Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1056

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 september 2010
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij 6 fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
1. Richtlijn beleggerscompensatiestelsels (kamerstuk 22 112, nr. 1054);
2. Richtlijn depositogarantiestelsel (kamerstuk 22 112, nr. 1055);
3. Verordening staatssteun steenkolenmijnen;
4. Verordening invoer, uitvoer en doorvoer van wapens (kamerstuk
22 112, nr. 1057);
5. Richtlijn betreffende recht op informatie in strafprocedures (kamerstuk 22 112, nr. 1058);
6. Richtlijn verblijf van onderdanen van derde landen bij overplaatsing
(kamerstuk 22 112, nr. 1059).
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

kst-22112-1056
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 1056

1

Fiche verordening staatssteun steenkolenmijnen
1. Algemene gegevens
Titel voorstel:
Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende staatssteun ter
bevordering van de sluiting van niet-concurrentiekrachtige steenkolenmijnen.
Datum Commissiedocument
20 juli 2010
Nr. Commissiedocument
COM(2010)372
Prelex
http://ec.europa.eu/competition/sectors/energy/
coal_regulation_20_07_2010_nl.pdf
Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
SEC(2010) 850 en SEC(2010) 851 (samenvatting)
Behandelingstraject Raad
Raad van Concurrentievermogen
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken
Rechtsbasis, stemwijze Raad, rol Europees Parlement en comitologie
a) Rechtsbasis: lid 3 onder e VWEU
b) Stemwijze Raad en rol Europees Parlement: gekwalificeerde meerderheid. Geen formele rol van het Europees Parlement (EP), wel mogelijkheid voor het EP om op eigen initiatief advies te geven.
2. Samenvatting BNC-fiche
Korte inhoud voorstel:
De Commissie stelt voor om de mogelijke steunverlening vanwege
technische, milieu- en sociale overwegingen aan de steenkolenmijnen te
continueren. Een terugkeer naar het normale steunregime acht de
Commissie om die redenen momenteel niet wenselijk. Het gaat om
nationaal geld. De meest betrokken lidstaten zijn Duitsland en Spanje.
Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Positief
Risico’s/implicaties/kansen
Positief
Nederlandse positie
Nederland is in beginsel positief over het voorliggende voorstel, maar
vindt dat het voorstel te weinig waarborgen biedt om concurrentieverstoring tegen te gaan. Het huidige voorstel zal waarschijnlijk leiden tot
concurrentieverstoring op de elektriciteitsmarkt. Alleen indien de
Commissie extra bepalingen formuleert, zodat zij strikt kan toezien op de
naleving van het voorstel, kan een dergelijke marktverstoring voorkomen
worden. Nederland roept de Commissie op tot het opnemen van
aanvullende voorwaarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 1056

2

3. Samenvatting voorstel
Inhoud voorstel:
Op 31 december 2010 loopt de huidige verordening die staatssteun aan de
kolenindustrie mogelijk maakt af (verordening 1407/2002 van 23 juli 2002,
publicatieblad L 205/2002). In deze verordening is geen directe afbouw
van steun voorzien. De Commissie acht het nog niet verantwoord de
steunmogelijkheden ineens te stoppen, waarna het normale staatssteunregime van toepassing zou zijn. De Commissie acht directe stop van de
steun om technische, sociale en milieuredenen niet verantwoord.
Doel van het Commissievoorstel is om een overgangsregeling te creëren,
waarbij operationele steun aan niet rendabele kolenmijnen op termijn
beëindigd wordt net als dat gebeurd is bij de scheepsbouw- en staalindustrie. Het nieuwe voorstel maakt alleen steun mogelijk als er een
definitief sluitingsplan is dat voorziet in sluiting voor 1 oktober 2014. De
steun wordt beperkt op basis van reële kosten en opbrengsten. De
verkoopprijzen zullen niet lager mogen zijn dan de prijzen van geïmporteerde kolen. De productie-eenheden waarop de steun van toepassing is
moesten in bedrijf zijn op 31 december 2009. De steun moet degressief
zijn. Om de negatieve milieueffecten van kolen te matigen legt de
betrokken lidstaat plannen voor op het gebied van energie-efficiëntie,
hernieuwbare energie en CO2-opslag en -afvang. Ook moet de sluitingsteun bij de Commissie worden aangemeld. Bovendien mag steun
verleend worden voor buitengewone kosten als gevolg van de mijnsluitingen. Vanwege uitloop van steunmogelijkheden naast sluitingssteun is
ook steun voor buitengewone kosten mogelijk en zal de verordening
geldig zijn tot en met 31 december 2026. De meest betrokken lidstaten zijn
Duitsland en Spanje.
Impact assessment Commissie:
De Commissie heeft diverse beleidsopties onderzocht die een oplossing
zouden kunnen bieden voor de ongunstige effecten van mijnsluitingen. De
Commissie heeft met name gekeken naar economische, sociale en
milieuaspecten. Moeilijkheid is dat aannames gemaakt moeten worden
over van het gedrag van lidstaten, omdat het gaat om nationale subsidies.
Het voorliggende voorstel waarmee zowel operationele steun als steun
voor buitengewone kosten mogelijk is, komt het beste tegemoet aan
bovenstaande aspecten. Hierbij heeft met name het argument van het
geleidelijk afbouwen van steunmogelijkheden een rol gespeeld.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid: artikel 107 lid 3 onder E VWEU
b) Functionele toets:
– Subsidiariteit: positief
– Proportionaliteit: positief
– Onderbouwing:
– De subsidiariteit wordt positief beoordeeld. Staatssteun is op
EU-niveau gereguleerd. Wanneer de lidstaten zelf staatssteunregelgeving zouden kunnen bepalen zijn de risico’s te groot dat het
handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig wordt beïnvloed. De
proportionaliteit wordt ook positief beoordeeld. Er wordt binnen
enkele jaren een einde van de steun aan kolenmijnen voorzien. Het
is belangrijk dat ondernemingen welke niet zonder steun kunnen
bestaan, sluiten. Hierbij moet echter niet voorbij worden gegaan
aan de sociale en economische gevolgen die een sluiting in
bepaalde regio’s kan hebben. Het voorliggende voorstel komt aan
die aspecten tegemoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 1056

3

c) Nederlands oordeel:
Bij het uitkomen van het State Aid Action Plan in 2005 heeft Nederland
zich nog eens uitgesproken voor terugdringing van staatssteun in de
EU. Bovengenoemd voorstel draagt hieraan bij. Nederland kan
akkoord gaan met het voorstel van de Commissie, waarbij staatssteun
aan de kolenindustrie verder langzaam wordt uitgefaseerd. Ook indien
de Commissie haar voorstel onder druk van met name Duitsland en
Spanje qua termijnstelling aanpast kan Nederland akkoord gaan. Bij
een langere looptijd neemt de noodzaak navenant toe om de onder 9
verwoorde voorwaarden van een sterk verbeterde handhaving toe te
voegen.
5. Implicaties financieel
a) Consequenties EG-begroting: Er zijn geen consequenties voor de
EU-begroting. De (eventuele) steun wordt uitsluitend verleend door
nationale overheden in landen die kolen produceren.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden: In Nederland zal door de afwezigheid van
kolenmijnen geen steun onder de verordening worden verleend.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en
burger: Geen, zie b.
d) Administratieve lasten voor rijksoverheid, decentrale overheden: Geen,
zie b.
e) Administratieve lasten voor bedrijfsleven en burger: Geen, zie b.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid:
Geen. In Nederland zal door de afwezigheid van kolenmijnen geen
aanpassing van regelgeving noodzakelijk zijn.
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen en kaderbesluiten),
dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en
beschikkingen) met commentaar t.a.v. haalbaarheid:
De verordening zal na goedkeuring door de Raad van toepassing
worden op 1 januari 2011. Er behoeven in Nederland geen nadere
zaken geregeld te worden.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De voorgestelde verordening voorziet niet in een evaluatiebepaling.
Nederland kan hiermee akkoord gaan. Artikel 9, tweede lid voorziet in
een horizonbepaling. De verordening verstrijkt op 31 december 2026
(zie tevens onder 3. Samenvatting voorstel). Nederland kan hiermee
akkoord gaan.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid: In Nederland zal door de afwezigheid van kolenmijnen de uitvoerbaarheid geen problemen opleveren.
b) Handhaafbaarheid: In Nederland zijn er geen problemen met betrekking tot de handhaafbaarheid, zie a. Voor de Commissie is dit een sterk
punt van aandacht.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden:
Bij uitfasering van de steun aan kolenmijnen zal de import van kolen
toenemen. Dit kan de economie van derde landen als bijvoorbeeld
Zuid-Afrika en Indonesië ten goede komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 1056

4

9. Nederlandse positie (belangen en eerste algemene standpunt)
Bij het uitkomen van het State Aid Action Plan in 2005 heeft Nederland
zich nog eens uitgesproken voor terugdringing van staatssteun in de EU.
Bovengenoemd voorstel kan hieraan bijdragen. Nederland heeft daarom
in de basis sympathie met het voorstel van de Commissie, waarbij
staatssteun aan de kolenindustrie verder langzaam wordt uitgefaseerd.
Echter, deze staatssteun aan de kolenindustrie herbergt een wezenlijk
risico tot verstoring van de interne markt van elektriciteit. Tussen
Nederland en Duitsland vindt een omvangrijke handel van elektriciteit
plaats: in 2008 werd 19 000 GWh uit Duitsland in Nederland ingevoerd (ca
20% van de centrale productie in Nederland, waarde circa € 1,5 miljard).
Gezien deze handelsstroom is het van groot belang dat gewaarborgd
wordt dat de staatsteun aan de kolenindustrie géén effect heeft op andere
sectoren.
In het kader van de huidige verordening wordt de staatssteun in Duitsland
uitsluitend aan RAG AG verstrekt voor wat betreft steun aan in bedrijf
zijnde mijnen (2010: € 2 miljard). RAG AG is in handen is van de elektriciteitsbedrijven RWE en E.On en de staalbedrijven ThyssenKrupp en
ArcelorMittal. RAG AG is via dochterbedrijf (75%) Evonik actief als
elektriciteitsproductiebedrijf: Evonik produceert in het westen van
Duitsland 33 000 GWh (2007) met steenkool opgewekte elektriciteit.
Er is dus een sterke relatie tussen de gesteunde kolenmijnen (RAG AG) en
elektriciteitsbedrijven in Duitsland. Het is daarom niet verwonderlijk dat
de Europese Commissie concludeert dat het toezicht op de uitvoering van
de huidige Verordening problematisch is (zie «Verslag van de Commissie
over de toepassing van Verordening (EG) nr. 1407/2002 van de Raad
betreffende staatssteun voor de kolenindustrie», paragraaf 2.3, 23 mei
2007, COM(2007) 253). Eén belangrijk probleem is dat de Commissie géén
zicht heeft op de feitelijke verhandelprijzen van steenkolen aan de
elektriciteitssector; juist de bovengeschetste eigendomsverhoudingen
ontnemen het zicht op de totale effecten van de steun. Er zijn immers tal
van kruissubsidies mogelijk.
Een ander effect zal zijn (SEC(2010) 850, paragraaf 3.1.6) dat de nauwe
koppeling tussen de gesteunde kolenwinning en de elektriciteitsproductie,
er toe leidt dat de elektriciteitscentrales die nabij een mijn zijn gelegen in
dienst blijven, hoewel zij oud en minder efficiënt zijn. De vernieuwing van
het productiepark wordt vertraagd met een hogere uitstoot van CO2 en
andere vervuilende stoffen als gevolg.
Een probleem van een andere orde dat de Commissie in bovengenoemd
document (COM(2007) 253) signaleert, is het feit dat lidstaten de sluiting
van mijnen niet effectueren, hoewel de bepalingen van de Verordening
hen daartoe verplichten. Het doel van de verordening wordt daardoor niet
bereikt.
Een nieuwe verordening die op dezelfde leest geschoeid is als de huidige
kan daarom naar oordeel van Nederland alleen gesteund worden als door
middel van aanvullende maatregelen het toezicht op de naleving van de
Verordening wordt verbeterd.
Met name op de naleving van artikel 3, lid 1 onder a, b, c en d zal de
Commissie moeten toezien, opdat de Commissie in de toekomst kan
waarborgen dat de verstoring van de mededinging ten gevolge van de
staatsteun beperkt blijft tot de kolensector. De huidige rapportages met
betrekking tot de verrekenprijzen zijn daartoe onvoldoende, gegeven de
ontraceerbare kruissubsidiëring die binnen een holdingstructuur tussen
de kolen- en elektriciteitsdochter mogelijk is. Een maatregel in dit kader
zou kunnen zijn dat staatssteun uitsluitend gegeven mag worden aan
mijnbouwondernemingen die economisch geheel losgemaakt zijn van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 1056

5

bedrijfsactiviteiten op de markten voor elektriciteit of staal. Op deze wijze
wordt kruissubsidie uitgesloten.
Nederland roept de Commissie op tot het aanvullen van het voorstel met
bepalingen aangaande een beter toezicht. Deze bepalingen zullen de
bezwaren die de Commissie noemt in het «Verslag van de Commissie
over de toepassing van Verordening (EG) nr. 1407/2002 van de Raad
betreffende staatssteun voor de kolenindustrie» (23 mei 2007, COM(2007)
253; paragraaf 2.3) moeten wegnemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 1056

6