Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 620

Beleidsdoelstellingen op het gebied van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nr. 180

VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREK
Vastgesteld 13 oktober 2016
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
3 oktober 2016 gesprekken gevoerd over mondzorg en tandzorg.
Van deze gesprekken brengt de commissie bijgaand geredigeerd
woordelijk verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Teunissen

kst-32620-180
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

1

Voorzitter: Van Gerven
Griffier: Clemens
Aanwezig zijn drie leden der Kamer, te weten: Bruins Slot, Van Gerven en
Rutte.
Aanvang 10.03 uur.
Blok 1: Koepels/onderwijs/wetenschap
Gesprek met:
– Mevrouw A. Visser, tandarts maxillofaciaal prothetist en tandarts
Geriatrie, Nederlandse Vereniging voor Gerodontologie (NVGd)
– De heer J.W. Vaartjes, voorzitter Associatie Nederlandse Tandartsen
(ANT)
– De heer W.G. Brands, voorzitter Koninklijke Nederlandse Maatschappij
tot bevordering der Tandheelkunde (KNMT)
– De heer J. Jansen, voorzitter Disciplineoverleg Tandheelkunde
– De heer G.J. van der Putten, specialist ouderengeneeskunde, Verenso
– De heer H. Beekmans, voorzitter Keurmerk Onafhankelijke Mondzorg
(KOM)
– De heer S. Listl, hoogleraar kwaliteit en veiligheid van de mondzorg,
Radboud Universiteit/Radboudumc
– Mevrouw M. van Splunter-Schneider, voorzitter Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten (NVM)
– Mevrouw H.C.C.M. Blom-Reukers, voorzitter Nederlandse Vereniging
van Kindertandheelkunde (NVvK)
– De heer M.H.C. de Romph, directeur Organisatie van Nederlandse
Tandprothetici (ONT)
– Mevrouw L. Veldhuijzen van Zanten, voorzitter Nederlandse Vereniging
van Orthodontisten (NVvO)
De voorzitter:
Welkom allen. De zaal is goed gevuld, dus er is veel interesse voor het
onderwerp waarover we vandaag spreken: de mondzorg en de tandzorg.
Toen de heer Rutte en ik met de voorbereiding bezig waren, samen met de
andere Kamerleden, werden we overspoeld met verzoeken uit het veld om
vooral te mogen inspreken. Dat hebben we geweten. We hebben
geprobeerd om vanochtend en het begin van de middag een afspiegeling
van het hele veld te laten spreken. Dank in ieder geval voor de grote
betrokkenheid. De hoorzitting bestaat uit drie blokken. In het eerste blok
spreken we met mensen van koepels en uit onderwijs en wetenschap, in
het tweede blok met mensen uit de praktijk en patiënten en in het derde
blok met de toezichthouders en financiers.
Ik heet de Kamerleden mevrouw Bruins Sluit van het CDA en de heer
Rutte van de VVD welkom. Ikzelf ben Henk van Gerven van de SP. Een
aantal Kamerleden heeft zich afgemeld, namelijk mevrouw Wolbert van de
Partij van de Arbeid, mevrouw Dijkstra van D66 en de heer Krol van
50PLUS. Van deze openbare bijeenkomst worden een verslag en een
opname gemaakt. Veel medewerkers van fracties luisteren mee vanaf hun
werkplek. Wat vandaag gezegd wordt, wordt in ieder geval goed
meegenomen en gewogen.
In dit eerste blok zijn er elf sprekers. Dat is een groot aantal. Van u allen
hebben we een korte notitie gekregen. Dank daarvoor. U krijgt ongeveer
twee minuten spreektijd om kort uw punt te maken. Ik vraag u om zich
daaraan te houden. Ik weet hoe moeilijk dat is, maar als het heel ver
uitloopt, gaat het ten koste van anderen. We hebben na de inleiding tijd
voor discussie. U kunt ook alvast erover nadenken of u op elkaar wilt
reageren. Als u denkt «nou, mijn buurman of buurvrouw vertelt iets wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

2

helemaal niet waar is, maar ik heb de waarheid wel in pacht», dan horen
we dat graag voor de discussie.
We beginnen met mevrouw Visser. Misschien kan zij zichzelf even
introduceren, want haar functienaam is heel ingewikkeld. Die is gesneden
koek voor de aanwezigen op de publieke tribune, maar ik weet niet zeker
of dat voor de luisteraars ook het geval is.
Mevrouw Visser:
Ik ben mevrouw Visser. Ik ben tandarts maxillofaciaal prothetist en
daarnaast tandarts geriatrie en werk als onderzoeker in het UMCG.
Het gaat niet goed met de mondgezondheid van veel ouderen. Veel
onderzoek op dit gebied bevestigt dat. Hoe kan het zo zijn dat in een
welvarend land als Nederland, waarin de mondzorg bekendstaat als goed,
er zo veel ouderen zijn met mondgezondheidsproblemen? Het probleem
van de vergrijzing is ons allemaal duidelijk: er komen veel meer ouderen
en zij leven langer. Maar veel van die ouderen hebben niet zoals vroeger
een kunstgebit, maar hebben nog eigen tanden en kiezen of zelfs
implantaten. Die tanden, kiezen en implantaten hebben nu eenmaal meer
zorg nodig dan een kunstgebit. Wie er niet goed voor zorgt, heeft een
grote kans op infecties. Dat is nu juist het probleem. Goede zelfzorg en de
gang naar de tandarts zijn voor ouderen vaak niet meer zo vanzelfsprekend. Mantelzorgers en thuiszorg zouden de mondverzorging of de rit
naar de tandarts moeten overnemen, maar daarop rust vaak een taboe of
er is sprake van onwetendheid over alle gezondheidsproblemen die het
gevolg daarvan kunnen zijn of alle psychische klachten die kunnen
ontstaan.
Waarom kan de oudere niet zelf ervoor zorgen dat hij hulp krijgt en naar
de tandarts blijft gaan? Dat is heel lastig, want men krijgt het gewoon niet
georganiseerd of er is een gebrek aan mantelzorgers. Vergis u niet. Het
zorgstelsel is behoorlijk complex, zeker als je niet van deze tijd bent. Laat
de tandarts dan bij de oudere thuiskomen. Maar ook daar is een
probleem. Er zijn al veel te weinig tandartsen, en de tandartsen die er zijn,
zijn niet heel erg getraind en geoefend in de geriatrie. Taakdelegatie klinkt
mooi, maar is niet altijd reëel voor deze groep met een complexe
zorgvraag. Daar komt bij dat de honorering laag is. Met een tarief van
minder dan € 16 voor een huisbezoek krijgt de tandarts ongeveer een
kwart van het tarief van een loodgieter. Kortom, het probleem rond de
mondgezondheid van ouderen is groot en divers en beïnvloedt echt de
kwaliteit van leven van onze ouderen. Het mag toch niet zo zijn dat
ouderen gaan lijden aan mondproblemen of, zoals nu soms het geval is,
dat ouderen sterven met kiespijn?
Ik pleit daarom voor meer scholing in geriatrische mondzorg in alle
zorgopleidingen. Voor ouderen moet de basale tandheelkundige hulp
terug in het basispakket. Er moet politieke bewustwording zijn van het
belang van mondgezondheid. Een betere eerstelijnssamenwerking tussen
artsen, tandartsen en apothekers moet gestimuleerd worden. Tot slot
moet er financiering zijn voor gedegen onderzoek en een daarbij
behorende leerstoel gerodontologie. De politiek zou ons daar enorm bij
kunnen helpen.
De voorzitter:
Dank voor uw inbreng, en ook nog binnen de twee minuten. Ja, ze heeft
er duidelijk op geoefend. Heel goed. Ze kan misschien wel de politiek in.
Als ook de politici zich zouden houden aan de tijden die ze mogen
spreken, dan zou dat veel tijd schelen.
De heer Vaartjes:
Dank u wel voor de uitnodiging om deel te nemen aan dit rondetafelgesprek. Ik ben tandarts en voorzitter van de ANT (Associatie Nederlandse
Tandartsen). Ik ben werkzaam in een groepspraktijk in Utrecht, waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

3

tandartsen, mondhygiënistes en assistenten dagelijks laten zien hoe je als
team succesvol onder één dak samenwerkt.
Vandaag zou het niet moeten gaan over taakherschikking maar over het
echte probleem in de mondzorg: het tekort aan in Nederland opgeleide
tandartsen, nu en ook in de toekomst. Taakherschikking is voor dit tekort
geen oplossing. Vandaag moeten we handelen. Over vijf jaar is het te laat.
Wat is er aan de hand? Al tien jaar lang is er een groeiend tekort aan in
Nederland opgeleide tandartsen. Dit is aantoonbaar het directe gevolg
van het beleid van VWS. Door te weinig tandartsen op te leiden, wordt
bewust een kunstmatig tekort gecreëerd om taakherschikking af te
dwingen. Het tekort wordt alleen nu opgevuld door tandartsen die zijn
opgeleid in het buitenland. Dat is een oplossing die de Nederlandse
schatkist jaarlijks makkelijk meer dan 20 miljoen kost. Dit komt door de
zogenaamde «expatsubsidie», de 30%-regeling. Het tekort aan tandartsen
wordt in de komende tien jaar nog dramatischer omdat een derde van alle
tandartsen met pensioen gaat.
Wat doet VWS? In plaats van het beleid te wijzigen, slaat VWS verder de
verkeerde weg in door een AMvB op te stellen met daarin een drastische
stelselwijziging. Een experiment met grotere bevoegdheden zou het tekort
aan tandartsen moeten oplossen en daarnaast zou de mondhygiënist de
rol van poortwachter van de mondzorg moeten krijgen.
Dit zijn maatregelen die ook tegen het normale beleid van VWS indruisen.
De reeds schaarse capaciteit aan preventie wordt vervangen door curatie.
Het tekort aan tandartsen heeft nadelen voor de toenemende complexe
zorg, zoals bij kwetsbare ouderen. De opleiding voldoet niet voor
uitvoering van de gestelde taken zoals beschreven in de AMvB. De zorg
wordt versnipperd, zodat het ideale model van «mondzorg onder één
dak» wordt verlaten. Dat model vind je ook veel terug in position papers.
Het verbindt zorgverleners, zorgverzekeraars en patiënten. Zoals TNO
terecht opmerkt is in de afgelopen tien jaar geen enkel evidence geleverd
dat dit een goede maatregel is. Tandartsen reageren en masse kritisch op
de internetconsultatie. Uit onderzoek blijkt dat de patiënten er ook niet op
zitten te wachten. Daarom doet de ANT een beroep op ieders gezond
verstand. Laten we vandaag de handen ineen slaan en samen een plan
uitwerken dat wel werkt.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik maak nog even een technische opmerking. Wilt u, wanneer
u bent uitgesproken, de microfoon uitzetten? Dat heeft te maken met de
camera’s, die reageren op het lampje. Als iedereen zijn lampje aan laat
staan, dan weet de camera niet wat hij moet doen. Zo simpel is het.
De heer Brands:
Mijn naam is Wolter Brands. Ik ben tandarts-jurist. Een van mijn vier
beroepen is dat van voorzitter van de KNMT (Koninklijke Nederlandse
Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde).
Laat ik beginnen te zeggen dat het door de bank genomen goed gaat met
de mondzorg in Nederland. We kunnen wel al te veel gaan somberen,
maar de zorg die we leveren, behoort tot de top van Europa en de
patiënten waarderen onze zorg met een 8. Daar mogen we blij mee zijn.
Er zijn echter ook twee problemen: het is slecht gesteld met de tanden van
jonge kinderen en – we hoorden het net van mevrouw Visser – met die
van kwetsbare ouderen. Als hoofddocent wet- en regelgeving aan het
Radboudumc heb ik indertijd voor een schooltandartsendienst voor beide
problemen een oplossing bedacht die een AMvB over taakherschikking,
waarover mijn buurman het net had, volstrekt overbodig maakt. Sterker
nog, we denken dat deze AMvB de kwaliteit van de mondzorg schaadt. In
het belang van de patiënt hebben we in de mondzorg het accent verlegd
van behandelen naar preventie, waardoor veel gaatjes en kunstgebitten
zijn voorkomen. Dit resultaat wordt in de mondzorg steeds vaker bereikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

4

door een team waarin iedereen doet waar hij goed in is. Dat gebeurt
vanuit eenzelfde vestiging, vanuit één agenda en op basis van hetzelfde
patiëntendossier. Voor de patiënt betekent dat: één adres waar hij of zij
voor het hele scala aan hulp terecht kan. De AMvB verschuift de zorg die
nu door een tandarts, maar ook door een mondhygiënist binnen een
team, wordt geleverd, naar de zelfstandig gevestigde mondhygiënist
buiten een team. Hierdoor wordt het teamconcept, dat in de geneeskunde
juist wordt bepleit, in de mondzorg afgebroken.
Ik noem nog een bezwaar. Mondhygiënisten zijn opgeleid om in opdracht
röntgenfoto’s te maken, te boren en te verdoven, terwijl ze dat met de
nieuwe AMvB niet alleen zelfstandig mogen doen, maar dat ook door
anderen onder hun supervisie mogen laten doen. Er zit dus een forse
discrepantie tussen opleiding en vereiste competentie. Tot slot heb ik nog
een vraag. Misschien lees ik de AMvB niet goed, maar het lijkt erop dat
door de AMvB een groot deel van de mondhygiënisten zijn titel kwijtraakt.
Moeten die mondhygiënisten zich in het vervolg preventieassistenten
laten noemen?
Tandartsen vinden dat, als je het tandartsentekort wilt oplossen, er meer
tandartsen opgeleid moeten worden. Dat maakt het verkeerd inzetten van
mondhygiënisten en het via de belasting subsidiëren van buitenlandse
tandartsen overbodig. De patiënten zullen u, blijkens een recente
NPCF-enquête, dankbaar zijn. Een overgrote meerderheid zegt te willen
dat de tandarts verdooft en vullingen legt. Die wens komt niet voort uit
«onbekend, maakt onbemind». Men wil gewoon niet voor elk probleem
naar een ander adres gestuurd worden.
Concluderend: als de overheid een tandartstekort wil oplossen met
zelfstandig borende mondhygiënisten, gebruikt ze het verkeerde
vulmiddel. Ik dank u voor uw aandacht.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Jansen, voorzitter van het
Disciplineoverleg Tandheelkunde.
De heer Jansen:
Voorzitter. Dank voor de uitnodiging. Ik ben tandarts en inderdaad
voorzitter van het landelijk overleg van de drie opleidingen tandkunde. We
hebben samen met de opleiding mondzorgkunde een position paper
opgesteld, omdat die hier helaas niet uitgenodigd is. De opleidingen
tandkunde en mondzorgkunde stellen dat zij de taakherschikking in de
tandkundige zorg ondersteunen. We hebben dat ook al in onze opleidingscurricula opgenomen. De opleidingen dragen uit dat bij alle ontwikkelingen en veranderingen in de zorg de patiënt centraal staat en niet het
behandelen op zich, wat we zo vaak horen.
Vanuit de optiek van de opleiding is de vierjarig opgeleide mondhygiënist
dan ook bekwaam om zelfstandig preventie uit te voeren. De mondhygiënist is ook in staat om niet-complexe tandheelkundige zorg binnen het
vakgebied van de parodontologie en cariologie uit te voeren. De mondhygiënist kan hier verantwoordelijk voor zijn. Dit is volgens ons mogelijk
omdat niet-complexe zorg als meer voorspelbaar wordt beschouwd.
Complexe zorg blijft primair het aandachtsgebied van de tandarts. Voor de
goede organisatie van de mondzorg en voor de patiëntveiligheid is het
wel belangrijk dat daarbij aan een aantal randvoorwaarden wordt
voldaan. Daar wil ik straks op ingaan.
Om de mondzorgprofessionals adequaat toe te rusten is het belangrijk dat
de opleidingen tandkunde en mondzorgkunde nog meer en proactiever
samenwerken en in gezamenlijkheid hun onderwijs op het gebied van
interprofessionele samenwerking en gedrag verder ontwikkelen. Daarbij
moet ook specifiek aandacht zijn voor onderwijs over samenwerking op
het gebied van specifieke patiëntgroepen zoals jeugdigen en ouderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

5

Qua capaciteit raden de opleidingen aan om de komende periode de
opleidingscapaciteit voor tandartsen licht uit te breiden. Dit dient in nauw
overleg met de bestaande opleidingen tandkunde te geschieden om te
kunnen bepalen of er kosteneffectievere methoden zijn voor het opleiden
van tandartsen met behoud van de kwaliteit.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Van der Putten, specialist
ouderengeneeskunde van Verenso.
De heer Van der Putten:
Voorzitter. Dank voor de uitnodiging. Ik ben dus geen tandarts, maar
specialist ouderengeneeskunde. Ik vertegenwoordig mijn beroepsgroep
Verenso.
Voordat ik als dokter in het verpleeghuis begon te werken, wilde ik
eigenlijk tropenarts worden. Maar toen ik in het verpleeghuis kwam
werken, ontdekte ik dat daar zorgproblemen zijn die in de tropengeneeskunde niet zouden misstaan. We hebben daar grote zorgproblemen. Denk
aan vallen, decubitus – dat zijn doorligplekken – ondervoeding, dementie
en incontinentie. Dat zijn allemaal grote zorgproblemen. We noemen ze
ook wel geriatrische reuzen. Maar toen ik in de mond ging kijken, wat
artsen overigens bitter weinig doen, schrok ik me rot. Ook een slechte
mondgezondheid is in mijn ogen een geriatrische reus, een groot
zorgprobleem. Dat is het al jaren. Het staat op de agenda en er is aandacht
voor, maar er wordt bitter weinig aan gedaan. Het heeft de aandacht,
maar de volgende stappen moeten nog genomen worden. Er is een
richtlijn, maar er wordt geen nieuwe gemaakt omdat er geen geld is.
Onlangs, van de week nog, kwam er een 74-jarige vrouw bij de huisarts.
Zij had koorts en diarree. Ze werd door de huisarts behandeld met
antibiotica, maar dat hielp niet. Ze ging dood- en doodziek naar het
ziekenhuis. Ze ging bijna dood. De artsen daar dachten: misschien heeft ze
een longontsteking, laten we een foto van haar longen maken. Toen
dachten ze: misschien heeft ze urineweginfectie, want dat komt ook vaak
voor bij ouderen. Dat had ze echter allemaal niet. Toen kreeg ze een scan
en bleken in de lever grote abcessen te zitten. Die werden gepuncteerd en
daar kwam allemaal pus en ellende uit. Dat bleken alleen maar bacteriën
uit de mond te zijn. Die mevrouw is uiteindelijk behandeld. Wat mij bij
deze casus verbaast, is dat de huisarts niet in de mond van de patiënte
heeft gekeken. Ook op de eerste hulp is er niet in de mond van de patiënte
gekeken.
Als de huisarts dat wel had gedaan, had hij gezien dat die mond er
ellendig uitzag. Dan had hij andere keuzes gemaakt en had die mevrouw
niet naar het ziekenhuis gehoeven. Ze had dan geen leverpunctie gehad
en ook niet allerlei andere dure behandelingen hoeven ondergaan.
Overbehandeling geschiedt. Dat weten we. En dat is echt onnodig. Het is
onnodig, omdat we niet in de mond kijken. Ik vind dat schandalig. Dat
moet veranderen. Ik vind dar artsen veel beter in de mond moeten kijken
en veel beter ...
De voorzitter:
Mijnheer Van der Putten, ik onderbreek u even. U bent reeds een halve
minuut over uw tijd. Ik gun u een afronding. Maar wilt u dat even in
ogenschouw nemen?
De heer Van der Putten:
Dan houd ik het korter. Uit het onderzoek van het RIVM blijkt dat dementie
een groot zorgprobleem is en dat cariës qua zorgkosten op de vierde
plaats staat, terwijl dit gewoon behandeld kan worden door simpelweg te
poetsen. Ik denk dus dat wij nog veel kunnen winnen in dit land.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

6

Wat is de oplossing? Ik denk dat artsen meer kennis van de mond moeten
hebben en dat dat gestimuleerd moet worden. Bovendien moeten
tandartsen veel meer kennis van geriatrie hebben, want die hebben ze op
dit moment niet. Artsen en tandartsen moeten met elkaar samenwerken.
Verenso vindt dat daarin ook een belangrijke rol voor de mondhygiëniste
is weggelegd, want die kan heel veel goed preventief werk doen in de
ouderenzorg.
Wat vragen wij aan de regering? Wij vragen om te stimuleren dat
mondzorg in alle opleidingen komt, ook in de artsenopleidingen. Wij
vragen de overheid om betere samenwerking tussen artsen en tandartsen
te stimuleren. Wij willen bovendien dat de overheid erkent dat mondzorg
ook een geriatrische reus is en dat ze daar geld aan besteedt, net zoals
aan andere onderzoeken. Er gaat heel veel geld naar onderzoek naar
dementie, vallen, ondervoeding en incontinentie. Dat is allemaal nodig,
maar er is bijna nul onderzoek naar mondzorg. Dat moet veranderen!
De voorzitter:
Dank u wel. Wilt u de microfoon uitzetten, mijnheer Van der Putten? Het is
heel moeilijk. Ik weet het; ik laat de microfoon ook vaak aanstaan.
Het woord is aan de heer Beekmans, voorzitter Keurmerk Onafhankelijke
Mondzorg (KOM).
De heer Beekmans:
Voorzitter. Mijn naam is Hans Beekmans. Met stijgende verbazing en
verontrusting sta ik ruim 35 jaar in de tandartspraktijk. Ik ben blij en
dankbaar dat ik hier ten langen leste een onthullende bekentenis kan
doen.
Wij streven allemaal naar het beste voor de patiënt. Helaas lijkt het alsof
we daarin tegenover elkaar staan. Ik moet bekennen dat wij als tandartsen
dankzij onze regering wel heel gemakkelijk veel geld kunnen verdienen
met sjoemeltandheelkunde: zinloze zorg die onnodig, overbodig,
middelmatig en helaas ook schadelijk is. Zoals de heer Brands meldde, is
goede zorg en topzorg ook verkrijgbaar. Helaas is dat alleen maar te doen
als er van tijd tot tijd gesjoemeld wordt met de administratie. De een
noemt het creatief, de ander noemt het fraude. Hoe dan ook: wie wil dat?
Wilt u dat?
Ondanks tariefverlagingen en taakdelegaties gaan de kosten onverminderd omhoog. De bureaucratie neemt toe. De kwaliteit daalt. Het
vertrouwen neemt af. En het aantal klachten stijgt. Is dat Nederland beter
maken? We schieten er niets mee op als we sorry zeggen. Ik hecht eraan
dat u en onze patiënten weten en beseffen dat het huidige beleid gebracht
heeft wat we niet willen hebben. Om die reden heeft het Keurmerk
Onafhankelijke Mondzorg, waarvan ik de voorzitter ben, tandartsen
opgeroepen om eerder trouw te zijn aan hun beroepseed en aan de wens
van de patiënt dan aan een regelgeving die hun daarvoor geen ruimte
biedt. Ik roep u op om in ieder geval te bezien hoe wij de bestaande
regelgeving kunnen aanpassen tot een beleid dat leidt tot betrouwbare,
betaalbare en duurzame mondzorg.
Dit is mijn call to action. Het beleid moet worden voorzien van gezonde
prikkels om kwaliteit te kunnen leveren. Daarnaast moet er ruimte komen
voor innovatie, niet alleen in de zorg, maar ook in de financiering en de
verzekering. Als laatste, but not least: het herstel van het fundamentele
recht van de patiënt op onafhankelijkheid en contractvrijheid. De patiënt
moet samen met de arts kunnen kiezen voor een behandeling die de
patiënt hebben wil voor de prijs die hij daarvoor wil betalen. «Shared
decision» wordt dit in de medische zorg genoemd. Interessant genoeg is
dit in Nederland als enige land in de wereld verboden.
Weet u: goede zorg spaart de mond en de portemonnee. Een beleid is pas
goed als het daarop aanstuurt. Voor mij bent u pas goed als u het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

7

haalbaar maakt. U begrijpt natuurlijk wel dat ik hier niet voor mezelf zit. Ik
zit hier voor onze patiënten, voor u.
Hartelijk dank.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Listl, hoogleraar kwaliteit en
veiligheid van de mondzorg van Radboudumc.
De heer Listl:
Voorzitter. Ik ben tandarts, gezondheidseconoom en hoogleraar kwaliteit
en veiligheid van de mondzorg van Radboudumc in Nijmegen. Ik wil drie
punten adresseren.
Het eerste punt heeft betrekking op capaciteit en taakherschikking. Zonder
noodzakelijke informatie is naar mijn mening geen doelmatige besluitvorming mogelijk. De hele discussie over taakherschikking is niet
doelmatig zonder een meer systematisch overweging van aan morbiditeit
georiënteerde planning van resources en aan mobiliteit georiënteerde
workforce voor de mondzorg. De kernvragen in chronologische volgorde
zijn de volgende. Ten eerste, welke en hoeveel mondziekten zijn er in de
toekomst? Dit is een vraag naar de omvang en de ontwikkeling van
morbiditeit. Ten tweede, welke en hoeveel interventies zijn doelmatig om
deze mondziekten te behandelen? Ten derde, wie kan deze interventies
uitvoeren?
Intussen is er behoefte aan betere longitudinale epidemiologische data
over mondgezondheid. Zonder aan morbiditeit georiënteerde planning
van resources is het risico van te veel of te weinig mondzorgprofessionals
groot en daarmee het risico van inefficiënte patiëntzorg die leidt tot een
verspilling van middelen.
Het tweede punt heeft betrekking op de toegang tot de mondzorg en het
bereik van risicogroepen. Er is zeker wereldwijde evidentie voor sociale
ongelijkheden in toegang tot de mondzorg en in de mondgezondheid. De
klassieke individuele mondzorg/tandzorg op de tandartsstoel is onvervangbaar, maar niet doelmatig bij sociale ongelijkheid. Dat weten wij en
daarom is er vraag naar «evidence-informed» interventies voor de hele
bevolking, bijvoorbeeld belasting op suiker, campagnes via social media
et cetera.
Verder kan er meer interdisciplinair samengewerkt worden, bijvoorbeeld
vergroting van tandheelkundige kennis van huisartsen, verpleegkundigen
en medewerkers in zorgcentra.
Het derde punt heeft betrekking op de kwaliteit van de mondzorg en
ruimte voor innovatie. Ik denk dat de informatie over kwaliteit nog
verbeterd kan worden. Dit kan worden bereikt via overeenstemming over
relevante indicatoren op uitkomsten van mondzorg. Ik verwijs naar
initiatieven van de World Dental Federation en het International
Consortium on Health Outcomes Measurement; zij werken aan dergelijke
indicatoren. Ook denk ik dat de interdisciplinaire samenwerking nog beter
kan. Er is evidentie voor verbindingen tussen chronische algemene
ziekten en mondziekten, bijvoorbeeld tussen diabetes of hartziekten en
parodontitis.
Ten laatste denk ik dat er ruimte is voor verbetering bij de elektronische
informatiesystemen, voor betere feedback voor de medewerkers en ook
voor patient reported outcome measures. Een voorbeeld hiervan is een
EU-project om aan zulke informatiesystemen te werken. De centrale
uitdaging blijft dat er betere longitudinale epidemiologische data nodig
zijn, met uitkomsten die door de patiënt zelf worden gerapporteerd.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Van Splunter-Schneider,
voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

8

Mevrouw Van Splunter-Schneider:
Goedemorgen. Ik ben Manon van Splunter, mondhygiënist. Nederland
kent verschillende patiëntengroepen, die ieder hun eigen zorgvraag en
zorgzwaarte hebben en een eigen benadering. Nederland kent ook
verschillende mondzorgverleners. Ieder daarvan heeft zijn eigen deskundigheidsgebied en specialisme. Die vraag en aanbod komen samen
binnen het mondzorgteam. Met team bedoel ik al die zorgverleners die
rondom die patiënt staan en betrokken zijn bij de patiëntbehandeling. Dat
houdt niet per se in onder één dak.
De Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten (NVM) is een groot
voorstander van de voorgenomen wetswijziging, omdat dit beleid past bij
de taakherschikking waarbij de mondhygiënist de reguliere,
niet-complexe, preventieve mondzorg zelfstandig kan uitvoeren, voor
efficiëntere en doelmatige zorg. Met efficiënte zorg bedoel ik dan de juiste
zorgverlener bij de juiste zorgvraag. Met doelmatig bedoel ik de transitie
van curatie naar preventie.
Het is goed dat wij hier vandaag met elkaar in gesprek gaan om een
aantal uitdagingen te bespreken die wij als mondzorg gezamenlijk moeten
oppakken, binnen onze rol, en om onze verantwoordelijkheid te nemen.
De patiënt staat hierin centraal. Met goede afstemming en afspraken en
met erkenning van elkaars deskundigheidsgebied dienen wij daarin
samen te werken.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Blom-Reukers, voorzitter van de
Nederlandse Vereniging voor Kindertandheelkunde.
Mevrouw Blom-Reukers:
Dank u voor de uitnodiging. Wij moeten ons ernstig zorgen maken over
de mondgezondheid van kinderen. De daling van het aantal jongeren met
een gaaf gebit lijkt te zijn gestopt. Er dreigt een enorme ongelijkheid te
ontstaan, zoals vandaag ook weer in de krant te lezen was. Uit onderzoek
blijkt dat kinderen en jongeren uit sociaal-economisch zwakkere gezinnen
meer gaatjes hebben, minder poetsen, minder goed eten en minder vaak
naar de tandarts gaan.
Kinderen met een buitenlandse moeder hebben 50% meer gaatjes dan
kinderen met een moeder van Nederlandse afkomst. Deze cariës kan voor
veel problemen zorgen bij de verdere ontwikkeling van het gebit. Deze
kinderen starten later hun volwassenheid met een forse achterstand in
hun mondgezondheid, een achterstand die over het algemeen hun hele
leven blijft bestaan. Daardoor hebben zij meer kosten en moeten zij meer
moeite doen om dezelfde mondgezondheid te krijgen als mensen uit een
groep met een hogere sociaal-economische status (SES).
Een goed gebit is belangrijk voor je welzijn, voor je sociaal functioneren,
voor je kwaliteit van leven. Er is onvoldoende bewustzijn dat cariës een
ziekte is die je kunt voorkomen door goed gezondheidsgedrag, door
goede voeding, door goede mondhygiëne en ook door opvoedstijlen. Op
dit terrein valt er bij de gezondheidszorg nog veel te winnen en dan
moeten we beginnen met de lagere SES-groep. Ouders gaan niet op tijd
met hun kind naar de tandarts. Ouders, zeker uit lagere SES-groepen, zijn
zich er onvoldoende van bewust dat tandheelkunde voor kinderen onder
de basiszorg valt. Ouders nemen hun kind niet mee als ze zelf niet naar de
tandarts gaan. Een steeds groter deel van de Nederlandse bevolking is
niet aanvullend verzekerd voor tandheelkunde en zal dus zelf niet gaan.
Daarmee wordt de toegang tot de tandarts voor kinderen steeds kleiner.
Kinderen zijn geen kleine volwassenen. Kinderen en mondzorg voor
kinderen vereisen een specifieke deskundigheid en opleiding. De NVvK is
een voorstander van zorg op maat voor kinderen en van een doelmatige
zorg gericht op het risicoprofiel van de kinderen met als doel mondgezondheid op de korte, maar ook op de lange termijn. Daarvoor zijn een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

9

zorgvuldige eenduidige diagnostiek, behandelplanning en dossiervoering
noodzakelijk. Onder één dak moeten mondzorgverleners met elkaar
samenwerken aan een behandelplan voor het kind voor de lange termijn.
Daarbij zullen de regie en de eindverantwoordelijkheid bij de tandarts
moeten liggen.
Ik dank u voor uw aandacht.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer De Romph, directeur van de
Organisatie van Nederlandse Tandprothetici (ONT).
De heer De Romph:
Voorzitter, medegenodigden en andere aanwezigen. Ik mag namens de
ONT, de Organisatie van Nederlandse Tandprothetici, hier kort het woord
voeren. Dank daarvoor.
Vanwege de beperkte tijd, verwijs ik graag naar het position paper dat
door de ONT is opgesteld. Ik zal daar nu één element uit naar voren halen
dat cruciaal is voor onze beroepsgroep en het in stand houden van de
zorg aan 1,3 miljoen Nederlanders. Daarna zal ik, zoals gevraagd, ingaan
op kwaliteit, toegang en capaciteit.
De tandarts, de mondhygiënist en de tandprotheticus hebben een
beschermde opleidingstitel. Zij vallen onder verschillende artikelen van de
Wet BIG. De tandarts is academisch opgeleid. De kosten van zijn opleidingsplaats kruipen naar verluidt richting de 1 miljoen euro. De mondhygiënist is opgeleid op het hbo. Dat is ook het niveau van de tandprotheticus. Die laatste bekostigt zijn of haar opleiding echter helemaal zelf. De
ONT pleit ervoor om deze weeffout uit 1997 te herstellen en de opleiding
tandprothetiek van de Hogeschool Utrecht toe te laten tot het reguliere
hoger beroepsonderwijs.
De kwaliteit van de mondzorg is gebaat bij het leveren van zorg door de
best opgeleide professional. Hierbij moet naar de mening van de ONT in
onderlinge afstemming aan de hand van de patient journey worden
bepaald welke behandelaar de regie voert. Voor algemene en academische mondzorg is dat vanzelfsprekend de tandarts, maar iemand die
een kunstgebit heeft, kan beter door de tandprotheticus worden
behandeld. Hij is daar specifiek voor opgeleid en doet niet anders, terwijl
tandprothetiek in de opleiding tot tandarts een keuzevak is.
Ik zeg kort iets over de toegang. Ouderen die langer zelfstandig wonen,
raken uit beeld van de mondzorgverlener. Het is al gememoreerd. Daar
moeten wij wat aan doen, en dat doet de hele sector ook, bijvoorbeeld via
De mond niet vergeten! en de praktijkwijzer. Ook het betrekken van de
ogen en oren van andere zorgverleners is van belang. Denk aan
huisartsen, verpleegkundigen en verzorgenden. Daar zit wat ons betreft de
behoefte aan innovatie of creativiteit op het gebied van de bekostiging.
Denk bijvoorbeeld aan een meekijkconsult.
Ik verwijs verder graag naar het plan van aanpak over dit onderwerp dat
door de Minister voor de zomer naar de Tweede Kamer is gestuurd. De
ONT is hier van meet af aan nauw bij betrokken geweest en is hiervan
mede-initiatiefnemer. De vraag die wij hier graag willen neerleggen, is om
alvast ruimte in het denken toe te staan over de plek die deze zorg in het
verzekerdenstelsel moet krijgen. Deze zorg zou bijvoorbeeld voor een
nader te bepalen kwetsbare groep een plek in het basispakket kunnen
krijgen. Mevrouw Visser had het daar ook al over.
Tot slot zeg ik nog iets over capaciteit. In een blog op Skipr van
26 september pleit ik voor opleiden naar behoefte en voor het daarbij
betrekken van het economisch rendement. De komende jaren is er veel
behoefte aan preventie. Dat is een beleidskeuze. Er is ook behoefte aan
mondzorg voor ouderen, onder wie zich veel dragers van een prothese
bevinden. Zie het onderzoek van het NIVEL (Nederlands instituut voor
onderzoek van de gezondheidszorg) uit 2014. Dat wil zeggen: tandarts-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

10

geriaters, mondhygiënisten en tandprothetici opleiden. Ik kan dat wel
zeggen, maar om het sentiment uit de discussie over taakherschikking te
halen, is naar onze mening onderzoek nodig. Professor Listl refereerde
eraan.
Ik vat het samen: toelaten van de tandprotheticus tot het hoger beroepsonderwijs, de handen ineenslaan voor zorg aan kwetsbare ouderen en
feiten verzamelen inzake takenherschikking.
Ik dank u voor uw aandacht.
De voorzitter:
Als laatste geef ik het woord aan mevrouw Veldhuijzen van Zanten,
voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Orthodontisten.
Mevrouw Veldhuijzen van Zanten:
Geachte voorzitter, geachte leden van de Tweede Kamer. Een beugel
brengt het gebit in de juiste vorm. Daardoor hebben kinderen een veel
grotere kans om hun leven lang een gezond gebit te houden. Een
beugelbehandeling is een zeer belangrijke preventieve behandeling in de
mondzorg. Als voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Orthodontisten uit ik mijn zorg dat mogelijk minder kinderen in Nederland een
beugelbehandeling kunnen krijgen en dat zij daarmee het risico lopen
problemen op het gebied van mondzorg te krijgen als zij ouder worden.
Orthodontische behandelingen komen voor 98% uit het aanvullende
pakket. In de afgelopen vijf jaar kreeg de patiënt steeds minder vergoed
uit dit pakket, terwijl de premies weer fors gestegen zijn. Dit terwijl de
prijzen voor een beugelbehandeling in de afgelopen vijftien jaar juist fors
zijn gedaald. Ze zijn zo veel teruggebracht dat wij voor orthodontie
inmiddels een van de goedkoopste landen zijn in de EU.
Ik geef een voorbeeld. Een doorsnee orthodontische behandeling kostte
de patiënt zes jaar geleden € 200 aan premie en eigen bijdrage bij een van
de grootste verzekeraars. Dit is de optelsom van de betaalde maandelijkse
premie en de eigen bijdrage. Dit jaar is de som daarvan € 1.400. Dat is een
stijging van bijna 500%. Bij andere verzekeraars zien we ook enorme
stijgingen.
U kunt zich voorstellen dat deze bedragen voor een groot deel van de
Nederlanders steeds moeilijker zijn op te brengen. Deze stijging heeft,
nogmaals, niets te maken met de orthodontische kosten. Onze tarieven
gingen omlaag, de premies gingen omhoog en de vergoedingen uit het
pakket gingen omlaag. We hebben een handig overzicht opgesteld, dat te
vinden is in ons position paper.
Het verbaast mij dat bijna de gehele kindertandzorg in de basisverzekering
is ondergebracht, behalve orthodontie, terwijl er een belangrijke preventieve werking uitgaat van een goede beugelbehandeling. Een regelmatig,
goed in elkaar passend gebit is dé basis voor een leven lang een gezond
gebit. Als dat straks vanwege de hoge premies voor grote groepen
kinderen onbereikbaar wordt, is dat niet alleen slecht voor die kinderen,
maar voor de toekomstige zorgkosten in hun geheel.
Daarom pleit de Nederlandse Vereniging van Orthodontisten ervoor om
een substantieel deel van de beugelbehandeling voor kinderen op te
nemen in de basisverzekering. Het is basiszorg, die bijdraagt aan een
leven lang een gezond functionerend gebit. Ik ga daar graag met u over in
gesprek.
Ik dank u voor het woord en uw aandacht.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik ga naar de Kamerleden. Ik stel voor om te beginnen met
twee vragen per fractie, gezien het aantal aanwezigen.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

11

Voorzitter. Ik dank alle aanwezigen van harte voor hun gloedvolle betogen.
Er zijn drie verschillende onderwerpen ingebracht: de taakherschikking, de
positie van ouderen in de mondzorg en de mondzorg voor kinderen.
Ik wil eerst ingaan op de taakherschikking. Uit de discussie is heel
duidelijk geworden dat de opvattingen daarover uiteenlopen. Daarom wil
ik terugkomen op datgene wat de heer Jansen zei, namelijk dat in de
opleiding die taken misschien wel herschikt zouden kunnen worden, maar
dat daarvoor een aantal voorwaarden behoorlijk goed ingevuld moeten
worden. Dat schrijft hij ook in zijn dossier: intensief en bij voorkeur onder
één dak samenwerken, hetzelfde patiëntdossier, diagnostische vaardigheden en uitwerken van complexe en niet-complexe zorg. Ik vraag de heer
Vaartjes en de heer Listl om daarop te reflecteren. Zijn dat de voorwaarden waaronder die taakherschikking wel mogelijk gemaakt kan
worden? Misschien kan de heer Jansen er nog iets over zeggen naar
aanleiding van de reactie van de heren Vaartjes en Listl.
Mijn tweede vraag betreft de mondzorg voor ouderen. Het statement van
mevrouw Visser daarover was heel duidelijk. Ik ben zelf geen woordvoerder ouderenzorg in de Kamer, maar ik weet wel dat we hier heel vaak
over debatteren. Het is een terugkerend onderwerp. Ik vraag mevrouw
Visser vanuit haar deskundigheid waarom het nog niet gelukt is om dat te
veranderen. Wat moet er in de komende anderhalf jaar gebeuren om
ervoor te zorgen dat er echt meer aandacht komt voor de mondzorg voor
ouderen? Wil iemand anders daar ook op reflecteren; de heer De Romph
en de heer Van der Putten? Mag dat, voorzitter?
De voorzitter:
Mevrouw Bruins Slot geeft al aan dat u bij de beantwoording van de
vragen ook op elkaar kunt reageren. Dat komt ook de discussie ten goede.
Ik geef de heer Rutte gelegenheid om vragen te stellen.
De heer Rutte (VVD):
Voorzitter. Ik leunde al achterover in afwachting van de antwoorden.
De voorzitter:
Dat kunnen we ook doen.
De heer Rutte (VVD):
Ik vind het prima om eerst vragen te stellen. Dan kunnen we die inventariseren. Dat vraagt echter wel het uiterste van u, voorzitter. Maar u ziet er
vandaag fit uit, dus dat zou goed moeten komen.
De voorzitter:
Aan het begin van de week word je toch wel geacht fit te zijn.
De heer Rutte (VVD):
Prima. Dan doe ik dat.
De voorzitter:
Ik verzoek onze gasten om mee te schrijven. Dan zal de heer Rutte nu zijn
vragen stellen.
De heer Rutte (VVD):
Er is een enorme opkomst, niet alleen hier in de zaal maar vooral ook aan
de overzijde van de tafel. Er zit hier vandaag een groot aantal deskundigen
aan tafel. Dat gaat de hele dag zo door. Daarmee wordt maar aangetoond
dat de mondzorg echt een onderschoven kindje is in de politieke aandacht
voor de gezondheidszorg. Volgens mij deelt de voorzitter deze mening.
Daarom hebben we ook dit rondetafelgesprek georganiseerd. Een aantal
van u reflecteerde daar ook al actief op. Laat dit dus nu niet het einde zijn
van de wijze waarop wij over mondzorg nadenken, maar een begin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

12

Immers, als dit het einde is, dan komen wij er niet uit. Dat is ook wel
duidelijk.
Ik heb vandaag vanuit verschillende belangen allerlei opinies en ideeën
gehoord, maar één ding deelt u met elkaar, namelijk een enorme
betrokkenheid voor een goede mondzorg. Ik heb iedereen ook horen
zeggen dat dit in het belang is van de patiënt, of het nu gaat om een heel
oude patiënt, een heel jonge patiënt of de gemiddelde Nederlander die af
en toe wat heeft en naar de tandarts gaat.
Omdat ik maar twee vragen mag stellen, wil ik twee onderwerpen bij de
kop pakken. Mijn eerste vraag betreft de ouderen, die ik van de Unie KBO
overigens geen kwetsbare ouderen meer mag noemen maar met wie van
alles aan de hand is. Daar is heel nadrukkelijk aandacht aan besteed, ook
in alle position papers. Bij die ouderen is de mondzorg op allerhande
manieren een probleem, inhoudelijk maar ook praktisch en noem maar
op. Mevrouw Visser refereerde aan twee trajecten die toevallig in mijn
eigen regio lopen. Dat zijn het traject SamenOud waarin de kwetsbaarheidsindex wordt gebruikt en Healthy Ageing van de rijksuniversiteit
Groningen. Zij gaf aan dat extra onderzoek nodig is. Ook de heren Listl en
Van der Putten hebben dat aangegeven. Zijn er dan voorbeelden of liggen
er dingen klaar waarnaar we extra onderzoek kunnen doen en waarmee
we inzicht krijgen in de wijze waarop we die ouderen wel kunnen bereiken
in een veranderende maatschappij? Politiek Den Haag, als u over de brug
komt, dan kunnen we daarmee starten. Iedereen die daar ideeën over
heeft, spreek ik graag.
Ik ben toe aan mijn tweede vraag. Ik zou niet heel specifiek willen ingaan
op de taakherschikking sec, maar ik wil wel een antwoord op de vraag wat
kwalitatief goede mondzorg is. In het volgende blok krijgen wij iemand
van de Nederlandse Zorgautoriteit aan het woord. De NZa zegt gewoon
heel hard: beroepsgroepen, definieer nu eens fatsoenlijk met elkaar wat
kwaliteit is, komt daar eens een keer uit. Dan kunnen we echt vooruit gaan
kijken, want tot dat moment zijn wij als toezichthouder genoodzaakt om
op een heel strikte manier te blijven handhaven. Ik zou heel graag van de
heren Beekmans en Brands willen horen of zij die handschoen oppakken
en welke mogelijkheden zij zien om de kwaliteit goed te definiëren zodat
wij stappen vooruit kunnen maken in plaats van stappen terug?
Ik wil nog even opmerken dat het feit dat ik andere mensen geen vragen
stel, gewoon te maken heeft met het feit dat er heel veel mensen
tegenover ons zitten. Ik heb alle position papers intensief bestudeerd. We
komen er nog een keer op terug.
De voorzitter:
Niet iedereen kan even intensief deelnemen aan de discussie. Dat is
logisch. U hebt in ieder geval allemaal uw punt duidelijk kunnen maken.
Ik heb zelf nog de volgende twee vragen. Ik wil allereerst ingaan op de
discussie over de taakherschikking. Als ik dit zo beluister, ben ik wel een
beetje in verwarring. De mondhygiënisten zijn voor, de tandartsen zijn
tegen en de opleidingen zijn weer voor. Wij worden dan als politiek
natuurlijk een beetje gemangeld. Wij hebben het eigenlijk het liefst als
volgt: de mensen die in de praktijk werken, de wetenschappers en de
opleidingen zijn het met elkaar eens over wat de beste zorg is en zeggen
vervolgens tegen de politiek dat dat geregeld moet worden. Dat is bij de
discussie over de taakherschikking toch wel een probleem. Er zijn
daarover heel veel verschillende meningen. We zijn ook een polderland. Ik
heb het volgende voorstel. Misschien kunt u daarop reflecteren. Ik laat het
aan de arena, om het zo maar even te zeggen. Stel dat we enerzijds de
mondzorg onder één dak gaan verlenen en anderzijds tot taakherschikking
overgaan, maar dan dus wel onder één dak. Ik weet dat ik dan noch de
ene, noch de andere partij helemaal tevreden stel, maar is dat misschien
een richting die enigszins tegemoetkomt aan de ontwikkelingen in de
samenleving? Je ziet dat in de eerste lijn steeds meer onder één dak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

13

wordt samengewerkt. Dat is de eerste vraag die ik wilde stellen; neemt u
de handschoen maar op.
De tweede vraag betreft de sociaal-economische ontwikkelingen, die
ongunstig zijn. Dat geldt zowel voor ouderen als voor kinderen. Bij
kinderen is het laatst heel evident in het nieuws geweest, maar ook bij de
mondzorg voor ouderen is er een sociaal-economische component.
Kunnen de beroepsgroepen twee maatregelen noemen om dit te
tackelen? Kunnen zij heel specifiek benoemen hoe we dit als politiek
zouden moeten aanvliegen? Welke twee belangrijke maatregelen zou u
dan noemen? Laten we het rijtje maar even afgaan, te beginnen met
mevrouw Visser.
Mevrouw Visser:
U zei dat de mondzorg voor ouderen al een paar keer is genoemd en dat
er veel aandacht aan is besteed. U vraagt zich af waarom er desalniettemin nog niets veranderd is in de mondzorg voor ouderen. Ik wil dan
graag een tegenvraag stellen: wat hebben we met zijn allen gedaan om de
mondzorg te veranderen? Dat is eigenlijk bijna niets, omdat er geen
mogelijkheden zijn en het heel veel energie zal kosten om het tussen de
oren te krijgen van de mensen die erover gaan. Er zijn nog steeds heel
weinig opleidingsmogelijkheden. Er rollen nog steeds weinig tandartsen
uit de opleiding. In de opleiding tandheelkunde wordt heel weinig
aandacht gegeven aan geriatrie. De zittende beroepsgroep heeft er ook
heel weinig kennis van. Er zijn op dit moment heel weinig interventies.
Dat zou moeten veranderen.
Ik ga door naar de vraag hoe het zit met het onderzoek. Groningen is
terecht genoemd. Daar hebben we veel projecten in het kader van Healthy
Ageing, waarvoor 150.000 mensen heel intensief worden gevolgd. Ik
neem zelf deel aan deze onderzoeksgroep. Er staat één vraag in over
mondheelkunde, namelijk: gaat u weleens naar de tandarts? Verder staat
er helemaal niets in. Mensen wordt het hemd van het lijf gevraagd over
voeding, over medicijnen, over gezondheid en over artsenbezoek, maar
niets over mondzorg en tandheelkundebezoek. Het zou heel mooi zijn – ik
wil daar ook voor pleiten in Groningen – om de grote projecten die er zijn,
zoals SamenOud en Healthy Ageing, te gebruiken om meer kennis te
krijgen van heel grote populaties.
De heer Rutte (VVD):
Ik wil niet te veel interrumperen, maar de vraag is even wat daar heel
concreet voor nodig is. Ligt er ergens iets klaar of kunnen we iets
verwachten? Dat helpt soms bij de politieke besluitvorming. Ik heb het
dan over iets in de zin van: je hebt de politiek nodig om iets te doen, je
hebt een plan klaarliggen en dat kost € 500.000. Is dat er al?
Mevrouw Visser:
Nee, er liggen geen plannen klaar, ook door het gebrek aan onderzoek. Je
moet eerst behoorlijk onderzoek doen om goede vragen te kunnen stellen.
Bij de Rijksuniversiteit Groningen zijn we nu bezig met het vooronderzoek
Daar komen wel degelijk veel vragen uit die we neerleggen bij projecten
als SamenOud en Healthy Ageing. We zoeken daar aansluiting.
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan de heer Vaartjes voor zijn beantwoording.
De heer Vaartjes:
Ik zal de vragen van mevrouw Bruins Slot beantwoorden. Ik denk niet dat
er een discrepantie is tussen hetgeen de beroepsverenigingen vinden en
hetgeen de universiteiten vinden. Ik denk dat de universiteit praat over
taakdelegatie en niet zozeer over taakherschikking. Ik zal dat duiden. In de
mondzorg is er eigenlijk niet een heel goed onderscheid tussen complexe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

14

en niet-complexe zorg. Een vulling bij primaire cariës kan heel makkelijk
zijn, maar kan ook ontzettend moeilijk zijn. Het kan bijvoorbeeld heel groot
zijn en leiden tot een wortelkanaalbehandeling. Als je dat veilig wilt
delegeren aan iemand anders, is het handig als het onder één dak
gebeurt, met een tandarts in de buurt die kan ingrijpen. Er zijn in de
laatste jaren ook heel veel wetenschappelijke zaken gewijzigd in de
manier waarop je cariës moet benaderen in een vulling. Je laat bijvoorbeeld tegenwoordig meer zitten. Daar is wel degelijk ruggespraak voor
nodig met een tandarts in de buurt. Daarnaast zijn bepaalde dingen
omtrent röntgen aantoonbaar niet opgenomen in de opleiding van een
mondhygiënist, zoals het rechtvaardigen van de röntgenfoto. Als je onder
één dak werkt, is dat geen probleem, want dan kan de tandarts altijd de
opdracht geven en de röntgenfoto volledig diagnosticeren. Zolang je
spreekt over het «één dak»-model, is er helemaal geen wetswijziging
nodig en kan het teamverband waarvoor universiteiten pleiten, worden
uitgevoerd. We hebben nu een AMvB die dit soort behandelingen uit de
algemene praktijk trekt richting de zelfstandige mondhygiënistenpraktijk.
Dat is dus wel degelijk een verschil.
De heer Brands:
Ik zal ingaan op de vraag van de heer Rutte.
De voorzitter:
Mijnheer Brands, een moment alstublieft. Mijnheer Vaartjes, zou u uw
microfoon uit kunnen zetten? Dank u wel.
De heer Brands:
Ik ga vooral in op de vraag van de heer Rutte. Hij vroeg allereerst wat er
wordt gedaan om de kwaliteit transparant te maken. Daar wordt zeker de
laatste tijd vrij fors wat aan gedaan. De Wkkgz is er gekomen en daarin
staat dat er richtlijnen moeten worden opgesteld zodat de patiënt kan
controleren of hij goede zorg krijgt. Daartoe is het KiMo opgericht, het
Kennisinstituut Mondzorg, waardoor de patiënt objectief meetbare
kwaliteit moet krijgen. Daarnaast zouden wij ervoor pleiten – ook al is dat
een heel klein beetje in tegenspraak met het voorgaande – om meer
ruimte te laten voor de subjectieve beleving van de zorg, oftewel: wat
vindt de patiënt ervan? Wij willen iets minder heel rigide richtlijnenwerk,
en iets meer shared decision making, hetgeen de heer Beekmans zojuist
ook benoemde.
De heer Van Gerven vroeg waarom we het niet in het veld regelen. Die
vraag is mij uit het hart gegrepen. Ik zei net al dat er een oplossing
denkbaar is voor de jeugd en voor de ouderen, maar er moet wel
overeenstemming zijn tussen de veldpartijen. De heer Vaartjes en ik zijn
het wat dat betreft geheel met elkaar eens, maar de NVM zegt dat we daar
vijf jaar eerder mee hadden moeten komen. Maar misschien is er voor de
veldpartijen alsnog een mogelijkheid om in overleg te gaan.
De voorzitter:
Mijnheer Brands, ik wil u eerst even laten uitspreken, voordat ik de NVM
de gelegenheid geef om daarop te reageren. Ik stel voor dat u uw betoog
afmaakt.
De heer Brands:
Ik ben kort van betoog.
De voorzitter:
U bent kort van stof en van betoog, kijk eens aan! Dat komt voor.
Ik geef het woord aan mevrouw Van Splunter-Schneider. Ik weet niet of u
ook zo kort van stof bent, maar dat gaan wij horen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

15

Mevrouw Van Splunter-Schneider:
Dat ben ik doorgaans niet, want het is best een complexe materie en je
wilt eigenlijk alles vertellen. Wij stonden om te beginnen vijf jaar geleden
al klaar, maar goed, we zitten hier nu aan tafel. Ik vind het in deze
discussie belangrijk om het onderscheid te maken tussen taakherschikking
en taakdelegatie. Bij taakdelegatie is immers toezicht en tussenkomstmogelijkheid nodig. Mondhygiënisten worden voor de drie voorbehouden
handelingen waarover wij hier spreken, opgeleid om zelfstandig te
functioneren. Dat gebeurt nu al regelmatig in een vrije vestiging dan wel
binnen een teamconcept. Ik vind het erg suggestief om te zeggen dat de
wetswijziging en de aanpassing van de AMvB ertoe gaan leiden dat de
zorg juist uit het teamverband wordt weggehaald. We hebben het hier
over drie voorbehouden handelingen en elke setting vraagt van een van
die drie een betere toepasbaarheid. Ik denk dat de behandeling van de
primaire caviteiten veel meer zullen plaatsvinden binnen het teamconcept.
Die zullen dus wellicht ook meer in één setting plaatsvinden, terwijl
röntgen en anesthesie veel functioneler zijn binnen de vrije vestiging. Dat
neemt niet weg dat de wetswijziging voor alle mondhygiënisten geldt, en
dus niet alleen voor de vrijgevestigden. De wetswijziging heeft ook
betrekking op de inzetbaarheid van de mondhygiënist in dienstverband.
In het verleden is gebleken dat het organiseren onder één dak niet de
garantie biedt dat er goed wordt samengewerkt. Goede samenwerking is
vooral goede afstemming, goede communicatie en afspraken met elkaar
maken. We moeten daar met elkaar mee aan de gang gaan. Ik zie in deze
wetswijziging enorme uitdagingen voor de mondzorg om tot kwaliteitsindicatoren te komen, om met KiMo tot richtlijnen te komen en om daarin
alle krachten en expertises te bundelen. Op het moment dat je dat alleen
maar onder één dak wilt doen, zullen in een gedeelte van Nederland, met
name op het platteland, bepaalde patiënten van zorg verstoken zijn.
Spijker het dus niet dicht onder één dak, maar concentreer je vooral op
het teamverband, de samenwerking en de heldere afspraken daarover,
ook in afstemming met Patiëntenfederatie Nederland en de Consumentenbond.
De heer Jansen:
Ik wil op twee dingen reageren. Het ene is iets wat de hele tijd over de
opleidingen wordt gezegd. Dan gaat het over taakherschikking en
taakdelegatie. Dat is ook een beetje semantiek. Het gaat eigenlijk om
zelfstandigheid. Dat proberen wij in de opleidingen te onderwijzen. Er
worden allerlei dingen aangehaald, onder andere dat men de cariologische principes niet kent en dat men röntgenfoto’s niet kan indiceren.
Maar wij stellen in onze voorwaarden wel dat de diagnostische vaardigheden van de mondhygiënist aandacht verdienen. Het is ook een punt
voor veranderingen in het onderwijs. Het is voor ons vanzelfsprekend dat
de mondhygiënist uiteindelijk ook een diploma voor röntgen gaat halen.
De zelfstandigheid heeft met name te maken met het tuchtrecht dat er niet
is. Dat is tot nu toe niet aangestipt. Er is wat dat betreft geen verantwoordelijkheid. De zelfstandigheid heeft ook te maken met het feit dat men nu
gedwongen is om allerlei zaken rondom het overdragen van taken
administratief te regelen. Ik durf bijna te wedden dat dit in een groot
aantal van de praktijken niet goed geregeld is, want zelfs in de opleiding
hebben we daar ontzettend veel problemen mee, terwijl we een huis vol
met tandartsen hebben. Daarin zit met name het belang van zelfstandigheid. Dit geldt voor een heel beperkt gebied. Daarbij gaat het om de
voorwaarde dat er goed naar de opleidingen en de inhoud wordt gekeken.
Dat brengt mij meteen bij wat er gezegd wordt over de opleidingen en
gerodontologie en anderzijds de prothetiek. Rechts van mij werd er
namelijk een opmerking over de prothetiek gemaakt. Wij moeten
natuurlijk wel aan bepaalde voorwaarden voldoen. Wij onderwijzen veel.
Op alle opleidingen wordt in de gerodontologie onderwezen. Hetzelfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

16

geldt voor de uitneembare prothetiek. Er is bij mijn weten geen enkele
opleiding die daar niet in onderwijst. Alle studenten leren het, maar we
zijn wel altijd beperkt door het aantal uren dat we ter beschikking hebben.
Ik denk dat ook daar de taakherschikking een rol bij kan spelen doordat de
tandarts zich dan meer kan richten op zaken waar hij echt academisch
voor opgeleid moet zijn. De mondzorgkundige kan een deel van die taken
overnemen waardoor de druk bij dat eenvoudige stuk vermindert.
De voorzitter:
Ik ga even terug naar de heer Brands want hij wil reageren op de heer
Jansen.
De heer Brands:
Ik reageer inderdaad graag op mijn buurman.
Een heel groot en in de praktijk bijzonder belangrijk onderdeel van de
zelfstandigheid is dat een zelfstandig bevoegde ook door mag delegeren.
Als een mondhygiënist onder de nieuwe AMvB een primaire caviteit
indiceert, kan hij in theorie ook zeggen: preventieassistente, jij werkt bij
mij, doe jij het maar.
De heer Jansen:
Dat is wat er in wezen nu ook al in de praktijken gebeurt, alleen doet de
tandarts het nu. Ik denk dat er ook een groot aantal praktijken zijn waar
tandkundige handelingen, waaronder het leggen van restauraties, door
tandartsassistentes worden gedaan.
De heer Brands:
Die preventie gebeurt dan dus per definitie onder één dak. Bovendien is
het helemaal nog maar de vraag of het wenselijk is dat een assistente
allerlei bijzondere uitgebreide behandelingen doet. Wij zijn daar sowieso
niet voor.
De heer Jansen:
Op zich zijn wij het met elkaar eens. U haalde namelijk net zelf aan dat het
er in wezen om gaat dat de mondzorg kwalitatief goed moet zijn. Je ziet
de trend dat we op weg zijn naar grotere mondzorgcentra en daar spelen
de richtlijnen en het geprotocolleerd werken een essentiële rol. Dat zijn de
ontwikkelingen die nu plaatsvinden en ik ben er niet zo bang voor dat het
daardoor zou ontsporen. Het moet dan dus wel gebeuren onder de
voorwaarde dat er richtlijnen zijn en dat we geprotocolleerd werken.
De heer Vaartjes:
Dat taakherschikkingmodel, dat taakdelegatiemodel is bedacht aan de
tekentafel, zonder evidence. We vergeten daarbij de patiënt. Ik hoorde
mijnheer Jansen zeggen dat 62% van alles wat de tandarts doet, bestaat
uit zogenaamd eenvoudig werk dat uitbesteed kan worden. Als we daarop
het aantal opleidingsplaatsen afstemmen – we loten 1.000 studenten per
jaar uit – vragen we om een tandartstekort als de patiënt niet zit te
wachten op wat er aan de tekentafel is bedacht. Ik wil de stem van de
patiënt toch duidelijk laten doorklinken.
De heer Beekmans:
De heer Rutte en mevrouw Bruins Slot vragen wat het kwaliteitsaspect
inhoudt en dan met name voor de ouderenzorg, de kinderen en de
taakherschikking. Het is eigenlijk te herleiden tot iets simpels. Als de
vectoren in dezelfde richting staan en leiden tot kwaliteit en als de patiënt
degene is die daarom vraagt, dan trekken we het hele niveau omhoog. Als
we beleid hebben dat leidt tot middelmaat en bedoeld is om de inkomens
van tandartsen te drukken, dan krijgen we die sjoemelzorg die we niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

17

willen hebben. Daarvoor moeten we vervolgens dan weer allerlei
oplossinkjes gaan bedenken.
Het barst van de opleidingen in Nederland en heel veel tandartsen, die
gemotiveerd zijn vanuit een roeping en niet vanuit een financiële prikkel,
komen daarbij niet aan bod. In mijn praktijk heb ik misschien wel meer
dan 30% ouderen. Een oudere wil zeggen: ouder dan 65 jaar. Deze
mensen blijven in mijn praktijk. Als ze mijn praktijk uitgaan omdat ze naar
een zorginstelling gaan, blijven het nog steeds patiënten.
We hebben ook mondhygiënistes die graag meer doen dan alleen
mondhygiëne. We zijn blij dat ze dat onder de wet-BIG kunnen doen. Maar
als de doelstelling kwaliteit is, ervaart de patiënt dan wel kwaliteit en krijgt
die die uiteindelijk ook? Dat is de vraag! Als we dat iedere keer maar
proberen in te vullen op ons eigen gebiedje, waardoor onze vectoren
tegenover elkaar komen te staan in plaats van gelijkgericht te zijn, dan
kunnen we hier nog honderd dagen aan urenlange discussies aan
besteden zonder tot resultaat te komen. Het doel is om de patiënt te
helpen, en wel zo goed mogelijk, maar het kan best zijn dat de patiënt zelf
geen goede hulp wíl. Dat is misschien een rare opmerking, maar er zijn
patiënten die vragen niet om heel dure en mooie hulp. Die zijn vaak blij
met iets simpels. Soms is dat een extractie, al beschouwen wij die zelf
misschien niet als beste hulp.
Ik werk samen met een tandprotheticus. Als ik zijn deskundigheid zie, wat
zou ik dan een prothese gaan maken? Waarom zou ik mijn mondhygiëniste proberen te verbeteren in haar praktijk? Waarom zou ik mijn
endodontoloog of implantoloog proberen te verbeteren met mijn
implantologie? Voor wat ik beter kan, verwijzen zij door naar mij. Als wij
dat allemaal doen, dan heeft niemand een probleem, gaan de zorgkosten
omlaag, neemt de bureaucratie af en zijn de patiënten tevredener. Het
klinkt simpel en het is ook simpel.
De voorzitter:
Dank u wel. Wij gaan door met de heer Van der Putten.
De heer Van der Putten:
Ik wil graag als eerste reageren op de vraag van mevrouw Bruins Slot
waarom het niet lukt om de mondzorg te veranderen. We moeten
onderscheid maken tussen ouderen voordat ze het verpleeghuis inkomen
en ouderen die al in het verpleeghuis of in een zorginstelling zitten. De
laatste jaren is er aandacht gekomen voor mensen in een verpleeghuis,
maar ook nu maak ik daar nog dagelijks mee dat het moeilijk gaat. Dat
komt doordat de zorgverleners zelf tandzorg en mondhygiëne een
ondergeschoven kindje vinden. Andere problemen vinden ze veel
belangrijker, en dat zijn ze toch ook? Elke keer schuift de mondzorg maar
weer op. Mensen die moeten poetsen, de verzorgenden bijvoorbeeld, zien
niet dat een mond vuil is, want dat hebben ze niet geleerd. Daar komt nog
bij dat artsen ook niet weten waar ze naar moeten kijken. Als zij al in de
mond kijken, dan kijken ze in de keel en niet naar wat daar allemaal voor
staat. Ze kunnen die mond dus niet beoordelen. Daar ligt gelijk ook een
belangrijke uitdaging: ik vind dat we dat moeten veranderen. Artsen
moeten veel meer komen te weten van de mond.
Een ander aspect ligt bij de ouderen zelf. Ook zij weten vaak niet van
hoeveel belang mondzorg is. Ze zeggen: ik heb nooit geen klachten,
waarom zou ik dan iets veranderen? Als je hen vertelt wat de belangen
zijn en wat de mogelijke gevolgen kunnen zijn voor de algemene
gezondheid, dan zeggen ze: «goh, dat wist ik niet en dat is mij ook nooit
verteld. Ik kom bij de tandarts, maar die vertelt mij dat niet; die repareert
en toedeledokie. Die zei nooit dat ik beter mijn tanden moet poetsen, want
anders kan dat ernstige gezondheidsschade opleveren». Ook bij de
ouderen zelf moet er dus veel meer kennis komen. Ouderen moeten zelf
op de bres gaan staan, van: weg met onze vieze monden! Dan pas gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

18

het een stuk harder. Ze komen er nu niet voor op en in het verpleeghuis
hoor je: we moeten al om zoveel dingen vragen, als we hierom ook
moeten vragen, wordt het lastig.
Als je kijkt naar de eerste lijn, dan is het voor veel ouderen fysiek moeilijk
om naar een tandarts te komen. Veel tandartspraktijken zijn niet goed
toegankelijk en als ze dat wel zijn, is het voor een oudere ontzettend
moeilijk om daarheen te komen. Dan moet die oudere voor de zoveelste
keer de partner of de kinderen vragen om hem of haar naar de zoveelste
zorgverlener te brengen, in dit geval de tandarts. Als je niet eens klachten
hebt, waarom zou je dan gaan? Mensen gaan alleen naar de tandarts als
ze klachten hebben en dat is het paard achter de wagen spannen, want
dan is er al zo veel ellende gebeurd, dat vaak alleen nog maar een tand of
kies getrokken kan worden. Dat is een negatieve gezondheidsuitkomst.
Een andere reden waarom ouderen niet naar de tandarts toe gaan, zijn
financiële belemmeringen. Ze kunnen het gewoon niet betalen! Als ze
horen dat er een kroon geplaatst moet worden, is het al gauw: trek hem er
maar uit, want het kost me te veel. Weer een ander punt is dat verzorgenden het zeker bij dementeren moeilijk vinden om tanden te poetsen,
ook in de eerste lijn. Wat zou het toch mooi zijn als de mondhygiëniste
verzorgenden daarin kon assisteren! Wij zien daarin een belangrijke taak
voor de mondhygiëniste, naast een goede tandarts. Het is allemaal
preventief werk: laten we vooral met poetsen beginnen. De mondhygiënist is bij uitstek degene die verzorgenden daarbij kan helpen. Dus wij
zien mondhygiënisten graag in de eerste lijn, zowel bij de mensen thuis
als in het verpleeghuis. Ik verwacht dat het dan echt beter gaat.
Welk onderzoek moet er dan nu gebeuren? Er ligt genoeg. Een poetsmachine zou mooi zijn. Wij zijn in contact met een technische universiteit om
zoiets te ontwikkelen. Poetsen bij een ander is heel lastig. Een goed
voorbeeld is «De mond niet vergeten!». Dat is echter alleen voor mensen
met dementie. Dat zou uitgebreid moeten worden voor andere kwetsbare
ouderen, maar ook voor vitale ouderen. Ik noem in dit verband longlivety.
Wij pleiten voor een apart zorgprogramma van ZonMw. Er gaat heel veel
geld naar programma’s voor mensen met incontinentie, dementie en
kanker. Met een mondzorgprogramma worden onderzoekers gestimuleerd
om onderzoeksvoorstellen te ontwikkelen en in te dienen.
Onderzoek naar kwaliteitsindicatoren is belangrijk. Wij pleiten ervoor om
dit bij de tandheelkunde niet alleen aan de tandartsen en de mondhygiënisten over te laten, omdat die indicatoren dan beperkt blijven tot de
mond, terwijl het om de gehele mens gaat. Je moet niet alleen in de
mond kijken om na te gaan of het daar goed voor elkaar is. Mijn collega
naast me zei al dat de patiënt tevreden moet zijn en dat er naar de gehele
mens gekeken moet worden. Bij het ontwikkelen van kwaliteitsindicatoren
moet ook naar andere aspecten gekeken worden.
De voorzitter:
Ik ga even terug naar mevrouw Visser die nog een aanvulling heeft.
Mevrouw Visser:
Mijnheer Van der Putten bevestigt onze pleidooien. Dat de oudere niet
wordt bereikt is een heel belangrijk punt. In de studies die in verpleeghuizen worden gedaan, kom je redelijk makkelijk bij de oudere. Dat lukt
echter niet bij de studies waarbij je probeert om vanuit de tandartspraktijk
ouderen thuis te bereiken. Dat geldt overigens niet alleen voor tandheelkundige studies, maar ook voor andere medische studies. Mensen zijn
heel moeilijk thuis te bereiken. Ik pleit voor een betere samenwerking met
artsen, apothekers en tandartsen. Onze ervaring is dat wij mensen beter
via de huisarts kunnen bereiken.
De voorzitter:
Dank voor deze aanvulling. Het wordt is aan de heer Listl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

19

De heer Listl:
Om eerlijk te zijn, ben ik nog niet zo lang in Nederland. Ik ken nog niet alle
details. De zorg is al heel lang op dezelfde manier georganiseerd en
daarom is verandering echt moeilijk. Dat is overigens een wereldwijd
fenomeen. Er moet meer aandacht zijn voor evidence-informed decision
making, dus meer onderzoek. Er moet zeker meer ruimte zijn voor
onderzoek naar ouderen. Dat aspect kent wereldwijd geen lange traditie.
Meer wil en kan ik er op dit moment niet over zeggen.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Van Splunter.
Mevrouw Van Splunter-Schneider:
Je kunt de mondzorg voor ouderen op drie niveaus bekijken. Je hebt de
oudere die nog in de praktijk komt en die je daar ook wilt houden. Partijen
zijn met elkaar een plan aan het maken. Marnix heeft al aangegeven dat
het basisplan er al ligt. Dat wordt nu verder uitgewerkt. Wij nemen onze
verantwoordelijk om mensen in de praktijk te houden. Als mensen
dreigen weg te glippen moeten wij er actief achteraangaan.
Voor ouderen die thuis wonen, is met name het erbij betrekken van
andere disciplines en professionals enorm belangrijk. Ik zou ook kijken
naar de inzetbaarheid van de mondzorgverleners. Bij het capaciteitsvraagstuk moet je nagaan welke zorgverleners je nodig hebt. Dan moet je
niet alleen naar de curatief ingesteld zorgverlener kijken, maar zeker ook
naar de preventieve mondzorgverlener, juist om problemen op langere
termijn te voorkomen. We hebben net al aangegeven dat het relatief
simpele aandoeningen zijn, althans aandoeningen die met een simpele
aanpak, preventie, te voorkomen zijn. Het lijkt me duidelijk dat ik hiermee
een pleidooi houd voor de inzetbaarheid van de mondhygiënist. Natuurlijk
heb je ook de instellingen. Daarvoor hebben we richtlijnen en handhaving.
De IGZ zit daar momenteel bovenop. Daarmee onderschrijf ik natuurlijk
ook de noodzaak tot extra kennis over de zeer complexe zorg. Maar
nogmaals, zolang we dit met elkaar afstemmen, goede afspraken maken
en ieder op zijn eigen competenties laten inzetten, denk ik dat we een heel
mooi zorgstelsel voor de ouderen, maar zeker ook voor de jeugd hebben.
Mevrouw Blom-Reukers:
Voorzitter. Wat opvalt in de hele discussie, bij ouderen maar ook bij
kinderen, is dat bepaalde groepen geen of nauwelijks toegang tot zorg
hebben. We hebben het steeds over ouderen en jonge kinderen die we
niet kunnen bereiken. De oproep om in het veld te gaan samenwerken,
kan ik van harte ondersteunen. We moeten samenwerken met artsen, met
consultatiebureaus en dergelijke, zodat we als mondzorgverleners op
andere manieren in contact kunnen treden met mensen die deze groepen
wel kunnen bereiken. Op die manier kunnen we de mondzorg verbeteren.
We zullen als mondzorgverleners onderling ook moeten blijven samenwerken. Volgens mij zijn we het daar vandaag allemaal over eens. We
moeten met elkaar samenwerken om de capaciteit die we hebben, zo
doelmatig mogelijk in te zetten. Zowel bij kinderen als bij ouderen, maar
eigenlijk bij alle mensen, is het doel eigenlijk het voorkomen van
mondzorgproblemen en een slechte mondgezondheid. Wat een goede
mondgezondheid is, valt binnen de autonomie van een patiënt. De patiënt
maakt daarin zijn eigen keuzes, maar moet die keuze wel hebben. Die
keuze heeft hij nu heel vaak niet. Daar zullen we met elkaar aan moeten
werken. Het is ongelofelijk belangrijk dat je een langetermijnplanning met
je patiënt maakt, dat je niet ad hoc werkt. Daarvoor moet je als mondzorgverleners heel nauw samenwerken. Dat is toch bij voorkeur onder één
dak.
De heer De Romph:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

20

Voorzitter. Ik zal een paar korte opmerkingen maken. De eerste gaat over
die kwetsbare ouderen; ik denk dat dat het meest aangelegen onderwerp
is. Ik verwijs naar het plan van aanpak waar ik eerder op doelde. Daarin
staan vier interventies die juist proberen om de ban te breken; de vraag
was namelijk wat ons tegenhoudt. Mevrouw Bruins Slot en de heer Rutte
vroegen wat de politiek kan doen. Die kan interventie door middel van een
publiekscampagne steunen. Wij weten dat het onderwerp onvoldoende
op het netvlies staat, dat het onbekend is. Ik kan dat met allerlei
voorbeelden larderen, maar dat zal ik niet doen. In elk geval vond ik het
heel overtuigend toen ik een tandarts-geriater op een gegeven moment
hoorde uitleggen wat het effect van een ontsteking in de mond is als je
dat vertaalt naar een ontsteking op je bovenbeen. Als je ziet hoe groot die
ontsteking op je bovenbeen dan is, is iedereen ervan overtuigd dat er echt
een groot probleem speelt. Het is dus van het grootste belang om zo’n
publiekscampagne op poten te zetten. Daarin kan de politiek steun bieden.
De gesprekken met de overige beroepsgroepen zijn een ander punt.
Enkele anderen hebben dit al genoemd. Dit wordt echt opgepakt. We
maken een rondje langs de KNMP (Koninklijke Nederlandse Maatschappij
ter bevordering der Pharmacie), de LHV (Landelijke Huisartsen
Vereniging), de kaderhuisartsen enzovoorts om dit onderwerp goed op
het netvlies te brengen en om een zekere bereidheid bij elkaar te vinden
om dit bijvoorbeeld in de opleiding en in de curricula een plek te geven.
Hierbij mag gerust eens gezegd worden dat wij in dezen echt een
stimulans vanuit VWS ervaren. Het ministerie helpt ons om dit voortdurend te agenderen, ook aan andere tafels, waar wij als mondzorg nog
niet vanzelfsprekend zitten.
Een oproep aan onszelf betreft het ontwikkelen van een richtlijn binnen de
context van het KiMo (Kennisinstituut Mondzorg). Daar gaan wij hier aan
tafel niet over. Zij hebben hun eigen adviescommissie om dit onderwerp
te agenderen. Wij kunnen als veldpartijen wel een heel duidelijk appel op
het KiMo doen om het ontwikkelen van die richtlijn de hoogste prioriteit te
geven. Wat druk vanuit de politiek zou daarbij kunnen helpen.
De projecten van «De mond niet vergeten!» zijn net genoemd, vooral in
het kader van dementie. Dat klopt, maar daar wordt wel heel veel
evidentie verzameld over wat ons nu belemmert om die zorg goed
georganiseerd te krijgen. Dat is soms bekostiging en dat zijn soms heel
praktische dingen zoals afstand. Het kan van alles zijn, bijvoorbeeld dat je
een oudere niet ’s ochtends om half negen moet bellen voor een afspraak,
want dat werkt gewoon niet. Het zijn heel praktische dingen. Het zou goed
kunnen helpen, als we dat met elkaar een fase verder in helpen.
De patiënt werd net nadrukkelijk door collega Vaartjes genoemd. Als het
gaat over taakschikking, is het wel aardig om nog even het onderzoek van
het NIVEL uit 2014 te noemen. Daarin zegt de patiënt dat zijn ervaren
mondgezondheid hoger is wanneer hij bij een tandprotheticus is geweest
voor zijn prothese dan wanneer hij bij de tandarts is geweest. Het is niet
de bedoeling om de tandarts te diskwalificeren, maar om een pleidooi te
voeren voor het laten leveren van de zorg door de best opgeleide
professional. Dat haakt aan bij het pleidooi van zowel Beekmans als
Jansen. Daarin hoef je niet te concurreren met elkaar. Laten we eerst
proberen die zorg beter te organiseren met de beschikbare capaciteit,
want dan kunnen we al een hele slag maken. Dat is een streep onder en
een uitroepteken achter ons pleidooi om de opleiding tandprothetiek nu
eens echt goed te regelen binnen de Hogeschool Utrecht – dat is voor ons
het belangrijkste punt – en daarmee ook dat stuk onmisbare kennis in de
mondzorg beschikbaar te houden.
De voorzitter:
Dat laatste punt is doorgekomen, heb ik begrepen.
Mevrouw Veldhuijzen van Zanten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

21

Voorzitter. Ik wil nogmaals reageren op de sociaal-economische ontwikkelingen en ook aanhaken bij mevrouw Blom. De toegankelijkheid tot de
orthodontie is wel een punt. Op het moment zit 98% in de aanvullende
polis voor orthodontische vergoeding. Ongeveer 2% komt uit de
basiszorg. Dat betreft een groep kinderen die echt orthodontische zorg
nodig hebben, maar de indicatieve lijst is zo nauw dat een heleboel
kinderen die die zorg ook echt nodig hebben daarbuiten vallen. Als
iemand bijvoorbeeld twee tanden mist in zijn onderkaak, dan valt dat niet
binnen die lijst. Dat is op langere termijn wel een probleem, omdat daar
een gat komt, ze dat niet kunnen schoonmaken et cetera. Nog een aantal
andere kleine dingen hebben op langere termijn een groot effect, maar
vallen niet binnen die lijst. Wij pleiten er dan ook voor om die oude lijst te
herzien en te bekijken wat er nog op de lijst kan worden opgenomen,
zodat meer kinderen uit die sociaal-economisch kwetsbare groep toch
toegang kunnen krijgen tot de orthodontie, met als gevolg een betere
mondverzorging op langere termijn.
Daarnaast wil ik nogmaals aandacht vragen voor de aanvullende
pakketten en de premieverhogingen die de verzekeraars daarop
toepassen. Orthodontie is een soort trekker voor die aanvullende polissen.
Ons inziens klopt dat echt niet.
Ten slotte wil ik even reageren op de heer Beekmans. Een specialisme is
een specialisme; we moeten geen gerommel in de marge hebben. Ik vind
dat orthodontie bij orthodontisten hoort of bij tandartsen die daarin
gekwalificeerd zijn. Wij hebben een heel strak kwaliteitsbeleid. Onze
vereniging organiseert het visitatiereglement voor de herregistratie van
orthodontisten. Daarbij horen een certificering, een visitatieronde et
cetera. Dat gebeurt elke vijf jaar, anders word je niet geherregistreerd als
orthodontist. Tandartsen die aan kwaliteit doen, hebben nu ook een
register opgericht, het OK-register. Wij staan daar absoluut achter.
Tandartsen die niet willen voldoen aan dat soort kwaliteit, willen wij
eigenlijk niet toelaten tot de orthodontische zorg. Uit de cijfers blijkt dat
mensen die het specialistisch aanpakken goedkoper zijn. Die kunnen het
sneller, efficiënter en met meer kwaliteit. Ik pleit daarvoor.
De voorzitter:
Dank u wel. We komen langzaam tot een afronding van dit eerste blok. Ik
kijk even of de Kamerleden nog een prangende vraag hebben. Een vraag
zou nog kunnen, als u die goed inkadert en goed gericht stelt.
De heer Rutte (VVD):
Dat laatste is nog het lastigst.
Ik wil iets voorleggen aan de mensen die hier zijn. Meerdere mensen
hebben het pleidooi gehouden om de mondzorg of delen daarvan onder
de basisverzekering te brengen. Daar zijn verschillende redenen voor. Als
ouders meegaan, kunnen de kinderen weer zorg krijgen. Specifiek kunnen
kwetsbare ouderen dan makkelijker naar de mondzorg. In de position
papers heb ik voorbeelden gezien van andere vormen van zorg waarop
kan worden bespaard op het moment dat we de mondzorg beter zouden
organiseren. In dat laatste ben ik zeer geïnteresseerd omdat dit vaak een
aanleiding kan zijn om bepaalde verrichtingen wel degelijk in de basisverzekering te krijgen. Dit jaar hebben we gezien dat bijvoorbeeld de
fysiotherapeutische behandeling van etalagebenen – de aanwezigen zijn
daar niet deskundig in, maar dit is wel gebeurd – weer terugkomt in de
basisverzekering ter vervanging van de zorg bij de medisch specialist. Die
zorg wordt alleen vergoed als de fysiotherapie niet heeft gebaat. Dat soort
trajecten zijn intensief voorbereid met het Zorginstituut. Men is nagegaan
of er evidence voor is en of dat kan. Zo ja, dan is het mogelijk om dat
kosteneffectief een plek te geven in de basisverzekering. Wie wil hier de
handschoen oppakken om op zoek te gaan naar de kosteneffectiviteit van
delen van de mondzorg in de basisverzekering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

22

De voorzitter:
De heer Beekmans staat in de startblokken.
De heer Beekmans:
Ik wil daar inderdaad graag wat op zeggen. Ik was eerst!
De voorzitter:
We hebben een voorzitter, dus dat scheelt! Kunt u het kort en puntig
toelichten?
De heer Beekmans:
Alles staat en valt met kwaliteit. Immers, de kosten zijn lager als de
kwaliteit hoger is. Dan kun je zeggen dat een hogere kwaliteit ook geld
kost, maar hoge kwaliteit is duurzamer. Kijk naar de orthodontie. Een
kwalitatief goede orthodontist is goedkoper dan een klungelende tandarts.
Zo gaat het maar door. Als we terugkomen bij onze shared decision,
betaalt de patiënt. Als hij betaalt en daarna zijn nota bij de zorgverzekeraar
indient, is hij ook een controlepost voor de kosten. De vrouw van mijn
broer had een hersenoperatie nodig ...
De voorzitter:
Ik ga u onderbreken, mijnheer Beekmans. We hebben heel weinig tijd, dus
het moet echt kort en puntig.
Mevrouw Visser:
U doelt heel erg op de relatie tussen de mondgezondheid en de algemene
gezondheid, wat we kunnen voorkomen en de vraag of er bewijzen zijn.
Op dit moment tonen heel veel studies aan dat er ernstige relaties zijn
tussen de mondgezondheid en de algemene gezondheid. Je kunt die
alleen nooit een-op-een bewijzen, maar er zijn grote cohortstudies waaruit
blijkt dat mensen grote kans hebben op een CVA, dat reumatische artritis
veel progressiever verloopt en dat er heel veel problemen zijn met
ontstekingen in de rest van het lichaam die ervoor zorgen dat mensen
andere gezondheidsklachten krijgen. Het voorbeeld dat Gert-Jan van der
Putten gaf, is er eentje van. Het gaat verder om hersenabcessen,
leverabcessen en andere ernstige aandoeningen die het gevolg zijn van
een slechte mondgezondheid.
De voorzitter:
De heer Rutte vroeg of u het nog specifieker kunt maken. We kunnen die
vraag nu niet beantwoorden. Bij de etalagebenen bleek heel duidelijk dat
door de betreffende behandeling op ander terrein duidelijk kosten worden
bespaard. Voor de politiek is het dan ook makkelijker om tot die verandering te komen omdat het kostenaspect altijd een belangrijke rol speelt
in het geheel.
De heer De Romph:
Ik ga met name in op het punt van de kosteneffectiviteit. Ik ben geen
medisch deskundige, maar ik kan melden dat we binnen de context van
dat plan van aanpak op dit moment bezig zijn om de juiste onderzoeksvraag daarbij te formuleren. Dit is namelijk ook wat onszelf puzzelt. Wat is
je euro waard als je die in mondzorg stopt? Wat levert die uiteindelijk op?
Rechtvaardigt dat inderdaad het schuiven met behandelingen en de
vergoedingen daarvan? Dat kunnen we nu nog niet volledig overzien.
Daar wilden we de discussie ook niet mee starten, dus het is mooi dat
deze vraag aan het eind komt. Dit punt heeft absoluut prioriteit. Er zijn al
verkennende gesprekken geweest om na te gaan of we dat daadwerkelijk
in onderzoek kunnen vormgeven.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

23

Hiermee sluiten we dit eerste blok af. Ik dank u allen hartelijk voor uw
inbreng. Ik denk dat iedereen aan bod is gekomen. Ik nood u om op de
publieke tribune plaats te nemen of om uw werk elders voort te zetten. Ik
nodig de mensen van blok 2 uit om hier plaats te nemen.
De vergadering wordt van 11.28 uur tot 11.35 uur geschorst.
Blok 2: Mensen uit de praktijk/Patiënten
Gesprek met:
– Mevrouw C. Julien, mondhygiënist MondClinic Rotterdam
– De heer R. ter Bogt, tandarts te Oss
– De heer A. Starrenburg, innovatief tandarts
– Mevrouw M. Vanderkaa, directeur Unie KBO
– De heer J. Benedictus, manager Patiëntenfederatie Nederland
– De heer O.M. Hofman, voorzitter Ivoren Kruis
– De heer R. Trentelman, algemeen directeur JTV Mondzorg voor kids en
van Stichting Mondzorg voor Ouderen
De voorzitter:
We gaan verder met het tweede gedeelte van dit rondetafelgesprek. Nu
komen de mensen uit de praktijk aan het woord, evenals de vertegenwoordigers van de patiënt, om wie het allemaal draait. Ook deze sprekers
hebben allemaal al een paper gestuurd. Zij krijgen nu de gelegenheid om
dat nog even in twee minuten toe te lichten en de kern van hun betoog er
nog eens uit te halen. Als eerste geef ik het woord aan mevrouw Julien,
mondhygiënist bij MondClinic Rotterdam.
Mevrouw Julien:
Voorzitter. Dank voor de uitnodiging. Ik vertegenwoordig MondClinic. Ik
ben mondhygiënist en praktijkhouder. MondClinic is een bijzondere
praktijk. Er werken acht mondhygiënisten, één preventieassistent en één
tandarts voor één dag per week. We hebben goede interne protocollaire
afspraken. Ook extern in de regio hebben we afspraken, zodat we te allen
tijde kunnen terugvallen op een dienstdoende tandarts als er sprake is van
pijnklachten.
Binnen de praktijk hebben wij de zorgherschikking sterk doorgevoerd. Ik
praat liever over zorg- dan over taakherschikking, want een taak is iets wat
iemand uitvoert en zorg is iets wat de patiënt betreft. Die zorgherschikking
betekent dat patiënten bij de mondhygiënist kunnen blijven waar dat kan.
Als het niet anders kan of in andere situaties zit de patiënt bij de tandarts.
Patiënten bij wie zorgherschikking heeft plaatsgevonden kunnen voor
langere tijd op basis van het cariësrisico bij de mondhygiënist blijven. Dan
is er sprake van niet-complexe zorg.
Hoewel we de zorg goed herschikt hebben, ervaren wij enorme belemmeringen om die goede zorg voor de patiënt uit te voeren. Dat betreft lokale
anesthesie, röntgenfoto’s als diagnostisch hulpmiddel en het behandelen
van primaire caviteiten. De tandarts is er namelijk niet altijd. Dan kun je
geen röntgenfoto maken. Bovendien behandelen wij niet alleen kinderen,
maar ook patiënten die verwezen worden voor paro, mensen met
tandvleesproblemen. Ook daar hebben we met enige regelmaat lokale
anesthesie voor nodig. Als de foto niet bij de tandarts in de praktijk
aanwezig is, hebben we een röntgenfoto nodig voor het beoordelen van
het botniveau.
In die zin denk ik dat de AMvB van 2006 een aantal manco’s met zich mee
heeft gedragen de afgelopen tien jaar. Ik ben in 2009 gestart. Ik doe een
oproep om die belemmeringen voor ons weg te halen. Ik ben een groot
voorstander van het doorvoeren van de zorg- of taakherschikkingsagenda.
Ik wil de commissieleden heel graag in mijn praktijk uitnodigen, zodat ze
kunnen zien hoe wij de zaken hebben geregeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

24

Als laatste een niet-onbelangrijke oproep: ik zou graag willen oproepen tot
het ontwikkelen van een collectieve zorgambitie met de koepels en de
patiëntenorganisaties samen. Dat zeg ik omdat ik vanuit de praktijk weet
dat het kan. Bij dezen mijn pleidooi.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Ter Bogt, tandarts.
De heer Ter Bogt:
Voorzitter. Dank voor de uitnodiging. Ik spreek hier voor alle patiënten in
Nederland, dus ook voor u. Dat is niet zo origineel meer, want dat hebben
vandaag al meerdere gasten gezegd. Het is in het belang van alle
patiënten als er in Nederland voldoende mondzorgverleners zijn, die de
gevraagde en benodigde goede kwaliteit mondzorg kunnen verlenen.
Onze ervaring is dat dit nu niet het geval is. Er is reeds geruime tijd een
tekort aan tandartsen, dat deels wordt opgevangen door de invoer van
buitenlandse tandartsen. Aan deze kortetermijnoplossing wordt door ons
actief bijgedragen en, mits goed vormgegeven, is het een belangrijke en
goede oplossing van het probleem op dit moment, gegeven de omstandigheden. Door deze ervaringen zijn we ook bekend met vrijwel alle
problemen die bij deze oplossing spelen.
De huidige situatie vraagt onzes inziens echter om een langetermijnvisie
en niet om een ad-hocbeleid. Daarin past dat wij in Nederland een extra
particuliere opleiding realiseren, wat ons betreft voor mondzorgverleners
in de breedste zin van het woord. Over enkele jaren zullen wij dan wel
beschikken over voldoende mondzorgverleners die gezamenlijk kunnen
voldoen aan de zorgvraag van alle patiënten.
Onze ervaring leert dat particuliere universiteiten elders in Europa goed in
staat zijn om tandartsen op te leiden met een vergelijkbaar niveau als de
tandartsen van de Nederlandse universiteiten. Dit sterkt ons in het
vertrouwen dat een particuliere universiteit in Nederland mogelijk is. Wij
zien een nieuwe universiteit tandheelkunde voor ons die studenten bij
binnenkomst screent op samenwerken, het stellen van het patiëntenbelang boven het eigenbelang, een goede basis van zelfkennis, communicatieve vaardigheden en handvaardigheden. Een dergelijke opleiding
brengt mondzorgverleners in de samenleving die flexibel, empathisch,
transparant en innovatief mondzorg verlenen en er echt zijn voor de
patiënt.
Het is niet zinvol als er telkens geruzied wordt over wie wat doet. Iedere
taakherschikking die wezenlijk in het belang is van de patiënt, is goed. Zo
is het bijvoorbeeld een gegeven dat iemand die in teamverband werkt,
minder kans heeft om qua niveau blijvend af te glijden dan iemand die
solo werkt. Die laatste ontvangt immers niet de essentiële feedback om
kwaliteit te borgen. Bovendien kan niet iedere zelfstandig opererende
mondzorgverlener altijd direct voldoen aan de zorgvraag van een patiënt
die tijdens de behandeling ontstaat. Als iedereen in teamverband het werk
doet waar hij of zij goed in is, komt dit de patiënt ten goede.
Wij denken dat het een kerntaak van de overheid is om goede zorg te
faciliteren voor haar burgers. Het realiseren van een extra opleiding voor
mondzorgverleners zou dan ook absoluut de benodigde support en inzet
verdienen van alle stakeholders. Ik doe dan ook een beroep op iedereen
hier aanwezig: stap over uw ego heen, gebruik uw verstand en handel,
handel in het belang van de patiënt. Want ook u bent de patiënt. Ik
refereer hierbij ook aan de opmerking van de voorzitter van daarstraks. Hij
zei dat het financiële belang van de overheid duidelijk aanwezig is.
Volgens mij is dit een passende oplossing.
De voorzitter:
Ik geef nu het woord aan de heer Starrenburg. Hij is ook tandarts.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

25

De heer Starrenburg:
Voorzitter. Zoals zovelen ben ik ook tandarts. Ik dank voor de uitnodiging.
Ik zit hier als innovatief tandarts. Ik wil bepleiten dat er meer onderzoek
wordt gedaan naar de samenhang tussen de mondholte en het lichaam
algemeen. Het vorige blok klonk dan ook als muziek in mijn oren, want
daaruit bleek dat de mond toch wel degelijk heel veel invloed heeft op de
algemene gezondheid.
Ik ben 35 jaar werkzaam als tandarts en maak het in de dagelijkse praktijk
mee dat ik chronisch zieke patiënten doorverwezen krijg. Dat zijn de
duurste patiënten voor de algemene gezondheidszorg, want hun kosten
komen elk jaar weer terug. Ik kan deze patiënten door innovatieve
tandheelkundige handelingen beter krijgen. Ik bepleit dus ook meer
onderzoek naar deze innovatieve handelingen, want deze handelingen
staan niet in de UPT-codes en kunnen derhalve eigenlijk niet door de
tandarts gedeclareerd worden. Bovendien kunnen ze niet bij de patiënt in
rekening worden gebracht.
Uit cijfers uit het buitenland blijkt dat bijna 75% van de chronisch zieke
patiënten iets in de mondholte heeft en dat deze zieken, als je dat gezond
zou maken, helemaal of grotendeels gezond kunnen worden. Dat is een
enorme besparing op de kosten voor de gezondheidszorg. Ik krijg
patiënten uit heel Nederland doorverwezen. In mijn praktijk maak ik het
vrijwel dagelijks mee dat chronisch zieke mensen die al meer dan vijf jaar
tot zelfs tien jaar lang ziek zijn, met als gevolg enorme kosten voor de
algemene gezondheidszorg, na een behandeling in de mond gezond
worden. Ik maak nu even een heel klein amateuristisch rekensommetje.
Als iedere tandarts in Nederland slechts één dergelijke patiënt zou kunnen
genezen, zou dat de algemene gezondheidszorg minimaal € 1.000
besparen. Als je dat 9.000 keer doet, heb je dus al 9 miljoen besparing in
de algemene gezondheidszorg, maar wat zie ik? Als ik dit doorbereken uit
het tandartsbudget, dat weer een ander budget is dan het budget voor de
algemene gezondheidszorg, wordt de tandheelkundige zorg duurder en
word ik een jaar later gestraft omdat er meerdere kosten in de tandartszorg zijn geweest. Een behandeling bij mij kost tussen ongeveer € 150 en
€ 500 en heeft enorme effecten op de algemene gezondheid.
Ik sluit af met de taakherschikking, omdat ik voorzie dat wij met zijn allen
over hopelijk 10 jaar maar zeker over 40 jaar ervan overtuigd zullen zijn
dat de mondholte een van de belangrijkste specialismen is voor de hele
algemene gezondheidszorg. Als wij nu aan taakherschikking gaan doen en
de mondzorgkundige gaat de eenvoudige dingen doen, dan zou de
mondzorgkundige ver kunnen afdrijven van het enorm ingewikkelde vak
mondheelkunde/tandarts, en ontstaat er over tien jaar misschien opnieuw
een splitsing zoals er nu ook een splitsing is tussen de tandarts, de
mondheelkundige en de algemene gezondheidszorg. Ik pleit dus voor veel
stimulatie en meer investeringen in onderzoek naar deze samenhang.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan mevrouw Vanderkaa, directeur van de Unie KBO.
Mevrouw Vanderkaa:
Hartelijk dank voor de uitnodiging om ook uit het perspectief van ouderen
na te denken over de vraag hoe de mondzorg kan worden verbeterd.
Vorige sprekers hebben al op verschillende manieren aangetoond hoe
mondzorg verband houdt met de algemene gezondheidszorg. Dat zien wij
zeker ook bij ouderen. Slechte mondzorg kan bijvoorbeeld leiden tot
ondervoeding, maar heel specifiek ook tot sociale problemen. Als mensen
zich schamen voor hun gebit of slechte adem is het risico van vereenzaming groot met alle gevolgen van dien voor de kwaliteit van leven van
die ouderen.
Tegelijkertijd is de mondzorg voor kwetsbare ouderen maar matig tot
onvoldoende. Ouderen raken om diverse redenen vaak uit beeld bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

26

mondzorgpraktijk, zij kunnen hun klachten niet verwoorden of zij zijn niet
in staat om naar een afspraak te komen. Al met al zien wij dat de
mondzorg voor ouderen echt onder niveau is.
Als KBO-PCOB zien wij een aantal mogelijke oplossingsrichtingen. De
eerste en heel belangrijk is de multidisciplinaire aanpak. Het gaat dan niet
alleen om de samenwerking tussen zorgverleners die verstand hebben
van de mond, maar juist ook om de samenwerking met huisartsen en
wijkverpleegkundigen. Huisartsen en wijkverpleegkundigen weten te
weinig van de mondzorg en andersom weten veel tandartsen te weinig
van de situatie van ouderen. Die samenwerking over en weer en het
opheffen van die gescheiden werelden zijn van groot belang. Wij kunnen
dit realiseren door mondzorg onderdeel te maken van een ketenprogramma complexe ouderenzorg. Als wij het daarin goed integreren, kan
dit enorm versterkend werken. Dat zien wij ook op andere terreinen.
Daarnaast is het heel belangrijk dat mondzorgpraktijken seniorvriendelijker worden. Als KBO-PCOB hebben wij ervaring met het seniorvriendelijk maken van ziekenhuizen en wij zien dat dit een enorme kwaliteitslag
is waarvan overigens niet alleen ouderen maar ook andere patiënten
profiteren. Dit vraagt aandacht voor een aantal aspecten van die praktijk
die van groot belang kunnen zijn om de mondzorgpraktijk veel toegankelijker te maken voor senioren. Wij stellen onze ervaring en deskundigheid
daarvoor graag ter beschikking.
Een derde, belangrijk aspect is voorlichting en preventie op maat. Wij
horen uit onze achterban dat voorlichtingscampagnes nogal eens als
betuttelend worden ervaren. Die lijken bij wijze van spreken meer op
kinderen gericht dan op volwassen ouderen. Wij moeten zoeken naar
maatwerk om de ouderen aan te spreken en bewust te maken van het
belang van preventie.
Ouderen ervaren de betaalbaarheid van mondzorg als een groot
probleem. Dat is een vierde aspect. KBO-PCOB heeft eerder dit jaar
onderzoek gedaan naar ouderen met een kleine, soms bijna lege
portemonnee. Uit de verhalen die daarbij naar voren zijn gekomen, blijkt
dat juist ook de betaalbaarheid van de mondzorg en van aanvullende
verzekering een groot probleem is. Daarom pleiten wij ervoor om
mondzorg op te nemen in de basisverzekering, overigens niet alleen voor
ouderen. Dat zou een enorme drempel weghalen, om ook op die leeftijd
de mondzorg toegankelijk te houden.
Tot slot onderstreep ik het pleidooi over de noodzaak om het aantal
ouderentandartsen uit te breiden. Er zijn nu twintig tandartsen geriatrie in
ons land. Dat zijn er veel te weinig. Als dat aantal kan toenemen en
bijvoorbeeld elke gemeente over een tandarts beschikt die goed geïnformeerd is en op de hoogte van het belang en de specifieke vraagstukken
die spelen bij kwetsbare ouderen, kan dat een enorme kwaliteitsverbetering betekenen voor de mondzorg voor ouderen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Benedictus van de Patiëntenfederatie Nederland.
De heer Benedictus:
Voorzitter. Ik vertegenwoordig inderdaad de Patiëntenfederatie Nederland.
Dank aan de Kamer voor deze gelegenheid om de visie van de Patiëntenfederatie naar voren te brengen. Ik was aangenaam getroffen door de
sprekers in het vorige blok. Ik heb enerzijds de indruk dat wat wij naar
voren hebben gebracht in onze position paper, door de mondzorgprofessionals in de volle breedte gedragen wordt. Anderzijds kan ik mij niet aan
de indruk onttrekken dat er af en toe wat selectief gewinkeld wordt,
bijvoorbeeld in onze meldactie. Daarom wil ik nog een aantal punten
aanstippen. Ik ga niet herhalen wat mevrouw Vanderkaa net naar voren
heeft gebracht. Wij onderschrijven van harte dat er meer aandacht moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

27

zijn voor ouderen en dat de kwaliteit van leven centraal moet staan. De
noodzaak en het belang van mondzorg zijn wat ons betreft boven elke
twijfel verheven, zoals u hebt kunnen lezen.
Wat wij wel missen, is de samenwerking, zowel binnen als buiten de
mondzorg. Wij denken ook dat als we de problemen op willen lossen die
er zijn, er veel breder moet worden gekeken en dat er in de eerstelijn
brede samenwerking tot stand moet komen, zoals al een paar keer is
gememoreerd. Zonet werd de inzet van wijkverpleegkundigen al genoemd
voor een signaleringsfunctie. Dat moet je organiseren, dat moet een
fundament krijgen. Er moeten afspraken zijn, zoals op het gebied van
medicijnen bestaan tussen huisartsen en apothekers, via een gereguleerd
overleg. Dat missen we in de mondzorg. Ik denk dat daar flink op ingezet
moet worden.
Dat brengt mij op het punt dat de huidige discussie over de taakherschikking wat ons betreft gemierenneuk op de vierkante centimeter is,
waarbij ik mij excuseer voor dit weinig parlementaire taalgebruik. Het gaat
om een veel breder punt. Het gaat erom dat alle professionals in de
gezondheidszorg, maar zeker in de mondgezondheidszorg, op de juiste
manier samenwerken. Patiënten moeten er naar mijn idee op kunnen
vertrouwen dat de professional die het meest geëquipeerd is en de juiste
competenties heeft, ingezet wordt. Dat is niet altijd de hoogstopgeleide.
Dat zou onzin zijn, want wij zijn voor doelmatige zorg. Je moet erop
kunnen vertrouwen dat degene die in de mond werkt, daartoe opgeleid en
bevoegd en bekwaam is. Los van de discussie over tandarts of
mondhygiëniste denken wij dat er best wat punten zijn bij de inzet van
assistentes op het gebied van preventie. Het moet kraakhelder zijn voor
patiënten wie op dat moment in de mond werkt.
Ik heb een paar keer gehoord dat er werd gesproken over «onder één
dak». Laten wij nou net in een visiedocument over de eerstelijnszorg
afscheid genomen hebben van het gedachtegoed van «onder één dak».
Samenwerking is prima, maar het gaat ons vooral om het feit van
samenwerken. In een wat meer landelijke omgeving of een dunbevolkt
gebied kun je je niet goed voorstellen dat alles onder één dak kan. Er zijn
ook momenten waarop een behandeling even uitgesteld moet worden.
Die virtuele samenwerking wil ik benadrukken. Het kan onder één dak,
maar er zijn veel slimmere oplossingen.
Ik ga snel door naar transparantie en kwaliteit. Er is een aantal keren
gezegd dat we na kunnen denken over uitbreiding van het pakket met
meer zaken. Wat bij ons centraal staat, is dat wij eerst meer evidence
moeten hebben. Wat mij betreft zijn de mondzorgprofessionals hierbij in
the lead. Wij willen graag ons steentje bijdragen in het tripartiete overleg
over het vaststellen van de juiste standaard. Als die niet gezamenlijk
vastgesteld en helder is, dan is discussie over meer of minder in het
pakket vrijwel zinloos. Je weet dan immers niet precies wat je wilt
toelaten. Het risico op een sterk kostenverhogend effect daarvan is
levensgroot en wij hebben juist gezien dat patiënten grote moeite hebben
met de kosten voor mondzorg. Die is voor patiënten nu al vaak te duur en
dat zou de zorg alleen maar duurder kunnen maken. Wij moeten dus
scherp aan de wind zeilen en precies weten wat zinvolle en doelmatige
behandelingen zijn.
Ik ga in op de patiëntgerichte mondzorg.
De voorzitter:
Mijnheer Benedictus, de teller staat op 4 minuten en 26 seconden, terwijl
u twee minuten had. Ik ben vrij clement, maar als u kunt afronden, graag.
De heer Benedictus:
Ik rond af. Deze zaken zijn eigenlijk al vervat in de patiëntgerichte
mondzorg. Wij willen dat patiënten beter betrokken zijn bij de keuzes voor
hun behandeling. Ik was aangenaam getroffen door het feit dat een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

28

keren «shared decision-making» naar voren werd gebracht. Wij noemen
dat overigens in gewoon Nederlands «samen beslissen». Dat zouden wij
inderdaad willen versterken. Patiënten moeten daarbij wel goed geïnformeerd worden, zowel over de mogelijkheden van de behandeling, ook op
langere termijn, als over de kosten. Daar zijn flinke stappen in te maken.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Hofman van het Ivoren Kruis.
Mijnheer Hofman, misschien wilt u voor de luisteraar kort uitleggen wat
het Ivoren Kruis precies is. Het is een intrigerende naam.
De heer Hofman:
Ik hoop dat dat niet van mijn spreektijd af gaat.
De voorzitter:
Als u dat kort kunt doen, uiteraard.
De heer Hofman:
Heel zeker. Eigenlijk heb ik dat al opgenomen in mijn tekst.
Dames en heren politici, dank voor uw uitnodiging. Ik zit hier als trotse
voorzitter van het al in 1910 door tandarts Carl Witthaus in Rotterdam
opgerichte Ivoren Kruis. Het is een niet-politieke instelling, geboren uit
zorg voor de toestand van het gebit van kinderen en volwassenen. Die
was heel slecht in die tijd.
Uit onderzoek dat vorige maand is gepubliceerd door het Erasmus MC
Rotterdam blijkt dat jonge kinderen van allochtone afkomst tot wel vijf
keer meer gaatjes hebben dan niet-allochtone kinderen. Eigenlijk zien wij
weer wat terugkomen. Het Ivoren Kruis is een maatschappelijk geïnteresseerde vereniging die zich bezighoudt met preventie. Het Ivoren Kruis
heeft een eigen academie met het doel tandartsen, mondhygiënisten en
preventieassistenten voorlichting te geven. Het Ivoren Kruis geeft daar
ook training aan mensen die werken in verpleeginstellingen. Zij krijgen
instructies van tandartsen of mondhygiënisten opdat zij weten hoe zij de
monden van de mensen in de instellingen moeten verzorgen. Wij hebben
een eigen professor in de preventieve tandheelkunde, die wij ook betalen.
Ik denk dat heel veel al in de position paper staat.
Gesteld wordt dat de belangrijkste oorzaak van de explosieve toename
van gaatjes is dat de ouder een achterstand heeft in kennis over het
ontstaan van gaatjes door slechte gebitsverzorging en een slecht
voedingspatroon. Het is nu al zo erg dat per jaar bij 100 kinderen onder
volledige narcose de mond wordt leeggehaald. De kosten van deze
vreselijke ingreep zijn hoog. Deze kinderen zijn bovendien mondinvalide.
Door duizenden kinderen wordt pijn geleden door gaatjes en door
schoolverzuim en concentratieverlies op school zijn de prestaties slechter.
Wij zien dat het aantal gaatjes ook bij niet-allochtone kinderen toeneemt
omdat de ouders beiden werken en geen tijd meer hebben of nemen voor
de begeleiding van hun kinderen. Cariës, gaatjes, is een lifestyleprobleem
dat vrijwel geheel voorkomen kan worden door goede voorlichting, door
begeleiding van de ouders en selectie van de risicogroepen. Ook dat is
heel belangrijk.
Dit is de kern van ons programma Gewoon Gaaf. Dat is ook in de position
paper te lezen. Dit programma wordt gesteund door CZ, een zorgverzekeraar met 1,5 miljoen verzekerden. VGZ heeft hieraan in haar position
paper ook al steun gegeven. Wij hebben hierover gesproken met Hanke
Bruins Slot, Pia Dijkstra en Hans Spekman, die dit ook ondersteunen.
Helaas komen vele ouders niet met hun kinderen bij een mondverzorger
vanaf het moment dat de kinderen zes maanden zijn en neemt cariës dus
toe.
De Kamer heeft zeer verontrust gereageerd op het rapport van IGZ over
de deplorabele mondgezondheid bij kwetsbare ouderen. Het Ivoren Kruis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

29

wil de Kamer verzoeken om ook zo te reageren op de situatie bij de jeugd.
Het Ivoren Kruis wil het trainingsprogramma «(h)Oud de mond gezond»
structureel aanbieden aan alle verzorgers en instellingen voor zorg en
thuiszorg. Voor de jeugd willen wij de consultatiebureaus benaderen
opdat alle kinderen bij de mondverzorger komen en aan de voorlichting
en begeleiding van ouders kan worden gewerkt. Ook willen we oppasinstellingen, crèches et cetera bereiken.
Ondertussen hebben we ook een eerstelijnsoverleg ingesteld. In Hillegom,
de plaats waar ik tandarts ben, komen alle eerstelijnszorgers – fysiotherapeuten, huisartsen, apothekers, de dominee, de wijkverpleegkundigen –
eens in de zoveel tijd bij elkaar om het te hebben over dingen die hen
aangaan en iets gemeenschappelijk hebben. De sociale wijkdienst heeft
bijvoorbeeld voorgesteld om volgende maand overleg te voeren over de
eenzaamheid bij ouderen en de zorg die zij eventueel nodig hebben.
Er is geen overkoepelend orgaan voor consultatiebureaus. Daar zouden
politiek en VWS bij kunnen helpen als we het hebben over maatregelen,
want elk gaatje is het gevolg van falende preventie. Cariës moet en kan in
Nederland praktisch verdwijnen.
Waarde politiek, ik doe het volgende verzoek. Geef medewerking aan de
beroepskolom. Doe dat niet door veranderingen aan te brengen in de
bevoegdheden van een gedeelte van de beroepskolom met een algemene
maatregel van bestuur die zijn schaduw al geruime tijd vooruitwierp en
geleid heeft tot interne spanningen in de beroepskolom, want zodra er iets
van buiten komt, ontstaan een aantal domeindiscussies.
De beroepskolom wil juist eendrachtigheid. Samen hebben we elkaar veel
te hard nodig. Ik doe een oproep om niet met nieuwe dingen te komen
maar gewoon datgene te doen waarmee we bezig zijn, maar wel als
eenheid en met hulp van VWS en de politiek, om muren weg te halen en
datgene te doen wat we met z’n allen moeten doen. Al in 2014 beloofde
Minister Schippers bij het uitreiken van het predicaat «Koninklijk» aan de
KNMT juist de beroepskolom «rust, reinheid en regelmaat». Ik houd haar
aan die belofte.
Samenvattend. Het Ivoren Kruis doet een dringend verzoek aan de politiek
om faciliterend met de beroepsgroep om te gaan en aan de voorkant met
ons samen te werken aan het probleem, dus aan de preventieve kant, in
plaats van aan de achterkant door meer mensen cariës te laten repareren.
Vul het gat van kennis- en kundeachterstand van ouders en verzorgenden,
niet door vullingenmateriaal maar door hen te begeleiden op het gebied
van kennis.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Trentelman, directeur van JTV Mondzorg
voor kids en van Stichting Mondzorg voor Ouderen. Dat is een hele mond
vol.
De heer Trentelman:
Ik zit ook in de mondzorg; dan heb je dat.
Dank voor de uitnodiging. U kent de inhoud van de position paper die ik
heb neergelegd. Ik wil daarom graag iets anders aan u voorhouden.
«Goedemorgen, wat kan ik voor u doen?» Ik neem de warme lach graag in
ontvangst en noem mijn naam. De baliemedewerker checkt de gegevens
op haar scherm, ziet mijn afspraak en wijst me naar de wachtruimte. Die
ziet er netjes uit, met frisse kleuren, een bankje en een mooie tafel met
tijdschriften. Ik zie een boekje liggen. Het is een leuk sprookje over
mondzorg, speciaal voor kinderen.
In de hoek hangt een monitor waarop de nodige informatie voorbijschuift:
openingstijden, foto’s van het team, de tarieven en nog veel meer. Mijn
oog valt op een mededeling. «Graag uw aandacht voor de volgende
activiteiten in de komende weken. Op 3 oktober is onze praktijk helaas
gesloten. Het team heeft dan weer een periodiek behandelaarsoverleg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

30

met aansluitend een intervisie.» Ik lees niet verder. Intervisie is mij bekend
en ik vind het blijk geven van kwaliteit dat mijn praktijk eraan doet. Daarna
staat er: «In de week daarop worden we bezocht in het kader van een
interne audit.» Weer stop ik met lezen. Goed hoor, dat ze dat doen.
Dan word ik opgehaald, nog geen drie minuten later dan afgesproken.
Toch zegt de assistente, Heleen, zoals ik in een vluchtige blik op haar
naambordje zie staan: «Excuses, mijnheer Trentelman, een patiënt voor u
begreep ons voorstel voor zijn behandelplan nog niet volledig. Wij vinden
dat belangrijk, dus hebben we ervoor gekozen dat plan op enkele punten
toch nog even toe te lichten.» Uiteraard toon ik begrip.
De behandelunits zien er netjes en schoon uit. Toevallig weet ik iets van
de eisen, richtlijnen en protocollen. Het is duidelijk dat daar hier veel
aandacht aan wordt besteed c.q. in wordt geïnvesteerd. Zo zijn de
werkprocessen «schoon» en «vuil» netjes gescheiden. De medewerkers
hebben praktijkschoenen aan, een mondkapje op en handschoenen aan.
In de sterilisatieruimte zie ik enkele instructies helder in een geplastificeerd systeem aan de muur hangen. De ruimte is aangenaam koel en er
hangt een goede sfeer.
De mondhygiëniste met wie ik een afspraak heb, schud mij de hand en
stelt zich voor. Ik neem plaats in de behandelstoel en laat de rust over mij
neerkomen, benieuwd of ze ook deze keer weer adviezen geeft om mijn
mondzorg nog beter te krijgen. Ze neemt er altijd ruim de tijd voor. Na
enkele minuten stelt ze gemotiveerd voor deze keer toch een röntgenfoto
te laten maken. Zeker na haar uitleg stem ik, tegen de achtergrond van het
in jaren opgebouwde vertrouwen, meteen toe. Na de foto verexcuseert zij
zich even. Zij wil haar interpretatie van de foto toch nog even afstemmen
met een aanwezige tandarts. Kijk, hier zit nu het verschil met een aantal
jaren geleden, stel ik tevreden vast. Even later laat ze me zien wat ze op de
röntgenfoto zag en waarom zij daarover even collegiaal overleg wilde
plegen.
De afspraak loopt ten einde. Precies op tijd. Ik word vriendelijk gegroet en
zie bij het weglopen dat de assistente is gestart met het reinigen van de
unit en dat mijn mondhygiëniste mijn patiëntdossier volledig bijwerkt.
Overigens een geheel nieuw systeem, kreeg ik bij mijn vorige bezoek te
horen, waarmee een boost werd gegeven aan meer doelmatige en
kwalitatief goede mondzorg in de keten. Bij het verlaten van de praktijk
bots ik bijna tegen de postbode op. In een flits zie ik een logo op een grote
envelop: Samenwerkende Mondzorgkoepels. Met een lach loop ik verder.
Hoe anders was het een aantal jaren geleden. Toen leken mondzorgkoepels en verenigingen in soms bijna onderlinge gevechten meer
energie en tijd te besteden aan het beschermen van de eigen status en
positie – niet zelden ook de financieel-economische belangen – dan aan
het samen voor de patiënt en diens kwaliteit van mondzorg gaan.
Gelukkig is die tijd voorbij.
Ik wens u voor vandaag veel informatie en voor de komende tijd wijsheid
toe. Gericht op de toekomst van de mondzorg, draait u straks aan de
knoppen: die van taakherschikking, natuurlijk onder één dak en de
randvoorwaarde van eenzelfde patiëntdossier is zeker een belangrijke
factor.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk naar de Kamerleden. Zij hebben de gelegenheid om
twee vragen te stellen. Het woord is allereerst aan mevrouw Bruins Slot.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Voorzitter. Ik wil wederom de genodigden hartelijk bedanken voor hun
heldere inbreng en een aantal zaken die zij neerleggen. Ik wil deze keer
een vraag stellen over het belang van preventie en mondzorg bij kinderen.
De cijfers die onlangs naar buiten zijn gekomen, zijn inderdaad heel heftig.
Een allochtone jongere heeft vijf keer zo veel kans op een gaatje. Ik kom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

31

even terug op de ingediende papers. Zowel de heer Hofman als de heer
Trentelman heeft een bepaalde lijn om met oplossingen te komen. Ik wil
de heer Hofman vragen om te reflecteren op de opmerking van de
Trentelman in zijn paper dat de Gewoon Gaaf-methode voor kinderen met
een lage SES uiteindelijk niet zal helpen, omdat de ouderparticipatie vaak
ontbreekt. Ik vraag de heer Trentelman of hij kan toelichten welke
oplossingen hij ziet om er uiteindelijk toch voor te zorgen dat de jeugd
een beter gebit krijgt.
Ik heb verder nog een korte vraag over ouderen en hun mondzorg. Ik heb
het dan niet alleen over de kwetsbare ouderen, want voor iedere oudere is
mondzorg van belang. In de vorige ronde werd er een pleidooi gehouden
voor het doen van goed onderzoek teneinde een beter inzicht te krijgen in
het oplossen van de problematiek. Ik wil de heer Benedictus en mevrouw
Vanderkaa vragen hoe zij daartegen aankijken. Ik hoorde in hun oplossingen heel veel het woord «doen», maar hiervoor werd aangegeven dat
er ook echt meer onderzoek moet worden gedaan. Ik hoor graag een
toelichting daarop.
De voorzitter:
We doen eerst even het rondje van de Kamer. Ik verzoek de genodigden
om mee te schrijven.
De heer Rutte (VVD):
Voorzitter. Ook ik spreek opnieuw heel veel dank uit aan iedereen die hier
op deze maandag gekomen is. Daaruit blijkt dat er een enorme betrokkenheid is bij het belangrijke onderwerp mondzorg. Dat stemt mij vrolijk.
De heer Trentelman zei impliciet dat de partijen binnen de mondzorg
elkaar nog weleens in de haren kunnen vliegen. Dat is helaas waar.
Tegelijkertijd zie je echter een enorme gemeenschappelijkheid als het gaat
om de betrokkenheid richting de patiënt. Er ligt volgens mij ook ergens
wel een wens om hieruit te gaan komen. Daarover gaat in eerste instantie
mijn vraag. Het is een belangrijke vraag die ik ook al in een iets andere
format heb gesteld. Een van de grote problemen in de mondzorg lijkt toch
wel te zijn dat niet duidelijk is hoe we kwaliteit definiëren. Dat is heel
anders dan in veel andere delen van de curatieve zorg. Het lijkt wel haast
of men in de mondzorg accepteert dat je dat niet kunt definiëren, terwijl
dat bijvoorbeeld in de medischspecialistenzorg steeds vaker wel lukt.
Daarin spelen medische beroepsverenigingen, soms zorgverzekeraars en
ook patiëntenverenigingen een grote rol. Mijn vraag is – de handschoen
mag worden opgepakt door wie dat maar wil – wat er nodig is om uit deze
impasse in de mondzorg te komen zodat partijen echt gemeenschappelijk
aan de slag gaan met goede kwaliteitsrichtlijnen en zich daar ook aan
houden. Dan kunnen we daarna wel bekijken wie de taken vervolgens het
beste kan uitvoeren. Ik vind het een tekortkoming dat dit nu niet zo is.
Mijn tweede vraag sluit hierop aan. Net kwam aan de orde dat de
mondzorg een onderdeel is van de gehele zorgketen. Een goede kwaliteit
van zorg in de mond zegt echt iets over de gezondheid van de patiënt. Ik
hoor heel graag, wat mij betreft van mevrouw Julien, de heer Ter Bogt en
de heer Starrenburg, hoe we dit kunnen vastpakken. De heer Starrenburg
en mevrouw Julien kijken in de mond. Wat ziet u daar? Wat zouden we
concreet kunnen doen? De heer Ter Bogt sprak over de opleidingen. Wat
zou er in de opleiding moeten gebeuren om deze connectie beter te
kunnen maken?
De voorzitter:
Zelf heb ik ook twee vragen. De eerste vraag gaat over de capaciteit. Aan
mevrouw Julien stel ik de vraag of er genoeg mondhygiënisten in
Nederland zijn. Dezelfde vraag geldt voor het aantal tandartsen. Hierover
is namelijk een discussie gaande. De tegenstanders van taakherschikking
zeggen dat deze taakherschikking door financiële redenen is ingegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

32

De vraag is of dat zo is of dat er ook een nadrukkelijk capaciteitsprobleem
is bij mondhygiënisten dan wel tandartsen. Ik kijk hierbij ook de heer Ter
Bogt aan, die met een particuliere oplossing kwam. Daarbij rijst voor mij
wel de volgende vraag. Onderwijs is opgezet vanuit het publieke belang.
Is dit dan wel een goede oplossing? Die vraag leg ik in het midden.
Mijn tweede vraag is vooral gericht aan de patiëntenfederatie. Als je
mensen vraagt door wie zij hun tanden willen laten bekijken, dan willen zij
het liefste een tandarts. Dat blijkt uit enquêtes. Pleit u daar ook voor of
vindt u dat het gaat om goede zorg, waarbij de tandarts niet het eerste
aanspreekpunt hoeft te zijn? Dit was namelijk een opmerkelijk verschil
tussen uw betoog en datgene wat ik teruglees in enquêteresultaten. Ik
geef als eerste het woord aan mevrouw Julien om de vragen te beantwoorden die haar regarderen.
Mevrouw Julien:
Er zijn een heleboel vragen gesteld. Ik denk dat ik het beste kan ingaan op
de vraag of er genoeg capaciteit is en of er genoeg mondhygiënisten zijn.
Ik kan die vraag niet adequaat beantwoorden. Het Capaciteitsorgaan zou
deze vraag moeten kunnen beantwoorden op basis van cijfers. Ik heb er
wel een gevoel bij, mede gestoeld op mijn ervaring. Bij MondClinic
leveren wij preventie: primaire preventie, dus het voorkomen van ziekten
en afwijkingen, secondaire preventie, waarbij we zo vroeg mogelijk
ingrijpen, en tertiaire preventie, om te herstellen of erger te voorkomen.
Met deze drie vormen van preventie proberen wij een slag te maken van
curatie naar preventie.
Dat betekent het volgende. Als je zoals wij een praktijk hebt waarin één
tandarts één dag in de week aanwezig is – meer uren zijn niet noodzakelijk
– dan moet je de zaken goed vastleggen. Dat hebben wij gedaan, zowel in
onze eigen omgeving als regionaal. We hebben de zaken goed besproken
met de dienstdoende tandartsen, waarna dit in 2009 met veel goodwill tot
stand is gekomen. In deze praktijk is er maar één tandarts aanwezig,
terwijl acht mondhygiënisten het werk kunnen verrichten. Een groot deel
van het werk zit in het primaire en secundaire gedeelte, en een klein deel
zit in het tertiaire gedeelte. Als er sprake is van cariës, moet er door de
mondhygiënist ingegrepen kunnen worden. Dat is geen enkel probleem
op de dag dat de tandarts er is, omdat we daarvoor in goed overleg met
elkaar een protocol hebben gemaakt. Een aantal van die taken kunnen we
ook in afwezigheid van de tandarts prima uitvoeren, zoals het behandelen
van primaire cariës. Maar het maken van een röntgenfoto op een dag dat
de tandarts er niet is, levert per definitie problemen op. Dat is dus lastig.
Tegelijkertijd ervaar ik dat niet alleen bij de tertiaire preventie van cariës,
maar ook bij het behandelen van tandvleesproblemen. Als er bij een
patiënt sprake is van parodontitis en hij door een externe partij naar de
MondClinic is verwezen, heb je goede diagnostiek nodig, maar die
ontberen wij. Als je vervolgens de tandartspraktijk belt en er daar geen
foto aanwezig is van dat bewuste element, zou het toch fijn zijn als we die
foto ter plekke kunnen maken en kunnen gebruiken? In het digitale
tijdperk is het uiteraard geen enkel probleem om die foto uiteindelijk ook
weer naar de tandarts te sturen.
Ik ervaar nu veel belemmeringen in het leveren van goede zorg. In mijn
ogen zou het doorvoeren van deze taakherschikkingsagenda – en wat mij
betreft zorgherschikkingsagenda – uiteindelijk ook kunnen leiden tot het
opleiden van meer mondhygiënisten. Als je nu voor preventie zorgt, levert
dat in de toekomst – bijvoorbeeld over 50 jaar – een groot voordeel op.
Dat betekent dat je een toekomstvisie moet hebben, een ambitie om op
lange termijn met elkaar na te denken. Ik kan niet concreet zeggen om
hoeveel meer mondhygiënisten of om hoeveel meer tandartsen het gaat;
dat zou het Capaciteitsorgaan moeten doen. Maar mijn gevoel zegt – en
de praktijk wijst dat bij mij ook uit – dat als we de belemmeringen zouden
kunnen wegnemen, we betere zorg kunnen leveren in het preventieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

33

gedeelte: de primaire, de secundaire en de tertiaire preventie. Ik hoop dat
ik hiermee voldoende antwoord heb gegeven op de vraag.
De voorzitter:
Ik grijp even in, want we hebben nog een kleine twintig minuten. Laten we
dus proberen om kort en bondig te antwoorden, want er is nog een hele
keur aan mensen die willen reageren.
Mevrouw Julien, u gaat zelf over uw antwoorden. Indien een antwoord
niet voldoende is, hoort u dat vanzelf. Was dat uw bijdrage voor dit
moment?
Mevrouw Julien:
Voor dit moment wel.
De voorzitter:
Dan verzoek ik u uw microfoon uit te zetten. Ik geef het woord aan de heer
Ter Bogt. Mijnheer Ter Bogt, als u uw microfoon weer aan wilt zetten, zou
dat helpen.
De heer Ter Bogt:
Ik wil allereerst zeggen dat wij een fantastisch beroep hebben, want wij
kunnen mensen weer zelfvertrouwen geven. Ik heb dat nog niet gehoord
vandaag, maar dat is wel een heel mooie kant van dit vak. Het is heel
belangrijk om mensen weer een stralende lach en zelfvertrouwen te
kunnen geven. Het woord «vertrouwen» is superbelangrijk voor een
patiënt; dat weet iedereen die hier aanwezig is. Een patiënt stelt
vertrouwen in zijn behandelaar. Dat moet ook, want dat is essentieel.
Ik zie wel tendensen. We zijn bezig om buitenlandse tandartsen voor de
Nederlandse markt te werven en te prepareren, om het zo maar even te
zeggen. Dat gaat niet zomaar, want daar zitten veel haken en ogen aan. Ik
heb in mijn voorwoord reeds gezegd dat wij een intensief traject volgen
om buitenlandse tandartsen goed aangepast aan de Nederlandse
samenleving te kunnen laten werken. Maar we zien helaas dat dat lang
niet overal gebeurt. Het brengt zo veel problemen met zich mee, dat het
geen duurzame oplossing kan zijn. Ik geloof daar niet in en ook de feiten
wijzen niet die kant uit. Vandaar dat ik een pleidooi houd voor een andere
oplossing. Ik vind het prima als de overheid nog een universiteit wil
openen, maar er moeten meer tandartsen bij komen. We hebben gezien
dat deze oplossing er reeds is in Europa, dus waarom niet ook in
Nederland? We leven tenslotte in Europa. Er is nog geen sprake van een
nexit, dus tot die tijd kunnen we ons hiervoor inspannen, althans dat vind
ik. We hebben kennis opgedaan. We gaan niet op ons gevoel af, maar we
doen kennis op. We zien tendensen. Een daarvan is dat het zorgbloed
verdwijnt uit de zorgverlening, in ieder geval binnen de tandheelkunde. Ik
hoor echter dat dit ook voor andere gebieden geldt. Wij willen ons hard
voor maken voor de terugkeer van het zorgbloed. Dat doen we nu al. Wij
willen ons daar hard voor blijven maken, eventueel op deze wijze.
Hiermee heb ik de dingen die er spelen en de mogelijke oplossingen
genoemd. Ik weet niet of ik hiermee voldoende antwoord heb gegeven.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Ter Bogt. Ik vraag u om de microfoon weer uit te
zetten, zodat ik het woord kan geven aan de heer Starrenburg.
De heer Starrenburg:
Ik ben het volledig eens met de vorige spreker. Ik heb begrepen dat een
van de vragen was hoe je de kwaliteit van de tandheelkundige zorg kunt
controleren. De kwaliteit controleren via de patiënt is helaas niet mogelijk,
want een aardige tandarts is in zijn ogen vaak ook een heel goede
tandarts. De mondzorg in Nederland krijgt het cijfer 8, maar dat is dan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

34

beoordeling van de patiënt. Dat is wel prettig, maar de kwaliteit is zo niet
controleerbaar. KiMo is het instituut dat uiteindelijk de criteria voor de
kwaliteit gaat vastleggen.
Wij zijn vertegenwoordigers van de eerste lijn. Ik ben een echte practicus.
Ik heb mij altijd afgevraagd waarom we niet meer kijken naar duurzaamheid. Als ik in mijn praktijk een goede vulling leg, dan ben ik daar enige
tijd mee bezig. Ik heb een verwijspraktijk. Veel mensen van andere
praktijken komen bij mij terecht met problemen. Ik vraag mij weleens af:
wie is hier bezig geweest? Ik wil mijn collega’s niet zwartmaken, maar ik
weet dat er collega’s zijn die twee vullingen leggen in de tijd dat ik er één
leg. Maar de vraag is hoelang die vulling van mij meegaat en hoelang die
vulling van die collega meegaat. Ik krijg er geld voor, maar die collega
krijgt er twee keer geld voor. Die collega mag over twee jaar of over drie
jaar weer vullingen leggen, maar mijn vulling ligt er nog steeds. Kwaliteit
kun je dus ook relateren aan de duurzaamheid van een vulling. Als je in
een zo gecomputeriseerde wereld zit dat zowat alle data bekend zijn, is het
mogelijk om te bekijken en te registreren in welk vlakje in welke kies wij
een vulling gelegd hebben. Als we na vier jaar hetzelfde willen doen, dan
moet er toch wel degelijk een goede uitleg zijn, wil dat worden vergoed.
Dat is bezuinigen en kwaliteit ineen. Volgens mij moet dat mogelijk zijn.
Mevrouw Vanderkaa:
Ik wil graag ingaan op de vraag naar de noodzaak van onderzoek, in
aansluiting op wat de heer Starrenburg zegt. Als het gaat om de kwaliteit
die wordt geleverd, is onderzoek zeker van belang. Ik denk dat de heer
Benedictus daar nog verder op zal ingaan.
Er is gevraagd of er überhaupt sprake is van een probleem ten aanzien
van de mondzorg bij ouderen. We weten dat er een probleem is. Ik haal
onder andere het onderzoek aan van tandarts Hoeksema. Hij heeft vrij
recentelijk onderzocht hoe nieuwe bewoners in een verpleeghuis eraan
toe zijn wat betreft de mondzorg. Het blijkt dat er bij 80% van de nieuwe
bewoners sprake is van een zeer serieus probleem op het gebied van
mondgezondheid. Dat zegt heel veel over de kwaliteit van de mondzorg
voor thuiswonende ouderen. Ik zeg dat in de wetenschap dat het aantal
thuiswonende ouderen snel toeneemt en steeds meer ouderen eigen
gebitselementen hebben met alle consequenties van dien. Ik denk al met
al dat er geen extra onderzoek nodig is naar de noodzaak om de
mondzorg voor ouderen te verbeteren.
De heer Benedictus:
Ik haak in op het laatste punt. In het rapport van de Gezondheidsraad uit
2012 is geconstateerd dat allerlei onderzoek aan de academie gedaan
sterk vertraagd in de mondzorgpraktijk zijn weg weet te vinden. Ik denk
dat dat een serieus probleem is voor de mondzorg. Eerder, rond het
experiment vrije prijsvorming mondzorg, heeft de patiëntenfederatie
aangegeven dat het too little too late was. Dat sloeg op het feit dat de
informatie over kwaliteit in de mondzorgkwaliteit maar moeizaam
doorkwam. We hebben die informatie echter echt nodig. Zonet werd door
een spreker naast mij naar voren gebracht dat haar vulling beter zou zijn
dan die van een ander. Prima, maar wij willen dat als patiënten ook
kunnen zien. We moeten zorgen voor systemen waarmee we dat goed
met elkaar kunnen vergelijken. Dat is naar mijn idee voor de hele sector
een prikkel om de mondzorg naar een hoger level te trekken. Ik ben het
overigens met iedereen eens die zegt dat de mondzorg in Nederland niet
belabberd is. Als je een acht scoort of als 90% goede mondzorg levert,
dan doet nog altijd 10%, 15%, 20% dat niet en dat is onaanvaardbaar. Daar
kunnen we echt nog een wel een tandje bijzetten om het te kunnen
opschakelen en te versnellen.
Het KiMo is – het is al een paar keer gememoreerd – een goede stap, maar
ook dat had veel voeten in de aarde. Op dit moment levert het KiMo nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

35

steeds niet en ik zou daarom alle betrokkenen willen oproepen om een
versnelling teweeg te brengen. Dat hebben we echt nodig, opdat wat in de
academie is ontwikkeld, sneller naar de praktijk komt en sneller in
richtlijnen wordt vertaald. Die richtlijnen moeten verder ook worden
voorzien van indicatoren om het transparant te maken. Dat moeten we
versnellen. De heer Rutte vroeg: wat als dat niet lukt? Wat zouden we dan
nog kunnen doen? Ik denk dat we dan toch echt de doorzettingsmacht van
een zorginstituut nodig hebben om het te realiseren.
De voorzitter:
Er ligt nog een vraag van mij over de taakherschikking en de perceptie van
de patiënt.
De heer Benedictus:
Op pagina 53 staan de uitkomsten van onze enquête; het is al vaker
aangehaald. Daar hebben we aangegeven dat een grote meerderheid kiest
voor de tandarts, maar degenen die het rapport wat uitgebreider hebben
gelezen, hebben op pagina 52 kunnen zien dat diegenen die ervaring
hebben met de verplaatsing van zorg, hierover vaker positief oordelen. De
zorg voor de diabetespatiënten is net als die voor longpatiënten van de
tweede naar de eerste lijn gegaan en daar hebben we ook gezien dat een
dergelijke verandering tijd en een goede implementatie vergt. Dat is nou
net het punt waarmee wij als patiëntenfederatie worstelen. Wij zien een
soort domeinstrijd en discussie over vragen als: is de mondhygiëniste
voldoende opgeleid om de diagnose te kunnen stellen? Daardoor ontstaat
er toch enige twijfel bij ons. We zeggen dan ook dat er breder experiment
zou moeten komen.
Misschien is er wel meer mogelijk binnen die samenwerking. Laten we dat
nou eens met z’n allen goed bekijken en uit die ruzieachtige sfeer komen.
Op die manier kun je de juiste stappen zetten en dat lijkt ons een betere
keuze dan nu heel eendimensionaal kiezen voor wel of geen taakherschikking op dit moment. Wij denken dat de tijd er op dit moment nog niet
helemaal rijp voor is, maar zijn er tegelijkertijd wel van overtuigd dat er
meer gedeeld en meer samengewerkt kan en moet worden. Maar goed,
dat vergt dan wel ietsjes meer tijd en ietsjes meer begeleiding.
De voorzitter:
Mevrouw Julien, u mag hierop reageren maar met het oog op de tijd
vraag ik u wel om dat scherp en kort te doen.
Mevrouw Julien:
Eerlijk gezegd herken ik mij niet in wat de heer Benedictus nu vertelt. Wij
herkennen niet de domeinstrijd waarover nu wordt gesproken, maar wij
hebben wel de behoefte om het nog beter te regelen. In die zin denk ik dat
wij het bij ons in Rotterdam en omstreken regionaal zo goed geregeld
hebben dat het misschien als voorbeeld zou kunnen dienen voor andere
regio’s.
De heer Benedictus:
Wij pleiten ook voor een proeftuin, voor een gebied dat we eens wat beter
bekijken. Er zullen best goede voorbeelden zijn, good practices. Die
moeten we zien op te schalen. Ik kan mij toch niet aan de indruk
onttrekken dat de partijen op dit thema tegenover elkaar staan. Dat beeld
en dat rumoer is voor patiënten niet prettig. Die willen rust en duidelijkheid. Er zijn meer voorbeelden genoemd. Ik zag ook dat de mondzorgkoepels samenwerkingsverbanden kennen. Ik zou dat beter in beeld willen
krijgen, misschien als opstap naar verdere samenwerking. Of het dan
takenschikking of taakdelegatie heet, is misschien vooral semantiek op dat
moment.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

36

Mevrouw Julien:
U bedoelt zorgherschikking.
De voorzitter:
Goed. De punten zijn gemaakt. Ik ga naar de heer Hofman.
De heer Hofman:
Op de vraag van mevrouw Bruins Slot: Gewoon Gaaf is ontwikkeld door
het echtpaar Christiansen in Nexø, in Denemarken. Zij hebben er
uitgebreid onderzoek naar gedaan hoe je cariës kunt verminderen. Na
jarenlang onderzoek is gebleken dat de goede manier van benaderen
onder andere een motivational interview omvat, het scoren van de
behoefte aan voorlichting, het scoren van de behoefte aan samenwerking
en het kind eerder terug laten komen wanneer er risico wordt gezien. Uit
uitgebreid onderzoek is gebleken dat dit leidt tot een cariësreductie van
70%. Erik Vermaire heeft een proefschrift geschreven en gepubliceerd
waarin hij heeft aangetoond dat ook in Nederland, in Den Bosch, 70%
cariësreductie kan worden behaald met deze methode.
Ik denk eerlijk gezegd dat wij dat nu hebben aangepakt door een
stappenplan te introduceren. Daarbij wordt de intake genoteerd, met
indices. Na een jaar worden weer de indices genoteerd en daarmee kun je
ook wetenschappelijk aantonen of het wel of niet werkt. Het is een zeer
uitgebreid onderzochte, innovatieve methode en wij hebben daar heel
veel steun voor gekregen. Tot zover Gewoon Gaaf.
Er is gebleken dat er in de afgelopen jaren met deze voorliggende
maatregel wel degelijk een domeindiscussie heeft plaatsgevonden, wat de
oprichting van het KiMo heel erg heeft gefrustreerd. Het vak zit heel erg te
wachten op een instituut dat richtlijnen vaststelt, en ook de buitenwereld
zit daarop te wachten. Klaarblijkelijk heeft ook de FTWV, de Federatie van
Tandheelkundig Wetenschappelijke Verenigingen, stelling genomen en
ervoor gekozen om alles te laten zoals het is en niet mee te gaan in de
voorgestelde algemene maatregel van bestuur. Dat is heel belangrijk,
want als de beroepsgroep op deze manier eenduidig een keuze maakt en
ook daarna als één kolom gaat overleggen hoe dat goed gedaan kan
worden, in plaats van weer met een nieuwe maatregel geconfronteerd te
worden, dan kunnen we volgens mij veel meer soelaas bieden aan wie
dan ook. Dan kunnen ook onze wetenschappelijke ontwikkeling en ons
kennisinstituut KiMo eindelijk goed van de grond komen.
Capaciteit: wij denken in preventie. Ivoren Kruis is heel erg gebaat bij
preventie. Wij vinden dat 1 ons preventie veel beter is dan 20 kilo curatie.
Als je mensen die opgeleid zijn om aan preventie en aan voorlichting te
doen, curatief gaat inzetten, vraag ik mij af of je dan wel goed bezig bent.
Wij hebben die mensen heel hard nodig. Wij hebben elkaar heel hard
nodig om mensen uit te leggen dat ze hun mond goed moeten verzorgen.
Er komt nu een heleboel jeugd aan met een slecht gebit. De vraag was
hoe we die gaan helpen. Als die mensen niet bij de tandarts komen, dan
kunnen we ze ook niet helpen, ook niet middels Gewoon Gaaf. We vragen
dus aan de politiek om ons er alstublieft bij te helpen, die mensen wel
naar de mondverzorgers te krijgen, ongeacht of dat de tandarts of de
mondhygiënist is. We moeten het samen doen en we willen geen
domeindiscussies. We hebben elkaar veel te hard nodig.
De voorzitter:
Mevrouw Julien, u kunt in één zin hierop reageren.
Mevrouw Julien:
Mijn praktijk zit in Rotterdam in een wijk met een lage SES en ligt tegen de
grens aan van een wijk met een hoge SES. Dat betekent een gemixt
publiek, zeker op het gebied van de tertiaire preventie. Het Gewoon
Gaaf-model hebben wij getransformeerd naar een benadering op basis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

37

van cariësrisico. Gewoon Gaaf werkt prima, ook bij de kinderen met een
lage SES, maar het vraagt wel een veel hogere terugkomfrequentie. De
investering in preventie is hoger. Het is heel fijn dat je binnen de tertiaire
preventie de caviteit kunt behandelen en het geheel gelijk kan inbedden in
de primaire preventie. Dus niet de caviteit behandelen en de patiënt
wegsturen, maar terugvallen op de primaire preventie. Dit maakt ook
duidelijk waarom de tertiaire preventie bij de mondhygiënist thuishoort.
De voorzitter:
Dank voor de aanvulling. Tot slot staat de heer Trentelman in de
schijnwerpers.
De heer Trentelman:
Leuk dat ik een paar afsluitende statements mag maken.
De voorzitter:
U hebt een minuut of drie, dus ik waarschuw u alvast.
De heer Trentelman:
Daar kom ik ruim mee uit.
Is taakherschikking ingegeven door financiële redenen? Volgens mij niet.
Ik denk dat een aantal beroepsverenigingen of koepels dat wil doen
geloven, maar dat is geenszins het geval. Daar ben ik van overtuigd. Het
gaat uitsluitend om de kwaliteit van de zorg, mits de professional zelf het
vertrekpunt is.
Dan een toelichting op mijn kritiek. Die kritiek was niet alomvattend. Het
programma van Ivoren Kruis heeft nu de titel Gewoon Gaaf gekregen. Het
principe is door Vermaire van de jeugdtandzorg in Den Bosch opgepakt.
Gewoon Gaaf zijn slechts woorden. Het is een goed programma maar het
bereikt een groot deel van de doelgroep niet. Dat zien wij ook in
Rotterdam. Volgens mij werd dit zojuist ook gezegd. Gewoon Gaaf bereikt
het witte kind in de witte wijk.
Mevrouw Julien:
Het bereikt ook het donkere kind, maar de frequentie moet hoger zijn.
De heer Trentelman:
Ik chargeer. We kunnen nuances aanbrengen, maar de kern van het
verhaal is dat met name het witte kind wordt bereikt en niet de kinderen
met een achterstand in grote steden en grootstedelijke gebieden. Dat blijkt
uit het onderzoek. Dat zijn de kinderen die veelal niet terugkomen in het
preventieprogramma dat erop aansluit, maar dit terzijde.
Wat is wel nodig? We moeten de ouders bereiken. De kinderen moeten
bereikt worden door de professional aan de stoel: een goed gesprek,
goede voorlichting, preventie en alles wat erbij hoort. Of het nu gebeurt in
de vorm van een mondzorgsprookje – ik heb daar even aan gerefereerd –
of met een digitaal lespakket dat wij bijvoorbeeld vanaf oktober kosteloos
aan basisscholen ter beschikking stellen of direct aan de stoel, het is
allemaal belangrijk. Het begint bij de professional, vanuit het hart, vanuit
zijn of haar deskundigheid. Het gebeurt niet door enorme opleidingsinstituten of met enorme programma’s. Ik geloof er niet in. Het begint gewoon
aan de stoel.
Wat is er meer nodig? Laat de professional zijn werk doen. Laat de
professional doen waar hij of zij goed in is en waarvoor hij of zij de
kwalificaties heeft. Ik opteer voor het verhaal rondom de taakherschikking.
Daarmee heb ik de vragen beantwoord. Ik wil nog iets toevoegen over
mondzorg bij kwetsbare ouderen. Ik pleit voor een haal- en brengvergoeding, even los van de discussie over de basiszorg. We zijn er een tijdje
geleden mee begonnen en wij hebben onze praktijken daar speciaal op
ingericht. De grootste belemmering voor ouderen die ons bellen met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

38

verzoek om mondzorg is het vervoer van en naar de praktijk. Veelal is
familie of mantelzorg niet in staat die mensen te brengen en te halen en
zijn de ouderen zelf niet bij machte om de kosten van het vervoer te
dragen, zeker niet als dat via een welzijnsinstelling wordt gedaan. Het zijn
maar kleine bijdragen, maar zelfs die zijn een belemmering. Ik houd een
pleidooi om daar iets voor te regelen.
De voorzitter:
Mijnheer Ter Borgt, u wilt reageren, maar we zijn helaas door de tijd heen.
Uw opmerking zal ongetwijfeld weer nieuwe opmerkingen oproepen. Zo
gaat dat nu eenmaal. We moeten het hierbij laten. Als u naar aanleiding
van deze sessie op briljante ideeën komt, horen wij die graag. Die
wachten wij af.
Ik dank een ieder voor de inbreng. Om 13.15 uur gaan wij verder met het
derde blok met toezichthouders en financiers.
De vergadering wordt van 12.37 uur tot 13.15 uur geschorst.
Blok 3: Toezichthouders/financiers
Gesprek met:
– De heer N. Plug, directeur Publieke Gezondheid (DPG) van Hollands
Noorden, VNG/GGD
– Mevrouw S. Sari, specialist BIG-register CIBG
– De heer L.R. Kooij, voorzitter Commissie Buitenslands Gediplomeerden Volksgezondheid (CBGV)
– De heer I. van Dijk, lid raad van bestuur ONVZ
– Mevrouw M. van Dongen, afdelingsmanager Zorginkoop Integrale en
Generieke Zorg VGZ
– De heer J.R. van Diermen, hoofd producten en mondzorg Inspectie
voor de Gezondheidszorg (IGZ)
– Mevrouw M.J. Kaljouw, voorzitter raad van bestuur Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa)
– Mevrouw A.A. Schuller, TNO
De voorzitter:
Goedemiddag. Ik heet iedereen welkom terug. De publieke tribune is weer
goed gevuld. Ik heet ook de nieuwe groep sprekers welkom. Ik tel in totaal
26 sprekers voor deze rondetafel. Dat is bijna een record.
Bij de eerste twee blokken ging het heel goed, dus de verwachtingen bij
dit derde blok, dat ook als toetje van deze rondetafel kan worden
beschouwd, zijn buitengewoon hooggespannen. U hebt ons een paper
toegestuurd. U krijgt nog twee minuten om wat accenten te leggen. Als u
zich daar ongeveer aan houdt, zal ik niet te streng zijn. Daarna krijgt de
Kamer de gelegenheid om vragen te stellen.
Aanwezig zijn mevrouw Bruins Slot van het CDA, de heer Arno Rutte van
de VVD en ikzelf, de heer Van Gerven van de SP. Er zijn een aantal
afzeggingen: mevrouw Dijkstra van D66, mevrouw Wolbert van de Partij
van de Arbeid en de heer Krol van 50PLUS. Uiteraard wordt er wel
meegeluisterd, want dit debat wordt live uitgezonden.
De heer Plug:
Voorzitter. Dank u voor de uitnodiging. Misschien is het goed om even te
zeggen hoe ik hier zit. Ik ben directeur publieke gezondheid van een GGD,
maar ik zit hier vandaag namens GGD GHOR Nederland, alle GGD’s in
Nederland. Ik zit hier ook namens de VNG, die ons gevraagd heeft om dat
te doen. De gemeenten zijn de uitvoerders van de publieke gezondheidszorg in Nederland, in medebewind met VWS. Op die manier zijn we
samen stelselverantwoordelijk voor de publieke gezondheid in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

39

Ik maak een paar inhoudelijke opmerkingen. Wij zijn er ook van overtuigd
dat het niet goed gaat met de gebitten van Nederland. Wij zijn met name
bezorgd over de kindergebitten, de gebitten van kwetsbare ouderen en
met name ook de gebitten van kinderen uit gezinnen met een lage SES
(sociaal-economische status). In de vorige sessies is inhoudelijk
voldoende aan de orde geweest dat dit effecten heeft die verdergaan dan
alleen de mondgezondheid en ook de algemene gezondheid van kinderen
en ouderen raken. Daarmee is het belang van een effectieve aanpak
voldoende duidelijk gemaakt.
De formele positie van de gemeenten en GGD Nederland is dat wij via de
Wet publieke gezondheid een taak hebben in de preventie op het gebied
van algemene gezondheidszorg. Wij doen dat met name via jeugdgezondheidszorg, maar ook via andere taken. Er moet stevig worden ingezet op
de lijn van preventie. Dat gebeurt ook op heel veel plekken in Nederland,
maar het kan wellicht nog beter, wellicht ook door de samenwerking met
andere partijen te versterken. Ik denk aan de zorgverzekeraars, die
vandaag ook aan tafel zitten. Ik denk ook aan het onderwijs, aan publiekscampagnes en aan andere manieren om dit probleem op een goede
manier te agenderen en aan te pakken.
Het is deze week de Week van de Opvoeding. Daarom maak ik ook een
enkele opmerking over opvoedvaardigheden. Wij geloven als GGD
Nederland dat het vooral gaat om het versterken van generieke vaardigheden bij ouders. Je moet niet voor elk probleem een nieuw project
opstarten, maar vooral bekijken hoe je de opvoedvaardigheden van
ouders kunt versterken. Inmiddels is bewezen dat er cariës onder kinderen
minder voorkomt naarmate ouders een positievere opvoedstijl hebben.
Wij geloven dus dat dit niet via losse projecten moet, maar via een
duurzame oplossing en duurzame aandacht, daarbij vooral gebruikmakend van de bestaande instituties.
Daar houd ik het even bij.
Mevrouw Sari:
Voorzitter. Het CIBG is als registerautoriteit verantwoordelijk voor het
registreren en herregistreren van onder andere het artikel 3-beroep
tandarts in de Wet BIG. Het BIG-register is een belangrijk instrument van
de Wet BIG. Het doel van de Wet BIG is het beschermen van patiënten
tegen onzorgvuldig en ondeskundig handelen van zorgverleners.
Zorgverleners met een artikel 3-beroep in de Wet BIG zijn verplicht zich te
registreren in het BIG-register om de desbetreffende beroepstitel te
mogen voeren.
De zorgverlener, die in het BIG-register staat ingeschreven, maakt zich
kenbaar als deskundige op zijn gebied en mag zelfstandig voorbehouden
handelingen uitoefenen. Patiënten die het BIG-register raadplegen
vertrouwen op de deskundigheid van de zorgverlener in het register. Met
de invoering van herregistratie wordt deze deskundigheid beter gewaarborgd. Zoals de Minister in haar reactie op de evaluatie van de Wet BIG op
2 december 2014 heeft aangegeven, is zij aan het verkennen hoe de eisen
voor herregistratie kunnen worden uitgebreid. Hierover zal zij volgend jaar
een wetsvoorstel aanbieden aan de Tweede Kamer. Een belangrijk aspect
dat de kwaliteit van de zorg zal dienen, is de mogelijke invoering van
verplichte deskundigheidsbevordering als aanvullende voorwaarde voor
herregistratie.
Zoals aan uw Kamer door de Minister is gecommuniceerd, verkent de
Minister ook of zij een register kan instellen voor artikel 36a-(experimenteer-)beroepen. Uw Kamer ontvangt hierover ook dit jaar nog een
wetsvoorstel. Bij wijze van experiment zullen mondhygiënisten dan
tijdelijk de bevoegdheid krijgen om zelfstandig voorbehouden handelingen te verrichten. Als dit wetsvoorstel in werking treedt, zal het CIBG –
net als voor de artikel 3-beroepen – de verantwoordelijkheid dragen voor
de zorgvuldige registratie, publicatie en actuele online raadpleegbaarheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

40

van mondhygiënisten. Het CIBG zal zowel in de openbare registratie als in
de woordvoering naar de burger het onderscheid tussen een artikel 3- en
een artikel 36a-beroep duidelijk kenbaar maken, zoals het tijdelijke
karakter van een artikel 36a-beroep. Een belangrijke overeenkomst is
bijvoorbeeld dat zowel de tandarts als de mondhygiënist in gelijke en
volle omvang onder het tuchtrecht zullen vallen.
Zoals de Minister in haar reactie op de evaluatie van de Wet BIG heeft
aangekondigd, is zij aan het verkennen hoe het BIG-nummer verplicht
door de zorgverlener vermeld kan worden. Hierover zal zij dit jaar nog een
wetsvoorstel aanbieden aan de Tweede Kamer. Het BIG-register is van
mening dat het verplicht stellen van de vermelding van het BIG-nummer
door zorgverleners een goede zaak is om de transparantie voor de burger
te vergroten. Het BIG-register zal ook de nodige medewerking verlenen
richting IGZ en het zorgveld om dit te faciliteren.
De heer Kooij:
Voorzitter. De Commissie Buitenslands Gediplomeerden Volksgezondheid
adviseert de Minister over de erkenning van buitenlandse diploma’s van
beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg. De procedure daarvoor ligt
vast in de Wet BIG, die is bedoeld om patiënten te beschermen tegen
ondeskundig handelen. Tandartsen moeten dus ingeschreven zijn in het
BIG-register. Dat geldt ook voor buitenlandse tandartsen, met een diploma
van buiten de EER. Zij worden getoetst op hun vakbekwaamheid. De helft
van die buitenlandse tandartsen slaagt voor die toets, en de andere helft
heeft onvoldoende resultaten. Aan hen wordt een aanvullende opleiding
op maat aangeboden.
Daarnaast is het van belang dat in artikel 35 van de Wet BIG vastligt dat
het beroep waarvoor een inschrijving in artikel 3 van de Wet BIG nodig is,
zoals dat van tandarts, ook onder supervisie kan worden uitgeoefend,
zonder dat iemand in het BIG-register is ingeschreven; dat is de
zogenaamde verlengde-armconstructie. Werken onder supervisie moet
mogelijk zijn voor bijvoorbeeld opleidingssituaties. De Inspectie voor de
Gezondheidszorg heeft in 2008 criteria vastgesteld waaraan in de
mondzorg die supervisiesituatie voor buitenlandse tandartsen moet
voldoen. Dat betekent onder andere dat de patiënt op individuele basis
gevraagd moet worden om toestemming te geven en dat de supervisor
per geval moet beoordelen of de niet-bevoegde beroepsbeoefenaar
correct heeft gehandeld. Dat artikel in de Wet BIG over supervisie is
nadrukkelijk niet bedoeld als een alternatief voor de gebruikelijke
erkenningsprocedure, maar toch wordt dat artikel oneigenlijk gebruikt. Ik
zie regelmatig buitenlandse tandartsen die geen BIG-registratie hebben,
maar die wel, vaak al vele jaren, in Nederland als tandarts werkzaam zijn.
Zij werken doorgaans zelfstandig of nagenoeg zelfstandig, wat in strijd is
met de Wet BIG. Wanneer ik deze mensen tegenkom, bijvoorbeeld bij een
voorlichtingsbijeenkomst, dan adviseer ik hun om deel te nemen aan de
gebruikelijke procedure met toetsing. Sommigen doen dat ook. Uit de
resultaten blijkt meestal dat de vakbekwaamheid niet voldoende is, ook al
werken deze mensen al lang in Nederland.
We moeten een tandarts met een buitenlands diploma die niet getoetst is,
beschouwen als niet-bekwaam. Hij of zij is immers ook niet in het
BIG-register ingeschreven. Langdurig werken onder supervisie is geen
alternatief voor de gebruikelijke erkenningsprocedure. Net als voor in
Nederland opgeleide tandartsen geldt dat buitenlandse tandartsen als zij
hier willen werken, in het BIG-register ingeschreven moeten worden. Dat
is een norm en die moet worden gehandhaafd.
De voorzitter:
Dank u wel.
Het woord is nu aan de heer Van Dijk, lid van de raad van bestuur van
ONVZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

41

De heer Van Dijk:
Voorzitter. Geachte leden van de Kamer. Graag deel ik met u de ideeën
van ONVZ.
De voorzitter:
Misschien kunt u nog even toelichten wat ONVZ is? Dat weet wellicht niet
iedereen die luistert.
De heer Van Dijk:
Dan hebben we nog wat missiewerk te doen. Dank u wel voor deze kans.
ONVZ is een van de negen zorgverzekeraars in ons land. Wij zitten in
Houten. Wij rekenen ons tot de middelgrote zorgverzekeraars. Is dat
voldoende?
De voorzitter:
Ja. Gaat u verder.
De heer Van Dijk:
Ik deel graag met u de ideeën van ONZV over de mondzorg. De mondzorg
is volgens ons een belangrijk maar ondergewaardeerde schakel voor
kwalitatief goede eerstelijnszorg. Wij vinden het belangrijk om dat signaal
hier vandaag af te geven.
De zorgverleners over wie we vandaag spreken, zijn naar onze mening bij
uitstek geschikt om op het gebied van preventie een rol te pakken. De
meeste mensen liggen immers minimaal één keer per jaar bij de tandarts
of de mondhygiënist in de stoel. We weten inmiddels dat de tandarts
veranderingen in de gezondheid via de mond kan constateren en daarmee
een belangrijke rol kan vervullen als vroegsignaleerder van gezondheidsissues. Ook de mondhygiënist kan hier overigens wat ons betreft een rol
bij spelen. De signalering van diabetes, dementie en cardiovasculaire
aandoeningen zijn voorbeelden hiervan.
Het vertrouwen van patiënten in tandartsen en mondhygiënisten is groot.
Een earlywarningsysteem in combinatie met een expliciete preventieve
rol van tandartsen en mondhygiënisten zou wat ONVZ betreft een
belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de volksgezondheid in ons land.
Hiervoor is integratie in de eerstelijnsketen wel noodzakelijk. Wij zouden
graag zien dat meer wordt nagedacht over deze ontwikkelingen en de rol
van de verschillende betrokken zorgverleners. Eén eigen digitaal
gezondheidsdossier, maar vooral de samenwerking tussen de verschillende zorgverleners – dat punt is vanochtend ook aan de orde geweest –
zou daarbij helpen.
Macro is volgens ons de grootste gezondheidswinst te behalen bij de
risicogroepen. Veel kwetsbare ouderen maar bijvoorbeeld ook veel
jongeren mijden momenteel de tandarts. Om hen te kunnen bereiken is
het belangrijk om financiële drempels te beperken. Ons pleidooi is
vandaag daarom om ten minste één preventieconsult per jaar op te
nemen in de basisverzekering. Hierbij moet een duidelijke taakverdeling
worden georganiseerd tussen de mondhygiënisten en de tandartsen.
Uiteraard moet hierbij, evenmin als bij de huisarts gebeurt, een eigen
risico in rekening worden gebracht, want anders heb je nog steeds die
drempel tot dat stuk eerstelijnszorg.
Wij denken dat de financiële drempels die de toegang tot de mondzorg
beperken, op deze manier kunnen worden weggenomen. Er is uiteraard
een financieringseffect. Wij denken dat het relatief klein is. De nettokosten
voor de premiebetaler zullen te overzien zijn, omdat de dekking immers
uit de aanvullende verzekering kan worden weggehaald. Die dekking
wordt daar dus beperkt. Die verzekeringen zullen daardoor relatief
goedkoper worden.
ONVZ is van mening dat wij het hier vandaag hebben over maatschappelijk en medisch noodzakelijke zorg die een plek hoort te hebben in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

42

basisverzekering. Wij zijn ervan overtuigd dat meer mondzorg in de
basisverzekering zal bijdragen aan de nettogezondheidswinst en aan de
arbeidsproductiviteit.
Tot slot. Ik hoop dat ik nog binnen de tijd ben. ONVZ is een zorgverzekeraar die vrije keus van de zorgverlener hoog in het vaandel heeft staan.
Vrije keus in de mondzorg vinden wij dus ook zeer belangrijk, maar die
kan niet zonder inzicht in kwaliteit. Wij denken dat tandartsen inmiddels
op de goede weg zijn met hun eigen kwaliteitscriteria en -instituut, maar
het blijkt voor de patiënt toch nog steeds lastig om daar inzicht in te
krijgen. Wij moedigen de professionals en de sector dus van harte aan om
daar verder in te investeren en om de transparantie en vooral het zicht op
kwaliteit verder te vergroten.
Dank voor de mogelijkheid om te spreken bij deze bijeenkomst. Wij hopen
met onze ideeën, die wat verder uitgewerkt zijn in de position paper, een
bijdrage te leveren aan de dialoog over de toekomst van de mondzorg.
We zijn als verzekeraar graag bereid om mee te denken over en mee te
helpen met concrete pilots en oplossingen. We hopen dat de politiek deze
richting wil ondersteunen.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Van Dongen, afdelingsmanager zorginkoop
integrale en generieke zorg bij VGZ.
Mevrouw Van Dongen:
Zal ik dat even toelichten?
De voorzitter:
Nou, VGZ is wel bekend, maar ga uw gang.
Mevrouw Van Dongen:
Ik ben verantwoordelijk voor de landelijke inkoop. Naast mondzorg gaat
het om geboortezorg, paramedie – daaronder vallen de etalagebenen –
hulpmiddelen en het zittend ziekenvervoer.
Allereerst dank voor deze uitnodiging. VGZ is tevreden over de kwaliteit
van de mondzorg, althans voor zover we dat kunnen zijn. We zien dat het
bekostigingssysteem niet leidt tot ruimte voor innovatie. De uitbetaling
per verrichting, dus het bekostigingssysteem, bevat naar ons idee
perverse prikkels. Het stimuleert productie en overbehandeling. De heer
Beekmans refereerde hier vanochtend al aan. We zien dat kostenbesparende innovaties vaak leiden tot kostenverhoging omdat de vrijgespeelde
ruimte weer wordt opgevuld door andere zorg. Dat baart ons zorgen. Er is
helaas geen beloning voor aanbieders die niet mee willen doen aan deze
productieverhoging.
Hoe kunnen we er dus voor zorgen dat besparingen weer terugvloeien
naar de verzekerden en naar een solidair stelsel? Wij denken dat
aanbieders van mondzorg besparingen kunnen realiseren door te stoppen
met onnodige zorg. Een voorbeeld hiervan is de toename van gebitsreiniging sinds de wijziging van de M-codes. Alleen voor VGZ betekent dit
een toename van 9 miljoen per jaar, maar we zien niet dat de curatie
afneemt. De behandeling moeten we laten verrichten door de zorgverlener die daar het meest bekwaam in is, zodat er weinig rework is. Ook
moeten de behandelingen niet onnodig worden geüpgraded. Daarnaast
moet er gewerkt worden aan preventie. Zoals ik net zei, zien we wel dat
preventie niet altijd leidt tot minder curatief handelen.
Maar hoe realiseren we die besparingen dan? Wij vinden dat we de
aanbieders van mondzorg zelf moeten laten bepalen wat zinnige zorg is.
Vol verwachting wachten we af wat het KiMO daarover zegt. We vinden
echter wel dat het te lang duurt. Daarom zijn we op dit moment in gesprek
met aanbieders van zinnige mondzorg – wij noemen dit ook wel «dappere
tandartsen» – om gezamenlijk een netwerk te creëren. Ik werd erg blij van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

43

de heren Starrenburg en Ter Bogt vanochtend, omdat je bij hen de passie
voor de mondzorg zag. Met tandartsen die deze passie delen zijn we in
gesprek. Dat is best lastig, want het is lastig voor deze tandartsen. De heer
Starrenburg had het over een verwijspraktijk. Nou, die tandartsen zeggen:
ik ben bang dat ik, als ik met jullie over doelmatige zorg ga praten,
dadelijk geen verwijzingen meer krijg. Het is wel heel interessant om te
praten, want het kan toch niet zo zijn dat een tandarts die doelmatig werkt
minder vergoed krijgt dan een tandarts die dat niet doelmatig doet. We
willen zo veel evidence ophalen over betere en betaalbare zorg dat je daar
als niet-deelnemende zorgaanbieder niet meer omheen kunt.
Wat betreft de toegang tot mondzorg en het bereiken van de specifieke
doelgroepen sluit ik mij aan bij wat eerder gezegd is. Ook wij vinden jeugd
en kwetsbare ouderen belangrijk.
Ik wil ook nog iets zeggen over capaciteit en taakherschikking. Wij zien op
dit moment nog geen tekort aan tandartsen. Dat wil zeggen dat wij geen
wachtlijsten zien. Desalniettemin baart de vergrijzing van deze beroepsgroep ons wel zorgen.
Met de zelfstandige bevoegdheid van de mondhygiënist lijkt onze
mondzorg gecompliceerder, onoverzichtelijk en duurder te worden. We
juichen dan ook de echte ketenbehandeling toe, waarbij wij het «onder
één dak»-principe van harte toejuichen.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Van Diermen. Hij is hoofd producten en
mondzorg bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
De heer Van Diermen:
Voorzitter. Dank voor de uitnodiging om hier te spreken. De diversiteit aan
onderwerpen die in de vele position papers worden aangehaald, zien wij
ook terug in het toezicht. In de afgelopen jaren heeft de inspectie het
toezicht in de mondzorg steeds verder ontwikkeld. Naast toezicht op basis
van meldingen is er nu ook steeds meer risicogestuurd toezicht. Naast
toezicht op randvoorwaarden als radiologie en infectiepreventie, is er ook
steeds meer toezicht op het zorginhoudelijke vlak. De IGZ stuit daarbij
regelmatig op het ontbreken van expliciete veldnormen en richtlijnen die
gelden voor de hele sector.
In onze position paper is daarom aandacht gevraagd voor drie thema’s.
Ten eerste voor het bevorderen van transparantie in de zorgverlening.
Daardoor is voor de patiënt helder welke behandeling zal plaatsvinden en
wie die zal uitvoeren. Een tweede thema is het borgen van de professionaliteit in de sector. Dat onderwerp is hier vandaag al genoemd. Hoe zorgen
we er met elkaar voor dat de bekwaamheid van zorgverleners niet ter
discussie staat, maar geborgd is in een kwaliteitssysteem rond opleiding
en bij- en nascholing? Het derde thema is het delen van informatie, zodat
op een goede manier invulling kan worden gegeven aan samenwerking
tussen professionals.
Er zijn goede initiatieven in de sector, bijvoorbeeld de oprichting van het
KiMo. Tegelijkertijd is er nog veel resultaat te behalen. De IGZ vraagt de
sector daarom om voortvarend en in samenwerking hier invulling aan te
geven. Als er vanuit de inspectie een bijdrage kan worden geleverd aan de
mogelijke toets op handhaafbaarheid van normen of richtlijnen, dan zijn
wij daar van harte toe bereid.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Kaljouw, voorzitter van de
raad van bestuur van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
Mevrouw Kaljouw:
Voorzitter. Goede betaalbare en voor iedereen toegankelijke zorg is
belangrijk. Dat geldt zeker ook voor de mondzorg. Ondanks het feit dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

44

bij de mondzorg gaat om zorg waarvan slechts een vijfde deel via de
Zorgverzekeringswet wordt bekostigd, stelt de NZa hiertoe regels op. De
bijzonderheid van de mondzorg leidt er wel vaak toe dat het veld om veel
meer ruimte voor maatwerk vraagt. Veel patiënten betalen immers zelf.
Als NZa bieden we graag de ruimte aan initiatieven die tegemoetkomen
aan meer keuzevrijheid en betere kwaliteit. Voordat we die ruimte kunnen
bieden, is het veld aan zet om te waarborgen dat meer vrijheid samengaat
met het waarborgen van de belangen van de patiënt. Dan heb ik het over
richtlijnen, protocollen, visitaties en transparantie van kwaliteit en prijzen.
Dat zijn allemaal elementen die bijdragen aan het beschermen van deze
belangen. Hoe meer een sector zelf reguleert, hoe minder wij als overheid
hoeven doen.
Een ander belangrijk element in de discussie over kwaliteit en keuzevrijheid is samenwerking, zowel tussen tandartsen als tussen tandartsen
en mondhygiënisten. Al sinds 2006 studeren er mondhygiënisten af die
bekwaam en bevoegd zijn om primaire cariës te behandelen. Het is
inmiddels 2016, en nog roepen tandartsen dat dit de kwaliteit van de zorg
aan zou tasten. Hier staat echter geen bewijs tegenover, juist ook door het
ontbreken van richtlijnen en protocollen. De NZa ziet juist kansen in de
taakherschikking naar mondhygiënisten. Zo kan taakherschikking een
belangrijke bijdrage leveren bij de zorg voor kwetsbare patiënten zoals
ouderen, bij wie een goede mondhygiëne en gezondheid kunnen
bijdragen aan de kwaliteit van leven. De NZa roept partijen op om werk te
maken van samenwerking en transparantie van kwaliteit. Dat is een
absolute voorwaarde om meer maatwerk en ruimte voor innovatie
mogelijk te maken en om taakherschikking ten volle te laten slagen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik als laatste het woord aan mevrouw Schuller van
TNO.
Mevrouw Schuller:
Voorzitter. De Gezondheidsraad concludeerde in 2012 dat gegevens over
de mondgezondheid en mondzorgverlening in Nederland zeer beperkt
beschikbaar zijn, terwijl mondziekten als cariës en parodontale afwijkingen nagenoeg iedereen treffen. TNO is van mening dat gezondheidsbeleid gebaseerd moet zijn op feiten. Het is pas mogelijk om doelmatig
beleid te formuleren als er epidemiologische gegevens beschikbaar zijn.
TNO pleit daarom voor een regelmatige, structurele monitoring van de
mondgezondheid van de Nederlandse bevolking – punt een.
Onderzoek wijst uit dat er grote sociale verschillen in mondgezondheid in
Nederland bestaan. Volwassenen en kinderen uit lagere sociaaleconomische groepen zijn sterk in het nadeel. Vindt de Nederlandse
politiek dat acceptabel? Zo nee, dan is het aan de politiek om beleid in te
zetten om de ongelijkheid in mondgezondheid terug te dringen. Om dit
effectief te kunnen doen, moet duidelijk zijn wat ten grondslag ligt aan
deze ongelijkheid. De groep mensen met een lage sociaal-economische
status is bijzonder heterogeen. Chronisch zieken, personen met psychiatrische problematiek, verstandelijk beperkten, zwakbegaafden, laaggeletterden, zorgmijders, angstigen en personen met een niet-Nederlandse
culturele affiliatie zijn oververtegenwoordigd. Punt twee is dan ook dat
kennis over deze subpopulatie ontbreekt. Die kennis moet ontwikkeld
worden om doelmatige interventies te ontwerpen om ongelijkheid in
mondgezondheid te verkleinen.
De kosten van de mondzorg zijn in dezelfde ordegrootte als de kosten van
de huisartsenzorg: ongeveer 3 miljard euro. Onderzoek naar doelmatigheid in de mondzorg en richtlijnen voor klinisch handelen ontbreken
echter nagenoeg geheel. Vier jaar na dato is weliswaar het Kennisinstituut
Mondzorg (KiMo) gestart, dat zich zal richten op het ontwikkelen van
klinische richtlijnen. Doelmatigheidsonderzoek wordt echter nog steeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

45

nauwelijks uitgevoerd. TNO vindt dit in een tijd van stijgende uitgaven in
de zorg en krimpende budgetten ongewenst en pleit daarom voor
doelmatigheidsonderzoek naar de kosteneffectiviteit van interventies in de
mondzorg. Daarbij dient wat TNO betreft – dat is punt drie – de nadruk te
liggen op doelmatigheidsonderzoek van preventieve interventies en op de
doelmatigheid van het opnemen van mondzorg in het basispakket voor al
dan niet gespecificeerde groepen, zoals eerder is gesuggereerd.
Het aloude devies «voorkomen is beter dan genezen» geldt nog steeds.
Meer gezondheid betekent hogere kwaliteit van leven. Niet ziek zijn
bespaart geld, ook in de mondzorg.
Wij vragen de politiek daarom om een structureel monitoringsonderzoek.
Dat onderzoek wordt nu op ad-hocbasis door het Zorginstituut uitgezet,
maar dat zou structureel moeten zijn voor zowel jeugd, volwassenen als
ouderen. Als de politiek vindt dat sociale ongelijkheid in de mondgezondheid ongewenst is, pleiten wij voor onderzoek naar beïnvloedbare
oorzaken van ongelijkheid.
Daarnaast pleit TNO er dus voor dat onderzoek naar de effectiviteit en de
kosteneffectiviteit zou moeten plaatsvinden. Wij vragen dus om bij
ZonMw een structureel mondgezondheidsonderzoeksprogramma neer te
leggen.
De voorzitter:
Wij danken u voor dit betoog. Ik geef de Kamerleden nu de gelegenheid
om twee vragen per fractie te stellen. Het komt de effectiviteit ten goede
als u de vragen even noteert. Wij hebben nog ruim een halfuur de tijd.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Voorzitter. Ik dank iedereen wederom hartelijk voor de inbreng. Het is
mooi om gedurende een dag als deze te zien dat de discussie vanuit alle
perspectieven wordt gevoerd en dat het woord «kwaliteit» op verschillende manieren besproken wordt. Ik heb nog een vraag daarover aan u,
mijnheer Kooij. U zei terecht dat er buitenlandse tandartsen zijn die buiten
uw commissie om zelfstandig aan het werk gaan. Dat mag niet. Toen zei u
heel aardig: dan vraag ik ze om toch maar bij mijn commissie langs te
komen. Toen u zei dat zij zelfstandig werken terwijl ze dat niet mogen, was
het eerste wat bij mij opkwam: die mensen moeten stoppen met werken,
omdat de kwaliteit niet gegarandeerd is. Ik wil zo’n zorgverlener niet in
mijn wijk hebben. Kan de heer Kooij daarop reflecteren? Verder vraag ik
ook direct of daar een taak voor de inspectie is weggelegd. Loopt de IGZ
tegen dit probleem aan? Welke relatie heeft de IGZ met de Commissie
Buitenslands Gediplomeerden Volksgezondheid?
Dit was een vrij uitgebreide vraag, voorzitter. Mag ik nog een tweede
vraag stellen?
De voorzitter:
Zeker, ga uw gang.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
In de door haar opgestuurde position paper gaf mevrouw Kaljouw aan dat
zij zich zorgen maakte over de toegang van ouderen tot de mondzorg.
Welke oplossing ziet zij daarvoor? Misschien kan de heer Plug, als hij daar
ruimte voor ziet, ook zijn opvattingen daarover kenbaar maken aan de
hand van zijn ervaringen bij de GGD.
De heer Rutte (VVD):
Voorzitter. Ik spreek net zoals mevrouw Bruins Slot mijn dank uit aan alle
betrokkenen. Vandaag is een heel grote groep gekomen. Ik denk wel dat
wij daardoor een goed beeld krijgen van de stand van zaken van de
mondzorg in Nederland. Veel zorgen worden steeds weer opnieuw
gedeeld: de zorgen over het gebit van kinderen en de zorgen over het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

46

gebit van ouderen. In deze ronde hoorde ik echter voor het eerst zorgen
over de doelmatigheid in den brede van de tandartszorg. Misschien weten
wij daar wel te weinig van af. Iedereen weet dat het belangrijke zorg is en
dat het goed is dat het gebeurt, maar wat is goed en wat is niet goed?
Daar wil ik op doorvragen.
Mevrouw Van Dongen sprak over zorgen over de doelmatigheid. Start een
mooi project met welwillende tandartsen. Die rol kan een verzekeraar
zeker op zich nemen, maar waarom accepteren wij in de mondzorg dat dit
nodig is? Waarom accepteren wij dat er nog steeds geen standaardisatie
is en dat er nog steeds geen richtlijnen zijn, terwijl wij dat in bijna iedere
andere vorm van de zorg onacceptabel vinden? Ik stel die vraag ook aan
de heer Van Dijk die er voor pleit om preventie op te nemen in de
basisverzekering, maar dat in een speelveld waar die richtlijnen nog
ontbreken. Hoe ziet hij dit voor zich?
Tot slot leg ik die vraag voor aan mevrouw Schuller en mevrouw Kaljouw.
Aan mevrouw Schuller vraag ik welke bijdrage er op het gebied van
onderzoek kan worden geleverd om alsnog tot de vorming van richtlijnen
te komen. Aan mevrouw Kaljouw vraag ik wat de rol van de NZa in dezen
is. Hoe houden wij druk op de ketel? Of is de druk op de ketel dat wij
blijven zitten in een declaratiesysteem dat eigenlijk niemand wil, net zo
lang tot iedereen beweegt?
Ik houd het bij deze vraag, want die is zo breed dat ik verwacht dat een
ieder daar meer dan voldoende tijd voor nodig heeft.
De voorzitter:
Ik onderschrijf dat zo’n ochtend en begin van de middag heel nuttig zijn
om een beeld te krijgen van de mondzorg, maar dat er nog veel hobbels
moeten worden genomen. Die conclusie mogen wij toch wel trekken.
Ik wil nog twee vragen in de groep gooien. De eerste betreft de rol van de
GGD en dan kijk ik met name naar de VNG. Ik heb begrepen dat die rol op
het terrein van mondzorg en preventie vroeger veel groter was. Wilt u
eens reflecteren op de vraag hoe u de toekomst ziet? Wij hebben
natuurlijk artikel 5a van de Wet publieke gezondheid dat nadrukkelijk
bepaalt dat er een plan moet zijn voor ouderenzorg. Wij hebben verder
ook een probleem bij de vroege jeugd waarvan de gebitstoestand
kennelijk achteruitgaat. Anderen mogen ook aanhaken als zij daarover iets
willen zeggen.
Mijn tweede vraag heeft betrekking op de capaciteit. Ik kijk dan nadrukkelijk naar mevrouw Sari en de heer Kooij. De heer Kooij heeft een
langjarige ervaring met registraties en dergelijke. Hebben wij voldoende
tandartsen in Nederland of moeten wij uitbreiden? Je hebt natuurlijk een
aantal tandartsen en mondhygiënisten nodig om het werk te kunnen
doen, maar als de vijver groter is, kun je de beste vissen eruit halen. Ook
uit kwalitatief oogpunt kan het van belang zijn dat er wat meer tandartsen
zijn, zodat er wat meer te kiezen valt. Welllicht kan de heer Van Diermen
hierover nog iets zeggen uit oogpunt van de inspectie. Hoe ziet de
inspectie dit capaciteitsvraagstuk?
De heer Plug:
Voorzitter. Mevrouw Bruins Slot heeft twee vragen gesteld. Zij heeft
gesproken over de toegang tot kwetsbare ouderen. Bijna iedere gemeente
in Nederland heeft voorzieningen om het bereik van kwetsbare ouderen te
vergroten. Soms zijn dat teams van vrijwilligers, soms zijn het ouderenconsulenten, soms zijn er spreekuren. Iedere gemeente kiest haar eigen
vorm, maar iedere gemeente probeert het bereik van kwetsbare ouderen
te vergroten. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het thema gezondheid
daarbij onderbelicht blijft. Het gaat vaak om welzijnsproblematiek en het
thema gezondheid komt nog te weinig aan de orde. De GGD heeft een
vangnetfunctie voor mensen die buiten de boot vallen. Vaak wordt dan via
een of ander kanaal gevraagd hoe het staat met de betreffende oudere.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

47

Dan is daar vaak een verpleegkundige bij die ook naar de gezondheidstoestand van de betreffende persoon kijkt. Deze heeft dan vaak zo veel
problemen dat het de vraag is of dat op dat moment het grootste
probleem is. Er is wel aandacht voor, maar ik denk zelf dat het thema
gezondheidszorg nog nadrukkelijker op de agenda moet komen. Er is al
verwezen naar artikel 5a van de Wet publieke gezondheid, maar dat is een
betrekkelijk nieuw artikel. Ik denk dat we er met de gemeenten verder over
door moeten praten hoe we het thema gezondheid nog nadrukkelijker op
de agenda kunnen krijgen.
Dan de vraag over de rol van de GGD en de jeugdgezondheidszorg. Sinds
het collectieve publieke gezondheidsprogramma mondzorg is afgeschaft,
volgens mij in de jaren negentig, is dat geen generiek onderdeel meer van
het pakket jeugdgezondheidszorg. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er
zoveel onderwerpen in het landelijk basistakenpakket voor jeugdgezondheidszorg zitten dat er in zo’n consult vele tientallen onderwerpen moeten
worden bekeken. Dat kan nooit tot veel diepgang leiden.
Daarom pleit ik ervoor om vooral de samenwerking te versterken, gezien
de contacten die wij hebben. We hebben een enorm bereik met de
jeugdgezondheidszorg: 99%, aflopend naar 85% voor de oudere kinderen.
Ik denk dat we dat bereik moeten gebruiken en dat we dat vooral in
samenhang moeten doen met de echte deskundigen die wij vandaag rond
de tafel hebben gezien. Dan kunnen we ervoor zorgen dat we dat samen
beter doen. We moeten dat niet bij één partij neerleggen, maar
gezamenlijk proberen om dat bereik, dat er wel degelijk is, te verrijken met
de deskundigheid en de contacten die er zijn. Als het basispakket van de
zorgverzekering meer mogelijk zou maken, denk ik dat we daarmee een
succesvolle formule zouden kunnen hebben.
Mevrouw Sari:
Ik kan alleen antwoord geven op de vraag hoeveel tandartsen er in
Nederland geregistreerd zijn. Dat zijn er 14.627, om precies te zijn. Ik kan
helaas geen antwoord geven op de vraag of de vijver daarmee genoeg
vissen bevat. Misschien dat iemand anders daar een beeld van heeft.
De voorzitter:
We gaan proberen dat te onthouden: 14.627. De heer Kooij heeft er nog
meer in beeld, hebben we begrepen, maar die zijn niet allemaal
geregistreerd.
De heer Kooij:
Ik zal eerst ingaan op de vraag van mevrouw Bruins Slot. Ik kan niet in
twee minuten alles vertellen wat ik doe. Wanneer iemand zich meldt bij
ons, of wanneer wij er kennis van krijgen dat een tandarts of een andere
beroepsbeoefenaar die titel gebruikt, terwijl hij of zij niet in het
BIG-register is ingeschreven, dan wordt het door ons, samen met het
CIBG, gemeld bij de inspectie. De inspectie gaat na of er actie moet
worden ondernomen. Een probleem daarbij is dat als deze buitenlandse
tandarts – want het komt bij andere beroepen veel minder vaak voor –
gedekt wordt door iemand die zegt dat hij of zij in zijn praktijk werkt en dat
hij dat superviseert, dan kun je verder niks.
Dat laat onverlet dat het een probleem is. De inspectie meldde mij dat
ook, in reactie op de position paper die ik heb rondgestuurd. Ik denk dat
deze problematiek meer aandacht verdient. Wij zien individuele
tandartsen, artsen en verpleegkundigen en geen groepen. Wij kunnen dat
niet aan en daar zijn wij niet voor. De inspectie moet dat voor zichzelf
beantwoorden, maar ik heb zo’n donkerbruin vermoeden dat zij dat ook
niet een-twee-drie aankan.
Mijn persoonlijke mening is dat het zou helpen als de beroepsorganisatie
van tandartsen hierover een standpunt inneemt en zegt dat dit niet de
bedoeling is. Als iemand met een buitenlands diploma in Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

48

erkend wil worden, is daar een procedure voor. Dan wordt de vakbekwaamheid getoetst. Als iemand niet op het Nederlandse niveau is, dan
biedt Nederland een aanvullende opleiding op maat. Dat gebeurt in bijna
geen enkel ander land ter wereld. In andere landen moet je soms ook
toetsen afleggen. Als je dan niet slaagt, is het klaar en moet je het zelf
maar uitzoeken. Dit is mijn reactie op de vraag van mevrouw Bruins Slot.
De heer Van Gerven dicht mij grote kennis toe. Ik weet het net zo min als
mevrouw Sari. Het genoemde getal wist ik ook wel ongeveer, maar zij wist
het precies. Of dat voldoende is, weet ik niet. Wij kennen in Nederland het
Capaciteitsorgaan, dat adviseert over de instroom in alle medische en
tandheelkundige vervolgopleidingen. De Minister neemt vervolgens een
besluit. Dat is allen wel bekend. Of dat voldoende is, is afhankelijk van wat
de samenleving wil dat de tandarts doet. Wil men dat de tandarts alles
doet, of wil men dat dingen door andere beroepsbeoefenaren zoals
mondhygiënisten worden gedaan? Dat is een discussie tussen de Minister
en beroepsorganisaties. Ik hoor van leden van de commissie van
tandartsen wel dat er in bepaalde delen van het land – in Drenthe en
Rotterdam-Zuid; dat zijn niet toevallig de armste delen van het landen –
een tekort is aan tandartsen, maar hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld
huisartsen en andere beroepsbeoefenaren. Dat hoeft dus niet aan die
huisartsen en die tandartsen te liggen. Dat heeft natuurlijk te maken met
de omstandigheden waaronder gewerkt wordt.
De heer Van Dijk:
De heer Rutte vroeg hoe ik denk over het opnemen van het preventieconsult in de basisverzekering terwijl er nog helemaal geen richtlijnen zijn.
Dat was zo ongeveer de vraag. Juist binnen het kader van de basisverzekering lijkt het mij heel goed mogelijk om daar meer werk van te maken.
Dat moet wel gebeuren; ik zou daar zeker niet mee willen wachten. Ik zou
zeggen: en-en, opnemen in de basisverzekering en onder die voorwaarden ervoor zorgen dat de richtlijnen er komen. De rol van het
Zorginstituut Nederland (ZIN) is daarbij natuurlijk heel erg van belang. Ik
denk dat het Zorginstituut Nederland samen met de professionals in de
mondzorg werk moet maken van die richtlijn of, anders gezegd, van
transparante kwaliteitsnormen. Zoals ik al in mijn pleidooi zei, moet het
voor de patiënt mogelijk zijn om juist op basis van kwaliteit een keuze te
maken. Ik denk dat er veel meer mogelijkheden zijn om daar binnen de
basisverzekering werk van te maken dan op de manier waarop het nu is
georganiseerd. Ik zou er niet op wachten. Ik zou zeggen: en-en.
Mevrouw Van Dongen:
De heer Rutte vroeg waarom wij dit accepteren. Dat is een goede vraag,
want wij accepteren dit dus niet meer, en daarom willen wij vaart maken.
Ook de patiënt accepteert het niet meer. De meeste vragen die aan ons
worden gesteld, gaan immers over mondzorg. Patiënten hebben daar heel
veel vragen over. Daarom vinden wij het van belang om dit zo spoedig
mogelijk op te pakken.
De heer Rutte noemde even de rol van de zorgverzekeraar. Ik wil
benadrukken dat wij niet over de kwaliteit gaan. Dat is echt aan het veld.
Die rol willen wij echt niet op ons nemen. Wij moeten dit daarom samen
met het veld doen. Wij moeten dus met tandartsen gaan overleggen die
passie voor het vak hebben en doelmatig werken. Dat betekent wel dat wij
naar het betalingssysteem moeten kijken, want op dit moment is het
betalingssysteem zodanig dat een en ander niet loont. Uiteindelijk willen
wij natuurlijk tandartsen belonen die wel doelmatig werken.
De heer Van Diermen:
Allereerst ga ik in op de vraag van mevrouw Bruins Slot over de persoon
die de heer Kooij tegenkomt en activiteiten op het gebied van mondzorg
verricht. Er is een cruciaal verschil. We hebben het steeds over tandartsen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

49

maar om in de mondzorg als tandarts te mogen werken, moet je een toets
gedaan hebben en geregistreerd zijn in het BIG-register. Wij hebben het
hier dus over de instroom van mensen uit het buitenland die zich tandarts
achten, maar in Nederland niet de juridische status van tandarts hebben.
Dat komen wij in het toezicht regelmatig tegen. Daarbij gaat het om de
vraag hoe wij toetsen of een persoon bekwaam is om zorg te verlenen in
een verlengdearmconstructie of in opdracht. Om die reden staat in onze
paper de oproep aan de sector om te komen tot meer expliciete toetsing
van de bekwaamheid van professionals, net als meer bewustwording over
het feit dat een BIG-geregistreerde daar de verantwoordelijkheid voor
moet dragen. Wat doet de IGZ als wij op basis van bijvoorbeeld
meldingen van de heer Kooij inspecties uitvoeren? Wij vragen dan de
laatste tijd steeds vaker advies van onafhankelijke deskundigen over de
bekwaamheid. Het zou mooier zijn als daar een heldere richtlijn of
veldnormen aan ten grondslag zouden liggen.
Ik kom bij de capaciteitsvraag. Ik moet helaas het teleurstellende
antwoord geven dat ik niet kan inschatten of er voldoende capaciteit is.
Tegelijkertijd zien wij veel instroom vanuit het buitenland in de mondzorg.
We zien dat in het toezicht dus wel gebeuren. Over de oorzaak en de vraag
of dat ligt aan de capaciteit, heb ik onvoldoende informatie.
De heer Rutte vroeg of wij zomaar accepteren dat er zorg wordt verleend
zonder richtlijnen, normen en een kwaliteitssysteem. Wij zijn al langer en
steeds serieuzer met de sector in overleg over de ontwikkeling van
veldnormen. Waar de IGZ daaraan kan bijdragen, doen wij dat. Om die
reden hebben wij in de paper het KiMo als positief voorbeeld genoemd.
De resultaten daarvan moeten nog komen, maar het instituut is er nu wel.
Dat is toch een mijlpaal.
De voorzitter:
Zou u de groep waarover de heer Kooij het had kwantitatief kunnen
duiden? We hebben volgens mij een paar duizend buitenlandse
tandartsen. Spreken we over tientallen, honderden of wellicht duizenden?
Heeft de inspectie zicht op hoe groot dit probleem is?
De heer Van Diermen:
Ik heb daar hier nu geen gegevens over.
De voorzitter:
Misschien wijden we daar nog Kamervragen aan of komen we er in de
toekomst op terug.
De heer Van Diermen:
Voordat we van het IGZ een ramingsinstituut maken: de heer Kooij
verwees in die zin naar het Capaciteitsorgaan en dat is heel terecht. Dat
heeft de expertise om ramingen te doen van de capaciteit in de
zorgsectoren.
De voorzitter:
Maar het gaat om de groep waarvan de heer Kooij zegt: dat deugt niet;
inspectie, wilt u eens gaan kijken. Ik vraag me af hoe groot die groep is. Er
worden altijd fouten gemaakt en er gaan dingen mis, maar het zou een
substantiële groep kunnen zijn, waar de inspectie zicht op heeft. Ik begrijp
dat u het niet zo paraat heeft, maar wellicht kunt u ons er nog over
informeren of het in kwantitatieve zin een aanzienlijke groep is. Er wordt
immers van alles gemeld bij de inspectie, niet alleen door de heer Kooij.
De heer Van Diermen:
Wij komen dit bij het toezicht regelmatig tegen. Dat is wat ik kan
aangeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

50

De voorzitter:
De heer Kooij nog even op dit punt.
De heer Kooij:
Ik kan daar geen precieze antwoorden op geven. Die positie heb ik ook
niet. Ik weet wel – ik ben daar erg van geschrokken – dat een jaar of vijf
geleden de toenmalige hoofdinspecteur verantwoordelijk voor de
mondzorg, Schellekens, bij zijn afscheid zei: in Nederland werken 400
buitenlandse tandartsen zonder dat ze BIG-geregistreerd zijn. Daar is
nogal wat gedoe over in de pers geweest, maar het was een openbaar
gegeven. Recentere cijfers ken ik niet. Het gaat dus niet om twintig
buitenlandse tandartsen. Dat zijn er overigens ook nog twintig te veel,
maar het probleem is waarschijnlijk groter.
De voorzitter:
Dank voor het opfrissen van ons collectieve geheugen.
Mevrouw Sari:
Die tandartsen zijn aan het werk onder verantwoordelijkheid van een
BIG-geregistreerde tandarts die wel onder het tuchtrecht valt. Die
nuancering wil ik wel even aanbrengen.
Mevrouw Kaljouw:
Ik ga eerst in op de vraag van mevrouw Bruins Slot. Zij raakt met die
vraag een uitermate belangrijk maar ook gevoelig punt: de toegang tot de
mondzorg voor kwetsbare ouderen. Dat is een groep die bij de verschillende instanties onvoldoende op het netvlies staat. Ik denk dat vanuit
samenwerkingsverbanden, multidisciplinair in de mondzorg, die groep
juist wel gedetecteerd zou kunnen worden. Ook daar moet weer een
zorgstandaard voor worden gemaakt. Die zorgstandaarden moeten er echt
komen. Daar zijn er veel te weinig van. Dit is zo’n groep waar je in ieder
geval vrij snel werk van zou kunnen maken. Op die manier kun je die zorg
stap voor stap gestalte geven. Dat gebeurt nu onvoldoende. Daar heeft
mevrouw Bruins Slot dus een punt. Ik praat dan echter nog steeds vanuit
het oogpunt van de professionele standaard, dus vanuit de beroepsbeoefenaren.
Een van mijn buren zei vanuit de zorgverzekeraars dat je misschien
kwetsbare groepen zou moeten aanwijzen als zijnde een groep die je in de
zorgverzekering opneemt. Je stelt dan dat er sprake is van aanspraak. Dan
kun je bij wijze van spreken zo’n groep detecteren en veel meer sturend
zijn. Dat is een overweging, zowel voor de Kamer als voor de Minister. Dat
zijn, wat mij betreft, twee wegen die je zou kunnen inslaan. Dat is dus
enerzijds vanuit de positie van de beroepsbeoefenaren zelf: kom tot een
standaard, werk multidisciplinair, detecteer die groep en regel voor hen de
mondzorg. Anderzijds: dwing het af.
Er is ook nog een vraag van de heer Rutte. Hij sprak over diezelfde
richtlijnen en vraagt hoe wordt aangekeken tegen het ontbreken van deze
richtlijnen. Ik kan zeggen dat de NZa alleen in gesprek is over de tarieven
in de mondzorg op het moment dat er ook gesproken wordt over een
kwaliteitsstandaard. Een volgende stap zou kunnen zijn om er een
declaratievoorwaarde van te maken. Ik geef dit ter overweging. Wij
denken daarover na. Dat is een flinke stap, maar die zorgt in ieder geval
absoluut voor beweging in het proces.
Mevrouw Schuller:
Ik wil de vraag van mevrouw Bruins Slot over de toegang van de ouderen
tot de mondzorg willen uitbreiden tot de lagere SES. Dat zijn dus de
kwetsbare groepen in zijn algemeenheid. Wat we uit onderzoek weten, is
dat een combinatie van een populatiestrategie en een individuele
risicostrategie wellicht het meeste profijt zal geven. Ik wijs op wat de heer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

51

Plug net zei over de GGD en de consultatiebureaus. Die hebben het
vreselijk druk. De samenwerking met dat soort publieke instanties zou
veel meer vormgegeven moeten worden. Er zou ook onderzoek moeten
worden gedaan naar de effectiviteit daarvan.
De tweede vraag ging over de doelmatigheid, de standaardisatie en het
kwaliteitsinstituut. Het is bekend dat er een enorme behandelvariatie is bij
de tandheelkundige professie. Het is eigenlijk onbegrijpelijk dat er
nauwelijks doelmatigheidsonderzoek is. Bij mijn weten is er in Nederland
echt heel weinig onderzoek naar gedaan. Ik blijf het pleidooi houden dat
daar echt onderzoek naar gedaan moet worden. Het zou, wat mij betreft,
van belang zijn om daar de veldpartijen bij te betrekken, dus in de vorm
van practice-based research. Het moet dus niet alleen komen van de
universiteiten of TNO, maar ook practice-based research is daar heel
belangrijk bij. Ik kan daar nu even geen goede Nederlandse term voor
bedenken.
De voorzitter:
Er is nog ruimte voor één vraag. Hebben de Kamerleden nog een
prangende vraag? Zij geven aan dat zij daar nog heel even over zullen
nadenken.
Ik heb zelf nog een vraag over het capaciteitsvraagstuk. Ik wil van de
Nederlandse Zorgautoriteit weten of de markt goed functioneert. Daarbij
is het aanbod natuurlijk van belang. Van de zorgverzekeraars hoor ik
graag of zij voldoende goede tandzorg kunnen contracteren en hoe zij
staan tegenover het capaciteitsvraagstuk. Ik geef allereerst het woord aan
mevrouw Kaljouw van de Nederlandse Zorgautoriteit.
Mevrouw Kaljouw:
Ik neem dit punt mee en ik zal daarop later antwoorden.
De voorzitter:
Wij zullen uw antwoord afwachten.
Voor het antwoord op mijn vraag aan de zorgverzekeraars wend ik mij tot
mevrouw Van Dongen en de heer Van Dijk.
Mevrouw Van Dongen:
Ik vind het lastig om daar een uitspraak over te doen. Zoals ik al zei,
hebben we op dit moment geen wachtlijsten. Vanuit dat oogpunt is er dus
voldoende zorg. Maar we maken ons wel zorgen over de toekomst.
De heer Van Dijk:
Ik sluit mij aan bij de woorden van mevrouw Van Dongen. Ik voeg daaraan
toe dat wij er juist vanuit de vroegsignaleringsfunctie voor pleiten om een
preventieconsult voor iedereen op te nemen in de basisverzekering. Het
gaat immers niet alleen om kwetsbare groepen, zoals jongeren en
ouderen. Ik zal een voorbeeld geven. Het eerder opsporen van diabetes en
cardiovasculaire aandoeningen heeft een veel breder effect dan op de
mondzorg alleen. Wij pleiten daarom voor een preventieconsult dat voor
iedereen toegankelijk is, en dus deel uitmaakt van de basisverzekering. Als
je dat doet, heeft dat uiteraard een opwaarts effect op de benodigde
capaciteit van de tandheelkundige zorg. Zoals gezegd, ervaren wij die
problemen op dit moment niet, maar als je hiermee verdergaat, moet je
daar natuurlijk nog wel een aantal goede rekensommen op loslaten.
De voorzitter:
Ik wil iedereen van harte bedanken voor zijn inbreng. Ik dank ook de
toehoorders hier en de luisteraars thuis die dit allemaal hebben gevolgd.
De Kamer gaat er even op kauwen en zal er misschien nog een vervolg
aan geven, hetzij tijdens de begrotingsbehandeling, hetzij tijdens andere
gelegenheden. Ik verneem zojuist dat er al een commissiedebat gepland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

52

staat naar aanleiding van onder andere dit rondetafelgesprek. «Wordt
vervolgd», zullen we maar zeggen.
Sluiting 14.12 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 620, nr. 180

53