Bijlage 4
Artikel 10 – Aanvullende informatie

Zwangerschapsafbreking
In Nederland is het wettelijk toegestaan een zwangerschap af te breken tot de 24ste
week van de zwangerschap. Dit is alleen toegestaan wanneer sprake is van een noodsituatie
van de vrouw. In de Waz zijn eisen gesteld aan hulpverlening en besluitvorming die erop
gericht zijn te verzekeren dat iedere beslissing tot het afbreken van zwangerschap met
zorgvuldigheid wordt genomen en alleen wordt uitgevoerd indien de noodsituatie van de
vrouw dat onontkoombaar maakt. Deze eisen strekken er onder meer toe te verzekeren dat de
vrouw op basis van verantwoorde voorlichting een weloverwogen keuze maakt, dat de arts
zich ervan heeft vergewist dat de vrouw haar verzoek in vrijwilligheid heeft gedaan en
gehandhaafd, dat de arts alleen tot uitvoering overgaat indien hij dit verantwoord acht en dat
na afbreking van de zwangerschap een genoegzame nazorg voor de vrouw en de haren
beschikbaar is, bijvoorbeeld in de vorm van voorlichting over methoden ter voorkoming van
ongewenste zwangerschap. Voor mensen met beperkingen gelden geen specifieke
voorwaarden naast de zorgvuldigheidseisen die de wet al kent; de waarborgen voortvloeiend
uit de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo), zoals informed consent,
gelden vanzelfsprekend eveneens onverkort (zie ook bij artikel 17).

Late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging pasgeborenen
In Nederland is voorzien in een regeling waarbij onder strikte voorwaarden een
zwangerschap na 24 weken of het leven van een pasgeborene mag worden beëindigd. Een
dergelijke late zwangerschapsafbreking valt niet meer onder de Waz, maar onder het
strafrecht. In regelgeving zijn zorgvuldigheidseisen opgenomen waar een arts aan moet
voldoen. Zo wordt artsen de mogelijkheid geboden om uitzichtloos en (te voorzien)
ondraaglijk lijden bij de ongeborene of pasgeborene te beëindigen.
Bij late zwangerschapsafbreking worden twee categorieën onderscheiden: bij de eerste
mag redelijkerwijs verwacht worden dat de ongeborene niet in staat is buiten het
moederlichaam in leven te blijven en bij de tweede is sprake van één of meer aandoeningen
die tot ernstige en niet te herstellen functiestoornissen leidt of van een situatie waarin naar

redelijke verwachting een beperkte kans op overleven voor de ongeborene bestaat. Vereist is
onder meer dat de arts de ouders volledig heeft geïnformeerd en dat de moeder uitdrukkelijk
heeft verzocht om beëindiging van de zwangerschap wegens lichamelijk of psychisch lijden
onder de situatie.
In geval van levensbeëindiging van pasgeborenen moet naar heersend medisch inzicht
vaststaan dat ingrijpen zinloos is en er mag geen redelijke twijfel bestaan over de diagnose en
de daarop gebaseerde prognose. Ook in dit geval is onder meer vereist dat de arts de ouders
volledig heeft geïnformeerd en dat zij met de levensbeëindiging hebben ingestemd. Ook hier
geldt dat er geen specifieke voorwaarden zijn voor mensen met een beperking.
Zowel in geval van een late zwangerschapsafbreking of een levensbeëindiging van een
pasgeborene moet een arts altijd één andere onafhankelijke arts raadplegen.
Een arts die een late zwangerschapsafbreking of levensbeëindiging bij een
pasgeborene heeft uitgevoerd, moet een dergelijke niet-natuurlijke dood altijd melden bij de
gemeentelijke lijkschouwer met een ‘modelverslag’ dat de arts dient te sturen naar de
‘Beoordelingscommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging pasgeborenen’.
Naar aanleiding van dit verslag treedt een procedure in werking waarin wordt getoetst of de
arts zich aan de zorgvuldigheidseisen heeft gehouden.
Levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding
In het Nederlandse Wetboek van Strafrecht is het beëindigen van iemands leven op
diens verzoek of het verlenen van hulp bij zelfdoding strafbaar gesteld. In de Wet toetsing
levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl, 2002) is bepaald dat een arts die
het leven van een patiënt op diens uitdrukkelijke verzoek beëindigt of hulp bij zelfdoding
verleent, niet strafbaar is indien hij zich heeft gehouden aan de in de Wtl opgenomen
zorgvuldigheidseisen én zijn handelen heeft gemeld aan de gemeentelijke lijkschouwer. In het
Wetboek van Strafrecht is hiertoe een strafuitsluitingsgrond opgenomen. Voor mensen met
beperkingen gelden geen specifieke voorwaarden naast de zorgvuldigheidseisen die de wet al
kent.
De arts dient zich te houden aan de volgende eisen:

1) hij moet de overtuiging hebben gekregen dat er sprake was van een vrijwillig en
weloverwogen verzoek van de patiënt (het verzoek moet gedaan zijn zonder onaanvaardbare
invloed van anderen en de patiënt moet wilsbekwaam zijn);
2) de arts moet de overtuiging hebben gekregen dat er sprake was van uitzichtloos en
ondraaglijk lijden van de patiënt. Hiervan is sprake als de ziekte of aandoening die het lijden
veroorzaakt niet te genezen is en het ook niet mogelijk is om de symptomen zodanig te
verzachten dat daardoor de ondraaglijkheid verdwijnt. De ondraaglijkheid van het lijden
wordt bepaald door de actuele situatie, het toekomstperspectief, de fysieke en psychische
draagkracht en de persoonlijkheid van de patiënt. De ondraaglijkheid moet voor de arts
invoelbaar zijn;
3) de arts moet de patiënt hebben voorgelicht over de situatie waarin deze zich bevond
en over zijn vooruitzichten;
4) de arts moet met de patiënt tot de overtuiging zijn gekomen dat er voor de situatie
waarin deze zich bevond geen redelijke andere oplossing was: levensbeëindiging op verzoek
of hulp bij zelfdoding is als enige redelijke oplossing overgebleven om het lijden weg te
nemen;
5) de arts moet ten minste één andere, onafhankelijke arts hebben geraadpleegd, die de
patiënt heeft gezien en schriftelijk zijn oordeel heeft gegeven over de zorgvuldigheidseisen;
6) de levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding moet medisch zorgvuldig
zijn uitgevoerd.
De gemeentelijke lijkschouwer aan wie de arts de levensbeëindiging op verzoek of hulp bij
zelfdoding moet melden , zet een procedure in gang waarin door een onafhankelijke
Regionale Toetsingscommissie Euthanasie getoetst wordt of voldaan is aan de
zorgvuldigheidseisen.