Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 625

Voorstel van wet van het lid Van Vliet tot
wijziging van onder andere de
Comptabiliteitswet 2001 en de Wet
rechtspositie rechterlijke ambtenaren in verband
met het verlagen van het aantal kandidaten op
aan de Tweede Kamer toe te zenden
aanbevelingslijsten ten behoeve van de
benoeming van leden van de Algemene
Rekenkamer en de Hoge Raad der Nederlanden,
en van de Wet Nationale ombudsman in verband
met het stellen van de ambtstermijn van de
Kinderombudsman en de Veteranenombudsman
op zes jaren

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen
1. Inleiding
Met dit initiatiefwetsvoorstel geeft de initiatiefnemer uitvoering aan een
tweetal aanbevelingen van de werkgroep Benoemingen en Voordrachten
van de Tweede Kamer (hierna: de werkgroep).1 Daarbij wordt voorgesteld
een minimumaantal van drie kandidaten te vermelden op aanbevelingslijsten ten behoeve van voordrachten voor benoemingen van leden van de
Algemene Rekenkamer en de Hoge Raad der Nederlanden, alsmede om
de ambtstermijn van de Kinderombudsman en de Veteranenombudsman
vast te stellen op zes jaren.
2. Voorgeschiedenis
De voornoemde werkgroep werd op 11 februari 2015 ingesteld door het
presidium van de Tweede Kamer, waarbij een van de opdrachten was te
onderzoeken of de wettelijke bepalingen rondom de verschillende
benoemingen en voordrachten waarbij de Tweede Kamer betrokken is,
konden worden geharmoniseerd en wellicht gemoderniseerd.
De werkgroep heeft eerst schriftelijk informatie ingewonnen bij de
verschillende betrokken Kamercommissies over hun ervaringen met de
voordrachts- en benoemingsprocedures. Daarna heeft de werkgroep
(vertrouwelijke) gesprekken gevoerd met de vicepresident van de Raad
van State, de waarnemend president van de Algemene Rekenkamer, de
1

kst-34625-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Zie voor het rapport van de werkgroep Kamerstukken II 2016/17, 34 619, nr. 1. Het presidium
heeft zich achter de aanbevelingen geschaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 625, nr. 3

1

president van en de procureur-generaal bij de Hoge Raad en met de
Nationale ombudsman.
De werkgroep heeft vervolgens in december 2015 haar rapport
opgeleverd.2 Daarin heeft zij onder andere de in de Kamer gevolgde
procedures bij benoemingen en voordrachten geschetst, en een aantal
aanbevelingen gedaan. Een aantal daarvan wordt intern in de Tweede
Kamer opgepikt. De boven in de inleiding genoemde twee aanbevelingen
vereisen echter een wetswijziging, waarvan de initiatiefnemer, tevens
voorzitter van de voormalige werkgroep, de uitwerking op zich heeft
genomen.
3. Wettelijk kader
Ingevolge de wet doet de Tweede Kamer voordrachten aan de regering
ten behoeve van de benoeming van leden van de Hoge Raad der
Nederlanden en van de Algemene Rekenkamer, voordrachten aan de
Ministers van Algemene Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en Defensie, ten behoeve van de benoeming van leden van de Commissie
van Toezicht op de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CTIVD), en
benoemt zij zelf de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen (waaronder die welke de functie van Kinderombudsman en
Veteranenombudsman vervullen).3 Ten behoeve van die voordrachten en
benoemingen ontvangt de Tweede Kamer steeds aanbevelingslijsten van
betrokken instanties, waarbij het aantal kandidaten dat op de aanbevelingslijst moet worden gemeld, wisselt tussen zes (Hoge Raad en
Algemene Rekenkamer) en ten minste drie (CTIVD, Nationale ombudsman
en substituut-ombudsmannen).4
Voorts is in de wet geregeld dat de Nationale ombudsman wordt
benoemd voor een periode van zes jaren, en dat de substituutombudsmannen (waaronder die welke de functie van Kinderombudsman
of Veteranenombudsman vervullen) worden benoemd voor de duur van
de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek zij worden
benoemd, vermeerderd met een jaar.5
4. Aanbevelingslijsten ten behoeve van voordrachten
De werkgroep is tot de conclusie gekomen dat de huidige systematiek
waarbij bij vacatures in de Algemene Rekenkamer en de Hoge Raad de
genoemde aanbevelingslijst van zes personen openbaar wordt gemaakt,
ook al worden slechts drie van hen uiteindelijk op de voordracht door de
Kamer geplaatst, een afbreukrisico veroorzaakt voor kandidaten die niet
op de voordracht komen te staan. Kandidaten die wel op de voordracht
worden geplaatst maar niet als eerste worden vermeld of niet worden
benoemd, ondervinden eveneens een afbreukrisico, dat echter geringer is
aangezien zij wel geschikt zijn bevonden.
De indiener vermoedt met de werkgroep, daarin gesteund door degenen
die de werkgroep gehoord heeft, dat afwegingen omtrent het afbreukrisico kunnen leiden tot afzien van solliciteren. Hiervan is geen bewijs te
leveren, tenzij personen dit zelf nadrukkelijk zouden verklaren, waarbij zij
geen belang hebben. Dit speelt wellicht minder bij kandidaatstelling voor
de Hoge Raad, waar het voorkomen op de aanbevelingslijst van oudsher
2

Zie voor het rapport van de werkgroep Kamerstukken II 2016/17, 34 619, nr. 1.
Zie de artikelen 77, eerste lid, 78a, tweede lid, en 118, eerste lid, van de Grondwet, en artikel 65,
tweede lid van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002.
4
Zie de artikelen 70 van de Comptabiliteitswet 2001 en 5c, zesde lid, van de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren, onderscheidenlijk de artikelen 2, tweede lid, van de Wet Nationale
ombudsman en 65, tweede lid, van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002.
5
Zie artikel 2, derde lid, onderscheidenlijk artikel 9, tweede lid, van de Wet Nationale
ombudsman.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 625, nr. 3

2

betekent dat een benoeming in het verschiet ligt, maar het kan zich ook
daar voordoen.
In verband hiermee wordt voorgesteld om de Comptabiliteitswet 2001 en
de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren te wijzigen om de aanbevelingslijsten die de Kamer ontvangt in het kader van vacatures bij de Hoge
Raad en de Algemene Rekenkamer voor wat betreft het aantal te
vermelden namen te harmoniseren met die voor de Nationale ombudsman, de substituut-ombudsmannen en de CTIVD, en dus te stellen op ten
minste drie. Daarbij wordt tevens een voorziening getroffen voor de
toekomstige Comptabiliteitswet 2016, die op dit punt het minimumaantal
te vermelden kandidaten op een aanbevelingslijst bij een vacature voor de
Algemene Rekenkamer reeds terugbrengt tot «ten minste vier».6 Dit
wetsvoorstel harmoniseert ook dit dus tot «ten minste drie».
Dit vermindert het aantal personen dat risico op imagoschade loopt en
vermindert het risico dat potentieel geschikte kandidaten besluiten om
niet te solliciteren met het oog op die imagoschade. Ook kan het
voorkomen dat kandidaten zich op het laatste moment terugtrekken.
5. Benoemingsduur Kinderombudsman en Veteranenombudsman
De ambtstermijn van een substituut-ombudsman is in de Wet Nationale
ombudsman dus gekoppeld aan de ambtstermijn van de Nationale
ombudsman, en loopt door tot een jaar na het aflopen daarvan.7 Twee van
de substituten beschikken over een eigen in de wet verankerde positie, nl.
de Kinderombudsman en de Veteranenombudsman. Zij hebben dus een
zelfstandige taak wat rechtvaardigt hen een zelfstandige rechtspositie te
verlenen. In navolging van de werkgroep stelt de indiener dan ook voor
om deze twee substituut-ombudsmannen te benoemen voor de duur van
zes jaren (net als de Nationale ombudsman zelf). Hierbij is de benoeming
dus niet langer gekoppeld aan die van de Nationale ombudsman. Dit staat
natuurlijk los van het gegeven dat in de praktijk de Nationale ombudsman
aan de voorkant een betrokkenheid houdt waar het gaat om deze 2
substituten. Per slot van rekening dient men met elkaar nauw samen te
werken.
6. Uitvoering
Bij de inwerkingtreding van het wetsvoorstel zullen de leden van de
Algemene Rekenkamer en de Hoge Raad op de aan de Tweede Kamer toe
te zenden aanbevelingslijsten ten behoeve van vacatures minimaal drie
leden moeten gaan noemen. Het betreft hier een minimumaantal; indien
de Algemene Rekenkamer/Hoge Raad aanleiding ziet tot de vermelding
van een hoger aantal kandidaten blijft dit mogelijk.
Verder zal de benoemingsduur van de Kinderombudsman en de Veteranenombudsman dus moeten worden aangepast naar zes jaren. Hiermee zal
bij de benoeming door de Tweede Kamer rekening moeten worden
gehouden.

6

Zie Kamerstukken 34426. Het betreft artikel 7.1, vierde lid, in het gewijzigd voorstel van wet
(Kamerstukken I 2016/17, 34 426, A, p. 27).
7
Zie artikel 9, tweede lid. Zie over de koppeling met de ambtstermijn van de Nationale
ombudsman o.a. Kamerstukken II, 1979/80, 14 178, nr. 5. p. 9 en 10 en over het na afloop van
die termijn doorlopen met een jaar o.a. Kamerstukken II 2002/03, 28 747, nr. 3, p. 36, en
Kamerstukken II 1990/91, 21 995, nr. 3, p. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 625, nr. 3

3

7. Financiële gevolgen
Het wetsvoorstel heeft geen financiële gevolgen.
8. Overgangsrecht
Er is een overgangsrechtelijk artikel in het wetsvoorstel opgenomen om te
verduidelijken dat het wetsvoorstel geen gevolgen heeft voor bij de
inwerkingtreding lopende benoemingsprocedures ten behoeve van de
Algemene Rekenkamer of Hoge Raad en voor de benoemingsduur van de
dan functionerende Kinderombudsman en Veteranenombudsman.
II. Artikelsgewijs
Artikelen I, III en IV
Via de artikelen I en III wordt in artikel 70, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 en artikel 5c, zesde lid, van de Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren verankerd dat een aan de Tweede Kamer toe te zenden
aanbevelingslijst voor een vacature bij de Algemene Rekenkamer
onderscheidenlijk Hoge Raad niet langer zes, maar ten minste drie
kandidaten bevat. Het betreft hier dus een minimumaantal; indien de
Algemene Rekenkamer/Hoge Raad aanleiding ziet tot de vermelding van
een hoger aantal kandidaten blijft dit mogelijk.
Artikel IV biedt via een samenloopbepaling dezelfde wijziging voor de nog
vast te stellen Comptabiliteitswet 2016. Daarbij is geregeld dat artikel I van
dit wetsvoorstel kan komen te vervallen indien de Comptabiliteitswet 2016
in werking is getreden (en de Comptabiliteitswet 2001 in verband daarmee
is ingetrokken).
Artikel II
Via dit artikel wordt in artikel 9, tweede lid, van de Wet Nationale
ombudsman verankerd dat substituut-ombudsmannen die de functie van
Kinderombudsman of Veteranenombudsman vervullen, voor de duur van
zes jaren worden benoemd. De benoemingsduur van overige substituutombudsmannen blijft gekoppeld aan die van de Nationale ombudsman.
Artikel V
Dit artikel biedt het in het algemeen deel, paragraaf 6, omschreven
overgangsrecht (eerbiedigende werking).
Artikel VI
Dit artikel regelt de inwerkingtreding van het wetsvoorstel, die bij
koninklijk besluit wordt geregeld.
Van Vliet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 625, nr. 3

4