Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 326

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 januari 2023
Tijdens het commissiedebat Functioneren Rijksdienst met de vaste
commissie Binnenlandse Zaken van 14 september jl. (Kamerstuk 31 490,
nr. 325), heb ik toegezegd u te informeren over de opdrachtverstrekking
voor de visitatiecommissie Algemene Bestuursdienst. Met bijgaande brief
informeer ik u hierover. Hierin heb ik ook de aandachtspunten en vragen
betrokken die de commissie in haar brief van 21 oktober 2022 aan mij
heeft voorgelegd.
Doel van de visitatiecommissie
De afgelopen twee jaar zijn er verschillende maatregelen en veranderingen in gang gezet om te zorgen dat het ABD-stelsel blijft bijdragen aan
het waarborgen en vergroten van de kwaliteit van de ambtelijke top van
de rijksoverheid en blijft aansluiten bij de maatschappelijke ontwikkelingen. Over deze maatregelen bent u meest recentelijk geïnformeerd in
de brief van 13 mei 2022.1
De maatschappelijke en politieke ontwikkelingen staan echter niet stil. Een
onafhankelijke kritische blik is mijns inziens van belang voor het continu
verbeteren van processen, producten en dienstverlening en om ervoor te
zorgen dat het ABD-stelsel aan blijft sluiten bij deze ontwikkelingen. Een
periodieke onafhankelijke visitatie kan hier een belangrijke bijdrage aan
leveren.
Doel van de onafhankelijke visitatiecommissie is om de effectiviteit van
het beleid en de manier waarop uitvoering wordt gegeven aan dit beleid,
te toetsen. Ook kan door middel van een visitatie verantwoording worden
afgelegd over gekozen beleidsrichtingen.

1

kst-31490-326
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 31 490, nr. 315

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 490, nr. 326

1

Reikwijdte van de eerste visitatie ABD
De visitatie zal zich in beginsel richten op de organisatie die uitvoering
geeft aan de doelstellingen en uitgangspunten van het ABD-stelsel,
Bureau ABD.
Bureau ABD voert als management development (MD) organisatie van de
rijksoverheid de volgende taken uit:
• Het formuleren en uitvoeren van beleid op het gebied van management development en publiek leiderschap voor de ambtelijke top van
de rijksoverheid, gericht op ontwikkeling, mobiliteit en vitaliteit van
ABD-ers
• Het faciliteren van de werving, selectie en vacaturevervulling en de
opleiding en ontwikkeling van ABD-ers in de schalen 15 en hoger.
Bureau ABD faciliteert ook de werving, selectie en vacaturevervulling
van raden van bestuur van sommige publiekrechtelijke zelfstandige
bestuursorganen en de (sub)top van de Nationale Politie.
• Het begeleiden van de ABD-ers in hun ontwikkeling en loopbaan,
onder andere door het opstellen van een ontwikkelaanbod voor de
doelgroep om hun leiderschap te versterken, kennis uit te wisselen en
te vergroten.
• Het uitvoeren van werkgeverstaken voor de Topmanagementgroep
(benoeming, arbeidsvoorwaarden en ontslag, loopbaanbegeleiding en
ontwikkeltrajecten).
• Het faciliteren van het doen van onderzoeken naar, adviseren over en
helpen oplossen van complexe politiek-bestuurlijke vraagstukken (via
ABDTOPConsult).
De visitatie zal primair worden ingezet als ontwikkelingsinstrument,
waarbij aanbevelingen worden ingezet om de kwaliteit van Management
Development en de bijdrage aan de kwaliteit van de Rijksdienst te blijven
verbeteren.
De vaste commissie Binnenlandse Zaken heeft in haar brief de wens
uitgesproken om ook tijdelijke opdrachten (kwartiermakers of adviescommissies) mee te nemen in de visitatie. De werving en selectie procedure
van de ABD wordt alleen ingezet voor ABD functies. Kwartiermakers, en
functies binnen adviescommissies vallen hier buiten. Bij het merendeel
van de tijdelijke opdrachten wordt de werving en selectie door departementen zelf gedaan zonder betrokkenheid van Bureau ABD. De visitatiecommissie zal daarom worden gevraagd om alleen te kijken naar tijdelijke
opdrachten als het ABD functies (in oprichting) betreft. Daarnaast zal de
visitatiecommissie worden gevraagd te kijken naar de processen rond de
interim functievervulling opdrachten van ABD interim en ABDTOPConsult.
Onderzoeksvragen
In 2020 is het rapport «Kwaliteit van Mobiliteit: de werking van de
Algemene Bestuursdienst» verschenen2. In dit rapport zijn een aantal
aanbevelingen gedaan waar het kabinet uitvoering aan heeft gegeven.
Ook zijn er maatregelen genomen naar aanleiding van het coalitieakkoord
(bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) dat begin 2022 gepresenteerd is.
Voor sommige maatregelen geldt dat deze nog maar recentelijk zijn
ingevoerd en dat het inzicht in het effect ervan beperkt zal zijn. Toch is het
wenselijk om in deze eerste visitatie in ieder geval de maatregelen die
genomen zijn naar aanleiding van het rapport en het coalitieakkoord te
laten toetsen op implementatie.

2

Universiteit Utrecht, Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 490, nr. 326

2

Daarnaast is de wens dat de visitatiecommissie ook kijkt naar thema’s die
breed maatschappelijk spelen en waar zowel in uw Kamer als in de
samenleving veel aandacht voor is. Tegelijkertijd zijn in een informele
interne consultatie met stakeholders een aantal specifieke thema’s
geïdentificeerd, zoals diversiteit en inclusie, aandacht voor de uitvoering
en publiek leiderschap, die relevant zijn voor deze eerste visitatie.
Om de visitatiecommissie ruimte te geven om breed te kijken naar
bovenstaande vragen, zijn er drie hoofdvragen geformuleerd:
1. Zijn de maatregelen die zijn toegezegd, uitgevoerd en geïmplementeerd in de organisatie?
De visitatiecommissie wordt gevraagd om te beoordelen of alle
toezeggingen nav het USBO-rapport, het coalitieakkoord en moties uit
de Tweede Kamer zijn uitgevoerd en doorgevoerd in de organisatie.
2. Zijn er signalen dat de huidige werkwijze wel of niet aansluit bij de
doelstellingen die gesteld zijn?
De visitatiecommissie wordt gevraagd om door middel van het inzien
van documentatie, het voeren van interne en externe gesprekken en
het bekijken van casuïstiek, te toetsen of er signalen zijn dat de huidige
werkwijze bij Bureau ABD wel of juist niet aansluit bij de doelstelling
van de ABD (kwaliteit van de top van de rijksoverheid te waarborgen
en bevorderen) en die van specfieke thema’s (in de tabel hieronder
gespecificeerd). De visitatiecommissie kiest zelf welke casuïstiek
relevant is voor het onderzoek.
3. Zijn er aanbevelingen om de kwaliteit en de effectiviteit van de werking
van het ABD-stelsel te verbeteren?
De visitatiecommissie wordt gevraagd om naar aanleiding van de
bevindingen op vraag 1 en 2, aanbevelingen te doen voor verbetering
en ook suggesties te doen voor thema’s die relevant zijn voor Bureau
ABD om in de toekomst op te pakken.
Binnen deze vragen zal de visitatiecommissie gevraagd worden om in te
gaan op hoe bureau ABD bijdraagt aan de volgende thema’s:
Thema

Doelstelling

Zittingsduur en domeinspecifieke expertise

Zittingsduur van topambtenaren verlengen en
domeinspecifieke expertise vergroten.
Structureel inzicht in het functioneren van
topambtenaren.
Meer aandacht in werving- en selectieprocessen voor de context van een functie (personenvironment fit) en niet alleen de persoonlijke
kwaliteiten (person-job fit).
Meer en betere communicatie over de werking
van de ABD en benoemingen op ABD-functies.
Implementatie van de Rijksbrede visie op
publiek leiderschap.
Uitvoering heeft dezelfde positie als beleid
binnen het ABD-stelsel.
Een diverse samenstelling van de ABD
doelgroep om ruimte te bieden aan verschillende perspectieven (bv. op basis van
achtergrond, identiteit of werkervaring).

Functioneren topambtenaren
Opgavegericht werven & selecteren

Transparantie
Publiek Leiderschap
Aandacht voor uitvoering
Diversiteit en Inclusie

Samenstelling van de visitatiecommissie
Voor de samenstelling van de visitatiecommissie deel ik de mening van de
vaste commissie Binnenlandse Zaken dat het van belang is dat commissie
bestaat uit personen met een brede maatschappelijke en professionele
achtergrond. Leden van buiten de politiek-bestuurlijke wereld kunnen
vernieuwende inzichten toevoegen. Voor de visitatiecommissie zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 490, nr. 326

3

daarom ook leden worden gezocht uit het bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties en de wetenschap. Daarbij is het wel van belang dat de leden
van de visitatiecommissie expertise hebben op elementen die terugkomen
in de vraagstelling van de visitatie. Met de voorliggende vragen is het
wenselijk dat in ieder geval de volgende expertise vertegenwoordigd is in
de visitatiecommissie (verdeeld over de leden):
• kennis van Management Development in een grote organisatie
• kennis van publieke leiderschapsontwikkeling
• kennis van openbaar bestuur
De visitatiecommissie zal bestaan uit een voorzitter, vier leden en een
(ambtelijk) secretaris.
Proces
De werving van de leden van de visitatiecommissie zal na versturing van
deze brief van start gaan. De visitatie zal in het najaar van 2023 plaatsvinden en zal één week duren, waarna een rapport met aanbevelingen zal
worden opgeleverd. Na afronding van de visitatie zal ik u informeren over
de uitkomsten van de visitatie en de aanbevelingen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 490, nr. 326

4