4
Vragenuur: Vragen Jasper van Dijk
Vragen van het lid Jasper van Dijk aan de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, viceminister-president
over het bericht "Gedumpte Marokkaanse vrouwen in
kraakpand".

De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Recentelijk is door zes vrouwen een huis gekraakt
in Amsterdam. Ze zijn vogelvrij verklaard en aan hun lot
overgelaten. Ze waren door hun man mee naar Marokko
gelokt en daar gedumpt. Nadat ze op eigen kracht waren
teruggekeerd, konden ze nergens meer terecht vanwege
hun zogeheten afhankelijke verblijfsvergunning.
Dit is het probleem van achterlating, huwelijksdwang en
huwelijkse gevangenschap. Het gaat jaarlijks om honderden
meisjes en vrouwen, die door hun partner of familie worden
achtergelaten. Ze worden ook wel "verborgen vrouwen"
genoemd. Neem Lamia, die door haar man werd uitgeschreven bij de burgerlijke stand en vervolgens werd gedumpt
in Marokko. Terug in Nederland kreeg ze geen hulp en kon
ze alleen terecht bij het Leger des Heils. Alleen al in
Amsterdam zijn er 40 vrouwen als Lamia. Ze vallen tussen
wal en schip.
Is de minister het ten eerste met mij eens dat deze vrouwen
uit menselijk oogpunt recht hebben op opvang? Ten tweede
is de vraag hoe we dit soort nare situaties voorkomen. Deze
vraag stel ik aan de minister, die verantwoordelijk is voor
preventie. Begin januari kwam hij met het actieplan Zelfbeschikking. Daarom gaat het ook: om het ondersteunen van
gemeenten en professionals.
Ik heb daarover een aantal aanvullende vragen. Vindt de
minister, die verantwoordelijk is voor de bestrijding van
huwelijksdwang en achterlating, het acceptabel dat er soms
geen adequate opvang is voor achtergelaten vrouwen? Is
de minister bereid om in het kader van zijn eigen actieplan
op korte termijn in gesprek te gaan met gemeenten en
hulpverleners, om het beleid en de signalering van huwelijksdwang en achterlating aan te scherpen? Is hij bereid
om de Kamer hierover te informeren? En is de minister tot
slot bereid om er met zijn collega van Volksgezondheid
voor te zorgen dat er een landelijk dekkende opvang komt
voor vrouwen als Lamia?

Minister Asscher:
Voorzitter. Dank voor deze vraag naar aanleiding van een
pijnlijke uitzending van EenVandaag van 29 januari. Dit
soort situaties van achterlating of dumping heeft bijna altijd
te maken met eergeweld en huwelijksdwang, zoals de heer
Van Dijk al aangaf. Huwelijksdwang en eergeweld passen
niet in de Nederlandse samenleving. Ze staan daarmee in
alle opzichten op gespannen voet. Ze druisen ook in tegen
het rechtsgevoel en de mensenrechten. Daarom hebben
we in Nederland naast een heel pakket aan strafrechtelijke
maatregelen ook een preventief beleid, dat is neergelegd
in het actieplan Zelfbeschikking. Dat is erop gericht om in
de toekomst te voorkomen dat zo veel meisjes, vrouwen,
mannen en jongens hiervan slachtoffer worden.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Jasper van Dijk

Ik ben dus van mening dat mensen recht hebben op
bescherming tegen huwelijksdwang en eergeweld. Zij dienen verstoken te blijven van dumping. Op dit moment weet
ik nog te weinig van de specifieke casus in Amsterdam,
maar ik begrijp de vragen heel goed. Over deze kwestie zijn
ook schriftelijke vragen gesteld door de Partij van de Arbeid.
Ik ga mij in contact stellen met de gemeente Amsterdam
en zal vragen naar de precieze aard en achtergrond van
deze gevallen, om erachter te komen of zij inderdaad tussen
wal en schip terecht zijn gekomen.
Er is namelijk wel degelijk opvang voor dit soort vrouwen.
Er is bijna altijd ook sprake van strafrechtelijke feiten, hetzij
van geweld via huwelijksdwang, hetzij van de dreiging
daarmee. Omdat er dan een acute dreiging is, kan er opvang
worden geboden. Als dat niet zo is, heeft de gemeente voor
mensen die nog steeds rechtmatig in Nederland verblijven
ook een taak. Als er toch sprake is van de tussencategorie,
wil ik bekijken of het aan de orde is om er meer aan te doen.
Ik zal de Kamer daarover berichten in antwoord op de vragen van mevrouw Yücel over deze kwestie.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dat is hartstikke goed. Dank voor die toezegging; we
wachten het af. Dit is één casus, maar er zullen meer vrouwen zijn die in een vergelijkbare situatie zitten. Ik vroeg
daarom ook: hoe gaat de minister met zijn plan van aanpak
het beleid rond achtergelaten vrouwen aanscherpen? En is
hij bereid om garant te staan of te pleiten voor een landelijk
dekkende opvang?
Minister Asscher:
Daarvoor zijn twee dingen van belang; mijn antwoord net
was daar misschien te kort voor. In de eerste plaats is dat
expertise, zoals de heer Van Dijk noemde. Het herkennen
van achterlating en huwelijksdwang en het op tijd signaleren als er tekenen van zijn, zijn ongelofelijk belangrijk.
Daaraan werken we met de gemeenten en met iedereen
die in aanraking kan komen met mensen die ermee te
maken hebben.
In de tweede plaats is het, als vrouwen of anderen zijn
achtergelaten, heel erg van belang dat zij melding doen bij
een van de officiële instanties. Ik heb niet kunnen nagaan
of dat in dit geval gebeurd is. Als dat gebeurt, is er heel
vaak wel degelijk een mouw aan te passen. Dan kan de
GGD of een andere instantie iets doen. Er is op zichzelf een
dekkend systeem voor opvang van vrouwen via VWS. De
vraag is hier veeleer of zij daar recht op hadden gehad en
of er in deze situatie een mogelijkheid was geweest om
toch iets te doen voor deze vrouwen, maar om die te
beantwoorden moet ik meer weten van de casus. Maar
nogmaals, ik vind de vraag terecht. Ik ga erachteraan in
contact met de gemeente Amsterdam en zal erop terugkomen in antwoord op de schriftelijke vragen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dank. Het is goed dat de minister op basis van dit geval
actie onderneemt. Wellicht ten overvloede zeg ik dat het
niet zo moet zijn dat we op basis van televisie-uitzendingen
actie ondernemen, maar dat deze minister, die verantwoordelijk is voor preventie, altijd pal voor deze vrouwen moet
staan. Wellicht wil hij dat nog eens benadrukken.

3 februari 2015
TK 49

49-4-1

Tot slot heb ik de vraag wat we eigenlijk doen met deze
mannen die hun vrouw dumpen in het buitenland en wellicht wegkomen zonder enige straf. Vindt de minister het
ook terecht als we achter die mannen aangaan?
Minister Asscher:
Voorzitter. Via u zeg ik dank aan de heer Van Dijk dat hij het
eerste deel van zijn vraag "ten overvloede" noemde. De
Kamer weet heel goed dat dit een zeer ernstig probleem is
waaraan ik hard werk. Niet voor niets is dat actieplan er
gekomen. Naast strafrecht en alles wat er al is moeten we
namelijk meer doen om mensen weerbaar te maken hiertegen en om soms de cultuur te veranderen waarin groepsdruk ertoe kan leiden dat mensen niet hun zelfbeschikkingsrecht kunnen uitoefenen. Want daar gaat het over: je eigen
partner kiezen, je eigen leven inrichten. Dat is een onvervreemdbaar recht, maar dat staat onder druk bij huwelijksdwang, bij eergeweld en bij achterlating. Zeker wil ik het
punt benadrukken waar de heer Van Dijk om vraagt. We
doen dat iedere dag, maar als er in de media nieuwe
gevallen naar voren komen, vind ik het onze taak om daar
achteraan te gaan en om te bezien of het beleid nog beter
kan.
Op de tweede vraag is het antwoord ja. Heel vaak is er
sprake van strafbare feiten, ook als die in het buitenland
gepleegd zijn. In dit geval weet ik niet of daar sprake van
is en of vervolging mogelijk is, maar in algemene zin is dit
zeker zo. Ook het strafrechtelijke spoor moet volledig
bewandeld worden, want mannen die dit soort dingen doen,
dienen te worden vervolgd zodra er sprake is van een
strafbaar feit.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Wij zullen hem
houden aan de toezeggingen die hij zojuist heeft gedaan.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik heb de verhalen ook gehoord; ik meen afgelopen vrijdag.
Het zijn aangrijpende verhalen. Het huwelijk is een vorm
van rechtsbescherming, ook voor kwetsbare partijen. We
zien dat dit gefaald heeft en dat dit in deze gevallen niet
werkt. Hoe kan dat? Is het niet zaak om in overleg te treden
met Marokko — ook daar worden vrouwen achtergelaten
die niet terugkeren — om te bekijken hoe rechtsbescherming daar kan worden gegarandeerd? Het huwelijk moet
immers een veilige plek zijn. Waar dat wordt opgebroken
en waar dat wordt beëindigd, moet er rechtsbescherming
zijn voor kwetsbare partijen zoals deze vrouwen.

Mevrouw Yücel (PvdA):
Zoals de minister al aangaf, heeft de Partij van de Arbeid
vragen gesteld over deze kwestie, overigens niet naar aanleiding van de televisie-uitzending, maar omdat die tot ons
kwam. Ik ben blij om te horen dat de minister daar nog
uitgebreid op terugkomt nadat hij goed in beeld heeft
gekregen hoe het precies zit. Mijn vraag voor nu is, ook in
aanloop naar het debat over de aanpak inzake zelfbeschikking, waarmee het kabinet heel goed en ambitieus bezig
is, of het instellen van de vrouwenrechtenambassadeurs/mensenrechtenambassadeurs ook in preventieve zin
hierbij een goede rol kan vervullen. Is de minister bereid
om dat punt mee te nemen in aanloop naar het debat over
zelfbeschikking?
Minister Asscher:
Het gaat om een heel spectrum. Je hebt geweld tegen, vaak
kwetsbare, vrouwen. Het strafrecht moet daartegen optreden. Je hebt vormen van achterlating. Dan is gewoon hulp
geboden via opvang, hetzij in het buitenland, hetzij in
Nederland. Je hebt echter ook de taak om te proberen te
voorkomen dat zo veel mensen daarvan slachtoffer worden.
We hebben gezien dat het in Nederland meer is dan een
incident. Het gaat over tientallen, zelfs honderden vrouwen
en mannen. Om er effectief wat aan te doen, is het ook
nodig dat het bewustzijn van de rechten die men heeft, het
bewustzijn van het zelfbeschikkingsrecht, wordt vergroot
en dat men ervan bewust is dat ongeacht of men behoort
bij een groep of bij een gemeenschap, iedereen in Nederland die rechten, zoals het recht op eigen partnerkeuze en
het recht op inrichting van het eigen leven, heeft en mag
uitoefenen. Daarbij kan op lokaal niveau een rol worden
gespeeld door vrouwenrechtenambassadeurs maar ook
door onderwijs en de formele overheidsinstanties. Het lijkt
mij goed om, als we dat actieplan bespreken, alle varianten
mee te nemen. Het gaat ons er namelijk om dat iedereen
die in dit land woont, opgroeit en leeft ten volle gebruikmaakt van het zelfbeschikkingsrecht.
De voorzitter:
Dank u voor uw uitgebreide antwoord en voor uw komst
naar de Kamer.

Minister Asscher:
Die is er ook. We hebben al vaker in deze Kamer gesproken
over de opvang van meisjes en vrouwen en jongens en
mannen die zich in het buitenland melden, bijvoorbeeld in
Marokko, via de consulaten of de ambassades. Ik ben met
de Kamer telkens op zoek naar het optimum daarin. Collega
Koenders is daarvoor verantwoordelijk, maar zeker is het
personeel op de consulaten en ambassades zich ervan
bewust dat wij een taak hebben om op te komen voor dit
soort slachtoffers. Opnieuw weet ik niet wat er in dit geval
precies gebeurd is. Eerst wil ik de feiten netjes op een rijtje
en die vervolgens aan de Kamer melden.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Jasper van Dijk

3 februari 2015
TK 49

49-4-2