NEDERLANDSE
VERENIGING

VOOR RECHTSPRAAK
OBD

u
De Minister van Veiligheid en Justitie
Mr. l.W. Opsteken
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Datum
22juli 2013
Uw kenmerk

Contactpersoon
Onderwerp
Advies op het concept-wetsvoorstel computercriminaliteit III

Geachte heer Opstelten,
Bij brief van 2 mei 2013, met kenmerk
, heeft u de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak (hierna: NVvR) om advies gevraagd over het concept-wetsvoorstel
computercriminaliteit III. Dit advies is voorbereid door leden van de vereniging en is
vastgesteld door de Wetenschappelijke Commissie van de NVvR.
1. Strekking wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel strekt, blijkens de Memorie van Toelichting, tot verbetering en versterking
van het juridisch instrumentarium voor de opsporing en vervolging van computercriminaliteit.
Voorgesteld wordt om een nieuwe bevoegdheid voor bepaalde opsporingsambtenaren te
creëren om een geautomatiseerd werk, dat in gebruik is bij een verdachte, op afstand
heimelijk binnen te dringen, met het oog op bepaalde doelen op het gebied van opsporing
van ernstige strafbare feiten. Tevens wordt voorgesteld om de regeling van de bevoegdheid
van de officier van justitie om, met machtiging van de rechter-commissaris om te bevelen dat
gegevens op internet toegankelijk worden gemaakt, aan te passen. Voorts wordt voorgesteld
een afzonderlijke wettelijke bevoegdheid te creëren tot het geven van een bevel aan een
verdachte tot het toegankelijk maken van versleutelde elektronische gegevens. Tenslotte
wordt voorgesteld het wederrechtelijk overnemen van gegevens en het voorhanden hebben
of bekend maken van door misdrijf verkregen gegevens strafbaar te stellen en zijn in het
wetsvoorstel enkele wijzigingen van meer technische aard opgenomen.
2. Advisering
2. 1 Inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
De voortschrijdende technologische ontwikkelingen en de daarmee samenhangende
ontwikkeling in de mogelijke vormen van criminaliteit maken dat de reeds bestaande
bevoegdheden van politie en justitie soms tekort schieten. De inzet van in het wetsvoorstel
voorgestelde opsporingsbevoegdheden kunnen een vergaande inbreuk op de grondrechten
van burgers tot gevolg hebben. Met de minister, gelet op de memorie van toelichting, is de
NVvR van mening dat een dergelijke inbreuk zo beperkt mogelijk moet worden gehoudn.

I

Lange voorhout 7
Postbus 30315, 2500
Telefoon: 070-36 1 1420
info@nvvr.org

GH

Den Haag

www. nvvr.org

‘1

De voorgestelde eis van een schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris,
voorafgaand aan de toepassing van de opsporingsbevoegdheden, vormt volgens de NVvR
een voldoende waarborg voor zorgvuldig gebruik van de ingrijpende bevoegdheden.
Overigens voorziet de NVvR op termijn een behoefte aan op het gebied van ICT meer
gespecialiseerde rechters-commissarissen, vanwege eerder genoemde voortschrijdende
technologische ontwikkelingen en mogelijke toename van de werklast.
2.2 De strafuitsluitingsgrond
In het huidige artikel 54a van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr) is opgenomen dat een
tussenpersoon niet strafbaar is als hij gegevens van een derde die op onder zijn beheer
staande servers staan na een daartoe strekkend bevel van de officier van justitie en de
rechter-commissaris verwijdert of ontoegankelijk maakt. De bevoegdheid tot het geven van
dat bevel was niet in de wet geregeld, waardoor een leemte ontstond. Door het voorgestelde
artikel 125p van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv), en de verwijzing hiernaar in
artikel 54a Sr wordt deze leemte opgevuld.
De NVvR vraagt zich echter af of de voorgestelde mogelijkheid in artikel l25p Sv voldoende
slagvaardig is. Doordat digitale informatie online beschikbaar is, wordt snelle verspreiding
van gegevens mogelijk gemaakt. De mogelijkheid van slagvaardig optreden is in dergelijke
gevallen daardoor van evident belang. Het afwachten van een schriftelijke machtiging van de
rechter-commissaris kan dan teveel tijd kosten. De NVvR is derhalve van mening dat het
mondeling geven van een bevel en machtiging, of het mondeling geven van een voorlopig
bevel mogelijk moet zijn. De NVvR verzoekt de minister deze mogelijkheid op te nemen in de
wet.
2.3 Definitie van het begrip ‘geautomatiseerd werk’
Het voorgestelde artikel 8Osexies van het Wetboek van Strafrecht geeft een definitie van het
begrip geautomatiseerd werk. Uit de jurisprudentie blijkt dat er twijfel mogelijk is over de
vraag of bijvoorbeeld een router kan worden aangemerkt als een geautomatiseerd werk,
vanwege het feit dat een router wel gegevens kan verwerken en doorgeven, maar niet
opslaan. Ook kan er sprake zijn van een apparaat dat wel gegevens kan verwerken en
opslaan, maar niet kan doorgeven. De in het genoemde artikel gegeven definitie geeft een
antwoord op in de praktijk levende vragen en is, volgens de NVvR, daardoor een
waardevolle toevoeging aan de wet.
Voorgesteld artikel 8Osexies van het Wetboek van Strafvordering is ook van belang voor de
toepassing van voorgesteld artikel 125ja van het Wetboek van Strafvordering, omdat het in
veel gevallen nodig zal blijken om via een router andere geautomatiseerde werken te
benaderen.
2.4 Binnendringen in een geautomatiseerd werk
Het voorgestelde artikel 125ja Sv maakt het binnendringen in geautomatiseerde werken in
het kader van de opsporing mogelijk. De introductie van dit artikel komt, blijkens de memorie
van toelichting, voort uit in de praktijk gesignaleerde knelpunten, zoals de versleuteling van
elektronische gegevens, het gebruik van botnets, draadloze netwerken en de opslag van
gegevens in de cloud. De NVvR onderschrijft, zoals hierboven beschreven, de keuze van de
minister voor een voorafgaande rechterlijke toetsing bij de inzet van de
opsporingsbevoegdheid tot het binnendringen van een geautomatiseerd werk. Ter zake van
deze opsporingsbevoegdheid voorziet de NVvR wel een onderrnijning van de effectiviteit
door de werking van de nationale soevereiniteit van andere betrokken staten, wanneer de
onderzochte computercriminaliteit de landsgrenzen overschrijdt. In het Cybercrime Verdrag
van de Raad van Europa is in artikel 32 met betrekking tot grensoverschrijdende toegang
bepaald dat het gaat om stored data’. Nu een geautomatiseerd werk ook een apparaat kan
betreffen dat gegevens niet opslaat, maar overdraagt, is op grond van dit verdrag
grensoverschrijdend binnendringen in een geautomatiseerd werk niet in alle gevallen
mogelijk. De toepasselijkheid van artikel 125ja Sv wordt hierdoor op dit punt beperkt. De
NVvR verzoekt de minister hieraan aandacht te besteden in de memorie van toelichting.

II

2.5 Het decryptiebevel
Voorgesteld artikel 125k Sv biedt de mogelijkheid tot het geven van een decryptiebevel aan
de verdachte, wanneer sprake is van de verdenking van een terroristisch misdrijf of
kinderpornografie. De NVvR is van mening dat, gelet op de vergaande inbreuk op de privacy
van de betrokkenen, de toepassing van deze bevoegdheid moet worden beperkt tot de
ernstigste categorie misdrijven. Denkbaar is ook misdrijven als (dreigende) levensdelicten en
gijzeling of ontvoering onder de werking van de bepaling te brengen. De enkele koppeling
van de bevoegdheid aan de hiervoor genoemde delicten kinderpornografie en terroristische
misdrijven leidt volgens de NVvR tot mogelijk disproportionele inzet van de bevoegdheid, als
de specifieke omstandigheden waarin de bevoegdheid mag worden gebruikt niet zijn
vastgesteld. Het geven van een decryptiebevel wanneer sprake is van het bezit van
kinderporno (van bijvoorbeeld een relatief gering aantal gedateerde afbeeldingen), zonder
dat sprake is van vervaardigen of verspreiden hiervan, is naar de mening van de NVvR een
voorbeeld van een disproportionele toepassing van de bevoegdheid in relatie tot het
strafbare feit. De NVvR verzoekt de minister in het wetsvoorstel hieraan nader aandacht te
besteden.
De NVvR verwacht dat de inzet van de bevoegdheid niet per sé effectief zal zijn. Het niet
voldoen aan het bevel kan op grond van voorgesteld artikel 184b Sr leiden tot het eventueel
bestraffen met gevangenisstraf, maar dat heeft niet noodzakelijkerwijze tot gevolg dat de
verdachte daardoor wel overgaat tot het geven van toegang. De betrokken verdachte kan er
immers voor kiezen alle gevolgen en omstandigheden afwegende voor het risico van een
veroordeling op grond van artikel 184b Sr in plaats van gehoor te geven aan het bevel.
-

-

2.6 Diefstal en heling van gegevens
In het voorgesteld artikel 138c Sr is strafbaar gesteld degene die opzettelijk en
wederrechtelijk niet-openbare gegevens die zijn opgeslagen door middel van een
geautomatiseerd werk, voor zichzelf of voor een ander overneemt. De NVvR is van mening
dat rangschikking van dit artikel, dat het onrechtmatig kopiëren strafbaar stelt, onder ‘heling’
misleidend is. De in artikel 138c Sr strafbaar gestelde handeling is immers vergelijkbaar met
stelen, zonder dat de gegevens worden meegenomen, maar waarbij wel misbruik wordt
gemaakt van de inhoud. De NVvR vraagt zich af waarom ter zake van deze strafbepaling
geen aansluiting is gezocht bij de strafbepaling uit artikel 310 Sr. Daarnaast kan de strafbare
handeling die valt onder artikel 138c Sr ingrijpende zaken, met een grote maatschappelijke
impact betreffen, zoals bedrijfsspionage. Gelet hierop is de NVvR van mening dat de
strafbedreiging van ten hoogste één jaar laag is. De NVvR verzoekt de minister hieraan
aandacht te besteden in het wetsvoorstel.
Ter zake van de in voorgesteld artikel 139f Sr strafbaar gestelde handeling is de NVvR van
mening dat hierbij aansluiting had kunnen worden gezocht bij de artikelen 416 Sr e.v., te
weten heling. De NVvR vraagt zich af wat de toegevoegde waarde is van dit voorgestelde
artikel en verzoekt de minister dit te verduidelijken in de memorie van toelichting.

2.7 Overige opmerkingen
Met betrekking tot voorgesteld artikel 139e Sr is de NVvR van mening dat de
strafbaarstelling van het heimelijk vervaardigen van afbeeldingen te ruim is geformuleerd.
Zeker in het huidige tijdperk van smartphones en tablets met opnamemogelijkheid voorziet
de NVvR een problematische handhaving van dit artikel.
Ter zake van de voorgestelde wijzigingen van artikel 552a Sr vindt de NVvR dat het artikel
door deze wijzigingen aan overzichtelijkheid inboet.

11

.j1

‘1

De NVvR verzoekt de minister aan beide bovenstaande punten aandacht te besteden in het

1