Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 1069

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2020
Jaarlijks hebben verzekerden de mogelijkheid om desgewenst over te
stappen naar een andere zorgverzekering. De dreiging dat verzekerden
overstappen, moet zorgverzekeraars stimuleren om hun zorginkoop en
polisaanbod af te stemmen op de voorkeuren en behoeften van verzekerden. Het is van belang dat er voor verzekerden écht iets te kiezen valt.
Hiervoor dient het polisaanbod overzichtelijk te zijn.
Een nulmeting van het polisaanbod in 2018 (zie Kamerstuk 29 689, nr. 917)
wees echter uit dat het polisaanbod onnodig werd vergroot. Hetzelfde
product werd met verschillende «verpakkingen» via verschillende kanalen
en tegen verschillende premies aangeboden. Dit bemoeilijkte het
keuzeproces voor verzekerden. Mijn ambtsvoorganger heeft aangegeven
te streven naar een kleiner en meer divers aanbod en de voortgang
hiervan in 2020 te meten.
Collectiviteiten kunnen het polisaanbod ondoorzichtig maken. Daarnaast
staat de collectiviteitskorting al een aantal jaar ter discussie (zie onder
andere Kamerstukken uit 2016 (Kamerstuk 29 689, nr. 729) en 2018
(Kamerstuk 29 689, nr. 917)). Bij de introductie van de Zorgverzekeringswet (Zvw) in 2006 is de mogelijkheid gecreëerd tot het bieden van
een collectiviteitskorting, zodat het geldelijk voordeel dat behaald kan
worden via bijvoorbeeld doelmatige zorginkoop, serviceverlening,
administratie en beheerlasten terug gegeven kan worden in de vorm van
een korting. Kruissubsidiëring werd hierbij als onwenselijk beschouwd
(zie bijvoorbeeld Kamerstuk 29 763, nr. 67 en Kamerstuk 29 763, E,
bladzijde 60 en 61).
Eerder onderzoek (zie Kamerstuk 29 689, nr. 917) heeft echter laten zien
dat dat de korting niet voortvloeit uit aparte zorginkoop voor de groep,
maar gefinancierd wordt door verzekerden zelf via een opslag op de
premie. Om deze kruissubsidiëring te beperken is de maximale collectiviteitskorting per 1 januari 2020 verlaagd van 10 procent naar 5 procent.
Daarmee kregen verzekeraars een laatste kans om echt werk te maken van
(zorg)inhoudelijke afspraken die de korting legitimeren.

kst-29689-1069
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1069

1

Bijgaand bied ik u het onderzoek van Equalis naar het polisaanbod en de
collectiviteitskorting aan1. Dit onderzoek geeft antwoord op de volgende
vragen:
1. Wat is het totale aanbod van polissen en collectiviteiten en in
hoeverre verschillen deze van elkaar?
2. Is de inzet van de collectiviteitskorting gelegitimeerd? Leiden de
gemaakte afspraken tot voldoende voordelen om de korting te
rechtvaardigen?
In deze brief informeer ik u over de belangrijkste resultaten van het
onderzoek. Ik laat de beslissing hoe verder te gaan met het polisaanbod
en de collectiviteitskorting aan mijn opvolger.
De kernpunten van deze brief zijn:
• De diversiteit van het polisaanbod neemt toe, terwijl het totale aanbod
van polissen afneemt.
• Het aantal collectiviteiten is nog steeds groot. Een steekproef wijst uit
dat bij 89 procent van de collectiviteiten aanvullende afspraken worden
gemaakt.
• Geen van de collectiviteiten kan aantonen dat de collectiviteitskorting
wordt terugverdiend via een besparing op de Zvw kosten. Bij slechts
18 procent van de collectiviteiten van grote zorgverzekeraars is
aannemelijk gemaakt dat sprake is van een besparing; de hoogte van
de besparing is echter niet bekend. Kruissubsidiëring is niet uit te
sluiten.
Resultaten van het onderzoek
Het polisaanbod
Uit het onderzoek van Equalis blijkt dat het aantal modeleenovereenkomsten (basisverzekeringen) is gedaald van 72 in 2015 naar 55 in 2020.
Deze daling vond plaats, ondanks dat het aantal verzekeringsconcerns in
deze periode is gestegen van 9 naar 11. Deze afname is met name te
danken aan enkele grote concerns die in hun polisaanbod hebben
gesneden.
Om te bepalen in hoeverre de verschillende modelovereenkomsten van
elkaar verschillen, zijn de modelovereenkomsten geclusterd op overeenkomende kenmerken. Modelovereenkomsten uit hetzelfde cluster zijn
(nagenoeg) gelijk. De clustering laat zien dat de modeleenovereenkomsten in 2020 meer onderscheidend van elkaar zijn dan in de periode
2017–2019. Clustering op basis van vergoeding2 en korting3 leidt in 2020
tot 39 unieke clusters. In 2017 en 2019 leidde deze clustering nog tot 30
unieke clusters, terwijl het totaal aantal modelovereenkomsten toen hoger
lag dan in 2020. Clustering op basis van alleen vergoeding laat zien dat
het aantal unieke clusters is toegenomen van 22 in 2017 tot 30 in 2020.
Het rapport laat zien dat er nog steeds concerns zijn die nagenoeg gelijke
modeleenkomsten aanbieden, waarbij de premie in sommige gevallen
sterk verschilt. Deze premieverschillen kunnen verklaard worden door
verschillen in service en distributiekanaal.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Hierbij zijn het type modelovereenkomst (natura/restitutie/combinatie), selectieve contractering
(ja/nee) en de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg meegenomen.
3
Hierbij is onder andere nagegaan of een collectieve korting en jaarbetaling mogelijk is en of de
korting bij een vrijwillig eigen risico hoger is dan 500 euro.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1069

2

Collectiviteiten
Het percentage verzekerden dat zich via een collectiviteit verzekert is de
afgelopen jaren afgenomen van 67 in 2016 naar 63 in 2020.
In de periode 2016–2020 is het aantal collectiviteiten afgenomen van
64.000 tot 47.000. Het blijkt hier vooral te gaan om een afname van kleine
collectiviteiten die zijn samengevoegd tot een grote en het beëindigen van
gelegenheidscollectiviteiten. Hierdoor is het gemiddelde aantal verzekerden per collectiviteit gegroeid van 177 naar 232 deelnemers. De
gemiddelde omvang van collectiviteiten blijft hiermee zeer klein.
In totaal heeft 91 procent van de collectiviteiten minder dan 250 verzekerden. De meeste collectiviteiten worden via de werkgever afgesloten.
Deze collectiviteiten zijn met gemiddeld 139 verzekerden relatief klein.
Het aandeel collectiviteiten waarbij een assurantietussenpersoon is
betrokken, is ten opzichte van 2016 niet sterk gewijzigd.
De collectiviteitskorting
In 2020 biedt de helft van de collectiviteiten de maximale korting voor de
basisverzekering van 5 procent. De gemiddelde korting gewogen naar het
aantal collectiviteiten is 4,0 procent. Uit eerder onderzoek4 bleek een
duidelijk verschil in de korting van verschillende soorten collectiviteiten.
Ook nu blijken de kortingen per type collectiviteit uiteen te lopen. De
gemiddelde korting is het hoogste voor werkgevers (4,1 procent) en
studenten (4,0 procent) en het laagste voor patiëntenverenigingen (2,1
procent) en gemeenten (2,8 procent).
Om te bepalen in hoeverre de collectiviteitskorting gelegitimeerd wordt
door (zorg)inhoudelijke afspraken is bij 198 collectiviteiten informatie
opgevraagd over de afspraken die zijn gemaakt.5 In totaal verstrekten 160
collectiviteiten een korting en deze zijn onderzocht in de verdere analyses.
Van de 160 collectiviteiten hebben 143 (89%) aanvullende (zorg)inhoudelijke afspraken gemaakt. In de andere gevallen waren er alleen afspraken
gemaakt over de korting.
Geen van de collectiviteiten heeft echter aangetoond dat de collectiviteitskorting wordt terugverdiend op de Zvw kosten. Bij slechts 18 procent van
de collectiviteiten van grote zorgverzekeraars is aannemelijk gemaakt dat
sprake is van een besparing; de hoogte van de besparing is echter niet
bekend. Bij de overige collectiviteiten is er een mogelijke of een theoretische besparing, maar kan deze besparing of niet aannemelijk gemaakt
worden voor de groep verzekerden of was er geen enkel effect op de Zvw
kosten. Het rapport concludeert uit bovenstaande dat kruissubsidiëring
tussen individueel en collectief verzekerden met dezelfde polis niet uit te
sluiten is. Oftewel: verzekerden zonder collectiviteit of degenen met een
relatief lage collectiviteitskorting betalen de hoge collectiviteitskortingen
van andere verzekerden.
Vervolg
Het onderzoek toont aan dat de diversiteit van het polisaanbod toeneemt,
terwijl het totale aanbod van polissen afneemt. Dit is goed nieuws, want
het impliceert dat verzekerden meer echte keuzes hebben. Ook is er de
laatste jaren veel werk gemaakt van het invulling geven aan de collectiviteiten met (zorg)inhoudelijke afspraken. Een belangrijk aandachtspunt
4
5

Zie bijvoorbeeld Zorgweb. 2016. Fact-finding collectiviteiten in de Zorgverzekeringswet.
De streekproef betreft alle soorten collectiviteiten van alle deelnemende verzekeraars en zowel
grote als kleine collectiviteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1069

3

betreft echter de collectiviteitskorting, aangezien deze niet gelegitimeerd
blijkt te worden door (zorg)inhoudelijke afspraken. Ik zal mijn opvolger
vragen om na de zomer met een beleidsreactie te komen ten aanzien van
deze bevindingen en hierbij het aandachtspunt van de collectiviteitskorting mee te nemen. Voor 2021 geldt dat de maximale collectiviteitskorting 5 procent blijft. Ook zal ik mijn opvolger vragen om, zoals
toegezegd tijdens het Algemeen Overleg Pakketbeheer van 17 juni jl., in te
gaan op de (nagenoeg) gelijke polissen en hierbij de definitie van de
Autoriteit Consument en Markt (ACM) en de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) te betrekken.
Er loopt momenteel nog een uitgebreid onderzoek naar relevante feiten
rondom de gemeentepolis, zoals de ontwikkeling van premies en
dekkingen. Deze resultaten zal mijn opvolger ook na de zomer naar uw
Kamer sturen.
De Minister voor Medische Zorg,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1069

4