PI Achterhoek
locatie De Kruisberg
Inspectierapport
Doorlichting

PI Achterhoek
locatie De Kruisberg
Inspectierapport
Doorlichting

Augustus 2011

Inhoudsopgave

2

| PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Voorwoord

6

Samenvatting

8

1 Inleiding
1.1 Aanleiding en doel
1.2 Reikwijdte van de doorlichting
1.3 Toetsingskader
1.4 Opzet
1.5 Objectbeschrijving
1.6 Recent onderzoek
1.7 Leeswijzer

14
15
15
15

2 Rechtspositie gedetineerden
2.1 Rechtmatige insluiting
2.2 Huisregels en introductie
2.3 Activiteitenprogramma
2.4 Accommodatie
2.5 Voeding en winkel
2.6 Maatschappelijk contact
2.7 Toegang tot zorg
2.8 Disciplinaire straffen en maatregelen
2.9 Klachtafhandeling
2.10 Conclusie

20
21
22
24
26
28
30
32
34
35
36

3 Omgang met gedetineerden
3.1 Screening
3.2 Bejegening
3.3 Rapportage en documentatie
3.4 Conclusie

38
39
42
43
45

4 Interne veiligheid
4.1 Preventie en beheersing van calamiteiten
4.2 Agressiebeheersing
4.3 Drugsontmoediging
4.4 Conclusie

46
47
49
51
55

5 Maatschappijbeveiliging
5.1 Beveiligingsvoorzieningen en -toezicht
5.2 Toekenning verlof
5.3 Voorwaardelijke invrijheidstelling
5.4 Conclusie

56
57
63
64
65

Inspectierapport Doorlichting

17
19
19

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 |

3

6 Maatschappelijke reïntegratie
6.1 Voorbereiding nazorg
6.2 Reïntegratietrajecten
6.3 Conclusie

66
67
69
71

7 Organisatieaspecten
7.1 Personeelsmanagement
7.2 Communicatie
7.3 Integriteit
7.4 Evaluatie
7.5 Conclusie

72
73
75
77
78
79

8 Slotbeschouwing

80

Bijlage 1. Oordeel
Bijlage 2. Aanbevelingen
Bijlage 3. Afkortingen
Bijlage 4. Bronnen
Bijlage 5. Inspectieprogramma
Bijlage 6. Geografische ligging

4

| PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

84
86
90
92
94
98

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 |

5

Voorwoord

6

| PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) heeft in mei 2011 een
doorlichting uitgevoerd bij de locatie De Kruisberg van de vestiging PI
Achterhoek.
De ISt komt op alle aspecten van detentie over het algemeen tot een
positief oordeel. Op twee onderdelen is de ISt minder positief. Dat is de
uitvoering van het drugsontmoedigingsbeleid en de uitvoering van de
nazorg.
De Kruisberg is met 118 plaatsen een van de kleinste penitentiaire
inrichtingen. De kleine omvang biedt voor- en nadelen. Enerzijds weten
de medewerkers elkaar snel te vinden en anderzijds zijn de bijzondere
functies kwetsbaar.
De Kruisberg kan de goede gang van zaken verstevigen met de ontwikkeling van een integraal kwaliteitssysteem.

M.P. Tummers
wnd. hoofdinspecteur

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 |

7

Samenvatting

8

| PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

De ISt heeft in mei 2011 de PI Achterhoek locatie De Kruisberg (hierna PI
De Kruisberg) doorgelicht. De Kruisberg was in 2005 de eerste inrichting
waar de ISt bij wijze van pilot een doorlichting uitvoerde. Omdat het
een pilot was is van dat onderzoek geen rapportage verschenen.
Het doel van de doorlichting is vast te stellen hoe het in PI De Kruisberg
is gesteld met de rechtspositie van gedetineerden, de omgang met
gedetineerden, de interne veiligheid, de maatschappijbeveiliging, de
maatschappelijke reïntegratie en de daarmee samenhangende aspecten
van organisatie.
Het algemene beeld dat uit de doorlichting naar voren komt is overwegend positief. Een uitzondering vormt met name de maatschappelijke
reïntegratie, deze kan nog duidelijk verbeterd worden. Hieronder volgt
per aspect een korte samenvatting.
Rechtspositie gedetineerden
De Inspectie is positief over de rechtspositie van gedetineerden in PI De
Kruisberg. Op veel criteria voldoet De Kruisberg overwegend tot
volledig. Ruimte voor verbetering is er echter nog wel. Zo zijn de
huisregels uitsluitend in de Nederlandse taal beschikbaar en correspondeert de duur van het dagprogramma niet met de aanwijzingen van de
sectordirecteur gevangeniswezen. Voor gedetineerden op een mpc is
bovendien niet voorzien in een wisselrooster.
Opvallend vindt de Inspectie de keuze van PI De Kruisberg om per twee
dagen een gedetineerde maximaal een half brood ter beschikking te
stellen. Dit wijkt af van het vestigingsbrede besluit om tekorten in de
broodmaaltijd naar behoefte aan te vullen.
Op het criterium maatschappelijk contact blijkt uit alles dat de inrichting zo veel mogelijk rekening houdt met de gedetineerden. Voor
gedetineerden die aan het einde van de dag binnenkomen zou de
inrichting nog wel een voorziening kunnen treffen om direct bij
binnenkomst telefonisch contact te hebben met relaties.
De krappe bezetting bij de medische dienst en de geringe aanstellingstijden van de geestelijk verzorgers maken dat beide dienstvakken vaak
onder tijdsdruk functioneren. Bovendien ervoeren beide dienstvakken
de afgelopen periode weinig aandacht van het portefeuillehoudend
directielid.
Omgang met gedetineerden
De omgang met gedetineerden is in PI De Kruisberg goed te noemen.
Hierbij speelt de ruime ervaring van het inrichtingspersoneel een
belangrijke rol. Piw’ers signaleren snel wanneer er iets aan de hand is
en maken regelmatig tijd vrij voor een gesprek met gedetineerden. Het

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 |

9

mentoraat kan daarentegen nog verder ontwikkeld worden. De diverse
disciplines maken gedragsrapportages over de gedetineerden, echter de
samensmelting tot een gemeenschappelijk detentie- en reïntegratieplan staat nog in de kinderschoenen.
Interne veiligheid
De Inspectie heeft een redelijk positieve indruk gekregen van de interne
veiligheid in PI De Kruisberg. Het betreft dan met name het criterium
preventie en beheersing van calamiteiten en het criterium agressiebeheersing. Aandachtspunten daarbij zijn wel de calamiteitenoefeningen,
het cameratoezicht op een aantal locaties in de inrichting en de
deelname aan het PPO en de fitheidtest. De bevindingen voor het
criterium drugsontmoediging zijn minder positief. Zowel de uitvoering
als het beleid voldoen op dit criterium beperkt. Zo is voor personeel
niet helder beschreven of en zo ja welk percentage gedetineerden na
afloop van het bezoek steekproefsgewijs dient te worden gevisiteerd. In
de uitvoering is er bovendien geen eenduidigheid in de wijze waarop
personeel na afloop van het bezoek gedetineerden, die in de gevangenis
verblijven, selecteert voor steekproefsgewijze visitatie. Ook de uitvoering van de steekproefsgewijze urinecontroles dan wel de registratie
daarvan wordt wisselend toegepast.
Maatschappijbeveiliging
Net als bij interne veiligheid is de Inspectie relatief positief over de
maatschappijbeveiliging. Wel vraagt zij op het criterium beveiligingsvoorzieningen en toezicht aandacht voor enkele zaken. Zo is wenselijk
dat de inrichting bij het falen van de biometrische apparatuur bij het
bezoek kan terugvallen op een conventionele methode om de identiteit
van de gedetineerden vast te stellen. Ook verdient het aanbeveling dat
personeel, in het geval een deel van het bezoek van een gedetineerde
voortijds de inrichting verlaat, tussentijds de identiteit van de gedetineerde vaststelt teneinde verwisseling te voorkomen. Verder verdient de
uivoering en/of registratie van celinspecties aandacht.
Voor het criterium toekenning verlof geldt dat er een interne multidisciplinaire besluitvorming m.b.t. het vrijhedenbeleid plaatsvindt. Ook de
beperkte aanvragen voorwaardelijke invrijheidstelling worden op een
correcte wijze conform de richtlijnen afgehandeld.
Maatschappelijke reïntegratie
Op het gebied van de maatschappelijke reïntegratie kan PI De Kruisberg
nog winst boeken. Zo blijft enerzijds het aantal gedetineerden dat
binnen tien dagen gescreend wordt achter bij de normen. Anderzijds is
ook het aanleveren van overdrachtsrapportages aan de gemeenten,

10 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

voorafgaand aan de ontslagdatum van een gedetineerde, nog niet op
orde. Hier kan de inrichting, ook op directieniveau, nog de nodige
inspanningen leveren.
De vormgeving van detentie- en reïntegratieplannen en de bespreking
daarvan in het multidisciplinaire overleg is een positieve ontwikkeling.
Hiermee wordt de aandacht op reïntegratietrajecten gevestigd en breder
gedeeld. Daarnaast kan ook hier door de directie, door middel van het
actief aangaan van betere samenwerkingsverbanden met reclasseringsorganisaties en andere relevante ketenpartners, de gerichtheid op
reïntegratie vergroot worden.
Organisatieaspecten
De ISt is overwegend positief op de criteria in het hoofdstuk
organisatieaspecten.
Het personeelsmanagement is grotendeels op orde. De kwetsbaarheid
zit voor De Kruisberg vooral in de kleine formaties van met name de
ondersteunende diensten.
Het arbeidsverzuim is relatief laag, maar het voeren van functioneringsgesprekken en de daaraan voor medewerkers gekoppelde persoonlijke
ontwikkelplannen blijven nog achter.
Ten aanzien van de communicatie constateert de Inspectie een wisselend beeld. Enerzijds verloopt het geformaliseerde overleg goed.
Teamoverleggen vinden zeer regelmatig plaats en functioneren naar
behoren. Ook de informatievoorziening vanuit de directie over nieuwe
beleidsontwikkelingen is op orde. Er bestaat echter ook onvrede over de
manier waarop medewerkers betrokken worden bij beleidsontwikkelingen of andere voor hen relevante thema’s.
De aandacht voor integriteit en integriteitsschendingen vanuit de
directie is goed. Dit onderwerp zou wel periodiek terug moeten komen
op de agenda’s van de verschillende werkoverleggen.
Met betrekking tot evaluaties concludeert de Inspectie dat reguliere
evaluaties die mede door DJI geëntameerd worden periodiek plaatsvinden. Maar een eigen actief systeem waarbij processen regelmatig tegen
het licht worden gehouden en zo nodig bijgesteld, kent De Kruisberg
niet.
Hieronder staan de belangrijkste aanbevelingen. Zie bijlage 2 voor een
overzicht van alle aanbevelingen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 11

Aanbevelingen
De ISt beveelt de PI het volgende aan:
a. Draag er zorg voor dat het (nieuwe) dagprogramma in overeenstemming is met de aanwijzingen van de sectordirecteur
gevangeniswezen.
b. Borg de bezetting van de dienstvakken in de zorg, zodat de
uitvoering van de noodzakelijk zorgactiviteiten niet in het gedrang
komt.
c. Draag er zorg voor dat alle gedetineerden tijdig door het mmd
worden gescreend.
d. Betrek meer medewerkers in calamiteitenoefeningen.
e. Verbeter de (mogelijkheden voor) deelname aan het PPO en heb
daarbij specifiek aandacht voor de fysieke weerbaarheidstraining.
f. Leg in instructies duidelijk vast of na afloop van bezoek de steekproefsgewijze visitatie van gedetineerden dient te worden toegepast en, indien dit zo is, hoe de selectie voor deze visitatie tot stand
komt.
g. Verbeter de identiteitscontrole van gedetineerden die bezoek
hebben. Voorzie daartoe in een conventionele controlemethode
indien de biometrische apparatuur niet functioneert. Stel tevens
altijd eerst de identiteit van de gedetineerde vast voordat bezoekers
de inrichting verlaten.
h. Borg intern het werkproces van de medewerker maatschappelijke
dienstverlening. Ondersteun hem door het maken van concrete
afspraken met gemeenten, zodat informatie-uitwisseling bij
aanvang van detentie en bij ontslag beter vorm krijgt.
i. Organiseer op directieniveau overleg met reclasseringsorganisaties
en andere relevante ketenpartners teneinde de gerichtheid op de
reïntegratie van gedetineerden te verbeteren.
j. Intensiveer de evaluatie-inspanningen met betrekking tot de
primaire processen in PI De Kruisberg en bevorder daarmee de
ontwikkeling van een integraal kwaliteitsysteem.

12 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 13

1
Inleiding

14 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

1.1 Aanleiding en doel
Aanleiding
De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) houdt toezicht op de
sanctietoepassing in Nederland. Zij doet dit onder meer door penitentiaire inrichtingen met een zekere regelmaat op hun functioneren te
beoordelen. De PI Achterhoek, locatie de Kruisberg, hierna PI De
Kruisberg, is een inrichting met een bestemming als huis van bewaring
(hvb) en gevangenis. De ISt heeft PI De Kruisberg niet eerder doorgelicht. In 2005, kort na de instelling van de ISt, vond bij De Kruisberg een
pilot doorlichtingsonderzoek plaats. Omdat het een pilot onderzoek
was, is van dat onderzoek geen rapport verschenen.
Doel
Het doel van de doorlichting is te bezien hoe het in PI De Kruisberg is
gesteld met de rechtspositie van en de omgang met gedetineerden, de
veiligheid, de reïntegratieactiviteiten en de daarmee samenhangende
aspecten van organisatie. Aan de hand van haar oordeel doet de ISt
verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen.

1.2 Reikwijdte van de doorlichting
De doorlichting beperkt zich tot de reguliere afdelingen van PI De
Kruisberg. De bij deze locatie ondergebrachte beperkt beveiligde
inrichting (BBI) en de zeer beperkt beveiligde inrichting (ZBBI) zijn niet
in het onderzoek betrokken.1 PI De Kruisberg is in de huidige organisatiestructuur van het gevangeniswezen een onderdeel van de zelfstandige
vestiging PI Achterhoek.

1.3 Toetsingskader
Voor de doorlichting van PI De Kruisberg heeft de ISt het standaardtoetsingskader voor het gevangeniswezen gebruikt. Dit toetsingskader is
gebaseerd op (inter)nationale wet- en regelgeving.2

1

2

Recent heeft de ISt landelijk een themaonderzoek naar het functioneren van de ZBBI’s
uitgevoerd.
Het betreft internationale verdragen, gedragsregels, wetgeving, maatregelen, ministeriële
regelingen, circulaires en aanwijzingen die van toepassing zijn op de tenuitvoerlegging van
detentie. Zie voor het volledige toetsingskader de website van de ISt (www.inspectiesanctietoepassing.nl), waar het als bijlage bij het inspectierapport is gevoegd.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 15

Het toetsingskader omvat de aspecten:
• rechtspositie gedetineerden;
• omgang met gedetineerden;
• interne veiligheid;
• maatschappijbeveiliging;
• maatschappelijke reïntegratie;
• organisatie.
Deze aspecten geven, in samenhang, een goed beeld van de stand (en
gang) van zaken in een penitentiaire inrichting.
Genoemde aspecten zijn opgedeeld in criteria. De ISt komt aan de hand
van die criteria tot een oordeel op de drie dimensies uitvoering, beleid
en check op de uitvoering:
• Bij de dimensie uitvoering stelt de ISt vast in hoeverre de uitvoering
voldoet.
• Bij de dimensie beleid beziet de ISt of in de inrichting ten aanzien van
een te toetsen criterium (vastgelegd) beleid beschikbaar is dat voldoet
aan geldende wet- en regelgeving.
• Bij de dimensie check op de uitvoering gaat de ISt na in hoeverre op
handelingsniveau de juiste uitvoering van het beleid is zeker gesteld.
Deze indeling in beoordelingsdimensies wijkt enigszins van de indeling
beleid-uitvoering-borging die de ISt tot nu toe in haar rapportages
hanteerde. Met de nieuwe indeling wil de ISt tot uitdrukking brengen
dat de uitvoeringspraktijk in haar oordeel voorop staat.
Verder is het oorspronkelijk gehanteerde begrip ‘borging’ vervangen
door ‘check’ om aan te geven dat per toetsingscriterium alleen nog
wordt vastgesteld of de juiste uitvoering van het betreffende proces
zeker is gesteld. In het oorspronkelijk door de ISt gehanteerde begrip
borging was ook begrepen in hoeverre de inrichting het beleid periodiek evalueert op effectiviteit en zo nodig bijstelt. De mate waarin dat
gebeurt, is in dit rapport een onderwerp dat in algemene zin aan bod
komt in hoofdstuk 7: organisatieaspecten.
De ISt geeft haar oordeel per criterium met de dimensies uitvoering,
beleid en check op de uitvoering weer in de volgende vier
waarderingen:
Voldoet niet aan de relevante normen en verwachtingen
Voldoet in beperkte mate aan de relevante normen
en verwachtingen
Voldoet overwegend maar niet volledig aan de relevante
normen en verwachtingen
Voldoet aan de relevante normen en verwachtingen

16 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

In bijlage 1 staan alle oordelen op de toetsingscriteria bij elkaar.

1.4 Opzet
Methode
Bij een doorlichting verzamelt de ISt feitelijke gegevens door documentonderzoek, observaties in de p.i. en interviews met betrokkenen bij de
inrichting. Het standaardtoetsingskader vormt het uitgangspunt van de
doorlichting. Dit toetsingskader is uitgewerkt in een aantal gestructureerde vragen- en checklijsten. Op grond van vooraf door de p.i.
verstrekte documentatie stelt de ISt eventueel aanvullende informatievragen op. De ISt zet alle verzamelde gegevens af tegen de criteria uit het
toetsingskader en komt zo tot een oordeel over de uitvoering, het beleid
en de check op de uitvoering (zie 1.3).
De doorlichting van PI De Kruisberg is uitgevoerd door drie inspecteurs
in een periode van drie dagen.
Zie bijlage 5 voor het volledige inspectieprogramma van de doorlichting.
Tijdpad
Op 15 maart 2011 heeft de ISt de doorlichting aangekondigd. De doorlichting is op 10, 11 en 12 mei 2011 uitgevoerd. De vestigingsdirecteur heeft
op 20 juni 2011 de conceptversie van het inspectierapport voorgelegd
gekregen voor wederhoor op de feitelijke bevindingen. De ISt heeft de
wederhoorreactie op 20 juli ontvangen. Op 1 augustus heeft de waarnemend hoofdinspecteur het inspectierapport vastgesteld en aangeboden
aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.

1.5 Objectbeschrijving
PI De Kruisberg is gehuisvest in een H-vormig gebouwencomplex. Twee
gebouwen van elk twee verdiepingen worden in het midden met elkaar
verbonden door een corridor. Aan weerszijden van deze corridor ligt een
open binnenplaats. De ene doet dienst als luchtplaats en de andere als
buitensportplaats. Bezoekers komen binnen in het eerste gebouw waar
zich de kantoren bevinden en de activiteitenruimten voor gedetineerden. Zo is er op de benedenverdieping een bezoekruimte, een gymzaal,
een fitnessruimte en zijn er drie arbeidszalen. Op de bovenverdieping
bevinden zich de afdeling gedetineerdenzaken, de medische dienst, de
afdeling waar gedetineerden binnenkomen en een bibliotheek. De
behuizing is krap en het is vaak passen en meten. Zo beschikt de

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 17

geestelijke verzorging niet over een geschikte gebedsruimte.3
Via de corridor verplaatsen gedetineerden en personeel zich tussen het
voorgebouw en het tweede gebouw waar de gedetineerden verblijven.
Steeds als gedetineerden zich van de eigen afdeling naar het voorgebouw
of een van de twee binnenplaatsen begeven en op de terugweg, worden
zij halverwege de corridor met een metaaldetectiepoortje gecontroleerd.
Op de benedenverdieping van het gebouw waar de gedetineerden
verblijven is de centraalpost gesitueerd. Aan weerszijden bevinden zich
de verblijfsafdelingen. Op de begane grond zijn dit de afdelingen A0 en
B0 die als bestemming huis van bewaring hebben en elk 24 cellen tellen.
Beide afdelingen zijn in twee subafdelingen gesplitst met elk 12 cellen.
Op zowel A0 als op B0 biedt een cellenblok van 12 cellen verblijf aan
gedetineerden die alleen op cel verblijven. Het andere cellenblok van 12
cellen op beide subafdelingen biedt steeds per cel plaats aan twee
gedetineerden. Omdat de reinigers op deze subafdelingen wel alleen op
cel verblijven zijn er dus per subafdeling 11 cellen in gebruik als meerpersoonscel. Opgeteld zijn dit 22 cellen die plaats bieden aan 44
gedetineerden.
Op de eerste verdieping liggen de afdelingen A1 en B1. Ook deze twee
afdelingen bestaan elk uit twee subafdelingen van 12 cellen. Alle
gedetineerden op de afdelingen A1 en B1 verblijven alleen op cel. De
afdeling A1 heeft als bestemming gevangenis en biedt dus plaats aan 24
gedetineerden. De afdeling B1 is deels in gebruik als huis van bewaring
en deels als extra zorgafdeling (EZV). Beide subafdelingen bieden plaats
aan 12 gedetineerden. In totaal zijn er 96 cellen die plaats bieden aan 118
gedetineerden (zie tabel 1).
Tabel 1. Capaciteit en bestemmingen PI De Kruisberg
Bestemming

Cellen

Plaatsen

Mpc-plaatsen
Aantal

Percentage

Gevangenis

A1

24

24

0

0%

Huis van
bewaring

A0

24

35

22

63%

B0

24

35

22

63%

B1

12

12

0

0%

B1

12

12

0

0%

96

118

44

37%

EZV
Totaal

3

Afdeling

In de wederhoorreactie heeft de inrichting aangegeven dat per 1 juni een gebedsruimte
gerealiseerd is.

18 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

1.6 Recent onderzoek
De ISt bezocht PI De Kruisberg eerder in het kader van twee themaonderzoeken. In april 2008 was dit voor het onderzoek ‘Werkwijze
commissies van toezicht’ en meer recent in oktober 2010 voor het
onderzoek ‘Meerpersoonscelgebruik’. De IGZ bezocht de inrichting in
januari 2011 in het kader van het follow-up onderzoek medische
diensten. DJI voerde in januari 2009 een Externe Security Audit (ESA) uit
en deed dit in april 2011 nogmaals.

1.7 Leeswijzer
De navolgende hoofdstukken behandelen elk een aspect uit het
toetsingskader. Elke paragraaf opent met de standaardomschrijving van
het toegepaste criterium uit het toetsingskader. Hierop volgen de
bevindingen, het oordeel en eventuele aanbevelingen. Elk hoofdstuk
besluit met een conclusie. Het laatste hoofdstuk geeft een slotbeschouwing over het geheel van bevindingen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 19

2
Rechtspositie
gedetineerden

20 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een negental criteria uit het
toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de rechtspositie van
de gedetineerden in PI De Kruisberg. Elke paragraaf opent met een
standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert.
Daarna volgen haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een
conclusie bij de vraag of de rechten van gedetineerden zijn gewaarborgd
zoals die in (inter)nationale regelgeving zijn vastgelegd.

2.1 Rechtmatige insluiting
Criterium
Gedetineerden dienen op basis van een rechtmatige titel te worden
ingesloten. Het is daarom zaak dat een inrichting alle documenten
rondom insluiting en identiteit goed controleert en vastlegt in het
gedetineerdendossier. Daartoe heeft de sectordirecteur gevangeniswezen in oktober 2006 een fiatteringsregeling bevolkingsadministratie
vastgesteld die bij het insluitingsproces moet worden toegepast.
Bevindingen
Gedetineerden komen binnen bij de binnenkomstenafdeling (BAD) en
gaan vervolgens direct naar de bevolkingsadministratie (BVA). Daar
maakt een medewerker van de BVA een foto van de gedetineerde en
slaat een afdruk van diens vingerafdrukken digitaal op ten behoeve van
biometrische controles in de inrichting. Ook controleert de medewerker de identiteitspapieren en registreert gegevens van de gedetineerde
in een dossier. De identiteitspapieren en andere waardevolle spullen
slaat de medewerker op in een afsluitbare plastic zak met daarop een
code. De gedetineerde ontvangt een kopie van deze code. De plastic
zakken bewaart de BVA in een kluis. Nadat de gedetineerde is ingeschreven controleert een collega van de BVA-medewerker die de inschrijving
deed, of de inschrijving voldoet aan de procesbeschrijving BVA. De
eerste medewerker BVA fiatteert vervolgens deze controle en de
plaatsvervangend vestigingsdirecteur controleert wekelijks steekproefsgewijs 5% van de nieuwe inschrijvingen. Naast de procesbeschrijving
BVA is er ook een procesbeschrijving biometrie aanwezig. De biometrische apparatuur werkt niet altijd goed. Indien er sprake is van een
storing dient de gedetineerde later op de dag terug te komen, zodat
alsnog diens biometrische gegevens kunnen worden vastgelegd. De BVA
registreert in voorkomend geval de naam van de gedetineerde op een
daarvoor bestemde lijst en bewaakt dat het vastleggen van de gegevens
alsnog geschiedt.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 21

Insluiting
Uitvoering

Beleid

Oordeel
De BVA werkt conform de procesbeschrijvingen BVA en biometrie en de
fiatteringsregeling wordt correct toegepast. Uitvoering, beleid en check
op de uitvoering voldoen daarmee.

Check

2.2 Huisregels en introductie
Criterium
Iedere gedetineerde moet bij binnenkomst in een inrichting zo veel
mogelijk in een voor hem begrijpelijke taal op de hoogte worden
gesteld van zijn rechten en plichten. Daarbij moet hem duidelijk
gemaakt worden hoe hij zich kan beklagen. Om die reden is de directeur
van een inrichting (wettelijk) verplicht om huisregels voor de inrichting
vast te stellen. De inhoud en structuur van deze huisregels moet
aansluiten bij het Model huisregels penitentiaire inrichtingen.4
Daarnaast acht de ISt het van belang dat de medewerkers van de
inrichting met iedere op een afdeling inkomende gedetineerde een
intakegesprek houdt met onder andere uitleg over de interne gang van
zaken.
Bevindingen
Voor gedetineerden die nieuw binnenkomen is er een intakegesprek op
de afdeling. Piw’ers leggen dan kort de belangrijkste regels uit. Zo is het
voor gedetineerden belangrijk om de procedures rondom bezoek te
kennen en zo snel mogelijk geld op de inrichtingsrekening te (laten)
storten zodat ze producten bij de winkel kunnen bestellen. De intake
vindt doorgaans nog dezelfde dag plaats. Indien dit niet mogelijk is
omdat iemand aan het einde van de dag binnenkomt vindt de intake de
volgende ochtend plaats. ’s Avonds legt personeel dan alleen uit hoe de
spreekluisterverbinding functioneert en wijst het op de consequenties
van het vernielen van de sprinklerinstallatie.
De ISt sprak met enkele gedetineerden die aangaven geen intake te
hebben gehad. Bij navraag bleek dat het wel eens is voorgekomen dat
gedetineerden direct op een verblijfsafdeling zijn geplaatst omdat de
inkomstenafdeling vol zat. Per abuis is er toen niet direct een intake
gehouden, later zou dit wel zijn rechtgezet. Afdelingshoofden hebben
geen tijd om er actief op toe te zien dat intakegesprekken daadwerkelijk
4

De minister van Justitie heeft het Model huisregels penitentiaire inrichtingen vastgesteld bij
de invoering van de Pbw in 1998. Het model vormt de standaard voor de per inrichting
door de directeur vast te stellen huisregels.

22 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

gehouden worden. Piw’ers dienen te rapporteren dat het gesprek heeft
plaatsgehad. Volgens leidinggevenden zal, indien geen registratie van
de intake is opgenomen, na enige tijd vanzelf blijken dat er een
registratie ontbreekt. Indien er signalen van bijvoorbeeld het bureau
selectie en detentiebegeleiding (BSD) komen dat de intake niet
geregistreerd is, dan zoekt de leidinggevende uit wat de oorzaak is.
Blijkt de intake niet te hebben plaatsgevonden dan wordt deze alsnog
uitgevoerd.
Indien een gedetineerde geen Nederlands spreekt, wordt er tijdens de
intake een beroep gedaan op personeelsleden die de taal van de
gedetineerde spreken. Als dit niet mogelijk is kan er gebruik worden
gemaakt van de tolkentelefoon.
Tijdens de intake komen ook de huisregels aan de orde. In PI De
Kruisberg is een actuele versie van de huisregels beschikbaar. Daags
voor de inspectie is een nieuwe versie vastgesteld. Op elke cel is een
kopie van de huisregels aanwezig waar gedetineerden direct na
binnenkomst de beschikking over hebben. Dus ook als zij laat binnenkomen en pas de volgende dag een intakegesprek hebben kunnen ze
reeds kennis nemen van de inrichtingsregels. De Inspectie heeft geen
huisregels in andere talen aangetroffen, gedetineerden waren hier ook
niet mee bekend.
Introductie
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Zowel de uitvoering als het beleid en de check op de uitvoering voldoen
overwegend maar niet volledig. Voor de uitvoering geldt dat gedetineerden niet geheel tevreden waren over de intake en dat het wel eens
voorkomt dat er geen intake is gehouden. Bovendien is niet gebleken
van een standaard check op het daadwerkelijk plaatsvinden van de
intake. De huisregels zijn zeer actueel, maar uitsluitend in de
Nederlandse taal beschikbaar.
Aanbevelingen
• Stel de huisregels ook in andere talen, doch in ieder geval in het
Engels, beschikbaar.
• Zie toe op het daadwerkelijk houden van een intakegesprek met elke
gedetineerde.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 23

2.3 Activiteitenprogramma
Criterium
Gedetineerden hebben wettelijk recht op een aantal regimeactiviteiten,
zoals dagelijks een uur luchten, minimaal tweemaal per week drie
kwartier sport, wekelijks bibliotheekbezoek, onderwijs en recreatie
(minimaal zes uur per week waarvan tenminste twee blokken van twee
uur aaneengesloten). Gedetineerden in een regime van beperkte
gemeenschap (o.a. regulier huis van bewaring) dienen volgens de
aanwijzingen van de sectordirecteur gevangeniswezen wekelijks
minimaal gedurende 43 uur activiteiten te krijgen aangeboden.
Veroordeelden tot een gevangenisstraf met een regime van algehele
gemeenschap hebben recht op een programma met een wekelijks
verblijf van minstens 59 uur buiten de cel en met 45 uur activiteiten.
Aan gedetineerden die een cel delen biedt de inrichting zo mogelijk een
wisselrooster aan.
Bevindingen
Gedetineerden in PI De Kruisberg kunnen gedurende de week aan een
aantal activiteiten deelnemen. Zo bestaat dagelijks de mogelijkheid om
een uur in de buitenlucht te verblijven en is er ook elke dag een uur
recreatie. In blokken van twee uur aaneengesloten recreatie voorziet de
inrichting niet, omdat zij er de voorkeur aan geeft de recreatie dagelijks
aan te bieden.
Gedetineerden uit het hvb kunnen twee keer per week een uur sporten
en gedetineerden uit de gevangenis drie keer per week een uur. De
inrichting biedt zowel binnen- als buitensport aan en beschikt daarvoor
over een gymzaal, een fitnessruimte en een sportveld. Er is een sportinstructeur die bij ziekte of vakantie wordt vervangen door piw’ers die
daartoe gecertificeerd zijn.
Gedetineerden kunnen wekelijks gedurende een uur de bibliotheek
bezoeken. De bibliotheek is klein en heeft een kleine eigen collectie.
Wel bestaat de mogelijkheid voor gedetineerden om boeken te laten
bestellen bij de openbare bibliotheek. De levertijd van deze boeken is
enkele dagen. De bibliotheek beschikt over juridische boeken, dagbladen en relatief veel tijdschriften.
Zowel gedetineerden uit de gevangenis als uit het hvb (m.u.v. de
inkomstenafdeling en de EZV) hebben vier dagen per week een blok van
vier uur arbeid. De arbeid die aangeboden wordt is eenvoudig van aard.
Er is niet altijd aanbod van werk. Gedetineerden blijven dan op de
werkzaal en drinken koffie en kaarten of schaken. Ze gaan niet terug
naar de afdelingen en de lonen worden gewoon doorbetaald.
Gedetineerden in de gevangenis geven aan wel graag terug naar de

24 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

afdeling te gaan als er geen werk is. Onder gedetineerden die in het hvb
verblijven en samen met iemand anders op cel zitten is hier minder
animo voor. Het ontbreekt net als in veel andere inrichtingen in PI De
Kruisberg aan een wisselrooster voor gedetineerden die mpc geplaatst
zijn. Het is dus niet zo dat gedetineerden even een rustig moment op cel
hebben als de celgenoot naar een activiteit is. Ze zijn doorgaans
tegelijkertijd in- en uitgesloten. De inrichting geeft aan dat er desondanks weinig incidenten zijn op mpc’s omdat gedetineerden wel zoveel
mogelijk de gelegenheid wordt geboden om een geschikte celgenoot
uit te kiezen.
De inrichting tracht altijd te voorkomen dat een activiteit uitvalt en
voorziet anders in compensatie. Bij de arbeid is dat dus kaarten in de
arbeidszaal, bij de uitval van andere activiteiten kan dat een uur extra
recreatie zijn. Het uitgangspunt is echter dat een activiteit in beginsel
altijd doorgang dient te vinden. Zo bleek reeds dat bij afwezigheid van
de sportinstructeur een gekwalificeerde piw’er diens taken waarneemt.
Maar ook bij afwezigheid van de bibliothecaresse neemt een piw’er haar
plaats in. Daardoor vallen deze activiteiten vrijwel nooit uit. Een
uitzondering vormt het onderwijs dat wekelijks een uur wordt aangeboden. Als de onderwijzer ziek is dan kan er niet in vervanging worden
voorzien.
De Kruisberg beschikt over een klein onderwijslokaal, waar op het
moment van de inspectie gedetineerden achter de PC onderwijs
volgden onder begeleiding van de onderwijzer. Gedetineerden kunnen
aangeven dat zij interesse voor onderwijs hebben en dan wordt gekeken
wat haalbaar is. In principe kan iedere afdeling een uur per week naar
het onderwijs komen. De groep kan echter niet groter dan vijf a zes
personen zijn. Op het moment van de inspectie kon o.a. taalonderwijs
en theorie voor het rijbewijs gevolgd worden. De inrichting geeft aan
dat met de invoering van het nieuwe dagprogramma per 1 juni het
onderwijs voor het hvb een uur per week blijft en voor de Gevangenis
twee uur per week. In het nieuwe dagprogramma zal volgens de
inrichting ook voorzien zijn in activiteitenblokken waarin – aanvullend
- ketenpartners, zoals ROC’s5, opleidingen en trainingen verzorgen.
Het dagprogramma met de daarin opgenomen activiteiten is op cel
aanwezig. De duur van het dagprogramma is in overeenstemming met
de wet, maar correspondeert niet met de (verdergaande) aanwijzingen
van de sectordirecteur gevangeniswezen. Gedetineerden in het hvb
zouden minimaal 43 uur aan activiteiten aangeboden dienen te worden
en gedetineerden in de gevangenis minimaal 45 uur. Uit het door de
5

ROC staat voor Regionaal Opleidingencentrum

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 25

inrichting verschafte overzicht blijkt dat in het hvb tussen de 36,5 en
39,5 uur (verschilt per afdeling) aan activiteiten wordt aangeboden en
dat dit in de gevangenis 42 uur is. Op korte termijn verwacht de
inrichtingsdirectie het nieuwe dagprogramma in te voeren. De roostermaker geeft aan dat dit dagprogramma, dat ook voorziet in activiteiten
gedurende de avonduren en in het weekend, wel in overeenstemming
zal zijn met de aanwijzingen van het hoofdkantoor.
Activiteiten
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
De uitvoering en het beleid voldoen overwegend maar niet volledig. De
duur van het dagprogramma is weliswaar in overeenstemming met de
wet, maar correspondeert niet met de verdergaande aanwijzingen van
de sectordirecteur gevangeniswezen. Ook biedt de inrichting 16 i.p.v. 20
uur per week arbeid aan. In de praktijk valt de arbeid vanwege een
gebrek aan werk nog wel eens uit. De inrichting biedt dan wel compensatie. Activiteiten als bibliotheek en sport vallen, door een goed
vervangbeleid van de inrichting, zelden uit. Voor gedetineerden op een
mpc is niet voorzien in een wisselrooster. Het dagprogramma is op cel
aanwezig en is zeer recent geëvalueerd en in lijn gebracht met
Modernisering Gevangeniswezen (MGW). Het nieuwe dagprogramma
zal op korte termijn in werking treden.
Aanbeveling
Draag er zorg voor dat het (nieuwe) dagprogramma in overeenstemming is met de aanwijzingen van de sectordirecteur gevangeniswezen.

2.4 Accommodatie
Criterium
In ministeriële regelgeving staat gedetailleerd omschreven waaraan een
cel, qua uitvoering, moet voldoen. Sinds 2004 dient een inrichting,
ingegeven door het toenmalige capaciteitstekort, ook de beschikking te
hebben over een substantieel aantal meerpersoonscellen.6 Meestal zijn
dit éénpersoonscellen die zodanig zijn aangepast dat er twee gedetineerden permanent in kunnen verblijven.
Het is van belang dat de inrichting vooral de ruimten waar gedetineerden verblijven goed onderhoudt en aan hen de mogelijkheid biedt hun
kleding schoon te houden. Zij krijgen gelegenheid hun beddengoed
regelmatig verschonen en minimaal twee keer per week te douchen.
6

Het streven was 13 procent meerpersoonscellen van de totale inrichtingscapaciteit. In
geval van duo-cellen betekent dat 23 procent plaatsen in een meerpersoonscel.

26 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Het Model huisregels penitentiaire inrichtingen schrijft een aantal
zaken dwingend voor die op hygiëne betrekking hebben.
Bevindingen
Het gebouw waarin PI De Kruisberg is ondergebracht is ooit als tijdelijke
voorziening neergezet. Omdat het langer in gebruik is gebleven dan
oorspronkelijk de bedoeling was, zijn er door de jaren heen steeds
gebouwelijke aanpassingen geweest om het in gebruik te kunnen
houden. Zo zijn er in de cellen smalle verticale ramen aangebracht
omdat er veel klachten waren over de ventilatie. Ook is er op grond van
brandveiligheidsvoorschriften in het gebouw en dus ook in de cellen
van de gedetineerden een sprinklerinstallatie aangebracht. Deze cellen
voldoen overigens aan de eisen van de ministeriële regeling verblijfsruimte penitentiaire inrichtingen. Zo zijn ze minimaal 10m2 en zijn ze
voorzien van een afgeschermde ruimte met een wastafel en een toilet.
Douchen kunnen gedetineerden niet op cel, maar wel op de afdeling
waar een aparte unit drie douches telt alsmede een toilet dat ook wordt
gebruikt voor de afname van urinecontroles (uc’s). Gedetineerden
kunnen deze douches gebruiken tijdens de recreatie.
Ondanks alle aanpassingen zijn delen van het gebouw gedateerd. De
ruimte is beperkt en met name de arbeidszalen doen zeer kaal en sober
aan. Wel is het overal schoon en goed opgeruimd. Dat geldt ook voor de
luchtplaats waar gedetineerden bij slecht weer de mogelijkheid hebben
om te schuilen onder overkappingen. De reiniging van de voor
gedetineerden toegankelijke locaties geschiedt door de afdeling arbeid.
Een werkmeester begeleidt een groep gedetineerden die het gebouw
reinigt en ziet er op toe dat dit goed gebeurt. Het hoofd arbeid is
eindverantwoordelijk. De afdeling Facilitaire Zaken is verantwoordelijk
voor de schoonmaak van de kantoorruimtes en zet daar een extern
schoonmaakbedrijf voor in.
In de huisregels is vastgelegd dat gedetineerden zelf hun cel schoon
dienen te houden en personeel ziet hier ook op toe. Op elke afdeling is
tevens een afdelingsreiniger aangesteld, deze heeft als enige op de
mpc-afdelingen een eigen cel.
Gedetineerden kunnen op eigen kosten kleding wassen en één keer per
week verstrekt de inrichting schoon beddengoed en schone
handdoeken.
In de zomer is het voor zowel gedetineerden als personeel erg warm op
de afdelingen. Gedetineerden zouden graag extra luchtmomenten
krijgen op warme dagen, maar de mogelijkheden hiervoor zijn zeer
beperkt. Wel bestaat de mogelijkheid om een ventilator te kopen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 27

Accomodatie
Uitvoering

Beleid

Oordeel
Op het criterium accommodatie voldoet de inrichting aan de normen en
aan de verwachtingen van de ISt. Wel zei opgemerkt dat het gebouw zijn
beperkingen kent. Het gaat dan vooral om de kale sobere arbeidsruimtes
en de hoge temperaturen gedurende de zomer op de verblijfsafdelingen.

Check

2.5 Voeding en winkel
Criterium
De artikelen 42 lid 2, en 44 lid 1 en 3 van de Pbw bepalen dat de inrichting
bij de verstrekking van voeding aan gedetineerden rekening houdt met
(medische) diëten en met de godsdienst en/of levensovertuiging van
gedetineerden. De DJI heeft daarnaast een programma van eisen (pve)
opgesteld dat op landelijke schaal bepaalt aan welke eisen de voeding
dient te voldoen qua variëteit en voedingswaarde. Aangezien binnen het
gevangeniswezen in meerderheid van de gevallen cateringbedrijven de
voeding leveren, dienen zij te voldoen aan dit pve.7
Op grond van artikel 44 lid 5 Pbw dient de directeur van een inrichting
zorg te dragen voor een winkelvoorziening. De wijze waarop dit
plaatsvindt, varieert per inrichting.
Bevindingen
De gedetineerden in PI De Kruisberg zijn ronduit ontevreden over de
voeding. De warme maaltijden worden in een bakje geserveerd. Dit bakje
heeft geen verschillende compartimenten waardoor alles bij elkaar ligt.
Gedetineerden geven aan dat er minder groente geserveerd wordt dan
voorheen en dat er weinig variatie in fruit is. Ze kunnen kiezen tussen
een appel en een sinaasappel die doorgaans ook nog erg klein zijn. De
warme maaltijd wordt conform het landelijk contract met DJI door
Sodexo geleverd en opgewarmd in een regenereerkeuken. De inrichting
heeft geen eigen keuken waar maaltijden voor gedetineerden worden
bereid. De inrichting gaat goed om met religieuze voedingsvoorschriften, volgens gedetineerden zijn hier nooit klachten over.
Gedetineerden zijn verder ontevreden over de hoeveelheid brood, deze
vinden ze te beperkt. Per twee dagen krijgen ze een half brood, waar dit
voorheen een heel brood was. Als gedetineerden aangeven dat ze te
weinig brood hebben zou de inrichting dit niet aanvullen. Dit is
opvallend omdat de Inspectie bij een recente doorlichting in een andere
locatie van PI Achterhoek ook constateerde dat er slechts een half brood
7

Een enkele inrichting van het gevangeniswezen bereidt de voeding nog vers in eigen
keuken.

28 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

per twee dagen verstrekt wordt en de p.i. toen aankondigde regiobreed,
waar nodig, aanvullend brood te verstrekken. Omdat dit in PI De
Kruisberg niet gebeurt kopen gedetineerden zelf brood bij via de winkel.
Voorwaarde is dan wel dat ze geld op hun inrichtingsrekening hebben
staan. Voor nieuw binnengekomen gedetineerden is dit nog niet het
geval, zij kunnen dus geen brood bijkopen.
Ook over de winkel zijn de gedetineerden niet tevreden, ze vinden de
winkel te duur. De Gedetineerdencommissie (Gedeco) heeft hierover met
de commissie van toezicht gesproken en zal de directie binnenkort in
kennis stellen van haar bevindingen. Volgens de gedetineerden verhoogt
de leverancier stelselmatig de winkelprijzen. De afdeling Facilitaire
Zaken geeft aan de prijsontwikkeling van de winkelprijzen niet te
monitoren. In het overleg met de commissie van toezicht kwam ook de
beperkte broodverstrekking aan de orde. Klachten over voeding kwamen
daarnaast regelmatig naar voren in de reguliere contacten tussen
gedetineerden en de maandcommissaris van de commissie van toezicht.
APS levert de winkelproducten. Gedetineerden hebben de mogelijkheid
om met deze producten op de afdeling zelf te koken. Er zijn per 24
gedetineerden (twee afdelingen van 12) vier kookpitten beschikbaar.
Omdat de afdelingen nooit tegelijk zijn uitgesloten willen maximaal 12
gedetineerden tegelijkertijd gebruik maken van de vier kookpitten.
Gedetineerden vinden dit weinig, maar geven aan dat het goed gaat
omdat de sfeer op de afdeling goed is en soms één gedetineerde voor een
paar personen kookt. Doordat ze zelf kunnen koken maken ze regelmatig geen gebruik van de van inrichtingswege verstrekte warme Sodexomaaltijd. De maaltijden die overblijven worden weggegooid of beschikbaar gesteld aan gedetineerden die niet over de middelen beschikken om
zelf te koken en behoefte hebben aan meer voeding.
Voeding
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Hoewel er kritiek is op de kwaliteit en de kwantiteit van de voeding, is dit
de PI De Kruisberg slechts ten dele aan te rekenen. De inrichting is
namelijk grotendeels afhankelijk van het landelijke beleid. Het per twee
dagen beschikbaar stellen van een half brood is wel een eigen keuze. Het
binnen de PI De Kruisberg niet uitvoering geven aan het vestigingsbrede
besluit om tekorten in de broodmaaltijd naar behoefte aan te vullen
vindt de Inspectie opmerkelijk. Dat maakt dat de uitvoering en het beleid
overwegend en niet volledig voldoen.
Aanbeveling
Draag er zorg voor dat, overeenkomstig het vestigingsbrede besluit,
tekorten in de broodmaaltijd naar behoefte worden aangevuld.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 29

2.6 Maatschappelijk contact
Criterium
(Inter)nationale regelgeving bepaalt dat gedetineerden bezoek mogen
ontvangen en mogen telefoneren en corresponderen met verwanten,
andere personen en vertegenwoordigers van externe instanties. In de
Pbw is vastgelegd dat gedetineerden ten minste 1 uur per week bezoek
mogen ontvangen en, in beginsel op eigen kosten, ten minste eenmaal
per week minimaal 10 minuten een telefoongesprek mogen voeren. In
het Model huisregels penitentiaire inrichtingen is vastgelegd dat
gedetineerden recht hebben op consulaire bijstand. Ook dienen
gedetineerden door middel van tijdschriften, kranten, radio en tv op de
hoogte te kunnen blijven van de actualiteit in de vrije samenleving. Op
basis van artikel 24 lid 4 van de European prison rules (EPR) verwacht de
ISt dat de bezoektijden van een inrichting zodanig zijn dat schoolgaande kinderen van gedetineerden maandelijks op bezoek kunnen komen.
Bovendien dient een p.i. ten minste vier keer per jaar, buiten het
reguliere bezoek om, ouder-kinddagen te organiseren.
Bevindingen
Gedetineerden in het hvb kunnen wekelijks een uur bezoek ontvangen.
Voor gedetineerden in de gevangenis is dit twee uur per week. Deze tijd
kan daadwerkelijk met het bezoek doorgebracht worden en is dus
zonder begeeftijden van en naar het bezoek. Bij de bezoektijden is geen
rekening gehouden met schoolgaande kinderen. In het nieuwe
dagprogramma zal dit deels wel mogelijk zijn. Er zijn dan ook bezoekblokken in het weekend. De inrichting had ook graag bezoek in de
avonduren aangeboden, maar de ondernemingsraad was hier tegen
omdat dan niet voldaan zou kunnen worden aan de norm voor in te
zetten bhv’ers. Nu reeds organiseert de inrichting voor gedetineerden
maandelijks een vader-kinddag.
Bezoek wordt over het algemeen goed bejegend, er zijn weinig klachten
over. Bij de ingang is een folder beschikbaar waarin het drugsontmoedingsbeleid van DJI is uitgelegd. Bovendien hangt er een formulier bij
de portier waarop staat aangegeven dat bezoekers gecontroleerd
worden en wat daarbij de regels zijn. Deze regels stuurt de inrichting
niet vooraf naar de bezoekers. Het is aan de gedetineerden om hun
bezoek over de bezoekregels te informeren.
In de bezoekzaal is een zogenoemde slangvormige tafel geplaatst die de
bezoekers van de gedetineerden scheidt teneinde verwisseling te
voorkomen. Gedetineerden vinden desalniettemin dat ze redelijk
humaan contact met hun bezoekers kunnen hebben. Personeel is niet
overdreven streng en bij aanvang en aan het einde is fysiek contact

30 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

mogelijk. Kleine kinderen mogen aan het begin van het bezoek even op
schoot genomen worden. Voor kinderen is er een speeltafel aanwezig.
Voor bezoek dat van ver komt (bijv. uit het buitenland) bestaat de
mogelijkheid om een keer per maand een blokbezoek van meerdere
uren te brengen. De inrichting houdt als het om telefoneren gaat ook
rekening met relaties die in een andere tijdzone wonen. Als gedetineerden aan kunnen tonen dat contact uitsluitend buiten het dagprogramma om mogelijk is, biedt personeel ze de mogelijkheid om op een
ander tijdstip te bellen.
De voorzieningen voor het bellen zijn redelijk goed en gedetineerden
zijn er ook tevreden over. Ze kunnen steeds tijdens de recreatie bellen.
Dat betekent dat er per week 7,5 uur gebeld kan worden per groep van 12
gedetineerden. Op de ene afdeling zijn er dan twee telefoons beschikbaar op de andere afdeling 1 telefoon. Gedetineerden dienen de kosten
voor het bellen zelf te betalen. Omdat ze een cobrakaart in de inrichting
kunnen kopen zijn de belkosten relatief laag. Direct bij binnenkomst
krijgen gedetineerden doorgaans de gelegenheid om, zo nodig op
kosten van de inrichting, telefonisch contact te hebben met relaties.
Indien gedetineerden echter aan het einde van de dag binnenkomen
wordt deze mogelijkheid niet geboden, ze moeten dan tot de volgende
ochtend wachten. Toegang tot het nieuws hebben gedetineerden via de
tv op cel en in de recreatieruimte. Daarnaast zijn er kranten in de
bibliotheek beschikbaar.
De regels omtrent contact met de buitenwereld zijn voor gedetineerden
in de huisregels beschreven. Het gaat dan om de bezoekregels, maar
ook over contact met de advocaat, met de diplomatieke of consulaire
vertegenwoordiger en om telefoneren. Voor dit laatste aspect geldt dat
in de huisregels de wettelijke minimum norm van 10 minuten per week
als uitgangspunt geldt. In de praktijk zijn de mogelijkheden, zoals
gezegd, veel ruimer. Het bezoek is als activiteit ook opgenomen in het
activiteitenprogramma.
Contact
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Op het criterium maatschappelijk contact blijkt uit alles dat de inrichting zoveel mogelijk rekening houdt met de gedetineerden. Onder de
gegeven omstandigheden ervaren gedetineerden personeel redelijk
coulant als het gaat om het contact met bezoek. Schoolgaande kinderen
biedt de inrichting maandelijks de mogelijkheid om hun gedetineerde
vader in het weekend te bezoeken. Ook als bezoek van ver komt zijn er
mogelijkheden om langer met het bezoek samen te zitten. Voor het
telefonisch contact met relaties uit een andere tijdzone tracht personeel
bovendien zoveel mogelijk in een oplossing te voorzien. De mogelijkheden om te bellen zijn sowieso veel ruimer dan de minimale norm die

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 31

in de wet en in de huisregels is beschreven. Voor gedetineerden die aan
het einde van de dag binnenkomen zou de inrichting nog wel een
voorziening kunnen treffen om direct bij binnenkomst telefonisch
contact te kunnen hebben met relaties. Daarom voldoen de uitvoering
en het beleid overwegend en niet volledig.
Aanbeveling
Bied gedetineerden altijd de mogelijkheid om direct bij binnenkomst
telefonisch contact te hebben met relaties.

2.7 Toegang tot zorg
Criterium
Het begrip zorg omvat binnen de context van dit criterium medische
zorg (inclusief tandheelkundige zorg), psychosociale zorg en geestelijke
zorg. In de inrichting dient voldoende geestelijke zorg beschikbaar te
zijn die aansluit bij de godsdienst of levensovertuiging van de gedetineerden. Artikel 42 van de Pbw bepaalt dat de aan de inrichting
verbonden arts regelmatig spreekuur houdt. Ook in acute situaties moet
kunnen worden voorzien in noodzakelijke medische zorg. Op het
terrein van de psychosociale zorg moeten er binnen de inrichting
gekwalificeerde hulpverleners beschikbaar zijn die casuïstiek bespreken
in het zogenaamde psychomedisch overleg (PMO).
Bevindingen
De bezetting van de medische dienst en de psycholoog heeft de laatste
tijd onder druk gestaan. De formatie verpleegkundigen is aangevuld
met tijdelijke ondersteuning en de psychologe is weer aanwezig.
Sinds kort wordt met een vast spreekuur per afdeling gewerkt, eerder
verliep dit met sprekersbriefjes. In spoedgevallen wordt altijd een arts in
huis gehaald.
De toegang tot de psycholoog vindt meestal binnen een paar dagen
plaats. Zowel de medische dienst als de psycholoog vervullen een
actieve rol in het psychomedisch overleg. Daarnaast bezoeken de
psycholoog en een verpleegkundige ook het multidisciplinaire overleg
(MDO).
De tandarts is geregeld in de inrichting aanwezig en gedetineerden
kunnen makkelijk terecht voor een afspraak.
Voor wat betreft de geestelijke verzorging zijn alle denominaties in De
Kruisberg vertegenwoordigd. De geestelijk verzorgers hebben een
aanstelling van een beperkt aantal uur, die zij vaak nog combineren met

32 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

een aanstelling in een andere inrichting. Het aanbod van de geestelijke
verzorging voldoet, er zijn geen wachtlijsten en wanneer iemand
contact zoekt met de geestelijke verzorging is dat meestal snel te
regelen. Tijdens feestdagen worden vaak wat extra activiteiten georganiseerd. Dat gebeurt ook bij islamitische feestdagen.
De Inspectie signaleert echter ook een aantal knelpunten. Zo beschikt
de inrichting niet over een geschikte gebedsruimte. Individuele
gesprekken worden gevoerd in een ruimte die niet ideaal gelegen is;
tegenover de centraal post, met weinig mogelijkheden tot het verschaffen van privacy. Er moet dus vaak worden geïmproviseerd.
Per 1 juni zal de vergaderzaal in het voorgebouw in de weekenden voor
de gebedsdienst ter beschikking van de geestelijke verzorging komen,
zoals dat nu door de week al gebeurt voor de imam. De directie erkent
desgevraagd deze beperkingen, maar zegt gebouwelijk gezien niet
anders te kunnen.
De geestelijk verzorgers nemen, mede vanwege hun beperkte aanstellingstijd, niet deel aan het multi-disciplinaire overleg. Als er bijzonderheden voor deze overleggen zijn worden die ad hoc doorgegeven.
Zowel de geestelijk verzorgers als de medische dienst ervoeren de
afgelopen periode weinig aandacht van het portefeuillehoudend
directielid. Voorgaande levert bij deze dienstvakken regelmatig het
gevoel op aan de zijlijn van de organisatie te functioneren.
Toegang zorg
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
De uitvoering op het criterium toegang tot zorg voldoet overwegend.
Gedetineerden hebben een goede toegang tot de medische zorg en ook
de psychosociale zorg is voldoende beschikbaar.
Aan de inrichting zijn geestelijk verzorgers verbonden van verschillende
denominaties.
Vanwege de krappe bezetting bij de medische dienst enerzijds en de
geringe aanstellingstijden van de geestelijk verzorgers anderzijds
functioneren beide dienstvakken vaak onder tijdsdruk en hebben zij
niet de tijd en gelegenheid om aan allerlei werkgroepen deel te nemen.
Met name de geestelijke verzorging mist node een goede gespreksruimte en een ruimte voor de gebedsdiensten. Bovendien ervoeren beide
dienstvakken de afgelopen periode weinig aandacht van het portefeuillehoudend directielid.
Aanbevelingen
• Borg de bezetting van de dienstvakken in de zorg, zodat de uitvoering
van de noodzakelijk zorgactiviteiten niet in het gedrang komt.
• Realiseer, in overleg met de geestelijk verzorging, geschikte ruimtes
voor de uitoefening van hun taken.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 33

2.8 Disciplinaire straffen en maatregelen
Criterium
(Inter)nationale regelgeving omschrijft hoe de inrichting dient om te
gaan met de toepassing van disciplinaire middelen en dwangmiddelen
om de orde in de inrichting te handhaven. Zo zijn er in de Pbw en in het
Model huisregels penitentiaire inrichtingen voorschriften opgenomen
over de procedure en vormgeving van sancties, en over de wijze van
afzondering van gedetineerden.
Bevindingen
De plaatsvervangend vestigingsdirecteur legt in voorkomende gevallen
in PI De Kruisberg sancties op. Dit gebeurt uitsluitend nadat de
gedetineerde door hem en een afdelingshoofd gehoord is. Deze
hoorplicht is ook beschreven in de huisregels. Indien een gedetineerde
geen Nederlands spreekt, treedt een personeelslid op als tolk of wordt
de tolkentelefoon gebruikt.
De isoleerafdeling heeft drie cellen, waarvan een uitgerust met camera.
Gedetineerden met een verhoogd risico op zelfdestructief gedrag staan
permanent onder camerabewaking.
De cellen hebben een raam waardoor zicht op de buitenmuur mogelijk
is. Het aantal cellen is toereikend voor de Kruisberg. Twee van de cellen
waren op het moment van inspectie bezet. De luchtkooien bevinden
zich een verdieping hoger. Deze luchtkooien zijn ruim, bieden voldoende buitenlucht en gelegenheid om te schuilen. De geïsoleerde gedetineerden behouden hun recht om te bellen, bezoek te ontvangen en
iedere dag een uur te luchten. Personeel van de afdeling waar de
geïsoleerde gedetineerde van afkomstig is, draagt zorg voor de verzorging van de gedetineerde. Per cel is een map aanwezig waarin personeel
voor de in die cel verblijvende gedetineerde bijzonderheden noteert.
Het gaat dan bijvoorbeeld om verstrekte maaltijden en medicijnen.
Tijdens het bezoek van de ISt bleek dat voor een van de twee gedetineerden de registratie niet op orde was. Gedurende het weekend waren er
geen gegevens over de gedetineerde geregistreerd. Een van de
afdelingshoofden gaf aan stelselmatig te controleren of deze gegevens
daadwerkelijk geregistreerd worden. Omdat hij de dag na het weekend
verlof had gehad, was hij nog niet in de gelegenheid geweest om dit
constateren.
De PI Achterhoek heeft een beleid voor disciplinaire straffen en
maatregelen. In het beleid is vastgelegd op welk (strafbaar) feit welke
sanctie volgt. De inrichting houdt ook een registratie bij van de
opgelegde straffen en de reden van het opleggen van de sanctie. In 2010
waren er vanuit het hvb 64 plaatsingen naar de isoleerafdeling.

34 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Disciplinaire
straffen en
maatregelen
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
De uitvoering voldoet overwegend maar niet volledig omdat de
registratie van bijzonderheden over een van de op de isoleerafdeling
verblijvende gedetineerden niet op orde was. Omdat een afdelingshoofd doorgaans wel stelselmatig zou controleren of de registratie op
orde is, voldoet de check op de uitvoering overwegend. Het beleid
voldoet volledig omdat er een gemeenschappelijk sanctiebeleid is en
gedetineerden in de huisregels over de hoorplicht worden
geïnformeerd.

2.9 Klachtafhandeling
Criterium
De Pbw biedt gedetineerden de mogelijkheid om in beklag te gaan
tegen beslissingen van de directeur van de penitentiaire inrichting. Dit
beklag moet dan worden ingediend bij de beklagcommissie van de aan
de inrichting verbonden commissie van toezicht. Behoudens uitzonderingsgevallen moet deze commissie vervolgens binnen vier weken
uitspraak doen.
Bevindingen
Gedetineerden in PI De Kruisberg zijn bekend met de commissie van
toezicht en met de beklagcommissie, de maandcommissaris zegt hen
niet zoveel. De commissie van toezicht overlegt maandelijks met de
vestigingsdirecteur of diens plaatsvervanger. Uit het jaarverslag van de
cvt blijkt dat er in 2010 in totaal 11 keer een overleg heeft plaatsgevonden. Aan de orde kwamen ingezonden stukken van de directie, het
verslag van de vorige vergadering en van de maandcommissaris. Ook de
uitspraken van de beklagcommissie en relevante uitspraken van de Raad
voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) kwamen aan
bod.
Onderwerpen die in 2010 de revue passeerden waren o.a. Modernisering
Gevangeniswezen, de inrichting van de bezoekzaal (met slang), het
organiseren van meer ouder-kind dagen, uitval van de arbeid en de
eventuele oorzaken daarvan en de compenserende maatregelen, betere
voorlichting van de commissie van toezicht aan piw’ers en de (concept-)
gedragscode voor commissies van toezicht.
De relatie met de directie is goed te noemen. Alleen ligt er nu een
verschil van mening over de vergoedingen van de commissie.
Zoals gezegd is de maandcommissaris minder bekend bij gedetineerden. Toch komt deze twee keer per maand in de inrichting. Het betreft
dan een duo-bezoek van twee maandcommissarissen. De maandcom-

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 35

missaris bezoekt gedetineerden die een sprekersbriefje hebben ingevuld
en bemiddelt tevens in beklagzaken. Leidt dit niet tot een oplossing dan
gaat de klacht alsnog door naar de beklagcommissie.
De beklagcommissie houdt een tot twee keer per maand zitting. Deze
zitting is altijd meervoudig en bestaat uit drie leden. Gedetineerden
kunnen op de afdeling zelf een beklagformulier pakken en daarmee een
klacht indienen. De inrichting heeft gemiddeld twee weken nodig om
een verweerschrift te schrijven. Tijdens de behandeling ter zitting kan
de gedetineerde zich desgewenst laten bijstaan door een tolk of een
rechtsbijstandverlener. De totale doorlooptijd van de klachtafhandeling
bedraagt gemiddeld zes weken.
Hoe gedetineerden in beklag kunnen gaan of contact kunnen krijgen
met de maandcommissaris is beschreven in de huisregels.
Beklag
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
PI De Kruisberg heeft een kleine maar actieve commissie van toezicht.
Desondanks blijkt de maandcommissaris niet goed bekend bij gedetineerden. Mogelijk komt dit door de hoge doorstroom van gedetineerden. De totale doorlooptijd van de klachtafhandeling bedraagt gemiddeld zes weken. Vergeleken met andere inrichtingen is dit redelijk snel
doch niet binnen de in de wet gestelde termijn van vier weken. De
uitvoering voldoet daarom overwegend en niet volledig. Het beleid en
de check op de uitvoering voldoen.

2.10 Conclusie
De Inspectie is positief over de rechtspositie van gedetineerden in PI De
Kruisberg. Veel criteria voldoen overwegend tot volledig. Ruimte voor
verbetering is er echter nog wel. Zo zijn de huisregels uitsluitend in de
Nederlandse taal beschikbaar en correspondeert de duur van het
dagprogramma niet met de aanwijzingen van de sectordirecteur
gevangeniswezen. Voor gedetineerden op een mpc is bovendien niet
voorzien in een wisselrooster.
Opvallend vindt de Inspectie de keuze om per twee dagen een gedetineerde maximaal een half brood ter beschikking te stellen. Dit wijkt af
van het vestigingsbrede besluit om tekorten in de broodmaaltijd naar
behoefte aan te vullen.
Op het criterium maatschappelijk contact blijkt uit alles dat de inrichting zo veel mogelijk rekening houdt met de gedetineerden. Voor
gedetineerden die aan het einde van de dag binnenkomen zou de
inrichting nog wel een voorziening kunnen treffen om direct bij
binnenkomst telefonisch contact te hebben met relaties.

36 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

De krappe bezetting bij de medische dienst en de geringe aanstellingstijden van de geestelijk verzorgers maken dat beide dienstvakken vaak
onder tijdsdruk functioneren. Bovendien ervoeren beide dienstvakken
de afgelopen periode weinig aandacht van het portefeuillehoudend
directielid.
Tenslotte constateerde Inspectie dat de registratie van bijzonderheden
over een van de op de isoleerafdeling verblijvende gedetineerden niet
op orde was. Dit zou een incident betreffen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 37

3
Omgang met
gedetineerden

38 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de omgang met de gedetineerden in PI De Kruisberg. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna
volgen haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in
de vorm van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie
over de kwaliteit van de omgang met en de bejegening van de
gedetineerden.

3.1 Screening
Criterium
Zo snel mogelijk na binnenkomst dient de inrichting een gedetineerde
te screenen op gezondheidsrisico’s, het vereiste beveiligingsniveau, het
risico voor medegedetineerden, zelfdestructief gedrag en de directe
persoonlijke behoeften en zorgbehoeften. De ISt verwacht van de
inrichting ten minste dat zij bij insluiting relevante informatie signaleert en verifieert en dat zij spoedig na insluiting in een persoonlijk
gesprek met de gedetineerde informeert naar zijn medisch/sociale
omstandigheden en zorgbehoeften.
Alvorens de inrichting een gedetineerde plaatst op een meerpersoonscel, heeft zij nagegaan of er contra-indicaties zijn.8
Bevindingen
Gedetineerden worden, na binnenkomst in de inrichting, zo snel
mogelijk gescreend. Verschillende partijen zijn betrokken bij deze
screening.
Screening door BSD
Als voor binnenkomst van een gedetineerde informatie van het
politiebureau komt, vraagt het BSD zo snel mogelijk het digitale dossier
op. Die dossiers zijn echter niet altijd actueel. De ingewonnen informatie wordt doorgegeven aan de verblijfsafdelingen. Ook de badafdeling,
waar betrokkene binnenkomt, krijgt vaak een kopie. Als een gedetineerde uit een andere PI komt is er vaak al meer informatie
beschikbaar.

8

Dit kunnen zijn: psychische gestoordheid, verslavingsproblematiek, de gezondheidstoestand, gedragsproblematiek, delictachtergrond en/of opgelegde beperkingen. De ISt is van
mening dat ook rekening dient te worden gehouden met rookgedrag.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 39

Screening verblijfsafdeling
Gedetineerden komen in De Kruisberg binnen op een inkomstenafdeling, op een eenpersoonscel. In beginsel wordt nog op de dag van
binnenkomst een intakegesprek gehouden. Een late inkomst wordt in
ieder geval kort uitgelegd hoe het systeem voor de celoproepen werkt.
Verder krijgen zij een standaard informatiepakket met o.a. de afdelingsregels uitgereikt. De intake vindt dan de volgende ochtend of na het
weekend plaats. De Kruisberg beschikt over een stabiel personeelsbestand met zeer ervaren piw’ers. Bijzonderheden met betrekking tot
gedetineerden komen vrij snel aan het licht. De piw’ers weten vaak ook
snel de juiste deskundigen in te schakelen.
De Kruisberg is recent gestart met screening volgens de landelijke
screeningsmethode Inkomsten, Screening en Selectie (ISS). Hierbij
hanteren de piw’ers een standaardvragenlijst. De verkregen informatie
wordt geregistreerd in TULP. Het Multidisciplinaire Overleg (MDO)
bespreekt een gedetineerde, bij voorkeur, binnen 10 dagen. Daarna
wordt een besluit genomen over de doorplaatsing van betrokkene.
Bij het intakegesprek wordt ook gekeken naar de geschiktheid voor de
meerpersoonscellen (mpc). Gedetineerden hebben zoveel mogelijk
inspraak in de keuze voor een celgenoot. Doordat er de laatste tijd vrij
veel contra-indicaties zijn is het niet altijd mogelijk om gedetineerden
bij binnenkomst op een eenpersoonscel te plaatsen.
Medische screening
Gedetineerden worden doorgaans binnen 24 uur door de medische
dienst gescreend. Late inkomsten op vrijdag worden in principe pas na
het weekend gezien. Indien nodig wordt wel een arts in huis gehaald.
Ook wordt informatie over betrokkene ingewonnen bij de politie, bijv.
over medicijngebruik. Alle informatie wordt door de verpleegkundigen
verwerkt in het informatiesysteem microhis. De arts en een medisch
administratief medewerker hebben toegang tot het systeem.
De medische dienst heeft ook veel vertrouwen in de deskundigheid van
het executieve personeel.
MMD screening
De medewerker maatschappelijke dienstverlening (mmd’er) hoort een
gedetineerde met een strafrestant van twee weken, binnen tien dagen
na binnenkomst te screenen op de vier leefgebieden: identiteit(sbewijs),
inkomen (inclusief schulden), huisvesting en zorg. Gedetineerden van
wie bij binnenkomst al bekend is dat ze korter dan twee weken in de
inrichting zullen zijn, worden geadviseerd om zelf na hun invrijheidstelling een aantal zaken te regelen bij de gemeente.
De Kruisberg beschikt over één mmd’er. In de praktijk is een stagiair

40 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

belast met de screening. Zij vraagt informatie op bij de gemeente van
herkomst en voert die gegevens, indien beschikbaar, in het Digitaal
platform aansluiting nazorg (DPAN) in. Doorgaans verstrekt de
gemeente die informatie niet binnen vijf dagen (het kan soms wel
weken duren). De mmd’er moet dan intern de screening verzorgen. Met
de krappe personele bezetting is dat niet haalbaar. De mmd’er schat zelf
dat de helft van de gedetineerden niet binnen de vereiste 10 dagen
gescreend is. De mmd’er houdt zich voornamelijk bezig met casuïstiek.
De gedetineerden in De Kruisberg zijn niet tevreden over het MMD. Er
vindt in hun ogen nauwelijks screening plaats.
Mpc-plaatsing
De medische dienst heeft een actieve rol in het bespreken van contraindicaties voor meerpersoonscelgebruik in het PMO. Ook de psycholoog
kan een contra-indicatie voor mpc-plaatsing aangeven. BSD verstrekt
tevens een advies over het al dan niet plaatsen op een meerpersoonscel.
Het afdelingshoofd is uiteindelijk verantwoordelijk voor de selectie.
In de Kruisberg beginnen gedetineerden op een eenpersoonscel en
kunnen daar, volgens personeel, dan zo mogelijk de voorkeur voor een
celgenoot uitspreken. De Kruisberg kent geen maximum verblijfsduur
voor het verblijf op een meerpersoonscel. Gedetineerden zijn daarover
en over het selectiebeleid niet altijd tevreden. Zij geven aan dat ze niet
altijd zelf een celgenoot kunnen kiezen. Nadat ze zijn doorgeplaatst
naar een mpc verblijven ze daar relatief lang. Als ze dan regelmatig een
nieuwe celgenoot krijgen, klikt dat niet altijd.
Bij de introductie van de meerpersoonscellen waren er verhoudingsgewijs veel mpc-cellen waardoor de plaatsing naar een eenpersoonscel
i.v.m. een contra-indicatie nogal eens moeilijk verliep.
De Inspectie heeft een Procesbeschrijving mpc ontvangen. Bij bestudering blijkt dat volgens deze procesbeschrijving iedereen eerst op een
mpc geplaatst wordt en later op een eenpersoonscel (epc). Dit strookt
niet met de praktijk waarin iedereen eerst epc geplaatst wordt en pas
later mpc.
Screening
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
De uitvoering van de screening bij binnenkomst voldoet overwegend
aan de normen van de ISt. De verschillende partijen weten wat van hen
verwacht wordt en met gebruikmaking van de ruime werkervaring van
met name de piw’ers, komen bijzonderheden van gedetineerden snel
aan het licht. De MMD-screening blijft in de praktijk achter bij de
gewenste norm.
Het beleid en de check op de uitvoering kunnen nog verbeteren. Dat

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 41

betreft met name de inrichting van het MMD-screeningsproces. Hier is
de inrichting wel erg afhankelijk van de inzet van één medewerker.
Aanbevelingen
• Draag er zorg voor dat alle gedetineerden tijdig door het mmd
worden gescreend.
• Stimuleer gemeenten om de gevraagde info snel toe te sturen.

3.2 Bejegening
Criterium
Respectvolle bejegening staat centraal bij dit criterium. De bejegening
komt in belangrijke mate tot uitdrukking in de wijze waarop het
(executieve) inrichtingspersoneel omgaat met gedetineerden. Impliciet
betekent dit dat gedetineerden niet mogen worden gediscrimineerd.
Voor gedetineerden is het van belang dat de medewerkers voor hen
toegankelijk zijn en dat medewerkers alert reageren op (niet altijd
expliciete) verzoeken daartoe.
De directie overlegt regelmatig met (een vertegenwoordiging van) de
gedetineerden over de gang van zaken in de inrichting.
Bevindingen
PI De Kruisberg verwacht dat medewerkers handelen volgens de
uitgangspunten van de werkwijze Motiverende bejegening.
Motiverende bejegening is een onderdeel van het programma
Modernisering Gevangeniswezen (MGW).
Ook vestigingsbreed bepaalt dit de visie. De meeste personeelsleden
hebben de training ‘Motiverend bejegenen’ gevolgd.
De meeste geïnterviewden zijn daar enthousiast over, een enkeling
vond de training niet altijd aansluiten bij de praktijk. De inrichting
kenmerkt zich verder door een gemoedelijke sfeer met korte lijnen
(voordeel van de kleinschalighied). Iedereen kent iedereen, hetgeen
makkelijk werkt. De onderlinge contacten zijn plezierig.
De omgang met gedetineerden is over het algemeen goed en respectvol.
Discriminatie komt in de praktijk niet voor.
De gedetineerden zijn ook zeer te spreken over de omgangscultuur in
De Kruisberg. Zij vinden dat de piw’ers goed met ze omgaan, vriendelijk
zijn en bereid zijn wat voor hen te doen.
Over het mentoraat vernam de Inspectie tijdens haar bezoek verschillende geluiden. Volgens de leidinggevenden wordt gewerkt met
mentoren. In de praktijk heeft elke gedetineerde ook een mentor

42 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

toegewezen gekregen. Echter het mentoraat wordt wisselend toegepast.
Periodiek dient tussen mentor en gedetineerde een gesprek plaats te
vinden. De geïnterviewde gedetineerden geven aan dat de naam van de
mentor weliswaar vermeld staat op het bord, maar die mentor doet niet
veel voor hen. Hij maakt periodiek de rapportage, maar wat de mentor
verder nog doet is niet duidelijk.
De executieve medewerkers kunnen gedetineerden vooral tijdens de
recreatie-uren spreken, daarbuiten zijn gedetineerden naar andere
activiteiten of zijn ze ingesloten. Desondanks geven zowel de piw’ers
als de gedetineerden aan dat er nog wel tijd voor een gesprek gemaakt
wordt. Met wat extra tijd zou dit beter vormgegeven kunnen worden en
in die zin zijn gedetineerden en piw’ers tevreden over het herinvoeren
van een avondprogramma. Met name gedetineerden met problemen
kunnen dan wat extra aandacht krijgen.
Er is in De Kruisberg een Gedetineerdencommissie (Gedeco) actief. Zij
vergadert eens per maand onderling en eens per maand met de directie.
De Gedeco voelt zich serieus genomen door de directie. Er wordt goed
geluisterd en er wordt rekening gehouden met haar ideeën of
suggesties.
Bejegening
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Het bejegeningsklimaat in De Kruisberg is ronduit goed te noemen. De
inrichting kenmerkt zich door een informele cultuur en dit wordt ook
in de omgang met gedetineerden duidelijk. Het mentoraat krijgt nog
niet echt vorm en beperkt zich in de praktijk tot het vervaardigen van de
periodieke rapportage. Enkel daarom voldoen uitvoering, beleid en
check op de uitvoering niet volledig.
Aanbevelingen
Ontwikkel het mentoraat verder, zodat het meer inhoud en betekenis
krijgt.

3.3 Rapportage en documentatie
Criterium
De ISt verwacht dat de p.i. een procesbeschrijving met kwaliteitseisen
heeft geformuleerd die vastlegt wie met welke frequentie waarover
rapporteert, dat de p.i. informatie over het verblijf van een gedetineerde, zoals dagrapportages, registreert in TULP-selectie en dat de leiding
van de p.i. de kwaliteit van rapportages bewaakt.
Van iedere gedetineerde dient de p.i. tevens een penitentiair dossier aan

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 43

te leggen met onder meer de volgende documentatie: een overzicht van
insluitingsperiodes en inrichtingen van verblijf, selectie- en plaatsingsvoorstellen, registratiekaarten, overige bescheiden zoals uitslagen van
urinecontroles, kopieën van strafrapporten e.d.
Bevindingen
De inrichting beschikt over een implementatieplan multidisciplinair
overleg (MDO). Hierin is vastgelegd dat de leidinggevenden verantwoordelijk zijn voor de inhoud en kwaliteit van de rapportages.
Ook de werkwijze en samenstelling van het MDO liggen hierin vast.
Sinds kort wordt voor elke gedetineerde een Detentie- &
Reïntegratieplan (D&R) opgesteld. Dat plan wordt periodiek in het MDO
besproken en bijgesteld. Voor kortverblijvende gedetineerden gebeurt
dit eens per zes weken en voor langverblijvende gedetineerden eens per
drie maanden.
Het opstellen van de D&R-plannen staat nog in de kinderschoenen.
Weliswaar rapporteren alle disciplines over de gedetineerden, de
samensmelting tot een echt D&R-plan moet zich nog verder
ontwikkelen.
De Kruisberg heeft wekelijks een multidisciplinair overleg. Daar worden
de gedetineerden besproken die voor een periodieke bijstelling van hun
D&R-plan aan de beurt zijn. Ook andere bijzonderheden worden
doorgenomen.
Van alle afdelingen is een vertegenwoordiger aanwezig. Ook de
psycholoog, mmd-er en een verpleegkundige nemen altijd deel aan het
overleg. Andere medewerkers (bijv. van de geestelijke verzorging of van
de sport) kunnen op afroep deelnemen. Zij bezetten veelal een solofunctie en kunnen zich niet altijd vrijmaken voor het overleg. Wel
proberen zij, ook als ze niet aanwezig zijn bij het overleg, een rapportage aan te leveren.
Het hoofd BSD bewaakt de overall kwaliteit van de rapportages. Ook het
afdelingshoofd checkt rapportages incidenteel op volledigheid en
kwaliteit. In laatste instantie heeft ook de selectiefunctionaris hier een
rol in. Bij een kwalitatief onvoldoende rapportage wordt bijvoorbeeld
geen beschikking afgegeven. Dit gebeurt echter slechts sporadisch. De
inrichting kan ook ten aanzien van het onderwerp rapportage bouwen
op de ruime ervaring van veel geroutineerde medewerkers.
Het penitentiaire dossier (pendossier) van een gedetineerde wordt
digitaal bijgehouden. Dit werkt echter niet altijd goed, het systeem is
traag en kent veel storingen. Het dossier bevat o.a. selectie-adviezen en
adviezen van politie en OM. Nadat de directie gedetineerden in het

44 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

kader van een disciplinaire straf of maatregel heeft gehoord, tekent zij
bij het BSD de opgemaakte beschikking. Deze wordt vervolgens
verspreid naar de afdeling en opgeslagen in het dossier. Het pendossier
wordt met de gedetineerde overgedragen naar een vervolginrichting.
Rapportage
Uitvoering

Beleid

Oordeel
Het MDO functioneert al enige tijd in de nieuwe vorm. Alle disciplines
maken een gedragsrapportage over de gedetineerde. De inrichting
werkt pas sinds kort met het opstellen van detentie- en reïntegratieplannen. Dat kan nog verder uitgewerkt worden.

Check

Aanbevelingen
Ontwikkel de detentie-en reïntegratieplannen verder tot ze een
geïntegreerd beeld van de gedetineerde geven en richting geven aan de
uitvoering van de detentie.

3.4 Conclusie
De omgang met gedetineerden is in De Kruisberg goed te noemen.
Hierbij speelt de ruime ervaring van het inrichtingspersoneel een
belangrijke rol. Piw’ers signaleren snel wanneer er iets aan de hand is
en maken regelmatig tijd vrij voor een gesprek met gedetineerden. Het
mentoraat kan daarentegen nog verder ontwikkeld worden. De diverse
disciplines maken gedragsrapportages over de gedetineerden, echter de
samensmelting tot een gemeenschappelijk detentie- en reïntegratieplan staat nog in de kinderschoenen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 45

4
Interne veiligheid

46 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de interne veiligheid in PI De
Kruisberg. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort de
maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna volgen haar
bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van
aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie over de fysieke
veiligheid van de gedetineerden en het inrichtingspersoneel.

4.1 Preventie en beheersing van calamiteiten
Criterium
Iedere inrichting dient te beschikken over systemen en procedures om
de veiligheid van gedetineerden, medewerkers en bezoekers te waarborgen. Een belangrijk element daarvan is dat gedetineerden, op grond van
artikel 52 lid 4 van de European prison rules (EPR), de mogelijkheid
moeten hebben om dag en nacht in contact te komen met medewerkers
van de inrichting.
De laatste jaren is het beleid van de DJI voor brandveiligheid en
brandveiligheidsvoorzieningen aangescherpt. Expliciet is bepaald dat
inrichtingen tenminste dienen te beschikken over een geldende
gebruikersvergunning, een gekwalificeerde en geoefende bedrijfshulpverleningsorganisatie (BHV), een calamiteitenplan inclusief heldere en
geoefende procedures voor de inzet van externe
hulpverleningsdiensten.
Bevindingen
Tijdens de doorlichting heeft de Inspectie, voor zover zij dat kon
waarnemen, vastgesteld dat vluchtroutes, waaronder nooddeuren,
geduid en vrij van obstakels zijn. Ook waren alle bezochte cellen
voorzien van een rookmelder en een spreek- luisterverbinding.
Ook heeft de Inspectie geconstateerd dat de inrichting beschikt over een
operationele BHV-organisatie. Alle medewerkers met uitzondering van
de leidinggevenden zijn BHV-opgeleid. Calamiteitenoefeningen blijken
niet altijd op de geplande datum uitgevoerd te worden. Ook vinden
oefeningen vaak plaats in het weekend of de avonduren teneinde de
bedrijfsvoering niet teveel te verstoren. Hierdoor zijn relatief weinig
medewerkers betrokken bij deze oefeningen. De medewerkers die de ISt
sprak hadden beperkte ervaring met calamiteitenoefeningen. De
oefeningen waar ze vooral aan deelnamen betroffen de verplichte
oefeningen in het kader van de BHV-(ploegleider)opleiding. De kennis
en vaardigheid die medewerkers hebben als het gaat om calamiteitenbeheersing wordt wel jaarlijks getoetst. Met elke executieve medewer-

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 47

ker is er een rondgang van vier uur door de inrichting waarbij calamiteitenbeheersing aan de orde komt. De rondgang wordt afgesloten met
een tabletop oefening. Van elke oefening waar de BHV-coördinator bij
betrokken is maakt hij een verslag. Ook van andere oefeningen stellen
betrokkenen een verslag op.
De brandweer Doetinchem is als externe partner enkele keren per jaar
betrokken bij calamiteitenoefeningen. In 2011 zal dit vier keer zijn, zo
blijkt uit het oefenjaarplan BHV dat weer een onderdeel is van de
calamiteitenmap DJI. Deze calamiteitenmap (versie augustus 2010)
bevat verder andere plannen en instructies ter beheersing van calamiteiten en is, volgens een actuele versie van het plan van aanpak dat naar
aanleiding van de Externe Security Audit (ESA)9 2009 is opgesteld,
inmiddels conform het raamwerk calamiteitenbeheersing van DJI. In
2009 nog bleek uit de ESA dat het calamiteitenplan onvoldoende
bekend was bij medewerkers. Ook waren afspraken met ketenpartners
en hulpdiensten ten aanzien van alarmopvolging niet compleet. Tevens
waren taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden onvoldoende
beschreven in het calamiteitenplan. De uitkomsten van een recente ESA
in 2011 waren ten tijde van de doorlichting nog niet bekend. Op grond
van de in het plan van aanpak ESA 2009 beschreven acties en interviews
met medewerkers gaat de Inspectie er vanuit dat de genoemde aanbevelingen opgevolgd zijn. Van de uitgevoerde calamiteitenoefeningen stelt
de BHV-coördinator standaard een verslag op.
De inrichting beschikt ook over een geldige gebruikersvergunning die
verleend is op 20 november 2009. In 2009 zijn er 10 deel RI&E’s
afgesloten. De daaruit voortvloeiende actiepunten zijn opgepakt en
vrijwel allemaal gerealiseerd.
Incidenten met een veiligheidsrisico worden gerapporteerd en geregistreerd. Naast de standaard-registratie van meldingen bijzondere
voorvallen registreren medewerkers in TULP-selectie alle voorvallen
met een veiligheidsrisico waar gedetineerden bij betrokken zijn. Een
directielid krijgt deze voorvallen standaard onder ogen.
Calamiteiten
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Omdat oefeningen niet altijd op de geplande datum doorgaan en vaak
in de avonduren of weekenden gehouden worden heeft executief
personeel relatief weinig ervaring met calamiteitenoefeningen. De
jaarlijkse rondgang en de tabletop oefening zijn wel een goede manier
om interactief de kennis en ervaring van medewerkers te toetsen en zijn
ook een vorm van oefening. Daarom voldoet de uitvoering wel
9

Een externe security audit is een systematische doorlichting van de stand van de
beveiligingsvoorzieningen van een inrichting.

48 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

overwegend en de check op de uitvoering volledig. Ook het beleid
voldoet omdat het oefenjaarplan BHV, de calamiteiteninstructies, de
gebruikersvergunning en de RI&E op orde zijn.
Aanbeveling
Betrek meer medewerkers in calamiteitenoefeningen.

4.2 Agressiebeheersing
Criterium
Een concentratie van mensen met verschillende achtergrond en
uiteenlopende belangen, ingesloten in een inrichting met een strak
programma en regels, kan eerder tot conflictsituaties leiden dan in de
vrije samenleving. Om die reden geven de European prison rules in
artikel 52 en verder aan dat er procedures moeten zijn die de veiligheid
van personen in een inrichting verzekeren en het risico van geweld tot
een minimum beperken. Risicovolle gedetineerden moeten daarbij
worden geïdentificeerd en, afhankelijk van hun modaliteit, extra
worden beschermd en/of beveiligd. In de planning-en-controlcyclus
van het gevangeniswezen is opgenomen dat het aantal geweldplegingen tussen gedetineerden en tegen personeel moet worden geregistreerd. De ISt beoordeelt onder meer de inrichtingspraktijk om geweld,
bedreiging en intimidatie tussen gedetineerden te voorkomen en te
beheersen. Ook beoordeelt de ISt of er in de inrichting voldoende (toe)
zicht is op locaties in het gebouw die kwetsbaar zijn voor onderlinge
agressie zoals trappenhuizen, recreatieruimten, telefoons en douches.
De ministeriële Regeling geweldsinstructie penitentiaire inrichtingen
en de Regeling mechanische middelen in penitentiaire inrichtingen
regelen expliciet de toepassing van geweld en het aanbrengen van
mechanische middelen om veiligheidsrisico’s rond gedetineerden te
beheersen. Deze regelgeving is samengebracht in het zogenaamde
Handboek Intern bijstandsteam (IBT) van DJI. De ISt verwacht dat een
inrichting beschikt over een goed geoutilleerd IBT dat binnen 30
minuten inzetbaar is en dat de medewerkers vaardig zijn in het
praktisch penitentiair optreden (PPO).10

10

Het IBT is een groep speciaal opgeleide medewerkers van de PI. Het IBT wordt in staat
geacht om met zo min mogelijk geweld en met behulp van een speciale (ME) uitrusting op
te treden bij crises. PPO is vaardigheid in het handelen en/of nalaten door medewerkers bij
(potentiële) geweldsincidenten met en tussen gedetineerden.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 49

Bevindingen
Personeel en gedetineerden geven aan dat zich binnen PI De Kruisberg
weinig geweld voordoet. Uit het jaarverslag blijkt dat er in 2009 in totaal
26 (norm = 21)11 keer sprake was van geweld tussen gedetineerden en 12
keer (norm = 11) door gedetineerden tegen personeel. De inrichting
scoort dus iets hoger dan de prestatieafspraak met het hoofdkantoor
DJI. Deze cijfers hebben echter betrekking op de gehele vestiging PI
Achterhoek.
Teneinde vaardig en getraind op te kunnen treden in situaties waarin
sprake is, of kan zijn, van fysiek geweld dient de inrichting voor
medewerkers te voorzien in PPO. Medewerkers geven aan dat er wel
mogelijkheden geboden worden om te sporten, maar dat het PPO vaak
ook uitvalt omdat het geen prioriteit heeft. Met name fysieke weerbaarheidtraining gaat vaak niet door. Personeel vindt het onterecht dat wel
jaarlijks een test wordt afgenomen om de fitheid vast te stellen terwijl
de opleiding tekort schiet. Uit cijfers van de inrichting blijkt dat 65% van
de piw’ers en bewa’s in 2010 deelnam aan het PPO en dat het deelnamepercentage aan de fitheidtest 76% was.
Executieve medewerkers kunnen handboeien gebruiken en zijn daartoe
ook bevoegd. Het IBT is verder uitsluitend bevoegd tot het toepassen
van mechanische middelen. PI De Kruisberg heeft een gezamenlijk IBT
met PI Ooyerhoek dat uit ongeveer 20 personen bestaat. Omdat de
belangstelling voor het lidmaatschap van het IBT tanende is, geeft de
inrichting bij het aannemen van nieuw personeel de voorkeur aan
kandidaten die ook geschikt zijn voor het IBT en het lidmaatschap
willen aanvaarden. Het IBT traint twee keer per maand. IBT-leden
worden dan onder andere getraind en getoetst in het toepassen van
mechanische middelen. De ISt heeft geen signalen ontvangen dat de
inzet van mechanische middelen en geweldsmiddelen niet proportioneel is.
De kwantitatieve inzet van personeel zou net verantwoord zijn om het
risico van het agressie en geweld door gedetineerden zoveel mogelijk te
beheersen. Bij ziekte van medewerkers ontstaat dan wel snel een tekort
aan personeel op de werkvloer. Het (aanvullende) cameratoezicht kan
volgens medewerkers op een aantal locaties beter. Het gaat dan vooral
om de trappenhuizen en om het achterste deel van de luchtplaats waar
bomen het cameratoezicht belemmeren. Over het aanbrengen van
camera’s op andere locaties zijn de meningen verdeeld. Bij de arbeid, de
sportzaal, het BAD, maar vooral op de leefafdelingen gelden privacyoverwegingen dan als tegenargument. Van de meest risicovolle locaties
waar camera’s zijn aangebracht slaat de inrichting de beelden op. Deze
11

Het hoofdkantoor van DJI maakt prestatieafspraken met de inrichtingen van DJI.

50 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

kan de inrichting dan gebruiken om incidenten te reconstrueren.
Gedetineerden voelen zich over het algemeen veilig in de inrichting.
Een celgenoot die vreemd gedrag vertoont baart sommigen nog wel
eens zorgen.
De dienstinstructies waarin voor personeel is vastgelegd hoe
geweld(smiddelen) en mechanische middelen dienen te worden
toegepast zijn aanwezig. Indien bij een incident geweld is gebruikt,
leidt dit tot een rapportage in TULP. Afhankelijk van de ernst van het
incident volgt er al dan niet een evaluatie. Voor de inzet van het IBT
geldt dat de commandant standaard een verslag opstelt en dat de leden
na afloop met elkaar de inzet bespreken.
Agrressiebeheersing
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Op het criterium agressiebeheersing voldoet de inrichting voor wat
betreft de uitvoering overwegend. Het IBT functioneert goed en
gedetineerden en personeel voelen zich relatief veilig. Ook lijken zich
weinig geweldsincidenten voor te doen. Het cameratoezicht in de
trappenhuizen en op de luchtplaats kan wel verbeterd worden en het
PPO verdient meer aandacht. Omdat ook de deelname aan de fitheidtest omhoog kan voldoet de check op de uitvoering eveneens overwegend en niet volledig. Het beleid voldoet wel volledig.
Aanbeveling
Verbeter de (mogelijkheden voor) deelname aan het PPO en heb daarbij
specifiek aandacht voor de fysieke weerbaarheidstraining.

4.3 Drugsontmoediging
Criterium
De beschikbaarheid van drugs onder gedetineerden is in het gevangeniswezen vaak een probleem. Om die reden heeft DJI in 2008 het
drugsontmoedigingsbeleid ingevoerd. De ISt gaat na in hoeverre dit
beleid toepassing vindt.
Ook in de ‘canon’ over penitentiaire scherpte zijn voorschriften
geformuleerd die van belang zijn voor het drugsontmoedigingsbeleid.
Zo wordt verwacht dat inrichtingen wekelijks bij 5 procent van de
populatie een urinecontrole afnemen. Ook celinspecties worden
normatief benoemd. Dagelijks dienen alle cellen en verblijfsruimten op
een afdeling gecontroleerd te worden; meer uitgebreide celcontroles
moeten eveneens regelmatig worden uitgevoerd. Een ander belangrijk
voorschrift is dat gedetineerden na elk bezoek gefouilleerd moeten
worden.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 51

De ISt is, op basis van artikel 58 lid 8 van de European prison rules, van
mening dat gedetineerden geïnformeerd dienen te worden, als hun cel
is doorzocht. Uitgangspunt is verder dat ten minste twee inrichtingsfunctionarissen de celinspectie uitvoeren en dat zij aantekening maken
van het resultaat van de inspectie.
Bevindingen
Uit gesprekken met medewerkers blijkt dat deze regelmatig constateren
dat gedetineerden drugs in de inrichting gebruiken. In het gebruik
zitten pieken en dalen. Er zijn periodes dat er niet zoveel drugs gebruikt
wordt en dan ineens constateert personeel een aanzienlijke toename in
gebruik onder de gedetineerdenpopulatie. Zelden neemt personeel het
feitelijke gebruik waar, zelden ook treft het bij celinspecties drugs aan.
Dat er toch gebruikt wordt blijkt uit de urinecontroles. Deze controles
krijgt elke gedetineerde in ieder geval bij binnenkomst, het betreft dan
de zogenaamde nulmeting. Ook als gedetineerden op verlof gaan en
terugkomen van verlof of als ze verdacht worden van drugsgebruik
ondergaan ze een urinecontrole. Daarnaast neemt personeel gedetineerden wekelijks steekproefsgewijs uc’s af. Doelstelling daarbij is dat
planmatig de gedetineerden uit drie van de 24 cellen per afdeling een
urinecontrole krijgen. Uit de uc-registratie blijkt niet dat al deze
controles uitgevoerd worden. Mogelijk is de registratie niet volledig.
Het aantal geregistreerde uc’s verschilt per afdeling, maar ook per
periode. Op een bepaalde afdeling registreert personeel maandenlang
in overeenstemming met de procedure het aantal controles en registreert vervolgens tijdelijk een zeer beperkt aantal controles.
Desondanks is het cumulatieve aantal controles voor PI De Kruisberg12
aanzienlijk. Zo blijkt uit een overzicht, ter indicatie voor het aantal uc’s
en het soms hoge gebruik, dat in januari 2011 uit 140 controles op
cannabinoïden 99 keer negatief en 41 keer positief gescoord is. 29% van
deze controles had dus een positieve uitslag. In februari 2011 lagen de
verhoudingen iets anders. Controles op cannabinoïden leidde in 19 van
de 95 controles (18%) tot een positieve uitslag. Ook controles op
benzodiazepines, cocaïne, methadon en opiaten lieten in de betreffende maanden positieve resultaten zien. Deze percentages lagen echter
aanzienlijk lager. Omdat de doorstroom in PI De Kruisberg relatief hoog
is, 363 nieuwe gedetineerden in de periode januari tot en met half mei
2011, spreekt het voor zich dat het aantal reguliere controles ook hoog
is. Elke nieuwe gedetineerde ondergaat immers een nulmeting. Het is
dan bij een positieve uitslag mogelijk dat het gebruik reeds voor het
12

Opgemerkt dient te worden dat het hier gegevens betreft voor de gehele PI De Kruisberg.
Naast de uc’s van de reguliere afdelingen zijn dit dus ook de uc’s van de BBI en de ZBBI.

52 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

verblijf in de p.i. heeft plaatsgehad. Het cumulatieve overzicht van het
aantal uc’s specificeert echter niet of en zo ja in welke mate van
positieve uitslagen bij andere dan de nulmetingen gebleken is.
Afgaande op informatie van medewerkers zouden uc’s echter wel
degelijk aantonen dat er op momenten veel drugs in de inrichting
aanwezig zijn.
De verwachting van personeel is dat dit met name via het bezoek
binnenkomt. In de bezoekzaal staan automaten met blikjes drinken en
kleine versnaperingen. Het door het bezoek delen van deze producten
met de gedetineerden zou het overdragen van drugs kunnen
vereenvoudigen.
Om de overdracht van drugs door bezoek aan gedetineerden te ontmoedigen informeert de inrichting bezoekers bij de ingang met de DOBfolder13 van DJI en een A4-tje met regels over de controles op drugs en
de consequenties van drugsinvoer. Bij drugsvondst bij de bezoeker of bij
de gedetineerde doet de inrichting in geval van harddrugs altijd en in
geval van softdrugs bij meer dan 5 gram aangifte bij de politie. Indien
personeel bij de bezoeker drugs aantreft leidt dit tevens (tijdelijk) tot
beperkte mogelijkheden voor de betreffende bezoeker om nog contact
met de gedetineerde te hebben. Treft personeel de drugs bij de gedetineerde aan dan kan dit conform het sanctiebeleid tot het opleggen van
een sanctie leiden. Om vast te stellen dat gedetineerden na het bezoek
geen drugs de inrichting in brengen controleert personeel de gedetineerden na afloop van het bezoek. Voor gedetineerden uit het hvb
bestaat deze controle voor 100 procent van de gedetineerden uit
visitatie14 en voor gedetineerden uit de gevangenis uit fouillering en
steekproefsgewijs visitatie. Uit navraag bij medewerkers blijkt dat voor
het uitvoeren van de steekproefsgewijze visitatie geen duidelijke
instructies bekend zijn. De ene medewerker visiteert alleen gedetineerden waartegen een verdenking bestaat en beschouwt dat als een
steekproefsgewijze visitatie, de andere medewerker visiteert ook
standaard een aantal gedetineerden waartegen geen verdenking
bestaat.
13
14

DOB staat voor drugsontmoedigingsbeleid.
De beroepscommissie van de RSJ heeft bij uitspraak van 14-10-2008 bepaald dat visitatie
na elk bezoek niet strijdig is met de wet (zaak 08/1187/GA ). In andere uitspraken geeft de
beroepscommissie aan dat zij het steekproefsgewijs visiteren, mits dit de grens van twee
keer per maand niet te boven gaat, steeds toelaatbaar heeft geacht. Stelselmatig visiteren
kan volgens de beroepscommissie, bij afweging van alle belangen, wel onredelijk en
onbillijk zijn (zie bijv. uitspraak van 5-3-2010 met zaaksnummer 09/3402/GA). De ISt
beschouwt het standaard visiteren van gedetineerden na het wekelijkse bezoek als
stelselmatig visiteren. Indien er geen sprake is van bijzondere omstandigheden die dit
rechtvaardigen acht de ISt stelselmatig visiteren onredelijk en onbillijk. In het toetsingskader van de ISt zal hierover een passage worden opgenomen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 53

Uit de door de Inspectie ontvangen dienstinstructies blijkt inderdaad
niet duidelijk of en wanneer er een steekproefsgewijze visitatie na
afloop van het bezoek dient te worden uitgevoerd. En ook niet op welke
wijze de steekproefsgewijze selectie tot stand komt. Er zijn inrichtingen
die daarvoor bijvoorbeeld een drukknop gebruiken die willekeurig
aangeeft of een gedetineerde gecontroleerd dient te worden of niet. Bij
PI De Kruisberg ontbreekt hiervoor een systeem en lijkt het af te hangen
van het individuele personeelslid welke gedetineerde hij selecteert voor
visitatie en of hij gedetineerden uit de gevangenis na afloop van het
bezoek überhaupt visiteert. Dat personeel gedetineerden uit het hvb
100 procent aan visitatie onderwerpt heeft bovendien geen grondslag in
de door de Inspectie ontvangen dienstinstructies. Deze stellen uitsluitend dat gedetineerden: steekproefsgewijs; op aangeven van de piw’er;
bij verdenking; na bezoek zonder toezicht; en op aangeven van het
diensthoofd na ambtelijk bezoek gevisiteerd kunnen worden.
Op basis van de uc-uitslagen of andere indicatoren besluit de inrichting
zo nu en dan tot het houden van een grootscheepse controle waarbij ze
soms drugshonden inzet. Bij deze controles treft personeel doorgaans
niet veel drugs aan.

Drugsontmoediging
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Op het criterium drugsontmoediging voldoen de uitvoering en het
beleid beperkt. Er is voor personeel niet helder beschreven of en zo ja
welk percentage gedetineerden na afloop van het bezoek steekproefsgewijs dient te worden gevisiteerd. Dit leidt in de uitvoering tot een niet
aan het beschreven beleid ontleende praktijk van 100 procent visitatie
van gedetineerden die in het hvb verblijven. In de uitvoering is er
bovendien geen eenduidigheid in de wijze waarop personeel na afloop
van het bezoek gedetineerden die in de gevangenis verblijven, selecteert
voor steekproefsgewijze visitatie. De procesbeschrijving voor de
urinecontroles is wel helder, maar de uitvoering van de steekproefsgewijze controles dan wel de registratie daarvan wordt wisselend toegepast. Omdat hier door leidinggevenden nog beter op gestuurd kan
worden heeft dit ook effect op de beoordeling van de check op de
uitvoering. Deze voldoet overwegend omdat de inrichting wel gebruik
maakt van de uitslagen van de urinecontroles om gericht aanvullende
controles in te zetten.
Aanbevelingen
• Leg in instructies duidelijk vast of na afloop van bezoek de steekproefsgewijze visitatie van gedetineerden dient te worden toegepast
en, indien dit zo is, hoe de selectie voor deze visitatie tot stand komt.

54 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

• Stel zeker dat de steekproefsgewijze urinecontrole van gedetineerden
conform de instructies wordt toegepast en houdt hiervan een
volledige registratie bij.

4.4 Conclusie
De Inspectie heeft een redelijk positieve indruk gekregen van de interne
veiligheid in PI De Kruisberg. Het betreft dan met name het criterium
preventie en beheersing van calamiteiten en het criterium agressiebeheersing. Aandachtspunten daarbij zijn wel de calamiteitenoefeningen,
het cameratoezicht op een aantal locaties in de inrichting en de
deelname aan het PPO en de fitheidtest. De bevindingen voor het
criterium drugsontmoediging zijn minder positief. Zowel de uitvoering
als het beleid voldoen op dit criterium beperkt. Zo is voor personeel
niet helder beschreven of en zo ja welk percentage gedetineerden na
afloop van het bezoek steekproefsgewijs dient te worden gevisiteerd. In
de uitvoering is er bovendien geen eenduidigheid in de wijze waarop
personeel na afloop van het bezoek gedetineerden, die in de gevangenis
verblijven, selecteert voor steekproefsgewijze visitatie. Ook de uitvoering van de steekproefsgewijze urinecontroles dan wel de registratie
daarvan wordt wisselend toegepast.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 55

5
Maatschappijbeveiliging

56 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de maatschappijbeveiliging
in PI De Kruisberg. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort
de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna volgen haar
bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van
aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie over de
maatschappijbeveiliging. Daarbij gaat het om afdoende verhindering
dat een gedetineerde zich kan onttrekken aan de vrijheidsbeneming en
om voldoende weging van maatschappelijke risico’s bij het toekennen
van vrijheden aan een gedetineerde.

5.1 Beveiligingsvoorzieningen en -toezicht
Criterium
Het Nederlandse gevangeniswezen kent een aantal varianten van de
daadwerkelijke vrijheidsbeneming waarvan de toepassing voor een
groot deel afhankelijk is van het risico op ontvluchting. De twee uiterste
varianten zijn de zeer gesloten extra beveiligde inrichting (EBI) en de
open zeer beperkt beveiligde inrichting (ZBBI). De EBI biedt landelijk
huisvesting aan gedetineerden met een extreem vlucht- en/of beheersrisico. De ZBBI huisvest veelal gedetineerden in de laatste fase van hun
detentie. Zij kunnen vanuit de ZBBI onder bepaalde voorwaarden
deelnemen aan het regulier maatschappelijk verkeer.
Vanwege een toenemend aantal ontvluchtingen heeft de sectordirecteur
gevangeniswezen (SDGW) in 2006 expliciet beleid vastgesteld gericht op
het in een inrichting vastleggen en consequent uitvoeren van handelingen en gedragingen ter voorkoming van ontvluchting.15 De ISt ontleent
aan dit beleid haar toetsingscriteria, waarbij zij onderscheid maakt
tussen dynamische en statische beveiligingsaspecten.
Onder dynamische beveiligingaspecten verstaat ze de kritische processen luchten, bezoek, celinspectie en aanwezigheidscontrole. Het
penitentiair scherp zijn en houden van personeel, door hier bijvoorbeeld aandacht aan te besteden tijdens werkoverleggen, is ook een
dynamisch beveiligingsaspect. Onder statische beveiligingsaspecten
verstaat de ISt de werking van gebouwelijke voorzieningen en apparatuur die de beveiliging ondersteunen.
De ISt betrekt bij haar beoordeling de resultaten van de in opdracht van
de SDGW gemaakte externe security audit (ESA).

15

Rapportage ‘taskforce penitentiaire scherpte’, directie gevangeniswezen DJI, mei 2006,
herzien in 2008.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 57

Bevindingen
Dynamische beveiligingsaspecten
Luchten
Omdat gedetineerden van het luchtmoment gebruik zouden kunnen
maken om de inrichting te ontvluchten, houdt personeel tijdens het
luchten toezicht. Dit is met twee en bij meer dan 24 gedetineerden met
drie personeelsleden. Tijdens de doorlichting door de ISt hielden drie
personeelsleden toezicht. Twee van hen zaten samen op een bankje, de
derde stond aan de andere zijde van de luchtplaats. Het totaaloverzicht
over de luchtplaats was daardoor goed mede omdat de groep veel
kleiner was dan 24 gedetineerden. Personeel is bekend met de instructies om verspreid over de luchtplaats opgesteld te staan. Niet alle
personeelsleden kunnen zich hier echter in vinden. Ze ervaren het
verspreid opgesteld staan dan als onveilig en zouden liever bij elkaar in
de buurt blijven.
Ook voorafgaand en na afloop van het luchten voert het personeel een
aantal controles uit teneinde te voorkomen dat gedetineerden ontvluchten of via de luchtplaats contrabande bemachtigen of doorgeven.
Zo telt het personeel de gedetineerden die deelnemen aan de lucht
voorafgaand aan het luchten en bij terugkomst op de afdeling. Ook
controleert het alle gedetineerden voorafgaand aan en na afloop van
het luchten met een metaaldetectiepoortje. Tenslotte controleert een
medewerker voorafgaand aan het luchten de luchtplaats op contrabande. Dit is overeenkomstig de in de dienstinstructie beschreven werkwijze. Die instructie is overigens niet van een datum voorzien.
Bezoek
Teneinde te voorkomen dat gedetineerden tijdens het bezoek met
bezoekers verwisselen en zich vervolgens als bezoeker voordoend de
inrichting verlaten, zijn een aantal beveiligingsmaatregelen getroffen.
Zo is er een tafel met slangopstelling in de bezoekzaal. Gedetineerden
nemen aan de ene zijde plaats en bezoekers aan de andere zijde. Twee
toezichthouders zien er tijdens het bezoek op toe dat gedetineerden en
bezoekers niet verwisselen. De inrichting heeft gekozen voor een
opstelling waarbij de toezichthouders naast elkaar zitten. In andere
inrichtingen wordt er ook wel voor gekozen om de toezichthouders
verspreid in de bezoekzaal te plaatsen omdat dit het overzicht verbetert
en de toezichthouders elkaar niet kunnen afleiden.
Van zowel bezoekers als gedetineerden stelt personeel voorafgaand en
na afloop van het bezoek de identiteit vast. Bij bezoekers gebeurt dit
aan de hand van het identiteitsbewijs, bij gedetineerden door middel
van een biometrische controle. Na afloop van het bezoek mogen
bezoekers de inrichting pas verlaten nadat met behulp van de biometri-

58 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

sche controle de identiteit van de gedetineerde is vastgesteld. De
apparatuur waarmee personeel de biometrische controle uitvoert
functioneert echter niet altijd goed. In geval van een storing heeft de
inrichting niet voorzien in een alternatieve wijze van controle.
Personeel onthoudt in dat geval het aantal en de gezichten van de
gedetineerden die naar het bezoek zijn gegaan en controleert na afloop
van het bezoek hierop. In andere inrichtingen maakt personeel bij
uitval van de biometrische apparatuur ook wel gebruik van conventionele methodes om te voorkomen dat zich persoonsverwisseling kan
voordoen. Zo controleert personeel dan de gedetineerdenpasjes of
krijgen gedetineerden voorafgaand aan het bezoek een stempel die
personeel na afloop van het bezoek met een speciale lamp uitleest.
Indien in PI De Kruisberg een gedetineerde meerdere bezoekers heeft
en slechts een deel van deze bezoekers voortijdig de inrichting wil
verlaten dan kan dit. De gedetineerde en de achterblijvende bezoeker(s)
zetten dan het bezoek voort zonder dat personeel tussentijds de
identiteit van de gedetineerde vaststelt. Dit is niet in overeenstemming
met de instructies waaruit blijkt dat de bezoeker pas de inrichting
verlaat nadat de identiteit van de gedetineerde is vastgesteld.
Het bezoek brengt niet alleen een risico op verwisseling met zich mee,
maar ook op het in de inrichting invoeren van contrabande. In het
voorgaande hoofdstuk bleek reeds dat vermoed wordt dat veel drugs via
het bezoek de inrichting inkomt. Ook contrabande die gebruikt kunnen
worden bij een ontvluchting kunnen via het bezoek binnengebracht
worden. Daarom en om de veiligheid in de inrichting te waarborgen
controleert personeel bezoekers (en ook personeel en gedetineerden
die met verlof zijn geweest) met een metaaldetectiepoortje en meegevoerde goederen met x-ray apparatuur. De inrichting hanteert een strikt
beleid dat bezoekers piepvrij door het metaaldetectiepoortje dienen te
gaan. Bij herhaaldelijk alarm controleert personeel bezoekers in een
afgesloten ruimte en stelt visueel vast wat het alarm heeft veroorzaakt.
Personeel kan op aanwijzing bezoekers ook fouilleren.
De dienstinstructie voor bezoek is redelijk actueel. De procedure voor
biometrie is beschreven, maar de slangopstelling nog niet. De instructie
is niet van een datum voorzien.
Celinspecties
Celinspecties en controles van verblijfsruimten werden in 2009 volgens
de ESA niet conform de richtlijnen penitentiaire scherpte uitgevoerd.
Ook was er onvoldoende controle op de uitvoering en verslaglegging
van inspecties van cel en overige verblijfsruimten door leidinggevenden. Volgens het plan van aanpak dat naar aanleiding van de ESA door
de inrichting is opgesteld is dit nu in orde. Er is een protocol celinspec-

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 59

ties opgesteld dat door leidinggevenden wordt uitgevoerd en geïntroduceerd in de teams. Het middenkader ziet er op toe dat de uitvoering
conform het protocol geschiedt. De uitkomsten van de recent uitgevoerde ESA waren ten tijde van de inspectie nog niet beschikbaar.
Bestudering van de registratie van de celinspecties laat een vergelijkbaar
beeld met de registratie van urinecontroles zien. De kwantiteit van de
geregistreerde inspecties verschilt sterk per afdeling en per periode.
Bepaalde periodes is de frequentie redelijk, andere periodes zijn er
nauwelijks inspecties geregistreerd. Ook de kwaliteit van de rapportages
verschilt sterk. Op de ene afdeling doet personeel uitvoerig verslag van
de uitkomsten en op de andere afdeling zeer beperkt.
Het personeel geeft aan dat het alle cellen dagelijks globaal controleert
en per week van elke 12 cellen drie cellen aan een uitgebreide celinspectie onderwerpt. Dit komt overeen met het beeld dat gedetineerden
schetsen, ongeveer één keer per maand controleert personeel hun cel.
Dit zou dan niet alleen vaker zijn dan uit bovengenoemde registraties
blijkt, maar ook vaker dan volgens de instructies is voorgeschreven.
Daaruit blijkt dat wekelijks per afdeling van 24 cellen drie of vier cellen
gecontroleerd dienen te worden. De instructie beschrijft verder dat de
dagelijkse celinspecties ook andere verblijfsruimten (washok, douches,
huiskamer) omvatten. Op de registratieformulieren voor dagelijkse
inspecties zijn deze ruimtes ook als aparte categorie benoemd. Bijlage 5
bij de instructie voor celinspecties bevat een formulier waarmee het
personeelslid de gedetineerde informeert over de uitgevoerde celinspectie, wat de waarnemingen zijn en welke (verbeter)actie de gedetineerde dient te nemen. Personeel geeft aan deze formulieren na elke
celinspectie op de geïnspecteerde cel achter te laten. De instructie voor
celinspecties is zeer recent, in maart 2011, geactualiseerd.
Aanwezigheidscontrole
De aanwezigheidscontrole was in 2009 volgens de ESA voor verbetering
vatbaar. Zo was er aan het einde van de dag geen goede communicatie
tussen de bevolkingsadministratie en de afdelingen over het aantal
aanwezige gedetineerden. Inmiddels heeft de inrichting dit proces wel
goed georganiseerd. Vier keer per dag telt personeel de gedetineerden
op vaste tijdstippen. Dit gebeurt om 7.00 uur ’s ochtends, 12.00 uur en
17.00 uur ’s middags en om 22.00 uur ’s avonds. Per afdeling wordt per
telmoment aan de centraalpost doorgegeven hoeveel gedetineerden
aanwezig zijn. De centraalpost vult ook zelf op een registratiebord in
hoeveel gedetineerden er per afdeling aanwezig zouden moeten zijn.
Hierbij houdt ze rekening met nieuwe inkomsten, ontslagen en
overplaatsingen, gedetineerden op transport, met verlof of naar het
ziekenhuis en interne verplaatsingen naar bijvoorbeeld de medische

60 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

dienst. Op die manier vindt altijd een dubbele check plaats.
Penitentiaire Scherpte
Uit verslaglegging blijkt dat penitentiaire scherpte niet structureel aan
de orde komt tijdens werkoverleggen. Uitvoerend personeel geeft aan
dat het wel onderwerp van gesprek kan zijn en dat daarnaast de
beveiliging naar aanleiding van incidenten casus onder de aandacht
brengt. Bij het dienstvak beveiliging komen tijdens het werkoverleg ook
specifieke casus aan de orde.
Uit de ESA van 2009 blijkt dat de dienstinstructies destijds niet actueel
waren. Hierboven kwam reeds aan de orde dat de dienstinstructies niet
altijd van een datum voorzien zijn, over het algemeen zijn ze echter wel
actueel. Een ander punt van kritiek was dat het toezicht op de uitvoering
door leidinggevenden beter zou kunnen. Volgens het plan van aanpak
naar aanleiding van de ESA is dit inmiddels goed georganiseerd. In de
registratie van celinspecties ziet de ISt inderdaad regelmatig dat een
afdelingshoofd de lijsten aftekent. Ook bij het luchten en de aanwezigheidscontrole is een discipline zichtbaar die doet vermoeden dat
afdelingshoofden actief sturen op een juiste uitvoering van deze
processen. Zo staat personeel bij het luchten liever niet kruislings
opgesteld, maar doet het schoorvoetend toch.
Binnen PI De Kruisberg is weinig sprake van roulatie van personeel naar
andere werkplekken. Het komt wel voor dat de complexbeveiligers
meedraaien in een team piw’ers. Voor de afdeling EZV vindt het
personeel het ook goed dat er niet teveel wisselingen in het team zijn
zodat er altijd voldoende expertise beschikbaar is.
Statische beveiligingsaspecten
De metaaldetectiepoortjes en x-ray apparatuur in de inrichting wordt
jaarlijks door Siemens op werking gecontroleerd. De afdeling facilitaire
zaken heeft een logboek waarin ze controles registreert. Medewerkers
die de apparatuur bedienen geven er blijk van te weten hoe deze
functioneert en hoe x-ray beelden geïnterpreteerd dienen te worden.
Personeel geeft aan dat de omtrekbeveiliging en de interne communicatiemiddelen als pzi’s goed werken en dat storingen snel verholpen
worden. Wekelijks test de inrichting de pzi’s.
In het voorgaande hoofdstuk kwam reeds aan de orde dat het cameratoezicht op de achterzijde van de luchtplaats en in de trappenhuizen
verbeterd zou kunnen worden.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 61

Beveiliging
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
De uitvoering voldoet overwegend maar niet volledig omdat bij het
bezoek niet teruggevallen wordt op een conventionele methode om de
identiteit van de gedetineerden vast te stellen indien de biometrische
apparatuur niet werkt. Ook stelt personeel, in het geval een deel van het
bezoek van een gedetineerde voortijdig de inrichting verlaat, niet
tussentijds de identiteit van de gedetineerde vast. Het risico op verwisseling is door de ingebruikname van de slangopstelling en het toezicht
overigens erg klein, maar de biometrie wordt niet voor niets toegepast.
Volgens gedetineerden en personeel wordt elke cel gemiddeld een keer
per maand aan een celinspectie onderworpen, de registraties laten
echter een ander beeld zien. Of er worden aanzienlijk minder celinspecties uitgevoerd of de registratie is niet op orde. Een ander aandachtspunt is de beperkte roulatie van personeel. Penitentiaire scherpte komt
niet structureel tijdens werkoverleggen aan de orde, maar de Inspectie
heeft de indruk dat dit via andere communicatiekanalen gecompenseerd wordt.
Voor het beleid geldt dat niet alle instructies van een datum voorzien
zijn, maar uit een inhoudelijke analyse blijkt dat ze over het algemeen
wel actueel zijn. Hoewel met name het proces celinspecties zeer actueel
en uitvoerig beschreven is, ontbreken uitgewerkte instructies voor
personeel voor de controle van overige verblijfsruimtes. Daarom
voldoet ook het beleid overwegend en niet volledig.
De check op de uitvoering voldoet. De gedisciplineerde wijze waarop
medewerkers uitvoering geven aan instructies, zelfs als ze zich daar
soms niet helemaal in kunnen vinden, laat zien dat afdelingshoofden
actief sturen op een juiste uitvoering van de instructies en hier ook op
controleren.
Aanbevelingen
• Verbeter de identiteitscontrole van gedetineerden die bezoek hebben.
Voorzie daartoe in een conventionele controlemethode indien de
biometrische apparatuur niet functioneert. Stel tevens altijd eerst de
identiteit van de gedetineerde vast voordat bezoekers de inrichting
verlaten.
• Stel zeker dat celinspecties conform de instructies en frequentie
worden toegepast en houdt hiervan een volledige registratie bij.

62 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

5.2 Toekenning verlof
Criterium
Internationale regelgeving bepaalt dat (veroordeelde) gedetineerden in
de gelegenheid moeten zijn om, op basis van een verlofsysteem, met
verlof te kunnen gaan. In het Nederlandse bestel is dit systeem uitgewerkt in de ministeriële Regeling voor het tijdelijk verlaten van de
inrichting waarin, naast het begeleide verlof, drie vormen van onbegeleid verlof zijn uitgewerkt: het algemeen verlof dat in het laatste jaar van
de gevangenisstraf de mogelijkheid biedt om de inrichting voor
maximaal 60 uur te verlaten; het regimegebonden verlof dat met name
is gekoppeld aan de regimes van beperkt en zeer beperkt beveiligde
inrichtingen en het incidentele verlof dat in bijzondere gevallen aan
een gedetineerde kan worden toegekend.
Uit een landelijk onderzoek naar de toepassing van het vrijhedenbeleid
bleek dat de inrichtingen hun vrije beleidsruimte bij de toekenning van
verlof zeer verschillend invullen, maar ook dat, in het geval van
algemeen verlof, 94 procent van de gedetineerden volgens afspraak
terugkeert. De ISt laat de noodzaak van een nadere analyse van de
verlofpraktijk van een inrichting afhangen van de mate waarin de
desbetreffende inrichting, qua onttrekkingen aan verlof, substantieel
afwijkt van genoemd percentage.
Bevindingen
Gedetineerden ontvangen een formulier voor het aanvragen van verlof.
Binnen een gestelde periode kunnen ze zelf aangeven welke verlofdatum hun voorkeur heeft. Het BSD kijkt vervolgens of een gedetineerde
in aanmerking komt voor verlof. Hierbij toetst het aan een aantal
criteria. Zo mag de gedetineerde geen positieve uc-uitslag hebben. En
indien er een zogenoemde executie-indicator is dient de officier van
justitie in te stemmen met het verlof. Ook mag er geen negatief advies
van de politie zijn over het verlofadres en wordt het verlofadres van te
voren aangeschreven over de komst van de verlofganger en dient de
inrichting een getekend exemplaar voor akkoord retour te ontvangen.
Tot twee weken voor het verlof kan de aanvraag door het BSD bij het
multidisciplinair overleg (MDO) ingebracht worden. Hier bespreken de
verschillende disciplines de verlofaanvraag waarbij de maatschappelijke
risico’s besproken worden. Het MDO adviseert vervolgens de vrijhedencommissie die een besluit neemt over de verlofaanvraag. De vrijhedencommissie bestaat uit de plaatsvervangend vestigingsdirecteur en het
hoofd Gedetineerdenzaken.
In het implementatieplan MDO en vrijhedencommissie is beschreven
hoe de interne multidisciplinaire besluitvorming m.b.t. het vrijheden-

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 63

beleid plaatsvindt.
De resultaten van het vrijhedenbeleid monitort de inrichting nog niet
stelselmatig. Dit gebeurt momenteel meer incident gestuurd dan als
onderdeel van een proces. Het voornemen is wel om een checklist te
gaan hanteren.
Toekenning verlof
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Op het criterium toekenning verlof voldoen de uitvoering en het beleid.
Beschreven is hoe de interne multidisciplinaire besluitvorming m.b.t.
het vrijhedenbeleid plaatsvindt. De uitvoering is conform deze
beschrijving. De check op de uitvoering voldoet niet volledig omdat de
resultaten van het vrijhedenbeleid incident gestuurd en niet stelselmatig gemonitord worden.

5.3 Voorwaardelijke invrijheidstelling
Criterium
Op 1 juli 2008 is de Wet voorwaardelijke invrijheidstelling van kracht
geworden. De voorwaardelijke invrijheidsstelling (v.i.) houdt in dat een
gedetineerde na zijn invrijheidstelling een proeftijd heeft waarin hij
zich moet houden aan bepaalde voorwaarden. Houdt hij zich niet aan
de voorwaarden dan kan de v.i. worden herroepen. Naast het opleggen
van voorwaarden is het ook mogelijk om tijdens de detentie de v.i. uit te
stellen of geheel achterwege te laten. In zo’n geval vordert het OM het
uitstel of het achterwege laten van de v.i. bij de rechter die over de
vordering beslist. Bij dit besluit wordt het gedrag van de gedetineerde in
detentie meegewogen: als iemand zich ernstig misdraagt in de p.i., dan
kan de invrijheidstelling worden uitgesteld. Het oogmerk van v.i. is een
bijdrage leveren aan het verminderen van de recidive en daarmee aan
het vergroten van de veiligheid in de samenleving.
Voor DJI is de belangrijkste taak het uitbrengen van advies aan het OM
over het opleggen van de bijzondere voorwaarden en eventueel over
uitstel of achterwege laten van de v.i. Ook heeft DJI een taak in het
signaleren van de datum waarop een gedetineerde in aanmerking komt
voor v.i. De ISt beoordeelt de toepassing van de v.i.-regelgeving door de
p.i.
Bevindingen
De inrichting heeft nog weinig ervaring met v.i. De aanvragen die er zijn
komen eerst in het MDO en daarna in de vrijhedencommissie aan de
orde. Daarna gaat er een advies naar de selectiefunctionaris van DJI en
het OM. In het advies dient de bespreking met de reclassering over het

64 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

TR-plan meegenomen te worden. Omdat de reactie van de reclassering
vaak te lang op zich laat wachten kan deze niet altijd meegenomen
worden.
Het implementatieplan MDO en vrijhedencommissie beschrijft de
procedure voor het toepassen van v.i.
In de huisregels informeert de inrichting de gedetineerden over de
v.i.-procedure. Het hoofd Gedetineerdenzaken controleert in de
vrijhedencommissie of de adviesprocedure juist is toegepast.
VI
Uitvoering

Beleid

Oordeel
De enkele v.i.-aanvragen waar de inrichting ervaring mee heeft worden
op een correcte wijze conform de richtlijnen afgehandeld. Het niet
altijd tijdig reageren van de reclassering valt buiten de invloedsfeer van
de inrichting.

Check

5.4 Conclusie
Net als bij interne veiligheid is de Inspectie relatief positief over de
maatschappijbeveiliging. Wel vraagt zij op het criterium beveiligingsvoorzieningen en toezicht aandacht voor enkele zaken. Zo is wenselijk
dat de inrichting bij het falen van de biometrische apparatuur bij het
bezoek kan terugvallen op een conventionele methode om de identiteit
van de gedetineerden vast te stellen. Ook verdient het aanbeveling dat
personeel, in het geval een deel van het bezoek van een gedetineerde
voortijds de inrichting verlaat, tussentijds de identiteit van de gedetineerde vaststelt teneinde verwisseling te voorkomen. Verder verdient de
uivoering en/of registratie van celinspecties aandacht.
Voor het criterium toekenning verlof geldt dat er een interne multidisciplinaire besluitvorming m.b.t. het vrijhedenbeleid plaatsvindt. Ook de
beperkte aanvragen voorwaardelijke invrijheidstelling worden op een
correcte wijze conform de richtlijnen afgehandeld.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 65

6
Maatschappelijke
reïntegratie

66 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een tweetal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de maatschappelijke
reïntegratieactiviteiten in PI De Kruisberg. Elke paragraaf opent met een
standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert.
Daarna volgen haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een
conclusie in welke mate de p.i. de gedetineerden voorbereidt op hun
terugkeer in de vrije samenleving en in welke mate zij inspanning levert
om het risico van recidive te verminderen.

6.1 Voorbereiding nazorg
Criterium
Artikel 107 lid 4 van de European prison rules wijst op het belang van
nauwe samenwerking met instanties in de vrije samenleving om
gedetineerden voor te bereiden op hun terugkeer. Om hieraan vorm te
geven is enige jaren geleden in het Nederlandse gevangeniswezen de
functie van medewerker maatschappelijke dienstverlening (mmd’er)
geïntroduceerd. De mmd’er moet een coördinerende brugfunctie
vervullen tussen de ingesloten gedetineerde en maatschappelijke
instanties waar de gedetineerde, na afloop van zijn detentie, veelal van
afhankelijk is. Op grond van hun functiebeschrijving dienen de
mmd’ers gedetineerden bij binnenkomst in een inrichting binnen tien
dagen te screenen op vier aandachtsgebieden: identiteitsbewijs,
inkomen, onderdak en zorg. Daarnaast dienen zij gemeenten te
informeren over en te betrekken bij het oplossen van eventuele
knelpunten op genoemde gebieden. Een en ander is uitgewerkt in de
instructie ‘Werkprocessen mmd’ van de DJI.
Bevindingen
In paragraaf 3.1 is de screening door de medewerker maatschappelijke
dienstverlening (mmd’er) beschreven. In die paragraaf is ook aangegeven dat de mmd-screening in de praktijk achterblijft bij de gewenste
norm.
Na binnenkomst van de gedetineerde stuurt de mmd’er een bericht naar
de gemeente van herkomst. De gemeente wordt dan geacht binnen vijf
dagen de ontbrekende informatie, op de door de mmd’er verrichte
screening, aan te leveren. Aangezien dit vaak niet binnen vijf dagen
gebeurt moet de mmd’er de ontbrekende informatie zelf verzorgen. De
krappe mmd-bezetting maakt dat dit voor veel gedetineerden niet lukt.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 67

Een penitentiaire inrichting moet, volgens de richtlijnen, acht weken
voor de ontslagdatum van de gedetineerde een overdrachtsrapportage
aan de gemeente van herkomst zenden. De Kruisberg kent een grote
doorstroom. In de eerste vier en een halve maand van 2011 zijn er 363
nieuwe gedetineerden binnengekomen. Bovendien verblijven veel
gedetineerden maar kort in de inrichting. Het is dan ook niet altijd
mogelijk om acht weken voor de ontslagdatum een basisdocument
nazorg aan de gemeente te zenden. Uit de cijfers van 200916 blijkt dat
voor 88% van de gedetineerden een identiteitsbewijs werd gerealiseerd17.
Voor 69% werd een inkomen gerealiseerd en voor 90% huisvesting. Voor
18% van de gedetineerden is een voorlopig zorgplan gerealiseerd.
De inrichting heeft zich in haar jaarplan voor 2011 tot doel gesteld dat de
mmd’er de gemeenten informeert over de door het MMD geleverde
informatie voor alle gedetineerden met een strafrestant van twee weken.
Zoals gezegd is de formatie MMD niet op sterkte (momenteel 1 fte bezet,
plus één stagiaire; formatie is 2 fte). De druk op de mmd’er is dan ook
groot.
De medewerker maatschappelijke dienstverlening onderhoudt, voor het
vormgeven van zijn werkzaamheden, frequent contacten met de
contactpersonen nazorg van de grotere gemeenten in de regio. Die
contacten zijn meestal goed. Met een aantal andere gemeenten, en met
gemeenten op afstand, zijn de contacten wisselend.
De Inspectie heeft niet kunnen constateren dat ook op directieniveau
actief contacten met gemeenten onderhouden worden of samenwerkingsverbanden met betrekking tot nazorg zijn aangegaan. Interne
monitoring van de werkwijze van MMD door bijvoorbeeld het hoofd
Gedetineerdenzaken is in de Kruisberg niet geregeld. Daardoor ontstond
bij de Inspectie de indruk dat de mmd-inzet vrij solistisch georganiseerd
is.

Nazorg
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
De screening van gedetineerden door het MMD kan, zoals eerder gezegd
in paragraaf 3.1, nog verbeteren. Ook op het gebied van het aanleveren
van overdrachtsrapportages aan de gemeenten, voorafgaand aan de
ontslagdatum van een gedetineerde, kan nog winst geboekt worden. De
belangrijkste verbeterpunten zitten bij een betere inbedding van het
mmd-proces in de inrichting. Daarmee wordt ook de verantwoordelijkheid voor de nazorgactiviteiten in de inrichting breder belegd.

16
17

Niet uitgesplitst voor De Kruisberg en Ooyerhoek. Cijfers over 2010 zijn niet aanwezig.
Dit cijfer is vertekend, omdat het niet per definitie iets zegt over de geleverde inspanningen
van de mmd-er. Als iemand al over een identiteitsbewijs beschikt, telt dit ook mee.

68 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Aanbevelingen
• Borg intern het werkproces van de medewerker maatschappelijke
dienstverlening.
• Ondersteun het functioneren van de medewerker maatschappelijke
dienstverlening door het maken van concrete afspraken met gemeenten, zodat informatieuitwisseling bij aanvang van detentie en bij
ontslag beter vorm krijgt.

6.2 Reïntegratietrajecten
Criterium
Artikel 2, lid 2 van de Penitentiaire beginselenwet formuleert de
reïntegratiedoelstelling van het Nederlandse gevangeniswezen: de
tenuitvoerlegging van de straf dient zo veel mogelijk dienstbaar te
worden gemaakt aan de terugkeer in de samenleving. Dat kan op
verschillende manieren gebeuren. In het huidige beleid ligt het accent
op een methodiek om gedetineerden die daartoe gemotiveerd of te
motiveren zijn, aan trainingen te onderwerpen die hun vaardigheden
vergroten. Vervolgens is het beleid erop gericht zowel in de inrichting
als bij relevante instanties aansluiting te bewerkstelligen met maatschappelijke vervolgvoorzieningen.
Bevindingen
De inrichting vermeldt in haar jaarplan 2011 dat alle langverblijvende
gedetineerden moeten beschikken over een detentie- & reïntegratieplan
(D&R-plan). Deze D&R-plannen dienen door de diverse disciplines te
worden opgesteld en bijgesteld. Desgevraagd erkent de directie dat ten
aanzien van de reïntegratie nog geen grote stappen gezet zijn. De
contacten met gemeenten met het oog op een goede nazorg zijn
wisselend. De ene gemeente is actiever dan de andere. Deze contacten
lopen overigens, zoals in de vorige paragraaf vermeld, niet op
directieniveau.
Op korte termijn moet het dagprogramma in De Kruisberg in het kader
van Modernisering Gevangeniswezen omgevormd worden tot een
persoonsgebonden programma. Vervolgens zal meer energie gericht
worden op het vormgeven van de D&R-plannen. Inmiddels worden in
het MDO de eerste ervaringen met de detentie- & reïntegratieplannen
opgedaan. Alle disciplines rapporteren over de gedetineerde en
wisselen in het MDO relevante informatie uit.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 69

Volgens de trajectbegeleider18 van De Kruisberg zijn er op de gevangenisafdeling in de gesloten setting maar een paar gedetineerden die in
aanmerking komen voor een TR-traject. Voor gedetineerden in het huis
van bewaring lopen geen TR-trajecten.
De trajectbegeleider bewaakt de voortgang van deze trajecten. De
contacten die hij daartoe onderhoudt met de reclassering zijn goed.
In het kader van Terugdringen Recidive (TR) vindt in De Kruisberg af en
toe een leefstijltraining plaats. Voor andere interventies (bijv. COVA) is
de populatie vaak te klein, zodat er geen groep geformeerd kan worden.
Soms wordt iemand om die reden overgeplaatst naar de Ooyerhoek in
Zutphen om daar aan een training deel te nemen. Gedetineerden die
interesse voor onderwijs hebben, kunnen in De Kruisberg ook onderwijs volgen. De mogelijkheden zijn echter beperkt en betreffen vooral
computerondersteund onderwijs. De groepsgrootte is beperkt tot vijf à
zes personen. Het volgen van onderwijs buiten de inrichting is alleen
mogelijk voor de gedetineerden van de Beperkt Beveiligde Inrichting
(BBI).
De geïnterviewde gedetineerden zijn niet zo te spreken over TR. Zij
hebben de indruk dat er weinig actief gewerkt wordt aan reïntegratie.
Voor hen was ook niet duidelijk welke positie de reclassering met
betrekking tot het reïntegratietraject inneemt.
Op directieniveau vindt regelmatig overleg plaats tussen de plaatsvervangend vestigingsdirecteur en de reclassering. Tijdens het inspectiebezoek bleek niet van concrete samenwerkingsafspraken en/of convenanten met betrekking tot reïntegratie.
De vestigingsdirecteur woont het Arrondissementaal Justitieel Beraad
(AJB) bij. Echter ook in dat overleg krijgt nazorg niet echt veel aandacht.
Reïntegratie
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Los van de BBI en de ZBBI heeft het gesloten gedeelte van De Kruisberg,
niet veel gedetineerden die in een reïntegratietraject zitten. De
mogelijkheden om bijvoorbeeld interventies op te starten zijn beperkt
en ook de formatieve inzet van de trajectbegeleider is versnipperd en
beperkt. Echter ook het beleid van De Kruisberg wekt niet het beeld van
een actief op reïntegratie gerichte inrichting. Of iedere gedetineerde in
de gesloten setting die in aanmerking zou kunnen komen voor een
TR-traject ook daadwerkelijk voor een TR-traject wordt bereikt, wordt,
18

Voor een belangrijk deel van zijn tijd is betrokkene als trajectbegeleider actief in de BBI en
ZBBI, daarnaast vervult hij in de gesloten setting een dubbelfunctie; betrokkene is tevens
de onderwijzer van de inrichting.

70 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

voor zover de inspectie heeft kunnen nagaan, niet gecheckt.
Aanbevelingen
• Waarborg dat alle gedetineerden die voor TR-trajecten in aanmerking
komen, die trajecten ook daadwerkelijk krijgen.
• Organiseer op directieniveau overleg met reclasseringsorganisaties en
andere relevante ketenpartners teneinde de gerichtheid op de
reïntegratie van gedetineerden te verbeteren.

6.3 Conclusie
Op het gebied van de maatschappelijke reïntegratie is door De Kruisberg
nog winst te boeken. Zo blijft enerzijds het aantal gedetineerden dat
binnen tien dagen gescreend wordt achter bij de normen. Anderzijds is
ook het aanleveren van overdrachtsrapportages aan de gemeenten,
voorafgaand aan de ontslagdatum van een gedetineerde, nog niet op
orde. Hier kan de inrichting, ook op directieniveau, nog de nodige
inspanningen leveren.
De vormgeving van detentie- en reïntegratieplannen en de bespreking
daarvan in het multidisciplinaire overleg is een positieve ontwikkeling.
Hiermee wordt de aandacht op reïntegratietrajecten gevestigd en breder
gedeeld. Daarnaast kan ook hier door de directie, door middel van het
actief aangaan van betere samenwerkingsverbanden met reclasseringsorganisaties en andere relevante ketenpartners, de gerichtheid op
reïntegratie vergroot worden.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 71

7
Organisatieaspecten

72 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Van de organisatie beziet de ISt die aspecten die direct invloed hebben
op de kwaliteit van het primaire detentieproces. Dit hoofdstuk gaat in
op drie organisatieaspecten: personeelsmanagement, communicatie en
integriteit. In de inleiding van dit rapport is aangekondigd dat de vraag
in hoeverre de inrichting het beleid periodiek evalueert op effectiviteit
en zo nodig bijstelt, tevens in dit hoofdstuk aan de orde komt.

7.1 Personeelsmanagement
Criterium
(Internationale) regelgeving stelt eisen aan het management en
personeel van inrichtingen. Zo moet het personeel doordrongen zijn
van de doelstelling van het gevangeniswezen en dient het management
leiding te geven aan de processen die leiden tot het behalen van die
doelstellingen. Ook moet inrichtingspersoneel zorgvuldig worden
geselecteerd met nadruk op integriteit, menselijkheid, professionaliteit
en geschiktheid voor het complexe werk. Verder moeten vaardigheden
die relevant zijn voor het werk kunnen worden onderhouden en
verbeterd door aanvullende opleidingen.19
De sectordirectie gevangeniswezen volgt per inrichting de gang van
zaken door middel van de jaarlijkse opgave van prestatie-indicatoren
die onderdeel uitmaakt van de planning-en-controlcyclus. Prestatieindicatoren zijn ondermeer de veiligheid en het welbevinden van het
personeel, het arbeidsverzuim, de mate waarin functioneringsgesprekken worden gevoerd en een Checklist borging competentiemanagement. Ook kijkt de ISt naar de verzuimcijfers en de mate van (externe)
mobiliteit waarvoor een streefpercentage van 5 procent wordt
gehanteerd.
Bevindingen
De formatieve bezetting van de executieve dienstvakken is in PI De
Kruisberg redelijk in overeenstemming met de officiële formatie. Er
wordt tijdens de inspectie door het executieve personeel ook niet
geklaagd over een te grote werkdruk. Omdat het een kleine inrichting
is, is de formatie van met name de ondersteunende diensten, zoals
MMD, TR, onderwijs, medische dienst, psycholoog en geestelijk
verzorging, wel vrij beperkt. Het betreft hier vaak solistische functies of
functionarissen met kleine (soms zelfs meerdere) aanstellingen, die
moeilijk vervangbaar zijn. Dat maakt de organisatie kwetsbaar.
Bovendien vernam de Inspectie bij deze ondersteunende diensten
19

Bron: European prison rules hoofdstuk V, standard minimum rules artikel 47 en verder.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 73

regelmatig geluiden over een hoge werkdruk.
De inrichting stelt zich in haar jaarplan 2011 tot doel om het verzuimpercentage onder de streefnorm van 6,5% te houden. In de jaren 2009
en 2010 was het verzuimcijfer voor heel PI Achterhoek respectievelijk
4,8% en 5,3%.
Het management van De Kruisberg wil dat alle medewerkers eind 2011
de training ‘Motiverende bejegening’ gevolgd hebben. Tijdens de
inspectie bleek dat veel personeelsleden de training nu al gevolgd
hebben en er over het algemeen heel enthousiast over zijn.
De mogelijkheden tot het volgen van andere opleidingen, bijvoorbeeld
in het kader van functiescholing of loopbaanontwikkeling, zijn gering.
Volgens de geïnterviewden in de executieve dienst, worden verzoeken
daartoe vaak afgewezen omdat de gewenste opleiding geen meerwaarde
voor de functie levert (het overgrote deel van het personeel voldoet al
aan de vereiste functiekwalificaties) of met een beroep op financiële
beperkingen. Ook voor de detentieondersteunende medewerkers en
leidinggevenden zijn de scholingsmogelijkheden beperkt. De leidinggevenden en de vestigingsdirectie hebben het traject Leidinggeven als
professie (LGAP) afgerond.
Door de vele wisselingen in de leiding is coaching van de medewerkers
soms moeilijk uitvoerbaar geweest. De ervaring van met name de
medewerkers in de executieve dienst maakt dat zij vrij zelfstandig hun
werk kunnen verrichten. De nieuwe leidinggevenden nemen zich voor
de coaching zowel individueel als in teamverband weer op te pakken.
Uit de jaarverslagen van 2009 en 2010 blijkt dat PI Achterhoek breed het
percentage gevoerde functioneringsgesprekken op 89% respectievelijk
81% ligt. De cijfers zijn niet uitgesplitst voor De Kruisberg en
Ooyerhoek.
De geïnterviewden in De Kruisberg geven aan dat het weliswaar de
bedoeling is dat eens per jaar een functioneringsgesprek met de
leidinggevende gevoerd wordt, maar dat het er vanwege de vele
personeelswisselingen in die leidinggevende functies, de afgelopen
jaren vaak niet van gekomen is. Voor 2011 spreekt het management de
verwachting uit dat alle medewerkers over een persoonlijk ontwikkelplan (POP) beschikken.
In juli 2007 is een onderzoek gedaan naar de werkbeleving van het
personeel, door middel van de BASAM. Gemiddeld zijn de medewerkers
van De Kruisberg relatief positief over de verschillende aspecten van het
personeelsbeleid.

74 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Personeelsmanagement
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
De uitvoering van het personeelsmanagement voldoet grotendeels. De
formatieve bezetting is op orde, waarbij opgemerkt moet worden dat de
kleine formaties bij de ondersteunende dienstvakken de organisatie
kwetsbaar maken. Het arbeidsverzuim blijft onder de norm, maar het
aantal gevoerde functioneringsgesprekken en de daaraan voor medewerkers gekoppelde persoonlijke ontwikkelplannen blijven nog achter.
De inrichting heeft in het afgelopen jaar voor diverse functionarissen
ruimte gecreëerd voor het volgen van trainingen, nu vraagt de Inspectie
aandacht voor de verdergaande ontwikkeling van het
personeelsmanagement.
Aanbevelingen
• Onderzoek hoe de kwetsbaarheid van de organisatie die ontstaat door
kleine formaties bij de ondersteunende dienstvakken verminderd kan
worden.
• Ontwikkel het personeelsmanagement verder op het gebied van
coaching, opleiding en persoonlijke ontwikkeling.

7.2 Communicatie
Criterium
De European prison rules refereren in artikel 87 lid 1 aan de beschikbaarheid van een optimale communicatiestructuur binnen de
inrichting.
Bevindingen
Medewerkers geven wisselende geluiden af over de interne
communicatie.
Enerzijds zegt men goed geïnformeerd te worden over zaken die de
inrichting betreffen, bijvoorbeeld over Modernisering
Gevangeniswezen. De directie hield recent verschillende voorlichtingsrondes en medewerkers zijn in de gelegenheid gesteld die rondes bij te
wonen. Ook worden er regelmatig nieuwsbrieven verspreid.
Tegelijkertijd heeft de Inspectie van verschillende kanten ook het
signaal gekregen dat de communicatie niet op alle punten goed
verloopt. Alhoewel de directie zich in haar jaarplan voorneemt medewerkers in een vroegtijdig stadium te betrekken bij de ontwikkeling van
beleid of bij veranderprocessen, kreeg de Inspectie in verschillende
interviews de boodschap dat dit in de praktijk niet (altijd) gebeurt.
Bijvoorbeeld bij de voorbereiding van nieuw beleid (invoering nieuw
dagprogramma, opstart EZV) maar ook bij de bespreking van knelpun-

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 75

ten in de organisatie of bij de selectie van een nieuwe leidinggevende,
worden personeelsleden niet gehoord of niet actief betrokken. Enkele
medewerkers gaven zelfs aan het gevoel te hebben dat met name de
ondersteunende processen in de Kruisberg geen prioriteit krijgen.
De Inspectie vernam dat dit soms te maken heeft met het feit dat
medewerkers een solistische functie innemen en dus moeilijk vrijgemaakt kunnen worden, maar ook dat in enkele gevallen geen (of te late)
pogingen ondernomen worden medewerkers te betrekken bij de
besluitvorming. Eenmaal genomen besluiten worden vervolgens alleen
meegedeeld, vaak zonder enige motivering. Wanneer personeelsleden
vervolgens hun onvrede daarover kenbaar maken wordt de gang van
zaken niet verder geëvalueerd om te kijken hoe dit een volgende keer
voorkomen kan worden.
Het middenkader overlegt eens per 14 dagen met de plaatsvervangend
vestigingsdirecteur. Het teamoverleg op de verblijfsafdelingen verloopt
goed. In 2010 viel nog zo’n kwart van alle teamoverleggen uit. In de
eerste helft van 2011 vond het overleg wekelijks plaats en ging het
vrijwel altijd door. Ook het aantal deelnemers is verbeterd. Voorheen
konden vijf à zes van de 15 teamleden aanwezig zijn, nu zijn dat er acht à
negen. Ook in het nieuw in te voeren dagprogramma is rekening
gehouden met voldoende sport- en communicatiemomenten.
Bij de bewaarder/portiers valt het teamoverleg eveneens niet vaak uit.
Zij hebben een centraalpostgroep en een portiersgroep die apart over
dezelfde onderwerpen overleggen. Volgens de geïnterviewden kan er
net zo goed één werkoverleg komen.
Van alle teamoverleggen in De Kruisberg worden verslagen gemaakt.
De informatieuitwisseling in het multidisciplinair overleg (MDO) is,
volgens de geïnterviewden, effectief. Elke gedetineerde wordt eens per
zes weken besproken in het MDO. Per gedetineerde is schriftelijke
rapportage beschikbaar van de verschillende disciplines. Daarnaast
wordt het MDO door veel functionarissen bezocht. Ook vindt voldoende
uitwisseling plaats tussen het MDO en het Psycho-medisch overleg
(PMO) waaraan arts, verpleegkundige en psycholoog deelnemen.
Het MDO formuleert adviezen over gedetineerden, bijvoorbeeld met
betrekking tot verlofverlening of voorwaardelijke invrijheidsstelling.
In 2010 is voor heel PI Achterhoek een nieuwe communicatie- en
overlegstructuur opgesteld. Deze beschrijft de diverse overlegvormen en
deelnemers. De frequentie van de overleggen is niet altijd vastgelegd.

76 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Communicatie
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Op het criterium communicatie voldoet de uitvoering van de inrichting
overwegend. Het geformaliseerde overleg loopt goed. Teamoverleg
vindt zeer regelmatig plaats en ook de 50% deelname wordt gehaald.
Het MDO functioneert naar behoren. Ook de informatievoorziening
vanuit de directie over nieuwe beleidsontwikkelingen is op orde.
Verschillende medewerkers zijn echter niet tevreden over de manier
waarop zij betrokken worden bij de ontwikkeling van nieuw beleid, bij
het oplossen van knelpunten of bij de selectie van nieuwe
functionarissen.
Het beleid voldoet aan de verwachtingen. Er is een vastgestelde
communicatie- en overlegstructuur. De check op de uitvoering voldoet
beperkt. Zelfs als medewerkers hun signalen van onvrede over de
communicatie expliciet kenbaar maken bij de directie, wordt niet actief
gekeken hoe dit een volgende keer voorkomen kan worden.
Aanbeveling
Betrek medewerkers daadwerkelijk bij de ontwikkeling en totstandkoming van nieuw beleid of bij aangelegenheden die hun discipline
betreffen. Besteed daarbij expliciet aandacht aan de deelname van de
medewerkers van de kleinere en/of ondersteunende dienstvakken.

7.3 Integriteit
Criterium
Behalve het gegeven dat artikel 77 van de European prison rules het
belang van integriteit benoemt, is er geen sprake van algemeen
geldende regelgeving voor integriteit. Wel is integriteit een regelmatig
terugkerend speerpunt in de planning-en-controlcyclus van de sector
Gevangeniswezen. De ISt verwacht integer handelen van iedere
medewerker die betrokken is bij de vormgeving van detentie in het
belang van de medewerkers zelf, de gedetineerden en de organisatie.
Bevindingen
PI Achterhoek beschikt over een commissie integriteit en seksuele
intimidatie. Twee medewerkers van De Kruisberg maken deel uit van die
commissie. Een medewerker kan voor drie jaar tot medewerker
integriteit benoemd worden.
Alle leden van de commissie volgden in 2010 een cursus medewerker
integriteit.
De commissie spreekt periodiek met de vestigingsdirectie en stelt een
jaarverslag op. In het jaarverslag van 2010 wordt gesteld dat integriteit

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 77

en seksuele intimidatie onderwerpen zijn die regelmatig in teamoverleggen aan bod komen. De Inspectie heeft deze onderwerpen in de door
haar bekeken werkoverleggen echter niet aangetroffen.
De gedragscode van DJI hangt op diverse locaties in de inrichting.
De Inspectie constateert dat integriteitskwesties in de Kruisberg slechts
sporadisch zijn voor gekomen. Als ze zich voordoen dan worden ze
serieus aangepakt. Bureau Integriteit en Veiligheid van DJI wordt erbij
betrokken.
Het personeel is bekend met het feit dat er vertrouwenspersonen
integriteit zijn.
Integriteit
Uitvoering

Beleid

Check

Oordeel
Op het criterium integriteit voldoet de uitvoering van PI De Kruisberg
overwegend. De commissie integriteit en seksuele intimidatie wordt
voldoende geëquipeerd door de inrichting. Integriteitsincidenten komen
slechts zelden voor. Integriteit is echter geen vast terugkerend agendapunt in het werkoverleg.
Het integriteitsbeleid voldoet overwegend. De inrichting heeft geen
eigen, specifiek, integriteitsbeleid geformuleerd, maar hanteert vooral
de gedragscode van DJI. De check op de uitvoering voldoet. Er vindt
periodiek een bespreking tussen commissie integriteit en de directie
plaats, waarin de ervaringen worden uitgewisseld.
Aanbeveling
Bewaak dat integriteit en seksuele intimidatie regelmatig terugkerende
onderwerpen op de agenda’s van het werkoverleg zijn.

7.4 Evaluatie
Om een goede kwaliteit van de uitvoering van primaire processen te
waarborgen is het van essentieel belang om de uitvoeringspraktijk
periodiek te evalueren en het beleid en/of de uitvoering naar aanleiding
daarvan bij te stellen.
In een aantal opzichten doet PI De Kruisberg dat ook. In de P&C-relatie
met het hoofdkantoor DJI worden prestatie-indicatoren bijgehouden.
Op het terrein van de beveiliging heeft DJI in 2009 en zeer recent (2011)
een zogenaamde Externe Security Audit gehouden. In 2009 zijn ook 10
deel RI&E’s afgesloten. Een aantal andere onderzoeken raakt inmiddels
verouderd. Ten aanzien van de rechtspositie van en de omgang met
gedetineerden is in 2007 een gedetineerdensurvey afgenomen. Ook de
BASAM enquête over de personeelstevredenheid dateert uit 2007 en de

78 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

audit van de medische dienst vond ook alweer enige tijd geleden plaats.
De genoemde evaluaties zijn bovendien niet door de inrichting zelf
geëntameerd, maar door het hoofdkantoor DJI. De Kruisberg kent geen
actief systeem waarbij periodiek processen tegen het licht worden
gehouden en zo nodig bijgesteld20. Kortom er is geen integraal kwaliteitssysteem in de inrichting. De ISt beveelt de inrichting aan hiertoe een
actief beleid te ontwikkelen en te implementeren en daarmee stappen in
de richting van een integraal kwaliteitssysteem te zetten.
Aanbeveling
Intensiveer de evaluatie-inspanningen met betrekking tot de primaire
processen in PI De Kruisberg en bevorder daarmee de ontwikkeling van
een integraal kwaliteitsysteem.

7.5 Conclusie
De ISt is overwegend positief over de criteria in dit hoofdstuk
organisatieaspecten.
Het personeelsmanagement is grotendeels op orde. De kwetsbaarheid zit
voor De Kruisberg vooral in de kleine formaties van met name de
ondersteunende diensten.
Het arbeidsverzuim is relatief laag, maar het voeren van functioneringsgesprekken en de daaraan voor medewerkers gekoppelde persoonlijke
ontwikkelplannen blijven nog achter.
Ten aanzien van de communicatie constateert de Inspectie een wisselend
beeld. Enerzijds verloopt het geformaliseerde overleg goed.
Teamoverleggen vinden zeer regelmatig plaats en functioneren naar
behoren. Ook de informatievoorziening vanuit de directie over nieuwe
beleidsontwikkelingen is op orde. Er bestaat echter ook onvrede over de
manier waarop medewerkers betrokken worden bij beleidsontwikkelingen of andere voor hen relevante thema’s.
De aandacht voor integriteit en integriteitsschendingen vanuit de
directie is goed. Dit onderwerp zou wel periodiek terug moeten komen
op de agenda’s van de verschillende werkoverleggen.
Met betrekking tot evaluaties concludeert de Inspectie dat reguliere
evaluaties die mede door DJI geëntameerd worden periodiek plaatsvinden. Maar een eigen actief systeem waarbij processen regelmatig tegen
het licht worden gehouden en zo nodig bijgesteld, kent De Kruisberg
niet.
20

Zo worden bijvoorbeeld de winkelprijzen niet periodiek gemonitord.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 79

8
Slotbeschouwing

80 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Het beeld dat de Inspectie van PI De Kruisberg heeft gekregen is
overwegend positief. Dat geldt voor de meeste aspecten. Een uitzondering vormt met name de maatschappelijke reintegratie, deze kan nog
duidelijk verbeterd worden.
PI De Kruisberg is een kleine inrichting, zowel wat betreft het aantal
personeelsleden en gedetineerden als wat betreft het gebouw.
De inrichting beschikt over weinig ruimte, en heeft daardoor ook
beperkte mogelijkheden om de bestemming van ruimtes te veranderen.
Het is de Inspectie bovendien opgevallen dat delen van de inrichting,
zoals de arbeidszalen, erg kaal aandoen.
De kleinschaligheid heeft voor- en nadelen voor het werken in de p.i.
De lijnen zijn kort, en iedereen kent elkaar. Daar staat tegenover dat de
organisatie kwetsbaar is: de bezetting per dienstvak is klein, waardoor
er minder opvangmogelijkheden dan elders zijn.
Het verloop onder gedetineerden is groot. Dat lijkt het werk op de
afdelingen niet nadelig te beïnvloeden; het bemoeilijkt wel de
reïntegratieactiviteiten.
Over de communicatie in de inrichting heeft de ISt wisselende geluiden
gehoord. Enerzijds heerst er onder de medewerkers een breed gedeeld
gevoel dat zij goed geïnformeerd zijn over de gang van zaken in de
inrichting.
Anderzijds heeft de Inspectie een aantal malen klachten vernomen dat
over veranderingen en nieuwe ontwikkelingen niet met de direct
betrokkenen overlegd wordt, maar alleen mededelingen gedaan
worden. De besluitvorming wordt als abrupt ervaren, en men mist een
motivering.
Een relatief pluspunt voor PI De Kruisberg is dat het werkoverleg er
minder vaak uitvalt dan in de andere p.i.’s die de ISt de laatste tijd heeft
doorgelicht.
De betrokkenheid van de medewerkers bij het werk is groot, en de
tevredenheid van de gedetineerden over de manier waarop zij bejegend
worden is algemeen.
De ISt heeft wel in verschillende gesprekken vernomen dat alle
aandacht uit lijkt te gaan naar het executieve personeel. Andere
afdelingen hebben het gevoel op de tweede plaats te komen.
Een aantal medewerkers is al erg lang bij De Kruisberg werkzaam in
dezelfde functie. Ook binnen de inrichting is er weinig mobiliteit
doordat niet van tijd tot tijd de samenstelling van de teams veranderd

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 81

wordt.
Een positief gevolg van deze situatie is dat deze medewerkers een schat
aan ervaring meebrengen, en bij voorbeeld geprezen worden voor de
wijze waarop zij gedetineerden observeren. Een keerzijde is dat de
mobiliteitsdoelstelling van de aanpak Penitentiaire Scherpte niet
gehaald wordt, en dat er voor jongere medewerkers weinig carrièremogelijkheden zijn. Er is binnen de inrichting nauwelijks doorstroming
naar een andere functie of een hogere schaal.
De Inspectie heeft de indruk gekregen dat, mede dankzij de inzet en
ervaring van de medewerkers, veel zaken wel goed lopen in PI De
Kruisberg, maar dat daar niet altijd een bewuste visie of beleidsdocument aan ten grondslag ligt, en dat de inrichting weinig aandacht heeft
voor een kritische evaluatie van de eigen werkwijze. Een integraal
kwaliteitssysteem kan daarbij helpen.

82 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 83

Bijlage 1
Oordeel

Legenda oordeel
Voldoet niet aan de relevante normen en
verwachtingen
Voldoet in beperkte mate aan de relevante
normen en verwachtingen
Voldoet overwegend maar niet volledig aan de
relevante normen en verwachtingen
Voldoet aan de relevante normen en
verwachtingen
Strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen

84 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Uitvoering

Beleid

Check

Rechtspositie gedetineerden
Insluiting
Introductie
Activiteiten
Accommodatie
Voeding
Contact
Toegang zorg
Discipline
Beklag
Omgang met gedetineerden
Screening
Bejegening
Rapportage
Interne veiligheid
Calamiteiten
Agressiebeheersing
Drugsontmoediging
Maatschappijbeveiliging
Beveiliging
Toekenning verlof
VI
Maatschappelijke reÏntegratie
Nazorg
ReintegratÏe
Organisatieaspecten
Personeel
Communicatie
Integriteit

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 85

Bijlage 2
Aanbevelingen

86 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

De ISt beveelt de PI het volgende aan:
1.

Stel de huisregels ook in andere talen, doch in ieder geval in het
Engels, beschikbaar.
2. Zie toe op het daadwerkelijk houden van een intakegesprek met
elke gedetineerde.
3. Draag er zorg voor dat het (nieuwe) dagprogramma in overeenstemming is met de aanwijzingen van de sectordirecteur
gevangeniswezen.
4. Draag er zorg voor dat, overeenkomstig het vestigingsbrede besluit,
tekorten in de broodmaaltijd naar behoefte worden aangevuld.
5. Biedt gedetineerden altijd de mogelijkheid om direct bij binnenkomst telefonisch contact te hebben met relaties.
6. Borg de bezetting van de dienstvakken in de zorg, zodat de
uitvoering van de noodzakelijk zorgactiviteiten niet in het gedrang
komt.
7. Realiseer, in overleg met de geestelijk verzorging, geschikte ruimtes
voor de uitoefening van hun taken.
8. Draag er zorg voor dat alle gedetineerden tijdig door het mmd
worden gescreend.
9. Stimuleer gemeenten om de gevraagde info snel toe te sturen.
10. Ontwikkel het mentoraat verder, zodat het meer inhoud en
betekenis krijgt.
11. Ontwikkel de detentie-en reïntegratieplannen verder tot ze een
geïntegreerd beeld van de gedetineerde geven en richting geven
aan de uitvoering van de detentie.
12. Betrek meer medewerkers in calamiteitenoefeningen.
13. Verbeter de (mogelijkheden voor) deelname aan het PPO en heb
daarbij specifiek aandacht voor de fysieke weerbaarheidstraining.
14. Leg in instructies duidelijk vast of na afloop van bezoek de steekproefsgewijze visitatie van gedetineerden dient te worden toegepast en, indien dit zo is, hoe de selectie voor deze visitatie tot stand
komt.
15. Stel zeker dat de steekproefsgewijze urinecontrole van gedetineerden conform de instructies wordt toegepast en houdt hiervan een
volledige registratie bij.
16. Verbeter de identiteitscontrole van gedetineerden die bezoek
hebben. Voorzie daartoe in een conventionele controlemethode
indien de biometrische apparatuur niet functioneert. Stel tevens
altijd eerst de identiteit van de gedetineerde vast voordat bezoekers
de inrichting verlaten.
17. Stel zeker dat celinspecties conform de instructies en frequentie
worden toegepast en houdt hiervan een volledige registratie bij.

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 87

18. Borg intern het werkproces van de medewerker maatschappelijke
dienstverlening.
19. Ondersteun het functioneren van de medewerker maatschappelijke
dienstverlening door het maken van concrete afspraken met
gemeenten, zodat informatieuitwisseling bij aanvang van detentie
en bij ontslag beter vorm krijgt.
20. Waarborg dat alle gedetineerden die voor TR-trajecten in aanmerking komen, die trajecten ook daadwerkelijk krijgen.
21. Organiseer op directieniveau overleg met reclasseringsorganisaties
en andere relevante ketenpartners teneinde de gerichtheid op de
reïntegratie van gedetineerden te verbeteren.
22. Onderzoek hoe de kwetsbaarheid van de organisatie die ontstaat
door kleine formaties bij de ondersteunende dienstvakken
verminderd kan worden.
23. Ontwikkel het personeelsmanagement verder op het gebied van
coaching, opleiding en persoonlijke ontwikkeling.
24. Betrek medewerkers daadwerkelijk bij de ontwikkeling en totstandkoming van nieuw beleid of bij aangelegenheden die hun discipline betreffen. Besteed daarbij expliciet aandacht aan de deelname
van de medewerkers van de kleinere en/of ondersteunende
dienstvakken.
25. Bewaak dat integriteit en seksuele intimidatie regelmatig terugkerende onderwerpen op de agenda’s van het werkoverleg zijn.
26. Intensiveer de evaluatie-inspanningen met betrekking tot de
primaire processen in PI De Kruisberg en bevorder daarmee de
ontwikkeling van een integraal kwaliteitsysteem.

88 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 89

Bijlage 3
Afkortingen

90 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Bad
BASAM
Bewa
BHV
Bsd
Bva
BZA
DJI
EBI
EPR
ESA
ESF
Hvb
IBT
ISt
Md
mmd’er
Mpc
OR
Pbw
Pi
piw’er
PMO
PPO
Pva
Pve
RI&E
ROC
RSJ
SDGW
TR
VCA
Vi
VMZ
ZBBI

Inspectierapport Doorlichting

binnenkomst afdeling delinquenten
basisvragenlijst Amsterdam
complexbeveiliger
bedrijfshulpverlening
bureau selectie- en detentiebegeleiding
bevolkingsadministratie
bijzondere zorg afdeling
Dienst Justitiële Inrichtingen
extra beveiligde inrichting
European prison rules
externe security audit
Europees sociaal fonds
huis van bewaring
Intern bijstands team
Inspectie voor de Sanctietoepassing
medische dienst
medewerker maatschappelijke dienstverlening
meerpersoonscelgebruik
ondernemingsraad
penitentiaire beginselenwet
penitentiaire inrichting
penitentiair inrichtingswerker
psycho medisch overleg
praktisch penitentiair optreden
plan van aanpak
programma van eisen
risico inventarisatie en -evaluatie
regionaal opleidingscentrum
Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming
sectordirecteur gevangeniswezen
terugdringen recidive
veiligheidscertificaat aannemers
voorwaardelijke invrijheidstelling
verantwoorde medische zorg
zeer beperkt beveiligde inrichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 91

Bijlage 4
Bronnen

92 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Afdelingsregels HvB Kruisberg
BASAM resultaten 2007
Calamiteitenplannen
Capaciteitsoverzicht
Communicatiestructuur
Dagprogramma’s
Deelname PPO 2010
Dienstinstructies
Externe Security Audit 2009
Formatie- bezettingsoverzicht
Huisregels PI De Kruisberg maart 2011
Jaarplan 2010 en 2011
Jaarverslag 2009 en 2010
Jaarverslag 2010 commissie van toezicht PI De Kruisberg
Meldingen bijzondere voorvallen
Oefenjaarkalender BHV PI Achterhoek 2011
Overzicht straffen en maatregelen 1e kwartaal 2011
Registratie aanwezigheidscontrole en sterktelijsten
Registratie celinspecties
Registratie urinecontroles
Resultaten justfit 2010
Risico Inventarisatie en -evaluatie
Plan van aanpak RI&E versie maart 2011
Plattegrond van de locatie
Sanctiebeleid PI Achterhoek
Verslagen MDO
Verslagen teamoverleg piw’ers
Vier-maandsrapportages 2010

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 93

Bijlage 5
Inspectieprogramma

94 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Dag 1, dinsdag 10 mei
Parallel programma
09.30 - 10.00 uur

Parallel programma

Aankomst
Kennismaking met contactpersoon, installatie van werkkamer, introductie
bij het MT, korte toelichting van het programma en de werkwijze
Introductie:

10.00 - 11.30 uur
Begeleider

Rondgang door en schouw van de inrichting o.l.v. leidinggevende
beveiliging

11.30 - 12.30 uur
Gesprekspartners
(functie en naam)

Interview directie
Gesprek met directieleden aan de hand van documentatie en actuele
ontwikkelingen

12.30 - 13.00 uur

Lunch in werkkamer + bestuderen documentatie

13.15 - 14.45 uur

Interview zorgstaf
Gesprek met hoofd medische
dienst, (zo mogelijk) arts,
verpleegkundige, psycholoog

15.00 - 16.30 uur
Gesprekspartners
(afdeling en naam)

Interview gedetineerden
- minimaal 4 en maximaal 6
- afkomstig van verschillende
afdelingen (hvb en gevangenis)
- bij voorkeur daarbij een
vertegenwoordiger van de
Gedeco

16.30 - 17.00 uur

Interne evaluatie dag 1

Werkwijze bezoek en luchten + inzage
documentatie
Inspecteurs beschouwen de activiteiten luchten en bezoek en vullen een
checklist in
NB: begeleiding gewenst

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 95

Dag 2, woensdag 11 mei
Parallel programma

Parallel programma

09.15 - 11.00 uur
Gesprekspartners
(functie en naam)

Interview executieve medewerkers
(maximaal 7 vertegenwoordigers
van verschillende afdelingen uit de
functiegroepen beveiliging en piw,
indien mogelijk inclusief een
vertegenwoordiger van de
medezeggenschap)

Werkwijze BOS
Inspecteurs bezoeken bibliotheek (gevangenis (deel A.1)
heeft bibliotheek van 9.15 tot
10.15) en sportfaciliteit en vullen
een checklist in.

11.15 - 12.30 uur
Gesprekspartners
(functie en naam)

Interview hoofd beveiliging en
teamleiders beveiliging, BHVcoördinator en
preventiemede-werker

NB. Begeleiding gewenst

Check incidentregistratie veiligheid
inclusief UC’s en celinspecties

Werkwijze afdeling Arbeid (deel
B0 en deel A.1 heeft van 8.00 tot
12.00 uur arbeid)
Inspecteurs bezoeken afdeling
arbeid en spreken met leiding
en werkmeesters aan de hand
van checklist
NB. Begeleiding gewenst
Interview hoofd facilitaire zaken
(vanaf 10.30 uur mogelijk)
Interview met het hoofd
facilitaire zaken aan de hand van
checklist (duur ± 30 à 45 min.)

12.30 - 13.00 uur

Lunch in werkkamer

13.00 - 14.30 uur
Gesprekspartners
(functie en naam)

Interview leidinggevenden
woonafdelingen
Gesprek met 4 afdelingshoofden

14.45 - 16.30 uur
Gesprekspartners (functie en
naam)

16.30 - 17.00 uur

Interview gedetineerden
(individueel)
Inspecteurs bezoeken de
woonafdelingen en spreken
(willekeurig) individueel met
gedetineerden op cel
Obv selectie gedetineerden door
ISt (lijst opvragen BSD)

Bezoek woonafdelingen/BSD
1 inspecteur aanschouwt de
reguliere gang van zaken op de
afdelingen en bezoekt BSD om
dossiers in te zien
NB. Begeleiding gewenst

Interne evaluatie dag 2

96 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Dag 3, donderdag 12 mei
Parallel programma

Parallel programma

09.15 - 10.45

Interview medewerkers afdeling
Gedetineerdenzaken:
hoofd gedetineerdenzaken en
medewerkers bsd, MMD & TR

11.15 - 12.15 uur
Gesprekspartners
(functie en naam)

Bezoek stiltecentrum inclusief
interview geestelijke verzorging

Werkwijze BAD en BVA
Inspecteurs bezoeken het BAD en de
Bevolkingsadministratie tussen 9.15
en 10.30 en vullen een checklist in.
Daarbij gesprek met aanwezige
medewerkers en inzage in dossiers
BVA

Inspecteurs bezoeken het
stiltecentrum en gaan in gesprek
met geestelijk verzorgers.

Van 10.40-11.40 wonen inspecteurs
het MDO bij.
NB: begeleiding gewenst

12.30 - 13.30 uur

Interview en aansluitend gezamenlijke lunch met een vertegenwoordiging
uit de Commissie van Toezicht

13.30 - 14.30 uur

Voorbereiding terugkoppeling

14.30 - 15.30 uur

Korte terugkoppeling
Bevindingen doorlichting aan directie terugkoppelen

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 97

Bijlage 6
Geografische ligging

98 | PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Achterhoek locatie De Kruisberg | Augustus 2011 | 99

Missie ISt
“De ISt ziet toe op de sanctietoepassing met het oog op
zichtbare verbetering van de effectiviteit en kwaliteit van de
sanctietoepassing.
De ISt adviseert de minister van Justitie ten behoeve van
borging van behoorlijke sanctietoepassing.
De ISt is hierbij onafhankelijk in haar oordeel, transparant
in haar werkwijze en professioneel in haar kennis,
vaardigheid en houding.”

Dit is een uitgave van:
Inspectie voor de Sanctietoepassing
Kalvermarkt 53 | 2511 CB Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
www.ist.nl
Augustus 2011 | Publicatie-nr. j-9906