Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

34 952

Investeren in Perspectief – Goed voor de Wereld,
Goed voor Nederland

Nr. 137

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juni 2021
Naar aanleiding van het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking te worden geïnformeerd
over de huidige humanitaire situatie in Myanmar en Ethiopië, kan ik u het
volgende berichten.
Ethiopië
In vervolg op de kamerbrieven van 22 februari jl. over de stand van zaken
in Tigray (Kamerstuk 22 831, nr. 140) en van 24 maart jl. (Kamerstuk
22 831, nr. 141) naar aanleiding van de motie van de leden Van Ojik en
Sjoerdsma over een interventie op hoog politiek niveau bij de Ethiopische
regering (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2278) en de motie van het lid Van
Helvert over pleiten voor meer druk richting Ethiopië om het geweld te
beëindigen (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2282), ga ik hieronder in op de
meest recente ontwikkelingen en initiatieven ten aanzien van Ethiopië.
Actuele humanitaire situatie in Ethiopië
Er zijn nog voortdurende gevechten in Tigray, met name in de rurale
gebieden waar hulpverleners regelmatig de toegang wordt ontzegd.
Internet en telefoonverkeer blijven grotendeels afgesloten en humanitaire
actoren worden belemmerd bij de invoer van eigen communicatiemiddelen. Gevechtshandelingen worden uitgevoerd door troepen van zowel
het Ethiopische als het Eritrese leger, de Tigray People’s Liberation Front
(TPLF), en een militie uit de naburige Amhara regio, de Amhara Special
Forces. Ondanks veelvuldige verzoeken van de internationale gemeenschap en toezeggingen van zowel Ethiopië als Eritrea, heeft het Eritrese
leger, tot het moment van schrijven, Ethiopië nog niet verlaten. Een einde
aan de gevechten is nog niet in zicht. Nu de Ethiopische overheid de TPLF
op de lijst van terroristische organisaties heeft geplaatst, liggen constructieve gesprekken ten behoeve van de beëindiging van het conflict niet in

kst-34952-137
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 137

1

de lijn der verwachting. Samen met gelijkgezinden dringt Nederland aan
op terugtrekking van Eritrese troepen van Ethiopisch grondgebied.
Er staan verkiezingen in Ethiopië gepland voor 21 juni 2021. Deze
verkiezingen waren een van de aanleidingen voor het huidige conflict. Er
is een reëel risico dat de verkiezingen zorgen voor meer geweld en
verdere instabiliteit met mogelijk grote gevolgen voor de humanitaire
situatie, vooral voor intern ontheemden. Het Bureau van de VN voor de
Coördinatie van Humanitaire Zaken (OCHA) rapporteerde 03 juni jl. dat de
humanitaire noden onverminderd hoog blijven. Momenteel heeft 91% van
de bevolking in Tigray behoefte aan levensreddende hulp alsook ruim
63.000 vluchtelingen in Soedan. Meer dan 2 miljoen mensen zijn gevlucht
voor de aanhoudende gevechten en geweld. Een deel van hen is actief
weggevoerd uit de regio West Tigray, die wordt gecontroleerd door
Amhaarse milities. De Humanitaire coördinator van de VN in Ethiopië, Dr.
Catherine Sozi, veroordeelt de arrestaties en het geweld door soldaten
tegen minstens 200 ontheemden, die in Shire een veilig heenkomen
hadden gevonden. Het lot van de Eritrese vluchtelingen die, zo meldde
UNHCR in maart, na verwoestingen van Hitsats and Shimelba kamp
opnieuw ontheemd zijn geraakt, is nog steeds onduidelijk.
Naast eerste levensbehoeften (voedsel, water, onderdak en gezondheidzorg) zijn er vele beschermings-gerelateerde hulpbehoeften, door o.a.
systematisch seksueel en gender-gerelateerd geweld. Er is rond de USD
200 miljoen (ruim EUR 160 miljoen) nodig om de humanitaire noden tot
eind juli 2021 te lenigen. Nederland heeft inmiddels, via het Central
Emergency Response Fund (CERF) van de VN, de Dutch Relief Alliance
(DRA) en het Nederlandse Rode Kruis in totaal EUR 9.525.000 bijgedragen
aan humanitaire hulp, zowel in Ethiopië als ten behoeve van de opvang
van vluchtelingen in Soedan.
Bijzonder zorgelijk zijn de directe en indirecte gevolgen van het conflict op
de voedselzekerheid in Tigray. De VN meldt dat 5,2 miljoen mensen
voedselhulp nodig hebben, maar dat deze hulp sinds eind maart slechts
2,8 miljoen mensen bereikt door gebrekkige humanitaire toegang en
onveiligheid. VN-rapporten melden verder dat door gedwongen
ontheemding en onveiligheid het aankomende zaaiseizoen gemist dreigt
te worden, waardoor er een reëel risico op hongersnood ontstaat. Uit
gesprekken met humanitaire organisaties wordt het beeld bevestigd dat
humanitaire hulp wordt tegengehouden en dat er plunderingen en
aanvallen op burgers plaatsvinden. Mogelijk gaat het om zeer ernstige
schendingen van het volkenrecht en van VN Veiligheidsraad (VNVR)
resolutie 2417. De Ethiopische overheid verzet zich tegen internationale
bemoeienis, wat het vinden van een gezamenlijke oplossing voor de
humanitaire situatie lastiger maakt.
Internationale en Nederlandse inzet
Het conflict in Tigray krijgt brede aandacht van de internationale gemeenschap: binnen de EU, VN en de internationale Contact Group voor
Ethiopië, waarvan Nederland deel uitmaakt.
Druk van de internationale gemeenschap, waaronder van Nederland,
heeft er in een eerder stadium toe geleid dat de Ethiopische overheid in
maart 2021 het clearance system vervangen heeft door een notification
system waardoor humanitaire hulpverleners makkelijker en sneller
toegang zouden moeten krijgen tot getroffen bevolkingsgroepen.
EU Hoge Vertegenwoordiger Borrell heeft de Finse Minister van Buitenlandse Zaken Haavisto gevraagd om namens de EU in dialoog te treden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 137

2

met de Ethiopische overheid. Mede op basis van de uitkomsten van zijn
bezoeken is de situatie in Ethiopië diverse keren besproken in de RBZ,
meest recentelijk tijdens de RBZ van april jl. (Kamerstuk 21 501-20,
nr. 2323). In de Raadsconclusies van 11 maart uit de EU haar sterke zorgen
over de situatie in Tigray en roept alle partijen op het geweld te staken,
het humanitair oorlogsrecht te respecteren en humanitaire toegang te
garanderen. Verder benoemt de EU de noodzaak om humanitaire hulp op
te schalen, met in achtneming van de humanitaire principes, en
ontheemden te beschermen met eerbiediging van het principe van
non-refoulement. Nederland onderschrijft deze oproepen, alsook de
noodzaak voor het vergemakkelijken van de invoer van telecommunicatie
apparatuur. De internationale gemeenschap benadrukt verder bij de
Ethiopische overheid het belang van verlenging van de duur van visa voor
humanitaire hulpverleners.
Op 10 mei bezocht de Speciale Gezant van de VS voor de Hoorn van
Afrika, Jeffrey Feltman, Ethiopië. Hij sprak daar met de overheid,
vertegenwoordigers van de Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie,
alsook met politieke belanghebbenden en vertegenwoordigers van
humanitaire organisaties. In de tussentijd heeft de VS op 24 mei jl.
visumbeperkingen afgekondigd en samenwerking op defensiegebied en
een groot deel van ontwikkelingshulp opgeschort. President Biden
benadrukte op 27 mei jl. dat de mensenrechtenschendingen moeten
stoppen. De VS, samen met internationale partners, zetten zich in om een
wapenstilstand tot stand te brengen om zo een einde aan dit gewelddadige conflict te maken en levensreddende hulp aan de noodlijdende
bevolking te kunnen bieden. Mark Lowcock, noodhulp coördinator van de
VN, riep ook op tot diepgravend onderzoek naar de alarmerende
rapporten over mogelijke inzet van witte fosfor met burgerslachtoffers tot
gevolg.
In reactie op de vele grootschalige mensenrechtenschendingen (zoals
seksueel en gender-gerelateerd geweld en uithongering in de zin van
VNVR resolutie 2417), zullen de Office of the High Commissioner for
Human Rights (OHCHR) en de Ethiopian Human Rights Commission
(EHRC) een gezamenlijk onderzoek instellen. Nederland verwelkomt dit
onderzoek en is voornemens om financieel bij te dragen. De EU, daarin
gesteund door Nederland, is voornemens een resolutie voor te stellen
voor aanname tijdens de aankomende sessie van de
VN-Mensenrechtenraad. Daarmee worden het conflict en de uitkomsten
van het onderzoek formeel op de agenda van de Mensenrechtenraad
gezet.
In het kader van VNVR resolutie 2417, en na de oproep van Nederland
voor betere rapportage aan de VNVR over deze resolutie, heeft het
Verenigd Koninkrijk een Group of Friends opgericht. Binnen deze groep
zet Nederland zich actief in op het ter verantwoording roepen van partijen
en individuen die zich schuldig maken aan uithongering als oorlogswapen. Ook zet Nederland zich actief in voor de implementatie van de
resolutie via humanitaire diplomatie en door partnerschap met de Global
Rights Compliance, die bijdraagt aan bewustwording van en onderzoek
naar conflict en honger, ook in Tigray.
Diverse Ethiopische ministers brengen momenteel bezoeken aan
Europese hoofdsteden. Ik zal de Ethiopische Minister van Transport,
Dagmawit Moges, woensdag 9 juni ontvangen in Den Haag. Ik zal tijdens
dit gesprek mijn zorgen uiten over de humanitaire situatie, het risico op
hongersnood, het belang van een open en kritische dialoog met
Nederland en de EU en de noodzaak voor het vinden van een politieke
oplossing van het conflict.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 137

3

Myanmar
In navolging van eerdere communicatie met uw Kamer (Aanhangsel
Handelingen II 2020/21, nr. 2291), volgt hierbij een overzicht van de
actuele humanitaire situatie in Myanmar, alsook de Nederlandse inzet
inzake humanitaire hulp in Myanmar.
Actuele humanitaire situatie in Myanmar
In januari, nog vóór de staatsgreep van 1 februari jl., meldde de VN al dat
één miljoen Myanmarezen humanitaire hulp nodig hadden. In de vier
maanden na de staatsgreep is het geweld tussen het Myanmarese leger
en gewapende etnische groepen sterk toegenomen, met name in de
deelstaten Kayah, Kayin, Kachin en Chin. Naast de 370.000 mensen die
reeds ontheemd waren, hebben sinds de staatsgreep zo’n 120.000 burgers
hun woongebied ontvlucht en is de humanitaire toegang tot het toenemende aantal conflictgebieden nog moeilijker geworden1. Gezondheidszorg is – mede vanwege de aanhoudende stakingen en gesloten
ziekenhuizen – zeer beperkt toegankelijk voor deze ontheemden, hetgeen
extra zorgwekkend is gezien de COVID-pandemie, die zich ook in de
grensgebieden sterk uitbreidt.
Zo is de situatie in het zuidoosten van Myanmar (Kayah en Kayin), waar in
de afgelopen maanden al tienduizenden mensen ontheemd raakten door
geweld en onveiligheid, de afgelopen weken verder verslechterd. De
humanitaire situatie voor ontheemden in dit gebied is precair, en toegang
tot onderdak, voedsel, water- en sanitaire voorzieningen is voor velen zeer
beperkt.
In de westelijke deelstaat Chin en de noordelijke deelstaat Kachin zijn de
gewelddadigheden toegenomen. In Chin zijn ruim 9.000 burgers op de
vlucht, en in Kachin moesten zo’n 8.500 mensen hun huizen verlaten door
gewelddadige confrontaties tussen het leger en de Kachin Independence
Army. Humanitaire toegang blijft beperkt, onder meer door toegangsbelemmeringen die door het Myanmarese leger worden opgeworpen en de
aanhoudende bombardementen. Ten zuiden van de deelstaat Kachin, in
het noorden van de deelstaat Shan, is het aantal ontheemden eveneens
toegenomen.
In de deelstaat Rakhine bevinden zich nog steeds meer dan 200.000
ontheemden, onder andere in kampen bij Sittwe, Pauktaw, Mrauk-U en
Rathedaung. Dit betreft met name burgers die gevlucht zijn ten gevolge
van het conflict dat in 2019 oplaaide tussen het Myanmarese leger en de
Arakan Army, een gewapende groep van etnische boeddhistische
inwoners van Rakhine. Hoewel OCHA in de afgelopen maanden geen
melding maakte van nieuwe ontheemding in Rakhine, en er sprake is van
een staakt-het-vuren, blijft de humanitaire situatie in de ontheemdenkampen zorgwekkend en fragiel.
Internationale en Nederlandse inzet
De EU en gelijkgezinde landen hebben de militaire junta opgeroepen om
onmiddellijk een einde te maken aan het geweld, om ongehinderde
toegang voor humanitaire organisaties te faciliteren, om uiterste
terughoudendheid te betrachten en het humanitair oorlogsrecht en de
mensenrechten te eerbiedigen.

1

https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/OCHA%20Myanmar%20%20Humanitarian%20Update%20No.7.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 137

4

De EU blijft de humanitaire respons in Myanmar ondersteunen en heeft
sinds de staatsgreep EUR 20,5 miljoen bijgedragen om de noden te
lenigen.2 De EU benadrukt hoezeer het van belang is dat Myanmar veilige
en ongehinderde toegang tot humanitaire hulp mogelijk maakt voor alle
hulpbehoevenden, en onderstreept in haar communicatie het belang van
de humanitaire principes van menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid
en onafhankelijkheid.
De VN hebben activiteiten op het gebied van humanitaire hulp en
gezondheidszorg in Myanmar opgeschaald. De humanitaire
VN-organisaties richten zich, zoals beschreven in het Humanitarian
Response Plan voor 2021, op de geografische gebieden waar de noden
het hoogst zijn. Dit zijn met name de regio Bago en de staten Chin, Kayin,
Rakhine en Shan. Van de USD 276 miljoen die nodig is voor het Response
Plan is tot nu toe slecht USD 40 miljoen gefinancierd: minder dan 15%.
Nederland draagt bij aan de humanitaire hulp in Myanmar middels
ongeoormerkte bijdragen aan humanitaire organisaties – zoals de
humanitaire VN-organisaties en het Internationale Comité van het Rode
Kruis (ICRC) – die er actief zijn. Ook helpt Nederland, via het Nederlandse
Rode Kruis, met een bijdrage van EUR 200.000 aan het noodappeal van de
Internationale Federatie van Rode Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen (IFRC). Dit noodappeal, waarmee IFRC de internationale gemeenschap verzoekt om een bedrag van EUR 4,1 miljoen, werd half mei
gelanceerd en is bestemd voor de periode tot en met maart 2022. Het
appeal richt zich op de ondersteuning van ruim 230.000 hulpbehoevenden, met activiteiten op het gebied van gezondheidszorg (waaronder
ambulancediensten en psychosociale hulp), levensonderhoud en
basisbehoeften (waaronder voedselhulp en cash/vouchers), en het
versterken van lokale operationele capaciteit. Naast deze financiële
bijdragen zet het Ministerie van Buitenlandse Zaken zich in om humanitaire toegang in Myanmar te verbeteren en te bestendigen. Via
Clingendael kunnen humanitaire hulpverleners bijvoorbeeld getraind
worden in omgang met toegangsrestricties, en leren ze hoe zij mensen in
nood in Myanmar beter kunnen bereiken.
Nederland volgt de humanitaire crises in Ethiopië en Myanmar
nauwgezet, ondersteunt humanitaire organisaties in beide landen, en blijft
zich uitspreken voor ongehinderde humanitaire toegang, voor handhaving
van het humanitair oorlogsrecht, alsook voor aansprakelijkstelling bij
mensenrechtenschendingen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A.M. Kaag

2

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_21_1768

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 137

5