Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3632
Vragen van de leden Omtzigt (Omtzigt) en Van der Plas (BBB) aan de
Ministers van Financiën, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en voor
Natuur en Stikstof en de Minister-President over stikstof (ingezonden 25 juli
2022).
Mededeling van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 3 augustus 2022).
Vraag 1
Herinnert u zich de 300 pagina’s aan memo’s die de Minister van Financiën
op 15 juli naar de Kamer stuurde, waarin helder werd dat de emissiereductiedoelstelling van 39 kiloton die in het programma landelijk gebied staat, veel
hoger is dan nodig om de nieuwe hogere doelen te bereiken?
Vraag 2
Herinnert u – de Minister van Financiën – zich dat u op 22 mei 2022 – dus
voordat de stikstofbrieven naar de Kamer werden gestuurd – een memo
kreeg, waarin stond:
«Deze doelstelling [een uitstootreductie van 30 tot 40 kton (bandbreedte)] is
om meerdere redenen onwenselijk. Als meer dan 30 kton wordt gevraagd:
– Ligt dat waarschijnlijk boven wat nodig is om aan het wettelijke doel te
voldoen. Bij 30 kton emissiereductie komt 77% van de stikstofgevoelige
natuurlijk onder de kdw, bij 40 kton is dat zelfs 82%.
– De gekozen opgave van LNV past waarschijnlijk niet binnen het budget,
alleen 30 kton past misschien niet binnen het budget, alleen kton past
misschien net. Aangenomen dat compensatie voor boeren politiek en/of
juridisch nodig is, laat een grove inschatting zien dat het 40-kton-scenario
met € 34 miljard bijlange na niet binnen het budget past. Het 30 ktonscenario zou met € 24 miljard net kunnen passen, al laat dat geen ruimte
voor ondersteuning, innovatie, etc.
– Worden meer bedrijven geraakt dan nodig. Fors meer veehouderijen
moeten stoppen of extensiveren om het doel te overshooten, terwijl dat
niet strikt noodzakelijk is. Dat is politiek kwetsbaar en lijkt materieel
onnodig.
– Wordt ondoelmatigheid ingebouwd. De overshooting wordt vooral
gerealiseerd bij bedrijven waarvan relatief weinig stikstof deponeert op
stikstofgevoelige natuur.

ah-tk-20212022-3632
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

–

En er worden keuzes gemaakt in de pakketten (veel extensiveren, geen
reductiedoelstelling voor anderen sectoren en breed generiek beleid)
waarbij het onduidelijk is of dit de beste mix is.
LNV lijkt ook een politiek doel na te streven met een 40kton doel. Door hoog
in te zetten worden bijna alle boeren geraakt en deelt iedereen in de pijn,
waar bij een lager doel een kleiner aantal boeren zeer hard geraakt wordt
(stoppen). Dit kan worden gemotiveerd uit een visie op de landbouwsector na
2030, waarbij veel ingrijpender en breder wordt verbouwd dan nu strikt
genomen vanuit de depositiedoelstelling noodzakelijk zou zijn.
Een meer evenredige verdeling van de pijn is mogelijk makkelijker te
verkopen dan een gerichte aanpak. Dit is een politiek vraagstuk dat in de het
licht van de CA afspraken en het bijbehorende budgettaire kader op basis van
de huidige invulling niet past.»?
Vraag 3
Herinnert u zich ook de volgende tabel in dat memo:
Emissiereductie
Ruimtelijke verdeling

23,5 kton
Maximaal gericht

Aannames andere sectoren

50% emissiereductie cf.
Commissie
Remkes

Uitkomsten
Doelbereik: % onder kdw
Aantal veehouderijen dat
moet stoppen
Aantal veehouderijen dat
moet extensiveren
Kosten in mld EUR
[bandbreedte]

30 kton
Gecombineerde
aanpak:
i. ABCD-gebieden
ii. generiek
iii. gericht
iv. ringen rond
N2000
PBL basispad
volgens KEV 2021

40 kton
Gecombineerde
aanpak:
i. ABCD-gebieden
ii. generiek
iii. gericht
iv. ringen rond
N2000
PBL basispad
volgens KEV 2021

74%
5.300

77%
11.200

82%
11.200

Nvt

200

17.600

10,4

23,5
[17,6 – 29,7]

34,2
[26,1 – 42,7]

Vraag 4
Deelt u de mening dat het essentieel voor het parlement is om over deze
berekeningen te beschikken voor het nemen van een besluit over het
programma landelijk gebied?
Vraag 5
Waarom verklaarde u in de antwoorden op Kamervragen dat: «Het kabinet
acht het openbaar maken van niet-gevalideerde berekeningen die nog
onderdeel zijn van de beleidsvoorbereiding niet in het belang van goede en
democratische bestuursvoering.», terwijl het kabinet juist al zeer expliciet een
keuze heeft gemaakt?
Vraag 6
Is het de normale gang van zaken om eerst besluiten te nemen – die nu weer
zijn teruggedraaid tot voorgenomen beleid – en dan pas berekeningen te
valideren om ze achteraf met de Kamer en de samenleving te delen?
Vraag 7
Is het mogelijk dat de plannen fors worden gewijzigd wanneer de berekeningen zijn gevalideerd?
Vraag 8
Welke Ministers waren ervan op de hoogte dat het Ministerie van Financien
van mening was dat een reductie van 30 kiloton ruim voldoende is om de
doelen te behalen?
Vraag 9
Welke Ministers waren ervan op de hoogte dat een reductie van 40 kiloton
zou leiden tot 11.200 boeren die moeten stoppen en 17.600 veehouderijen die
moeten extensiveren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 10
Kunt u alle memo’s, notities en berekeningen over stikstof en aanverwante
zaken die de Minister van Landbouw, de Minister voor Stikstof en de Minister
van Algemene Zaken sinds maart 2021 hebben ontvangen, aan de Kamer
doen toekomen op dezelfde manier waarop alle memo’s van de Minister van
Financiën naar de Kamer zijn gestuurd?
Vraag 11
Kunt u ervoor zorgdragen dat alle memo’s, notities en berekeningen over
stikstof, maar ook over aanverwante zaken zoals de relatie met de bouw(plannen) die de Ministers van Binnenlandse Zaken, de Minister voor Wonen en de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat hebben ontvangen hebben sinds
2021, aan de Kamer worden gestuurd?
Vraag 12
Hoe verhoudt de zin «Bij de ruimtelijke vertaling van de stikstofreductie wordt
uitgegaan van richtinggevend 39 kton NH3 reductie. Naar verwachting is
39 kton emissiereductie van NH3 nodig om ten minste de wettelijke omgevingswaarde van 74% onder de KDW te behalen.» die in de startnotitie
landelijk gebied staat, zich tot de berekeningen van het Ministerie van
Financiën die een totaal ander beeld geven? Deelt u de mening dat deze zin
misleidend is?
Vraag 13
Heeft de Minister van Financiën (of haar woordvoerder namens haar) aan de
Telegraaf laten weten: «Kaag wist tot maandag helemaal niet van de
berekening»1?
Vraag 14
Klopt het dat zij helemaal niets wist van de berekeningen of wenst zij dat
beeld bij deze te nuanceren?
Vraag 15
Herinnert u zich dat het kabinet een aantal maatregelen genomen heeft tot
stikstofbeperking de afgelopen jaren en dat er dus een groot verschil zit of er
wordt uitgegaan van de stikstofberekeningen in de KEV 2020 of de KEV 2021
(Klimaat en Energieverkenning)?
Vraag 16
Klopt het dat er grote verschillen zijn tussen de KEV 2020 en de KEV 2021 en
dat de laatste de volgende zaken wel meeneemt:
– het Schone Luchtakkoord;
– het Klimaatakkoord;
– het 7e Actieprogramma in het kader van de Nitraatrichtlijn;
– het volledige bronmaatregelenpakket in het kader van de structurele
aanpak stikstof van 24 april 2020; en
– een reductie in andere stikstofbronnen van 15 procent (dat was nul
procent voor de KEV2020)?
Vraag 17
Klopt het dat de veestapel tussen april 2018 en 2022 is afgenomen met
ongeveer 1,5 miljoen varkens, 0,2 miljoen runderen en miljoenen kippen?
Vraag 18
Waarom is het RIVM bij de doorrekening van het akkoord uitgegaan van de
(hogere) veestapel van 2018 in plaats van 2021 of 2022 en van de KEV2020 in
plaats van de KEV2021? Is dat een keuze van het RIVM zelf geweest en is het
mogelijk om de berekening te ontvangen gebaseerd op de laatste cijfers en
de laatste KEV? Zo nee, waarom niet?

1

www.telegraaf.nl/nieuws/1356435670/kaag-over-nieuwe-stikstofberekening-niet-af-enincompleet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 19
Waarom is het RIVM bij de doorrekening van het akkoord uitgegaan van de
totale depositie volgens het NEMA-model ZONDER correctie voor reeds
toegepaste stalsystemen en andere volgens de RAV-lijst door de overheid
goedgekeurde maatregelen waarin veehouders hebben geïnvesteerd om de
emissies te verlagen? Is dat een keuze van het RIVM zelf geweest en is het
mogelijk om de berekening te ontvangen gebaseerd op de laatste cijfers en
de laatste KEV en de reducties via systemen op de RAV-lijst? Zo nee, waarom
niet?
Vraag 20
Kan het kabinet inzage verlenen in wat de verwachte gevolgen zijn van de
startnotitie landelijk gebied en 39 kiloton reductie en dan specifiek het aantal
boeren dat moet stoppen, het aantal boeren dat moet extensiveren en de
totale kosten voor de schatkist?
Vraag 21
Kunt u aangeven op welke termijn hoeveel PAS-melders gelegaliseerd zullen
worden? Kunt u dat per maand aangeven: dus binnen twee maanden x
melders, binnen drie maanden y melders etcetera?
Vraag 22
Blijft de kritische depositowaarde (KDW) in de wet staan of wordt de KDW uit
de wet verwijderd en wordt er overgestapt op een andere set indicatoren?
Kunt u aangeven wanneer dat gebeurt en van welke omstandigheden dat
afhankelijk is?
Vraag 23
Wilt u per Natura-2000 gebied in de bijlage van de RIVM-notitie aangeven
hoe groot het is (in hectare) en hoeveel procent van het Natura-2000 areaal in
Nederland het beslaat?
Vraag 24
Wat, en welke gebieden, is het kleinste aantal Natura-2000 gebieden dat
samen 50 procent en 74 procent van de oppervlakte van het Natura-2000
gebieden vormt?
Vraag 25
Is het juridisch mogelijk om boeren te onteigenen op basis van de KDW die
maar een aspect van de natuurkwaliteit weergeven en op basis van het
AERIUS-model en dus niet van metingen? Kunt u alle adviezen die daarover
beschikbaar zijn aan de Kamer doen toekomen?
Vraag 26
Klopt het dat het kabinet geen enkele juridische basis heeft om provincies te
dwingen mee te werken aan het uitwerken van plannen in de startnotitie
nationaal programma landelijk gebied nu duidelijk is dat daaronder geen
wettelijke basis ligt? Zo nee, welke dwangmiddelen heeft het kabinet dan
wel?
Vraag 27
Wilt u deze vragen een voor een en voor 15 augustus beantwoorden?
Mededeling
Op 25 juli jongstleden hebben de leden Omtzigt (Omtzigt) en Van der Plas
(BBB) schriftelijke vragen gesteld over «stikstof» (kenmerk 2022Z15321).
De leden hebben in de schriftelijke vragen verzocht om beantwoording voor
15 augustus aanstaande. Een gedegen beantwoording van deze schriftelijke
vragen, die ook een openbaarmakingsverzoek aan verschillende departementen bevatten, vergt echter meer tijd.
Het kabinet streeft ernaar de schriftelijke vragen zo spoedig mogelijk te
beantwoorden, en in ieder geval binnen de gebruikelijk termijn van zes
weken, die van toepassing is in het geval dat om uitstel wordt verzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4