Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Mobiliteitsfonds voor het jaar 2023

Nr. 67

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 maart 2023
Op 22 maart 2023 heeft u gevraagd om kabinetsreactie op motie met
Kamerstuk 35 925 A, nr. 59 voor het commissiedebat van 30 maart. In deze
motie verzoekt u het kabinet om de Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA) en
Maatschappelijke Kosten-Baten Analyses (MKBA’s) aan te passen aan de
inzichten van de methode Integrale Kijk op Bereikbaarheid (IKOB).
In de Kamerbrief Bestuurlijke Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november
2022, voortgang MIRT, moties en toezeggingen MIRT (Kamerstuk
36 200 A, nr. 9) is reeds aangegeven dat wij de motie binnen de totstandkoming van IMA-2025 en een addendum op de «Werkwijzer MKBA bij
MIRT-verkenningen» hebben opgepakt. In deze brief wordt nader
toegelicht hoe de IKOB-methode doorwerking krijgt in verschillende
trajecten.
Beschrijving van de methode «Integrale Kijk op Bereikbaarheid»
De IKOB-methode wordt sinds 2017 ontwikkeld en is bij de start o.a.
gefinancierd door IenW, IPO, diverse stadsregio’s en provincies, Milieudefensie en de Fietsersbond en wordt inmiddels begeleid door een
groeiende groep wetenschappers (CROW, PBL, TU Delft, UvA, Universiteit
Twente). IKOB is open source, en wordt door diverse ingenieursbureaus
als illustratieve rekenmethode toegepast.
De IKOB-methode neemt de modellen van Rijkswaterstaat (NRM) als basis
en rekent met de Welvaart en Leefomgeving-scenario’s (WLO) van de
Planbureaus. Inmiddels is de IKOB methode ingezet voor het bestuderen
van de bereikbaarheid van verschillende inkomensgroepen in Amsterdam,
Den Haag en Tilburg. In essentie is IKOB een methode om inzicht te
krijgen in de (huidige) bereikbaarheid van arbeidsplaatsen voor verschillende groepen (bijvoorbeeld onderscheiden naar inkomen, opleidings-

kst-36200-A-67
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 A, nr. 67

1

niveau, wel of geen autobezit) en te bekijken in welke mate een set van
maatregelen ten goede komt aan de verschillende groepen. IKOB is
daarmee een methode die vanuit het brede welvaart gedachtegoed is
ontwikkeld om verdelingseffecten in beeld te krijgen.
Aanpassingen naar aanleiding van de IKOB-methode
Het gedachtegoed van brede welvaart zit verweven in de Hoofdlijnennotitie Mobiliteitsvisie 2050 (Kamerstuk 31 305, nr. 388) en wordt toegepast
bij het verder ontwikkelen van de MKBA (addendum Werkwijzer MKBA bij
MIRT-verkenningen) en in de volgende IMA-2025:
• In de hoofdlijnennotitie Mobiliteitsvisie 2050 is aangegeven dat
integrale doelen voor bereikbaarheid verkend gaan worden. Tevens
wordt aangegeven dat inzicht in verdelingseffecten en de toegankelijkheid tot mobiliteit aanleiding kan vormen voor een gebiedsgerichte
benadering of een doelgroepenaanpak bij het bepalen van integrale
bereikbaarheidsdoelen. De uitwerking van bereikbaarheidsdoelen
binnen het vervolg van de hoofdlijnennotitie mobiliteitsvisie 2050 heeft
grote samenhang met de indicatoren die voor de IMA-2025 worden
uitgewerkt.
• De voorbereidingen voor de volgende IMA zijn in volle gang. De IMA is
een belangrijke informatieve bron voor de ontwikkeling van mobiliteit.
Het schetst bij vaststaand beleid, de verschillende mogelijke ontwikkelingen omtrent personenmobiliteit en goederenvervoer richting 2040
en 2050 en agendeert strategische opgaves. De IMA-2025 heeft als
doel de ontwikkelingen van verkeer en vervoer te schetsen op de
langere termijn en d.m.v. kwantitatieve analyses de belangrijkste
opgaven inzichtelijk te maken. De IMA functioneert strategisch
agenderend bij een volgende kabinetsformatie. Daarnaast vormt ze
een inhoudelijke basis voor de beleidsvorming op personenmobiliteit
en goederenvervoer en is daarmee een belangrijke schakel in de
beleidscyclus.
• De IMA-2025 zal de inhoudelijke afbakening van de IMA-20211 als
startpunt nemen en deze verbreden met analyses in de context van
brede welvaart. Hiermee zal in de IMA-2025 aandacht worden gegeven
aan de bereikbaarheid van verschillende groepen in de samenleving in
2040 en 2050. Daarnaast wordt verkend of de inhoudelijke afbakening
kan worden verbreed met mobiliteit en transport gerelateerde
onderwerpen van strategische aard, zoals de energievraag, gezondheidseffecten en overlast van geluid en trillingen. Hiermee doet de IMA
recht aan de beleidscomplexiteit en de duidelijke behoefte om
opgaven integraal te benaderen.
• Zoals eerder beschreven is via een addendum op de «Werkwijzer
MKBA bij MIRT-verkenningen» opvolging gegeven aan aanbevelingen
van het PBL en CPB over hoe het brede welvaartsperspectief beter in
MKBA’s kan worden meegenomen. Deze aanbevelingen corresponderen onder andere met het gedachtegoed van de methode Integrale Kijk
op Bereikbaarheid. Het addendum op de «Werkwijzer MKBA bij
MIRT-verkenningen» gaat in op hoe verdelingseffecten van maatregelen op verschillende groepen beter worden meegenomen in MKBA’s.
In het addendum is onder meer aandacht voor specifieke doelgroepen.
In het addendum staat aangegeven dat het dan van belang is om bij
aanvang van het project afspraken te maken: welke doelgroepen en
welke mogelijke effecten worden meegenomen. Ook werkgelegenheidseffecten zullen expliciet moeten worden benoemd. Dit vergt
1

Met de IMA-2021 is de Nationale Markt en Capaciteitsanalyse (NMCA) al getransformeerd in
naam en inhoud. De IMA-2021 omvatte de opgaven t.a.v. bereikbaarheid (incl. nabijheid),
robuustheid en klimaatgevoeligheid van netwerken, veiligheid op de netwerken, emissies van
stikstof, fijnstof en broeikasgassen en een knelpuntenanalyse op netwerkniveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 A, nr. 67

2

aanvullende analyses. Een ander aandachtspunt met betrekking tot
doelgroepen die bijvoorbeeld is uitgewerkt in het addendum betreft de
toepasbaarheid van effectinschattingen voor specifieke doelgroepen.
Onderzocht wordt, tot slot, hoe de IKOB rekenmethode kan worden
geïmplementeerd in één van de analysetools (de Mobiliteitsscan) van
Rijkswaterstaat. Als dat lukt, kan snel inzicht worden verkregen in de
effecten van verschillende maatregelen voor verschillende doelgroepen.
De Mobiliteitsscan wordt kosteloos ter beschikking gesteld aan studenten,
overheden en aan professionals die werken in opdracht van een overheid.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 A, nr. 67

3