Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar
2020

Nr. 91

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 mei 2014
In uw brief van 23 april 2014 verzoekt uw vaste Kamercommissie voor
Economische Zaken mij een kabinetsreactie te geven op een publicatie in
Nature Climate Change namelijk: «Land management and land cover
change have impacts of similar magnitude on surface temperature» van
Alterra en de Vrije Universiteit c.s. U verzoekt mij daarbij in te gaan op de
directe relatie tussen de intensivering van de landbouw en klimaatverandering.
Het onderzoek
In het onderzoek wordt het effect van veranderingen in het landgebruik
(verandering in landgebruik en intensivering van landgebruik) geanalyseerd voor wat betreft de temperatuur aan het landoppervlak.
De data die zijn geanalyseerd laten zien dat bij intensivering van landgebruik om «de maatschappelijke behoeften aan voedsel, vezels, brandstof
en behuizing» te dekken in gematigde gebieden «leiden tot een netto
oppervlakte verwarmingseffect». Het temperatuurverschil als gevolg van
intensivering of verandering van bodembedekking laten een temperatuurstijging zien van gemiddeld 2°C aan de oppervlakte. In het artikel wordt
intensivering gedefinieerd als «een mix van maatregelen waaronder
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, (kunst)mest en irrigatie».
In het onderzoek worden de volgende conclusies getrokken:
– Intensivering van landgebruik heeft een additioneel temperatuureffect
ten opzichte van de door het IPCC geziene antropogene invloed van
uitstoot van broeikasgassen.
– Er wordt aannemelijk gemaakt dat intensieve vormen van landbouw
kunnen leiden tot een (lokale) temperatuurstijging in de onderste
luchtlaag, en dat verschillende vormen van landgebruik (lokale)
temperatuurverschillen aan de oppervlakte opleveren.

kst-32813-91
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 91

1

De onderzoekers zijn niet ingegaan op specifieke landgebruikmaatregelen.
Hiervoor zouden veel aanvullende, en op dit moment niet beschikbare,
data nodig zijn.
De onderzoekers geven aan dat de onderzoeksresultaten gebruikt zouden
moeten worden «in klimaatwetenschap, zodat deze de menselijke invloed
op klimaat beter kan duiden» en zien mogelijkheden om ook (lokale)
temperatuurverschillen in klimaatmodellen op te nemen.
Kabinetsreactie
Verdere intensivering van het landgebruik, zoals bedoeld in het artikel, in
Nederland ligt niet voor de hand. In Nederland heeft het temperatuureffect als gevolg van deze omzetting vermoedelijk al in het verleden
plaatsgevonden.
De kennis uit het artikel is met name relevant voor gebieden waar, als
gevolg van toenemende welvaart en bevolkingsdruk, land- en bosgebruik
zullen intensiveren. Dit kan gebieden betreffen in zowel (West) Europa als
elders in de wereld.
Daar waar dit aan de orde is, zou de kennis uit het onderzoek benut
kunnen worden bij de lokale vormgeving van klimaatslimme landbouw.
Het kabinet ziet een verantwoordelijkheid om Nederlandse kennis en
kunde actief in te zetten om de uitdagingen, waar de landbouw
wereldwijd voor staat, aan te gaan. Ik verwijs u hiervoor naar de Kamerbrief Internationaal Landbouwbeleid van 24 maart jl. (Kamerstuk 31 532,
nr. 132).
Klimaatslimme landbouw is een vorm van duurzame intensivering waarbij
het streven is gericht op verbetering van de productie, vergroting van de
weerbaarheid tegen klimaatschokken en -stress («resilience») en reductie
van emissie van broeikasgassen. Klimaatslimme landbouwsystemen zijn
over het algemeen gebaseerd op agro-ecologische principes, dat wil
zeggen gericht op een zo stabiel mogelijke nutriënten-, vocht- en
temperatuurbalans.
Technieken die bijvoorbeeld in de kleinschalige, regenafhankelijke
landbouw in Sub-Sahara Afrika worden toegepast zijn o.a. agroforestry,
gebruik van bodem bedekkende stikstofbinders en «mulching» (bedekken
van de grond tussen het gewas).
Dit artikel ondersteunt het belang dat het kabinet hecht aan het actief
(laten) benutten van Nederlandse kennis over klimaatslimme landbouw.
Een belangrijke mijlpaal van die inzet zal de lancering zijn van de Alliance
for Climate Smart Agriculture tijdens de Climate Summit van de
Secretaris-Generaal van de VN in september van dit jaar. Samen met de
Wereldbank en de FAO heeft Nederland het initiatief genomen om deze
Alliance for Climate Smart Agriculture op te zetten.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 91

2