Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 950

Rassendiscriminatie

Nr. 286

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 17 maart 2022
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en de vaste commissie
voor Justitie en Veiligheid hebben op 24 februari 2022 overleg gevoerd
met mevrouw Bruins Slot, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, over:
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 23 februari 2022 inzake beantwoording
vragen commissie over de stukken die zijn geagendeerd voor
het commissiedebat Discriminatie, racisme en mensenrechten
op 24 februari 2022 (onder andere Kamerstuk 30 950, nr. 283)
(Kamerstuk 30 950, nr. 285);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 16 februari 2022 inzake reactie op toetsingskader etnisch profileren in relatie tot introductiedossier FIN
(Kamerstuk 30 950, nr. 283);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 14 december 2021 inzake versterking
naleving en handhaving discriminatie (Kamerstuk 30 950,
nr. 282);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 14 december 2021 inzake juridisch toetsingskader etnisch profileren (Kamerstuk 30 950, nr. 281);
– de brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 10 december 2021 inzake interne
meldpunten discriminatie en racisme (Kamerstuk 30 950,
nr. 280);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d.
12 november 2021 inzake fiche: Mededeling EU-strategie
aanpak antisemitisme (Kamerstuk 22 112, nr. 3230);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 28 september 2021 inzake start Nationaal
Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (Kamerstuk
30 950, nr. 276);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 27 september 2021 inzake reactie op het
rapport «Veilig jezelf zijn in het openbaar» van het College
voor de Rechten van de Mens (Kamerstuk 33 826, nr. 40);

kst-30950-286
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

1

–

–

–

–

–

de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 9 juli 2021 inzake voortgang Nationaal
Actieplan Mensenrechten (Kamerstuk 33 826, nr. 38);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 1 april 2019 inzake stand van zaken implementatie van de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende
kleding (Kamerstuk 34 349, nr. 15);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 26 juni 2019 inzake wenselijkheid van een
verbod op gezichtsbedekkende kleding tijdens demonstraties
(2019Z13358);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 16 september 2019 inzake afschrift van de
brief aan de Eerste Kamer over gezichtsbedekkende kleding
tijdens demonstraties (2019Z17328);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 27 januari 2020 inzake uitvoering van de
gewijzigde motie van het lid Wiersma c.s. en de motie van het
lid Van der Molen c.s. naar aanleiding van het debat over de
implementatie van de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding (Kamerstuk 34 349, nr. 29).

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Hagen
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Van Meenen
De griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
De Vos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

2

Voorzitter: Hagen
Griffier: Verhoev
Aanwezig zijn elf leden der Kamer, te weten: Van Baarle, Boulakjar, Ceder,
Van Esch, Hagen, Koekkoek, Leijten, Mutluer, Simons, Westerveld en Van
der Woude,
en mevrouw Bruins Slot, Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.
Aanvang 15.15 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag commissie. Hartelijk dank voor uw geduld. Wij kunnen op
dit moment weer live uitzenden en dat doen we dan dus ook. Welkom bij
het commissiedebat Discriminatie, racisme en mensenrechten. Aan de
agenda is ook het setje schriftelijke vragen toegevoegd dat nog door
fracties is ingediend naar aanleiding van deze agenda. Gezien het aantal
sprekers dat hier aanwezig is, ga ik u expliciet attenderen op uw
spreektijd. Die is vastgesteld op vijf minuten per fractie en u heeft vier
interrupties. Allereerst het woord aan de heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter, dank u wel. Ik heb onlangs de Turks-Nederlandse familie uit
Giethoorn, uit de Zembla-uitzending, bezocht. Die familie werd jarenlang
geteisterd door racisme. Ik weet dat de jongeman om wie het gaat, Yusuf,
op dit moment met ons meekijkt naar dit debat. Ik zal maar meteen met de
deur in huis vallen: ik ben echt kwaad. Ik ben woedend over hoe deze
familie, terwijl ze te maken had met racisme en discriminatie, jarenlang in
de steek is gelaten door de autoriteiten. Deze mensen zijn geterroriseerd
en konden niet rekenen op bescherming van de overheid. Ze werden
racistisch bejegend, ze werden geïntimideerd en ze kregen te maken met
vernielingen. En wat deed de politie? De politie stuurde deze mensen weg
toen ze aangifte wilden doen. Sterker nog, de politie zei dat het ging om
kattenkwaad. Kattenkwaad, terwijl we hier te maken hebben met racisme
en discriminatie.
Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Hoe kunnen de politie en de gemeente zo
falen in de aanpak van racisme? Hoe kan het nou zo zijn dat deze mensen
door de overheid zo enorm in de steek zijn gelaten? Is de Minister bereid
om deze familie te bezoeken en om namens de overheid excuses te
maken? Kan de Minister garanderen dat deze mensen de hulp krijgen die
ze verdienen? Wat leren we hiervan? Het is echt schandalig, echt ronduit
schandalig, dat de politie en de gemeente zo veel steken hebben laten
vallen. Dat deze mensen zijn weggestuurd door de politie en dat ze
niemand hadden tot wie ze zich konden wenden.
We weten dat dit niet het enige geval is. Is die Aanwijzing discriminatie,
waar de politie zich op moet baseren, wel voldoende bekend bij de
politie? Is die Aanwijzing wel dwingend genoeg geformuleerd om ervoor
te zorgen dat de politie, in de gevallen dat discriminatie ertoe doet, doet
wat zij moet doen? Hoe zorgen we er nou eindelijk voor dat elke gemeente
beleid heeft tegen discriminatie? Het laatste onderzoek heeft aangetoond
dat slechts een op de drie gemeenten concreet beleid heeft tegen
discriminatie. Is het dan ook geen tijd dat we gemeenten gaan verplichten
om antidiscriminatiebeleid te hebben, net zoals we gemeenten verplichten
om woningmarktbeleid te hebben? Dat staat gewoon in de wet en dat
kunnen we dus ook met antidiscriminatiebeleid doen.
Voorzitter. Ik kom bij de antimoslimwet: het boerkaverbod. DENK was al
vanaf het begin tegen deze wet. Toen de wet behandeld werd,
waarschuwde DENK voor de vreselijke gevolgen daarvan. Die vreselijke
gevolgen blijken nu uit een rapport van het Ministerie van Sociale Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

3

en Werkgelegenheid. We lezen daarin schrijnende voorbeelden van
vrouwen die aangeven dat ze aangevallen en vernederd worden. Ze
hebben het gevoel een sociale paria te zijn. De gevolgen van die wet zijn
onmenselijk. Het is gewoon een antimoslimwet die niemand wilde, zonder
toegevoegde waarde en met vreselijke maatschappelijke gevolgen.
Daarom heb ik twee vragen aan de Minister. Beseft de Minister wat de
regering heel veel Nederlandse vrouwen met deze wet aandoet, gezien de
gevolgen uit dit rapport? Bent u daarom bereid om deze wet zo snel
mogelijk in te trekken?
Voorzitter. Dan het onderwerp etnisch profileren. Hoe gaat de Minister
ervoor zorgen dat het toetsingskader van het College voor de Rechten van
de Mens de norm gaat worden binnen de overheid? Hoe gaat de Minister
ervoor zorgen dat deze norm ook getoetst gaat worden? Is de Minister
bereid om deze mensenrechtentoets aan alle instanties verplicht te
stellen, alvorens zij tot welke vorm van profilering dan ook overgaan?
Wanneer is de doorlichting van alle risicoprofielen bij alle departementen
binnen de overheid uiterlijk afgerond? Op welke risicoprofielen richt die
doorlichting zich eigenlijk? Moeten we die niet gaan verbreden naar meer
factoren, nu we weten dat er bij de Belastingdienst bijvoorbeeld ook
geprofileerd werd op uiterlijke kenmerken? Valt dat ook onder de scope
van die doorlichting? Zo nee, moeten we dat dan niet gaan doen?
De voorzitter:
U heeft nog 30 seconden.
De heer Van Baarle (DENK):
Tot slot heb ik een oprechte vraag aan de Minister. Waarom gebruiken we
eigenlijk nog het woord «ras» in overheidscommunicatie, in wetten en
zelfs in de Grondwet? Volgens mij is zo’n beetje iedere wetenschapper het
erover eens dat ras niet bestaat. Er is geen verschil tussen mensenrassen.
Er is maar één ras, het menselijk ras. Mijn laatste vraag aan de Minister is
dan ook of ze bereid zou zijn om in Nederlandse overheidscommunicatie
en in wetgeving niet meer het woord «ras» te gebruiken. Voor de
volledigheid zou ik alvast de vooraankondiging willen doen dat ik
voornemens ben een tweeminutendebat aan te vragen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel meneer Van Baarle. De heer Boulakjar namens D66.
De heer Boulakjar (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik zit hier vandaag namens collega Salima Belhaj,
die helaas vanwege ziekte thuis in quarantaine zit. Allereerst een woord
van dank aan de Minister voor de snelle beantwoording van de lange lijst
met vragen. Ik sluit me aan bij de woorden van de heer Van Baarle over de
situatie in Giethoorn. Ik kom daar straks in mijn bijdrage ook op terug.
Voorzitter. Door de politie langs de kant van de weg gezet worden omdat
je een bepaald uiterlijk hebt en een dure auto, of uit de rij worden gehaald
op luchthavens omdat je zwart bent en een mooi pak draagt; blijkbaar is
dat verdacht. In het bestrijden van racisme en discriminatie zou de
overheid voorop moeten lopen. Maar bij etnisch profileren is het juist de
overheid die slachtoffers veroorzaakt. Met de motie-Belhaj c.s. sprak een
ruime meerderheid van de Kamer zich duidelijk uit. Die verzoekt de
regering, conform het stembusakkoord, geïnitieerd door Controle Alt
Delete, overheidsinstanties etniciteit niet te laten gebruiken om fraude te
bestrijden. Daar lijkt het kabinet nu uitvoering aan te geven met een
toetsingskader, maar daarmee wordt het gebruik van etniciteit niet
uitgesloten, terwijl de Minister daar zelf over schrijft dat, en ik citeer:
«dergelijk onderscheid zeer moeilijk, vrijwel nooit, te rechtvaardigen is en
bijna altijd leidt tot schending van het discriminatieverbod». Mijn vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

4

aan de Minister is dan ook waarom duizenden medewerkers op ministeries en bij uitvoeringsorganisaties gaan trainen op een ingewikkeld
toetsingskader, wanneer het antwoord 99 van de 100 keer zal zijn: dit mag
niet, dit is discriminatie. Waarom dan niet toch een verbod, zoals de
motie-Belhaj verzoekt? Voor de duidelijkheid: mijn fractie acht deze motie
hiermee nog niet afgedaan. Ik hoor hier graag een reflectie van de
Minister op.
Voorzitter. Hoeveel aanwijzingen dat er sprake is van discriminatie heeft
de politie nodig om aangiften daarvan op te nemen? Het juiste antwoord
is: nul. De politie dient aangifte van discriminatie in beginsel altijd in
behandeling te nemen. De vraag is in hoeverre die kennis bij de politie is
ingebed. Bij het gezin in Giethoorn – waarover ook de heer Van Baarle
sprak – dat slachtoffer werd van racistische intimidatie, was dat klaarblijkelijk niet het geval, zo zagen we bij Zembla. Niet alleen de politie, maar
ook de gemeente en het OM schoten tekort. De enige partij die de
klachten van het gezin wel serieus leek te nemen, was de gemeentelijk
antidiscriminatievoorziening. Helaas heeft niet elke gemeente een
antidiscriminatievoorziening met evenveel kennis en slagkracht, zo lezen
we ook in de brief van de Minister van gisteren terug. Kan de Minister
reflecteren op wat er misging in Giethoorn? Krijgt het thema racisme en
discriminatie structureel de nodige aandacht in de lokale driehoek? Hoe
kijkt de Minister aan tegen het voorstel van de NCDR om burgemeesters
in kleine gemeenten verantwoordelijk te maken voor beleid rondom
discriminatie en racisme?
Voorzitter. Dan de blik voorwaarts. In het coalitieakkoord zijn duidelijke
afspraken gemaakt, onder andere over de aanpak van woningmarktdiscriminatie. Ik diende als woonwoordvoerder zelf vorig jaar een motie in, om
die aanpak stevig te verankeren in de Wet goed verhuurderschap. Is deze
Minister ook bij die wet betrokken en zorgt zij ervoor dat daar ook
daadwerkelijk afdwingbare regels in komen tegen woningmarktdiscriminatie?
Het coalitieakkoord gaat uiteraard over meer. Van het tegengaan van
arbeidsmarktdiscriminatie tot het versterken van de gemeentelijke
antidiscriminatievoorzieningen. Nu is het tijd om al die afspraken om te
zetten in plannen met doelstellingen en een helder tijdspad. Daarom heb
ik ter afronding nog twee vragen aan de Minister. Wanneer kunnen we de
aangekondigde systematische aanpak van discriminatie en racisme
verwachten? Worden in die aanpak duidelijke doelstellingen opgenomen
over het terugdringen van discriminatie op de arbeidsmarkt en woningmarkt, en over de meldings- en aangiftebereidheid bij discriminatie?
Dank u wel.
De voorzitter:
Meneer Boulakjar, u heeft een interruptie van mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
We hebben dat juridisch toetsingskader etnisch profileren en de brief
daarover natuurlijk gezien. Daar zijn ook nog vragen over gesteld in de
feitelijke vragenronde. Ik ga daar zo meteen ook nog het een en ander
over vragen aan de Minister, maar het komt op ons verkeerd over dat ...
Etnisch profileren mag niet, daar zijn wij het over eens. We willen het niet.
We willen niet dat het in profilering voorkomt. Punt eronder, streep
eronder. Het moet ook opgeruimd worden: noem allemaal maar op. Dat
willen we allemaal. Maar als ik dan in antwoorden op vragen die gesteld
zijn zie dat neutrale selectiecriteria door het College voor de Rechten van
de Mens worden genoemd voor profilering, namelijk: postcode, hoogte
inkomen, kinderopvang door een gastouderbureau, familielid in het
buitenland en laaggeletterdheid, dan zijn dat toch ook selectiecriteria
waarbij eigenlijk je alarmbellen al afgaan? Denkt D66 dat er neutrale
selectiecriteria te formuleren zijn, of zouden we de Minister eens moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

5

vragen of we überhaupt wel door willen gaan met het maken van die
risicoprofielen met het intrinsieke risico dat er discriminatie in zit, en heel
vaak – te vaak – ook racisme? We moeten eigenlijk een stap terug gaan.
Wat denkt de heer Boulakjar daarvan?
De voorzitter:
De heer Boulakjar. Ik wil de commissie verzoeken om de interrupties zo
kort mogelijk te houden, anders gaan we het niet redden binnen de tijd.
De heer Boulakjar (D66):
Ik denk dat in de lange inleiding van de vraag van mevrouw Leijten ook
een groot deel van mijn zorg zit. Ik moet eerlijk bekennen dat ik vandaag
mevrouw Belhaj vervang. Zij is hier heel lang mee bezig geweest. Wij
vinden dat aan die motie niet geheel recht wordt gedaan. Daarom heb ik
die vraag ook gesteld aan de Minister. Wij complimenteren de Minister
met het opstellen van een toetsingskader, maar we hebben er nog zorgen
over of dat in de praktijk wel überhaupt kan gaan werken. Ik ben samen
met u benieuwd naar het antwoord van de Minister.
De voorzitter:
Uw termijn was toch ook af, hè, meneer Boulakjar?
De heer Boulakjar (D66):
Ja.
De voorzitter:
Dan gaan we naar mevrouw Leijten voor haar eerste termijn.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Ik begin ermee dat ik niet heel erg optimistisch aan dit debat
begin, omdat er om kwart voor één nog effetjes een sloot brieven kwam
over de Belastingdienst en de profilering aldaar. Die brieven horen
eigenlijk op de agenda te staan, want het gaat over hoe er binnen de
afdeling MKB van de Belastingdienst op achternaam, familienaam, allerlei
uitworpen zijn gedaan, over hoe er is omgegaan met die zwarte lijst en
over met wie dat gedeeld is. We weten dat mensen in het toeslagenschandaal nog steeds geweigerd worden voor een autoverzekering. Ze
zijn door de overheid erkend als gedupeerde, maar ze staan nog geregistreerd bij verzekeraars. Dat hoort eigenlijk op deze agenda te staan.
Op deze agenda staat bijvoorbeeld de uitvoering van de motieMarijnissen over het opschonen van al die vervuilde data. Tegelijkertijd
zien we dus die rapporten bij de Belastingdienst naar buiten komen. Ik
heb ze niet allemaal kunnen analyseren, maar ik vraag de Minister al wel
hoe we dit nu beter gaan doen. Zij is namelijk verantwoordelijk voor de
coördinatie van het opruimen van die shit, om het zo maar even te
zeggen. Dat is namelijk echt wat het is. Als je leest waarop is gezocht en
hoe er over mensen wordt gesproken, schieten de tranen je in de ogen.
Dat is reden geweest voor allerlei profilering, die uiteindelijk is gedeeld
met UWV, gemeenten, Sociale Verzekeringsbank, verzekeraars en banken.
Dus ook met de private sector, en mensen zitten daardoor gevangen. De
Minister staat aan de lat om dat op te ruimen en tegelijkertijd krijgen we
via andere kanalen ook nog die informatie. Ik zal in ieder geval voor de
Kamer een voorstel gaan maken, zodat wij dat niet op drie verschillende
terreinen, zowel Financiën als Binnenlandse Zaken en Digitale Zaken,
hoeven te volgen. We moeten dat ook zelf gaan doen.
Maar ik vraag ook aan de Minister: hoe gaan we dit nou doen? Natuurlijk
is het uitvoeren van die motie-Marijnissen, het opruimen van die shit en
zorgen dat het niet nog een keer gebeurt, een enorme klus. Dat realiseerden wij ons echt ook toen wij die motie indienden. En toen die werd
aangenomen, realiseerde denk ik ieder Kamerlid zich wat dat voor klus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

6

zou zijn. Maar op het moment dat je ziet dat er tegelijkertijd allerlei
zoektochten zijn naar «hoe kunnen we toch nog leuke risicoprofielen gaan
opzetten die niet discriminatoir zijn?», heb ik toch het idee dat we het niet
over hetzelfde hebben.
Daarmee kom ik op dat toetsingskader. Dat toetsingskader is gemaakt op
etnisch profileren. Prima. Een schande dat het nodig is, hè. Een schande
dat het tussen de oren gebracht moet worden dat je dat niet doet. Maar
tegelijkertijd lees ik in het antwoord op vraag 21 – ik heb het nu over de
feitelijke vragen – dat een neutraal selectiecriterium de postcode is waar
iemand woont of het inkomen dat iemand heeft. Dan denk ik: ja, dan sluipt
er in een nieuwe vorm van risico profileren alweer discriminatie, die we
ook niet willen. Dat brengt me dus eigenlijk op de vraag: moeten we wel
op deze manier doorgaan met fraudeonderzoek, risicoprofilering en het
beoordelen van mensen op bepaalde kenmerken? Die kenmerken zeggen
misschien wel helemaal niks over de vraag of ze wel of niet te goeder
trouw zijn. Ik zou daar eigenlijk wel een visie op willen hebben.
Dan Giethoorn. Ik heb die uitzending echt afschuwelijk gevonden. Ik vind
het waardeloos te horen dat deze mensen overal hebben aangeklopt en
overal de deur zijn gewezen. Ik maak me eigenlijk zorgen om de reactie
van de Minister: we gaan ervan leren; we nemen het serieus en we gaan
een onderzoek doen. We hebben antidiscriminatievoorzieningen en die
horen gewoon te werken. Ik wil dus eigenlijk ook dat de Minister de
gemeente en de politie gaat opdragen dat gewoon in werking te laten
treden, zodat je een manier hebt om dat onder de aandacht te brengen.
Ook al is de samenstelling van een gemeente, zoals wellicht in Giethoorn,
heel eenzijdig, dan nog horen ook daar antidiscriminatievoorzieningen
gewoon publiekelijk bekend te zijn.
Nu is het dit gezin, en die uitzending was echt om te janken, maar de
volgende keer is het een stel met liefde van hetzelfde geslacht of
misschien wel een jonge vrouw die wil gaan werken en daarom gediscrimineerd wordt, omdat dat in haar gemeenschap niet zo gewoon is.
Discriminatie hoort nooit en de alertheid daarop moet echt steviger. Dus
daarom vind ik «we gaan onderzoek doen» eigenlijk net iets te slap.
Spreek die gemeente er eens op aan! En we weten dan allemaal best
welke gemeenten dan wat extra aangesproken moeten worden.
Voorzitter.
De voorzitter:
U heeft nog 30 seconden.
Mevrouw Leijten (SP):
Op de agenda hadden wij ook heel graag breder stilgestaan bij het
interessante en indrukwekkende gesprek dat we hebben gehad over
erkenning van het slavernijverleden. We hebben vanochtend in onze
procedurevergadering besproken dat we opnieuw een gesprek daarover
gaan organiseren en waarschijnlijk ook een apart debat. De SP zal het
daar inbrengen.
Tot slot. Ik zou de Minister graag willen vragen hoe we ervoor kunnen
zorgen dat we bij de Staatscommissie Discriminatie en Racisme en de
Nationaal Coördinator een stap vooruit zetten. De SP is er heel erg bang
voor dat dat mooi is naar buiten, maar dat het tegelijkertijd niet doet wat
we allemaal wel nodig hebben in deze samenleving. Dat is namelijk de
erkenning van discriminatie en racisme en het aanpakken daarvan, want
anders zijn wij hier al die debatten achteruit aan het werken.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Leijten. Dan mevrouw Van der Woude van de VVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

7

Mevrouw Van der Woude (VVD):
Dank u wel. Zoals mevrouw Leijten zei: discriminatie moet niet. Het is er
nog steeds op te veel plekken en daarom ligt er nog veel werk voor ons
als politiek. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het bestraffen van dit soort
gedrag en aan het als overheid het goede voorbeeld te geven en aan nog
kritischer zijn op ons eigen handelen als dingen niet goed gaan of niet
goed zijn gegaan. Verder moeten we erop sturen dat de juiste
boodschappen worden afgegeven op scholen, door symbolen in de
openbare ruimte en door elkaar aan te spreken. Maar we moeten dat ook
hier concreet doen door het neerleggen van actieplannen en het installeren van commissies en coördinatoren. Dat ligt een beetje in de lijn van
wat u net al hoorde van mevrouw Leijten.
Het helpt als in de opdracht van die Nationaal Coördinator tegen Racisme
en Discriminatie expliciet wordt beschreven wat hij wel of niet gaat doen.
Verder helpt het als verschillende initiatieven elkaar niet overlappen of
elkaar in de wielen rijden. Ik was vandaag benieuwd hoe het ermee staat.
De VVD was op zich een voorstander van het instellen van die coördinator,
omdat zo iemand goed kan zijn als kickstart daar waar het nog moeilijk
blijkt om politieke wensen als het uitbannen van discriminatie tot uitvoer
te brengen. Zo’n coördinator kan een vliegwiel zijn, waarna het uiteindelijk
in het DNA van alle departementen en decentrale overheden moet landen.
Dus daarom is het belangrijk dat hij een verbinder is, coördineert en aan
de slag gaat. De politiek besluit en de coördinator voert uit!
Ik zeg dit zo expliciet, omdat ik me wel een beetje zorgen maak. We
hebben hem op 9 december ontmoet en ik zou graag willen weten wat hij
inmiddels heeft gedaan. We zijn een aantal maanden verder, maar waar is
hij nou mee bezig geweest? Heeft hij concrete stappen gezet en wat
kunnen we de komende maanden verwachten van deze coördinator en
van zijn keuzes? En hoe kunnen wij daar in de tussentijd zicht op krijgen
als Kamer?
Een van de partijen waarmee de coördinator in gesprek zou gaan is het
College voor de Rechten van de Mens. Een rapport over veiligheid in de
openbare ruimte is wederom geagendeerd voor dit debat en dat biedt mij
een mooie gelegenheid om wederom te beginnen over het grootste aantal
meldingen in dat rapport, namelijk die over vrouwen. Discriminatie op
geslacht is duidelijk een enorm probleem in de openbare ruimte. En we
hoeven niet te raden waar dit over gaat: straatintimidatie en
overschrijdend gedrag. Dat is niet iets wat vrouwen in de grote steden af
en toe meemaken, want ze maken dat dagelijks mee. Elke dag, dag in, dag
uit, week in, week uit, jaar na jaar moet je opletten wat je aanhebt in welke
wijk. Niet door dat donkere steegje. Doen alsof je aan het bellen bent als
je langs een groepje jongens loopt. Of een capuchon opdoen als je ergens
fietst.
Vanuit de commissie OCW willen we gaan kijken naar preventie van dit
fenomeen, in aanvulling op alle repressielijnen. Een rondetafel hierover
komt eraan. Maar de gigantische omvang van dit probleem, zeker als je de
MeToogevallen erbij betrekt, zou toch zeker aandacht moeten krijgen in dit
programma. We zijn een paar maanden verder en ik ben benieuwd. Ik heb
het de vorige keer ook gevraagd aan uw voorganger, Minister. Zij was het
daar op zich mee eens, want zij vond ook dat er aanleiding was om hier
expliciet naar te kijken. Zij zei: we zullen straks zien of de coördinator dit
punt oppakt. Daar haak ik even op aan. Ik pak ’m vandaag weer op: wat
gaan we hiermee doen? Bent u het verder met de VVD eens dat hier
aandacht voor moet zijn? En kan er bij het evalueren van de gemeentelijke
antidiscriminatievoorzieningen, die net in het licht van wat er in Giethoorn
is gebeurd terecht werden genoemd, ook gekeken worden hoe het staat
met gemeentelijk beleid voor het bestrijden van vrouwenhaat in al zijn
verschijningen? Dat is wat het programma Veilige Steden ook probeert te
doen. En wat hebben gemeenten dan van de landelijke overheid juist wel
of juist niet nodig?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

8

Het is al twee keer gevraagd, maar ik doe het ook nog even: hoe gaat die
coördinator zich verhouden tot de Staatscommissie Discriminatie en
Racisme? Dit is een overleg met veel stukken en daarin zag ik dat ook het
Nationaal Actieplan Mensenrechten voor vandaag is geagendeerd. Dat is
een ouder plan, dat zich lijkt te richten op toegang tot voorzieningen. Dat
is een keuze die kennelijk ergens in 2019 is gemaakt. Klopt het dat het dat
smaldeel behandelt, hoe goed ook? Gaat dat plan daarom niet in op
andere mensenrechtenschendingen? Als ik al die plannen nu zo naast
elkaar zie, denk ik: is het niet tijd om de boel een beetje op te schonen, om
ervoor te zorgen dat de coördinator niet verstrikt raakt in deze bestuurlijke
spaghetti?
Dat was ’m. Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Woude. U heeft een interruptie van
mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zal die kort stellen, want ik heb de inleiding net al gegeven bij de heer
Boulakjar van D66. Als je kijkt naar die risicoprofilering, zie je dat die
profielen worden opgezet om risico’s voor toezicht op te zetten. Etnisch
profileren willen we niet. Er komt een toetsingskader. Maar er komen dan
nieuwe, zogenaamd neutrale indicatoren als inkomen, postcode en
gezinssamenstelling. Daar kan discriminatie ook al weer heel snel in
sluipen. Zou het niet goed zijn als we eens breder gaan heroverwegen hoe
we met het opstellen van dat soort profielen omgaan als overheid? Hoe
kijkt de VVD daartegen aan?
Mevrouw Van der Woude (VVD):
De opmerking die u net maakte en de vraag die u stelde, vond ik heel
interessant. Die was heel principieel. U vroeg: zijn er neutrale indicatoren
bij het maken van risicoprofielen? Het lijkt mij dat eigenlijk alles wat je
opnoemt wel een bepaalde lading heeft: man, vrouw, waar je woont. Toch
identificeren we heel regelmatig groepen aan de hand van die kenmerken.
Daar hebben we vaak wel een reden voor. Als je zegt «je moet dit in dat
departement of door die overheidsorganisatie niet meer laten doen», stel
je dan niet de vraag: moet je überhaupt nog profileren? En als je dat zegt,
dan moet je ook iets doen aan de doelstellingen die je oplegt aan
bijvoorbeeld gemeenten, de marechaussee en de politie, want die zullen
de doelen die wij hun stellen niet op dezelfde manier kunnen halen als zij
niet profileren. Ik geef een voorbeeld. Als je op zoek bent naar daders van
meisjesbesnijdenis, dan ben je niet per se op zoek naar mannen of naar
vrouwen, maar ben je misschien wel op zoek naar mensen uit een
bepaalde cultuur. Het is niet efficiënt om je hele Chinese, Marokkaanse,
Turkse, autochtone of Indiase gemeenschap daarbij te betrekken, want
daar komt het niet voor. Bij de Eritrese en de Somalische gemeenschap
komt het wel vaker voor. Deze dingen zijn volgens mij dus geboren uit een
behoefte aan efficiënt zijn, de maximale veiligheid garanderen, bijvoorbeeld als het de marechaussee betreft, of snelheid maken. Ik vind dit dus
heel erg lastig. Ik kan hier nu niet op antwoorden, maar de abstractie
waarmee u de vraag stelt, vind ik wel superinteressant. Daar moeten we
het zeker over hebben.
Mevrouw Leijten (SP):
Waar het mij om gaat, is natuurlijk het volgende. Er zijn best gerechtvaardigde onderzoeken onder een groep in onze samenleving, als het gaat
over preventie en dat soort zaken. Maar hier zie je natuurlijk dat die
risicoprofielen zijn gemaakt voor repressie en dat het automatisme van
het delen van die risicoprofielen helemaal ingebakken zit bij onze
overheid. Dat is naar aanleiding van de Ministeriële Commissie Aanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

9

Fraude ook wijdverbreid beleid geworden. We zien dus ook dat het
opruimen van dit soort shit – dat is het echt – een enorme klus is. Dan kun
je je de vraag stellen of wij moeten werken met die profielen. Als we
zouden zeggen «we willen graag de Hindoestaanse gemeenschap hier in
Den Haag onderzoeken op bijvoorbeeld diabetes type 2, omdat we weten
dat dat vaker voorkomt in die groep», dan is dat een gerechtvaardigde
grond, die volgens mij de toets kan doorstaan. Maar als je zegt «we
maken een profiel, en met dat profiel kan allerhande overheid aan de slag
voor de fraude, en ook nog verzekeraars en banken voor hun signalering»,
dan schiet het z’n doel voorbij. Ik zou wel graag die discussie aangaan. Ik
heb een beetje gehoord dat de VVD dat eigenlijk ook wel wil. Laten we dat
gaan doen de komende tijd. Laten we ons niet de pas afsnijden voor
preventie en dat soort zaken, maar wel dit soort rigoureuze, fijnmazige
verdachtmaking van grote groepen in onze samenleving uit gaan sluiten
voor de toekomst.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Wat mij betreft moet het in zo’n gesprek gaan over wat je wil bereiken met
die profilering en over of je profilering voor dat doel gerechtvaardigd
vindt. Gaat het om bescherming, zowel om een medische reden als een
andere reden, de nationale veiligheid of is er een financiële doelstelling?
Bij fraudebestrijding is er altijd een financiële doelstelling. Als het je niet
uitmaakt hoeveel geld weglekt, dan hoef je ook niet te profileren. Ik denk
dat je die discussie scherp moet maken voor elk soort profilering en bij elk
doel. Dan kun je het gesprek pas goed voeren.
De voorzitter:
Ik zie twee interrupties. Allereerst de heer Ceder.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik ben het ermee eens dat etnisch profileren gerechtvaardigd kan zijn als
het een voordeel is voor een bepaalde gemeenschap, zoals mevrouw
Leijten dat aangeeft. Maar ik wil het even scherper stellen. Wat nu als wij
zouden zeggen dat je het aspect etnisch profileren niet meer moet willen
op het moment dat iemand als verdachte wordt aangemerkt of op het
moment dat een norm wordt overtreden? Anders maak je namelijk
onderscheid tussen mensen die gewoon de Nederlandse nationaliteit
hebben, maar die bijvoorbeeld op basis van huidskleur of uiterlijke
kenmerken toch eerder kans hebben om als verdachte aangemerkt te
worden. Hoe kijkt de VVD naar dit punt? Is de VVD het met de
ChristenUnie en sommige andere partijen eens dat je dat aspect eigenlijk
niet meer moet willen?
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Ik probeer het even samen te vatten. Het moet natuurlijk nooit zo zijn dat
je huidskleur van belang is om als verdachte aangemerkt te kunnen
worden. Dat lijkt me duidelijk. Zo maak ik ’m even scherp. Ik denk dat u
dat bedoelt.
De voorzitter:
De heer Ceder, uw vraag was niet helemaal duidelijk. Kunt u de vraag
wellicht nog een keer stellen?
De heer Ceder (ChristenUnie):
We gaan de goede kant op. Ik kan daarin meegaan met de VVD. Dat
betekent bijvoorbeeld dat de marechaussee ... We kennen allemaal de
casus van de heer Bamenga. Hij werd uit de rij gehaald. Hij heeft de
Nederlandse nationaliteit. Hij werd op basis van uiterlijke kenmerken uit
de rij gehaald, omdat er mogelijk sprake zou zijn van een samenloop van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

10

verschillende criteria. Is de VVD het eens met de ChristenUnie dat je dit
eigenlijk niet meer zou moeten willen?
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Nu zegt u wat anders. U had het net over een verdachte. U heeft het nu
over risicoprofilering, zo van: we hebben gehoord dat er iets in Uganda is,
dus we halen mensen die op Ugandezen lijken uit de rij. Uw vraag ging
net over verdachten. Je moet niet sneller verdacht kunnen zijn op basis
van je huidskleur. Als je risicoprofilering toepast, dan moeten er altijd
meerdere identiteitskenmerken van belang zijn. Volgens mij hebben we
ook afgesproken dat we dat zo willen.
De voorzitter:
De heer Ceder, wilt u nog verder ...
De heer Ceder (ChristenUnie):
Heb ik vier interrupties?
De voorzitter:
Ja, u hebt er vier. Nee? Dan eerst de heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik ben op zoek naar het precieze antwoord van de VVD op de vraag
wanneer het volgens de VVD gerechtvaardigd is om selectiecriteria, zoals
etniciteit, nationaliteit of geboorteland, te gebruiken in risicoprofilering.
Wij van DENK zijn in die zin niet tevreden met het toetsingskader van het
College voor de Rechten van de Mens. Wij hebben liever dat het gewoon
categoraal wordt verboden. Er is nu in ieder geval een norm. Dat is beter
dan niets. Maar wanneer is het nu volgens de VVD toegestaan? Ik hoorde
net vanwege een financieel belang of vanwege een veiligheidsbelang.
Wanneer?
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Ik heb niet gezegd dat het dan allemaal is toegestaan. Wat u doet, vind ik
wel een beetje ingewikkeld. Op het ogenblik voeren we de discussie over
wanneer we dit wel en niet moeten doen. Het is ook nog wel een discussie
in wording. We hebben gezien dat er wat afstand is tussen wat het college
zegt, wat we hier hebben gezegd en wat in bestaande stukken staat. De
Minister is druk bezig om daar een antwoord op te formuleren. En nu wilt
u van mij vandaag precies per casus weten wat mijn antwoord daarop is.
Dat antwoord heb ik niet. Ik vind het heel goed om de brede discussie die
mevrouw Leijten net aangaf, te voeren. Als wij zeggen dat dit identiteitskenmerk niet meer mag en vervolgens het volgende identiteitskenmerk
niet meer mag, dan kan ik niet overzien welke gevolgen dat heeft voor de
diverse departementen en voor al ons overheidsbeleid. Ik kan dat nu niet
overzien. Ik stel dus voor dat wij die discussie samen verder blijven
voeren, maar dan wel op het juiste abstractieniveau. U kunt mij hier nog
35 casussen voorleggen, maar ik heb het antwoord even niet.
De heer Van Baarle (DENK):
Volgens mij stelde ik de vraag op een vrij hoog abstractieniveau. Ik vroeg:
uit oogpunt van welke doelen is het volgens de VVD gerechtvaardigd?
Laat ik een voorbeeld noemen. Profilering op geboorteland is gedaan
vanuit een doelbewuste overweging omtrent effectiviteit: we plukken
mensen eruit en dan kunnen we dat efficiënter en sneller doen. Op grond
daarvan moet ik ambtelijke stukken lezen waarin een koppeling wordt
gemaakt tussen geboorteland en mensen. Er wordt gezegd: mensen uit
dat geboorteland vormen een verhoogd risico. Mijn vraag is: moeten we
uit bijvoorbeeld financieel oogpunt – mevrouw Van der Woude noemde
dit net als een van de redenen waarom je het zou kunnen doen – wel dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

11

soort dingen doen, waardoor je dat soort drek terugleest bij de overheid?
Het soort drek dat mensen op basis van hun geboorteland worden
gekoppeld aan een risico. Volgens mij is de fundamentele vraag: zijn
efficiëntie en veiligheid zo belangrijk dat we de glijdende schaal van
discriminatie afgaan?
Mevrouw Van der Woude (VVD):
De VVD heeft zich ook uitgesproken tegen het direct koppelen aan een
geboorteland om fraude op te sporen. Maar u vroeg net in precies welk
geval het wel en niet kan. Vervolgens ging het over al het profileren in al
het overheidsbeleid. Daarvan zeg ik dat dit een te grote discussie is, als je
de voorliggende vragen niet beantwoordt. Dit is gekoppeld aan de vraag
of je de doelstellingen die je nu nog hebt voor al die departementen wilt
halen. Dan moet je daar ook anders over denken. Dat kan.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik vind dat we op dit moment wel gewoon heel erg duidelijk kunnen zijn.
Ik vind het ook teleurstellend dat in het normenkader van het College voor
de Rechten van de Mens staat dat je indicatoren mag gebruiken uit
bijvoorbeeld effectiviteitsoverwegingen. Je mag iemand profileren op
geboorteland, omdat het dan lekker snel gaat voor de overheid. Ik vind
effectiviteit nooit een reden om iemand te profileren op geboorteland.
Mevrouw Van der Woude zei net namens de VVD: dat vinden wij ook niet.
De VVD heeft echter wel tegen mijn motie gestemd die vroeg om dat te
gaan verbieden in de handhaving. Mag ik dan concluderen dat de VVD op
dat punt is gedraaid? Dat zou ik heel erg mooi vinden, want dan kunnen
we profilering op basis van geboorteland met elkaar verbieden.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Woude en daarna wil ik graag naar mevrouw Simons.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
In mijn herinnering – het zijn heel veel moties bij heel veel debatten –
hebben wij voor meerdere moties tegen etnische profileren gestemd. Ik
weet dat, omdat ik bij een motie zelf betrokken was. Hoe de precieze
formulering van deze motie was, weet ik niet. Er zijn zeer veel moties
ingediend op dit punt. Ik weet dus niet waarom we in dit geval tegen
hebben gestemd, maar daar zal vast een reden voor zijn geweest. Het is
vast mijn collega-woordvoerder geweest. Wij zijn als partij tegen racisme
en discriminatie. Daar gaat het om. Het gaat mij er ook om dat wij als
Kamerleden dit samen proberen tegen te gaan. Wat u nu doet, dat
woordjes vangen, vind ik niet effectief. We hebben ons uitgesproken
tegen racisme, tegen discriminatie en zo veel mogelijk tegen etnisch
profileren. Dat laatste is zo veel mogelijk, omdat wij de definitie samen
nog steeds niet scherp hebben. Wat is etnisch profileren? Waar moeten
we het wel doen en waar moeten we het niet doen?
We kwamen net al een stap verder toen we het hadden over groepen die
we soms ook moeten beschermen. Soms is het ook vanwege repressie.
Als ik de daders van meisjesbesnijdenis wil vinden, dan doe ik dat niet om
die daders te beschermen, kan ik u vertellen. Ik wil iets heel anders met ze
doen, maar ik moet dan wel weten waar ze zitten. Moet ik dan bijvoorbeeld als arme gemeente de hele stad door het databestand halen? Dat is
toch ook niet effectief? Ik zoek dus naar dit soort dingen. U wilt van mij
vandaag alle antwoorden op alle casussen over alle richtingen. Ik dank u
voor het vertrouwen en voor het ontzag dat u kennelijk hebt voor mijn
mening, maar ik ben maar een van de partijen in de Kamer die dit samen
met u probeert op te lossen. Probeer dat nu eens op een constructieve
manier te doen in plaats van op deze manier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

12

De heer Van Baarle (DENK):
Ik heb mevrouw Van der Woude gewoon een heel open vraag gesteld,
namelijk of zij een algemene visie van de VVD kan geven wanneer
profilering op etniciteit en nationaliteit zou kunnen. Wij willen het
categoraal verbieden. Wij vinden gewoon niet dat je dat op basis van
efficiëntie-overwegingen of wat dan ook, moet toepassen. De VVD kan
daar een andere visie op hebben, in algemene zin. En om die discussie af
te doen als «woordjes vangen» ... U zou eens moeten kijken naar hoeveel
slachtoffers dit heeft gemaakt, naar de mensen die het slachtoffer ervan
zijn. Om deze discussie af te doen als «woordjes vangen», dat vind ik pas
ongehoord. Dat vind ik pas ongehoord.
De voorzitter:
Ik ga door naar mevrouw Simons, die ook nog een interruptie heeft op
mevrouw Van der Woude.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u wel, voorzitter. Ik hoorde mevrouw Van der Woude net een
onderscheid maken tussen profileren en het opsporen van verdachten. Ik
heb twee vragen. Laat ik beginnen met het volgende, zodat we duidelijk
hebben met elkaar wat ons vertrekpunt is in deze discussie. Een vraag aan
mevrouw Van der Woude is: waar ligt voor de VVD de prioriteit? Bij het
halen van doelstellingen van departementen? Dat heb ik mevrouw Van
der Woude een aantal keren horen zeggen. Of bij het respecteren van
mensenrechten, artikel 1 van onze Grondwet, en het voorkomen van
slachtoffers? Want die prioriteit bepaalt het vertrekpunt van waaruit wij
deze discussie voeren en waar wij beleid op vormgeven. Dus even dit als
– hoe heet dat ook weer? – baseline.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Dat is een duidelijke vraag. Voor ons staat artikel 1, het respecteren van
mensenrechten, voorop.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dat is ook een duidelijk antwoord. Dan vervolgens: als dat je vertrekpunt
is ... Ik maak me zorgen over doelstellingen van departementen, die
tenslotte ook mede door ons worden vormgegeven; wij bepalen die
doelstellingen nota bene mede. Maar kun je je dan niet realiseren dat
geprofileerd worden op basis van allerlei kenmerken, die samen risicoprofielen vormen, leidt tot verdachtmaking? Ik ben benieuwd of mevrouw
Van der Woude dat ook zo ziet.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Het klopt dat dat nastreven van effectiviteit niet mag leiden tot het
schenden van mensenrechten. Volgens mij bent u daarnaar op zoek. Je
moet de proportionaliteit in wat een mensenrechtenschending is en waar
je die effectiviteit zoekt, tegenover elkaar kunnen zetten. Maar tegelijkertijd moet je ook wel nadenken – en sorry dat ik af en toe bestuurlijk
nadenk – over wat je departementen hebt opgedragen te doen, en wat dat
voor gevolgen heeft gehad voor hun handelen; dus wat jij hun hebt
gevraagd. Dus je kan niet aan één kant aan een touwtje trekken en niet
aan de andere kant.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Voorzitter. Ik zal dit mijn laatste interruptie voor dit moment maken. Ik ben
dan heel benieuwd hoe mevrouw Van der Woude die balans ziet. Want als
je prioriteit het respecteren is van mensenrechten, van het eerste artikel
van onze Grondwet, en het voorkomen van slachtoffers van racisme en
discriminatie, kun je niet vervolgens tegelijkertijd in één adem zeggen:
«maar: efficiëntie; maar: doelstellingen». Dat rijmt niet met elkaar. En ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

13

zou daar toch aan toe willen voegen, en eigenlijk in herhaling willen
vallen: wij bepalen die doelstellingen. Dus ik begrijp dat je, terugkijkend,
kunt zeggen: we hebben opdrachten gegeven en die moeten we
misschien herzien. Maar dan is dát volgens mij de taak waar wij voor
staan, en niet het vasthouden aan de doelstellingen die we wellicht met
beperktere kennis, met beperktere inzichten, zelf hebben vormgegeven.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Ja, dat snap ik. Daarom vond ik de vraag van mevrouw Leijten ook zo
goed. Volgens mij kan je hier bijna een piramide van Maslow op
toepassen. Het zit ’m eerst in veiligheid: in het beschermen van zo veel
mogelijk mensen, in het medisch beschermen. En als het je dan naar
beneden afpelt, krijg je steeds minder zwaarwegende belangen, en
uiteindelijk kom je bij geld. Maar volgens mij moet je die discussie over
hoe je omgaat met profilering, ook langs die lijnen volgen; als het gaat om
veiligheid en beschermen, niet anders dan bij fraudebescherming. Daar
kan ik me iets bij voorstellen.
De voorzitter:
Dan ga ik nu naar de eerste termijn van mevrouw Koekkoek, van Volt.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Dank u wel, voorzitter. Het zou niet gezegd moeten worden, maar het kan
geen kwaad om het wel te herhalen: discriminatie bestaat, en het is alom
aanwezig. Dat zien we alleen al aan de manier waarop er in deze Kamer
zonder moeite hele groepen mensen worden gedemoniseerd, maar ook
stiller, in de manier hoe we met elkaar omgaan. En daarom vind ik het
belangrijk om te benadrukken dat racisme en discriminatie meer is dan
gedragingen die kwalificeren als een strafbaar feit in het Wetboek van
Strafrecht. Het is namelijk ook je gezicht zwartverven en een pruik
opzetten, en vervolgens defensief en agressief reageren als iemand
aangeeft daardoor pijn of vernedering te ervaren. Het is ook publieke
voorzieningen creëren die niet toegankelijk zijn voor mensen met een
beperking, en ook – en dat horen we veel uit onze Europese achterban –
homostellen niet volledig erkennen als ouders, in verschillende landen in
onze Unie.
Voorzitter. Discriminatie en racisme zitten in onze wetgeving, ons beleid
en onze systemen. Het zit in onze cultuur, in de manier waarop we
geprogrammeerd zijn. En het zit letterlijk in de fundamenten waarop ons
land, dit continent, gebouwd is. Dat is problematisch, en gaat in tegen een
van de basisbeginselen van de samenleving: gellijkwaardigheid.
Om discriminatie en racisme te bestrijden, is veel nodig. Het begint
uiteraard bij jezelf: ken je privileges; lees je in en ga aan het werk. Maar
we zitten hier in het parlement, waar we wetgeving maken, politieke
debatten voeren en het beleid van de overheid controleren. Daarom vindt
Volt het belangrijk dat we racisme- en discriminatiebestrijding gaan
behandelen als een volwaardig beleidsterrein, zoals we dat ook doen bij
klimaat of veiligheid. Want uitingen van haat en discriminatie door
regeringsleiders en grote groepen mensen elders dienen als inspiratie
voor haatzaaiers hier, en vice versa. Daarom de volgende vragen,
voorzitter. Kan de Minister een schriftelijk overzicht geven van de
verschillende beleidsmaatregelen op basis waarvan discriminatie en
racisme worden bestreden, juist ook de minder zichtbare vormen waar ik
zonet naar verwees? Ik denk aan wetgeving, campagnes, intern beleid,
inclusief hoe de effectiviteit hiervan gemeten wordt. Ik vraag dit omdat het
coalitieakkoord in mijn ogen een nog vrij summier en te onsamenhangend beeld geeft van het antiracisme- en antidiscriminatiebeleid. En
dan mijn volgende vraag: wat verwacht de Minister van de Nationaal
Coördinator aan concrete output? Ik sluit me hiervoor aan bij de collega’s
die die vraag al eerder stelden. En is de Minister, in navolging van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

14

onderzoek naar het koloniale verleden in Indonesië, bereid een breed
onderzoek naar ons koloniale verleden te laten uitvoeren, waarbij mogelijk
ook de impact van dit verleden op hedendaagse racistische en discriminerende structuren wordt meegenomen?
Dan heb ik nog een vraag over specifieke vormen van discriminatie. Naar
aanleiding van het verschijnen van het jaarlijkse ILGA-Europerapport heeft
Volt schriftelijke vragen ingediend over de landenspecifieke aanbevelingen die hierin gedaan zijn. Toch zou ik nu ook graag een reactie willen
vragen van de Minister op deze aanbevelingen, met name over de
groeiende haatretoriek richting transpersonen, en specifiek richting
transvrouwen in de media. Met betrekking tot racisme: welke concrete
acties onderneemt de Minister met betrekking tot het bestrijden van
anti-Aziatisch en antizwart racisme, maar ook de toename van
haatretoriek vanuit extreemrechts jegens moslims en joden? Hoe
ondervangt de Minister deze trend? En ik sluit me aan bij de vragen die
eerder zijn gesteld over het etnisch profileren en de duidelijk afgebakende
uitzonderingen, want uit de beantwoording van de vragen volgt namelijk
niet dat er aanleiding zou zijn om dit breed toe te laten binnen het
afwegingskader van het College voor de Rechten van de Mens.
Voorzitter. Mensenrechten zijn er om ons te beschermen tegen racisme en
discriminatie, en tegen onrechtvaardige beperkingen van rechten en
vrijheden door de overheid. Maar de overheid heeft ook de positieve
verplichting om ervoor te zorgen dat private partijen onderling geen
inbreuk maken op elkaars grondrechten. Welke inspanningen levert de
Minister om onderling racisme en discriminatie te bestrijden, en bijvoorbeeld om discriminerende algoritmes van sociale media tegen te gaan?
Voorzitter. Om af te sluiten, zou ik graag nog eens benadrukken dat het
bestrijden van racisme en discriminatie in ieders belang is. Grondrechten
zijn universeel en beschermen iedereen. Ze zorgen ervoor dat de rechten
van gemarginaliseerde groepen overal en altijd beschermd worden. En ze
zijn dus niet inwisselbaar of selectief toepasbaar. Gelijkwaardigheid
draagt bij aan een samenleving waar voor iedereen plek is en gelijke
kansen, en het draagt bij aan het vertrouwen in elkaar en aan ons brede
welzijn. En heel eerlijk gezegd, voorzitter, is het gewoon de enige eerlijke
manier van leven. Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank, mevrouw Koekkoek. Dan gaan we nu naar ons nieuwe lid
onder ons, mevrouw Mutluer. Aan u het woord.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik wil niet meer nieuw zijn, voorzitter.
De voorzitter:
Maar wel een hartelijk welkom, toch? Aan u het woord.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dank u wel. Nederland is een inclusieve samenleving. En iedereen moet
kunnen meedoen. Dat is de wens, maar helaas vaak niet de praktijk.
Sterker nog: discriminatie is nog steeds aan de orde van de dag. En dat
voorbeeld dat ik zonet hoorde, is volgens mij een voorbeeld dat we niet
graag zouden moeten willen.
Voorzitter. Ik zou graag willen ingaan op een aantal punten. Allereerst het
etnisch profileren, waar ook mijn collega’s net een aantal opmerkingen
over hebben gemaakt. Het heftige voorbeeld van het ongekende onrecht
bij de kindertoeslagenaffaire legt eigenlijk pijnlijk bloot welke effecten
etnisch profileren in risicoprofielen heeft en wat de automatische
gegevensverwerking met behulp van algoritmes voor ellende kan
veroorzaken. Het College voor de Rechten van de Mens heeft voor het
gebruik van risicoprofielen toetsingskaders opgesteld. U heeft aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

15

geven dat we dat gaan toepassen. So far, so good, zou je zeggen. Maar de
belangrijkste vraag – het is net weer aan de orde geweest – blijft onbeantwoord. Namelijk: wanneer is er een objectieve en redelijke rechtvaardiging voor het maken van onderscheid door middel van risicoprofielen?
Wat de PvdA betreft niet. U zegt dat het maken van onderscheid een
uitzondering op de regel is. Die uitzondering vraagt om een redelijke en
objectieve rechtvaardiging. Ik zou willen dat de overheid voor de meest
restrictieve uitleg gaat als het gaat om de rechtvaardiging voor het
gebruik van etniciteit. Ook al bieden straks rechters meer ruimte, die
ruimte hoeft u als overheid niet te nemen. Wat ons betreft zeker niet als
mensen, zoals we dat bij de kindertoeslagenaffaire hebben gezien, er
nadeel van ondervinden.
Wanneer is het maken van dat onderscheid dan wel te rechtvaardigen? U
gaf zelf in uw beantwoording aan: om mensen te beschermen tegen
potentieel gevaarlijke situaties. Ik voeg er daar zelf een aan toe: om
kansengelijkheid te bevorderen. Of, zoals uw collega-minister heeft
gezegd: om te kijken hoeveel mensen met een AOW-gat wij kunnen
helpen, als het gaat om de armoedebestrijding. Maar met alle goede
bedoelingen: we moeten blijven uitkijken dat het niet weer misgaat.
Daarom kunnen wij de overheid niet alleen op haar mooie woorden
geloven. Vertrouwen is goed, maar controle is noodzaak. Wat ons betreft
kunnen wij noch zonder toezicht, noch zonder handhaving.
In het coalitieakkoord staat daarover dat wettelijk geregeld gaat worden:
«dat algoritmes worden gecontroleerd op transparantie, discriminatie en
willekeur. Een algoritmetoezichthouder bewaakt dit.» Harstikke mooi. In
dit geval is de toezichthouder de Autoriteit Persoonsgegevens. Maar met
alle respect, de Autoriteit Persoonsgegevens is onderbemand en heeft
meer te doen dan dit onderdeel. Mijn concrete vraag aan u: krijgen andere
organisaties die de expertise al wel hebben ook een rol bij het toezicht
vooraf op die algoritmes, bijvoorbeeld het College voor de Rechten van de
Mens? Kortom, hoe gaat u het toezicht op die algoritmes oplossen?
Voorzitter. De oprichting van de Staatscommissie Discriminatie en
Racisme en het aanstellen van een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme zijn goede ontwikkelingen, zeker in het licht van het
geven van het juiste voorbeeld als overheid. Ik lees in uw brief dat de
rapporteur van het nationaal programma met meerjarige scherpe doelen
en een jaarlijks actiedeel moet gaan komen. Mijn vraag aan u: krijgt de
rapporteur daarin helemaal de vrije hand? Of heeft het kabinet zelf nog
doelen die het vooral zichzelf oplegt en waar het programma aan moet
gaan bijdragen? Ik wil namelijk voorkomen dat het kabinet de verantwoordelijkheid afschuift op de Nationaal Rapporteur. Dat zou namelijk zonde
zijn.
Dan het belang om de antidiscriminatievoorzieningen te versterken. Het is
goed dat samen met de VNG wordt gekeken hoe we tot een landelijk
dekkend stelsel kunnen komen van deze georganiseerde ADV’s. De
mensen moeten echt naar die plekken kunnen om hun klachten te laten
landen. Dat is helaas nog niet het geval.
Waar ik me heel erg zorgen om maak, is de handhavingscapaciteit, die op
dit moment bij heel veel gemeenten, maar ook bij de politie tekortschiet.
Zonder stok achter de deur blijven plannen om discriminatie te bestrijden
steken in de fase van nota’s. Ik noem ze papieren tijgers, want ik kan wel
gemeenten gaan verplichten om nota’s te maken, maar als ze die niet
kunnen uitvoeren, ben ik verder van huis. Met andere woorden, beste
Minister, wilt u alstublieft ingaan op die handhavingscapaciteit? Want ook
voor de politie geldt: je kan het wel melden, maar als het geen prioriteit
heeft, als er geen capaciteit is, dan gaan in de komende tijd veel meer
verhalen zien als die we in Giethoorn hebben gezien, helaas.
De voorzitter:
U heeft nog 30 seconden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

16

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik ga afronden, voorzitter. Preventie is mijn laatste onderdeel. Het
voorkomen van discriminatie. Natuurlijk is de door het kabinet aangekondigde versterking van het burgerschapsonderwijs een heel belangrijke
stap. Minister, hoe bereikt u mensen op het werk, in sportverenigingen, in
buurten? Met andere woorden, wat gaat u doen om tot in de spreekwoordelijke haarvaten van onze samenleving duidelijk te maken dat discriminatie niet kan?
De voorzitter:
Hartelijk dank, mevrouw Mutluer. Dan gaan we nu naar mevrouw
Westerveld van GroenLinks.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. We zouden er heel duidelijk over moeten zijn: in
onze samenleving hoort geen enkele plek te zijn voor discriminatie en
racisme. En toch is juist hier in dit huis sprake van normalisatie van
racistisch verbaal geweld en van antidemocratische uitspraken en
dreigementen. Dat is het resultaat van grenzen die in de afgelopen jaren
stukje bij beetje telkens weer zijn verlegd. Want racisme en discriminatie
zijn verboden, maar het zijn ook volksvertegenwoordigers hier in de
Tweede Kamer die Nederlanders met een migratieachtergrond, vluchtelingen en nieuwkomers, onterecht verantwoordelijk houden voor allerlei
problemen en die eigen wanbeleid verbloemen door naar anderen te
wijzen. Daar moeten we ons bewust van zijn en dat mogen wij benoemen.
Bewustwording is één, maar institutioneel racisme zit natuurlijk ook in
onze systemen en vraagt daarom om een verandering van onze systemen.
Dan heb ik ook een heel aantal vragen opgeschreven over het toetsingskader van het College, maar ik sluit me gemakshalve ook aan bij de
vragen die al door verschillende collega’s zijn gesteld en die heel terecht
zijn. Ik zou daar een vraag aan de Minister aan willen toevoegen. Kan zij
aangeven in welke situaties etnisch profileren wél is toegestaan? Heeft zij
daar een concreet voorbeeld van? Wij kunnen op geen enkel voorbeeld
komen, geen enkel voorbeeld dat ook proportioneel kan zijn. Ik zou haar
ook willen meegeven dat het belangrijk is om ook onafhankelijke
evaluaties naar de rechtmatigheid en effectiviteit van proactieve
handhaving met behulp van risicoprofielen te houden. Hij kijkt de Minister
daartegen aan?
Voorzitter. Dan een ander dilemma. We kunnen discriminatie en racisme
blijven veroordelen, we kunnen naar antiracismedemonstraties gaan en
regenboogvlaggen ophangen, maar het mag niet blijven bij symbolische
acties. Ik benoem dit omdat we ook zien dat er online een toename is van
discriminerende uitingen van homofobie, antisemitisme en andere
uitspraken. Misschien een heel concreet voorbeeld. Bij het Europees
kampioenschap voetbal voor mannen, afgelopen jaar, zag je dat
aanvoerders regenboogbanden droegen en dat stadions in regenboogkleuren gingen. Ik zag ook allerlei andere acties: mensen die zich
uitspraken tegen homofobie en mensen die zich uitspraken voor equal
play. Maar na de verloren finale werden spelers uit het Engelse elftal
online overladen met racistische drek. Dat was echt niet om doorheen te
komen en het was heel ernstig.
Dan stel ik maar hardop de vraag: wat voor winst heeft nou een regenboogaanvoerdersband als online al dat racisme kan blijven doorgaan? Ik
weet dat wij hier niet gaan over het beleid van socialemediabedrijven en
grote platforms – ik weet ook dat we wachten op Europese wetgeving op
dit punt – maar dit is wel een groeiend probleem. Ik wil de Minister vragen
of zij daar ook een rol voor zichzelf in ziet. Kan ze op de een of andere
manier daarover in gesprek gaan, of dit bij haar collega’s adresseren? Ik
zit er mee in mijn maag. Ik vind dat we dat hier harder zouden moeten
aanpakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

17

Een ander onderwerp. Het is geen geheim dat ons land niet is ingericht
voor alle inwoners. Dat geldt ook specifiek voor de ruim 1 miljoen mensen
met een licht verstandelijke beperking die niet zelfredzaam zijn. Daar is
een aantal jaren geleden al een onderzoek naar gedaan. Een bijkomend
probleem is ook dat mensen met een licht verstandelijke beperking vaak
wel weten dat het moeilijker is om mee te komen, maar dat je nu eenmaal
niet met trots gaat uitdragen dat je een beperking hebt. Mede om die
reden is er een enorme blinde vlek. Ik benoem dat in dit debat, omdat het
hier ook gaat om uitsluiting. Het gaat om mensen die eenzaam zijn en die
weten dat ze moeite hebben om mee te kunnen doen. Ik wil graag van de
Minister weten wat er sinds het onderzoek van een paar jaar geleden is
gedaan, specifiek voor deze groep. Wat is er gedaan met de aanbevelingen voor een betere dienstverlening, eenvoudige communicatie, zorgen
dat informatie in begrijpelijke taal beschikbaar is en een samenhangende
aanpak van wonen, werken en inkomen? Is de Minister het met ons eens
dat hier ook een overstijgende aanpak voor moet zijn, dus dat niet ieder
departement met zijn eigen hokje bezig moet zijn?
Voorzitter. Tot slot een paar woorden over de Nationaal Coördinator tegen
Discriminatie en Racisme. Hij is nu enkele maanden aan de slag, maar ik
denk dat de veelheid van onderwerpen die ook vandaag langskomt laat
zien dat het een heel ingewikkelde klus is, want er is nogal wat te doen in
onze samenleving. En voor daadwerkelijke gelijkwaardigheid is het ook
heel erg belangrijk dat de inzet structureel en ook systematisch is. Ik wil
aan de Minister vragen hoe zij aankijkt tegen het op termijn wellicht
verankeren van deze functie, om ervoor te zorgen dat deze aanpak ook
echt structureel, langdurig en blijvend van aard is.
De voorzitter:
Veel dank, mevrouw Westerveld. Dan ga ik nu naar mevrouw Simons van
BIJ1.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter. Ik wil graag beginnen met te stellen dat ik heel blij ben
dat een aantal leden hier al aan een aantal onderwerpen raken waarvoor
ik zelf helaas geen spreektijd heb. Het is een brede agenda. Dat gezegd
hebbende, wil ik aan het begin van mijn bijdrage ook nog even zeggen dat
ik het typisch vind dat slechts enkele uren voor dit debat essentiële
bewijzen van overheidsracisme naar de Kamer worden gestuurd. Maar
dat is voor later, helaas. Ik heb het natuurlijk over stukken betreffende het
toeslagenschandaal.
Vorige week kwam het rapport «Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld
en oorlog in Indonesië, 1945–1950» uit. Het rapport bevestigt wat heel
veel mensen allang wisten, namelijk hoe gruwelijk, hoe structureel, maar
ook hoe normaal de koloniale terreur van Nederland was tijdens de
Indonesische revolutie, en hoe groot en hoe bepalend de rol van politiek
Den Haag daarin was. De onderzoeksresultaten leidden tot excuses van de
Minister-President voor het stelselmatige en wijdverbreide geweld van
Nederland in die jaren 45–50.
Maar daarmee is de kous nog lang niet af. Want laten we eerst het beestje
bij de naam noemen. Het onderzoek spreekt opzettelijk over extreem
geweld, maar die term is misleidend. Zoals ook de stichting KUKB ons al
uitlegde, wekt de term «extreem geweld» de indruk dat er een verschil is
tussen acceptabel en onacceptabel geweld. Maar kolonialisme is een
mensenrechtenschending. Kolonialisme is illegaal. Onder kolonialisme
bestaat geen acceptabel geweld.
In navolging van critici op dit onderzoek, zoals de heer Jeffry Pondaag en
mevrouw Francisca Pattipilohy, herinner ik dit huis er ook aan dat dit
rapport zich totaal niet richt op de 350 jaar aan koloniale terreur die aan de
revolutie voorafging. Waar blijft de erkenning van en de excuses voor het
feit dat Nederland zich in Indonesië 350 jaar lang schuldig heeft gemaakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

18

aan mensenrechtenschendingen door kolonialisme? Mijn vraag is of het
kabinet ook daarvoor een grootschalig onderzoek nodig heeft, terwijl de
feiten eigenlijk al bekend zijn.
En hoe zit het met de vervolgstappen, nu excuses gemaakt zijn? Excuses
alleen zijn namelijk niet genoeg. Zoals ook uit het rapport bleek, werd het
grote Nederlandse draagvlak om de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd
te onderdrukken, gemotiveerd door het idee dat de Indonesiërs niet zelf
konden bepalen wat goed voor hen zou zijn. Ik vind dat een cruciaal
inzicht: dat Nederland dat beter kon.
Dat is dus precies de koloniale mindset waar we tot op de dag vandaag
nog op talloze manieren mee geconfronteerd worden. Bijvoorbeeld in de
relatie tussen Nederland en Aruba, Curaçao, Sint-Maarten, Bonaire, Statia
en Saba. Een relatie die wordt getekend door wantrouwen jegens de
landsregeringen en besturen. Een relatie die doordrongen is van het idee
dat wij hier in Den Haag beter weten hoe men daar zichzelf dient te
governen en te regeren. Een relatie die niet is gebaseerd op gelijkwaardigheid, maar op onderdanigheid. Een machtsrelatie. Ondertussen leven
de inwoners aldaar in structurele armoede, met veel te hoge levenskosten
en geen sociaal minimum. Over mensenrechten gesproken.
Die koloniale mindset leeft ook voort in het aanhoudende koloniale beeld
dat mensen uit de voormalige koloniën en andere mensen van kleur
stereotypeert als minder betrouwbaar en minder hard werkend. Dat beeld
uit zich in overheidsbeleid dat gebaseerd is op wantrouwen naar de
burger. Ook deze mensen zijn Nederlandse burgers. Kijk naar het
toeslagenschandaal, het wijdverbreide gebruik van etnisch profileren en
het restrictieve en inhumane asiel- en migratiebeleid. Kijk naar discriminatie in de volkshuisvesting en op de arbeidsmarkt. En kijk naar het grove
geweld waarmee vreedzame anti-Zwarte Pietdemonstranten al decennialang geconfronteerd worden.
In andere woorden, kolonialisme zit diep verworteld in onze instituten.
Tegenwoordig noemen we dat institutioneel racisme. Maar de geschiedenis en de context van die term zijn echt van wezenlijk belang om te
begrijpen waar we het vandaag over hebben en waar we staan. Men moet
zich realiseren dat het koloniale verleden en het slavernijverleden van
Nederland geen afgesloten tijdsperiodes zijn. Geen bladzijde uit een boek,
maar op z’n minst een heel hoofdstuk op zichzelf – en wat mij betreft een
heel boek – waar vandaag nog aan geschreven wordt.
Erkenning, excuses en vooral herstel zijn een logische en noodzakelijke
vervolgstap, een stap waarin individuele schuld niet als afleidingsmanoeuvre wordt gebruikt om het gesprek te laten ontsporen, maar als stap
in de richting van het erkennen van de verantwoordelijkheid die we als
samenleving hebben om onrecht uit het verleden en al die manifestaties
daarvan in het heden recht te zetten. Juist om deze reden zijn de
onverhinderde komst van, en een forse investering in het Nationaal
Slavernijmuseum en de daadwerkelijke doorzettingsmacht van de
Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme van belang.
Tot slot, voorzitter.
De voorzitter:
U hebt nog 30 seconden.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u. In navolging van het rondetafelgesprek dat onlangs plaatsvond
rondom dit thema, binnen het kader van reparatory justice, wil ik daar
graag kort nog even enkele voorbeelden van schetsen. Het aanbieden van
formele excuses van Nederland aan alle voormalige koloniën voor alle
aspecten van het mensonterende verleden. Erkennen dat de republiek
Indonesië officieel op 17 augustus 1945 onafhankelijk werd. Herstelbetalingen aan slachtoffers en nabestaanden van kolonialisme en slavernij,
maar ook aan de staat Indonesië, die diens onafhankelijkheid gedwongen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

19

zag af te kopen. Keti Koti tot nationale feestdag maken. Het hernoemen
van straten. Het eindelijk instemmen met minimumloon, uitkeringen,
kinderbijslag, WW en kostenverlagingen op de zojuist door mij genoemde
eilanden, zodanig dat wordt voldaan aan een sociaal minimum. Ik zou
graag een ferme uitspraak horen tegen de racistische karikatuur en het
gebruik van Zwarte Piet. Een regeling voor met name ouderen uit de
voormalige koloniën die een AOW-gat hebben. En een algehele stop op
etnisch profileren in plaats van het wankelend toetsingskader dat er nu
ligt en waar collega’s reeds vragen over hebben gesteld.
Ik dank u.
De voorzitter:
Dat was ruim buiten de tijd. We gaan naar mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik ga ruim buiten de tijd! Nee, voorzitter, ik ga proberen dat niet doen.
De bestrijding van discriminatie en racisme is een van de grootste
uitdagingen van deze tijd. We maken ons dan ook zorgen, want we zien
dat overheidsinstituties die er voor mensen zouden moeten zijn, zich juist
regelmatig schuldig maken aan discriminatie. We hebben vandaag de
Belastingdienst, de politie, de vreemdelingenketen, de NCTV en de
gemeentes al genoemd. Dit is waarschijnlijk nog maar het topje van die
ijsberg. Ook volksvertegenwoordigers dragen in toenemende mate bij aan
het normaliseren van discriminatie. Op 15 januari 2021 viel het vorige
kabinet over het toeslagenschandaal. De basisbeginselen van de
democratische rechtsstaat zijn daarbij geschonden, waaronder artikel 1
van de Grondwet, het verbod op discriminatie. Vandaag debatteren wij
voor het eerst met de nieuwe Minister van Binnenlandse Zaken over dit
onderwerp. Zij heeft de opdracht gekregen om discriminatie in Nederland
te bestrijden.
Voorzitter. Ik zou dit debat graag positief zijn begonnen, maar het is niet
anders. Het toeslagenschandaal heeft namelijk geleid tot een fundamentele vertrouwensbreuk tussen burger en overheid. Het vorige kabinet
trok dus ook die conclusie en stapte op. Toch hebben dezelfde partijen
dezelfde coalitie gevormd en een doorstart gemaakt. Daarom heeft deze
coalitie wat mij betreft wel de schijn tegen, moet ik eerlijk zeggen. We
vinden het best moeilijk te geloven dat er nu wel echt werk wordt gemaakt
van de strijd tegen discriminatie. Daarom begin ik met een aantal vragen
aan deze nieuwe Minister. Deelt zij de zorgen over discriminatie in
Nederland? Hoe is zij van plan het vertrouwen tussen burger en overheid
te herstellen? Gaat zij echt een fundamenteel andere koers varen dan het
vorige kabinet en wel echt werk maken van het aanpakken van discriminatie? Wat kunnen de mensen die dagelijks met discriminatie te hebben,
verwachten van deze nieuwe Minister?
Voorzitter. Vorig jaar is een nieuwe Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme begonnen. Velen hadden het er al over. We hebben zijn
actieplan op dit moment nog niet gezien. Waarom duurt het dan nog tot
de zomer? Gaat hij de plannen in het regeerakkoord – die zijn toch
betrekkelijk vaag, zeg ik in alle eerlijkheid – hierin echt concretiseren?
Voorzitter. Het is er tijdens het vorige debat al vaker over gegaan, maar ik
wil het toch nog even gezegd hebben. Velen zeiden het vandaag ook al.
Wat de Partij voor de Dieren betreft wordt de coördinator geen bliksemafleider. Hij is op dit moment een ambtenaar en is niet bij machte om
wetgeving tegen te houden of boetes uit te kunnen delen. We zullen deze
Minister verantwoordelijk blijven houden als er onvoldoende gebeurt in
de bestrijding van discriminatie.
Velen hadden het er vandaag ook al over dat discriminatie en racisme
systemisch zijn en daarom ook systemisch aangepakt moeten worden. Dit
betekent dat deze Minister haar collega’s op andere departementen aan
moet spreken als zij met wetgeving komen die haar antidiscriminatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

20

plannen in de weg zit. Ik noem daarbij heel specifiek de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden. De Autoriteit Persoonsgegevens
en het College voor de Rechten van de Mens waarschuwen nota bene
voor een nieuwe toeslagenaffaire als deze wet erdoor komt. De aanpassingen die de Minister van JenV heeft beloofd, zijn simpelweg niet
voldoende. De wet moet van tafel. Deze wet, die de afkorting WGS heeft,
zou de wetgevingstoets op discriminatie simpelweg niet doorstaan. Deelt
de Minister deze analyse? Welke conclusie verbindt zij daar dan aan? Kan
de Minister aangeven wat de stand van zaken is rondom de wetgevingstoets op discriminatie?
Kortheidshalve sluit ik me op dit moment aan bij alle vragen die onder
andere door de SP zijn gesteld over het toetsingskader met betrekking tot
etnisch profileren. Wat gaat daar het vervolg van zijn?
Voorzitter. In navolging van het vorige punt wil ik deze Minister vragen
haar blik echt te verbreden, ook naar andere ministeries en naar het
advies van de Dialooggroep Slavernijverleden. Daarin werd expliciet
gepleit voor excuses, herstel en een kritische blik op de geschiedenis. Die
stap zou echt gezet moeten worden.
Dan kom ik bij mijn laatste punt, voorzitter. Daarna sluit ik af. Onze
economische welvaart rust op dit moment nog steeds op de uitbuiting
van mensen elders. Koloniale machtsverhoudingen en slavernij zijn niet
uitgebannen. Zo vinden er op door Nederland gefinancierde palmolieplantages grove arbeidsschendingen plaats en kopen we onze soja voor
veevoer van handelaren die zich schuldig maken aan landroof en
dwangarbeid. Hierover heb ik dan ook een aantal vragen aan deze
Minister. Hoe geeft deze Minister nou uitvoering aan mijn aangenomen
motie over de actieve bestrijding van moderne slavernij? Ziet zij daarin
een rol voor de NCDR? Waarom wordt bijvoorbeeld BuHa-OS niet
meegenomen in de antidiscriminatieaanpak? De Partij voor de Dieren pleit
namelijk voor een breder bewustzijn van de Nederlandse bijdrage aan
voortdurende koloniale machtsverhoudingen en hedendaagse slavernij.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Veel dank, mevrouw Van Esch. Tot slot de heer Ceder van de
ChristenUnie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Er is al veel gezegd. Het is een belangrijk
onderwerp. Ik wil toch nog een paar punten aankaarten. Allereerst kom ik
op de brief van vandaag rond de Belastingdienst met de onthullingen, die
volgens mij ook vandaag besproken of in ieder geval geagendeerd
hadden moeten worden. Dat is ook eerder opgestuurd, maar goed. In die
brief is onder meer bekend geworden dat er onderzoek is gedaan naar het
aftrekken van giften in de belastingaangifte. Daarbij werd alleen gekeken
naar burgers met een Turkse of Marokkaanse tweede nationaliteit. Er was
een extra controle van aftrek van zorgkosten bij achternamen die
eindigden op «ic». Ook waren er controlebezoeken bij startende ondernemers, maar dan alleen bij ondernemers met een allochtone achtergrond; zo staat dat er.
Voorzitter. Ik vraag me af of de Minister kan aangeven of zij van mening is
dat hier door de overheid racistisch is gehandeld, incidenteel dan wel
structureel. Ik denk dat het belangrijk is dat er een uitspraak wordt
gedaan, omdat de samenleving ook meekijkt en het toch al enige tijd
duurt voordat we als overheid in staat zijn om hierover een uitspraak te
doen. Ik hoop dat we daar vandaag een goede stap in kunnen zetten. Als
de Minister dat niet kan doen, kan zij dan uitleggen waarom niet? Voor
onze fractie wordt het namelijk steeds ingewikkelder om dit uit te kunnen
uitleggen. Ik hoor dat dus ook graag van de Minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

21

Voorzitter. In het coalitieakkoord staat: «Voor institutioneel racisme is er
geen plek in onze samenleving. We zetten ons in tegen etnisch profileren.
Overheids- en uitvoeringsorganisaties moeten hierbij het goede
voorbeeld geven.» We hebben net een debat gehad dat inging op een
aantal punten. Voor de ChristenUnie is het uitgangspunt dat het gebruik
van etniciteit bij risicoprofilering alleen zou kunnen gebeuren en moeten
gebeuren als dat in het voordeel van de persoon is waar het over gaat.
Denk aan zorg. Denk aan slachtofferschap. Dan kan er een gerechtvaardigd belang zijn; dat snappen wij. Maar op basis van iemands
huidskleur mag nooit worden bepaald of iemand wel of niet als verdachte
wordt aangemerkt in een zaak of in het kader van handhaving. Het vraagt
ook om een brede herbezinning op beleid.
De vraag is daarom ook of er geen expliciet verbod kan komen op
risicoprofilering op grond van etniciteit daar waar er sprake is van
potentiële normovertreding of handhaving. De hele specifieke vraag is
dus om dat in ieder geval te verbieden. Volgens mij los je daarmee ook
heel veel discussies op over wanneer het wel zou mogen. Volgens mij kan
profilering namelijk ook een positieve uitwerking hebben, zoals we net
hebben kunnen concluderen. Ik denk dat het belangrijk is dat we daarin
eenduidig en ondubbelzinnig zijn. Ik vraag me af of de Minister wil
verkennen dan wel toezeggen om echt dat verbod op dit specifieke
handhaven dan wel op potentiële normovertreding te gaan oppakken.
Zo’n verbod zou bijvoorbeeld ook kunnen worden opgenomen in de
Algemene wet gelijke behandeling.
Voorzitter. Ik wil opnieuw benadrukken dat Nederlanders, velen hier
geboren en getogen, het risico blijven lopen om meer dan andere
Nederlanders als verdachte of als normovertreder aangemerkt te worden
als wij dit niet helder aanpakken. Ik wil de Minister meedelen dat een
structureel onderscheid hierin vernietigende gevolgen heeft voor de
gemeenschap en hoe vele mensen naar de overheid kijken. Dat heeft
schadelijke gevolgen. Het heeft een negatief effect op het welzijn van de
betrokken mensen en op hun blik naar de overheid, die volgens mij een
schild zou moeten zijn voor elke burger en niet het gevoel zou moeten
geven dat daar onderscheid in plaats vindt. Daarom heeft de ChristenUnie
de wens voor een algoritmeregister. Kan de Minister aangeven hoe het
daarmee staat en waar het bij haar, en bij de Staatssecretaris Digitale
Zaken, op het prioriteitenlijstje staat?
Voorzitter. Ik heb nog twee punten. Ik wil het kort hebben over de
diversiteit in het bedrijfsleven. Als overheid vragen we inmiddels van
beursgenoteerde bedrijven om in hun jaarverslag aandacht te hebben
voor het bevorderen van kansengelijkheid en het bestrijden van discriminatie voor topfuncties. Dat is volgens mij goed. Maar is het ook niet een
idee om de aandacht te verbreden naar de gehele organisatie, dus om te
kijken of bedrijven die verplicht een jaarrekening op moeten stellen, hier
in ieder geval aandacht aan besteden? Daarbij vullen we dus niet in wat
het beleid precies zou moeten zijn, maar vragen we wel van hen dat ze
rapporteren wat ze wel doen. Hierdoor geef je elk bedrijf de gelegenheid
om erover na te denken. Dat zou volgens mij tot positieve gevolgen
moeten leiden. Is de Minister bereid om de implicaties en de mogelijke
positieve effecten van een dergelijk voorstel te onderzoeken?
Tot slot, voorzitter. Een onderwerp van een totaal andere orde, maar ik
denk even belangrijk: de stadions mogen binnenkort weer gevuld worden.
Zoals we al jaren en eigenlijk al heel lang weten, gaat dat ook gepaard
met spreekkoren, racisme, antisemitisme et cetera. Nu de wedstrijden
weer bezocht kunnen worden, is het volgens mij een goed moment om
gelijk door te pakken en te kijken hoe we spreekkoren en racisme écht
kunnen aanpakken. Is de Minister bereid om bijvoorbeeld met de KNVB of
ook met andere sportbonden dit gesprek aan te gaan, zodat we bij het
heropenen van de stadions samen met de clubs – ik begin bij voetbal,
maar het mag ook breder – echt een brede aanpak kunnen initiëren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

22

Voorzitter, tot zover. Dank u wel.
De voorzitter:
Heel veel dank, meneer Ceder. De commissie is met de Minister overeengekomen om 30 minuten te schorsen. Dat klinkt vrij lang, maar er moet
ook nog wetgeving ondertekend worden tijdens deze schorsing. Dat komt
dus tussendoor. Wij beginnen om 17.00 uur stipt.
De vergadering wordt van 16.29 uur tot 17.02 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan verder. De Minister fluisterde mij toe dat ze vijf verschillende
blokjes heeft. U heeft allen drie interrupties. Aangezien we nog anderhalf
uur hebben, gaan we daar even mee beginnen. Houd de interrupties ook
echt kort en bondig, anders redden we een tweede termijn überhaupt niet.
Ik vraag me sowieso af of we dat gaan redden. Het woord is aan de
Minister.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Voordat ik inhoudelijk begin, denk ik dat de leden het wellicht
fijn vinden als ik de blokjes al even noem. Blokjes zijn altijd wat technisch
qua tekst, maar ik heb het proberen te duiden. Het eerste blokje gaat over
lokaal beleid en antidiscriminatievoorzieningen. Het tweede blokje gaat
over de risicoprofielen en etnisch profileren. Het derde is de gecoördineerde aanpak. Het vierde is het slavernijverleden. Het vijfde is overig.
Voorzitter. Ik kan de beantwoording van de leden natuurlijk beginnen met
een hele opsomming van wat we nu aan het doen zijn. Dat wil ik eigenlijk
niet doen. Ik heb ook de familie in Giethoorn gezien. De woede die de heer
Van Baarle uitspreekt, kan ik echt wel begrijpen. Het is gewoon afschuwelijk. Je bent als gezin met kinderen kwetsbaar en je komt in zo’n situatie
terecht. Je wil ondersteuning en op dat moment is het er niet. Dan voel ik
mij als Minister ook aangesproken. We maken namelijk met z’n allen de
overheid en proberen een bijdrage te leveren aan iets wat voor ons
allemaal ontzettend belangrijk is. Ik hoor hier bij alle leden terug dat
discriminatie verboden is. Het is artikel 1 van de Grondwet. Dus daar waar
mensen in zo’n situatie terechtkomen, kan ik het alleen maar echt
schrijnend vinden.
De heer Van Baarle vroeg wat we eraan gaan doen. Voordat ik daarop
inga, wil ik eerst het volgende zeggen. De Minister van Justitie en
Veiligheid, die natuurlijk ook over de politie gaat, heeft aangegeven dat ze
het hier niet goed hebben gedaan. De Minister van Justitie en Veiligheid
heeft ook aangegeven dat ze contact met het gezin opneemt, omdat het
gewoon verschrikkelijk is wat ze hebben meegemaakt. Discriminatie is
ontoelaatbaar. We hebben nog heel veel werk te verzetten, omdat dit via
een programma naar buiten is gekomen. We hadden als overheid in die
zin beter moeten handelen.
Voorzitter. Wat gaan we dan doen? Welke handelingen moeten we
uitvoeren om ervoor te zorgen dat als inwoners van ons land vragen om
ondersteuning omdat zij discriminatie ervaren, ze ook ergens terechtkunnen voor onafhankelijke bijstand? Daar hebben we natuurlijk de
antidiscriminatievoorzieningen voor. We weten ook dat op dit moment
nog niet iedereen die antidiscriminatievoorzieningen en instanties weet te
vinden. Daarom ben ik ook gestart met een onderzoek naar de oorzaken
die hieraan ten grondslag liggen, want ze zijn er niet voor niks. De
resultaten worden eind van dit jaar verwacht. Ik ben ook gestart met een
onderzoek om ervoor te zorgen dat we het meldingsproces beter kunnen
inrichten. Daarnaast ben ik met de VNG in gesprek over hoe we samen
kunnen komen tot een versterking van de lokale aanpak van discriminatie,
zodat we echt kunnen zorgen voor een beter landelijk dekkend stelsel van
beter georganiseerde discriminatievoorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

23

Een aantal van uw leden vroeg mij ook: gaat u het nu al als een
verplichting opleggen aan gemeenten, ook als het gaat om antidiscriminatiebeleid? Ik wil eerst deze stappen doorlopen en ook het goede gesprek
vervolgen dat ik op dit moment met gemeenten heb. Daarbij gaan we ook
aan het werk om verder invulling te geven aan de handreiking die er op
dit moment is. Overigens wil ik op het punt van Justitie en Veiligheid nog
aangeven dat de korpschef zelf heeft aangegeven dat hij nadrukkelijk in de
politieorganisatie onder de aandacht zal brengen dat er altijd, altijd een
aangifte moet worden opgenomen als er een vermoeden is van een
strafbaar feit, zeker als daar ook discriminatie aan de hand is. En het
Openbaar Ministerie heeft zich ook gerealiseerd dat je in deze situatie,
maar ook in andere situaties, die informatie moet delen binnen de eigen
organisatie, alsook tussen de ketenpartners.
De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter. Laat ik beginnen met te stellen dat ik de Minister wil danken. En
ik zie ook bij de Minister dat het haar oprecht raakte, wat er is gebeurd, en
dat ze uitspreekt dat het hier inderdaad niet goed is gegaan. Ik denk dat
dat belangrijk is, ook voor de erkenning van het leed van deze familie.
Waar ik wel naar op zoek ben, is ook een stukje genoegdoening in deze
zaak. Is de Minister bereid om deze betreffende gemeente, maar ook de
politieorganisatie aldaar, gewoon keihard aan te spreken op wat hier is
gebeurd? Is het geen idee om deze burgemeester op het matje te roepen?
Deze mensen zijn aan hun lot overgelaten. En ik had ook gevraagd: zou
het niet mooi zijn als deze mensen een vorm van excuses krijgen? Die
mensen hebben dit jarenlang moeten meemaken en hebben geen hulp
gekregen. Excuses zouden op hun plaats zijn. De overheid heeft deze
mensen in de steek gelaten.
Minister Bruins Slot:
Allereerst de politie heeft op dit punt al zelf aangegeven dat ze het niet
goed heeft gedaan. De korpschef heeft zelf ook aangegeven dat hij
nadrukkelijk in de politieorganisatie onder de aandacht wil brengen dat
aangiften altijd moeten worden opgenomen. Ik begreep ook dat er op dit
moment strafrechtelijk onderzoek loopt en dat de Minister van Justitie en
Veiligheid ook zelf nadere stappen naar het gezin toe zal zetten. En daar
wil ik het bij haar ook laten. Tegelijkertijd heb ik, en dat is omdat we
gezamenlijk één overheid zijn, zeker ook wel de bereidwilligheid om ook
met de burgemeester contact op te nemen, gewoon om hem te spreken,
niet alleen vanuit het feit dat wij ook iets gezamenlijk kunnen betekenen.
Want ik wil hier ook uitdragen dat we één overheid zijn. Dus dat ik als
Minister, waar iets gebeurt op een andere plek, niet wijs, maar me ook
realiseer dat ik daar zelf, als hoeder van de Grondwet, ook een verantwoordelijk in heb om te kijken welke stappen we kunnen zetten om het
antidiscriminatiebeleid te versterken. Nou, van een aantal acties heb ik al
iets gezegd. Die ga ik ook uitvoeren. Daar komen resultaten uit. Maar dat
persoonlijke contact met de gemeente, dat wil ik zeker doen, in het kader
van het ook van hen nog terughoren welke zaken ook ik bijvoorbeeld nog
vanuit het ministerie zou kunnen doen. En nogmaals, de Minister van
Veiligheid en Justitie heeft al toegezegd om met dit gezin contact op te
nemen.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Het is cynisch, hè. Er wordt van alles gedeeld in de overheid,
met allerlei profileringen. Daardoor worden die mensen eindeloos op
achterstand gezet. En hier worden signalen niet gedeeld, waardoor het
terroriseren van een gezin ontzettend lang door kan gaan. En wachten op
dat onderzoek vind ik eigenlijk een beetje te weinig, want de Minister zegt
al: die antidiscriminatievoorzieningen zijn hier niet goed gevonden. Dus
daar kunnen we onderzoek naar doen en een jaar wachten, maar ik zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

24

eigenlijk het liefst willen dat zij nu de kanalen van de VNG gebruikt om
alle burgemeesters, en straks de nieuwe colleges van burgemeester en
wethouders, maar ook het OM, erop te wijzen: Giethoorn kan ook jouw
gemeente zijn. Want ik ben niet naïef, dat dit alleen in Giethoorn zou
kunnen gebeuren. En ik zou het wel heel erg op prijs stellen als we dat
actiever zouden kunnen doen, vanuit de gedachte dat we één overheid
zijn, in plaats van een jaar wachten op dat onderzoek.
Minister Bruins Slot:
Het is van belang om en-en te doen. Dus ik wil zeker ook met de VNG, de
antidiscriminatievoorzieningen en de gemeenten in gesprek over hoe we
samen tot een landelijk dekkend stelsel van beter georganiseerde
antidiscriminatievoorzieningen kunnen komen. Dus zeker dat gesprek ook;
daar heeft mevrouw Leijten gewoon echt een punt. Maar ook met die
achtergrond, die redenen waarom het gewoon niet lukte, moet ik aan de
slag, omdat we het ook hebben over het maken van langjarige stappen,
waarbij we willen weten wat wel of niet werkt. Maar dat staat los van het
feit dat het gesprek met de gemeenten natuurlijk plaatsvindt, om ook
direct stappen te kunnen zetten.
De voorzitter:
Vervolgt u uw beantwoording.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter, dank u wel. Daarnaast zijn we ook bezig met een handreiking
Antidiscriminatiebeleid voor gemeenten. Mevrouw Leijten duidt er ook op
dat niet elke gemeente altijd evenveel slagkracht heeft. We hebben wel de
financiën voor de ADV’s verdubbeld, want zij hebben extra gelden
gekregen. Maar we zijn ook die handreiking Antidiscriminatiebeleid aan
het actualiseren, en die willen we in april al af hebben en aan de
gemeenten doen toekomen. En ondertussen voeren we ook dat gesprek,
want je moet niet alleen papier hebben, maar ook met elkaar spreken over
hoe je dat in de praktijk gaat oppakken, zo zeg ik tegen mevrouw Leijten.
Voorzitter. Dan mevrouw Mutluer. Op dit moment voer ik ook structureel
overleg met de landelijke branchevereniging van antidiscriminatievoorzieningen en ook met Discriminatie.nl, om ook de oplossingen en behoeften
als het gaat om capaciteit met elkaar te bespreken. Mevrouw Mutluer zei
terecht: je moet geen papieren tijger hebben, je moet met elkaar aan de
slag gaan. Volgens mij heeft de collega van de PvdA ook zelf een
achtergrond in het lokale domein, als ik het goed heb, en weet zij ook hoe
belangrijk het is om niet alleen van papier te lezen, maar ook het gesprek
te voeren om te kijken hoe iets in de praktijk werkt.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Sterker nog, toen ik nog een simpel raadslid was, heb ik het eerste
landelijke antidiscriminatiebeleid geïntroduceerd in mijn eigen gemeente.
Maar ik heb de afgelopen jaren ook gezien dat lokale overheden moeite
hebben om bijvoorbeeld jeugd-boa’s in te zetten in het uitgaansleven, om
ambtenaren in te zetten om als mysteryguest partijen te bellen of
verhuurders te bellen als het gaat om woningmarktdiscriminatie. Dus fijn
dat u spreekt, maar de praktijk leert dat we, nogmaals, beleid wel kunnen
verplichten ... Maar bent u het met mij eens, Minister, om inderdaad toch
niet te lang te wachten, maar dat gesprek te voeren, om na te gaan wat,
naast die verdubbeling van de middelen richting de ADV’s nodig is bij de
gemeenten, om dat daadwerkelijk ten uitvoer te brengen?
Minister Bruins Slot:
Dat ben ik met de PvdA eens, ja.
Voorzitter. Nu de heer Boulakjar. Achternamen probeer ik altijd goed uit te
spreken, maar goed. Mensen vallen soms ook over mijn achternaam, om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

25

het zo maar te zeggen. Tegen D66 zeg ik: hoort discriminatie thuis in de
portefeuille van de burgemeester? Dat is wel een fascinerende vraag. Wil
je dat bij één burgemeester neerleggen, of wil je ervoor zorgen dat het
ook echt breed landt in de gemeente? Veel burgemeesters hebben
momenteel al klachten in hun portefeuille, en daar vallen meldingen over
discriminatie ook onder. We zijn in het kader van het coalitieakkoord
natuurlijk ook gewoon aan het kijken hoe de functie en de positie van de
burgemeester eruitziet. Dus ik wil in ieder geval in de gesprekken die ik
met burgemeesters heb dit aspect wel naar voren brengen, van: is dit iets
wat bij een burgemeester thuishoort, of is dit iets wat elders thuishoort?
Want je wil dat dit uiteindelijk ook op de beste plek belegd is. En ik vond
het wel een mooi nieuw voorbeeld van mevrouw Mutluer, die aangaf dat
het gewoon de raad is geweest die het initiatief heeft genomen. En als je
het dan hebt over eigenaarschap in de gemeente, is het ook wel weer heel
goed als zoiets in de gemeente breed wordt gedragen. Dus ik ben
terughoudend om daar direct nu al een positief antwoord op te geven,
omdat ik ook vind dat we moeten kijken hoe we uiteindelijk op de beste
manier kunnen zorgen dat dit voeten aan de grond krijgt, overal waar dat
nodig is bij de overheid.
Voorzitter. Dan was er de vraag van de heer Van Baarle over de aanwijzing
van het Openbaar Ministerie. Die is inderdaad hard aan het werken om
ervoor te zorgen dat die kennis ook correct in de praktijk wordt gebracht.
En natuurlijk is het zo dat op dit moment, ook naar aanleiding van de heer
Paternotte, het programma Politie voor iedereen – als ik het goed heb –
wordt gebruikt, waarbij dit soort aspecten natuurlijk uitdrukkelijk worden
meegenomen, zo zeg ik tegen de heer Van Baarle.
En dan kom ik aan het eind van het eerste onderwerp, lokale overheid.
De voorzitter:
Vervolgt u met het volgende blokje.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Dan het onderwerp etnisch profileren en risicoprofielen.
Om het zo te verwoorden, volgens mij is op grond van artikel 1 van de
Grondwet discriminatie gewoon verboden. Dat is altijd datgene waar we
naar terug moeten gaan. Discriminatie is verboden en mag niet. De
tweede vraag die daarachter zit is of je wel onderscheid mag maken, of je
een beperking hebt, of je op iemand van gelijk geslacht valt, naar afkomst
en land van herkomst, maar breed. De vraag of je wel of niet onderscheid
mag maken is altijd de vraag die je jezelf moet stellen, waarbij het
gerechtvaardigd moet zijn, passend, geschikt, proportioneel of subsidiair.
Maar discriminatie is gewoon verboden.
Dan gaat het om het juridisch kader. Meerdere partijen hebben daar
vragen over gesteld: SP, GroenLinks, PvdA, Volt, ChristenUnie. Hoe
moeten we daar nou mee omgaan? Ik vind het goed dat het College voor
de Rechten van de Mens een juridisch kader heeft gemaakt voor het
gebruik van etniciteit en nationaliteit. Dat vind ik belangrijk, want het gaat
hier om overheidshandelen dat verstrekkende gevolgen kan hebben voor
inwoners en het vertrouwen in de overheid blijvend kan beschadigen.
Laat duidelijk zijn dat etniciteit nooit als enig of doorslaggevend criterium
gebruikt mag worden bij fraudebestrijding. Nooit. Dat wordt nader
ingevuld in de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens, dat daar ook klip-en-klaar over is. De zware toets die het College
voor de Rechten van de Mens heeft uitgewerkt, wordt niet voor niks «strict
in theory and fatal in fact» genoemd. Dat betekent dat het verbod op het
gebruik van etniciteit in feite de norm is, tenzij er in een concreet geval
zwaarwegende redenen zijn waardoor het gebruik noodzakelijk is.
Waar we nu mee bezig zijn is om in beeld te krijgen of en in welke
uitzonderlijke situaties het gebruik van criteria zoals etniciteit zo belangrijk
is dat dit de zware juridische toets kan doorstaan. Dat is de vervolgstap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

26

die we nu aan het zetten zijn. En dan zeg ik tegen de heer Boulakjar dat de
motie-Belhaj natuurlijk niet is afgedaan. Bij de beoordeling van de
motie-Belhaj heeft mijn voorganger aangegeven dat dit onderwerp ook
nadrukkelijk betrokken zal worden bij het instellen van de staatscommissie, dus deze motie krijgt sowieso nog een vervolg, zeg ik tegen de
heer Boulakjar.
Als het gaat om de objectieve rechtvaardiging wanneer iets wel of niet
kan, gaat het om verschillende richtlijnen voor overheidsinstanties waar
zij bij opsporings- en handhavingsbevoegdheden wel of niet gebruik van
mogen maken. Eigenlijk is het uitgangspunt altijd dat discriminatie en
racisme verboden zijn en dat een onderscheid alleen te rechtvaardigen is
als je aan die vijf criteria voldoet die ik net heb genoemd. Dat is eigenlijk
een toets die nooit doorstaan wordt. We doen nu verder onderzoek, ook
naar aanleiding van de motie van Marijnissen. We zullen dit punt specifiek
meegeven aan de staatscommissie inzake discriminatie, die de opdracht
krijgt om hier vanuit wetenschappelijk perspectief verder invulling aan te
geven.
De heer Ceder vroeg in dat kader of de risicoprofielen en nationaliteit en
etniciteit alleen in het voordeel van de burger mogen zijn. Dit vind ik bij
uitstek een vraag die past binnen de opdracht van de staatscommissie,
omdat zij ook de opdracht krijgt om hier verder naar te kijken. Dit is ook
iets waar je echt goed verder onderzoek naar moet doen, om te kijken wat
wel en niet kan. We zeggen ook: het is «strict in theory and fatal in fact».
Je kan op dat vlak dus wel zeggen dat het bijna onmogelijk is, zoals deze
leden aangeven.
De voorzitter:
U heeft een interruptie van mevrouw Simons.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik zou de Minister willen vragen om bij het neerleggen van dit verzoek ook
te kijken of er wellicht een noodzaak is om te komen tot een duidelijkere
juridische definitie van racisme, die we wel voor discriminatie hebben. De
heer Van Baarle en ik hebben daartoe onlangs een motie ingediend die
helaas niet gesteund werd door het belangrijke blok genaamd coalitie. Ik
ben ervan overtuigd dat het belangrijk is om die definitie te hebben, opdat
we dit soort gesprekken of debatten in deze commissie over wanneer het
wel of niet gewenst is, kunnen vermijden. Ik vraag me af of de Minister
daarvoor openstaat.
Minister Bruins Slot:
We zijn heel druk bezig met de opdracht van de staatscommissie en die
gaan we nog afstemmen met de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme en het College voor de Rechten van de Mens. Het gaat
dan ook om de uitwerking van de motie-Azarkan over institutioneel
racisme. Of dit soort vragen aanverwant zijn of niet, daar kom ik op terug.
Ik ga er even over nadenken, want het is een hele impactvolle vraag. Ik
kom zo meteen met een reactie op de vraag van mevrouw Simons.
De heer Van Baarle vraagt hoe de Minister gaat zorgen dat het mensenrechtenkader van het College voor de Rechten van de Mens ook de norm
wordt. Het is al de juridische norm, omdat in het mensenrechtenkader ook
de wetgeving en de jurisprudentie verwerkt zijn. Volgens mij doelt de heer
Van Baarle erop dat het erom gaat dat het niet alleen de juridische norm
is, maar ook bij de uitvoering en het handelen, want dat zijn twee zaken. Ik
ga met de uitvoeringsinstanties aan de slag om het juridisch kader te
vertalen naar bruikbare handvatten, zodat men vanuit de techniek ook
echt in de praktijk terechtkomt.
Dan kom ik bij het punt van mevrouw Leijten over de beantwoording van
de feitelijke vragen. Ik heb de teksten die ik naar de Kamer stuur zelf ook
gelezen, maar achteraf kwam ik erachter dat ik die misschien niet goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

27

genoeg gelezen heb. Het was mijzelf niet opgevallen. Ik kan alleen maar
tegen mevrouw Leijten zeggen dat discriminatie, het ongerechtvaardigd
maken van onderscheid, altijd verboden is en te allen tijde moet worden
bestreden. Ook selectie op ogenschijnlijk neutrale gronden zoals
woonplaats of postcode kan leiden tot indirect onderscheid, zoals
mevrouw Leijten ook aangeeft. In sommige gevallen kan er sprake zijn
van een gerechtvaardigd onderscheid, maar ook van een ongerechtvaardigd onderscheid, zeg ik tegen mevrouw Leijten. In de beantwoording
van die vragen is niet bedoeld om te zeggen, zoals ik terughoor in de
opmerking van mevrouw Leijten, dat een postcode altijd een gerechtvaardigd onderscheid is. Nee, het kan ook ongerechtvaardigd onderscheid
zijn.
Dan de vraag naar de stand van zaken bij de motie-Marijnissen en de
motie-Klaver. Vorig jaar oktober heeft de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de Kamer geïnformeerd over de
voortgang bij de ministeries. De ministeries zijn nu de data aan het
inventariseren en analyseren. Zij ruimen de vervuilde data op en
informeren betrokken personen die op zwarte lijsten staan. Ik heb ook
gevraagd wanneer het moment is om daar verder over te spreken. Op
dinsdag 22 maart is er een commissiedebat over de digitaliserende
overheid, heb ik begrepen, en dan spreekt u over dit onderwerp met de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken. Ik heb ook gevraagd wanneer er
een nieuwe voortgangsrapportage komt. Uiterlijk vrijdag 13 mei informeert de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken de Kamer met een
tweede voortgangsrapportage. Dat zijn de vervolgstappen die op het vlak
van deze beide moties genomen worden.
Deze moties richten zich met name op het gebruik van risicoprofielen bij
het gebruik van nationaliteit, etniciteit en geboorteplaats. Voor die
inventarisatie wordt ook uitgegaan van een brede opvatting van het
begrip «nationaliteit», waarbij zowel directe als indirecte verwijzingen
worden meegenomen, zoals diverse afkomstgerelateerde gegevens:
geboorteland, land van herkomst, geboorteland ouders, woonland en ook
registratie als niet-ingezetene. Het brede definiëren, daar is ook rekening
mee gehouden bij de uitvoering van deze moties. Die rapportage komt
dus uiterlijk in mei. Op 22 maart spreekt u daarover met de Staatssecretaris.
Voorzitter. Dat was het onderwerp risicoprofielen en etnisch profileren.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb nog geen antwoord op mijn vraag of we op die manier nog
profielen moeten maken. Je ziet nu al dat ogenschijnlijk neutraal helemaal
niet zo neutraal is. We zien ook dat het zoeken naar het vakantiegedrag als
indicator nu wel gerechtvaardigd is, terwijl in die selectie wel eerst
gekeken wordt naar de mensen die uit Suriname komen of wortels in
Suriname hebben – en wat waren de volgende landen: Marokko en
Turkije. Die worden dan eerder geprofileerd en bekeken op hun vakantiegedrag. Het grote probleem bij dit soort risicoprofilering, dat zou ik de
Minister willen meegeven, is dat je ook door een rietje kan kijken naar een
probleem. Je denkt dat je efficiënt en effectief een groep selecteert, maar
je kijkt naar heel veel mensen niet, waar ook hele grote problemen kunnen
zijn. Ik vraag me echt af of we wel door moeten met die risicoprofilering.
Is dat ook niet een onderwerp dat we aan die staatscommissie moeten
meegeven?
Minister Bruins Slot:
Dat raakt heel erg aan de motie-Belhaj, want die ligt in het verlengde van
wat mevrouw Leijten zegt. Ik zie dat als een aantal stappen na elkaar. Ik
vind het echt goed dat het College voor de Rechten van de Mens dat
toetsingskader heeft gemaakt, want dat is toch onze meest toonaangevende instantie op dat vlak. Dat is stap één. Stap twee zijn de onderzoeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

28

die in de praktijk worden gedaan naar aanleiding van de motieMarijnissen en de motie-Klaver. Stap drie is inderdaad dat ik motieAzarkan en de motie-Belhaj meegeef aan de staatscommissie, om te
overwegen of er wel of niet een verbod zou moeten komen, om dat nader
te bezien. Dan heb je nu in ieder geval een kader. Ik vind het echt
belangrijk om met die theoretische norm ook in de praktijk aan de slag te
gaan, zoals de heer Van Baarle zegt. Je moet weten wat er in de praktijk
zit. De moties van mevrouw Belhaj en de heer Klaver hebben ons
daarover zeer duidelijke opdrachten gegeven. En mevrouw Belhaj en de
heer Azarkan hebben ons ook de opdracht gegeven om dat verdere
denkwerk te doen. Ik vind de staatscommissie de goede plek om daarover
ook echt een slotafweging te maken.
De heer Boulakjar (D66):
Even voortbordurend op de vraag van mevrouw Leijten, ik denk dat de
Minister ziet en proeft dat er zorgen zijn in de commissie over dat
toetsingskader. De Minister geeft aan dat de motie-Belhaj nog in
uitvoering is en dat dit door de staatscommissie zal worden opgepakt. De
staatscommissie gaat de komende jaren aan de slag. Mijn vraag is of de
Minister deze motie met prioriteit wil oppakken, om te voorkomen dat we
hier jaren over gaan doen, terwijl er best wel wat zorgen zijn over die
risicoprofielen.
Minister Bruins Slot:
De staatscommissie krijgt de opdracht om een aantal jaren achter elkaar
onderzoek te doen. Ik ga ervan uit dat de staatscommissie dan ook van
zich laat horen. Ik zal over een paar weken, in ieder geval voor de zomer,
de Kamer informeren over het instellen van de staatscommissie. Dan zal
ik natuurlijk ook de opdracht van de staatscommissie meesturen. Dat
geeft de mogelijkheid aan de Kamer om zich uit te spreken of zij zich kan
vinden in die opdracht en of die voldoende vertaalt wat de Kamer al
eerder aan het kabinet verzocht heeft.
De heer Van Baarle (DENK):
De fundamentele vraag is net gesteld door mevrouw Leijten. Die vraag
heb ik ook, maar daar gaan we dus op een later moment over spreken. Ik
begrijp dat de Minister daar nu geen antwoord op geeft, maar dat bij de
staatscommissie wil beleggen. Laat ik het wat praktischer maken. Ik zei
net ook in het debat dat DENK niet geheel tevreden is met die norm. Wij
zouden het graag categorisch willen verbieden. Maar er is nu ten minste
een normstelling, dat is beter dan niks. De Minister gaf aan dat die wordt
vertaald in bruikbare handvatten. Ik vroeg me af wat dat in de praktijk
betekent. Ik vind dat dit antwoord nog te weinig zekerheid geeft dat er in
de praktijk handen en voeten aan wordt gegeven, nog voordat we de
discussie met de staatscommissie hebben gevoerd, om te zorgen dat dit
niet meer voorkomt.
Minister Bruins Slot:
Laat ik allereerst zeggen dat de norm is dat discriminatie gewoon
verboden is. Deze uitwerking van het College voor de Rechten van de
Mens is natuurlijk bedoeld omdat daar waar wel onderscheid wordt
gemaakt, terwijl het dus nooit discriminatie mag zijn, het op zo’n manier
wordt afgewogen dat dat zorgvuldig en ook onderbouwd gebeurt. Ik ga
het gesprek aan met uitvoeringsorganisaties zoals de Belastingdienst, ook
in samenspraak met het College voor de Rechten van de Mens, over welke
praktische handelingen zij nodig hebben om ervoor te zorgen dat ze dit
ook in de praktijk goed kunnen uitvoeren. Dat is eigenlijk wat mevrouw
Mutluer ook aangaf, dat je iets op papier kunt zetten, maar dat het in de
praktijk ook bruikbaar moet zijn. Het beste is om met het college en met
de uitvoeringsorganisaties samen te zitten voor een soort botsproef. Wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

29

bedoel ik met het woord «botsproef»? Dat zal ik uitleggen. In theorie kan
je beleid maken, maar in een botsproef ga je gewoon casusgericht met
elkaar doorspreken of het wel of niet werkt en waar we dan precies tegen
aanlopen. Dat is een hele goede manier om te leren en om in de
uitvoering gewoon praktisch aan de slag te gaan.
Voorzitter. Het derde onderwerp is de gecoördineerde aanpak. De
kernvraag was of de Minister zich nog verantwoordelijk voelt, ook nu er
een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is. Ja, want de
Minister is gewoon verantwoordelijk. Tegelijkertijd vind ik het heel goed
en ook prettig dat mijn ambtsvoorganger snelheid heeft gemaakt om de
heer Baldewsingh te benoemen en niet te wachten totdat er weer een hele
hoop papier klaar was, met allerlei opdrachten. De heer Baldewsingh
heeft brede ervaring, ook in Den Haag. Het is ook iemand die weet hoe het
is om aan de slag te gaan. Afgelopen maandag had ik een gesprek met de
heer Baldewsingh, ook in de aanloop naar dit debat, en hij laat betrokkenheid zien en hij gaat townhall meetings aan. Hij trekt er echt op uit.
Zijn bedoeling is niet om in een gebouw te zitten, maar om naar buiten te
gaan, om in gesprek met mensen te gaan en zo op te halen wat er nodig is
binnen dat nationaal programma dat hij gaat maken. Natuurlijk blijf ik als
Minister de verantwoordelijkheid dragen voor dat nationaal programma,
terwijl hij de Nationaal Coördinator is.
Het is ook van belang dat het een programma moet zijn niet alleen van
denken maar ook van doen. Hij komt rond de zomer met dat programma.
Ik vind het vooral heel mooi en ook goed dat hij echt breed op stap gaat
om juist in die townhall meetings dat gesprek te voeren en dus niet achter
het bureau tot een plan te komen, maar in gesprek met anderen ervoor te
zorgen dat er een goed nationaal programma komt. Het is ook van belang
dat het nationaal programma gelijkgerichtheid heeft met datgene wat de
andere ministeries doen, want je wil ook met elkaar resultaten bereiken.
Daarom is het ook prettig dat er breed wordt gesproken over de inhoud
van het programma. Hij werkt dus samen met de departementen, het
maatschappelijk middenveld en belangenorganisaties aan de totstandkoming daarvan. De uitkomsten van die townhallsessies, raadshuissessies, stadhuissessies, buitensessies, worden ook verwerkt in het
nationaal programma.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Het lijdt voor ons geen twijfel dat u verantwoordelijk bent, dus wij hebben
die vraag niet gesteld. Aan de andere kant zei ik dat de politiek besluit
waar de focus ligt en dat de coördinator dat in principe uitvoert. Hij is op
9 december begonnen en in de zomer komt er een plan. Ik heb nu een
beetje het gevoel dat er een heel lang stuk is waarin wij niets zien en ook
geen invloed kunnen uitoefenen op waar de focus ligt. Kunt u mij op dat
punt geruststellen?
Minister Bruins Slot:
Daar zitten twee aspecten aan. Niet alleen het Ministerie van Binnenlandse Zaken, maar ook alle andere ministeries zijn natuurlijk zelf heel
druk met het uitvoeren van verschillende soorten stappen. Over de
antidiscriminatievoorzieningen heb ik het zonet gehad. We hebben een
Handreiking Constitutionele Toetsing voor nieuwe wet- en regelgeving,
waarin inmiddels ook een discriminatietoets zit. We zijn met kennisinstituut Movisie bezig aan een onderzoek naar het meldingsproces. Dat zijn
alleen maar acties op het vlak van mijn ministerie.
De heer Baldewsingh heeft de opdracht gekregen om breder te kijken
welke andere onderwerpen aangepakt moeten worden. Hij kijkt bijvoorbeeld ook nadrukkelijk naar het gendervraagstuk, naar een versterkte
aanpak van discriminatie op grond van geslacht en gender, zeg ik tegen
mevrouw Van der Woude. Als het gaat om wat hij ophaalt en wat hij ziet,
kan ik mevrouw Van der Woude alleen maar de suggestie doen om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

30

Nationaal Coördinator op een bepaald moment nog een keer uit te
nodigen, zoals de Kamer al eerder heeft gedaan, om het gesprek daarover
met de Kamer te voeren. Ik zal de Tweede Kamer natuurlijk informeren
met het nationaal programma. Ik kan vertellen wat hij aangeeft, maar het
staat natuurlijk altijd vrij om de Nationaal Coördinator nog een keer zelf in
de Kamer uit te nodigen om hem te laten vertellen waar hij mee bezig is.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Ik kan me voorstellen dat hij in zijn rol als verbinder, expliciet onderdeel
van zijn profiel, ook zelf stappen zet om de Kamer dicht bij zich te houden
op dat punt.
De voorzitter:
Ik zie ook nog een interruptie van mevrouw Simons.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik gebruik deze interruptie om even aan te geven dat, voor zover ik weet,
de Nationaal Coördinator zich in heeft gezet om met alle fracties te
spreken om ideeën op te halen en plannen uit te werken. Ik ben zelf een
van de fracties die dat gesprek met hem gevoerd heeft. Ik neem de
brutaliteit en ik doe dat met excuses bij voorbaat aan de heer Baldewsingh: ik meen te hebben begrepen dat het niet makkelijk was om met álle
fracties te spreken. Dus BIJ1 staat er zeker voor open om de Nationaal
Coördinator uit te nodigen binnen de commissie. Maar bij zijn afwezigheid
zou ik toch even willen opmerken dat hij wat ons betreft alle initiatief heeft
genomen om input van Kamerleden op te halen. Input van fracties, moet
ik misschien zeggen. Ik zie mezelf als een oprecht pleitbezorger, als een
oprecht antiracist, en ik kan in ieder geval mijn positieve indruk over dit
gesprek uitspreken en vooralsnog, tot nader order, mijn vertrouwen in de
voortvarendheid waarmee de heer Baldewsingh aan de slag gaat en wil
gaan. Dus we kunnen hier in de commissie een teneur creëren als ware hij
niet zo voortvarend, maar ik zou dat heel erg jammer vinden. Dus bij
dezen wil ik dat even rechtzetten.
De voorzitter:
Waarvan dank en akte, denk ik, mevrouw Simons. Als u het een puntje
van orde had kunnen maken, dan was het geen interruptie geweest. Maar
omdat het zo lang was, tel ik het toch echt als interruptie. Mevrouw Van
der Woude, u reageerde als laatste nog op de Minister, dus ik ga de
Minister weer het woord geven.
Minister Bruins Slot:
Volgens mij is het inderdaad heel praktisch. De heer Baldewsingh vertelde
ook dat hij met heel veel fracties een persoonlijke kennismaking heeft
gehad, dus dat is inderdaad ook nog een variant daarop. Ik wilde de
agenda van de Kamer niet extra gaan belasten met mijn suggesties, maar
ik herken het enthousiasme van de heer Baldewsingh.
Mevrouw Van der Woude had terecht een vraag, want dat vind ik ook wel.
Je hebt de staatscommissie en de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Het is natuurlijk belangrijk om scherp te kijken naar de
verhouding daartussen. Op verzoek van de Kamer – een heel goed
verzoek – zijn zowel de staatscommissie als de Nationaal Coördinator
tegen Discriminatie en Racisme ingesteld. De staatscommissie wordt voor
vier jaar ingesteld. Die krijgt echt een eigen onderzoeksprogramma om
een aantal fundamentele vragen verder te brengen, op basis van de
taakopdracht en het instellingsbesluit. De Nationaal Coördinator tegen
Discriminatie en Racisme heeft de opdracht om het antidiscriminatiebeleid van de overheid beter te coördineren. Zij hebben de opdracht om
dat echt nu te doen, door met maatschappelijke partijen in gesprek te
gaan, knelpunten te signaleren, doelen te stellen en een actieplan op te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

31

stellen. De staatscommissie wordt ingesteld om ook het nodige diepere
wetenschappelijke onderzoek naar discriminatie en racisme te doen. Dus
zo kan mevrouw Van der Woude ook de verhoudingen tussen beide zien.
Is het in deze fase dan al nodig, zo vraagt mevrouw Westerveld, om aan
een wettelijke verankering te doen? Wat ik al aangaf, is dat mijn ambtsvoorganger ook heeft gedacht, en terecht: ik wil een snelle aanstelling van
de Nationaal Coördinator. Hij is nu voor drie jaar ingesteld. Ik wil het in
ieder geval evalueren voordat die drie jaar voorbijgaan, en dan is dit
natuurlijk de vraag om te stellen: wel of niet wettelijke verankering? Maar
ik wil hem gewoon eerst aan de slag laten gaan, op dit moment.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Misschien een verhelderend punt. Ik was ruim tien jaar geleden voorzitter
van de Landelijke Studentenvakbond. Wat daarin hielp, was dat in de wet
stond vastgelegd dat de Minister van Onderwijs twee keer per jaar moest
spreken met vertegenwoordigers van studenten. Dat geeft je gewoon een
legitimatie, en de zekerheid dat je twee keer per jaar aan tafel zit. Nou ja,
zoiets zou misschien kunnen helpen; dat wil ik de Minister meegeven. Ik
begrijp heel goed dat ze daar op dit moment nog heel even naar moet
kijken, maar op zoiets doel ik dus.
Minister Bruins Slot:
Ik zit na te denken ... Ik pak het op en «neem het mee» – al vind ik dat niet
zo’n fraai. Interessant punt. Als het gaat om de staatscommissie: ik kom
voor de zomer in ieder geval met een brief over de inrichting daarvan. Ik
zeg tegen mevrouw Leijten dat het inderdaad belangrijk is om ervoor te
zorgen dat er geen overlap ontstaat met het College voor de Rechten van
de Mens en de Nationaal Coördinator. En ik zeg tegen mevrouw Van Esch
over de plannen in het regeerakkoord: ja, door de NCDR zal in het
nationaal programma zeker een concretisering van de plannen uit het
regeerakkoord worden opgenomen, en de komende maanden zal de
Nationaal Coördinator samen met de departementen en maatschappelijke
organisaties verder werken aan deze invulling, om te komen tot een
versterkte aanpak van racisme. Ondertussen lopen er natuurlijk heel veel
wetsvoorstellen en andere zaken, op dit moment ook bij de ministeries
zelf. Daar gaan we natuurlijk niet op wachten, maar hij heeft wel de
nadrukkelijke opdracht om dit verder te brengen.
De voorzitter:
U heeft een interruptie van de heer Boulakjar.
De heer Boulakjar (D66):
Ja, dank u wel, voorzitter. Ik wil als gastcommissielid niet meteen
drammerig overkomen, maar ik hoorde de Minister zeggen: ik kom voor
de zomer met een brief over de staatscommissie. Volgens mij had ik
begrepen dat in de brief «enkele weken» stond. Misschien heb ik het
verkeerd begrepen.
Minister Bruins Slot:
Volgens mij klopt dat ook, ja. Ik heb «voor de zomer» gezegd, maar ik kan
ook zeggen: binnen enkele weken.
De voorzitter:
Wellicht helpt het om die «enkele weken» dan iets te specificeren, zodat
we ergens toe komen. Of niet?
Minister Bruins Slot:
We zitten nu op 24 februari. Laten we zeggen: uiterlijk begin april.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

32

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dit antwoord is relevant voor de vraag die ik had, omdat we het een en
ander parkeren bij de staatscommissie. Ik kan me best voorstellen dat we
de repressieve kant vanaf het hanteren van risicoprofielen tot die tijd on
hold zetten. Hoe kijkt de Minister daartegen aan?
Minister Bruins Slot:
Het zou mijn voorkeur hebben om dat niet te doen. Kijk, discriminatie is
verboden. Alleen, het toetsingskader van het College voor de Rechten van
de Mens biedt juist ook mogelijkheden om het gesprek aan te gaan met
uitvoeringsorganisaties, om zich bewust te worden van wanneer het toch
discriminatie wordt, terwijl mensen dat op voorhand misschien niet
doorhebben. Dus het is belangrijk om juist wel in dat gesprek met de
uitvoeringsorganisaties hierover te spreken, ook om ervoor te zorgen dat
men niet onbewust gaat discrimineren. Want soms discrimineren mensen
onbewust, en dit toetsingskader helpt wel om juist ook daar werk van te
maken. Dat zou ik dus niet willen stilzetten.
Voorzitter. Dat was het onderwerp Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme en de gecoördineerde aanpak.
Voorzitter. Dan kom ik bij het onderwerp slavernijverleden. Een aantal
dingen kwamen daarbij naar voren. Allereerst was de vraag van mevrouw
Leijten over het slavernijverleden: hoe nu verder? Zij zei dat een debat
over de erkenning van het slavernijverleden er nu maar eens van moet
komen. Ik realiseer me dat de Kamer over de agendering van debatten
gaat. De afgelopen jaren zie ik dat het gesprek hierover in de samenleving
inmiddels echt leeft en echt manifest is geworden. Dat is ook zo in deze
Kamer. Dat blijkt ook uit het rondetafelgesprek dat u in de week van
13 januari heeft gehad. Zoals mevrouw Leijten weet, heeft het demissionaire kabinet toegezegd om nog met een kabinetsstandpunt te komen
over het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden. Dat doet een
aantal aanbevelingen. Voor de zomer wil ik met een reactie op dat rapport
komen. Ondertussen heeft de heer Ceder natuurlijk een motie ingediend
over een nationaal onderzoek. Ook daar zullen wij nog met een reactie op
komen.
Voorzitter. Mevrouw Simons zei: we moeten echt met elkaar een debat
voeren over de uitkomsten van het dekolonisatieonderzoek. Ik ga er dan
ook van uit dat we dat met elkaar gaan doen. Dan gaat het onder andere
over herstelbetalingen en wat er moet gebeuren. De Minister-President
heeft vorige week een eerste reactie namens het kabinet gestuurd. De
Minister-President is nu nog, en dat begrijp ik ook, aan het bestuderen
welke nadere reactie wordt gegeven. Dat doen we ook als kabinet. Er komt
dus nog een uitgebreidere reactie. Daar wil ik op dit moment in ieder
geval niet op vooruitlopen, omdat dat echt een gesprek in het kabinet is.
Daarbij gaat de Minister-President natuurlijk met een brief komen. Daarna
volgt een debat in de Kamer. Ik herken wat mevrouw Simons zegt over dat
we dit debat met elkaar moeten voeren, maar het kabinet moet nog
komen met een uitgebreidere reactie.
De voorzitter:
U heeft een interruptie van mevrouw Simons.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Het is eerder een ... Ik weet eigenlijk niet hoe ik het moet noemen om het
geen interruptie te laten zijn. Als er een toezegging wordt gedaan – zo vat
ik deze uitspraak van de Minister op – dan zou het ook fijn zijn om daar
een termijn aan te kunnen koppelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

33

Minister Bruins Slot:
Ik wil daar in de tweede termijn op terugkomen. Dan vraag ik even na wat
de planning is voor de tweede reactie, omdat wij daar niet leidend in zijn.
Ik wil dus even zorgvuldig navraag doen. Daar kom ik op terug.
Voorzitter. Mevrouw Van Esch vroeg naar de uitvoering van haar motie
over moderne slavernij. De motie vraagt de regering de actieve bestrijding
van moderne slavernij een van de prioriteiten te maken van het Nederlands beleid tegen discriminatie en racisme. Daarbij zeg ik tegen mevrouw
Van Esch dat de aanpak van mensenhandel natuurlijk echt heel belangrijk
is voor dit kabinet, omdat de internationale aanpak van mensenhandel
ook heel goed gezien kan worden als integraal onderdeel van beleid tegen
moderne slavernij. Mensenhandel kent namelijk vele verschijningvormen
zoals arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting en ook
nog eens een keer orgaanhandel.
Een belangrijk onderdeel daarbij is het beleid rondom het internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemen. De richtlijnen vanuit de OESO
en de Verenigde Naties die bedrijven verplichten om gepaste zorgvuldigheid voor mens en milieu toe te passen, vormen de basis van dit
beleid. Daaronder valt het in kaart brengen, het aanpakken of het
voorkomen van de risico’s op gedwongen arbeid binnen hun keten.
Hierover moeten ze ook transparant zijn. Europese wetgeving laat jammer
genoeg nog op zich wachten. Op 2 december vorig jaar heeft de vorige
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
medegedeeld dat er nu aan nationale wetgeving gewerkt gaat worden op
het gebied van internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Mevrouw Van Esch vroeg ook: hoe ga je buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking hierbij betrekken? Dat zijn we dus aan het doen. De
Minister heeft toegezegd met nationale wetgeving te komen. Dit is dus
echt van belang. We moeten er daarbij scherp op zijn waar het antidiscriminatiebeleid dit onderwerp raakt, want er zijn raakvlakken. We moeten er
scherper op zijn wanneer die elkaar raken, ook om effectief samen op te
kunnen treden.
Voorzitter. Mevrouw Koekkoek van Volt begon haar betoog ermee dat
discriminatie bestaat. Ik pak het even terug, want dat is het besef dat we
hier allemaal met elkaar moeten hebben. Discriminatie is verboden, maar
discriminatie bestaat. Dat wilde ik graag nog even terughalen. Zij vroeg of
de Minister bereid is onderzoek uit te voeren naar het koloniale verleden,
waarbij ook de effecten op de huidige samenleving worden meegenomen.
Ik zei zonet al dat ik de afgelopen jaren zie dat er ruimte is voor een
maatschappelijk gesprek over de reflectie op onze eigen Nederlandse
geschiedenis, en dat dat ook steeds meer plaatsvindt. Of het nou om
jongeren of ouderen gaat, ik vind het belangrijk dat mensen hun eigen
geschiedenis en de verschillende kanten daarvan kennen. De omgang met
het slavernijverleden is natuurlijk een van de voorbeelden hiervan.
Daarom gaan we aan de slag met de motie-Ceder om een onafhankelijk
nationaal onderzoek naar het slavernijverleden uit te laten voeren. Ik
aarzel om op dit moment gelijk al de stap te zetten om een breder
onderzoek te doen naar het koloniale verleden. Ik vind wel dat we echt
kritisch moeten kijken naar het eigen verleden. Het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is ook bezig met de herziening van het
curriculum. Ook is er meer bewustwording bij musea over het portretteren van de geschiedenis. Maar ik aarzel erover om nu gelijk een heel
breed nationaal onderzoek te doen. Dat zal ik open zeggen.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Om daarop door te vragen: waar komt de aarzeling bij de Minister
vandaan? Welke overwegingen heeft zij? Misschien kunnen we elkaar
daarin meenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

34

Minister Bruins Slot:
Ik vind het op dit moment lastig te overzien hoe de effecten van het brede
koloniale verleden op de huidige samenleving zich verhouden tot het
nationaal onderzoek dat we nu als eerste gaan oppakken. Dat maakt dat ik
zoiets heb van: laten we eerst grondig het onderzoek doen naar het
slavernijverleden. Op dit moment wil ik dus geen toezegging aan
mevrouw Koekkoek doen om dat al gelijk breder op te pakken met een
onderzoek naar het koloniale verleden.
Voorzitter. Dat waren de vragen over het koloniale verleden. Dan wil ik
toch ook terugkomen op de vraag van mevrouw Simons over racisme.
Volgens mij is discriminatie verboden en is het niet toegestaan om
ongerechtvaardigd onderscheid te maken. Ik zeg tegen mevrouw Simons
dat racisme in die zin ... Ik zal het gewoon eerlijk tegen mevrouw Simons
zeggen. Misschien kan ze me daarbij ook wel helpen. De definiëring van
wat racisme is, is gewoon ontzettend ingewikkeld, omdat ieder daar op
een andere manier naar kijkt. Nee, het is niet dat ieder daar anders naar
kijkt, maar het is ontzettend ingewikkeld om dat echt op een goede manier
te verwoorden. Ik ben dus ook zorgvuldig in het kiezen van mijn woorden.
Ik zie daarbij wel dat het vraagstuk van racisme en ras ook heel erg in het
verlengde ligt van de discussie over het gebruik van etniciteit. Dan hoop ik
dat ik het op een zorgvuldige wijze verwoord. Het ligt in de lijn der
verwachting dat de staatscommissie – die is onafhankelijk – deze aspecten
aan elkaar verbindt en die vanuit een wetenschappelijk perspectief bekijkt
om daar fundamenteel wat meer over te kunnen gaan zeggen.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank dat u mij toestaat om even te reageren, voorzitter. Ik zou graag
willen zeggen dat ik begrijp dat de Minister worstelt met de vraag hoe we
zaken benoemen zonder dat we daarbij ongewenst anderen nog extra
kwetsen. Het is een beladen onderwerp. Ik waardeer dat de Minister zo
haar best doet om de juiste woorden te vinden. Dat als eerste. Juist omdat
er zo ongelofelijk veel vrije interpretatie lijkt te bestaan rondom racisme,
los van de ervaring die het mensen brengt, lijkt het mij goed om in
gezamenlijkheid te zoeken naar in ieder geval een duidelijk vertrekpunt.
Dan doel ik bijvoorbeeld op meldingen bij ADV’s, maar ook du moment
dat we het hier en daar toch tot een rechter moeten brengen. Dus ik ga
ervan uit dat we dezelfde wens hebben, namelijk in ieder geval een
eenduidigheid in de afwijzing. Een juridische definitie kan daarbij helpen.
Mijn belang zit niet bij het per se op zeer korte termijn formuleren van een
juridische definitie. Maar om helderheid te brengen in deze precaire
discussie, zou ik graag in gezamenlijkheid op zoek gaan naar een manier
die ons weghaalt van slechts de ervaring. Ik wil, als de voorzitter mij dat
heel even toestaat, de vergelijking trekken met de discussie die wij hier in
dit huis op dit moment ook voeren rondom zeden en zedendelicten. We
zijn het niet met elkaar eens over wanneer iets aanranding is of niet, maar
we hebben wel een juridische definitie die ons in ieder geval helpt op het
moment dat er sprake is van gedrag dat eventueel als zodanig zou kunnen
worden aangemerkt. Mijn streven is om tot een werkbare definitie te
komen – ik kom bij mijn afsluiter, voorzitter – juist omdat we het hebben
over institutioneel racisme, maar ook, zoals vandaag al werd aangehaald,
over racisme in de persoonlijke sfeer. Je wilt situaties vermijden waarin
mensen zeggen: «Vindt u mij een racist? Ik vind van niet, maar u vindt
misschien van wel.» Daarvoor zou het goed kunnen zijn om een
uitgangspunt te formuleren. Ik begrijp hoe precair dat is, dus ik kijk ernaar
uit om in gezamenlijkheid toch naar een oplossing toe te werken.
Minister Bruins Slot:
Mevrouw Simons stelt hele fundamentele vragen. Laat ik het zo zeggen: ik
kijk daarbij ook vaak naar datgene wat onafhankelijke instanties al eerder
hebben gezegd. In die zin voel ik mij als Minister altijd wel een politicus en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

35

dan is het prettig om een onafhankelijke instantie als het College voor de
Rechten van de Mens te hebben, dat dit soort zaken wezenlijk verwoordt.
Ik heb ook intern het gesprek gehad over wanneer discriminatie overgaat
in racisme. Het is discriminatie op grond van ras. Racisme is een ideologie
die ertoe leidt – ik ga even kijken of ik het goed verwoord, zeg ik tegen
mevrouw Simons – dat groepen mensen op basis van hun huidskleur,
afkomst, nationale of etnische afstamming alsook religie en cultuur
gediscrimineerd worden. Discriminatie is natuurlijk net anders, in die zin
dat het anders behandelen, achterstellen of uitsluiten van mensen gebeurt
op basis van persoonlijke kenmerken. Ik denk dat mensen het in het
dagelijks handelen soms heel lastig vinden om te weten: wanneer
discrimineer je en wanneer doe je iets vanuit racistisch perspectief? Ik
grijp hier ook weer terug op het College voor de Rechten van de Mens.
Misschien ga ik eens aan het College voor de Rechten van de Mens
vragen hoe zij hiertegen aankijken, omdat zij onafhankelijk zijn en op die
manier ernaar kijken. Ik zie toch wel mijn eigen beperkingen op dat vlak,
dus ik maak graag gebruik van de kennis van een ander.
Voorzitter. Dat was naar aanleiding van het slavernijverleden.
Voorzitter. Dan zijn er een aantal andere vragen gesteld die ook belangrijk
zijn, maar niet samenhangend in één onderwerp te vatten waren.
Mevrouw Van der Woude stelde een vraag over straatintimidatie. En ja,
helaas komt straatintimidatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag
nog te veel voor. Dat is gewoon onacceptabel. Mensen moeten zich
gewoon veilig voelen om over straat te gaan, of het nou mannen of
vrouwen, kinderen of ouderen zijn. Elke gemeente heeft een belangrijke
taak om daar zelf ook zaken in op te pakken. Maar we zijn ook bezig met
het nieuwe wetsvoorstel Seksuele misdrijven, waarin we seksuele
intimidatie ook strafbaar stellen. De nieuwe strafbaarstelling heeft
betrekking op zowel non-verbaal als fysiek seksueel intimiderend gedrag.
Dat moet ertoe leiden dat slachtoffers straks beter beschermd worden en
dat ze in meer situaties gewoon aangifte kunnen doen. Ik vind dat een
belangrijke stap van de Minister van Justitie en Veiligheid.
Voorzitter. De heer Ceder stelde een vraag over de oprichting van het
algoritmeregister. Vorig jaar november is de motie-Dassen aangenomen,
waarin wordt gevraagd het gebruik van een algoritmeregister te
verplichten voor de overheid. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
is op dit moment aan het onderzoeken hoe deze verplichting vorm kan
krijgen. Er wordt natuurlijk ook gekeken naar de juridische vormgeving.
Daar speelt ook de verhouding met de Europese databank uit de
AI-verordening een belangrijke rol. We maken daarbij ook gebruik van de
ervaringen van andere gemeenten, bijvoorbeeld Utrecht. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken zal de Kamer hier binnenkort over informeren.
Er schiet mij een vraag te binnen over de KNVB en de racistische
spreekkoren. Ik weet dat er een aantal ministeries in gesprek zijn met de
KNVB en dat het de bedoeling is dat er over een tijdje een aantal
bewindspersonen bij de KNVB op bezoek gaan om over dit onderwerp
verder te spreken. Net als mevrouw Westerveld herken ik het belang van
het aanpakken van discriminatie en racisme in het betaald voetbal en het
amateurvoetbal, ook met het programma Ons voetbal is voor iedereen. De
heer Ceder herkende dat ook. Ik begrijp nu dat heer Ceder deze vraag
stelde en dat mevrouw Westerveld een iets andere vraag stelde. Maar ik
weet dat mevrouw Westerveld een actief voetballer is, dus het schoot me
allereerst te binnen dat zij de vraag had gesteld. Maar het was inderdaad
de heer Ceder.
De heer Boulakjar maakte terecht een opmerking over de woningdiscriminatie en afdwingbare regels. Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel goed
verhuurderschap, met daarin onder meer afdwingbare regels die
discriminatie aanpakken en voorkomen. Zo worden verhuurders en
verhuurbemiddelaars onder meer verplicht om objectieve,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

36

niet-discriminerende selectiecriteria te gebruiken, een transparant
selectieproces te hanteren en te motiveren voor welke huurders zij kiezen.
Het voorstel is afgelopen zomer in een openbare internetconsultatie
geweest. De uitkomsten hiervan zijn inmiddels verwerkt. Sinds half
november is het voorstel bij de Raad van State aanhangig voor advies.
Daar krijgen we nog een reactie op. De Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening is daar actief mee bezig.
De heer Boulakjar vraagt of de Minister van Binnenlandse Zaken ook in de
gaten houdt of dit voldoende voorgang heeft. Ik zit in de kamer naast de
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, dus natuurlijk
kan ik weleens bij mijn collega binnenlopen om de collegiale vraag te
stellen of de voortgang nog steeds goed gaat. Maar ik ben ervan
overtuigd dat ik mij bij mijn collega De Jonge over die voortgang geen
enkele zorg hoef te maken, zeg ik tegen de heer Boulakjar.
Mevrouw Mutluer vraagt of nog andere autoriteiten een rol krijgen bij het
toezicht. We hebben naast het College voor de Rechten van de Mens ook
de Autoriteit Persoonsgegevens, maar er wordt ook gewerkt aan een
algoritmewaakhond. Er komt stelseltoezicht waarbij per beleidsdomein
toezicht wordt gehouden op algoritmen bij bestaande toezichtsdomeinen.
Dat is bij de financiële markten dus de ACM. Daar gaat in de komende
periode gewoon meer werk in verzet worden. Het ligt bij de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken om daar verder uitwerking aan te geven.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dank voor het antwoord. Ik heb die vraag met name gesteld omdat we
ook zien dat de Autoriteit Persoonsgegevens op dit moment onbemand is
en zich met name richt op andere zaken dan de algoritmen. Dus die
versterking is noodzakelijk. Als ik u begrijp, gaat u dat met een waakhond
organiseren.
Minister Bruins Slot:
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die
digitalisering in haar portefeuille heeft, heeft dit nadrukkelijk in haar
portefeuille gekregen om samen met de Autoriteit Persoonsgegevens die
taak verder invulling te geven. Dus de Autoriteit Persoonsgegevens krijgt
hierbij wel een rol, maar dit moet wel apart geregeld worden.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten heeft ook nog een interruptie voor u.
Mevrouw Leijten (SP):
Even over die algoritmewaakhond. Helaas hebben wij als commissie
Digitale Zaken een gepland debat over digitale zaken niet door laten gaan.
Maar ik zou de Minister erop willen wijzen dat we die algoritmewaakhond
feitelijk al hebben. De Algemene Rekenkamer houdt er namelijk al toezicht
op. We kunnen hun dus ook vragen om dat verder uit te breiden in plaats
van een hele nieuwe waakhond op te zetten, waarmee we straks
misschien wel weer een coördinator nodig hebben om algoritmes te gaan
coördineren of het toezicht daarop. Dus ik zou in ieder geval de Minister in
overweging mee willen geven om het bij de Algemene Rekenkamer uit te
breiden, want daar ligt het al.
Minister Bruins Slot:
Ik kan er nu iets over zeggen, maar ik begeef me nu heel nadrukkelijk op
het vlak van een collega. Dus daar kan ik in de tweede termijn op
terugkomen. Dat doe ik liever, want dan zoek ik even afstemming. Dit gaat
namelijk om een beleidsmatige vraag: kan je het bij een ander beleggen?
Het is wel zo dat de Algemene Rekenkamer natuurlijk ook vaak naar
overheden ... Ik kom hier in tweede termijn op terug. Dat lijkt mij
zorgvuldig om te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

37

De voorzitter:
Gaat u verder met de beantwoording.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Mevrouw Westerveld vroeg wat er is gebeurd sinds het
interdepartementaal beleidsonderzoek over mensen met een licht
verstandelijke beperking. Ik herken heel erg wat mevrouw Westerveld
aangeeft. Mensen met een licht verstandelijke beperking hebben vaak
heel veel moeite om goed mee te doen in de samenleving. Dat levert echt
situaties op waarin ze op achterstand worden gezet. Al is het maar dat ze
niet klok kunnen kijken en op een station komen vragen hoe laat het is, en
dat je bij jezelf dan weet ... Dat maakt ook dat het echt van belang is om
de kennis over mensen met een licht verstandelijke beperking te
vergroten en ook de herkenbaarheid daarvan te vergroten. Want je ziet het
niet. Het is ook van belang om de toegankelijkheid te bevorderen.
Wat is er de afgelopen jaren gedaan? Ik noem het verzamelen en delen
van good practices, het organiseren van een jaarlijkse reeks voor
gemeenten waarbij ze worden meegenomen in de laatste ontwikkelingen
van wat er gebeurt en ook het betrekken van ervaringsdeskundigen, zoals
ook bij de communicatie rondom corona is gebeurd. Het vraagt namelijk
ook een andere manier van communiceren om ervoor te zorgen dat de
boodschap aankomt en dat mensen ook kunnen begrijpen wat je bedoelt.
Ook worden lokale initiatieven gesteund, om vanuit lerende praktijk lessen
te trekken, bijvoorbeeld rondom wijkgericht werken en nieuwe
woonvormen voor mensen met een licht verstandelijke beperking, zoals
tiny houses. Ook een mooi voorbeeld: een gemeente als Zwijndrecht zet
lifecoaches in om levensbrede ondersteuning te bieden en problemen te
voorkomen. Volgens mij heeft mevrouw Westerveld jaren geleden in
andere debatten weleens heel erg gepleit voor die ervaringsdeskundigen.
De inzet van ervaringsdeskundigen is daar gewoon echt van groot belang,
omdat die ook de vertaalslag kunnen maken tussen beleid en praktijk.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank aan de Minister voor de reactie. Het is heel goed om te zien welke
voorbeelden er in het hele land zijn. Waar ik eigenlijk naar op zoek ben, en
ik weet dat er niet een gouden ei is, is dat we onze samenleving zo
inrichten dat het vanzelfsprekend is dat mensen kunnen meedoen. Ik
noem een heel concreet voorbeeld. Ik kreeg laatst weer een brief van de
gemeente over een gemeentelijke belasting. Nu weet ik ongeveer wat
daar gevraagd werd. Ik heb ook in de gemeenteraad gezeten. Maar als je
een licht verstandelijke beperking hebt, dan is het heel moeilijk om te zien
waarom je nou een bepaald bedrag ergens voor moet betalen. Dat is zo’n
typisch voorbeeld waarin we zien dat we ook de standaardcommunicatie
nog niet zo hebben ingericht dat iedereen snapt waar het over gaat. Ik
zoek naar nog meer manieren om standaard de samenleving zo in te
richten dat iedereen dit begrijpt. Nogmaals, ik weet dat er niet één gouden
ei is, maar misschien moeten we daar maar gewoon met elkaar naar
blijven zoeken.
Minister Bruins Slot:
Dat is ook een hele belangrijke zoektocht, omdat je wil dat iedereen kan
meedoen in deze samenleving. Dat geldt natuurlijk ook voor mensen met
een licht verstandelijke beperking. Maar we hebben natuurlijk ook
groepen ouderen die op een gegeven moment zo kwetsbaar worden dat
ze vanuit een zelfstandige positie plotseling wél afhankelijk zijn. Dan is het
voor hen ook belangrijk om wegen te vinden in deze samenleving en om
ondersteund en geholpen te worden.
Mevrouw Van der Woude vroeg: het Nationaal Actieplan Mensenrechten
gaat over toegang tot voorzieningen, gaat het plan daarom niet in op
andere mensenrechten? Dat klopt. Het Nationaal Actieplan Mensen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

38

rechten heeft inderdaad als thema: toegankelijkheid voor voorzieningen.
Dat is ook gedaan omdat mensenrechten een groot deel van het
maatschappelijk leven bestrijken. Dat is veel te breed voor in één
samenhangend actieplan. Het thema is in samenspraak met diverse
maatschappelijke organisaties gekozen.
Dan is er een vraag van de heer Ceder en mevrouw Leijten over de
stukken die van de Belastingdienst zijn gekomen, de brief van de
Staatssecretaris van Financiën. Waarom zo laat? Dat ligt aan mij, zo zeg ik
tegen mevrouw Leijten. Gisteravond zag ik voor het eerst de stukken en
vanochtend had ik bezigheden in het kader van Oekraïne. Dat maakte dat
ik het pas later kon lezen. Ik vond het wel belangrijk om dit vandaag te
versturen en daarom heb ik tegen Financiën gezegd: stuur het alsjeblieft
vandaag. Ik had het nog lelijker gevonden als het morgen was gekomen.
Dat is het open antwoord. Ik had het liever eerder deze ochtend gedaan,
maar ik werd vanochtend wakker met een heel andere context. Dat is dus
niet gelukt.
Ik realiseer me heel erg dat deze brief en de beantwoording van de vragen
om een nader gesprek met de Staatssecretaris voor Fiscaliteit en
Belastingdienst vragen. Ik heb navraag gedaan en ik heb begrepen dat er
verder onderzoek wordt gedaan naar de relatie tussen wat hier staat en
discriminatie en etnisch profileren. Ik heb begrepen dat hij voor de zomer
de Kamer nader gaat informeren.
Voorzitter, volgens mij, maar dan kijk ik ook even u aan, heb ik alle
relevante vragen gehad.
De voorzitter:
Ik zie sowieso nog vier handen in de lucht. Ik kijk ook naar de klok. Het is
18.15 uur. Deze vergadering duurt tot 18.30 uur. Ik wil meteen even
inventariseren of u behoefte heeft aan een tweede termijn. Er is behoefte
aan een tweede termijn. Dat wordt dan een minuut, want anders komen
we er niet uit. Ik ben bang dat de beantwoording daarvan waarschijnlijk
schriftelijk wordt. We gaan eerst de vragen af. Ik ga van achter naar voren.
Mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik had vragen gesteld over de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden en over hoe het staat met de wetgevingstoets op
discriminatie. Naar mijn weten heb ik die antwoorden nog niet gehad.
De voorzitter:
Heeft de Minister die meteen paraat?
Minister Bruins Slot:
Ja, we hebben inmiddels een nieuwe handreiking Constitutionele toetsing
gemaakt, waarin die discriminatietoets zit. Die is af. Op de Algemene wet
gegevensbehandeling kom ik in de tweede termijn terug. Die discriminatietoets is er.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Wordt die discriminatietoets ook al uitgevoerd? Zien wij nog wat daar het
resultaat van is en wanneer komt dat onze kant op?
Minister Bruins Slot:
Wellicht kan ik de handreiking toesturen. De handreiking is er en wordt
gebruikt. Ik kan die gewoon toesturen aan de Kamer. Dan heeft mevrouw
Van Esch die.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Dat is goed. Ik zou het fijn vinden als wij die voor een mogelijk tweeminutendebat, dat wij zo gaan aanvragen, kunnen hebben. Misschien kan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

39

heel snel. We willen het in ieder geval zo snel mogelijk hebben om te
kijken of dat is wat er toentertijd is afgesproken.
Minister Bruins Slot:
Ik zal een korte oplegger als brief erbij doen en zal zorgen dat die voor het
tweeminutendebat in de Kamer ligt.
De voorzitter:
Heel goed. Het tweeminutendebat is al aangevraagd door de heer Van
Baarle. Mevrouw Simons.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Voorzitter, ik had nog wat opmerkingen en vragen over onze eilanden,
Aruba, Curaçao, nou ja, de eilanden. Ik kan me niet herinneren dat de
Minister daarnaar heeft verwezen in de beantwoording.
De voorzitter:
Heeft de Minister die meteen paraat of zal ik even verder inventariseren?
Minister Bruins Slot:
Ja, graag.
De voorzitter:
Ik ga het rijtje verder af. Mevrouw Koekkoek.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Ik had een aantal vragen gesteld over de aanbevelingen uit het rapport
van ILGA Europe, om in te gaan op de erkenning van ouderschap ... Ik zie
de Minister knikken dat zij het zich herinnert.
De voorzitter:
Ik inventariseer verder. De heer Boulakjar.
De heer Boulakjar (D66):
Dank, voorzitter. Ik stel nu twee vragen. Dan hoef ik straks geen uitgebreide tweede termijn van een minuut. Ik had een vraag gesteld over
inbedding van racisme en discriminatie in de lokale driehoek. Ik kan me
niet herinneren dat ik daar een reactie op heb gehad. Ik stelde ook de
vraag wanneer de plannen vanuit het coalitieakkoord in gang worden
gezet.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik heb ik mijn eerste termijn een vraag gesteld over de Wet gedeeltelijk
verbod gezichtsbedekkende kleding en de Minister gevraagd om een
reactie op het onderzoeksrapport. Ik heb ook gevraagd om een reflectie op
het gebruik van het woord «ras» door de overheid.
De voorzitter:
Ik zie de Minister nog vrij driftig pennen, dus ik stel voor dat we naar de
tweede termijn gaan. Dan krijgt u meteen het woord, meneer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter, dank u wel. Ik had begrepen dat het formeel in de tweede
termijn moet, dus ik vraag een tweeminutendebat aan, omdat wij de
behoefte hebben om met een aantal moties nog wat accenten te leggen,
zo zult u begrijpen.
Tot slot nog één punt, waar ik niet aan ben toegekomen in mijn eerste
termijn. Ik zou in de Minister willen vragen waarom zij een door de Kamer
aangenomen motie niet heeft uitgevoerd. Dat is de motie die gaat over
het effectiever toepassen van naming-and-shaming. De regering weigert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

40

om naming-and-shaming effectiever toe te passen, terwijl de Kamer in
meerderheid heeft uitgesproken dat zij dat wel van de regering vraagt. Dat
vindt DENK nogal teleurstellend. Graag een nadere reflectie daarop van
de regering.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Baarle. Meneer Boulakjar, toch een tweede
termijn?
De heer Boulakjar (D66):
Heel kort, voorzitter. Ik wil aangegeven dat het fijn was om vandaag hier
als gast te zijn. Het was een waardig debat. Ik ben blij met de open
houding van deze Minister. Ik heb alle vertrouwen in haar.
Wat de Wet goed verhuurderschap betreft: ik heb alle vertrouwen in
Minister De Jonge, maar ik zou toch wel aan de Minister willen vragen om
niet alleen even langs te lopen bij Minister De Jonge, maar als coördinerend Minister discriminatie hem af en toe op te jagen, indien dat nodig
is.
Dank u wel.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Op de vraag welk risicoprofiel nou wel de toets van het gebruik van
etniciteit kon doorstaan, kwam als antwoord een risicoprofiel gericht op
bijstandsgerechtigden met vermogen, waarbij dan gekeken werd naar
bezit in het buitenland en een niet-Nederlandse afkomst. Dat is door een
rechter getoetst, maar iedereen voelt natuurlijk wel dat dit op twee
vlakken discriminatie is. Je pakt alleen de bijstandsgerechtigden met die
selectie en je kijkt binnen die bijstandsgerechtigden ook nog eens alleen
naar de mensen met een buitenlandse afkomst. Het mag dan door de
rechter zijn goedgekeurd, maar als dit het enige was wat de toets kon
doorstaan, staan we toch zwaar aan de lat.
We hebben moties die zeggen: ruim de shit op. Ik blijf het zo noemen,
want het is gewoon bagger wat er is gebeurd en wat ook vandaag weer
duidelijk is geworden uit de rapporten van de Belastingdienst. Dat moet
opgeruimd worden. Vervolgens gaan we kijken naar risicoprofielen: wat
willen we wel en wat willen we niet? Moeten we tot die tijd het gebruik
van risicoprofielen niet gewoon stilleggen? Dat zou de oproep zijn van de
SP.
Tot slot. Ik waardeer de Minister. Ik waardeer haar toon. Ik waardeer haar
zoektocht naar woorden. Ik voelde me niet zo heel fijn bij «botsproeven».
Ik begrijp wat er beleidsmatig mee wordt bedoeld, maar we zitten hier
met een onderwerp waarbij sommige mensen zich echt overreden voelen
door de overheid. Zo zie je maar hoe subtiel dat is. Ik wil de Minister niet
corrigeren, maar ik heb er de afgelopen jaren op zo veel vlakken
ontzettend veel van geleerd. We moeten ons denk ik allemaal bewust zijn
van wat we zeggen. Ik hoop dat wij de stappen verder gaan zetten die ik in
ieder geval wel in de toon van de Minister hoor.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Woude.
Mevrouw Van der Woude (VVD):
Voorzitter. Allereerst wil ik de Minister danken voor het beantwoorden van
mijn vragen. Dat is goed gelukt. Dit is het eerste debat waarin ik deze
Minister meemaak. Het is niet makkelijk om voor te bereiden, zo’n
ontzettend breed satéprikkerdebat, zoals ik het altijd noem, over een
onderwerp dat ongelofelijk veel portefeuilles en departementen raakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

41

Ik sluit me aan bij de mensen die zich hebben uitgesproken over de
warme toon. Complimenten daarvoor en voor de beantwoording op zo’n
ontzettend breed domein.
Dank u wel.
De voorzitter:
Mevrouw Koekkoek.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Ik sluit me aan bij deze goede woorden. Het was inderdaad een heel
prettige en fijne manier van beantwoorden van de Minister, en heel
weloverwogen. Dat past heel goed bij het onderwerp van dit debat, dus
dank.
De voorzitter:
Mevrouw Mutluer.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Het risico is dat ik toch een principiële vraag ga stellen aan de Minister,
ook naar aanleiding van het maken van onderscheid door middel van
risicoprofielen op basis van nationaliteit. Het woord positieve discriminatie is misschien niet gevallen, maar daar hebben we wel wat gevoelens
en emoties bij. Ik in ieder geval. Het is een principiële vraag, die ik hier in
de tweede termijn toch aan de Minister wil gaan stellen, namelijk hoe zij
daartegen aankijkt.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Mevrouw Simons.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Voorzitter. Ik wil beginnen met een woord van dank aan de Minister voor
haar zorgvuldigheid, kwetsbaarheid en bescheidenheid die zij heeft
getoond in haar beantwoording. Ik heb dat ontzettend gewaardeerd. Ik
denk ook dat dit onderwerp dat verdient.
Dan toch nog even een paar korte punten, want er moet inderdaad goed
gekeken worden naar de reden waarom ADV’s vaak niet genoeg worden
gevonden. Ik zou willen meegeven dat minstens net zo belangrijk is de
vraag waarom mensen zich niet geroepen voelen om aldaar te melden.
Wat moeten we daaraan doen? Er is met name onder mensen van kleur
echt een heel laag vertrouwen in de effectiviteit en betrouwbaarheid van
de ADV’s. Ze leiden zelden tot bescherming, bestraffing of bemiddeling.
Dat moeten we denk ik meenemen.
Ik ben benieuwd naar de inzet voor het nationaal slavernijmuseum en
naar hoe de Minister de doorzettingsmacht van de Nationaal Coördinator
zou definiëren. Ik begrijp dat het debat over reparatory justice eventueel
samenhangt met het eerdergenoemde onderzoek. Ik blijf natuurlijk
benieuwd naar hoe de Minister staat tegenover het hernoemen van
straatnamen en het inclusiever maken van ons curriculum. Maar goed, dat
is voor een volgende keer.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Dank u, voorzitter. Ik wil in eerste instantie aangeven dat ik het enorm
waardeer om eindelijk de erkenning te horen dat hedendaagse slavernij
een probleem is. Ik kan aangeven dat het in het verleden steeds een
struggle was om daar überhaupt de erkenning voor uitgesproken te
horen. Ik blij om die te horen en hoop wel dat we snel tot actie kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

42

overgaan. Daarbij merk ik wel dat ik het gevoel had dat we nog liever
gisteren dan vandaag daarmee voortvarend aan de slag hadden moeten
zijn.
Ik hoop dat ik straks nog het antwoord op de vraag over de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden ontvang. Ik wil daarbij richting
deze Minister wel aangegeven hebben dat ik echt hoop dat zij ook zeer
kritisch naar andere ministeries gaat kijken en naar de wetgeving die
daarvandaan komt. Ik noem specifiek het Ministerie van JenV. Wij zien
gewoon dat daar wetgeving vandaan komt die de wetgevingstoets op
discriminatie niet kan doorstaan. Ik ben zeer benieuwd hoe deze Minister
daarmee zal omgaan, hoe zij die toets gaat uitwerken en hoe zij richting
andere ministeries zal acteren.
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. De heer Ceder.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ook ik wil de Minister bedanken. Ik heb nog één
vraag. De Minister heeft over het etnisch profileren en het risicokader
aangegeven dat de toets van het college en de kadering zwaar zijn en dat
het bijna nooit gebeurt dat het wel kan. Ik heb in mijn bijdrage gevraagd
of het niet een goed plan zou zijn om dit wettelijk vast te leggen. Je merkt
dat er discussie is in de Kamer en discussie in de samenleving over de
vraag of etnisch profileren zou mogen of niet. Mijn vraag is: zou het niet
goed zijn om aan te geven dat het niet mag en om dat ook wettelijk vast te
leggen, waardoor het overal duidelijk is? Laten we ook de uitzonderingen
opnemen, waardoor je als overheid een norm stelt en normerend
aangeeft dat het eigenlijk vrijwel nooit de bedoeling is. Zou de Minister
daarop kunnen reageren? Daarbij heb ik als optie genoemd om het in de
Algemene wet gelijke behandeling vast te leggen.
De voorzitter:
Wij hebben nog vijf minuten de tijd. Laat u vooral niet ertoe verleiden om
het minder zorgvuldig te doen dan u hiervoor heeft gedaan, zeg ik tegen
de Minister, maar ik geef u vier minuten voor de beantwoording, want ik
ga echt om 18.30 uur deze vergadering stopzetten. Ik moet één minuut
voor tijd nog even concluderen welke toezeggingen wij hebben
genoteerd. Aan u het woord, Minister, en anders kunt u nog schriftelijk
richting de commissie reageren. Maar laten we beginnen met de
beantwoording.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter, dank u wel. Allereerst dank aan mevrouw Leijten. Het woord
botsproeven komt uit mijn vorige werkzame leven, in het kader van
stikstof, om te kijken of dingen wel of niet werkten. Het is inderdaad slecht
geplaatst. Ik noem het dus ketentoets, of ik gebruik een ander woord.
Maar dank voor de suggestie.
De heer Van Baarle had het over het woord «ras» niet meer gebruiken in
wet- en regelgeving. Het woord ras is tegenwoordig inderdaad beladen in
het dagelijks taalgebruik. Tegelijkertijd zie je dat het juridisch gezien nog
steeds gangbaar is, ook in juridische constructies, om bescherming te
bieden aan mensen die te maken krijgen met uitsluiting, benadeling en
onderscheid vanwege bepaalde etnische kenmerken. Het is dus echt met
een bedoeling gebruikt, namelijk om juist mensen te beschermen.
Daarom zie je het ook niet alleen terug in de Grondwet, maar ook in
allerlei verdragen, juist om bescherming te bieden. Op dat punt zou ik
juist die bescherming in stand willen houden.
Tegen de heer Van Baarle zeg ik dat wij de Wet gedeeltelijk verbod
gezichtsbedekkende kleding gaan evalueren. Daarbij wordt ook gekeken of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

43

de wet inderdaad tot discriminatie leidt. Natuurlijk zal ik de Kamer
informeren over de evaluatie van die wet.
Het wetsvoorstel Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden ligt op dit moment in de Eerste Kamer, maar dat weet mevrouw
Van Esch. Het beoogt een waarborg te bieden voor de goede bescherming
van persoonsgegevens. Het wetsvoorstel bevat ook waarborgen die de
risico’s op discriminerende gevolgen tegengaan en die de zorgvuldigheid
bevorderen. De Raad van State heeft dat ook erkend in zijn voorlichting
van 18 november 2021. Er wordt limitatief opgesomd welke gegevens
door de samenwerkingsverbanden mogen worden verwerkt. Nationaliteit,
ras en etnische afkomst vallen daar dus niet onder.
Kunnen we voor positieve discriminatie niet een ander woord gaan
gebruiken? Het is een schijnbare tegenstelling. Je moet gewoon vrouwen
en mannen met de beste kwaliteiten op de beste plek zetten. Het gaat om
kwaliteiten. De vraag is of ik de vraag van mevrouw Mutluer goed heb
begrepen.
De voorzitter:
Ik zag mevrouw Van Esch ook al het woord vragen. Ik geef mevrouw
Mutluer heel kort het woord om haar vraag te verduidelijken, dus geen
betoog meer. Anders kan ik het niet afconcluderen.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik ga mijn best doen, voorzitter. Volgens mij heeft de Minister mijn vraag
wel goed begrepen, maar was ik het niet eens met haar antwoord. Dat
komt omdat ikzelf onder positieve discriminatie versta het ervoor zorgen
dat vrouwen in de raden van toezicht komen, dat jongeren stageplekken
krijgen en dat bedrijven bij het in dienst nemen van mensen gaan kijken
naar mensen met een achterstand, naar vrouwen, naar jongeren en naar
mensen met een beperking. Dat is wat ik versta onder positieve
discriminatie.
Minister Bruins Slot:
Dan verstaan we hetzelfde daaronder.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik heb een korte vraag. Het mag ook op ander moment, maar ik had
eigenlijk nog wel een reflectie van deze Minister willen hebben op de
kritiek van de Autoriteit Persoonsgegevens, het College voor de Rechten
van de Mens en bijvoorbeeld Amnesty International, die gewoon
aangeven dat deze wet bij JenV niet door de wetgevingstoets op
discriminatie zou komen. Ik vind het antwoord mooi, maar dit antwoord
kende ik al. Ik ben juist benieuwd naar de reflectie. Het mag van mij ook
schriftelijk, maar ik vind het nog onvoldoende om het vandaag af te
concluderen.
Minister Bruins Slot:
Ik zal de Minister van JenV vragen deze vraag zelf schriftelijk te beantwoorden. Zij gaat over die wet, dus ik zorg dat er een brief van ons
gezamenlijk naar de Kamer komt om hierop te reflecteren. Dat lijkt me het
beste.
De voorzitter:
Dat is dan heel mooi. Het is één minuut voor 18.30 uur, dus ik stel voor dat
in die brief aan deze commissie de vragen die nog openstaan, worden
meegenomen.
Er is een tweeminutendebat aangevraagd door de heer Van Baarle.
Ik heb de volgende toezeggingen genoteerd. Als u goed met mij
meeluistert, hebben we die in ieder geval goed afgekaart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

44

–

–

Half mei 2022 ontvangt de Kamer van de Staatssecretaris Digitalisering
de tweede voortgangsrapportage over de uitvoering van de motieMarijnissen/Klaver over onder andere het opruimen van vervuilde
data.
Uiterlijk begin april wordt de Kamer geïnformeerd over de start,
inrichting en opdracht van de Staatscommissie Discriminatie en
Racisme.

Minister Bruins Slot:
Ik heb inderdaad begin april gezegd, maar zou het misschien «in april»
mogen zijn?
De voorzitter:
Ja, het wordt «in april».
– Voor de zomer van 2022 ontvangt de Kamer een reactie op het rapport
van de adviesgroep slavernijverleden en over het nationaal onderzoek
naar het slavernijverleden.
– Binnenkort ontvangt de Kamer van de Staatssecretaris Digitalisering
nadere informatie over de uitvoering van de motie-Dassen, aangenomen in november 2021.
Minister Bruins Slot:
We zullen bij de Staatssecretaris nog navragen wat «binnenkort»
ongeveer is. Dat laten we nog even aan de griffier weten.
De voorzitter:
Dank u zeer.
– De handreiking discriminatie wordt naar de Kamer gestuurd voorafgaand aan het tweeminutendebat.
Minister Bruins Slot:
Dat is de Handreiking constitutionele toetsing, waaronder ook de
antidiscriminatietoets zit.
De voorzitter:
Heel mooi. Dan tot slot:
– De Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding wordt
geëvalueerd en de Kamer wordt hierover geïnformeerd.
Ik kijk even naar de commissieleden om te zien of ik alle toezeggingen
goed heb genoteerd. Dat is het geval. U krijgt per brief antwoord op de
vragen die nog openstaan.
Ik wens u allen een heerlijke avond toe.
Sluiting 18.32 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 950, nr. 286

45