Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 831

Goedkeuring van de op 27 januari 2021 te
Brussel tot stand gekomen Overeenkomst tot
wijziging van het Verdrag tot instelling van het
Europees Stabiliteitsmechanisme tussen het
Koninkrijk België, de Bondsrepubliek Duitsland,
de Republiek Estland, Ierland, de Helleense
Republiek, het Koninkrijk Spanje, de Franse
Republiek, de Italiaanse Republiek, de Republiek
Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek
Litouwen, het Groothertogdom Luxemburg,
Malta, het Koninkrijk der Nederlanden, de
Republiek Oostenrijk, de Portugese Republiek,
de Republiek Slovenië, de Slowaakse Republiek
en de Republiek Finland (Trb. 2021, 20)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 4 juni 2021
De vaste commissie voor Financiën, belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen tijdig en
genoegzaam zal hebben geantwoord, acht de commissie de openbare
beraadslaging over dit wetsvoorstel voldoende voorbereid
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tielen
Adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

kst-35831-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 831, nr. 5

1

INLEIDING
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
tot goedkeuring van de Overeenkomst tot wijziging van het Verdrag tot
instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme, Trb. 2021, 20. Zij
hebben hierbij nog enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
tot goedkeuring van de Overeenkomst tot wijziging van het Verdrag tot
instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme. Zij brengen daarover
enkele vragen en opmerkingen naar voren.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel aangaande de goedkeuring van de
Overeenkomst tot wijziging van het Verdrag tot instelling van het
Europees Stabiliteitsmechanisme. Deze leden hebben enkel vragen ter
verduidelijking van de inhoud en gevolgen van de wijziging van het
verdrag.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
overeenkomst tot wijziging van het Verdrag tot instelling van het
Europees Stabiliteitsmechanisme.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
het wetsvoorstel tot goedkeuring van de Overeenkomst tot wijziging van
het Verdrag tot instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme. Zij
constateren dat het om de implementatie van een verdrag gaat dat al
meerdere jaren ook in de Kamer is besproken en waar weinig ruimte is
voor inhoudelijke verandering. Deze leden waarderen de in de recente
Kamerbrief (21 501-07) uitgesproken aanvullende afspraken over de
informatievoorziening met betrekking tot de besteding van
ESM-middelen.
Zij vragen de regering waarom ervoor is gekozen om een ex-postinformatievoorziening te hanteren als het gaat om uitkeringen uit het
ESM, in tegenstelling tot de ex-ante-informatievoorziening in Duitsland.
ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie ondersteunen de wijzigingen in het
ESM-verdrag omdat dit naar hun mening de monetaire stabiliteit van de
EU verstevigt. De financiële crisis is een directe aanleiding voor de
versterking van het ESM geweest. Met deze wetwijziging is het Europese
financiële bestel beter voorbereid is op eventuele nieuwe financiële en
economische crises.
De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe voorkomen kan
worden dat de belastingbetaler met de kosten van falende banken wordt
opgezadeld. Zij vragen hoe met deze wijziging het proces omtrent
steunprogramma’s in de toekomst slagvaardiger wordt. Voorts willen zij
weten of nu niet staatsobligaties onverkoopbaar zijn geworden door het
nieuwe ESM-verdrag.
De leden van de SP-fractie vragen de regering of het wel de bedoeling
blijft dat de Europese banken bij problemen eerst een beroep doen op het
gemeenschappelijk afwikkelingsfonds SRF. Zij willen weten hoe de
programma’s nu effectiever worden.
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom een kredietlijn bij
de herstructurering van probleembanken en bij de afwikkeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 831, nr. 5

2

faillissementen van banken zo nodig is in het licht van de komende
digitale munt. Zij vragen de regering naar het vertrouwen in de financiële
sector in relatie tot deze wijziging van het ESM. Zij vragen voorts of
Nederland met deze wijziging een transferunie meer ruimte geeft.
De leden van de SP-fractie vragen de regering ten slotte welke soevereiniteitsbevoegdheden hier worden overgedragen.
3. Hoofdlijnen van de Wijzigingsovereenkomst
3.1. Versterking van de rol van het ESM in het verstrekken van
financiële stabiliteitssteun
De leden van de PVV-fractie merken op het ESM een eigen verantwoordelijkheid krijgt bij de analyse van de schuldhoudbaarheid en terugbetaalcapaciteit van lidstaten die een aanvraag voor stabiliteitssteun bij het ESM
doen. De leden van de PVV-fractie willen weten wat deze verantwoordelijkheid precies inhoudt en wat voor gevolgen dit kan hebben voor de
ESM-leden. Hetzelfde willen de leden van de PVV-fractie weten over het
gegeven dat het ESM op structurele basis de macro-economische en
financiële ontwikkelingen van alle ESM-leden gaat volgen en analyseren.
Wat voor gevolgen heeft dit voor de ESM-leden?
De leden van de CDA-fractie constateren dat het ESM als een van de
nieuwe taken op structurele basis de macro-economische en financiële
ontwikkelingen, waaronder de ontwikkeling van de publieke schuld, van
alle ESM-leden zal gaan volgen en analyseren. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering op welke manier de lidstaten worden
betrokken bij deze controle, via welke nationale instanties dat gaat en op
welke manier lidstaten worden geïnformeerd over de resultaten.
3.2. Preventieve kredietlijnen
De leden van de PVV-fractie merken op dat sinds de instelling van het
ESM nog geen aanvraag is gedaan door een lidstaat voor preventieve
financiële bijstand. Als gevolg hiervan wordt een aantal wijzigingen
doorgevoerd die de effectiviteit van de bestaande ESM-instrumenten voor
preventieve financiële bijstand vergroten. De leden van de PVV-fractie
willen weten wat voor toegevoegde waarde het ESM heeft als er tot nu
toe geen gebruik van is gemaakt. Ook willen zij weten of het doorvoeren
van de wijzigingen niet alsnog tot doel heeft het gebruikmaken van het
ESM te stimuleren, terwijl dat «geen doel op zich is».
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat onder het gewijzigde
verdrag bij schending van toegangscriteria en/of beleidsvoorwaarden
voor een reeds toegekende kredietlijn de kredietlijn automatisch wordt
stopgezet en een additionele rentemarge op reeds uitgekeerde middelen
zal worden gerekend. De leden van de PVV-fractie willen weten hoe hoog
deze additionele rentemarge zal zijn en hoe snel een land dit zou moeten
betalen. Kan de kredietlijn worden voortgezet indien een land weer aan de
toegangscriteria en/of beleidsvoorwaarden voldoet?
De leden van de CDA-fractie constateren dat sinds de instelling van het
ESM nog geen aanvraag is gedaan door een lidstaat voor preventieve
financiële bijstand. Mogelijk speelt onduidelijkheid over de toegangscriteria en de overige voorwaarden hierbij een rol. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering of de wijzigingen ertoe leiden dat op
eenvoudigere manier aanspraak kan worden gedaan op het ESM en of
duidelijkheid inderdaad toeneemt. Deze leden zijn tevens van mening dat
de aanvraag van het ESM door lidstaten achterblijft vanwege de
voorwaarden die eraan gesteld worden, aangezien fondsen en middelen
waaraan minder strikte voorwaarden worden gesteld wel worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 831, nr. 5

3

aangesproken. Deelt de regering deze analyse en is de regering van
mening dat wanneer lidstaten dusdanig in de problemen komen ze wel
bereid zijn aanspraak te maken op het ESM of is er een mechanisme
gecreëerd dat vooral papieren zekerheid moet bieden aan de grillen van
de kapitaalmarkt? De leden van de CDA-fractie vragen de regering met
andere woorden of het ESM bij uitstek als een preventief instrument
beoordeeld moet worden.
Voor toegang tot de aan voorwaarden onderworpen preventieve
kredietlijn worden nominale cijfermatige criteria voor het maximale
overheidstekort en de ontwikkeling van de overheidsschuld geïntroduceerd. Deze criteria zijn aangescherpt omdat het huidige criterium
gekoppeld is aan de implementatie van het huidige Stabiliteits- en
Groeipact (SGP), wat discretionaire ruimte aan de Europese Commissie en
de Raad van de Europese Unie laat. De leden van de CDA-fractie vragen
de regering deze discretionaire ruimte toe te lichten en met name het
proces hoe daar gebruik van wordt gemaakt. Deze leden vragen de
regering tevens aan te geven welke gevolgen voorgenomen gesprekken
over modernisering van het SGP hebben voor deze aanpassingen in het
ESM. De leden van de CDA-fractie vragen de regering de juridische grond
van het ESM toe te lichten. Wordt zolang lidstaten gebruik kunnen maken
van de ontsnappingsclausule van het SGP, de genoemde koppeling aan de
implementatie van het SGP dus ook losgelaten?
Ook zullen landen niet meer kunnen voldoen aan het criterium met
betrekking tot macro-economische onevenwichtigheden als er sprake is
van buitensporige onevenwichtigheden. De leden van de CDA-fractie
vragen de regering aan te geven welke criteria dat zijn.
3.3. Versterking van het raamwerk voor herstructurering publieke
schulden
De leden van de CDA-fractie constateren dat de herstructurering van
publieke schulden als een nieuwe voorwaarde geldt om gebruik te kunnen
maken van het ESM. Zij vragen de regering of deze herstructurering door
de betreffende lidstaat ontwikkeld en uitgevoerd dient te worden, welke
rol de Europese Commissie daarin speelt en of er sprake is van betrokkenheid van een trojka in dergelijke situaties.
3.4. De gemeenschappelijke achtervang voor het SRF
De leden van de VVD-fractie lezen dat het niet ondenkbaar is dat het SRF
uitgeput raakt. Dit zou het geval kunnen zijn als meerdere banken
tegelijkertijd omvallen en voor deze banken, na toepassing van bail-in,
aanvullende solvabiliteitssteun noodzakelijk is. Kan de regering aangeven
of er scenario’s zijn opgesteld indien een dergelijke situatie zich voordoet?
Welk risico loopt Nederland indien het SRF uitgeput raakt?
Indien het achtervangmechanisme geactiveerd wordt bij een grote
bankencrisis, dan is de kans dat de afwikkeling in een kort tijdsbestek
moet plaatsvinden vanwege de mogelijke marktreactie die kan volgen
groot. De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van 11 mei jl. een
voorstel voor een aanvulling op het informatieprotocol aangaande
(ESM-gerelateerde) crisismaatregelen in de eurozone. Hierin staat dat
gelet op de zeer korte beslistermijn, de Kamer zo spoedig mogelijk en
binnen 72 uur schriftelijk op de hoogte wordt gesteld van een besluit van
de Raad van bewind. Hoe wordt geborgd dat de Kamer overlegmogelijkheden met het kabinet worden geboden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 831, nr. 5

4

Voorts lezen de leden van de VVD-fractie dat naast besluiten over leningen
aan het Single Resolution Board (SRB) conform artikel 18bis, vijfde lid,
van het gewijzigde ESM-verdrag, er diverse besluiten zijn die verband
houden met de gemeenschappelijke achtervang die niet onder een
vergelijkbare tijdsdruk zullen moeten worden genomen. Ten aanzien van
deze besluiten zal de positie van Nederland ten minste vijf dagen
voorafgaand aan de besluitvorming binnen het ESM via een brief worden
gedeeld met de Kamer. Dat biedt de Kamer in beginsel de gelegenheid om
voorafgaand aan de besluitvorming binnen het ESM met het kabinet in
overleg te treden. Als het niet mogelijk blijkt de Kamer te informeren
binnen deze termijn, zal het kabinet een parlementair voorbehoud maken.
Hierbij geldt dat de Kamer tot drie werkdagen na ontvangst van informatie
schriftelijk kan laten weten hierover met het kabinet te willen overleggen,
binnen de periode van een week. Welke invloed heeft een parlementair
voorbehoud op de besluitvorming binnen het ESM? Hoe wordt dit in
andere lidstaten geregeld?
De leden van de VVD-fractie willen daarnaast weten in hoeverre geborgd
is dat er voldoende risicoreductie is bereikt door de bankensector ten tijde
van de inwerkingtreding van de achtervang. Zij lezen dat wanneer een
lidstaat van mening is dat in het juridische kader wijzigingen hebben
plaatsgevonden die het resolutieraamwerk afzwakken of materieel van
aard doen veranderen, deze lidstaat te allen tijde de achtervang kan
stopzetten. Hoe worden wijzigingen in juridische kaders gemonitord en
hoe wordt de Kamer hier tijdig over geïnformeerd?
De leden van de CDA-fractie lezen dat het uitgangspunt van het SRM is
dat eventuele verliezen of kosten die gepaard gaan met de afwikkeling van
banken, worden gedragen door private partijen om risico’s voor
overheden tot een minimum te beperken. Zo staan de aandeelhouders en
crediteuren van de falende bank eerst aan de lat. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering hoe daar invulling aan wordt gegeven als
er sprake is van staatsdeelneming.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of er periodiek gekeken
wordt naar de risicoreductie en in hoeverre dit betrekking heeft op de
vorming van het Europese depositogarantiestelsel (EDIS).
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering stelt dat het niet
ondenkbaar is dat het SRF uitgeput raakt. Volgens hen is er dan sprake
van het worst-case-scenario. Deelt de regering deze analyse van een
dergelijk scenario en kan de regering aangeven hoe de financiële
afwikkeling dan werkt? De leden van de CDA-fractie vragen de regering de
alternatieve methodes van financiering voor het SRF die dan in werking
treden toe te lichten en de garantie te geven dat de Europese Commissie
of een andere Europese instelling of entiteit dan niet zelfstandig de
kapitaalmarkten op kan gaan en Europese schuldenpapieren kan uitgeven.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven of de
koppeling aan de SRB in dit slechte scenario als ultieme achtervang het
opstellen van een Europees depositogarantiestelsel niet eveneens
noodzakelijk maakt gezien de koppeling van de SRB aan de bankdeposito’s.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden de toelichting op de
gemeenschappelijke achtervang voor het SRF helder maar vragen de
regering om een nadere reflectie op de risico’s voor de kosten van
uiteindelijk de Nederlandse belastingbetaler op het moment dat een grote
crisis zich voordoet waardoor (andere Europese) banken in de problemen
komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 831, nr. 5

5

4. Verhouding met het primaire Unierecht
De leden van de CDA-fractie constateren dat de directeur van het ESM
wordt geacht samen te werken met de Europese Commissie en de ECB.
Zij vragen de regering welke procedure wordt gestart wanneer er
onenigheid tussen deze drie instellingen ontstaat en dit noodzakelijk
optreden in de weg staat.
Het ESM krijgt een grotere rol. De leden van de CDA-fractie vragen de
regering hoe het zit na invoering van de voorgestelde wijzigingen met de
rol van de ECB en is de regering ervan overtuigd dat met deze rolwijzigingen checks and balances nog voldoende in evenwicht zijn.
6. Gevolgen voor de begroting
De leden van de PVV-fractie merken op dat de overheidssteun die vanuit
het ESM wordt aangewend, achteraf gecompenseerd zal worden door
middel van buitengewone achteraf te betalen heffingen op de Europese
bankensector. De leden van de PVV-fractie willen weten of het volledige
bedrag zal worden gecompenseerd door de Europese bankensector en
welke verdeelsleutel hierbij zal worden toegepast.
OVERIG
De leden van de CDA-fractie vragen de regering wanneer de wijzigingen
geëvalueerd worden en hoe de Kamer bij die evaluatie betrokken wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 831, nr. 5

6