Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2023

Nr. 172

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 juni 2023
In juni 2021 is de Wet erkenning Nederlandse Gebarentaal in werking
getreden. Daaruit voortkomend is op 1 januari 2022 het Adviescollege
Nederlandse Gebarentaal (hierna: Adviescollege) ingesteld. Ik ben
verheugd om te melden dat er inmiddels twee adviezen door het
Adviescollege zijn gegeven. Ik wil het Adviescollege hartelijk danken voor
hun eerste gevraagde en eerste ongevraagde advies. In deze brief ga ik op
deze adviezen in, mede namens de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, de Minister van Justitie en Veiligheid, de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport en de Minister van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap. De adviezen zijn als bijlage bij deze brief gevoegd.
Adviezen van het Adviescollege Nederlandse Gebarentaal
Op 12 oktober jl. heeft het Adviescollege ongevraagd geadviseerd om het
lesaanbod Nederlandse gebarentaal (NGT) aan horende ouders van dove
of slechthorende kinderen te verbeteren en een leerlijn te ontwikkelen
voor dove en slechthorende kinderen. Zoals verzocht door het Adviescollege is het Ministerie van BZK op 16 maart samen met de ministeries
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (OCW) met het Adviescollege in gesprek gegaan over het
ongevraagde advies. OCW heeft tijdens het gesprek aangegeven met de
sector in gesprek te gaan over het advies en de genoemde problemen te
bespreken voor de zomer. VWS organiseert een vervolgoverleg om verder
te praten over wat mogelijk is om het aanbod in NGT-onderwijs voor
ouders van doven en slechthorenden te verbeteren.
Artikel 3, lid 2 van de Wet erkenning Nederlandse gebarentaal bepaalt dat
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in
overleg met provincies, gemeenten en waterschappen en de Raad voor de
Rechtspraak beleidsregels vaststelt over de wijze waarop het gebruik van

kst-36200-VII-172
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 172

1

de NGT wordt bevorderd. Op mijn verzoek is er op 28 oktober 2022 door
het Adviescollege advies gegeven over deze op te stellen beleidsregels
met betrekking tot het bevorderen van de Nederlandse Gebarentaal.1
Daarmee geef ik invulling aan de motie van de leden Van den Hul (PvdA)
en Van der Graaf (ChristenUnie). Dit advies is een eerste stap waarbij
gebarentaligen uit de gemeenschap betrokken worden en om advies
worden gevraagd.2
Reactie op het gevraagde advies (Artikel 3)
In het advies over de invulling van artikel 3 van de Wet erkenning
Nederlandse gebarentaal gaat het Adviescollege breed in op de behoeften
van gebarentaligen, op goede voorbeelden zoals het tolken van de
troonrede en crisiscommunicatie, de belangrijkste lacunes, knelpunten,
beleidsadviezen en het bereiken van toegankelijkheid voor gebarentaligen. Ik ga hieronder nader in op de analyse en adviezen die het
Adviescollege geeft. Deze adviezen vormen op zichzelf nog geen
beleidsregels, maar geven daarvoor wel mede de bouwstenen. Ik zal bij
de reactie op het advies eerst ingaan op de vraagstukken en voorgestelde
adviezen die te maken hebben met toegankelijke informatie. Daarna zal ik
ingaan op vragen rond tolken en contact. Tot slot zal ik het vervolgproces
rondom het opstellen van beleidsregels toelichten.
Ik vind het met het Adviescollege van belang dat overheidsinformatie
voor gebarentaligen toegankelijk en beschikbaar is. Binnen de Rijksoverheid bestaan verschillende initiatieven gericht op de bewustwording
en het wegnemen van de belemmeringen in het dagelijkse leven voor
gebarentaligen. Voorbeelden zijn de Gebarenchallenges bij het Ministerie
van OCW en de pilot «loket Arbo Hulpmiddelen» binnen mijn ministerie,
waarbij collega’s met een auditieve beperking terecht kunnen voor
benodigde hulpmiddelen en advies. Ook heeft de inzet van tolken de
aandacht binnen overheidsinstanties. Met de ratificatie van het
VN-verdrag Handicap en de uitwerking daarvan in het programma
«Onbeperkt Meedoen»3 en het vervolg daarop4 wil het kabinet de positie
van mensen met een beperking verbeteren. Een toegankelijke overheid is
daarbij essentieel.
Toegankelijke overheidsinformatie
Het is belangrijk dat overheidsinformatie toegankelijk en beschikbaar is
via de bestaande kanalen van de Rijksoverheid en bijbehorende uitvoeringsorganisaties. De Rijksoverheid moet voldoen aan de toegankelijkheidseisen zoals vastgelegd in het «Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid». Alle platformwebsites van Rijksoverheid.nl voldoen
aan deze norm. De Rijksoverheid zorgt voor een goede toegankelijkheid
van de websites door diverse maatregelen binnen (dagelijkse) processen
te nemen. Voor een uitgebreid overzicht van de toegankelijkheidsvoorwaarden verwijs ik u naar Rijksoverheid.nl.5 Een deel van de informatie
wordt daarnaast in overleg met o.a. belangenorganisaties aangeboden in
NGT. Dit gaat om maatwerk. Dat betekent dat de Dienst Publiek en
Communicatie (DPC) per onderwerp kijkt wat er in NGT vertaald wordt op
Rijksoverheid.nl. Aangewezen dossiers worden geschreven vanuit het
perspectief van dove en slechthorende mensen en dan vertaald in NGT,
1

Artikel 3, lid 2 van de Wet Erkenning Nederlandse Gebarentaal
Kamerstuk 34 562, nr. 13
3
Website: Programma Onbeperkt meedoen! | Rechten van mensen met een beperking |
Rijksoverheid.nl
4
Kamerstuk 24 170, nr. 254
5
Toegankelijkheid | Rijksoverheid.nl
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 172

2

zoals over de Wet maatschappelijke ondersteuning, zorgverzekering,
euthanasie en verkiezingen. Dat gebeurt in samenspraak met de belangenorganisaties en het verantwoordelijke beleidsdepartement. Het is
daarnaast bij verschillende overheidsinstanties mogelijk om bemiddeling
bij het telefoneren in te zetten door middel van een videotolk NGT.
Verkiezingen
Het Adviescollege wijst op het belang van beter geïnformeerde deelname
van gebarentalige burgers aan verkiezingen. Door informatie in NGT
beschikbaar te maken wordt de uitoefening van het actieve en passieve
kiesrecht6 van gebarentaligen beter gewaarborgd. Ik onderschrijf deze
aanbeveling. In de aanloop naar een verkiezing voert mijn ministerie
landelijk campagne om kiezers te attenderen op de verkiezingen en hen te
motiveren om te gaan stemmen. De bijbehorende tv-commercial wordt
aangeboden in NGT op o.a. YouTube en op de website
www.elkestemtelt.nl. Daarnaast worden alle video’s over verkiezingen
standaard ondertiteld. Door ProDemos en belangenorganisaties zoals
Dovenschap worden aanvullend diverse video’s over verkiezingen in NGT
aangeboden.
Crisiscommunicatie
Het Adviescollege adviseert, in lijn met Artikel 4 van de Wet erkenning
Nederlandse gebarentaal, dat in crisissituaties informatie vanaf het eerste
moment ook in NGT beschikbaar is en dat bij grote publiekgerichte
communicatie in NGT getolkt wordt. Ter implementatie van Artikel 7,
eerste lid, Wet veiligheidsregio’s legt het Ministerie van Justitie en
Veiligheid momenteel de laatste hand aan een structurele basisvoorziening voor een gegarandeerde inzetbaarheid van een tolk NGT wanneer
een gezagsdrager de bevolking in het kader van een crisis toespreekt in
een georganiseerd persmoment. Ook de Veiligheidsregio’s kunnen
hiervan gebruikmaken. Voor de totstandkoming van deze voorziening is
breed geïnventariseerd bij en samengewerkt met belangenorganisaties en
andere ministeries.
Toegang tot tolken en contact met overheidsinstanties
Net als het Adviescollege onderschrijf ik het belang van gebarentaligen
om toegang te hebben tot tolken in contact met overheidsinstanties.
Tolken zijn een belangrijke manier om contact met, onder andere,
overheidsinstanties voor gebarentaligen mogelijk te maken.
Inzet van tolken bij overheidsinstanties
Er zijn op dit moment bij de overheidsinstanties zowel centraal als
decentraal verschillende mogelijkheden voor persoonlijk contact in NGT.
Zo wordt in de Wet beëdigde tolken en vertalers bepaald dat organisaties
in de straf- en vreemdelingenketen gebruik maken van beëdigde tolken en
vertalers, tenzij de wet een uitzonderingssituatie beschrijft.7 Bij het UWV
wordt bij belangrijke processen, zoals een bezwaarprocedure, op verzoek
van belanghebbenden of op aanwijzing van het UWV een tolk beschikbaar

6

7

Actief kiesrecht is het recht om te stemmen. Passief kiesrecht is het recht om gekozen te
worden.
In artikel 28 Wet beëdigde tolken en vertalers is bepaald dat organisaties gebruik maken van
beëdigde tolken bij de inzet van tolken binnen de straf- en vreemdelingenketen. Het betreft o.a.
de rechtelijke macht, het OM, de IND en de politie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 172

3

gesteld zonder dat dit van de persoonlijke tolkuren8 van mensen met een
auditieve beperking afgaat. Verschillende decentrale overheden hebben
aangegeven positief tegenover informatieverzoeken in NGT te staan en op
verzoek maatwerk te kunnen leveren.
Ik vind het van belang in de beleidsregels aandacht te hebben voor het
gebruik van NGT bij overheidsinstanties, waarbij deze regels over de inzet
van tolken ook daadwerkelijk in de praktijk kunnen worden toegepast.
Daarom ga ik met de departementen en de koepels in gesprek op welke
wijze dit zou kunnen met als doel dat er een reëel aanbod van tolken
beschikbaar is voor gebarentaligen.
Geregistreerde tolken
De beschikbaarheid en inzet van tolken en vertalers NGT is voor gebarentalige mensen van groot belang om volwaardig mee te doen in de
samenleving. Als eerste adviseert het Adviescollege een lijst op te stellen
die door overheden te raadplegen is en waaraan erkende vertalers zich
kunnen laten toevoegen. Op dit moment is er een kwaliteitsregister dat
wordt beheerd door de Stichting Register Tolken Gebarentaal en
Schrijftolken. Tolken kunnen zich hierbij inschrijven.Bij het Adviescollege
is nagevraagd waar zij de lacunes zien ten opzichte van het bestaande
kwaliteitsregister. Er is overigens ook een register beëdigde tolken en
vertalers dat wordt beheerd door Bureau Wbtv in opdracht van de
Minister van Justitie en Veiligheid. Dit register is zowel een kwaliteits- en
integriteitsregister. Ik zie dan ook geen meerwaarde in het beheren door
de overheid van een informele lijst van tolken en vertalers naast de
bestaande registers. Ik ga wel met het adviescollege in gesprek om te
kijken waar het verschil in perceptie zit, waar zij lacunes zien en hoe we
die kunnen verhelpen.
Beschikbaarheid tolken bij contactbalies
Het Adviescollege adviseert daarnaast een continue beschikbaarheid van
een tolk bij contactbalies van de overheid, eventueel op afstand via een
videoverbinding. Ik ben het met het Adviescollege eens dat er ook voor
gebarentalige burgers goed contact mogelijk moet zijn met de overheid.
Overheidsorganisaties moeten daar een passende vorm voor vinden en
bieden. We zien dat daar in de praktijk verschillende vormen voor worden
gekozen. Denk hierbij aan het inzetten van een videotolk of het leveren
van maatwerk op verzoek. Hoe dit het beste kan worden vormgegeven, en
welke rol bijvoorbeeld de Informatiepunten Digitale Overheid daarin
kunnen spelen, is een vraag voor verdere uitwerking. Deze voorstellen zal
ik bespreken met de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal overleg en de Unie van Waterschappen bij het opstellen van
beleidsregels.
Tarieven tolken
Het Adviescollege adviseert verder dat het nodig is om de tarieven van
gerechtstolken en andere tolken gelijk te trekken. Ook geeft het Adviescollege aan dat het mogelijk zou moeten zijn om op basis van ervaringsjaren en specifieke vaardigheden een differentiatie in tarief aan te kunnen
brengen. Hierbij merk ik op dat de beleidspraktijk veelvormig is. De door
8

De UWV verstrekt de tolkvoorziening voor doven en slechthorenden voor het werk-, onderwijsen leefdomein. Een dove of slechthorende krijgt standaard 30 tolkuren per jaar voor inzet van
een tolk in het leefdomein, een doofblinde krijgt hiervoor standaard 168 uur. Deze tolkuren
kunnen door de tolkgebruiker worden ingezet voor een bezoek aan een overheidsinstantie.
Indien nodig kan de tolkgebruiker aanvullende uren (maatwerk) aanvragen bij UWV, ook voor
bezoek aan een overheidsinstantie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 172

4

het UWV uitgevoerde tolkvoorzieningen vallen onder verantwoordelijkheid van de Ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De Minister van Justitie en Veiligheid is verantwoordelijk voor het
vaststellen van tarieven van gerechtstolken. In 2020 heeft er een stelselherziening met betrekking tot de tolkeninzet plaatsgevonden, waarbij
onder andere vanwege de zelfstandige positie van tolken en vertalers is
gekozen voor een minimumtarief. Boven dit minimumtarief kunnen tolken
een eigen tarief overeenkomen met de intermediairs o.a. op basis van
vraag en aanbod. De tarieven die overeengekomen worden met
zelfstandige werkende tolken gaan gemonitord worden vanuit de nieuwe
contracten met de intermediairs. Wanneer hier inzicht in is informeert de
Minister van Justitie en Veiligheid hierover de Kamer halfjaarlijks,
tezamen met de overige monitoringsresultaten die al reeds door haar
gedeeld worden met uw Kamer.
Bekendheid communicatiebehoeften bij politie en justitie
Als laatste pleit het Adviescollege ervoor om te zorgen dat politie en
justitie beter bekend zijn met zowel de communicatiebehoeften van
gebarentaligen als met de mogelijkheid om gediplomeerde tolken in
gebarentaal in te zetten. Daarbij wijst het Adviescollege op het belang van
bekendheid met de aanwezigheid van andere gebarentalen in Nederland
bij bijvoorbeeld asielzoekers. De inzet van een beëdigde tolk van het
C1-niveau is voor aangewezen werkprocessen binnen de straf- en
vreemdelingenketen wettelijk verplicht. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) maakt een aantal keer per jaar gebruik van tolken gebarentaal
bij asielprocedures. Complicerend hierbij is dat gebarentaal niet
universeel is en de vreemdeling vaak ook geen officiële gebarentaal uit
het land van herkomst spreekt. In veel gevallen wordt daarom gekozen
voor een relaytolk die de Nederlandse gebarentaal omzet naar het
Nederlands9 en van daaruit vertaalt naar de andere taal. Deze inzetten
worden op maat ingeregeld door de tolkencoördinatoren van de IND.
Tolken opleiden
Het Adviescollege doet twee voorstellen met betrekking tot de opleiding
van het Instituut voor Gebaren, Taal en Dovenstudies van de Hogeschool
Utrecht. In Nederland staat het hoger onderwijsinstellingen echter vanuit
de Grondwet vrij om het eigen aanbod te bepalen. We waarderen het dat
het Adviescollege de instituten op de hoogte heeft gebracht van de
adviezen en vertrouwen erop dat de instituten deze ter harte nemen.
Tekort tolken verkennen
Als laatste adviseert het Adviescollege te verkennen in hoeverre het nu al
ervaren aanwezige tekort aan beschikbare tolken zich zal ontwikkelen als
de Wet erkenning Nederlandse gebarentaal verder geïmplementeerd
wordt. Ook het kabinet ziet het tolkentekort. Niet alle achterwachtfuncties
(inzet tolk voor spoedopdrachten) kunnen bijvoorbeeld worden ingevuld.
Ten tijde van de COVID19-pandemie, waar reguliere opdrachten beperkter
aanwezig waren, kwam dit probleem minder voor. Het tolkentekort is een
breder maatschappelijk probleem waar Rijksbreed naar gekeken dient te
worden. Met betrokken ministeries (JenV, OCW, VWS, SZW en BZK) zal in
een interdepartementaal overleg verkend worden hoe eventuele belem-

9

De Nederlandse gebarentaal is een taal met eigen grammatica. Tolken gebarentaal vertalen dus
niet woord voor woord letterlijk wat in het Nederlands wordt gezegd. De taal kent eigen
gebaren en zinsopbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 172

5

meringen bij het beschikbaar krijgen en houden van tolken opgelost
kunnen worden.
Beleidsregels
Naar aanleiding van het advies zal ik samen met de in de Wet erkenning
Nederlandse gebarentaal genoemde organisaties beleidsregels gaan
opstellen. Het advies bevat ingrediënten voor deze beleidsregels. Zo
wordt in de adviezen door het Adviescollege aangegeven dat:
– er toegankelijke informatie voor gebarentalige burgers moet zijn bij
overheden en overheidsdiensten;
– er toegang van gebarentaligen moet zijn tot tolken bij de politie en
justitie;
– er toegang moet zijn van gebarentaligen tot tolken bij overheidsinstanties;
– overheidsmedewerkers beter op de hoogte moeten zijn van het belang
en de aard van NGT (bewustwording).
Het kabinet zal gedurende het jaar de adviezen van het Adviescollege aan
de uitvoering toetsen. Waar nodig zal het gesprek worden gevoerd met de
VNG, IPO, UvW en de Raad voor de Rechtspraak. Ik streef ernaar om op
basis van deze gesprekken een voorstel voor beleidsregels te doen en dit
in 2023 af te ronden.
Tot slot
Ik wil het Adviescollege hartelijk danken voor het advies op mijn adviesaanvraag over het opstellen van beleidsregels gericht op het bevorderen
van het gebruik van de NGT bij openbare toespraken van de leden van het
kabinet, in het bestuurlijk verkeer en in het rechtsverkeer. Ik zet mij graag
in voor een goede verdere samenwerking met het Adviescollege, en
daarmee voor het verder bevorderen van goed en passend gebruik van de
Nederlandse Gebarentaal.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 172

6