat is de bedoeling van de CDA-fractie.
Wat de transparantie betreft, kan ik mij royaal aansluiten bij de Kamervragen van mevrouw Neppérus en bij hetgeen de heer Bashir hier zojuist
te berde heeft gebracht, minus mijn wens dat er een aparte toezichthouder in het leven wordt geroepen. Ik zou het inderdaad zeer wenselijk
vinden dat er een database komt waarin telefoonnummers, internetpagina’s en contactgegevens zijn opgenomen, het liefst in een klein stukje
van één of twee pagina’s waarin de kerngegevens van het goede doel zijn
opgenomen. Dat zou bijvoorbeeld ook het topsalaris kunnen zijn. Worden
er salarissen boven de dg-norm betaald? Die informatie moet publiekelijk
beschikbaar zijn. Of dat bij de Kamer van Koophandel is, waar stichtingen
sowieso geregistreerd moeten worden, of bij de Belastingdienst, is mij om
het even, zolang het maar gratis inzichtelijk is voor het publiek. Ik vind
namelijk dat het publiek hierin een grote rol heeft. Er moet openbaarheid
zijn over wat er met dat geld gebeurt. Ongeacht of het straks voor 78% of
voor 52% gefaciliteerd wordt, er zitten behoorlijke fiscale subsidies op en
daar hoort een zekere mate van openheid en controle bij.
De verruiming van de giftenaftrek in de Vpb. De maatregel inzake de
giftenaftrek van de Vpb leidt tot een aantal problemen in de praktijk.
Collega Dijkgraaf heeft al gesproken over het plafond van € 100 000. Je
kunt het omzeilen door omzetting in zakelijke sponsoring, maar dat is nu
weer net iets wat een aantal maatschappelijk verantwoord ondernemende
bedrijven niet wil. Is het wat je je moet wensen? Eigenlijk zeggen wij: nee,
doe dat niet. Verder zegt de staatssecretaris dat hij het doet om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

84

vrijgevigheid van het mkb te bevorderen. Het zijn echter vaak juist ook
grote bedrijven die het graag willen. Ik zie een aantal grote bedrijven
zaken bewust als foundation opzetten en daar wordt vaak heel veel meer
dan een ton gestort.
De staatssecretaris vindt de grens van € 100 000 gerechtvaardigd, omdat
hoge uitgaven van anbi’s vaak in de vorm van sponsoring verstrekt
worden. Bij dit soort sponsoring uit vrijgevigheid is het bedrag vaak hoger
dan de tegenprestatie. De Belastingdienst treedt daarin nu niet actief op.
Door de sponsoring deels als een gift te bestempelen, valt de gift toch
onder de giftenaftrek. Wat als de Belastingdienst de sponsoring straks
deels gaat aanmerken als een gift? Dan komt er van de filantropie van
grote bedrijven helemaal niets meer terecht en krijgen we een aardig
aantal grote belastingzaken, waarin er inderdaad sprake is van een kleine
tegenprestatie, die in geen verhouding staat tot de gift die erbij staat. Is
dat wenselijk? Krijgen we hier niet een hoop geklooi voor niets?
De Belastingdienst bestrijdt nu giften die gedaan worden aan een anbi die
aandeelhouder is van de vennootschap. Het gaat niet om dividenduitkering, maar om aparte giften aan de anbi. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat de giftenaftrek van artikel 16 Vpb ook van toepassing is op
giften die een vennootschap doet aan de anbi die aandeelhouder is van de
vennootschap?
Daarnaast kan een vennootschap ook via een dividenduitkering een anbi
bevoordelen die de aandelen houdt van de vennootschap. Als de
staatssecretaris deze vennootschap, die haar winsten inzet voor het goede
doel, vennootschapsbelasting laat betalen, wordt de giftenaftrek des te
belangrijker. Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen het plan om de
dividenduitkering aan een anbi aftrekbaar te laten zijn voor de giftenaftrek?
Tot slot. De Belastingdienst beperkt nu vaak de giftenaftrek van de
directeur-grootaandeelhouder, met als argument dat een gift aan een anbi
eigenlijk een aandeelhoudersmotief kent. De gift wordt dan aangemerkt
als een uitdeling aan de DGA. Als hij de gift onder notariële akte had
gedaan, had dit kunnen leiden tot giftenaftrek in de inkomstenbelasting.
Als de Belastingdienst komt, is het voor de DGA dus al te laat, want hij
kan de notariële akte niet meer laten opmaken. Zo wordt vrijgevigheid van
de DGA onnodig tegengewerkt. Graag een reactie.
Dan kom ik op de generieke vrijstelling voor stichtingen en verenigingen.
Waarom zou je als wetgever ondernemerschap willen bevorderen bij
verenigingen of stichtingen die geen algemeen of sociaal belang beogen?
Heeft het kabinet er rekening mee gehouden dat bv’s nu een deel van hun
commerciële activiteiten kunnen onderbrengen in een stichting? Ze
kunnen een deel van hun kosten, loonkosten bijvoorbeeld, in de stichting
hangen, zodat per saldo minder dan € 15 000 winst resteert. Met genoeg
stichtingen kan een bv haar hele Vpb-last op een zeer creatieve manier
wegpoetsen. Als ik het kan bedenken, gebeurt het vast ergens. Is het
gezien het enorme risico op misbruik als je alle stichtingen en verenigingen zomaar een ruime vrijstelling geeft, niet zeer onverstandig dat de
staatssecretaris aangeeft dat de Belastingdienst geen gerichte controles
naar constructieverstoring en misbruik van deze vrijstelling zal uitvoeren?
Dan de aanpassing van het anbi-begrip. De CDA-fractie ziet de
voorwaarden waaronder een SBBI, en dan vooral de muziekverenigingen
en de sportverenigingen, een steun-anbi kan oprichten, graag in de wet
gecodificeerd, net zoals de vrijwilligersaftrek is gecodificeerd. Dat kan
bijvoorbeeld in de vorm van een stichting «vrienden van». Dat mag al, en
dus is het geen extra uitgave. Duidelijkheid op dit vlak is gewenst. Bij de
voorwaarden valt te denken aan zaken die niet jaarlijks gedaan worden. Je
zou bijvoorbeeld de aankoop van die fameuze tuba of de contributie voor
leden die minvermogend zijn uit de steun-anbi kunnen betalen. Dan
hebben we ook een standaard op de wijze waarop ze zich verhouden. Nu
zien we vaak dat de Bachvereniging wel zo’n steun-anbi heeft en de lokale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

85

voetbalvereniging niet. Laat dat dan een beetje gelijk zijn, zodat we
allemaal weten hoe het kan.
Wij zouden in de categorisering van de anbi’s ook graag muziekverenigingen explicieter opgenomen zien en een restcategorie. Dat past bij het
begin van mijn betoog. Het is niet de overheid die bepaalt waar de noden
liggen.
Ik kan nu mijn vraag stellen over de voedselbanken. Wij hadden tien jaar
geleden niet gedacht dat die voedselbanken zo groot zouden zijn. Hoe we
er ook tegenaan kijken, we vinden het allemaal een goed doel. We zien
allemaal dat een en ander ruim binnen een anbi valt. Als u wilt weten wat
de CDA-visie is: zowel Women on Waves als Schreeuw om Leven valt
binnen de anbi. Het is niet zozeer aan de overheid om te bepalen of iets
een goed doel is of niet en dat heeft evenmin te maken met mijn politieke
kleur of met het antwoord op de vraag of ik het met die stichting eens
ben. Misschien is dit wel een fundamenteel verschil met anderen in dit
parlement. Het gaat mij erom wat die samenleving zelf wil. Ik weet niet of
ik mijn vraag over de voedselbanken in dit kader kan stellen, bij de
autobrief of bij wat verder ter tafel kan komen. Ik stel die bij dezen. Kan de
staatssecretaris nagaan of de voedselbanken ook de vrijstelling kunnen
krijgen die ondernemers hebben voor de bpm op de auto’s? Een aantal
voedselbanken heeft die vrijstelling wel gekregen, maar een aantal niet.
Het zou fijn zijn als algemeen nut beogende instellingen die zo’n auto zeer
hard nodig hebben voor het uitdelen van voedsel en het ophalen van die
pakketten, daar niet overmatig op belast werden. Overigens zouden wij
het SBBI-begrip ook graag in de Awr zien. Misschien is dat mogelijk bij
nota van wijziging.
Ik kom bij de giftenaftrek en de aftrek monumentenpanden. De staatssecretaris geeft aan dat uit de evaluatie juist gebleken is dat de aftrek voor
monumentenpanden effectief en efficiënt is. Hier doet hij wat vaak
nagelaten wordt met subsidies: eindelijk wordt er een keer geëvalueerd en
dat gebeurt ook nog op een goede manier. En als die goed geëvalueerd
wordt, dan zal die niet worden afgeschaft, mijnheer Dijkgraaf, maar dan
wordt die regeling uitgekleed. Het behouden van monumenten is voor de
CDA-fractie van groot belang en met het beperken van de aftrek voor
onderhoud van monumentenpanden wordt bovendien de multiplier
gefinancierd die dus voor dat absurd hoge percentage van 78 zorgt en het
interessante verschil tussen cult-anbi’s en SBBI’s. De multiplier leidt tot
een hogere giftenaftrek, bijvoorbeeld voor vrijwilligers van culturele
instellingen. Die mogen geen € 1 500 maar € 2 250 aftrekken, om maar
eens een raar gevolg te noemen. Het lijkt me toch niet echt wenselijk dat
de hoogte van die aftrek afhangt van het soort instelling waarvoor je
vrijwilligerswerk doet.
Een periodieke gift moet uiterlijk vervallen bij het overlijden van de
schenker. Deze eis komt nog uit de archaïsche definitie van een periodieke
uitkering. Welk doel dient dit vereiste momenteel in de periodieke
giftenaftrek? Een periodieke gift kan immers ook ineens aan een goed
doel worden overgemaakt, maar dan is de aftrek beperkt. Veel goede
doelen, zeker in de culturele sector, hebben liever een groter bedrag
ineens. In de praktijk wordt daarom een renteloze lening verstrekt voor de
komende periodieke termijnen van de gift. Als de schenker voor de
vijfjaarstermijn overlijdt, moet het goede doel deze renteloze lening in een
keer terugbetalen. Kan de staatssecretaris dit probleem waarmee veel
goede doelen te kampen hebben, wegnemen door de eis van het uiterlijk
vervallen bij overlijden van de schenker te laten vervallen?
Als we het dan toch over de periodieke gift hebben en de staatssecretaris
een gaatje in zijn agenda heeft, zou hij dan eens met de KNB kunnen
praten over het tot stand komen van een standaard tarief dat heel laag is
voor die notariële akte? En anders moeten we het maar via een ander
soort akte doen, want de bedoeling hiervan was dat goede doelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

86

geholpen zouden worden en dus niet het notariële broederschap. Daar zit
een subtiel onderscheid in.
Ik kom bij de negatieve giftenaftrek. Het is heel goed dat de staatssecretaris nu komt met een regeling voor giften die herroepen worden, maar
waar wel giftenaftrek voor is geclaimd. Hoe wordt de herroepelijke
schenking door de Belastingdienst gedefinieerd? Kunnen belastingplichtigen deze negatieve giftenaftrek omzeilen door een schenking onder
ontbindende voorwaarde, maar niet potestatieve voorwaarde te doen?
Wanneer krijgt een belastingplichtige eigenlijk giftenaftrek als hij een
schenking onder opschortende voorwaarde aan een anbi doet? Civielrechtelijk vindt de schenking immers plaats nog voordat de schenker
daadwerkelijk een bedrag aan een goed doel overmaakt en daar kan jaren
tussen zitten. Waarom heeft de staatssecretaris geen oog voor beleggen
in de wetenschap, dat toch duidelijk in mijn motie stond?
De heer Dijkgraaf (SGP): Als ik de heer Omtzigt goed beluister, begrijp ik
dan goed dat de CDA-fractie er voorstander van is om die factor anderhalf
er weer uit te slopen?
De heer Omtzigt (CDA): Onder voorwaarden. In ieder geval kunnen wij
een verschil maken tussen de inkomstenbelasting en de Vpb. In de Vpb
kom je niet met absurd hoge tarieven te zitten, maar bij de ib plaatsen wij
daar grote vraagtekens bij. Dat komt onder andere door het bereiken van
die 78%. Wij vinden het dus wat aan de hoge kant. Je zou dat dus omlaag
kunnen brengen. En als gevolg van de afbakeningsproblematiek vragen
wij ons inderdaad af of dit de geëigende weg is. Dat hebben we tijdens die
hoorzitting ook goed gehoord.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik zat even te vissen waar die factor anderhalf
vandaan komt. Ik kan mij niet voorstellen dat dit van een liberaal
bewindspersoon afkomstig is. Ik had mijn hoop nog een beetje gevestigd
op de CDA-fractie, maar dat zit er dus ook niet in. Ik blijf nog een poosje
zoeken en er komen nog twee sprekers. Wellicht wordt iemand heel
enthousiast over dit punt, maar volgens mij bent u dat niet.
De heer Omtzigt (CDA): Ik kan mij nog een quote van de heer Groot
herinneren tijdens een vorig debat hierover.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dan is het toch een concessie aan de PvdA.
De heer Omtzigt (CDA): Is dat verboden?
De heer Dijkgraaf (SGP): Nee, ik probeer alleen de geschiedenis te
begrijpen.
De voorzitter: Wilt u de discussie voortzetten via de voorzitter? Ik neem
aan dat de heer Omtzigt aan het afronden was.
De heer Omtzigt (CDA): Dit punt heb ik afgerond. Dan heb ik nog de
dwangsomregeling en wat verder ter tafel komt.
Wij zouden graag zien dat de dwangsomregeling wordt ingevoerd bij de
definitieve toekenning. Er zijn nu veel mensen die soms jaren wachten op
de definitieve toekenning. Als zij dan ineens horen dat zij € 2000 of
€ 1 000 mogen terugbetalen aan kinderopvangtoeslag, huurtoeslag of
zorgtoeslag, mogen zij dat niet alleen over 2008 terugbetalen, maar ook
over 2009, 2010 en 2011, en wel omdat er voortdurend geschat wordt. Dat
willen wij een halt toeroepen. Als je een paar dagen te laat bent met je
btw-aangifte, moet je een boete betalen. Dan moet de Belastingdienst net
zo goed leveren aan de individuele burger en hem niet jarenlang in
onzekerheid houden, terwijl die burger wel zijn zaken op tijd inlevert. Wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

87

zouden graag zien dat de definitieve toekenning onder de dwangsomregeling valt. Het moet geen cashmachine van de individuele burger
worden. Het maximum van € 1 260 lijkt ons wat aan de hoge kant als je
€ 50 terugkrijgt. Wij denken eerder aan € 100 per toeslag als de Belastingdienst iets meer dan een jaar te laat is. Er hoeft ook geen nihilbeschikking
dwangsom bij een nihilbeschikking te komen. Die hoeven wij ook niet in
grote mate uit te doen. Wij willen wel een dwangsom om ervoor te zorgen
dat het nu een keer afgelopen is met dit soort ergerlijke praktijken. Ik
verneem graag een reactie van de staatssecretaris.
Wat verder nog ter tafel komt. Het is een hele rij, maar het zijn korte
vragen. Over het groen beleggen is een brief verschenen. Deze beleggingsvorm loopt nu buitengewoon sterk terug. Er ligt een alternatief op
tafel van de hele sector. Vindt de staatssecretaris dit een begaanbare weg?
Loopt dit budgettair neutraal?
Staande de vergadering krijgen wij eindelijk een antwoord op de vragen
over zzp’ers in de zorg. Die schijnen in hun geheel niet gecontracteerd te
zijn voor 1 november. Dat antwoordt althans de collega van de staatssecretaris op vragen die wij gesteld hebben aan deze staatssecretaris en zijn
collega van VWS. Is het punt van die zpp’ers in de zorg nu eindelijk fiscaal
goed geregeld? Wil de staatssecretaris hier nu eindelijk voor zorgen? Wij
willen die vrijheid hebben. Per 1 januari komen er geen nieuwe pgb’s
meer bij. Dan willen wij ook die zzp’ers in de zorg aan de slag laten gaan.
Nu worden zij niet gecontracteerd en zijn er problemen met de Belastingdienst. Ik ontvang graag een brief hierover.
Er zijn mensen die hun pensioen in eigen beheer hebben. Ze hebben
hierover zeer negatieve rendementen gehaald en zeggen: ik wil eigenlijk
mijn jaarlijkse pensioen verlagen; jammer, als ondernemer weet ik dat ik
risico heb gelopen. Vervolgens zegt de Belastingdienst: als u uw pensioen
verlaagt, gaan wij uw doelvermogen weg belasten. Dat kan toch niet de
bedoeling zijn! Deze mensen moeten binnen een paar jaar overlijden om
hun pensioenpot niet volledig uit te putten. Wil de staatssecretaris het
samen met de CDA-fractie mogelijk maken dat deze mensen hun pensioen
verlagen om ervoor te zorgen dat het evenwichtig over de rest van hun
verwachte leven gespreid wordt?
Wij zouden graag weten hoe het op dit moment staat met de uitvoering
van de achterstanden bij de kinderopvangtoeslag. Bij de weekendregeling,
die nu bij 21 jaar in plaats van 30 jaar ingaat, doet zich een interessant
probleem voor zodra je jouw kind, dat in een instelling zit, elk weekend
mee naar huis neemt. Dan mag je een bedrag van de belasting aftrekken.
Dat lukt bij iedereen, behalve bij een heel kleine groep mensen: mensen
met alleen een AOW. Zij betalen namelijk geen belasting in dit land. Als zij
hun kind in het weekend opvangen en juist dat doen wat wij zo op prijs
stellen, namelijk mantelzorg verlenen en hun kind dat meerderjarig is toch
nog twee dagen per week in hun eigen huis verzorgen en daarmee de
zorg ontlasten, komen zij in aanmerking voor zo’n € 5 aftrek per dag, maar
kunnen daar helemaal niets mee. Zij betalen immers geen inkomstenbelasting. Kan dit niet onder de verzilveringsregeling gebracht worden?
De voorzitter: Ik wijs u even op het feit dat u ruimschoots over uw
spreektijd heen bent. Wilt u afronden?
De heer Omtzigt (CDA): Dan kom ik op een later moment terug op de
RDA als ik het allemaal tot mij genomen heb. Ik verwijs alvast naar mijn
tweede termijn.
De voorzitter: U hebt later nog ruimschoots de gelegenheid.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Wat mijn «w.v.t.t.k.’tje» betreft: ik
sluit mij graag aan bij de opmerking van de heer Omtzigt over groen
beleggen en grondfondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

88

De heer Van Vliet (PVV): Voorzitter. De heer Omtzigt merkte eerder
vandaag op dat ik de bundel die ik bij mij heb misschien wat beter had
gelezen, maar dat geldt voor de heer Omtzigt dan in ieder geval voor de
Geefwet. Ik kan daar iets korter over zijn.
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter ...
De heer Van Vliet (PVV): U wilt nog een opmerking tussendoor maken?
De heer Omtzigt (CDA): In mijn stommiteit heb ik één ding totaal
vergeten. Ik vraag de voorzitter om permissie.
De voorzitter: De nabrander van de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (CDA): Er is deze zomer een beleidsbesluit brede
herwaardering uitgevaardigd over lijfrente. Hierover zijn interessante
artikelen verschenen. Er is een antimisbruikbepaling die in de lage
regelgeving wordt vastgelegd. De fiscus gunt de rijke gepensioneerde
flink voordeel. Ik refereer aan de column van Leo Stevens «Oneigenlijk
gebruik belastingfaciliteit lijfrente». Je kunt dus niet even aftrekken tegen
52% en dan alsnog bij de niet-verdienende partner tegen 0% belasten. Dat
was altijd de bedoeling geweest. Zo-even zeiden wij bij de aanwijzing
voor de regelgeving: leg beleidsbesluiten die in de regelgeving moeten, in
de wet vast. Is het niet handiger om dit in de wet vast te leggen voordat
wij allerlei procedures krijgen?
De voorzitter: Dat was de nabrander. De heer Van Vliet vervolgt zijn
betoog.
De heer Van Vliet (PVV): Zoals ik zo-even zei, heeft de heer Omtzigt er bij
de Geefwet werk van gemaakt. Ik kan er wat korter over zijn. Wij zeggen:
in tegenstelling tot de monumentenpanden mag die multiplier onder de
sloophamer. Ik vind het onbestaanbaar. Wat heeft dat met vrijgevigheid te
maken, deze grachtengordelliefdadigheid als je € 100 geeft en je
vervolgens € 78 krijgt teruggestort van de Belastingdienst? Bij dezen de
mening van de PVV-fractie: weg met die multiplier.
Dan kom ik bij de anbi-status.
De heer Bashir (SP): Als je die multiplier schrapt, levert dat ook geld op.
In de inbreng van de PVV-fractie proef ik bijna haat tegen de cultuursector.
Is de heer Van Vliet bereid om de opbrengsten als gevolg van het
schrappen van de multiplier te besteden aan de cultuursector? Of zegt hij:
de pot op?
De heer Van Vliet (PVV): Dat verhaal over haat tegen de cultuursector is
gigantische flauwekul. Ik haat het alleen dat Nederlanders in zijn
algemeenheid moeten opdraaien voor iemands activiteiten. Prima als je
kunstenaar bent – misschien koop ik wel een schilderij van je – maar niet
op kosten van Henk en Ingrid. Ophouden met die flauwekul! Dus die
multiplier eruit slopen. Als dat geld opbrengt, moeten wij even in overleg
met de regering over de vraag in hoeverre het financieringstekort
daardoor weer omlaag kan. Volgens mij was dat de afspraak.
De heer Bashir (SP): Mijn conclusie is dan dat de PVV ook in dit geval
doorgaat met het haten van de cultuursector. Immers, in feite wordt er
weer geld bespaard op de cultuursector om het vervolgens te gebruiken
voor andere doeleinden.
De voorzitter: En uw vraag is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

89

De heer Bashir (SP): Zijn er helemaal geen Henks en Ingrids te vinden die
gebruikmaken van cultuur?
De heer Van Vliet (PVV): Dat doen zij zeker, heel veel Henks en Ingrids
maken gebruik van cultuur. Zij verwachten alleen niet dat alle andere
belastingbetalers daarvoor opdraaien. Zij kopen zelf dat kaartje of dat
schilderij. Dat is het punt dat ik wil maken. Het woord «haat» werp ik verre
van mij. Ik heb het nooit gebezigd en zal dat ook nooit doen. Iedereen is
vrij om kunst te maken. De principiële discussie gaat over de vraag wie
dat moet betalen. Is het een vrije keuze van iemand om iets te kopen of
niet? Ik vind dit geen plek hebben in de fiscaliteit van Nederland.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik wil graag van de PVV-fractie horen
hoe zij aankijkt tegen cultuur. Er zijn mensen die zeggen dat cultuur de
smeerolie van de samenleving is en grote waarde vertegenwoordigt. De
PVV vindt het maar elitair gedoe en zet, door op deze manier te
redeneren, de cultuur eigenlijk alleen nog verder weg van Henk en Ingrid.
Het komt immers verder buiten hun bereik. Ik wil van de PVV weten of zij
dan geen waarde hecht aan cultuur als smeerolie van de samenleving.
De voorzitter: Ik vraag u om kort antwoord te geven, want visie op
cultuur hoort echt in de commissie voor cultuur thuis en niet in de fiscale
commissie.
De heer Van Vliet (PVV): Ik hecht er heel veel waarde aan, alleen niet op
kosten van iedereen. Het moet een vrije keuze zijn. Dat is het antwoord.
Een kort voorbeeld: een concertkaartje waar vroeger 6% btw op zat en nu
19%, bijvoorbeeld voor Lowlands, kost nu niet € 55, maar € 60. Met alle
respect, ik plaats het wel in perspectief. Volgens mij kun je dan nog
gewoon naar Lowlands.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Op de lagere-inkomensniveaus is dat
een gigantisch verschil. Ik hoop dat u zich dat begint te realiseren. Voor u
is het wellicht niets, maar voor de lagere-inkomensgroepen zijn dat
bedragen. Het kan net de grens zijn om het niet meer te doen.
De heer Van Vliet (PVV): De discussie ging over de multiplier in de
voorgestelde Geefwet, waarvan ik zeg dat mijn fractie die niet ziet zitten. Ik
vind het echt absurd dat het «vrijgevigheid» wordt genoemd als je 78
terugkrijgt wanneer je 100 geeft, ook politieke partijen die de anbi-status
hebben en ook GroenLinks. Derk Sauer of wie dan ook kan een miljoen
geven en krijgt dan € 780 000 op de rekening, als bijvoorbeeld de SP of
GroenLinks een culturele stichting opricht naast de partij. Ik vind dat echt
niet kunnen. Je vraagt van alle belastingbetalers om dat op te hoesten. Ik
ben daar geen voorstander van en mijn fractie ook niet. Dit gaat dus over
de multiplier. Dit is ons standpunt erover.
De heer Bashir opende de discussie over de salarissen bij goede doelen.
Hij noemde het salaris van een directeur-generaal. Vervolgens vroeg de
heer Omtzigt hoe het dan zit met New York en 100 000 dollar. Ik zou willen
kijken naar de goede doelen in Nederland. We hebben in Nederland het
Rode Kruis, Greenpeace Nederland, de Hartstichting enzovoorts. Ik maak
ook geen onderscheid welk goed doel het is. Dat maakt mij echt niets uit.
Het gaat mij om de volledige belastingdruk voor Henk en Ingrid. Als
bestuursleden van goede doelen meer verdienen dan de balkenendenorm, omdat zij op de loonlijst van het goede doel staan, vind ik de
term «goed doel» eigenlijk niet meer gepast. Dan benadruk ik extra de
vraag of daarvoor nog fiscale faciliteiten moeten gelden. Daarop hoor ik
graag de visie van de staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

90

De heer Omtzigt (CDA): En als de dirigent van een orkest meer dan de
dg-norm verdient? Raken dan alle symfonieorkesten hun anbi-status kwijt
dankzij deze U-bocht van de PVV?
De heer Van Vliet (PVV): Wie A zegt moet ook B zeggen. Het gaat hier om
het goede doel en de fiscale faciliteit. Bij een orkest kun je vragen of het
hoofdbestanddeel het goede doel is of iets anders in de maatschappij en
of daarvoor toevallig ook nog een fiscale faciliteit bestaat. Mijn visie en
die van mijn fractie is helder: het kan niet zo zijn dat bestuurders van
goede doelen meer verdienen dan de balkenendenorm en dat wij het nog
steeds een goed doel noemen. Ik kan dat niet met elkaar rijmen. Dat is
onze mening op dit punt.
De heer Bashir (SP): Ik vind het jammer dat de heer Van Vliet zo’n slappe
houding aanneemt. Mijn voorstel was om de dg-norm aan te houden en
niet de balkenendenorm. Ik hoop dat ik de PVV nog kan overtuigen.
De heer Van Vliet (PVV): Het is zo jammer dat de heer Bashir zo slap
redeneert, want hij kan natuurlijk ook gewoon mijn amendement op dit
punt volgen. Het verschil tussen het dg-salaris en de balkenendenorm
kunnen wij misschien nog overbruggen. Misschien vinden elkaar in het
midden.
In verband met de anbi-status nog iets wat de heer Huizing al eerder ter
tafel heeft gebracht. Dat gaat over goede doelen of maatschappelijke
organisaties met een anbi-status en het feit dat bestuursleden van zo’n
Nederlandse anbi door de rechter onherroepelijk worden veroordeeld
voor een crimineel feit, voor een misdrijf, en vervolgens in het bestuur
van dat goede doel blijven zitten. Dan vindt mijn fractie dat dit eigenlijk
geen goed doel meer is, want dan klopt daar maatschappelijk ook iets
niet. Dan pleiten wij ervoor, evenals de VVD, om daaraan paal en perk te
stellen. Je zou kunnen denken aan een tijdelijke maatregel om de
anbi-status met fiscale faciliteiten te ontnemen dan wel totdat de
bestuurder die onherroepelijk is veroordeeld, uit dat bestuur weggaat
enzovoorts. Wij moeten daar een modus voor vinden, maar ik hoor
daarop graag de visie van de staatssecretaris.
Op het punt van de dwangsomregeling sluit ik mij aan bij de woorden van
de heer Omtzigt. Wij zien het zitten om aan te sluiten bij de definitieve
toekenning, want de tussentijdse risico’s lijken mij onverantwoord groot
voor de fiscus. De bedragen die ik heb gezien, mogen wat mijn fractie
betreft ook wel iets omlaag. Ook daarin sluit ik mij aan bij het betoog van
de heer Omtzigt.
Onder «wat verder ter tafel komt» heb ik nog iets over de taakstelling bij
de Belastingdienst en de bezuinigingen daar. Dat gaat natuurlijk over
auto’s met chauffeur. Wij hebben laatst op televisie een documentaire of
een korte reportage gezien. De heer Braakhuis heeft daar iets over gezegd
en ik zelf ook. Ik vind het echt bizar dat mensen bij de Belastingdienst,
omdat zij op de loonlijst staan, voor hun woon-werkverkeer gebruik
kunnen maken van een auto met chauffeur. Ik vind dat een volstrekt
verkeerd signaal. Zou het niet mooi in de taakstelling passen om bij de
Belastingdienst te beginnen met het schrappen van die auto met
chauffeur c.q. dat te beperken tot de bijvoorbeeld de hoogste ambtenaar
van de Belastingdienst? Ik hoor daarop graag de visie van de staatssecretaris.
De heer Koolmees (D66): Ik heb nog een vraag over de taakstelling van
40 mln. in het regeerakkoord. Die is nu ingevuld bij de overige fiscale
maatregelen binnen de Geefwet. De kern van de vraag is of de PVV de
Geefwet gaat steunen. U hebt harde woorden gebruikt over sloophamers
bij de bagger, maar gaat de PVV de Geefwet nu steunen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

91

De heer Van Vliet (PVV): Het woord «bagger» heb ik niet gebruikt. U kunt
de Handelingen nalezen.
De heer Koolmees (D66): «Sloophamer» hebt u in elk geval gezegd.
De heer Van Vliet (PVV): Ja, dat ging over monumentenpanden. Daar
willen wij geen sloophamer op. Daarna had ik het over de multiplier.
De heer Koolmees (D66): Daar wilde u wel een sloophamer op.
De heer Van Vliet (PVV): Die multiplier zien wij graag verdwijnen. Als er
hier en daar nog wat met die anbi’s wordt gedaan, kunnen wij die wet
verder steunen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Het verbaast me dat ik zojuist de vraag
heb gesteld over de waarde van cultuur. Die hoort thuis in een ander
debat, dus wij mogen dat niet nog een keer noemen. Ik wil toch van de
PVV een harde uitspraak. Vindt de PVV eigenlijk dat er geen cent naar
cultuur zou moeten gaan?
De heer Van Vliet (PVV): Er mogen vele miljarden naartoe, maar niet op
kosten van de belastingbetaler.
De heer Groot (PvdA): Voorzitter. De heer Van Vliet dacht dat hij heel kort
bezig zou zijn met de Geefwet, maar het blijkt dat hij toch nog wel wat
woorden nodig had. Ik ben het helemaal eens met de voorgaande
sprekers ter linkerzijde dat de Geefwet een doekje voor het bloeden of een
pleister op een wonde is – ik zou het een «aflaat» noemen – voor de
afbraak van de culturele sector in dit land. Dat neemt echter niet weg dat
je elke mogelijkheid moet benutten om er iets aan te doen.
Op dit punt staan er best ook goede dingen in de Geefwet. De
zogenaamde culturele anbi’s krijgen ruime mogelijkheden om commerciële neveninkomsten te verwerven en zij kunnen ook kiezen voor de
integrale belastingplicht voor de Vpb. Ook dat zal helpen.
De multiplier is omstreden. Daarover is heel veel te doen geweest, niet
alleen in deze commissie maar ook via de e-mails die wij hebben
ontvangen en in de hoorzittingen die de Kamer daarover heeft georganiseerd. Het is geen dankbare taak, maar ik voel mij hier toch enigszins
geroepen om de inbreng van de staatssecretaris te verdedigen. Ik vond de
uitleg in de Geefwet heel overtuigend. Er zijn twee vragen opgeworpen.
Worden culturele anbi’s bevoordeeld boven andere anbi’s en treedt door
de multiplier kannibalisatie op? Het gaat niet om de vraag of de ene anbi
meer waard is dan de ander. Je kunt zelfs zeggen dat de meeste
niet-culturele anbi’s veel ideëler zijn dan culturele anbi’s. Laten we wel
zijn: de violist die in dienst is van een orkest, heeft gewoon een leuke baan
terwijl iemand die vrijwilliger is bij een anbi en gehandicapten verzorgt in
zijn vrije tijd, heel zwaar werk doet. Qua ideëel gehalte zijn dus culturele
anbi’s waarschijnlijk meestal helemaal niet superieur, integendeel.
Maar waar gaat het dan om? Wij weten dat er in Nederland heel veel
wordt gegeven aan anbi’s. Nederland heeft een ontwikkelde geefcultuur.
Daar gaat 4,5 mld. in om en we weten tegelijkertijd dat er heel weinig
gegeven wordt aan culturele anbi’s. In die context is het dan heel logisch
dat je een tijdelijk fiscaal instrument inzet om het geven aan culturele
anbi’s te bevorderen. Ik denk dat het in die context een heel verdedigbaar
voorstel is.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik vraag mij dan af wat de heer Groot
bedoelt. Mijns inziens is sprake van een horizonbepaling van vijf jaar. Is
dat niet heel erg lang? Creëren we tot die tijd niet onnodig deadweight
loss? En dat is in het kader van de vereenvoudiging die dit kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

92

nastreeft natuurlijk niet heel erg logisch. De mensen die nu al geven,
zullen ook blijven geven maar hebben opeens een veel grotere aftrek. De
vraag is of we niet sneller kunnen constateren of dit een aanzuigende
werking heeft.
De heer Groot (PvdA): Over die deadweight loss kom ik zo meteen nog te
spreken. Rond de gehele goededoelensector zijn heel veel semiprofessionele organisaties ontstaan. Dat zie je bij culturele instellingen veel
minder. Ik denk dat het gewoon een paar jaar kost om dat te ontwikkelen.
Ook culturele instellingen zullen dus hun vaardigheden moeten ontwikkelen om gelden los te trekken. Daar ben je gewoon een paar jaar mee
kwijt. Ik denk dat een horizonbepaling van vijf jaar dan heel goed kan
werken.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Als er werkelijk sprake is van een
stimulans als gevolg van deze multiplier, dan zou je dat effect toch veel
sneller moeten merken? U zegt nu dat ze zelf moeten leren om meer geld
aan te trekken. Maar dat staat toch los van die multiplier?
De heer Groot (PvdA): Toneelgezelschappen zullen eerst relaties moeten
ontwikkelen met potentiële geldgevers. Dat vereist een bepaalde expertise
die al veel beter is ontwikkeld bij heel veel andere goededoelenorganisaties. Het moet van de grond af worden opgebouwd. Ik denk dat in die
zin culturele instellingen veel langer gewend zijn aan het subsidie-infuus,
aan geldstromen vanuit de overheid. Ze hebben veel minder ervaring met
het opbouwen van andere financieringskanalen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik ben het niet met de heer Groot eens op dit
punt, maar waar ik vooral in geïnteresseerd ben is hoe hij het als PvdA’er
voor elkaar krijgt dat een VVD-staatssecretaris zijn plan opschrijft.
De heer Groot (PvdA): Ik denk niet dat het zo is gegaan. Ik heb wel de
suggestie van zo’n multiplier opgeworpen in een eerder algemeen
overleg. De staatssecretaris reageerde er zo ad rem op dat ik vermoed dat
hij zelf ook al met zo’n soort idee rondliep. En in het andere geval heb ik
blijkbaar heel veel overtuigingskracht.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat lijkt mij op dit punt dan een feitelijke
constatering.
De heer Groot (PvdA): Ik kan mij wel heel goed voorstellen dat zo’n
multiplier in de sfeer van de particulieren geen goed idee is. Dat heb ik
ook niet in eerste instantie gesuggereerd. Bij een aftrek van zo’n 78% is
het verwijt inderdaad terecht dat je dan voor 80% via de overheid gaat
financieren. En dan doe ik het liever meteen via de Staat. Dat zou mijn
voorkeur dan hebben. Zo’n hoge aftrekpost voor particulieren is mijns
inziens ook fraudegevoelig. Je kunt denken aan constructies waarbij een
particulier € 1 000 geeft aan een toneelgezelschap en deze via een
indirecte weg dan toch kaartjes regelt op de voorste rij of andere
voorrechten. De gevoeligheid voor dat soort ontwijkingsconstructies zal er
zeker zijn. Dat lijkt mij dus ook geen goed idee. Mijn voorstel zou dan zijn
om die multiplier vooral te concentreren in de Vpb-sfeer, dus in de sfeer
van bedrijven. Bij bedrijven is de maximale Vpb 25%. Als je daar een
multiplier van 50% op toepast, kom je op een aftrekpost van 37,5%. Dat is
ruim minder dan 50%. Ik denk dat je in ruil daarvoor ook de maximale
giftenaftrek flink zou kunnen optrekken. Mijn vraag aan de staatssecretaris
is wel tot hoe ver dat dan zou kunnen. Ik zou een paar varianten willen
noemen. Je zou kunnen denken aan een multiplier in de particuliere sfeer
van 25%. Er komt dan 5 mln. vrij. Als je dat bestemt voor het bedrijfsleven, wat kun je dan doen? Je kunt ook denken aan het helemaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

93

afschaffen van de multiplier in de particuliere sfeer om vervolgens het
volledige budget in te zetten voor aftrek in de sfeer van de Vpb.
De heer Van Vliet (PVV): Nog even terug naar de kunsthaat van mijnheer
Braakhuis. De euro’s zijn op in Nederland. Dat is hier het grootste
probleem. Als we geld genoeg hadden, kon iedereen dat uitdelen. De SP,
sint en piet. De euro’s zijn echter op, want ze gaan naar Griekenland.
Bouwt de heer Groot van die paar euro’s die we hier nog hebben, liever
een ziekenhuis of een cultureel centrum?
De heer Groot (PvdA): In dit land geven we ontzettend veel uit aan zorg
en aanpalende voorzieningen en relatief heel weinig aan cultuur. Dat is
mijn antwoord op uw vraag.
Voorzitter. Ik heb nog een vraag over de nadere definitie van het
anbi-begrip. De staatssecretaris stelt in de Geefwet dat hij daarin geen
verandering beoogt. Daarmee is niet te rijmen dat vervolgens in die
nadere definitie de woningcorporaties worden uitgesloten. Er is volgens
mij geen twijfel over, ook niet in de rechtspraak, dat woningcorporaties
gezien moeten worden als algemeen nuttig. Ik vraag de staatssecretaris
dan ook om dit expliciet te maken in de anbi-definitie.
Ik kan mij helemaal aansluiten bij de terechte opmerkingen die de heer
Omtzigt heeft gemaakt over de dwangsomregeling. We hebben knarsetandend ingestemd met nog een jaar uitstel voor die dwangsomregeling.
We hebben ons wat dat betreft van onze redelijke kant laten zien. We
zouden die regeling zich ook willen laten uitstrekken tot de definitieve
toekenning van toeslagen. Daarbij valt wat ons betreft te praten over de
hoogte van de dwangsommen en de termijnen waarbinnen je ze toekent,
maar uiteindelijk moet die dwangsomregeling wel betrekking hebben op
de definitieve toekenning.
De heer Huizing (VVD): Voorzitter. Ik wil beginnen met de dwangsomregeling toeslagen en zal eindigen met de Geefwet. De VVD wil niet alleen
een kleinere overheid maar ook een overheid die efficiënt, effectief en
betrouwbaar is. Het is daarom ook volkomen terecht dat de Belastingdienst gedwongen wordt om tijdig besluiten te nemen. Daar staat
tegenover dat de politiek degene is die de Belastingdienst met de
uitvoering van allerlei toeslagregelingen heeft opgezadeld. Vooral de
zorgtoeslag geeft een enorme papierstroom met alle fouten van dien. De
invoering van de Wet toepassing dwangsomregeling toeslagen per
1 januari aanstaande brengt een groot financieel risico met zich mee,
omdat de invoering vrijwel samenvalt met het in gebruik nemen van het
nieuwe toeslagensysteem. De VVD vindt het voorstel van het kabinet om
de invoering met een jaar uit te stellen dan ook zeer verstandig. Tegelijkertijd vragen wij de staatssecretaris of het niet ook verstandig is om de
dwangsomregeling eerst toe te passen op de definitieve beschikkingen en
wellicht in een later stadium ook op de voorlopige beschikkingen.
Ik ga verder met de Geefwet. De VVD is zeer te spreken over de introductie
van deze Geefwet. Dit is een belofte uit ons verkiezingsprogramma. Het is
heel goed dat het directe verband tussen publiek en goede doelen wordt
versterkt. De VVD wil een kleinere overheid en daarbij hoort het minder
afhankelijk van de overheid zijn van het algemeen nut beogende
instellingen. Naast een kleinere overheid wil de VVD een overheid die
onnodige belemmeringen wegneemt voor particulieren en organisaties
om goede doelen na te streven. Deze Geefwet zorgt ervoor dat anbi’s
meer ruimte krijgen om het heft in eigen handen te nemen. Instellingen
die het algemeen nut beogen, krijgen meer mogelijkheden om commerciële activiteiten te ontplooien, zonder dat hun anbi-status wordt bedreigd.
De VVD staat hier volledig achter. Wel zal zij scherp bekijken of deze
verruiming niet leidt tot oneigenlijke concurrentie met ondernemingen die
hun dagelijks brood moeten verdienen met deze commerciële activiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

94

Er komt een verruiming van de giftenaftrek in de vennootschapsbelasting,
bijvoorbeeld door de afschaffing van het drempelbedrag. Culturele
instellingen krijgen voortaan een minder grote bijdrage van de overheid;
net is daar al een hele discussie over geweest. Wij delen de mening van
de PVV dat Henk en Ingrid niet hoeven mee te betalen aan datgene wat de
heer Braakhuis zo ontzettend leuk en belangrijk vindt; hij moet dat vooral
zelf doen. Maar goed, zowel de SP als GroenLinks hebben vaak de neiging
om andere mensen de rekening te laten betalen, dus het verbaast mij ook
niet.
De voorzitter: De heer Braakhuis voelt zich uitgelokt?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ja, voorzitter, waarom voel ik mij nu
geroepen om daarop te reageren? Natuurlijk reageer ik daarop, als een
pitbull. Het probleem is namelijk dat ik dat kaartje wel kan betalen, ook al
is het wat duurder. Voor mij wordt het dus niet verder op afstand gezet.
Maar voor de inkomens aan de onderkant wordt het wel degelijk op een
grotere afstand gezet; voor deze mensen is een paar procent veel
relevanter dan voor mij. Het issue is in hoeverre cultuur ook voor de
lagere inkomens mag zijn; dat is de gewetensvraag die hierbij aan de orde
is.
De heer Huizing (VVD): De heer Braakhuis doet nu net alsof de hele
stroom geld vanuit overheidsinstanties naar culturele instellingen
volkomen is opgedroogd. Heeft hij er enig idee van hoeveel geld nog van
lokale overheden naar culturele instellingen gaat? Dat is een enorm
bedrag, bijna 2 mld. Nu gaat daar een paar honderd miljoen vanaf, mede
als bijdrage aan de bezuinigingen die wij moeten doen, maar ook op basis
van de gedachte: als u dit belangrijk vindt, moet u ook bereid zijn om de
prijs te betalen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): De heer Huizing heeft zelf een bedrijf
geleid. Hij weet best dat het er enorm inhakt als je inkomen met 20%
daalt. We hebben het namelijk wel over 500 mln. en hiermee worden vele
gezelschappen gewoon op de tocht gezet. Als je een Geefwet maakt die is
ingericht op meer zelfredzaamheid, moet je er wel voor zorgen dat die
zelfredzaamheid daarin goed wordt vormgegeven. In zo’n geval zou ik de
heer Huizing geloven, maar nu laat hij instellingen en mensen in de kou
staan.
De heer Huizing (VVD): Inderdaad, maar als leidinggevende van een
onderneming zou ik ook beseffen dat het, als ik in een relatief kleine markt
opereerde met een paar honderd soortgelijke ondernemingen, misschien
verstandig zou zijn om te bekijken of ik kon saneren. Er zijn zo veel
instellingen die van zichzelf vinden dat ze ongelooflijk belangrijk zijn. Het
is juist zo aardig dat de markt, de particuliere persoon, het bedrijfsleven
besluiten, en vooral ook moeten besluiten wat zij belangrijk, een goed
doel of cultureel goed achten. Over cultureel ondernemerschap kom ik
nog te spreken.
De voorzitter: De heer Bashir voelde zich ook uitgelokt.
De heer Bashir (SP): Ja, voorzitter, ik maak bezwaar tegen de suggestie
van de heer Huizing dat de SP graag anderen laat betalen. Dit voelde voor
mij echt niet als een grap, dus ik maak er écht bezwaar tegen. Als er één
partij is die anderen laat betalen, is dat de VVD wel: de bankiers en banken
hebben namelijk onverantwoorde risico’s genomen en ons in deze ellende
gestort, gesteund door neoliberalen ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

95

De voorzitter: Dit is een andere discussie, we gaan nu geen debat voeren
over de eurocrisis. Stel, als u wilt, uw vraag aan de heer Huizing.
Overigens vind ik het terecht dat u reageert op hetgeen de heer Huizing
zei, maar misschien kunt u uw opmerking iets comprimeren.
De heer Bashir (SP): Toch wil ik hier gezegd hebben dat zij deze crisis
hebben veroorzaakt en ons in deze ellende hebben gestort, en dat er nu
bezuinigd moet worden om ons uit de crisis te halen en dat daarbij juist
de mensen worden gepakt die het niet breed hebben. Dat zijn ook mensen
die gebruikmaken van deze culturele instellingen. Zij moeten straks 19% in
plaats van 6% betalen en zullen er straks gewoon geen gebruik meer van
maken omdat zij het niet meer kunnen betalen.
De heer Huizing (VVD): Ik vind het toch leuk om hier nog even op te
reageren. 10% van de Nederlandse loonbelastingbetalers hoest 80% van
de totale Nederlandse loonbelasting op. Ergo, een kleine groep betaalt het
grootste deel van die rekening. De heer Bashir had in het kader van het
Belastingplan opmerkingen over de villataks, een straf voor mensen met
een zogenaamde dikke portemonnee omdat zij in een groter huis wonen.
Wij hebben het gehad over de Porsche Cayenne, van mensen die
afgerond € 40 000 aan bpm betalen, maar ondanks deze hoge bijdrage
nog steeds onvoldoende liefhebber van het milieu zouden zijn. Ja,
inderdaad vind ik dat de heer Bashir dit wel erg makkelijk doet, de
rekening wel erg makkelijk laat betalen door andere mensen; dat klopt.
Culturele instellingen krijgen dus minder grote bijdragen van de overheid.
Tegelijkertijd zijn ze nu nog niet goed in staat om zelfstandig fondsen te
werven. De VVD staat dan ook achter het plan van het kabinet om deze
instellingen een extra duwtje in de rug te geven en cultureel ondernemerschap zodoende te stimuleren. Wij gaan ervan uit dat deze maatregelen
zorg dragen voor meer zelfstandig verworven inkomsten en zijn benieuwd
naar de evaluatie van eind 2015. Ook de verruiming van de vrijwilligersregeling heeft onze steun. De VVD is overigens blij dat het kabinet meteen
oog had voor het mogelijk voorkomen van misbruik. De introductie van de
negatieve giftenaftrek getuigt hiervan.
De Geefwet heeft dus de steun van de VVD. Wij hebben wel nog enkele
vragen en opmerkingen over de anbi’s. Houd u vast, er zal nu een
schokgolf door de zaal gaan, vrouwen en kinderen eerst: wij zijn het eens
met de SP! Ook wij maken ons namelijk zorgen over de transparantie bij
de anbi’s. Van de circa 50 000 anbi’s is vaak niet terug te vinden wat zij
doen en waar het geld terechtkomt. Wij zijn van mening dat bij een
anbi-status een publicatieplicht hoort en een gratis systeem dat de
burgers in staat stelt om zich op eenvoudige wijze te informeren over de
activiteiten van de anbi en de besteding van het geld. De gegeven
informatie dient te bestaan uit de algemene doelstelling van de instelling,
de specifieke wervingsactiviteiten en de bestedingen aan de verschillende
projecten of activiteiten die bijdragen aan het doel. Daarnaast dienen
anbi’s openheid van zaken te geven over de salariskosten van de directie
en de medewerkers, de kosten van huisvesting et cetera. Ook dienen zij
inzicht te geven in bepaalde balansposten, zoals het eigen vermogen en
andere reserves. Graag een reactie van de staatssecretaris hierop.
Een ander punt is de definitie van «culturele anbi». In zijn beantwoording
van de schriftelijke vragen van de VVD stelde de staatssecretaris dat er
sprake van een culturele instelling is als deze statutair en feitelijk
activiteiten ontwikkelt, gericht op de realisatie van een voor het publiek
toegankelijk cultureel aanbod. Prachtig, wij begrijpen dit antwoord ook.
Toch vragen wij ons af of het niet verstandig is om naar een wat meer
afgebakende definitie te gaan, om allerlei discussies in de komende vijf
jaar te voorkomen. «Cultuur» is namelijk geen eenduidig begrip. Graag
een reactie van de staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

96

Verder zijn er anbi’s die in aanraking komen met de strafrechter vanwege
het willens en wetens in gevaar brengen van mensen of het toebrengen
van schade aan andermans of publieke eigendommen. De VVD vindt dat
in dat geval geen sprake is van het beogen van het algemeen nut, laat
staan dat er sprake zou mogen zijn van enig fiscaal voordeel. De burger
hoeft niet mee te betalen aan het overtreden van de wet. Binnen onze
democratische rechtsstaat zijn er vele mogelijkheden om je mening
kenbaar te maken. De grenzen waarbinnen je dat doet en mag doen,
worden bepaald door de wet. Niemand heeft het patent op de waarheid
en het gelijk, niemand heeft het recht om de wet te overtreden. Deelt de
staatssecretaris de mening van de VVD dat wanneer organisaties en
personen binnen die organisaties de wet overtreden en daarvoor door de
rechter worden veroordeeld, de betreffende organisaties hun anbi-status
dienen te verliezen? Zo ja, is de staatssecretaris dan bereid om het
geldende regime uit te breiden, dat zich nu beperkt tot het aanzetten tot
haat of geweld of het zelf gebruiken van geweld?
De heer Omtzigt (CDA): Op het laatste punt heb ik twee vragen. De heer
Huizing stelt dat een aantal anbi’s in aanraking is geweest met de rechter.
Kan hij een voorbeeld geven om welke anbi’s en welke overtredingen het
dan gaat? Dit luistert heel precies. In het wetsvoorstel staan drie zaken
waarvoor de leidende figuren van de anbi of de anbi zelf niet veroordeeld
mogen zijn, te weten aanzetten tot haat, aanzetten tot geweld en plegen
van geweld. Welke delictomschrijving zou de heer Huizing hierin willen
opnemen en hoe denkt hij dit heel goed af te bakenen? Ik noem anbi’s die
zich inzetten voor de re-integratie van mensen die een keer in de fout zijn
gegaan, zoals De Hoop, waar een heleboel mensen bij zitten die in het
verleden in de gevangenis hebben gezeten en die gere-integreerd worden.
Dat is een andere kwestie, maar het luistert in de wetgeving nauw, want ik
snap de bedoeling. Maar hoe ziet de heer Huizing dit voor zich en deelt hij
de mening dat die laatste categorie in ieder geval niet dient te worden
geraakt door het voorstel, dus de mensen die zich bewust inzetten en die
juist hun leven willen beteren? Wil hij daar zorg voor dragen bij zijn
amendement?
De heer Huizing (VVD): Ja, natuurlijk moet je dit heel goed afbakenen. Wij
hebben het uiteraard niet over een overtreding, door rood licht lopen of
schuin oversteken. Wel hebben wij het over activiteiten die andere
mensen persoonlijk gevaar bezorgen, of over het vernielen van
andermans eigendommen. Ik ben ook benieuwd naar het antwoord van
de staatssecretaris en ik denk ook dat wij in overleg zullen moeten met het
ministerie van Justitie hoe je dit op een nette manier afbakent. Wat het
voorbeeld van De Hoop betreft, ik begrijp uw vraag, maar uiteraard gaat
het daar niet over. Het gaat over organisaties die willens en wetens
andermans eigendommen vernielen bij het proberen te krijgen van hun
gelijk.
Een punt hierbij is ook de termijn. Wat mij betreft is het geen levenslange
straf. De VVD is van mening dat iemand dan zijn anbi-status dient kwijt te
raken, maar je zou bijvoorbeeld kunnen overwegen dat dat geldt voor een
termijn van vijf jaar, waarna iemand weer zijn status terug moet kunnen
krijgen, mits de anbi-instelling dan vijf jaar lang goed gedrag heeft
getoond, of niet de wet heeft overtreden.
De heer Groot (PvdA): Begrijp ik het goed dat bijvoorbeeld een boerenorganisatie die de weg blokkeert met mest dan ook haar fiscale voordeelstatus kwijtraakt? Misschien is het nog verhelderender als de heer Huizing
een voorbeeld geeft van een organisatie waarop dit de laatste jaren van
toepassing is geweest. Waar leg je de grens? Er wordt iets vernield door
een lid van een organisatie, maar in hoeverre wordt dat dan geacht te zijn
gedaan door een bestuurder van die organisatie? Of is het enkele feit dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

97

iemand lid is van zo’n organisatie al genoeg om de anbi-status in te
trekken? Graag krijg ik een antwoord over de precieze afbakening.
De heer Huizing (VVD): Het gaat natuurlijk om activiteiten van de
organisatie zelf of personen binnen die organisatie. Als er iets wordt
vernield, wordt dat natuurlijk altijd door iemand gedaan.
De heer Groot (PvdA): Hoe stel je vast dat dat in opdracht is gebeurd van
een bepaalde organisatie?
De heer Huizing (VVD): Op het moment dat iedereen met T-shirts van die
organisatie rondloopt en de actie ook helder georganiseerd is door die
organisatie, denk ik dat wij dat allemaal wel kunnen herleiden. Bovendien
hebben wij ook de rechter om daarover een oordeel te geven. Ik ga als
politicus geen oordeel vellen over de vraag of iemand een misdrijf heeft
begaan of niet, of er sprake is van een wetsovertreding door iemand in
gevaar te brengen. Dat moet vooral de rechter doen. Gelukkig doen wij
dat zo in Nederland. Daarom ga ik ook eigenlijk liever niet in op de vraag
om een voorbeeld te geven van een organisatie, want dan trekken wij
onszelf in dat voorbeeld en gaat de discussie daarover. Het gaat over het
abstracte concept of je vindt dat een organisatie die willens en wetens de
wet overtreedt recht heeft op fiscale voordelen, ergo, of de gewone
burger meebetaalt aan het bereiken van de doelstellingen van die
organisatie. Ik vind van niet.
De heer Groot (PvdA): Er moet toch een aanleiding zijn waarom de heer
Huizing op dit idee komt?
De heer Huizing (VVD): Dat zal ik u vertellen. In 2008 is er een motie
ingediend door mijn collega Aptroot, samen met de heer Ten Hoopen van
het CDA en de heer Van der Vlies van de SGP. Dat was een motie met
dezelfde strekking. Een paar weken geleden, in verband met het voorbereiden van dit Belastingplan, dachten wij erover om deze motie wederom
in te dienen. Wat wilde het toeval? Een paar dagen daarna stond er heel
groot in een van onze landelijke dagbladen iets over een actie van – laat ik
maar man en paard noemen – Greenpeace. Daarmee heeft deze motie
niets te maken, maar het aardige was dat de motie daardoor wel de
aandacht kreeg. Op zichzelf was dat niet onprettig, want dat betekent dat
mensen hierover gaan nadenken. Als de rechter inderdaad besluit dat de
actie die Greenpeace heeft uitgehaald bij de spoorlijn had kunnen leiden
tot het onnodig en opzettelijk in gevaar brengen van iemands lijf en leden,
dan wel vernieling, in dit geval van overheidseigendommen, en als
Greenpeace daarvoor veroordeeld wordt, ja, dan raakt Greenpeace wat
mij betreft voor vijf jaar zijn anbi-status kwijt. In Nederland heeft Greenpeace talloze mogelijkheden om zijn gelijk te halen en om ons daarvan te
proberen te overtuigen, even afgezien van het feit dat niet iedereen het
met die organisatie eens is.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dit vind ik een beetje lijken op een
burkaverbod. Haha, we hebben ze nu allebei! Over hoeveel organisaties
hebben we het, in godsnaam? Dit gaat toch nergens over? Ten tweede
hebben wij hiervoor al het strafrecht. Waarom hebben wij dit dan ook
nodig? Waarom moeten wij nu een hele organisatie als Greenpeace
straffen – u hebt een voorbeeld gegeven – met een prima doelstelling, die
dan een keer bij een actie de wet tart en die dan meteen haar anbi-status
kwijtraakt, nog bovenop wat de rechter daar al van vindt? Wat een onzin!
De heer Huizing (VVD): Ik zal u er nog even iets bij vertellen. Greenpeace
is een mooi voorbeeld van de organisatie waarover wij het hier hebben.
Voor de zomer heb ik het kabinet gevraagd, in dit geval de minister van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

98

I&M, om een wetsvoorstel in te trekken dat ertoe zou leiden dat als het
bijvoorbeeld Japan onwelgevallig was wat een organisatie als Greenpeace deed met hun walvisvaarders, wij dan de zeebrieven van die
organisatie zouden kunnen intrekken. Ofwel, de Rainbow Warrior zou niet
meer mogen uitvaren. De VVD vindt dat een totale inperking van de
vrijheid van meningsuiting. Op het moment dat Greenpeace met de
Rainbow Warrior dingen zou doen die bijvoorbeeld de bemanning van
een walvisvaarder in gevaar zou brengen, is er genoeg bestaand
internationaal zeerecht om alsnog op basis daarvan de zeebrief in te
trekken. Prima. Ergo, ik denk dat de VVD hier zeer zuiver in staat. Op het
moment dat je willens en wetens de wet overtreedt, iemand anders in
gevaar brengt, schade toebrengt aan eigendommen, ga ik niet als
belastingbetaler daaraan meebetalen. Ik vind dat een volkomen normale
houding. Je betaalt als belastingbetaler niet mee aan het overtreden van
de wet door een ander, punt.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Het hoort gewoon bij actievoeren dat je
soms een beetje over de wettelijke streep heen gaat. Bovendien, als er te
ver overheen gegaan wordt, hebben wij daar gewoon de rechter voor. Het
afnemen van de anbi-status vind ik een flinke stap te ver.
De heer Huizing (VVD): Over het eerste punt zijn wij het totaal oneens. Ik
vind niet dat je het recht hebt om de wet de overtreden, welk doel je ook
hebt. Ik wil de heer Braakhuis ook waarschuwen voor deze houding. Dan
zijn er immers nog andere organisaties die om heel andere redenen
vinden dat zij het grote gelijk hebben en daarmee het recht om de wet te
overtreden. Maar goed, laten wij het daar niet over hebben en het niet te
ingewikkeld maken. Inderdaad wordt de rechter erbij betrokken. De
politiek velt niet een oordeel of de wet overtreden is. Daar zijn wij niet
van. Wij stellen wel namens de Nederlandse samenleving de grenzen
vast. Vervolgens bepaalt de rechter of eroverheen is gegaan. Bent u
eroverheen gegaan, bent u ook het haasje.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik heb het woord «tarten» gebruikt. Ik
zeg niet dat je de wet mag overtreden. Je zult de grenzen van ...
De heer Huizing (VVD): Dan zal de rechter u ook niet veroordelen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Met alle respect, als je de toegang tot
een centrale blokkeert, overtreed je ook al de wet. Waar ligt de grens?
De heer Huizing (VVD): Dat was het antwoord op de eerste vraag van de
heer Omtzigt. Je moet ongelooflijk goed definiëren welk type overtreding
of misdrijf je daarbij vindt passen. Als iemand zijn tong uitsteekt om aan
te geven «ik vind jou flauw», vind ik dat niet zo’n probleem. Als je een
bedrijf honderden euro’s schade toebrengt omdat je het nodig vindt om
de toegang te blokkeren, ga je wat mij betreft over een grens heen. In een
democratische rechtsstaat, mijnheer Braakhuis, zijn er talloze manieren
om uw gelijk te krijgen en te halen, niet door de wet te overtreden.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik was benieuwd naar een helder standpunt van
de VVD-fractie over de factor anderhalf.
De heer Huizing (VVD): Waarover?
De heer Dijkgraaf (SGP): De factor anderhalf, de multiplier.
De heer Huizing (VVD): Dat is even een heel ander onderwerp. Wij
steunen het kabinet in zijn wens om de culturele instellingen een duwtje
in de rug te geven. Wij begrijpen dat heel goed. Wij zijn ook blij met die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

99

horizonbepaling; op een gegeven moment komt er een einde aan.
Tegelijkertijd staan wij open voor andere verhoudingen binnen de
multipliers. Wij kunnen daar allemaal naar kijken. Het primaire doel is het
geven van een duwtje in de rug aan de culturele sector om te komen tot
cultureel ondernemerschap. Daar heeft men ondersteuning bij nodig. Het
kabinet heeft hiervoor een voorstel. Andere ideeën daarover – de heer
Groot noemde al wat alternatieven – zijn voor ons zeer bespreekbaar.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik kan mij toch niet voorstellen dat een VVD’er
volledig vrijwillig gaat pleiten voor 78% subsidie voor wat dan ook.
De heer Huizing (VVD): Dat is een beetje de afspraak die je maakt. De
VVD heeft altijd gezegd dat zij graag cultureel ondernemerschap wilde
stimuleren. Wij willen ondernemerschap pur sang ook voor goede doelen
en anbi’s stimuleren, vandaar die Geefwet. Die 150% die er nu in is
gefietst, heeft natuurlijk alles te maken met het feit dat een deel van de
anbi-sector, namelijk de culturele sector, nu een beetje extra ondersteuning nodig heeft met het oog op de bezuinigingen die er plaatsvinden. Wij vinden dat ook wel fair, vandaar dat het erin staat.
De heer Bashir (SP): Als het gaat om recht, heeft de heer Huizing het
recht om een tirade te houden tegen Greenpeace. Ik neem dat verder voor
kennisgeving aan. Ik wil met de heer Huizing teruggaan naar 2008, en wel
naar 2 december. Ik heb toen Kamervragen gesteld over het zaaien van
haat in relatie tot anbi’s. De vorige staatssecretaris heeft hierop geantwoord dat de anbi-status geweigerd of ingetrokken kan worden als een
bestuurder van een instelling strafrechtelijk veroordeeld is voor het zaaien
van haat. Ik wil graag een bevestiging van de staatssecretaris dat dit al
geregeld is.
De heer Huizing (VVD): Ik maak toch even bezwaar tegen het feit dat de
heer Bashir het heeft over een tirade van mij tegen Greenpeace. Ik maak
mij druk over organisaties in het algemeen die willens en wetens de wet
overtreden. De rechter moet vooral oordelen of Greenpeace – dat was het
meest recente geval – tijdens die actie de wet al dan niet heeft overtreden.
Daar ga ik niet over. Ik heb niet voor niets aangegeven dat er ook een heel
mooi voorbeeld te geven is waarin ik juist gesprongen ben voor
wetgeving op internationaal niveau die heel specifiek op Greenpeace
gericht was. Kom mij dan ook niet aan met de opmerking dat ik Greenpeace aan het bashen ben. Dat is geenszins het geval. Ik vind dit een zeer
kwalijke opmerking. Als je je aan de wet houdt en je activiteiten binnen de
wet plaatsvinden, moet je vooral alles zeggen wat je vindt en je gelijk
proberen te halen. Dat laatste moet je niet doen door de wet te
overtreden. Dat is mijn enige stelling. Mij maakt het verder niet uit wat je
vindt en of ik vind of je gelijk hebt of niet.
De voorzitter: Kort, mijnheer Bashir.
De heer Bashir (SP): De heer Huizing is zelf begonnen door Greenpeace te
noemen. Dan zeg ik: doe boter bij de vis en neem de opmerking over
Greenpeace terug. Leg het gewoon bij de rechter neer en noem geen
organisaties die mogelijk de wet hebben overtreden. Daar gaan wij
immers niet over.
De heer Huizing (VVD): De heer Bashir moet de Handelingen er nog maar
eens even op nalezen. Mij werd heel concreet gevraagd of ik een
voorbeeld kon geven. Ik werd sterk geleid naar het moment van het
indienen van de motie. Ik heb uitgelegd hoe dit is gegaan. Die motie had
niets met Greenpeace te maken. Zij is namelijk al drie jaar geleden
gemaakt. Ik kan de Kamer de e-mail laten zien over deze motie die ik aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

100

de heer Van Vliet heb gestuurd. Deze is gedateerd twee dagen voor de
actie van Greenpeace. Ga mij nu dus niet in de mond leggen en in de
schoenen schuiven dat ik Greenpeace probeer te bashen of te pesten of
hoe je het ook wilt noemen. Dat is namelijk niet waar en ik accepteer het
ook niet.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste
termijn van de Kamer. Ik wijs erop dat de technische vragen schriftelijk
worden beantwoord; uiterlijk donderdag 3 november om 17.00 uur
moeten de antwoorden binnen zijn. De staatssecretaris bevestigt dit nog
even. De behandeling van het Belastingplan wordt op maandag
7 november vervolgd. Ik wil de Kamer het volgende meegeven. Het debat
is gepland van 11.00 uur tot 23.00 uur. Ik hoop daar zeer van te genieten.
Het zal ook mijn laatste debat zijn bij de vaste commissie voor Financiën.
Het kan mij dus niet lang genoeg duren. Aangezien er echter nog een
plenaire afronding volgt, geef ik de Kamer in overweging, ervoor te kiezen
om deze dag zo efficiënt mogelijk in te vullen. Mijn ervaring is inmiddels
dat bij een plenaire afronding de tweede termijn helemaal over wordt
gedaan. De Kamer gaat over haar eigen tijd, maar ik wil in overweging
geven dat het op die maandag wellicht iets korter kan.
Ik dank de staatssecretaris en zijn staf voor hun aanwezigheid en ik dank
de aanwezigen op de publieke tribune en de Kamerleden.
Sluiting 18.31 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 003, nr. 77

101