Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1282

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 8 april 2021
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 11 maart 2021
over de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 22
en 23 maart 2021 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1280).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 maart 2021 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brieven van
19 maart 2021 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1281) en 6 april 2021 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1282
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vinden het zeer spijtig te moeten constateren
dat de schriftelijke vragen over het aanwijzen van verschillende havens als
«dedicated landing port third countries» door de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) d.d. 15 februari 2021 nog niet zijn beantwoord.1
Kan de Minister aangeven wanneer deze vragen beantwoord worden en
of zij, conform de wens van verschillende partijen, zo snel mogelijk
overgaat tot het aanwijzen van deze havens als «dedicated landing port
third countries» waardoor de economische activiteiten zoals het
aanlanden, onderhoud en (grote) renovatiewerkzaamheden niet langer
gevaar lopen?
Antwoord
De beantwoording van de vragen van de leden van de VVD, CDA, D66 en
ChristenUnie over het aanwijzen van verschillende havens als «designated landing port third countries» heeft mijn aandacht. In verband met
de ingebrekestelling op toezicht bij aanlanding is een zorgvuldige
afweging en ook afstemming met de Europese Commissie noodzakelijk. Ik
streef ernaar uw vragen uiterlijk 12 april 2021 te beantwoorden.
De leden van de VVD-fractie hebben op 3 februari 2021 schriftelijke vragen
gesteld over het bericht «Banken draaien duimschroeven mkb’er strakker
aan in de tweede lockdown».2 Deze vragen zijn op het moment van
schrijven nog niet beantwoord. Deze leden vragen dit per ommegaande te
doen.
Antwoord
De vragen van de leden van de VVD-fractie hebben mijn aandacht en
worden op korte termijn beantwoord.
De leden van de VVD-fractie hebben eerder zorgen geuit over de «Van
boer tot bord»-strategie. Wat is op dit moment de stand van zaken? Er
bereiken deze leden nog steeds zorgelijke signalen over de gevolgen van
deze strategie. Zij betreuren dat de Minister nog steeds niet is overgegaan
of wil overgaan tot het laten uitvoeren van een impactanalyse. Zij vragen
of de Minister zonder deze impactanalyse kan beoordelen wat de
gevolgen zijn van deze strategie. Zij ontvangen graag een uitgebreide
analyse op de verschillende thema’s.
Antwoord
Zoals uw Kamer weet, onderschrijf ik de «Van boer tot bord»-strategie»
als politiek koersdocument voor 2030. Dit omdat het op hoofdlijnen goed
aansluit bij het kabinetsbeleid, waarin het kabinet streeft naar kringlooplandbouw in 2030, inclusief een verbetering van de inkomenspositie van
de primaire producent, en gezond voedsel. Verder zijn de kwantitatieve
doelen uit de strategie niet-bindende, politieke streefdoelen op EU-niveau,
wordt er rekening gehouden met nationale omstandigheden en eerder
behaalde resultaten en zullen het ambitieniveau en de effecten mede
afhangen van de inhoud van de uitwerking van, respectievelijk onderhandelingen over de in de «Van boer tot bord»-strategie aangekondigde
beleidsinitiatieven. Met die uitwerking is de Europese Commissie het
afgelopen najaar gestart. Daarop vooruitlopend heeft de Europese
Commissie in de Landbouw- en Visserijraad van maart gezegd op dit
1
2

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1845.
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1771.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

2

moment te werken aan een algemene technische analyse van de effecten
van een aantal doelstellingen uit de «Van boer tot bord»-strategie op de
primaire productie. Zodra deze algemene technische analyse en in een
later stadium de uitwerking per voorstel, veelal inclusief effectbeoordeling, aan de lidstaten en het EP wordt aangeboden, zal ik ze toetsen aan
de kaders van het kabinetsbeleid en daarover uw Kamer informeren.
Kan de Minister een update geven over de vogelgriep, zowel in Nederland
als in andere Europese landen? Kan de Minister reflecteren op de aanpak
ter voorkoming van de vogelgriep in Nederland en het tegengaan van de
verspreiding? De leden van de VVD-fractie spreken de verwachting uit dat
in EU-verband de Europese aanpak van de vogelgriep geëvalueerd gaat
worden. Kan de Minister aangeven of er in de Raad een evaluatie is
voorzien? Zo nee, waarom niet? Zo ja, dan ontvangen deze leden graag
een toelichting.
Antwoord
In Nederland was de meest recente uitbraak met vogelgriep op een
pluimveebedrijf op 20 februari in Sint-Oedenrode. Inmiddels zijn het
beschermings- en toezichtsgebied weer ingetrokken. In wilde vogels werd
het hoogpathogene vogelgriep (HPAI) virus de afgelopen 3 weken 3 keer
gevonden in Nederland. In andere Europese landen vinden nog besmettingen plaats. In Duitsland zijn de afgelopen drie weken 52 bedrijven
besmet geraakt en in Polen 62. Daarnaast was er nog een kleiner aantal
besmettingen bij bedrijven in Frankrijk (3), Denemarken (3), Zweden (4),
Tsjechië (14) en Estland (1).
Nederland is goed voorbereid op uitbraken met HPAI. Besmettingen met
HPAI worden snel opgespoord en de maatregelen door de NVWA werden
kort daarop genomen. In alle gevallen was het besmette bedrijf geruimd
en voor de eerste keer ontsmet binnen 48 uur na de bevestiging van de
besmetting. Pluimveehouders zijn alert en doen bij geringe verschijnselen
direct melding bij de NVWA. Dat blijkt uit een relatief hoog aantal
verdenkingen dat gemeld werd en dat uiteindelijk negatief bleek. Alle
besmettingen van bedrijven in Nederland lijken vanuit de wilde vogelpopulatie gekomen te zijn. Er zijn geen aanwijzingen dat er tussen bedrijven
verspreiding heeft plaatsgevonden. Ondanks hoge bioveiligheidsmaatregelen, die op de bedrijven genomen worden, konden niet alle besmettingen voorkomen worden. Een onderzoeksteam van de universiteit
Utrecht heeft op bedrijven onderzoek gedaan naar manieren waarop het
virus binnengekomen kan zijn.
Ik verwacht dat de aanpak van vogelgriep, zoals meer aandacht voor
preventieve maatregelen en de mogelijkheden van vaccinatie, in Europees
verband besproken zal worden. Ik zal daar in ieder geval op aandringen.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister een terugkoppeling kan
geven over de Europese bijeenkomst van 23 februari 2021 over de
specifieke beschermdoelen voor bijen. Welke overwegingen en
voorkeuren zijn er uitgewisseld tussen de lidstaten? Welke vervolgstappen
wil de Europese Commissie zetten naar aanleiding van de gedeelde
informatie en waarom?
Antwoord
Tijdens de bijeenkomst op 23 februari heeft de Europese Commissie
teruggeblikt op de bijeenkomst over het bijenrichtsnoer van 13 januari
2021 (Kamerstuk 27 858, nr. 528) en heeft EFSA de antwoorden op
aanvullende vragen van lidstaten (waaronder Nederland) toegelicht. Ik
heb uw Kamer op 19 februari 2021 geïnformeerd over de bijeenkomst van
23 februari 2021 en over de beantwoording van de Nederlandse vragen
door EFSA (Kamerstuk 27 858, nr. 533).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

3

Verder heeft de Europese Commissie de lidstaten bevraagd op de
voorkeur voor het maximaal aanvaardbare effect van blootstelling aan
een gewasbeschermingsmiddel op de omvang van een honingbijenkolonie, het zogenaamde beschermdoel. In lijn met de brief aan uw Kamer
van 19 februari 2021 heb ik de Europese Commissie opgeroepen om met
een voorstel te komen uitgaande van het meest conservatieve beschermingsniveau conform de versie van het bijenrichtsnoer uit 2013. Ook heb
ik de Europese Commissie gevraagd zich rekenschap te geven van de
wetenschappelijke inzichten die in de afgelopen tijd beschikbaar zijn
gekomen. Daarnaast heb ik de Europese Commissie opgeroepen om zo
snel mogelijk voorstellen te doen voor de beschermdoelen voor hommels
en solitaire bijen.
Tijdens de rondgang langs de lidstaten kwam naar voren dat een groot
deel van de lidstaten voorstander is van een beschermdoel van een
maximaal effect van 12,8% op de omvang van een honingbijenkolonie. Dit
percentage komt overeen met het meest conservatieve beschermdoel uit
het advies van het Ctgb dat ik op 19 februari 2021 naar uw Kamer heb
gestuurd. Verder is een klein aantal lidstaten voorstander van een
maximaal effect van 7% (gelijk aan de versie van het bijenrichtsnoer uit
2013). Een vergelijkbaar klein aantal lidstaten is voorstander van een
maximaal effect variërend van 15 tot 25%. Omdat dit geen definitieve
standpunten van lidstaten zijn en het niet aan mij is om deze naar buiten
te brengen, ga ik niet in op de standpunten van individuele lidstaten.
De Europese Commissie heeft toegezegd om binnenkort met een definitief
voorstel te komen voor het beschermdoel voor honingbijen. Vervolgens
zullen EFSA en de Europese Commissie met voorstellen komen over de
wijze waarop hommels en solitaire bijen zullen worden beschermd binnen
het bijenrichtsnoer.
Gevolgen Brexit
De leden van de VVD-fractie willen graag een nadere reactie op de reactie
van de Minister dat de werkzaamheden van de NVWA rond de Brexit over
«het algemeen» goed verlopen. De Minister heeft deze reactie gegeven op
vragen van deze leden tijdens de schriftelijke afhandeling van de vragen
uit het algemeen overleg NVWA (Kamerstukken 35 570 XIV en 33 835,
nr. 73). Begrijpen zij uit deze bewoording dat er ook zaken nog niet geheel
goed en naar wens verlopen? Zo ja, welke?
Antwoord
Zoals eerder aan uw Kamer gecommuniceerd is, is de veterinaire import
vanuit het VK sinds het aflopen van de overgangsperiode gepaard gegaan
met veel omissies in de door het VK afgegeven gezondheidscertificaten en
verliep de handel daardoor moeizaam. De afgelopen weken treedt hierin
verbetering op mede door goede afstemming tussen de Europese
Commissie, het VK en de betrokken lidstaten. Ook is eerder aan uw Kamer
gecommuniceerd dat het Border Operating Model (BOM) van het VK nog
in ontwikkeling is. Dit zorgt voor (technische) onzekerheden in de
agro-food/vers export naar het VK die in bepaalde gevallen pas opgelost
kunnen worden als ze zich in de praktijk voordoen. Door de NVWA, het
Ministerie van LNV, de keuringsdiensten en het bedrijfsleven wordt nauw
samengewerkt om al dit soort bijzondere vraagstukken ten behoeve van
het bedrijfsleven te beantwoorden en gezamenlijk praktische oplossingen
aan te dragen.
Vanaf het begin is gecommuniceerd dat Brexit gepaard gaat met
aanpassingsfrictie. Gebleken is dat de mate van aanpassingsfrictie in
sommige gevallen fors kan zijn. Dit geldt zowel voor bedrijven die nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

4

niet eerder hebben gehandeld met een derde land (dus buiten de EU), als
voor bedrijven die daar wel ervaring mee hebben. Ook is gebleken dat een
heel aantal (grote) bedrijven zich pas na 1 januari 2021 bij de keuringsdiensten en de NVWA gemeld heeft en niet of nauwelijks voorbereid was
op Brexit.
De NVWA en de keuringsdiensten verlenen extra ondersteuning aan deze
bedrijven om hun handelsstromen toch zo veel mogelijk te faciliteren.
Daarom heeft de Nederlandse overheid steeds gewezen op het belang van
een gedegen voorbereiding door alle betrokken partijen in de handelsketens. De NVWA en de keuringsdiensten zijn nog altijd op dagelijkse
basis beschikbaar om vragen van brancheorganisaties te beantwoorden.
Vanzelfsprekend vergt de bovengenoemde extra dienstverlening vanuit de
NVWA, keuringsdiensten en Ministerie van LNV veel tijd en aandacht,
maar – zoals ook eerder aan uw Kamer is gecommuniceerd3 – kan de
NVWA ondanks deze extra werkzaamheden de handelsstroom aan.
Tenslotte wil ik uw Kamer melden dat het VK 11 maart jl. heeft aangekondigd de gefaseerde invoer van grenscontroles en importeisen uit te
stellen naar 1 oktober 2021, 1 januari, maart en juni 2022. Het is van groot
belang dat alle betrokken ketenpartijen zich onverminderd blijven inzetten
om zo optimaal mogelijk voorbereid te zijn op de strengere grenscontroles en importeisen die het VK zal gaan toepassen in de verschillende
fase(s) van het aangepaste BOM. Ten aanzien van enkele sectoren leeft de
zorg dat bedrijven nog te veel denken of hopen dat grenscontroleprocessen beperkt zullen blijven, waardoor adequate voorbereiding op de
aanscherpingen in grenscontroles en importeisen uitblijven. Daarom
wordt de nauwe samenwerking tussen het Ministerie van LNV, de NVWA,
keuringsdiensten en het bedrijfsleven voortgezet om zo goed mogelijk
voorbereid te zijn.
Voor een compleet overzicht van de eerste ervaringen met Brexit verwijs
ik uw Kamer wederom naar de brief van de Minister van Buitenlandse
Zaken waar een overzicht wordt gegeven van 1 maand Brexit.4
Vervolg vraag VVD: Gevolgen Brexit
Kan de Minister bijvoorbeeld reflecteren op de veevervoerdersvergunning
van dieren die van Nederland naar het Verenigd Koninkrijk worden
vervoerd? Welke documenten zijn nodig voor vervoer van een EU-lidstaat
als Nederland naar het Verenigd Koninkrijk? Op welke manier verschillen
deze documenten van de benodigde documenten van voor de Brexit,
zowel in type document, administratieve last als kosten? Is het reëel om
deze documenten van de vervoerder of de vee-eigenaar te vragen? Met
andere woorden: zijn de benodigde nieuwe documenten eenvoudig aan te
vragen tegen zo beperkt mogelijke kosten? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
graag een toelichting. Welke documenten zijn nodig voor vervoer van een
EU-lidstaat als Nederland naar het Verenigd Koninkrijk?
Antwoord
Sinds het aflopen van de overgangsperiode op 1 januari jl. is het VK een
zogenaamd derde land. Dit heeft ook consequenties voor het vervoer van
dieren naar het VK. Voor vervoer van dieren van een EU-lidstaat naar het
VK was voor de uittreding van het VK uit de EU een zogenaamd intracertificaat nodig, dat na goedkeuring van de zending wordt afgegeven
door de NVWA. Na het vertrek van het VK uit de EU zijn er veterinaire
3
4

Kamerstukken 35 570 XIV en 33 835, nr. 73.
Kamerstuk 35 393, nr. 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

5

gezondheidscertificaten nodig om levende dieren naar het VK te exporteren. Deze zijn vergelijkbaar aan intra-certificaten, met als verschil dat de
certificerende lidstaat verklaart dat de zending voldoet aan de importeisen
zoals gesteld door het derde land.
Voor lange transporten (> 8 uur) van runderen, schapen, geiten, varkens
en niet-geregistreerde paarden die verband houden met een economische
activiteit, moet naast een EU-journaal, ook een journaal worden
opgemaakt dat goedgekeurd is door het VK. Een vervoersvergunning die
in het kader van artikel 10 (transporten < 8 uur en langer dan 65 km) of
artikel 11 (lange transporten) van de transportverordening is afgegeven
door een EU-lidstaat is niet meer geldig in het VK sinds 1 januari jl.
Hetzelfde geldt voor de in de EU afgegeven getuigschriften van vakbekwaamheid en certificaten van goedkeuring van wegvervoermiddelen
(respectievelijk artikel 17 en artikel 18 van de transportverordening). Deze
kunnen bij de autoriteiten van het VK worden aangevraagd. Voor de
getuigschriften is een opleiding en examen in het VK noodzakelijk. Ook
kan een VK-keuring van veewagens die bestemd zijn voor lange transporten noodzakelijk zijn. Dit is een (eenmalige) extra administratieve
belasting voor het bedrijfsleven. De kosten die het VK hiervoor rekent zijn
mij niet bekend.
Vervolg vraag VVD: Gevolgen Brexit
Op welke manier verschillen deze documenten van de benodigde
documenten van vóór de Brexit, zowel in type document, administratieve
last als kosten?
Antwoord
Voor Brexit was er vrij handelsverkeer en was er ten aanzien van levende
have slechts de verplichting van garantiestelling via het daartoe ingerichte
TRACES. Het VK is nu een derde land en stelt daarom zelf de eisen op
waarmee levende have het land binnen mag komen. Om tot deze
garantiestelling te komen worden alle bedrijven die met het VK handelen,
geconfronteerd met de reguliere grenscontroleprocessen voor handel met
derde landen. Deze eisen zijn opgenomen in het veterinaire gezondheidscertificaat voor export naar het VK. Op de site van de NVWA en het
Brexit-loket is na te gaan welke kosten voor een dergelijk certificaat in
rekening gebracht moeten worden.5
Vervolg vraag VVD: Gevolgen Brexit
Is het reëel om deze documenten van de vervoerder of de vee-eigenaar te
vragen? Met andere woorden: zijn de benodigde nieuwe documenten
eenvoudig aan te vragen tegen zo beperkt mogelijke kosten? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, graag een toelichting.
Antwoord
Het VK mag zoals elk soeverein land met een derde landen status eisen
stellen aan import. Nederland faciliteert beleidsmatig via de EU, maar ook
operationeel het Nederlands bedrijfsleven waar het kan om export naar
het VK tegen redelijke kosten te verwezenlijken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister betreffende de videoconferentie van visserijministers
van 22 februari en de ANIT-enquêtecommissie van het Europees
5

https://www.nvwa.nl/onderwerpen/brexit/vraag-en-antwoord/wat-is-retributie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

6

Parlement over diertransporten. Deze leden wensen de Minister enkele
vragen voor te leggen en voor enkele andere belangrijke zaken aandacht
te vragen.
Dierenwelzijn
De leden van de D66-fractie lezen in de antwoorden van de Minister dat zij
een sterke aanbeveling doet aan het Europees Parlement om transport
van meer dan acht uur van niet-gespeende dieren uit te bannen.6 Hoewel
deze leden natuurlijk te spreken zijn over de aandacht die de Minister
hiervoor vraagt, vragen zij zich ook af waarom de Minister dit zou
beperken tot niet-gespeende dieren. Zij zouden graag een lager wettelijk
maximum zien voor hoe lang dieren mogen worden vervoerd. Heeft de
Minister plannen om ook het verkorten van het transport van alle dieren
aan te kaarten bij het Europees Parlement? Zo ja, welke plannen heeft de
Minister daarvoor gemaakt? Hoe zou de Minister de handhaving hierop
willen vormgeven? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Mijn inzet voor de aanstaande aanpassingen van de
EU-transportverordening is inderdaad dat lange transporten van
ongespeende dieren, zoals kalveren, niet meer mogen plaatsvinden. Dit
vanwege de zorgen over de welzijnsimpact van lange transporten voor
deze jonge kwetsbare dieren en de praktische problemen om de dieren
onderweg in de veewagen te drenken en de voeren. Ook voor dieren die
naar slachthuizen worden getransporteerd zet ik in op een verbod op
lange transporten. Dieren zouden zoveel mogelijk lokaal geslacht moeten
worden. Het is diervriendelijker en milieuvriendelijker om lokaal te
slachten en in plaats daarvan het vlees of de karkassen te vervoeren.
Voor alle overige dieren is de inzet dat de maximum transporttijden
gebaseerd moeten zijn op wat aanvaardbaar is voor de betrokken dieren,
op ethologisch en fysiologisch vlak. Waarbij gerealiseerd moet worden
dat het transport van levende dieren altijd een zekere mate van stress en
ongemak voor de dieren met zich meebrengt. Wetenschappelijke adviezen
zijn hiervoor essentieel. In het kader van de »Van boer tot bord»-strategie
voert de Europese Commissie een uitgebreide evaluatie uit van de
Europese dierenwelzijnswetgeving, waaronder de transportverordening.
Als onderdeel van deze evaluatie heeft de Europese Commissie de EFSA
gevraagd een beoordeling uit te voeren om een solide wetenschappelijke
basis te bieden voor toekomstige wetgevingsvoorstellen. Ik zie de
uitkomsten hiervan graag tegemoet. De handhaving is gericht op de
wettelijke normen. Zolang aan alle relevante voorwaarden wordt voldaan,
worden de huidige transport- en rusttijden uit de transportverordening
gehanteerd.
De leden van de D66-fractie merken op dat de Minister in diezelfde
antwoorden de NVWA meermalen benoemt. Deze leden lezen onder
andere dat de NVWA gedetailleerde instructies heeft voor het fysiek
controleren van de dieren alvorens deze op transport gaan. Alleen dan
kan een exportcertificaat uitgegeven worden.7 Uit het rapport van 2Solve
(Kamerstuk 28 286, nr. 1065) komt naar voren dat er aanzienlijke interpretatieverschillen bestaan bij toezichthoudend dierenartsen over de
6

Written questions to Carola Schouten. 25 februari 2021, https://www.europarl.europa.eu/
meetdocs/2014_2019/plmrep/COMMITTEES/ANIT/DV/2021/02-25/QuestionsAnswers_DutchMinisteryofAgriculture_NEWVERSION_EN.pdf, 4.
7
Written questions to Carola Schouten. 25 februari 2021, https://www.europarl.europa.eu/
meetdocs/2014_2019/plmrep/COMMITTEES/ANIT/DV/2021/02-25/QuestionsAnswers_DutchMinisteryofAgriculture_NEWVERSION_EN.pdf, p.6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

7

transportwaardigheid en slachtwaardigheid van runderen. Er wordt
hiermee dus afgeweken van de gewenste uniforme handhaving. Wat
verstaat de Minister onder de gedetailleerde instructies waarover zij
schrijft in de antwoorden? Hoe verhouden de aanzienlijke interpretatieverschillen zich tot deze gedetailleerde instructies? Wat gaat de Minister doen
om een uniforme handhaving van transportwaardigheid te realiseren? Is
er een eenduidige, gedetailleerde instructie voor transportwaardigheid in
andere Europese lidstaten? Heeft de Minister een plan om een eenduidige
instructie van transportwaardigheid aan te kaarten bij het Europees
Parlement, aangezien het wenselijk is dat hier een norm voor bestaat in
Europa?
Antwoord
Alle toezichthouders van de NVWA die exporten van levende dieren naar
lidstaten en derde landen certificeren, gebruiken hiervoor werkinstructies.
In deze werkinstructies staat beschreven welke controles er uitgevoerd
moeten worden en aan welke wettelijke eisen levende dieren moeten
voldoen alvorens een partij dieren gecertificeerd kan worden. De in de
werkinstructies beschreven officiële controles op transportwaardigheid en
slachtwaardigheid vinden plaats op basis van Europese regelgeving.
Daarbij zijn diverse open normen van toepassing die kunnen leiden tot
interpretatieverschillen bij toezichthoudend dierenartsen.
In overleg met het Ministerie van LNV heeft de NVWA besloten om
Europese richtsnoeren voor de beoordeling van de geschiktheid voor
vervoer van zowel runderen, varkens als paarden te implementeren om
eventuele onduidelijkheden ten aanzien van transportwaardigheid weg te
nemen. Deze richtsnoeren zijn samenwerkingsproducten van diverse
Europese organisaties, zoals dierenwelzijnsorganisaties, sectorvertegenwoordigers en de Europese koepelorganisatie voor dierenartsen (FVE).
Een meer uniforme werkwijze wordt bijvoorbeeld ondersteund door
middel van beeldmateriaal en voorbeelden waarmee getoond en
beschreven wordt wanneer dieren transportwaardig zijn, zoals bedoeld in
de technische voorschriften ten aanzien van geschiktheid voor vervoer in
Verordening (EG) Nr. /2005. Daarnaast worden er binnen de NVWA op
regelmatige basis ook casuïstiekbesprekingen georganiseerd om een
meer uniforme handhaving van transportwaardigheid te realiseren.
Behalve de eerdergenoemde richtsnoeren zijn mij binnen de EU geen
andere gedetailleerde instructies bekend voor transportwaardigheid. Deze
richtsnoeren zijn in alle lidstaten bekend en bieden houvast voor de
uitvoering en handhaving van de technische voorschriften ten aanzien van
geschiktheid voor vervoer in de transportverordening. De richtlijnen
omvatten tientallen pagina’s met beschrijvingen en voorbeelden. Het ligt
daarom niet voor de hand om ervoor te pleiten om dergelijke gedetailleerde beschrijvingen op te nemen in de transportverordening.
De leden van de D66-fractie lezen dat onderzoeken laten zien dat Europese
burgers een hoger niveau van dierenbescherming in de EU-wetgeving
willen zien. Ook willen deze leden zien dat de functietitel van
EU-commissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid wordt veranderd
in «EU-commissaris voor Gezondheid, Voedselveiligheid en Dierenwelzijn».8 Deze belangrijke toevoeging onderstreept de verantwoordingsplicht voor deze kwestie. Zij vragen de Minister op welke manier zij zich
namens Nederland in gaat zetten om de dierenwelzijnstandaarden verder
te verhogen. Zij vragen welke plannen de Minister zal aandragen om het
aandeel van dierenbescherming te verhogen in de EU-wetgeving. Wil de
8

EDEV. Europeanen willen dieren beter beschermd zien in de EU-wetgeving.
https://www.edev.nl/europeanen-willen-dieren-beter-beschermd-zien-in-de-eu-wetgeving/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

8

Minister suggesties doen, zoals een Europees «Beter Leven»-keurmerk,
om dierenwelzijn in Europa beter op de kaart te zetten? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Zoals aangegeven in mijn brief aan uw Kamer van 23 oktober jl.
(Kamerstuk 28 286, nr. 1130) heb ik samen met de andere zgn. «Vughtgroeplanden» (Duitsland, Denemarken, Zweden en België) bij de Europese
Commissie gepleit voor een nieuwe EU-strategie voor dierenwelzijn,
onder meer gericht op verbetering van dierenwelzijn bij transport en voor
de varkenshouderij, maar ook op dierenwelzijnsvoorschriften voor
commercieel gehouden en verhandelde diersoorten waarvoor nog geen
specifieke EU-regelgeving bestaat. In dit kader maak ik me sterk voor
ambitieuzere dierenwelzijnsnormen. De Europese Commissie zal in de
loop van dit jaar consultaties (laten) uitvoeren ter evaluatie van de
bestaande EU-dierenwelzijnswetgeving; dit met het oog op eventuele
wetgevingsvoorstellen eind 2023. Waar nodig zal de input vanuit
Nederland daarbij nader worden geconcretiseerd.
Met betrekking tot etikettering inzake dierenwelzijn zijn jl. december
Raadsconclusies aangenomen (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1271). Zoals al
eerder aangegeven zet ik in op een overkoepelend EU-kader met criteria
en indicatoren over productieomstandigheden en dierenwelzijn
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1246 en 21 501-32, nr. 1279).
Bijen
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de uitkomsten van de
Europese bijeenkomst over specifieke beschermdoelen voor bijen van
23 februari. De Minister schreef in haar brief dat zij tijdens de bijeenkomst
zal aandringen dat de Europese Commissie met een voorstel komt
uitgaande van het meest conservatieve beschermingsniveau conform de
versie van het bijenrichtsnoer uit 2013; dit is destijds bepaald op een
maximaal effect op de omvang van een bijenkolonie van 7%. Ook zei de
Minister voorstellen te gaan doen voor de beschermdoelen voor hommels
en solitaire bijen.9 De natuurorganisaties zijn van mening dat die 7% niet
voldoende is – in die 7% wordt namelijk de natuurlijke variabiliteit van
sterfte meegenomen en dat willen de natuurorganisaties niet.10 De
European Court of Auditors (ECA) stelde begin 2020 vast dat de EU en de
individuele Europese landen schromelijk tekortschieten bij het terugdringen van pesticiden. Die kritiek herhaalde de ECA in juli in een rapport
over de bestuivers. Hoe kijkt de Minister naar de kritiek uit dit rapport?
Deelt ze de mening dat de bij te slecht wordt beschermd en dat de 7% dus
nog niet goed genoeg is? Verder vragen deze leden de Minister om de
uitkomsten van de bijeenkomst van 23 februari zo spoedig mogelijk met
de Kamer te delen. Wat vinden andere lidstaten van de plannen? Kan de
Minister toelichten welke landen hetzelfde standpunt als Nederland
innemen en welke lidstaten aan de totaal andere kant van het spectrum
zitten?
Antwoord:
De European Court of Auditors (ECA) is in het betreffende rapport kritisch
op het beleid van de Europese Commissie voor de bescherming van
bestuivers en heeft aanbevelingen gedaan voor specifieke beschermingsmaatregelen voor bestuivers in het kader van de biodiversiteitsstrategie,
9
10

Aanhangsel van de Handelingen II 2020/21, nr. 1783.
Onno Havermans. Europa blijft te soepel voor landbouwgif, bijen blijven slecht beschermd.
15 juli 2020. https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/europa-blijft-te-soepel-voorlandbouwgif-bijen-blijven-slecht-beschermd~bb4e8737/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

9

betere integratie van maateregelen voor natuurbehoud en landbouw en
verbetering van de bescherming van bestuivers in het goedkeuringsproces voor gewasbeschermingsmiddelen. De ECA was voor dat derde
aspect onder meer kritisch op het feit dat de risico’s van gewasbeschermingsmiddelen voor bestuivers worden beoordeeld aan de hand van een
richtsnoer dat voor het laatst in 2010 is herzien en vroeg daarnaast
aandacht voor de bescherming van andere bestuivers dan honingbijen.
Hier ben ik het mee eens en ik ben daarom, zoals eerder aan uw Kamer
gemeld, voorstander om snel een goed bijenrichtsnoer beschikbaar te
hebben, inclusief beschermdoelen voor hommels en wilde solitaire bijen
(Kamerstuk 27 858, nrs. 446, 451 en 479). Binnen Europa vindt momenteel
discussie plaats met welk beschermdoel bijen goed worden beschermd. Ik
heb uw Kamer op 19 februari 2021 geïnformeerd over mijn standpunt
over het te hanteren beschermdoel voor bijen (Kamerstuk 27 858, nr. 533).
Tijdens de bijeenkomst op 23 februari heeft de Europese Commissie
teruggeblikt op de bijeenkomst over het bijenrichtsnoer van 13 januari
2021 (Kamerstuk 27 858, nr. 528) en heeft EFSA de antwoorden op
aanvullende vragen van lidstaten (waaronder Nederland) toegelicht.
Verder heeft de Europese Commissie de lidstaten bevraagd op de
voorkeur voor het maximaal aanvaardbare effect van blootstelling aan
een gewasbeschermingsmiddel op de omvang van een honingbijenkolonie, het zogenaamde beschermdoel. In lijn met de brief aan uw Kamer
van 19 februari 2021 heb ik de Europese Commissie opgeroepen om met
een voorstel te komen uitgaande van het meest conservatieve beschermingsniveau conform de versie van het bijenrichtsnoer uit 2013. Ook heb
ik de Europese Commissie gevraagd zich rekenschap te geven van de
wetenschappelijke inzichten die in de afgelopen tijd beschikbaar zijn
gekomen. Daarnaast heb ik de Europese Commissie opgeroepen om zo
snel mogelijk voorstellen te doen voor de beschermdoelen voor hommels
en solitaire bijen.
Tijdens de rondgang langs de lidstaten kwam naar voren dat een groot
deel van de lidstaten voorstander is van een beschermdoel van een
maximaal effect van 12,8% op de omvang van een honingbijenkolonie. Dit
percentage komt overeen met het meest conservatieve beschermdoel uit
het advies van het Ctgb dat ik op 19 februari 2021 naar uw Kamer heb
gestuurd. Verder is een klein aantal lidstaten voorstander van een
maximaal effect van 7% (gelijk aan de versie van het bijenrichtsnoer uit
2013). Een vergelijkbaar klein aantal lidstaten is voorstander van een
maximaal effect variërend van 15 tot 25%. Omdat dit geen definitieve
standpunten van lidstaten zijn en het niet aan mij is om deze naar buiten
te brengen, ga ik niet in op de standpunten van individuele lidstaten.
De Europese Commissie heeft toegezegd om binnenkort met een definitief
voorstel te komen voor het beschermdoel voor honingbijen. Vervolgens
zullen EFSA en de Europese Commissie met voorstellen komen over de
wijze waarop hommels en solitaire bijen zullen worden beschermd binnen
het bijenrichtsnoer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, 1282

10