Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 434

Tijdelijke voorzieningen op het terrein van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid in verband
met de uitbraak van COVID-19 (Tijdelijke wet
COVID-19 Justitie en Veiligheid)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De uitbraak van het corona-virus SARS-CoV-2 en de door dit virus
veroorzaakte ziekte COVID-19 stellen ons land voor ongekende uitdagingen en hebben aanleiding gegeven tot overheidsmaatregelen die in
verregaande mate het dagelijks leven hebben beïnvloed. Naast de directe
bestrijding van het virus, waar thans alle inspanningen op zijn gericht, is
het voorts van groot belang dat de samenleving zoveel als mogelijk
normaal blijft functioneren. Bestaande wetgeving biedt al veel ruimte voor
de continuïteit van het wetgevingsproces, de rechtspraak en het openbaar
bestuur. Waar dat echter niet het geval is of dreigt te zijn, zijn nieuwe
wettelijke voorzieningen of aanpassingen geboden. Dit wetsvoorstel strekt
ertoe zulke voorzieningen te bieden, in het bijzonder op het terrein van het
wetgevingsproces, enkele wettelijk voorgeschreven procedures en
termijnen en enkele specifieke wetten op het terrein van Justitie en
Veiligheid. Het wetsvoorstel bevat de volgende voorzieningen:
1.
Een tijdelijke buitenwerkingstelling van consultatieverplichtingen en
voor- en nahangprocedures e.d. voor gedelegeerde regelgeving die
verband houdt met de bestrijding van COVID-19 (artikel 1);
2.
Een tijdelijke voorziening om fysieke zittingen in gerechtelijke
procedures in burgerlijke en bestuursrechtelijke zaken te kunnen
vervangen door elektronische varianten daarop (artikel 2 en 3);
3.
Een tijdelijke verlenging van de geldigheid van deskundigenverklaringen ex art. 1:28a BW (artikel 4);
4.
Diverse tijdelijke voorzieningen met betrekking tot vergaderingen en
verslaglegging van rechtspersonen en van verenigingen van
eigenaars (artikel 5 t/m 25);
5.
Een tijdelijke voorziening voor het langs elektronische weg verlijden
van notariële aktes (artikel 26);
6.
Een tijdelijke voorziening om in strafzaken voor het horen, verhoren
of ondervragen van personen in plaats van videoconferentie waarbij
een directe beeld- en geluidsverbinding totstandkomt, ook gebruik
te kunnen maken van (groeps)telefonie(art. 27);

kst-35434-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

1

7.

8.
9.

10.
11.

12.

Een tijdelijke voorziening om fysieke zittingen in strafrechtelijke
procedures te vervangen door een mondelinge behandeling door
middel van (groeps)telefonie (art. 28);
Een tijdelijke voorziening om de termijn van tenuitvoerlegging van
taakstraffen te verlengen (art. 29);
Een tijdelijke voorziening voor het hoger beroep in vreemdelingenzaken, inhoudend dat de Afdeling bestuursrechtspraak de indiener
van een beroepschrift dat geen grieven bevat, in de gelegenheid
stelt dit verzuim te herstellen binnen een door de Afdeling vast te
stellen termijn (art. 30);
Een tijdelijke voorziening om voor enkele beroepsorganisaties
elektronisch vergaderen mogelijk te maken (art. 31 en 32).
Een tijdelijke voorziening om het mogelijk te maken naast of in
plaats van bloed, ook slijmvlies of sputum af te nemen van een
verdachte, in geval de verdenking bestaat dat deze drager van het
COVID-19-virus is (art. 33);
Een tijdelijke voorziening om uitdrukkelijk vast te leggen dat de
overgang van de bevoegdheden van de burgemeester naar de
voorzitter van de veiligheidsregio ook de bevoegdheid omvat tot
oplegging van een last onder bestuursdwang of last onder
dwangsom (art. 34).

Bovengenoemde onderdelen worden in het navolgende nader toegelicht.
Dit wetsvoorstel heeft het karakter van een verzamelwet. De onderdelen
van dit voorstel hebben gemeen dat ze ingegeven zijn door de wens om
de continuiteit van het rechtsverkeer te waarborgen door waar nodig
maatregelen te kunnen nemen die noodzakelijk zijn in verband met de
COVID-19-uitbraak. De aard van deze voorzieningen zijn niet van een
omvang en complexiteit dat ze afzonderlijke wetsvoorstellen rechtvaardigen. Bovendien is het uit het oogpunt van wetgevingsefficiëntie
wenselijk deze voorstellen gebundeld het parlementaire proces te laten
doorlopen.
Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de rijksbegroting en voor
regeldruk en ziet evenmin op bepalingen die betrekking hebben op
gegevensverwerking.
2. Buitenwerkingstelling van voorprocedures bij gedelegeerde
regelgeving (artikel 1)
Voorstelbaar is dat de uitbraak van COVID-19 noodzaakt tot het wijzigen
van bestaande of vaststellen van nieuwe algemene maatregelen van
bestuur en ministeriële regelingen. In gevallen waarin aanpassingen
spoedeisend zijn, moet kunnen worden afgezien van wettelijk verplichte
voorprocedures (met name consultaties en voor- en nahangprocedures bij
Tweede en Eerste Kamer). Waar mogelijk zal dan uiteraard wel in (korte)
consultaties en voor- en nahang worden voorzien, maar een generieke
afwijkingsmogelijkheid lijkt onmisbaar.
Ingevolge het vierde lid geldt de bevoegdheid om af te wijken van de
voorgeschreven procedures slechts indien de te treffen voorzieningen
noodzakelijk zijn om terstond intredende onaanvaardbare gevolgen te
voorkomen.
Het vijfde lid bepaalt dat de beide kamers van de Staten-Generaal zo
spoedig mogelijk geïnformeerd zullen worden indien wordt afgeweken
van zo’n voorprocedure. Dit is met name van belang in geval voorbijgegaan wordt aan een voor- of nahangprocedure en deze kamers dus niet
langs die weg betrokken worden bij de totstandkoming van zo’n
voorziening. Deze afwijkingsmogelijkheid is blijkens de voorgestelde
wettekst strikt geclausuleerd. Het moet gaan om gevallen waarin terstond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

2

intredende onaanvaardbare gevolgen in verband met de uitbraak van
COVID-19 noodzaken tot vaststelling (waaronder begrepen wijziging) van
een algemene maatregel van bestuur of ministeriële regeling. Deze
formulering is ontleend aan artikel X, eerste lid, van de Verzamelwet
Brexit. Voor de goede orde zij daarbij overigens opgemerkt dat artikel 1.1,
anders dan artikel X van de Verzamelwet Brexit, niet voorziet in de
mogelijkheid om in een algemene maatregel van bestuur of ministeriële
regeling af te wijken van de wet.
Ook is het van belang dat publieke verantwoording wordt afgelegd over
de toepassing van deze voorziening. Daarom wordt voorgeschreven dat
van elke toepassing zo spoedig mogelijk gemotiveerd mededeling moet
worden gedaan aan de Tweede en Eerste Kamer door de bewindspersoon
die primair verantwoordelijk is voor de totstandkoming van de desbetreffende algemene maatregel van bestuur of ministeriële regeling.
3. Gebruik elektronische communicatiemiddelen (paragrafen 2, 4,
5, 6 en 9)
Het wetsvoorstel maakt het op verschillende terreinen mogelijk om daar
waar nu nog fysieke overleg- en besluitvormingsprocedures zijn voorgeschreven, tijdelijk te kunnen volstaan met communicatie door middel van
elektronische middelen.
Elektronische communicatiemiddelen vallen te onderscheiden in
eenzijdige en tweezijdige middelen. Eenzijdige middelen zijn geschikt om
een persoon in staat te stellen kennis te nemen van de aangeboden
informatie maar geven, anders dan bij tweezijdige middelen, niet de
mogelijkheid om daar rechtstreeks en interactief op te reageren richting
afzender. Verder vallen deze middelen te onderscheiden naar gelang de
informatie in de vorm van tekst, geluid of beeld overgebracht wordt.
Tweezijdige audiovisuele communicatiemiddelen bieden de beste
mogelijkheid voor interactie tussen de partijen maar zijn vanuit technisch
oogpunt bewerkelijker om te realiseren, zeker wanneer grotere aantallen
personen moeten kunnen deelnemen aan het overleg of de vergadering.
Daarom wordt in dit voorstel ook ruimte gegeven voor het gebruik van
technisch eenvoudiger communicatievormen daar waar dit bij een
afweging van de betrokken belangen aanvaardbaar geacht kan worden.
In het navolgende schema is aangegeven welke begrijppen zijn gebruikt
om de verschillende vormen van communicatie aan te duiden en welke
concrete middelen benut kunnen worden voor ieder van de gebruikte
begrippen.
Gebruikte termen in dit wetsvoorstel
Elektronisch middel

Email
Website
Audiostream
AV-stream
(groeps-) telefoongesprek
Beeldbellen;
AV-vergaderapplicatie

Langs
elektronische
weg /
door
middel
van een
elektronisch
communicatiemiddel

Toegankelijk /
Bijwonen
langs
elektronische
weg

Deelnemen
langs
elektronische
weg

Tweezijdig
elektronisch
communicatiemiddel*

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Ja
Ja
Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

Tweezijdig
audiovisueel
communicatiemiddel*

Ja

3

4. Tijdelijke voorziening inzake mondelinge behandeling in
burgerlijke en bestuursrechtelijke zaken en de verlenging
ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing (artikelen 2 en 3)
De rechtbanken, de gerechtshoven, de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep (CRvB) en het College
van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) hebben vanaf dinsdag 17 maart
2020 hun deuren gesloten om verspreiding van COVID-19 tegen te gaan.
Rechtszaken die doorgaan, worden zoveel mogelijk op afstand en met
digitale mogelijkheden uitgevoerd. Voor de voortgang van urgente
burgerlijke en bestuursrechtelijke zaken is het van belang dat buiten
twijfel staat dat de mondelinge behandeling ook plaats kan vinden
wanneer een fysieke zitting niet mogelijk is in verband met COVID-19. Dit
ligt in het verlengde van de regeling die het dagelijks bestuur van de
Presidentenvergadering van de rechtbanken, de gerechtshoven, de CRvB
en het CBb heeft vastgesteld voor de wijze waarop zaken gedurende de
sluiting van deze rechtscolleges worden behandeld (de Algemene
regeling zaaksbehandeling Rechtspraak1) en het oordeel van de rechtbank
Rotterdam van 20 maart 2020 (wrakingskamer), ECLI:NL:RBROT:2020:2454. In de huidige praktijk wordt ook reeds met enige
regelmaat gebruik gemaakt van videoverbindingen tijdens een mondelinge behandeling. Dit gebeurt echter doorgaans met instemming van alle
betrokkenen.
Artikel 2 maakt dat er een basis is voor de toepassing van telefonie,
videoverbindingen of andere audiovisuele transmissie voor alle betrokkenen bij de zitting, ook zonder de instemming van een of meer van hen.
Daarbij is hiermee duidelijk dat de toepassing van deze technische
middelen mogelijk is bij zowel de besloten als openbare behandeling van
zaken. Het gaat erom dat deze alternatieve middelen voor het houden van
een mondelinge behandeling zo veel mogelijk de fysieke zitting
benaderen. Deze bepaling geldt zowel in eerste aanleg als in hoger
beroep.
Artikel 121, eerste volzin, van de Grondwet bepaalt dat, met uitzondering
van de gevallen bij de wet bepaald, terechtzittingen in het openbaar
plaatsvinden. Het uitgangspunt van openbaarheid is ook vastgelegd in
artikel 6, eerste lid, EVRM en artikel 14, eerste lid, IVBPR. Deze bepalingen
laten onder omstandigheden toe dat wordt afgeweken van het uitgangspunt van openbaarheid. De in artikel 2 opgenomen mogelijkheid om in
bepaalde gevallen af te kunnen zien van een fysieke zitting kan gevolgen
hebben voor de openbaarheid van de zitting. Wanneer mondelinge
behandeling uitsluitend plaatsvindt door middel van gebruik van een
tweezijdig elektronisch communicatiemiddel is immers deelname op
afstand aan de behandeling door procespartijen wel verzekerd, maar kan
het voorkomen dat derden van de mondelinge behandeling geen kennis
kunnen nemen. Dit speelt in ieder geval wanneer een behandeling
uitsluitend telefonisch plaatsvindt. In voorkomend geval moet, mede uit
oogpunt van proportionaliteit en subsidiariteit, zoveel mogelijk worden
gezocht naar alternatieven maatregelen. Mede daarom zetten de
rechtsprekende instanties, daar waar mogelijk, erop in dat een behandeling van een zaak door derden gevolgd kan worden via een livestream.
Deze voorzieningen worden met name ingezet in zaken die kunnen
rekenen op bovengemiddelde belangstelling vanuit de samenleving.
Wanneer de mogelijkheid van livestreaming niet bestaat, en derden ook
niet op andere wijze kennis kunnen nemen van de mondelinge behandeling, is artikel 2 te zien als een bij wet bepaalde uitzondering op het
1

https://www.rechtspraak.nl/Paginas/COVID-19-Algemene-regeling-zaaksbehandelingRechtspraak.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

4

beginsel van openbaarheid, als bedoeld in onder meer artikel 121, eerste
volzin, van de Grondwet. Gelet op het uitgangspunt dat zittingen
openbaar zijn, is in artikel 2 de mogelijkheid tot het doen plaatsvinden van
een zitting door middel van een tweezijdig elektronisch communicatiemiddel beperkt tot situaties waarin het houden van een fysieke zitting niet
mogelijk is als gevolg van de uitbraak van COVID-19. Omstandigheden die
daarmee verband houden, kunnen liggen in de beperkte toegankelijkheid
van gerechtsgebouwen en (andere) beperkende maatregelen die zijn
getroffen in het kader van deze virus-uitbraak, zoals beperkingen ten
aanzien van het bijeenkomen met meerdere personen en de noodzaak van
het bewaren van voldoende afstand. Als gevolg van die maatregelen kan
het aantal geschikte zittingszalen, voorzien van videoconferentieapparatuur, tekort schieten. Ook moet voldoende (gezond) personeel
beschikbaar zijn om een fysieke zitting op veilige wijze te organiseren.
De beslissing om een zitting te doen plaatsvinden door middel van een
tweezijdig elektronisch communicatiemiddel is uiteindelijk aan de rechter.
In zaken die zich daarvoor lenen, kan door de rechter aanhouding worden
overwogen, teneinde de behandeling op een later moment alsnog in volle
openbaarheid te laten plaatsvinden. De in verband met COVID-19
vastgestelde Algemene regeling zaaksbehandeling Rechtspraak bevat
onder meer algemene regels met betrekking tot de aanwezigheid in de
rechtszaal en besloten zittingen. In de regeling is aangegeven dat, indien
een fysieke zitting plaatsvindt, maximaal drie journalisten worden
toegelaten en dat waar mogelijk wordt ingezet op livestreaming.
Het tweede lid van artikel 2 bevat een regeling ter vervanging van het
mondeling verweer in kantonzaken (artikel 82, tweede lid Rv). Het maakt
mogelijk dat gedaagden in kantonzaken in plaats van mondeling verweer
voeren op de rolzitting, schriftelijk, telefonisch of per email uiterlijk op de
eerste roldatum kunnen melden dat zij verweer willen voeren. Wekelijks
worden honderden vorderingszaken bij de kantonrechter aangebracht.
Veel van deze vorderingszaken zijn geldvorderingen waarbij aan de
eisende kant veelal grote en kleine ondernemingen zijn betrokken en aan
de gedaagde kant vaak natuurlijke personen. Deze gedaagden kunnen in
persoon verschijnen, zij hebben geen advocaat of gemachtigde nodig. Zij
mogen op grond van artikel 82, tweede lid Rv mondeling verweer voeren.
Daarvoor houdt de kantonrechter de kantonrolzitting. Ongeveer 5% van de
gedaagden in kantonzaken maakt gebruik van deze mogelijkheid om
mondeling verweer te voeren. Van de overige gedaagden in een kanton
vorderingszaak voert circa 20% schriftelijk verweer en verschijnt de rest
helemaal niet. Dat betekent dus dat ongeveer 75% van alle zaken bij
verstek wordt afgedaan. In verband met de COVID-19-maatregelen
worden ook in kantonzaken tijdelijk geen fysieke zittingen gehouden,
anders dan bij hoge uitzondering. Er zijn dus ook geen kantonrolzittingen
waar een gedaagde mondeling verweer kan voeren. Op voorhand is niet
bekend in welke 5% van de zaken een gedaagde mondeling verweer wil
voeren. Daarom kan zonder fysieke zitting nu niet worden vastgesteld of
een gedaagde verweer wil voeren of niet. Dit leidt ertoe dat nu álle zaken
worden aangehouden, ook de zaken waarin de gedaagde de vordering
niet wil betwisten. Deze aanhouding zal niet alleen tot een grote prop van
zaken in de toekomst leiden, maar ook en vooral betekent dit de facto dat
schuldeisers op dit moment geen betaling kunnen afdwingen.
Om te zorgen dat deze kantonzaken doorgang kunnen vinden, is nodig dat
gedaagden een volwaardig alternatief wordt geboden voor het voeren van
mondeling verweer ter zitting. Met de regeling dat zij telefonisch of per
email uiterlijk op de eerste roldatum kunnen melden dát zij (mondeling of
schriftelijk) verweer willen voeren, is daaraan voldaan. Aanpassing van
alle sjablonen voor dagvaardingsexploten hierop uitsluitend voor de duur
van de coronamaatregelen is een te bewerkelijk en daarmee te langdurig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

5

proces voor deurwaarders en advocaten. Om te voorkomen dat de
niet-aangepaste exploten van dagvaarding nietig worden verklaard, is
daarom in het derde lid ook geregeld dat de vermelding van de wijzen van
antwoorden in een afzonderlijke brief wordt opgenomen, die bij de
dagvaarding wordt gevoegd. De Rechtspraak zal hiervoor een uniforme
modelbrief opstellen. Meldt de gedaagde zich tijdig schriftelijk, telefonisch
of per email, dan houdt de kantonrechter de zaak aan. De gedaagde krijgt
dan de gelegenheid op een later moment mondeling of schriftelijk
verweer te voeren. Ontvangt de kantonrechter geen bericht van de
gedaagde en is er ook geen schriftelijk verweer gevoerd, dan verleent de
kantonrechter aan de gedaagde verstek en volgt daarna een verstekvonnis. Met de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders
is afgesproken dat zij een brief van de rechtspraak met deze strekking bij
de betekening van het dagvaardingsexploot aan de gedaagde zullen
geven en deze hierover (telefonisch en per email) extra instructie zullen
geven.
Tevens is noodzakelijk dat een wettelijke basis wordt geboden aan het
geven van verlengingsbeslissingen ondertoezichtstelling en machtiging
uithuisplaatsing zonder dat partijen worden gehoord, in die gevallen dat
een mondelinge behandeling zelfs met gebruikmaking van elektronische
middelen onmogelijk blijkt. Dit gebeurt in artikel 3.
Voor een verlenging van een machtiging gesloten jeugdzorg is het niet
mogelijk af te zien van een mondelinge behandeling, nu deze maatregel
een vrijheidsbeneming van de betrokken minderjarige omvat.
Als een mondelinge behandeling niet mogelijk is en een verlenging van
de ondertoezichtstelling of van de machtiging uithuisplaatsing daardoor
achterwege blijft, bestaat bij dit type zaken een ernstig risico voor (de
veiligheid van) jeugdigen. De onmogelijkheid kan gelegen zijn in het niet
beschikbaar zijn van de noodzakelijke elektronische middelen, de
(on)mogelijkheden van partijen om volwaardig deel te nemen aan een
mondelinge behandeling in deze vorm maar ook in een capaciteitsgebrek
binnen de rechtbank of het hof waardoor een mondelinge behandeling
logistiek onmogelijk is. Zonder de voorgestelde wettelijke basis, is een
mondelinge behandeling in deze zaken vereist in alle gevallen dat
belanghebbenden hiervan niet afzien (artikel 800, eerste lid, Rv), vergelijk
Gerechtshof Den Haag 12 oktober 2016, ECLI:NL:GHDH:2016:3101.
Deze bepaling geldt zowel in eerste aanleg als in hoger beroep.
Voor de volledigheid wordt hier ingegaan op het horen in het kader van
de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en de Wet zorg en
dwang (Wzd). De Wvggz kent ten opzichte van Rv een eigen regime voor
het horen van betrokkene om de rechtspositie van betrokkene te
versterken. Dit regime houdt in dat betrokkene fysiek/face to face moet
worden gehoord, ofwel op de rechtbank ofwel op zijn woon- of verblijfplaats. Dit regime is zo vormgegeven vanwege de kwetsbare positie
waarin betrokkene zich vanwege zijn aandoening al bevindt, en ten
aanzien van wie daarbij verplichte zorg wordt overwogen.
Dit geldt ook in een crisistijd, zoals thans het geval is met COVID-19.
Daarbij geldt dat het belang van betrokkene zwaar weegt: betrokkene
wordt fysiek gehoord, tenzij de rechter gemotiveerd vaststelt dat fysiek
horen in een individueel geval onverantwoord is. Falen alle verantwoorde
pogingen tot fysiek horen, dan pas zou vastgesteld kunnen worden dat
betrokkene in verband met zijn individuele omstandigheden niet in staat
wordt geacht om gehoord te worden en kan worden overgegaan tot horen
via telefonie, videoconferentie of andere audiovisuele transmissie.
Het voorgaande geldt ook voor de uitvoering van de Wzd. Daar is
eveneens sprake van cliënten in een kwetsbare positie ten aanzien van
wie onvrijwillige zorg wordt overwogen en alwaar op eenzelfde wijze is
voorzien in een eigen regeling ten aanzien van het horen van de cliënt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

6

het kader van de procedure voor onvrijwillige opname en verblijf. Ook
daar dient in crisissituaties zo veel mogelijk gehandeld te worden naar de
geest van de wet om de kwetsbare cliënt en zijn rechtspositie te
beschermen.
5. Tijdelijke afwijking geldigheidsduur deskundigenverklaring art
28a Burgerlijk Wetboek, Boek 1 (artikel 4)
Als om wijziging van de vermelding van het geslacht in de geboorteakte
wordt verzocht, moet bij de aangifte een verklaring van een deskundige
worden overgelegd. Artikel 1:28a lid 1 BW bepaalt dat deze deskundigenverklaring niet ouder mag zijn dan zes maanden. Verstrijkt deze termijn,
dan moet er een nieuwe deskundigenverklaring worden gevraagd. Dat
brengt tijd, kosten en vertraging van de procedure met zich mee. Artikel 4
bepaalt daarom dat deze termijn wordt opgeschort totdat de maatregelen
ter bestrijding van COVID-19 niet meer in de weg hoeven te staan aan het
onverkort hanteren van deze termijn. Op dat moment zal artikel 4
vervallen worden verklaard.
6. Tijdelijke afwijkingen diverse bepalingen Burgerlijk Wetboek
inzake rechtspersonen en verenigingen van eigenaars (artikelen 5
t/m 25)
Alle verenigingen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen,
naamloze en besloten vennootschappen zijn jaarlijks verplicht om een
algemene vergadering te houden. De jaarlijkse algemene vergadering
wordt doorgaans in het voorjaar gehouden, binnen zes maanden na
afloop van het boekjaar. Daar wordt de jaarrekening vastgesteld, wordt
decharge verleend aan bestuurders en commissarissen en kunnen
bestuurders of commissarissen worden benoemd. De verplichtingen voor
het houden van een algemene vergadering staan in Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek.
Om de verspreiding van COVID-19 te beperken kan het fysiek bijeenkomen
voor een algemene vergadering van leden of aandeelhouders, maar ook
van bestuurders, commissarissen en andere vergadergerechtigden zoals
de accountant, onwenselijk zijn. Hoewel het Burgerlijk Wetboek faciliteiten
biedt om via een elektronisch communicatiemiddel deel te nemen aan de
algemene vergadering en het stemrecht uit te oefenen, hebben niet alle
verenigingen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen,
naamloze en besloten vennootschappen van deze mogelijkheid gebruik
gemaakt in hun statuten. Om te voorkomen dat er twijfel bestaat over de
rechtsgeldigheid van genomen besluiten indien een algemene vergadering niet volgens de wet en de statuten verloopt en om te voorkomen
dat uitstel van een algemene vergadering kan leiden tot het niet-naleven
van wettelijke termijnen, strekt het wetsvoorstel ertoe om tijdelijk
afwijkingen van wettelijke en statutaire bepalingen inzake het houden van
fysieke vergaderingen en daarmee verband houdende termijnen en
sancties toe te staan. Het wetsvoorstel beoogt rechtspersonen en hun
leden en aandeelhouders rechtszekerheid over de noodzakelijke besluitvorming te bieden. Dit is noodzakelijk omdat Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek dwingend recht bevat; artikel 2:25 BW bepaalt dat van de
bepalingen van dit boek slechts kan worden afgeweken, voor zover dat uit
de wet blijkt. Een besluit van een orgaan dat in strijd is met de wet of de
statuten, is nietig, tenzij uit de wet iets anders voortvloeit (artikel 2:14
BW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

7

Daartoe worden tijdelijk afwijkingen toegestaan ten aanzien van het
houden van vergaderingen, wordt in uitstel van wettelijke termijnen
voorzien en het zogenoemde «bewijsvermoeden» voor bestuurdersaansprakelijkheid in faillissement tijdelijk beperkt.
Algemene bepaling (artikel 5)
Waar in deze wet wordt afgeweken ten behoeve van leden of aandeelhouders, worden daaronder ook andere vergadergerechtigden begrepen.
Het gaat dan bijvoorbeeld om gevolmachtigden, vruchtgebruikers en
pandhouders met vergaderrecht, bestuurders en commissarissen, de
accountant.
Het kan voorkomen dat statutaire bepalingen regels bevatten voor het
bijeenroepen of houden van vergaderingen, niet alleen van de algemene
vergadering maar ook de vergaderingen van het bestuur of de raad van
commissarissen, of om termijnen te stellen. Om te voorkomen dat het
bestuur niet bijeen kan komen zonder in strijd met de statuten te
handelen, kan van dergelijke statutaire bepalingen worden afgeweken.
Het bestuur en de raad van commissarissen zullen dan met instemming
van alle bestuurders respectievelijk commissarissen op andere wijze de
besluitvorming moeten regelen, bijvoorbeeld langs elektronische weg. Bij
bestuursvergaderingen of vergaderingen van raden van commissarissen
kan het ook stichtingen betreffen (stichtingen hebben geen leden of
aandeelhouders). Ook als bijvoorbeeld de statuten van een BV een termijn
voor het houden van de algemene vergadering stellen, is deze niet van
toepassing maar geldt in plaats daarvan de uitstelmogelijkheid die in deze
wet is voorzien.
Daarnaast kan het voorkomen dat in de statuten besluiten van het bestuur
aan de goedkeuring van de raad van commissarissen zijn onderworpen.
Gelet op de bijzondere omstandigheden van het COVID-19-virus, kan dit
een belemmering voor het bestuur vormen om snel tot verlenging over te
gaan. Om die reden worden ook dergelijke statutaire bepalingen buiten
toepassing verklaard.
Afwijkingen van wettelijke bepalingen inzake het houden van algemene
vergaderingen (artikelen 6, 10 tot en met 14, 19 tot en met 21)
Het bestuur kan bepalen dat, in plaats van een fysieke vergadering, een
algemene vergadering wordt gehouden die uitsluitend via een elektronisch communicatiemiddel is te volgen (artikelen 12 en 17 van deze wet).
Het bestuur kan voorts bepalen dat vergadergerechtigden geen fysieke
toegang hebben tot de algemene vergadering (artikelen 6, 11 en 18).
Hiervoor gelden de volgende voorwaarden.
De eerste voorwaarde is dat leden de algemene vergadering via een
elektronisch communicatiemiddel kunnen volgen, bijvoorbeeld via een
livestream (via audio of video). De tweede voorwaarde is dat leden/
aandeelhouders in de gelegenheid zijn gesteld om schriftelijk of elektronisch vragen te stellen over de onderwerpen die op de agenda staan. Dit
helpt bij het structureren van een vergadering op afstand. Zo kunnen
leden/aandeelhouders een email sturen naar het adres van de rechtspersoon dat voor dit doel is bekend gemaakt, of als het aantal leden/
aandeelhouders en de wijze van vergaderen dat toelaat, via een
chatfunctie. De rechtspersoon beantwoordt voor zover redelijkerwijs
mogelijk de voorafgaand aan de vergadering schriftelijk ingediende
vragen ter vergadering voor zover die nog niet eerder zijn beantwoord.
Vragen kunnen tot in ieder geval 72 uur voorafgaande aan de vergadering
worden ingediend; de rechtspersoon kan ook een kortere termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

8

hanteren. Deze vragen moeten uiterlijk tijdens de vergadering, al dan niet
thematisch, worden beantwoord, en op de website van de rechtspersoon
worden geplaatst of via een elektronisch communicatiemiddel toegankelijk worden gemaakt voor de leden. Op deze wijze kunnen de leden/
aandeelhouders de antwoorden betrekken bij het uitoefenen van hun
stemrecht. Denkbaar is dat vennootschappen (bv. beursvennootschap)
bepaalde aandeelhouders of vertegenwoordigers van aandeelhouders de
mogelijkheid bieden om tijdens de vergadering nadere vragen in te
dienen via een door de vennootschap aangewezen elektronisch communicatiemiddel (bijvoorbeeld e-mail, chat). Daarvoor is in ieder geval vereist
dat zij vóór de vergadering schriftelijke vragen hebben ingediend. Het ligt
voor de hand dat de vennootschap die mogelijkheid om nadere vragen in
te dienen, zal toekennen aan degene die aandeelhoudersorganisaties
vertegenwoordigt (VEB, VBDO, Eumedion), welke vertegenwoordiger ook
een lid of deelnemer van een dergelijke organisatie kan zijn. Denkbaar is
ook dat het bestuur vóór de vergadering een e-mail stuurt met gestelde
vragen en antwoorden, zodat leden/aandeelhouders kennis kunnen
nemen van de vragen van andere leden/aandeelhouders en de
antwoorden daarop. Het bestuur spant zich in om ervoor te zorgen dat
tijdens de vergadering langs elektronische weg of anderszins nadere
vragen kunnen worden gesteld, tenzij dit in het licht van de omstandigheden van dat moment in redelijkheid niet kan worden gevergd (voor
NV’s geldt dat het bestuur hiervoor zorgt).
De voorzitter van de vergadering kan een en ander nader bepalen in het
belang van de orde van de vergadering. Evenals in een fysieke vergadering draagt de voorzitter van de vergadering zorg voor een ordelijk en
efficiënt verloop van de vergadering, waarbij de spelregels bij de opening
van de vergadering worden medegedeeld. Te denken valt aan zaken als
wie vragen mag indienen, al of niet thematische beantwoording van
vragen of het sluiten van een discussie. Met inachtneming van artikel 2:8
BW vindt op deze wijze onder deze uitzonderlijke omstandigheden een zo
goed mogelijke dialoog en verantwoording plaats. Mocht de verbinding
hebben gehaperd of anderszins een lid/aandeelhouder niet optimaal
hebben kunnen deelnemen aan de elektronische vergadering, heeft dit
geen gevolgen voor de rechtsgeldigheid van de besluitvorming. Hiermee
wordt voorkomen dat er onzekerheid bestaat over genomen besluiten
afhankelijk van de invulling van de inspanningsverplichting van het
bestuur.
Als het bestuur gebruik maakt van zijn bevoegdheid een uitsluitend langs
elektronische weg te volgen vergadering te houden, dient dit bij de
oproeping voor de algemene vergadering te worden vermeld, zodat
leden/aandeelhouders daarmee rekening kunnen houden. Als de
oproeping reeds is uitgegaan en het bestuur zich vanwege het COVID-19virus genoodzaakt ziet de vergadering in elektronische vorm te houden,
kan het bestuur tot uiterlijk 48 uur voor het tijdstip van de algemene
vergadering, de wijze van vergaderen of de plaats van de vergadering
wijzigen, bijvoorbeeld omdat een horecagelegenheid gesloten is. Dit
wordt aan de leden/aandeelhouders kenbaar gemaakt op dezelfde wijze
als de oproeping. In dat geval kunnen aandeelhouders tot in ieder geval
36 uur voorafgaande aan de vergadering vragen indienen. Als de wijze
van vergaderen wordt gewijzigd na de oproeping, ligt in de rede dat de
vennootschap zich inspant om aandeelhouders die zich hadden voorgenomen aanwezig te zijn, zo goed mogelijk te faciliteren om langs
elektronische weg deel te nemen en te stemmen, bijvoorbeeld door het
beschikbaar stellen van een gevolmachtigde voor aandeelhouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

9

Voor rechtspersonen die niet in de statuten hebben geregeld dat het
stemrecht kan worden uitgeoefend door middel van een elektronisch
communicatiemiddel, vergt een statutenwijziging een algemene vergadering. Dat is in de huidige omstandigheden lastig te realiseren. Vandaar
dat het bestuur dit tijdelijk kan bepalen. Voor de toekomst wordt rechtspersonen aangeraden de statuten te wijzigen om elektronische communicatiemiddelen te kunnen benutten.
Uitstel van termijnen (artikelen 7 tot en met 9, 16)
Het bestuur kan de termijn voor het houden van een algemene vergadering verlengen met ten hoogste vier maanden. Op deze wijze kan de
jaarvergadering worden uitgesteld tot na 30 juni, mocht dit voor de
rechtspersoon en de daarbij betrokkenen beter uitkomen dan het houden
van een algemene vergadering op elektronische wijze. Tevens kan het
bestuur het opstellen van de jaarrekening verlengen met ten hoogste vier
maanden (in geval van verenigingen en coöperaties) dan wel vijf
maanden (in geval van NV’s en BV’s). In dit geval heeft de algemene
vergadering geen mogelijkheid tot verlenging. Als het bestuur van een NV
de termijn voor het opstellen van een jaarrekening verlengt, staat dit niet
in de weg aan de inkoop van volgestorte aandelen.
De algemene vergadering heeft na de verlenging nog een maand om de
jaarrekening vast te stellen. Deze kan dan nog binnen de twaalf maanden
na balansdatum worden gepubliceerd. Vooralsnog is er geen reden om in
dit wetsvoorstel de verplichting te verlengen van artikel 394 lid 2 om
uiterlijk twaalf maanden na afloop van het boekjaar de jaarrekening
openbaar te maken.
De termijnen van de artikelen 5:25c en 5:25d van de Wet op het financieel
toezicht worden niet verlengd. Bij het merendeel van de beursvennootschappen zal het werk aan de jaarlijkse financiële verslaggeving inmiddels
zijn afgerond en moet de halfjaarlijkse verslaggeving nog opgestart
worden (met uitzondering van beursvennootschappen met een gebroken
boekjaar). Uitstel van de publicatie van de jaarrekening zou voor beursvennootschappen te ingrijpende gevolgen hebben, vooral voor hun
positie op de kapitaalmarkt. Daarnaast geldt dat de toezichthouder, de
Autoriteit Financiële Markten, indien nodig in verband met het COVID-19virus, coulance kan betrachten bij de handhaving.
Beperking van bewijsvermoeden (artikelen 15 en 22)
Indien ten gevolge van het uitstel van een algemene vergadering of door
andere oorzaken die een gevolg zijn van COVID-19, de termijnen voor het
deponeren van de vastgestelde jaarrekening niet worden gehaald, kan dit
ertoe leiden dat de jaarrekening niet tijdig kan worden gedeponeerd.
Daarvan kan ook sprake zijn als ten gevolge van het virus de jaarrekening
niet kan worden opgesteld of kan worden gecontroleerd door een
accountant. In dat geval geldt ingevolge de artikelen 15 en 22 het
niet-tijdig deponeren niet als een bewijsvermoeden voor bestuurdersaansprakelijkheid in geval van faillissement. Het niet (tijdig) openbaar maken
van de vastgestelde jaarrekening geldt dan niet als kennelijk onbehoorlijke
taakvervulling. Het bestuur dient aan te tonen dat het verzuim van de
publicatieplicht te wijten is aan de gevolgen van het COVID-19-virus. Het
bestuur wordt wel geacht aan de boekhoudplicht van artikel 2:10 BW te
kunnen voldoen, ondanks het COVID-19-virus. Hiervoor blijft het bewijsvermoeden gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

10

Afwijkingen voor verenigingen van eigenaars (artikel 24)
Ook bij verenigingen van eigenaars (VvE) bestaan problemen met het
houden van fysieke vergaderingen. Knelpunten bij VvE’s zijn onder meer
het besluiten over onderhoud, het vaststellen van de jaarrekening en het
vaststellen van de bijdrage aan het reservefonds. Daarom krijgen het
bestuur dan wel de voorzitter de bevoegdheid om de wijze van vergaderen te wijzigen, vergelijkbaar als bij de Boek 2 BW-rechtspersonen.
VvE’s zijn niet alleen gebonden aan de statuten, maar ook aan reglementen (zie artikel 111, onderdeel d, van Boek 5 van het Burgerlijk
Wetboek), waarin bijvoorbeeld een termijn voor het houden van een
vergadering wordt vermeld. Deze termijnen kunnen door het bestuur
worden verlengd met ten hoogste zes maanden. In Nederland bestaat een
grote verscheidenheid aan VvE’s; grote, kleine, professionele en
niet-professionele. Met name grote en niet-professionele VvE’s hebben
hun beheerstaken uitbesteed aan professionele beheersorganisaties. Als
gevolg van COVID-19 zullen veel beheersorganisaties en bestuurders
opnieuw vergaderingen van eigenaars moeten organiseren en bijwonen.
Doordat de organisatiegraad van een VvE door de aard van haar leden
vaak minder strak georganiseerd is dan in het geval van een onderneming, kost het voorbereiden, uitschrijven en houden van vergaderingen
het bestuur en/of de professionele beheerder relatief veel tijd. Hoewel het
digitaal en/of per videoverbinding kunnen vergaderen zal zorgdragen voor
een sterke verbetering van de continuïteit binnen VvE’s in Nederland, zal
er een aanzienlijk aantal VvE’s (voornamelijk bestaande uit oudere
eigenaars of in gevallen waarin zeer ingrijpende besluiten op de agenda
staan) de voorkeur geven aan het houden van een «echte» vergadering.
Overgangsrecht
Algemeen uitgangspunt is dat de nieuwe bepalingen vanaf het moment
van inwerkingtreding onmiddellijk van toepassing zijn, maar enkel ten
aanzien van rechtsfeiten die na dat moment voorvallen. Het van
toepassing worden van de nieuwe wettelijke regeling heeft geen gevolgen
voor de bevoegdheid van de rechter in zaken die al waren aangevangen
vóór het van toepassing worden van de regeling. Verder geeft de rechter
bij reeds lopende procedures partijen de gelegenheid om hun stellingen
aan te passen als gevolg van de wetswijziging. Een rechtshandeling die
verricht is voordat de wet daarop van toepassing wordt, is niet nietig of
vernietigbaar ten gevolge van een omstandigheid die de wet, in tegenstelling tot het tevoren geldende recht, aanmerkt als een grond van
nietigheid of vernietigbaarheid. Verder kan een rechtshandeling die onder
het oude recht vernietigbaar was, vanaf het van toepassing worden van
de nieuwe wet niet meer vernietigd worden wegens een gebrek dat onder
de nieuwe wet geen grond voor vernietiging meer oplevert. Dit geldt
bijvoorbeeld voor besluitvorming in vergaderingen die voor inwerkingtreding van deze wet op niet-fysieke wijze hebben plaatsgevonden, terwijl
de statuten daarin niet hebben voorzien. Besluiten die onder het oude
recht nietig zouden zijn en onder het nieuwe recht niet, worden «geconverteerd» naar geldige besluiten, mits alle onmiddellijk belanghebbenden
die zich op de nietigheid hadden kunnen beroepen, de handeling voordien
als geldig hebben aangemerkt. Inmiddels verkregen rechten van derden
behoeven aan bekrachtiging niet in de weg te staan, mits zij worden
geëerbiedigd.
Terugwerkende kracht en geldingsduur
Het voornemen is om aan de bepalingen van deze paragraaf terugwerkende kracht te geven tot en met 23 maart 2020 en om deze bepalingen te
laten vervallen per 1 september 2020 (behoudens in geval het voortduren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

11

van de beperkingen een verlenging van de geldingsduur van deze
bepalingen noodzakelijk maakt, op de wijze als voorzien in artikel 3.1,
derde lid). Dat betekent dat de wet betrekking heeft op de algemene
vergaderingen waarop de jaarrekening over boekjaar 2019 wordt
vastgesteld. Ook in geval van gebroken boekjaren kan van de regeling
gebruik gemaakt worden. Dat betekent dat bestuurders tot en met
31 augustus 2020 de termijn voor het opmaken van de jaarrekening
kunnen verlengen met ten hoogste vier respectievelijk vijf maanden en de
termijn voor het houden van een algemene vergadering kunnen
verlengen met ten hoogste vier maanden (zes maanden in geval van
VvE’s).
De regeling met betrekking tot het bewijsvermoeden in de artikelen 15 en
22 vervalt op 1 september 2023. Op basis van de artikelen 2:138 en 248
BW kan een vordering worden ingesteld op grond van onbehoorlijke
taakvervulling in de periode van drie jaren voorafgaande aan het
faillissement. Wanneer bestuurders hun jaarrekening over boekjaar 2019
vanwege de uitbraak van COVID-19 niet tijdig hebben gedeponeerd, kan
het bestuur tot 1 september 2023 (drie jaar na 1 september 2020) een
beroep doen op de artikelen 15 en 22 van deze wet.
Alternatieve mogelijkheden voor besluitvorming
Op deze plaats wordt er tevens op gewezen dat er voor verenigingen en
BV’s reeds mogelijkheden zijn voor het buiten vergadering nemen van
besluiten, mits alle vergadergerechtigden hiermee instemmen (artikel 2:40
lid 2 resp. 238 BW). Op basis van artikel 2:210 lid 5 BW geldt bij BV’s
waarvan alle aandeelhouders tevens bestuurder van de vennootschap
zijn, de ondertekening van de jaarrekening door alle bestuurders en
commissarissen tevens als vaststelling van die jaarrekening, mits alle
overige vergadergerechtigden (b.v. certificaathouders met vergaderrecht)
in de gelegenheid zijn gesteld om kennis te nemen van de opgemaakte
jaarrekening en met deze wijze van vaststelling hebben ingestemd. Deze
wijze van vaststelling van de jaarrekening geldt niet als de statuten deze
hebben uitgesloten. Voor NV’s geldt dat besluitvorming buiten vergadering uitsluitend mogelijk is als de statuten dit bepalen.
Rechtsvergelijking
In andere lidstaten wordt in vergelijkbare regelgeving voorzien om
algemene vergaderingen doorgang te laten vinden in niet-fysieke vorm
(Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië, Luxemburg).
7. Tijdelijke voorziening inzake het verlijden van akten met
behulp van audiovisuele hulpmiddelen (artikel 26)
Gelet op de beperkende maatregelen naar aanleiding van de uitbraak van
COVD-19, zoals verplichte thuisisolatie en contactverboden, kunnen
mensen die bijvoorbeeld nog een testament willen maken, niet in persoon
bij de notaris verschijnen en de akte ten overstaan van de notaris
ondertekenen. Bij een testament kan geen gebruik worden gemaakt van
een volmacht. Bij een hypotheekakte vereist de wet een authentieke
(notariële) volmacht. Voor het maken van een testament in buitengewone
omstandigheden, waaronder besmettelijke ziekten, voorziet artikel 4:102
BW in de mogelijkheid van een noodtestament ten overstaan van een
andere functionaris, zoals de burgemeester of een officier van de
brandweer. Het maken van dit testament, waaraan artikel 4:103 BW
bepaalde vormvoorschriften stelt, waaronder de aanwezigheid van twee
getuigen, biedt geen bruikbaar alternatief bij de huidige beperkende
maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

12

Daarom wordt voorgesteld dat in deze buitengewone omstandigheden
waarin fysiek contact met de notaris en andere functionarissen door
beperkende maatregelen niet mogelijk is (bijvoorbeeld omdat bezoek in
een verpleeghuis niet is toegelaten of men met lichte luchtwegklachten
niet naar buiten mag), de notaris een akte mag verlijden met gebruikmaking van audiovisuele communicatiemiddelen in plaats van
verschijning in persoon.
Met deze wettelijke bepaling wordt buiten twijfel gesteld dat ook akten die
zijn tot stand gekomen nadat partijen en eventuele andere personen via
audiovisuele middelen voor de notaris zijn verschenen, in deze buitengewone omstandigheden rechtsgeldig zijn, wanneer uiteraard ook aan
alle andere vereisten aan (de totstandkoming van) een notariële akte is
voldaan. De notaris maakt van deze wijze van verschijnen melding in de
akte. Daarbij vermeldt de notaris ook dat ondertekening van de akte niet
mogelijk is door de verschijning per videoverbinding, vergelijkbaar met de
bepaling van artikel 43, vierde lid, derde volzin van de Wet op het
notarisambt. Bij het tot stand komen van een akte langs deze wijze dient
de notaris de gebruikelijke zorgvuldigheid in acht te nemen. Hij kan dus
alleen de akte verlijden als de verbinding goed is en ononderbroken
verloopt. In verband met de waarborgen die verder aan een notariële akte
zijn verbonden, is noodzakelijk dat de notaris via de audiovisuele
middelen die hij gebruikt, de identiteit van partijen bij de akte kan
vaststellen en dat rechtstreekse communicatie in beeld en geluid tussen
de notaris en andere betrokkenen mogelijk is. De notaris kan zich dan
ervan vergewissen dat de partijen de inhoud van de akte begrijpen en
hierbij niet onder invloed van derden staan. Zodoende kan de notaris
toepassing geven aan zijn Belehrungspflicht.
8. Tijdelijke voorziening inzake mondelinge behandeling en het
telefonisch horen of verhoren van personen in strafzaken (artikel
27 en 28)
Ook voor strafrechtelijke procedures worden aanvullende voorzieningen
getroffen. Artikel 27 verruimt de reeds voor strafzaken bestaande
mogelijkheid tot de toepassing van videoconferentie voor het horen,
verhoren of ondervragen van personen. In plaats van videoconferentie,
een vorm van tweezijdige elektronische communicatie waarbij een directe
beeld- en geluidsverbinding totstandkomt, kan gebruik worden gemaakt
van een andere vorm, zoals (groeps)telefonie.Het uitgangspunt van de
bestaande wettelijke regeling over videoconferentie in het strafrecht is dat
videoconferentie kan worden toegepast in alle gevallen waarin in het
strafproces sprake is van een horen, verhoren of ondervragen van een
persoon (zoals een verdachte of getuige). De betrokken organisaties in de
strafrechtketen kunnen zelf besluiten of – en zo ja, in welke situaties –
videoconferentie wordt toegepast. Daarnaast is in artikel 131a Sv bepaald
dat de finale beslissing over het gebruik van videoconferentie in een
individueel geval telkens bij de horende (rechterlijk) ambtenaar ligt. Een
recente wijziging van het Besluit videoconferentie (hierna: het Besluit)
strekt ertoe om in meer situaties binnen het strafproces videoconferentie
mogelijk te maken (Besluit van 20 maart 2020, Stb. 101).
Hoofdstuk II van het Besluit wordt buiten toepassing gelaten. Dit geldt
zowel voor de eigenlijke videoconferentie als voor de gebruikmaking, in
plaats daarvan, van een ander tweezijdig elektronisch communicatiemiddel. Het instemmingsvereiste voor de verdachte om gebruik te maken
van videoconferentie bij de voorgeleiding bij de rechter-commissaris met
het oog op de inbewaringstelling en bij de inhoudelijke behandeling van
de strafzaak door de meervoudige kamer, komt daarmee tijdelijk te
vervallen. Zodoende gelden dezelfde voorschriften voor videoconferentie
en voor het telefonisch horen of verhoren. Om die reden vinden ook de in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

13

artikel 3 van het Besluit opgenomen voorschriften voor het kenbaar
maken van een standpunt over de toepassing van videoconferentie geen
toepassing. Op grond van artikel 131a Sv is geborgd dat de verhorend
ambtenaar bij de beslissing over de toepassing een belangenafweging
maakt en rekening houdt met standpunten daaromtrent van betrokkenen.
Daarbij moet het volgende voor ogen worden gehouden. Zoals fysieke
aanwezigheid voor het horen of verhoren van een persoon over het
algemeen de voorkeur verdient boven de toepassing van videoconferentie, zo verdient de toepassing van videoconferentie, waarbij een directe
beeld- en geluidsverbinding tot stand komt, de voorkeur boven elektronische communicatie met alleen een geluidsverbinding. Op de laatstbedoelde mogelijkheid moet dan ook alleen worden teruggevallen, zeker als
dit tegen de wens van de verdachte of de raadsman is, indien de
totstandkoming van een videoconferentie in de zin van artikel 131a Sv niet
kan worden gerealiseerd. Bij de toepassing van de geboden noodvoorzieningen in verband met de uitbraak van COVID-19 moet ervoor worden
zorg gedragen dat het verlenen van rechtsbijstand effectief kan plaatsvinden, waarbij zoveel mogelijk in maatwerk wordt voorzien.
Voor videoconferentie waarbij een directe beeld- en geluidsverbinding
totstandkomt, zijn op grond van artikel 78a Sr en artikel 131a Sv in
Hoofdstuk III van het Besluit enkele (technische) vereisten opgenomen
waaraan het systeem door middel waarvan videoconferentie wordt
toegepast moet voldoen. Het gaat er dan om dat gebruik wordt gemaakt
van een beveiligd systeem dat een natuurgetrouwe weergave van
hetgeen zich in de andere ruimte afspeelt (artikel 4, eerste lid, onderdelen
a, d en e van het Besluit). Deze vereisten kunnen blijven gelden indien
gebruik wordt gemaakt van videoconferentie waarbij een beeld- en
geluidsverbinding totstandkomt. De naleving ervan kan zoveel mogelijk
worden nagestreefd indien wordt volstaan met telefonisch horen of
verhoren. Daarbij moet voor ogen worden gehouden dat met name de
technische vereisten voor videoconferentie in 2006 zijn opgesteld bij de
introductie van het Besluit videoconferentie). De techniek voor videoconferentie is sindsdien behoorlijk verbeterd, terwijl ook voor zogenoemde
conference calls kwalitatief hoogwaardige toepassingen beschikbaar zijn,
inclusief beeld. Aan vereisten die meer logistiek van aard zijn, zoals de
mogelijkheid voor raadsman en verdachte om overleg te voeren zonder
dat dit voor derden hoorbaar is en de mogelijkheid om stukken te kunnen
uitwisselen, zal daarnaast in elk geval moeten worden voldaan, ongeacht
welke elektronische toepassing wordt gekozen (vgl. artikel 4, eerste lid,
onderdelen b en c van het Besluit).
Voor wat betreft het verlenen van rechtsbijstand voorafgaand aan en
tijdens het politieverhoor geldt dat deze desgewenst kan plaatsvinden
door toepassing van videoconferentie of andere vormen van tweezijdige
elektronische communicatie. De wettelijke regeling van de consultatiebijstand en verhoorbijstand (artikelen 28–28e Sv) bevat daarvoor geen
beperkingen (Kamerstukken II 2014/15, 34 157, nr. 3, p. 31). Van het recht
op fysieke aanwezigheid van een raadsman bij het politieverhoor zou
echter alleen tegen de wens van de verdachte of de raadsman moeten
worden afgeweken indien door noodzakelijke maatregelen ter bestrijding
van besmetting met COVID-19 op de verhoorlocatie de aanwezigheid van
de raadsman aldaar niet mogelijk of zeer bezwaarlijk is. Indien het
verlenen van rechtsbijstand tijdens het politieverhoor via videoconferentie
of telefonisch plaatsvindt, zullen ook enkele bepalingen uit het Besluit
inrichting en orde politieverhoor – dat is geschreven voor het normale
geval van fysieke deelname van de raadsman aan het verhoor – naar hun
aard niet toepasbaar zijn, maar zal zoveel mogelijk in de geest van die
regeling gehandeld moeten worden. Te allen tijde moet de vertrouwe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

14

lijkheid van de communicatie tussen raadsman en verdachte en een
goede voorbereiding van het verhoor gewaarborgd zijn.
Artikel 28 regelt dat een mondelinge behandeling in een strafrechtelijke
procedure mogelijk is zonder dat een fysieke zitting in de rechtbank
plaatsvindt, zij het dat de mogelijkheid een fysieke zitting achterwege te
laten wordt beperkt tot de procedures waarin niet de behandeling van een
vordering van het openbaar ministerie tot gevangenhouding of gevangenneming of tot de verlenging daarvan dan wel de inhoudelijke behandeling
van de strafzaak aan de orde is.
Er wordt naar gestreefd van deze mogelijkheid alleen gebruik te maken
indien en voor zover de aanwezigheid van de rechters, de griffier of de
officier van justitie in de zittingszaal niet mogelijk of zeer bezwaarlijk is
door noodzakelijke maatregelen ter bestrijding van besmetting met
COVID-19. Het verdient de voorkeur dat wel een fysieke zitting wordt
gehouden.
Het vereiste van een fysieke zitting waarbij in ieder geval de rechters, de
griffier en de officier van justitie aanwezig zijn, blijft als het om strafzaken
gaat in twee gevallen behouden. Dat is in de eerste plaats het geval
wanneer een vordering tot gevangenhouding of gevangenneming of tot
verlenging daarvan wordt behandeld (tweede lid, onderdeel a). De reden
is dat in dat geval voor de verdachte langduriger vrijheidsbeneming op
het spel staat, en het dus om een zware strafzaak gaat. In dit geval mag
dus wel artikel 27 worden benut. Het tweede geval betreft de inhoudelijke
behandeling van een strafzaak tijdens het onderzoek op de terechtzitting
(tweede lid, onderdeel b). Het gaat dan om de raadkamer gevangenhouding of een zogenoemde pro formazitting. De reden hier is dat het
voor strafzaken gewenst is om aan het beginsel van de openbaarheid van
de terechtzitting vast te houden, welk beginsel onder andere is gewaarborgd door het vereiste van een fysieke terechtzitting.
Indien een fysieke zitting plaatsvindt en daarbij dus een vertegenwoordiger van het openbaar ministerie aanwezig is, kunnen de verdachte en
zijn raadsman evenals andere procesdeelnemers daaraan deelnemen
door middel van videoconferentie of een telefonische verbinding, zoals is
geregeld in artikel 27. Er zal welwillend moeten worden omgegaan met de
wens van de raadsman om zelf wel, of juist niet fysiek aanwezig te zijn. In
voorkomend geval kan hem in voorafgaand overleg de keuze worden
gelaten om hetzij bij de fysieke zitting aanwezig te zijn, hetzij daaraan deel
te nemen via een elektronische verbinding (dus een videoconferentie of
een tweezijdig elektronisch communicatiemiddel), al dan niet na voorafgaande schriftelijke wisseling van standpunten met het openbaar
ministerie.
Zoals in de toelichting op artikel 2 (paragraaf 4) al aan de orde kwam, kan
de mogelijkheid om in bepaalde gevallen af te kunnen zien van een
fysieke zitting gevolgen hebben voor het in artikel 121, eerste zin, van de
Grondwet, artikel 6, eerste lid, EVRM en artikel 14, eerste lid, IVBPR
neergelegde beginsel van de openbaarheid van de zitting. Wanneer
ingevolge het eerste lid van artikel 28 de mondelinge behandeling
uitsluitend plaatsvindt met gebruikmaking van van een tweezijdig
elektronisch communicatiemiddel is deelname op afstand aan de zitting
door de rechter, de griffier en de procespartijen verzekerd, maar kan het
voorkomen dat derden van de mondelinge behandeling geen kennis
kunnen nemen. Dit speelt in ieder geval wanneer een zitting uitsluitend
telefonisch plaatsvindt. In gevallen waarin derden geen kennis kunnen
nemen van de behandeling is het bepaalde in het eerste lid te zien als een
wettelijke uitzondering op het beginsel van openbaarheid van zittingen,
als bedoeld in artikel 121, eerste zin, Grondwet. Met het oog daarop is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

15

eerste lid van artikel 28 beperkt tot situaties waarin het houden van een
fysieke zitting niet mogelijk is als gevolg van de uitbraak van het COVID19-virus. In paragraaf 4 is ingegaan op de omstandigheden die ertoe
kunnen leiden dat de beslissing moet worden genomen om af te zien van
een fysieke zitting en de mondeling behandeling te laten plaatsvinden via
tweezijdige elektronische communicatie.
Met het oog op de openbaarheid van de strafrechtspleging is verder van
groot belang, en ook dat kwam al aan de orde in paragraaf 4, dat de
Rechtspraak waar mogelijk zorg draagt dat journalisten toegang hebben
tot een zitting en dat de zitting door derden gevolgd kan worden via een
live stream.
9. Tijdelijke voorziening inzake tenuitvoerlegging taakstraffen
(artikel 29)
Artikel 29 strekt ertoe te voorkomen dat taakstraffen niet meer kunnen
worden uitgevoerd als gevolg van de maatregelen die zijn getroffen naar
aanleiding van de uitbraak van COVID-19. De reclassering en de raad voor
de kinderbescherming hebben de uitvoering van taakstraffen vanaf half
maart 2020 tot nader order moeten staken. Hierdoor zullen in een
aanzienlijk aantal gevallen de wettelijke termijnen worden overschreden
die de artikelen 6:3:1 en 6:3:8 van het Wetboek van Strafvordering (Sv)
stellen voor de voltooiing van taakstraffen. Met elke week langer waarin er
geen taakstraffen kunnen worden uitgevoerd, zal dit aantal oplopen. Bij
door de officier van justitie opgelegde taakstraffen zou deze «mislukte
tenuitvoerlegging» tot gevolg hebben dat er in die zaak alsnog zou
moeten worden gedagvaard om tot (een nieuwe) strafoplegging te
komen. Bij rechterlijke taakstraffen zou het openbaar ministerie onder
normale omstandigheden overgaan tot omzetting naar vervangende
hechtenis. Bij de huidige uitzonderlijke omstandigheden die zich met de
uitbraak van COVID-19 na het opleggen van de taakstraf hebben
voorgedaan, zou toepassing van de vervangende hechtenis echter in veel
gevallen leiden tot een onbillijkheid van zwaarwegende aard, wat aan
toepassing van de vervangende hechtenis aan de weg staat (artikel 6:3:3,
eerste lid, Sv).
Het is onwenselijk dat een straf die is opgelegd in reactie op het plegen
van een strafbaar feit niet wordt uitgevoerd. Het is ook onwenselijk dat
degene die de taakstraf moet uitvoeren, maar dit niet kan vanwege de
uitbraak van COVID-19 voor de rechter moet verschijnen. Om dit te
voorkomen wordt voorgesteld dat de Minister voor Rechtsbescherming,
de verantwoordelijke voor de uitvoering van deze straffen, de uitvoeringstermijn voor taakstraffen met ten hoogste twaalf maanden kan verlengen.
Deze tijdelijke bevoegdheid wordt enkel toegepast voor taakstraffen die
tijdens of in de nasleep van de uitbraak van COVID-19 buiten de termijn
(dreigen te) lopen. Een verlenging met twaalf maanden betekent dat voor
volwassenen de uitvoeringstermijn voor een in een vonnis opgelegde
taakstraf dertig maanden (achttien plus twaalf maanden) en voor een in
een strafbeschikking opgelegde taakstraf 21 maanden (negen plus twaalf
maanden) bedraagt. Voor aan jeugdigen opgelegde taakstraffen en
leerprojecten wordt de termijn na zo’n verlenging dertig maanden als er
meer dan honderd uren zijn opgelegd en 21 maanden als er tot en met
honderd uren is opgelegd.
Er is gekozen voor verlenging van de termijn met maximaal twaalf
maanden om zeker te stellen dat alle openstaande taakstraffen, ook de
taakstraffen die worden opgelegd tijdens de uitbraak van COVID-19,
kunnen worden uitgevoerd. De voorgestelde tijdelijke bevoegdheid zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

16

alleen worden ingezet indien dat noodzakelijk is vanwege de uitbraak van
COVID-19.
De betrokkene (bestrafte of veroordeelde) wordt op de hoogte gesteld als
door de Minister voor Rechtsbescherming in zijn zaak is besloten tot
verlenging van de termijn. Tegen deze beslissing staat geen rechtsmiddel
open.
10. Tijdelijke voorziening herstel verzuim in hoger beroep in
vreemdelingenzaken (artikel 30)
Het hoger beroep in vreemdelingenzaken kent het zogenoemde grievenstelsel (artikel 85 van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000)). Dit grievenstelsel houdt kort gezegd in dat het beroepschrift, in aanvulling op de
beroepsgronden, bedoeld in artikel 6:5, eerste lid, onderdeel d, Awb,
tevens één of meer grieven tegen de uitspraak van de rechtbank of van de
voorzieningenrechter dient te bevatten. Een grief omschrijft het onderdeel
van de uitspraak waarmee de indiener van het beroepschrift zich niet kan
verenigen, alsmede de gronden waarop de indiener zich daarmee niet kan
verenigen. Als aan dit vereiste niet wordt voldaan, verklaart de Afdeling
bestuursrechtspraak het hoger beroep niet-ontvankelijk (artikel 85, derde
lid, Vw 2000). In afwijking van artikel 6:6 Awb, krijgt de indiener niet de
gelegenheid zijn verzuim te herstellen.
Onder de huidige omstandigheden is het voor de rechtshulpverlener
dikwijls moeilijk zo niet onmogelijk met zijn cliënt (de vreemdeling) in
overleg te treden over de formulering en onderbouwing van de grieven.
Vanwege het dwingende karakter van artikel 85, derde lid, Vw 2000 is het
niet mogelijk pro forma hoger beroep in te stellen, waarbij de beroepsgronden en de grieven op een later moment worden aangevuld. Een pro
forma hoger beroep zal door de Afdeling bestuursrechtspraak immers
niet-ontvankelijk moeten worden verklaard wegens het ontbreken van
grieven.
Om de vreemdeling en zijn rechtshulpverlener tegemoet te komen,
voorziet het voorgestelde artikel 30, eerste lid, in een regeling die
voorschrijft dat de Afdeling bestuursrechtspraak in die gevallen waarin
het beroepschrift geen grieven bevat, de indiener van het beroepschrift in
de gelegenheid stelt dit verzuim te herstellen binnen een door de Afdeling
vast te stellen termijn. Dit biedt de rechtshulpverlener de gelegenheid om
tijdig hoger beroep in stellen en vervolgens met zijn cliënt in overleg te
treden over de grieven. Aan het grievenstelsel als zodanig wordt geen
afbreuk gedaan: als geen gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om
het verzuim te herstellen, zal de Afdeling bestuursrechtspraak het hoger
beroep alsnog met toepassing van artikel 85, derde lid, Vw 2000
niet-ontvankelijk verklaren.
Op grond van het tweede lid van het voorgestelde artikel 30 staat de
mogelijkheid om het verzuim te herstellen niet open voor de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, indien deze het hoger beroep heeft
ingesteld. De Staatssecretaris behoeft voor het opstellen van de grieven
immers niet in overleg te treden met derden.
11. Tijdelijke voorziening elektronische vergaderingen beroepsorganisaties (artikel 31 en 32)
In het voetspoor van hetgeen in paragraaf 4 is geregeld voor vergaderingen van rechtspersonen en verenigingen van eigenaars wordt in artikel
31 een soortgelijke voorziening getroffen voor de ledenvergadering van
de Nederlandse beroepsorganisatie van accountants (NBA). Artikel 31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

17

bepaalt dat deze vergadering tijdelijk kan plaatsvinden op elektronische
wijze, zulks in verband met de beperkingen voor fysieke bijeenkomsten als
gevolg van de COVID-19-uitbraak. De reden daartoe is dat het belangijk is
dat de ledenvergadering van de NBA ook tijdens de coronacrisis (rechtsgeldige) besluiten moet kunnen nemen. Het initiatief om de ledenvergadering op elektronische wijze te laten plaatsvinden, ligt bij het bestuur.
Daarbij moet aan een aantal voorwaarden (eerste lid, tweede volzin) zijn
voldaan: de ledenvergadering moet via een tweezijdig elektronisch
communicatiemiddel toegankelijk zijn en leden moeten daarin het woord
kunnen voeren en het stemrecht kunnen uitoefenen. Bovendien moet
stemming, de manier waarop de ledenvergadering besluiten neemt, op
elektronische wijze plaatsvinden.
In het tweede lid zijn enkele specifieke afwijkingen van de Wet op het
accountantsberoep opgenomen. Dit zijn slechts redactionele aanpassingen die evenwel nodig zijn om te waarborgen dat de wettelijke eisen
aan de ledenvergadering ook van toepassing zijn indien de ledenvergadering van de NBA op elektronische wijze plaatsvindt. Zo wordt gewaarborgd dat er bijvoorbeeld geen twijfel kan bestaan over de rechtsgeldigheid van de door de ledenvergadering genomen besluiten.
Ook de andere wettelijke eisen aan de ledenvergadering blijven onverminderd van toepassing. Zo moet de ledenvergadering in beginsel
openbaar zijn, oftewel voor een ieder via het internet te volgen, tenzij de
ledenvergadering anders beslist (artikel 7 van de Wet op het accountantsberoep).
De duur van de afwijkingsmogelijkheid is tijdelijk. De mogelijkheid om de
ledenvergadering van de NBA op elektronische wijze plaats te laten
vinden zal ophouden te gelden door het laten vervallen van artikel 31,
naar verwachting per 1 januari 2021. Na afloop van de afwijkingsmogelijkheid zal de ledenvergadering van de NBA weer in fysieke vorm bijeen
moeten komen.
In artikel 32 wordt een soortgelijke voorziening getroffen met betrekking
tot vergaderingen van het college van afgevaardigden van de Nederlandse orde van advocaten. Het college van afgevaardigden moet ook
tijdens de coronacrisis rechtsgeldige besluiten kunnen nemen. Het
initiatief om de vergadering op elektronische wijze te laten plaatsvinden,
ligt bij de voorzitter van het college van afgevaardigden. Daarbij moet aan
een aantal vereisten zijn voldaan: de vergadering moet via een tweezijdig
elektronisch communicatiemiddel voor leden van het college van
afgevaardigden toegankelijk zijn en deze leden moeten daarin het woord
kunnen voeren en het stemrecht kunnen uitoefenen. Bovendien moet
stemming, de manier waarop de vergadering besluiten neemt, op
elektronische wijze plaatsvinden.
Ook een langs elektronische weg gehouden vergadering van het college
van afgevaardigden moet in beginsel openbaar zijn, zoals vereist is in de
Advocatenwet – tenzij de voorzitter beslist dat achter gesloten deuren
wordt vergaderd. In de openbaarheid van een langs elektronische weg
gehouden vergadering kan bijvoorbeeld worden voorzien door een ieder
in staat te stellen deze te volgen door middel van een eenzijdig elektronisch communicatiemiddel zoals een live stream via het internet.
De duur van de afwijkingsmogelijkheid is tijdelijk en houdt uitsluitend
verband met de gevolgen van de coronacrisis. Wanneer de beperkingen
als gevolg van de COVID-19-maatregelen niet meer aanwezig zijn zal
artikel 32 vervallen worden verklaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

18

12. Afname lichaamsmateriaal WvSv ten behoeve van COVD-19onderzoek (Artikel 33)
De aanleiding voor deze tijdelijke voorziening is het voornemen om
COVID-19 toe te voegen aan de lijst van ernstige besmettelijke ziekten die
in artikel 2 van het Besluit bloedtest in strafzaken in geval van een ernstige
besmettelijke ziekte is opgenomen, op grond waarvan een verdachte kan
worden gedwongen celmateriaal af te staan om vast te stellen of hij
drager is van een van die ziekten. Op dit moment is die lijst beperkt tot
human immunodeficiency virus (HIV), hepatitis B en hepatitis C.
De hier voorgestelde voorziening heeft tot doel dat voor de uitvoering van
een onderzoek naar zo’n ziekte ook ander celmateriaal dan bloed kan
worden afgenomen zonder dat daaraan bijzondere geneeskundige
redenen ten grondslag liggen. Anders dan voor de eerdergenoemde
ernstige besmettelijke ziekten geldt, is bloed geen geschikt celmateriaal
voor de uitvoering van een onderzoek naar een mogelijke besmetting met
COVID-19, wel slijmvlies dat aan de binnenzijde van de neus of keel is
afgenomen of opgehoest sputum. Omdat andere typen celmateriaal op
grond van het huidige artikel 151e, derde lid, van het Wetboek van
Strafvordering thans alleen maar mogen worden afgenomen als de
medische situatie van de verdachte daartoe noopt, maar niet vanwege het
feit dat dat voor de uitvoering van het onderzoek geschikter is, wordt bij
dit wetsvoorstel voorgesteld die belemmering in dit artikellid weg te
nemen. Van belang is dat de arts of verpleegkundige dat type celmateriaal
kan afnemen waarmee een betrouwbaar onderzoek kan worden uitgevoerd. Vanuit een oogpunt van de lichamelijke integriteit levert die
wijziging een voordeel op omdat de inbreuk op de lichamelijke integriteit
van de verdachte die bij het afnemen van slijmvlies of sputum wordt
gemaakt, geringer is dan bij het afnemen van bloed.
Voorgesteld wordt dit tijdelijk mogelijk te maken op grond van artikel 33
van deze wet, tot het moment dat door wijziging van artikel 151e, derde
lid, van het Wetboek van strafvordering dit permanent geregeld zal zijn.
13. Bestuursdwangbevoegdheid voorzitter veiligheidsregio
(Artikel 34)
De voorzitters van de veiligheidsregio’s zijn in geval van (ernstige vrees
voor het ontstaan van) een ramp of crisis van meer dan plaatselijke
betekenis, op grond van artikel 39, eerste lid, van de Wet veiligheidsregio’s, bij uitsluiting bevoegd om toepassing te geven aan de artikelen 172
tot en met 177 van de Gemeentewet, met uitzondering van artikel 176,
derde tot en met zesde lid. Dit betreft diverse bevoegdheden die in
normale situaties aan de burgemeester toekomen. Daaronder valt ook de
bevoegdheid tot het geven van alle bevelen en van algemeen verbindende voorschriften die nodig zijn ter handhaving van de openbare orde
of ter beperking van gevaar (noodbevelen en noodverordeningen). In de
genoemde opsomming van artikelen van de Gemeentewet ontbreekt
artikel 125, op grond waarvan aan de burgemeester de bevoegdheid
toekomt om een last onder bestuursdwang op te leggen, tot handhaving
van regels welke hij uitvoert. Een redelijke wetsuitleg brengt met zich dat
de overgang van de bevoegdheden van de burgemeester naar de
voorzitter van de veiligheidsregio ook de bevoegdheid omvat tot
oplegging van een last onder bestuursdwang (of onder dwangsom) tot
handhaving van regels die hij in verband met die toepassing uitvoert.
Zonder deze bevoegdheid zou bijvoorbeeld de naleving van de noodverordening niet met een last onder bestuursdwang (of onder dwangsom)
kunnen worden gehandhaafd.Voorgesteld wordt dit tijdelijk uitdrukkelijk
in artikel 34 van deze wet vast te leggen, tot het moment dat door
wijziging van artikel 34 Wet veiligheidsregio’s permanent in die wet zal
zijn vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

19

De voorzitter van de veiligheidsregio kan de bevoegdheid om een last
onder bestuursdwang (of onder dwangsom) op te leggen desgewenst
mandateren; hiervoor gelden de mandaatregels uit de Algemene wet
bestuursrecht. Artikel 177, tweede lid, van de Gemeentewet staat aan dat
mandaat niet in de weg, omdat het mandaat niet ziet op het gebruik van
de gemeentewettelijke bevoegdheden zelf, zoals het geven van een
noodbevel of een noodverordening, maar op de handhaving daarvan.
14. Advies en consultatie
Gelet op het spoedeisende karakter van dit wetsvoorstel hebben internetconsultatie en formele consultaties niet plaatsgevonden en is het
wetsvoorstel tegelijkertijd met de toezending aan de Afdeling advisering
van de Raad van State met het verzoek om spoedadvies, ter kennis
gebracht van de Adviescommissie toetsing regeldruk.
Over de tijdelijke afwijkingen van de bepalingen van Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek heeft informeel overleg plaatsgevonden met vertegenwoordigers van VNO-NCW/MKB Nederland, de Vereniging voor Effecten
Uitgevende Ondernemingen (VEUO), Eumedion, de Vereniging voor
Effectenbezitters (VEB), De Nederlandse Associatie (DNA) en Nationale
Coöperatieve Raad (coöperaties). Zij onderstrepen de noodzaak voor
tijdelijke spoedwetgeving en kunnen zich in grote lijnen vinden in de
voorgestelde wetgeving. Over de afwijkingen betreffende VvE’s heeft
informeel overleg plaatsgevonden met VvE Belang.
Over de tijdelijke voorzieningen ten aanzien van burgerlijke, bestuursrechtelijke en strafzaken in paragraaf 2 en 6 heeft informeel overleg plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de Raad voor de rechtspraak, het
openbaar ministerie, de politie en de Nederlandse Orde van Advocaten.
Naar aanleiding daarvan is de toelichting op diverse plaatsen aangevuld.
15. Financiële gevolgen
Dit wetsvoorstel zal naar verwachting geen financiële gevolgen hebben
voor de rechtspraak, de Kamer van Koophandel of andere betrokkenen.
Evenmin zijn er gevolgen voor de rijksbegroting. Voor rechtspersonen
zullen de tijdelijke afwijkingen zoals voorzien in paragraaf 2 tot kostenbesparingen leiden, doordat algemene vergaderingen waarop belangrijke
besluiten worden genomen, (al dan niet met uitstel) doorgang kunnen
vinden.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel 1
Voor de formulering van de opsomming in deze bepaling is aangesloten
bij vergelijkbare bepalingen die zijn opgenomen in artikel 1 van de
Tijdelijke wet regelgevingsprocedures euro, artikel 1A van hoofdstuk 11
van de Aanpassingswet uniforme openbare voorbereidingsprocedure,
artikel 10.1 van de Invoeringswet Wet ruimtelijke ordening, artikel 1 van
hoofdstuk 14 van de Aanpassingswet vierde tranche Awb, artikel 10.1 van
de Invoeringswet Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, artikel 64
van de Invoerings- en aanpassingswet Politiewet 2012 en artikel XLVIA
van het bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel Wet versterken
positie mbo-studenten (Kamerstukken I 2019/20, 35 252, A).
Het is denkbaar dat uit een internationaalrechtelijke verplichting,
bijvoorbeeld EU-regelgeving, dwingende voorprocedures voortvloeien
(zoals advisering door de Autoriteit persoonsgegevens ingevolge de
Algemene verordening gegevensbescherming). Deze verplichtingen
kunnen uiteraard niet door de in dit wetsvoorstel geregelde opschorting
opzij worden gezet. Voor die gevallen is het derde lid bedoeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

20

Artikel 35 (inwerkingtreding en verval)
Omdat sprake is van spoedwetgeving, zal bij de inwerkingtreding van de
artikelen uit dit wetsvoorstel een uitzondering worden gemaakt op de
vaste verandermomenten en de minimuminvoeringstermijn (vgl.
aanwijzing 4.17, vijfde lid, aanhef en onder b, van de Aanwijzingen voor
de regelgeving).
Het valt niet uit te sluiten dat voorafgaand aan de inwerkingtreding van
deze wet al noodgedwongen gewerkt zal moeten worden op een wijze
waarvoor dit wetsvoorstel de formele basis beoogt te bieden. Daarom
maakt het tweede lid van dit artikel het mogelijk om terugwerkende kracht
tot en met 23 maart 2020 aan de daar genoemde paragrafen en artikelen,
zodat die situaties achteraf gelegaliseerd zullen zijn. De datum van
23 maart 2020 is gekozen omdat er mogelijk al vanaf die dag vergaderingen hebben plaatsgevonden op de wijze zoals voorzien in paragraaf 4
van dit voorstel.
Om de tijdelijkheid van het voorstel te benadrukken, bevat het derde lid de
bepaling die de wet op 1 september 2020 zal vervallen. Omdat echter niet
valt uit te sluiten dat de noodzaak voor de tijdelijke voorzieningen ook na
deze datum nog blijft bestaan, is een mogelijkheid opgenomen om deze
termijn zo nodig telkens met twee maanden te verlengen bij koninklijk
besluit indien de omstandigheden rond de COVID-19-uitbraak daar
aanleiding toe geven. Het vierde lid bepaalt dat een koninklijk besluit met
die strekking eerst zal worden voorgelegd aan de beide Kamers van de
Staten-Generaal. Omdat de ontwikkelingen die aanleiding kunnen geven
tot zo’n voorstel tot verlenging zeer snel verlopen, wordt een korte
voorhangtermijn van één week wenselijk geacht, zodat een besluit om te
komen tot verlenging niet langer dan een week voor de vervaldatum
genomen zal hoeven worden.
Het vijfde lid van artikel 35 maakt het mogelijk om individuele onderdelen
van deze wet al op een eerder moment te laten vervallen dan de
algemene vervaldatum van de wet. Wanneer de noodzaak van de in deze
wet geboden tijdelijke spoedeisende voorzieningen in verband met de
uitbraak van COVID-19 is opgehouden te bestaan zal de betreffende
bepaling zo spoedig mogelijk komen te vervallen. Dit moment kan per
voorziening verschillen, en hangt bijvoorbeeld samen met het van kracht
zijn van samenscholingsverboden en andere beperkingen aan publieke
samenkomsten. Omdat een koninklijk besluit van deze strekking slechts
een einde maakt aan de tijdelijke wettelijke voorziening is hiervoor geen
voorhangprocedure voorzien.
Het zesde lid van artikel 35 bevat drie uitzonderingen op de algemene
vervaldatum die is voorzien in het derde lid. Dit betreft op de eerste plaats
de regeling met betrekking tot het bewijsvermoeden van onbehoorlijk
bestuur (artikelen 15 en 22). De reden hiervoor is toegelicht in paragraaf 6
van deze toelichting.
Verder is ten aanzien van de artikelen 33 en 34 bepaald dat deze artikelen
geldig blijven totdat de materie waarop die betrekking hebben, permanent
geregeld zal zijn door wijziging van de relevante wetten. Voorwaarde
daarvoor is dat voor 1 september 2020 een wetsvoorstel met die strekking
zal zijn ingediend (dat tevens zal voorzien in het verval van het betreffende
artikel in deze wet). Indien dat wetsvoorstel wordt ingetrokken of
verworpen door één der Kamers van de Staten-Generaal, vervalt ook de
daarmee overeenkomende tijdelijke bepaling in deze wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

21

Het vervallen van de mogelijkheid tot toepassing van een voorziening laat
de geldigheid van de voorafgaand daaraan genomen maatregelen
overigens onverlet.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 434, nr. 3

22