Voortgangsrapportage 2020

Onbeperkt
meedoen!

Voortgangsrapportage 2020

Onbeperkt
meedoen!

Puck: ‘Ik kan alles zien in de klas door met mijn vinger
over het scherm te gaan. Als ik op een knopje druk,
knippert het hoofd van de robot en ziet mijn juf dat ik
een vraag heb.’ Lees het artikel

Inhoud
Gelijke kansen voor mensen met een beperking

5

Inleiding

7

1.

Onbeperkt meedoen! in vogelvlucht

9

2.

Onbeperkt meedoen! en de coronacrisis

19

3.

Voortgang

25

3.0
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
3.9
3.10
3.11
3.12
3.13
3.14

Introductie
Vervoer
Werk
Onderwijs
Bouwen, Wonen en Openbare ruimte
Participatie en Toegankelijkheid
Zorg en Ondersteuning
Rijk als organisatie
Iedereen doet mee!
MKB Toegankelijk
Niets Over Ons Zonder Ons
SamenSpeelAkkoord
Toegankelijk Dagje Uit
What if Lab
ZonMw-subsidieprogramma

25
28
32
37
42
46
55
59
64
68
72
75
78
81
82

4. Algemene zaken

85

4.1
4.2
4.3
4.4

85
86
87
88

Monitoring
Reflectie op de schaduwrapportage
Financiën
Wettelijk kader

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 3

Ali: ‘Ik voel me werkelijk gelijkwaardig door de inzet
van de tolk Nederlandse Gebarentaal. Het moet niet
uitmaken of ik doof of horend ben, elk mens hoort erbij.’
Lees het artikel

4 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Gelijke kansen voor mensen
met een beperking
Ali heeft een auditieve beperking en de Nederlandse Gebarentaal is zijn eerste taal. ‘Het is heel
waardevol voor mij dat er bij persconferenties van de overheid een tolk Nederlandse Gebarentaal is.
Zo krijg ik onmiddellijk de nieuwste informatie en ben ik op de hoogte van alle ontwikkelingen.’1
Janita is sinds haar geboorte meervoudig beperkt en daardoor rolstoelafhankelijk. Haar ouders
nemen haar zoveel mogelijk mee de natuur in, want daarvan geniet ze het meest. Via een platform
van betonnen platen kan Janita met haar rolstoel het water in rijden. Janita’s moeder Tjiske vertelt:
‘Voorheen moest Janita bij ons blijven, als haar broertjes aan het strand speelden. Nu kan zij ook
het water in.’2
Ineke gaat graag naar het theater en heeft een visuele beperking. Dankzij de live audiodescriptie kon
Ineke het visuele theaterspektakel ROBOT van Vis à Vis werkelijk beleven. Ze kreeg een rondleiding
over het podium waar ze kennismaakte met de acteurs en het decor, en de kostuums en de attributen
kon voelen. ‘Doordat ik deze voorwerpen kon aanraken, kon ik me er een voorstelling van maken,’
vertelt Ineke. ‘Dat was fijn.’3
In Nederland hebben ruim twee miljoen mensen een auditieve, visuele, lichamelijke,
verstandelijke beperking of psychische kwetsbaarheid. Zij willen zoveel mogelijk zelf de
regie over hun leven kunnen voeren. Intussen lopen zij op allerlei terreinen tegen zichtbare
en onzichtbare drempels aan, waardoor meedoen voor hen niet altijd vanzelfsprekend is.
Het programma Onbeperkt meedoen! wil ervoor zorgen dat deze mensen dezelfde kansen in
de samenleving krijgen als ieder ander.

1

Lees het verhaal van Ali: magazines.rijksoverheid.nl/vws/onbeperktmeedoen/2020/02/tolk-nederlandsegebarentaal.

2

Lees het verhaal van Janita: magazines.rijksoverheid.nl/vws/onbeperktmeedoen/2019/02/toegankelijke-natuur.

3

Lees het verhaal van Ineke: magazines.rijksoverheid.nl/vws/onbeperktmeedoen/2019/02/toegankelijk-theater.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 5

Jaco: ‘Mijn conditie is goed en ik voel me fit en sterk.
Vaak train ik ook met de reguliere werpgroep mee.
Ik ontmoet zo veel mensen bij Zuidwal. Atletiek heeft
mijn leven in elk opzicht verrijkt.’ Lees het artikel

6 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Inleiding
Om de samenleving toegankelijker en inclusiever te maken, is in juni 2018 het programma
Onbeperkt meedoen! gestart. Het programma heeft het in 2016 geratificeerde VN-verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap als basis (hierna: VN-verdrag). Het is de bedoeling dat
mensen met een beperking of chronische ziekte volwaardig kunnen deelnemen aan de samen­
leving, net als ieder ander, op een manier die bij hen past. Daarom moeten de drempels die hen
verhinderen om mee te doen, merkbaar worden verminderd.
Onbeperkt meedoen! richt zich op diverse thema’s en onderwerpen. Denk hierbij aan toegankelijke
sportaccommodaties, stemhokjes, treinstations en bushaltes; aan de toegankelijkheid van gebouwen
en aan passende ondersteuning en goede bejegening op de arbeidsmarkt en in het onderwijs; aan
een verbeterde toegang tot zorg en ondersteuning; aan digitale toegang tot begrijpelijke websites
en applicaties.
Rond de implementatie van het VN-verdrag is in de afgelopen vier jaar een beweging op gang
gekomen: van maatschappelijke initiatieven tot maatregelen van de Rijksoverheid. Onbeperkt meedoen!
levert toegevoegde waarde door het VN-verdrag duurzaam op de agenda te houden en zo deze
beweging te versterken. Het programma stimuleert nieuwe initiatieven en biedt een aanspreekpunt
voor alle partijen die met het VN-verdrag aan de slag zijn. Het programmateam adviseert hen om
ervaringsdeskundigen te betrekken bij de uitwerking van hun initiatieven. Verder ondersteunt het
programma deze partijen bij het communiceren over geslaagde initiatieven en goede voorbeelden.
Voor u ligt de tweede voortgangsrapportage van Onbeperkt meedoen! Het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft als coördinerend ministerie op de implementatie
van het VN-verdrag deze tweede voortgangsrapportage opgesteld, in samenwerking met alle
deelnemende partijen.
De voortgangsrapportage geeft een overzicht van de waardevolle initiatieven, inspirerende
projecten en maatregelen van Onbeperkt meedoen! Hoofdstuk 1 gaat in op de programmastrategie en
beschrijft zowel de huidige stand van zaken als een eerste blik op de toekomst. Hoofdstuk 2 gaat
in op het effect van de coronacrisis op het leven van mensen met een beperking. Hoofdstuk 3
bevat de voortgang en resultaten van de afzonderlijke actielijnen en projecten. Tot slot geeft
hoofdstuk 4 een toelichting op de monitoring, de financiën en het wettelijke kader.
Nederland is de goede weg ingeslagen om toegankelijker en inclusiever te worden. Tegelijkertijd
blijft inzet nodig om resterende drempels weg te nemen die mensen in het dagelijks leven tegen­
komen. Samen met bestuurlijke partners, sectoren, bedrijven, organisaties en natuurlijk mensen
met een beperking zelf, wil het kabinet stappen blijven zetten richting een inclusieve samenleving.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 7

Marit: ‘Ik ben geboren zonder linkerhand. Deze beperking
heeft me nooit belemmerd om te werken. Ik draai graag
mee in de maatschappij. Ik ben net als ieder ander,
alleen moet ik voorzichtiger omgaan met mijn lijf.’
Bekijk het filmpje

8 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

1.

Onbeperkt meedoen!
in vogelvlucht

Strategie en stand van zaken
Het programma Onbeperkt meedoen! is in juni 2018 gestart met de publicatie van het programma­
plan.4 De programmastrategie bestaat uit verschillende onderdelen, die hieronder stapsgewijs aan
bod komen. Elk onderdeel is voorzien van een toepasselijke passage uit het programmaplan en
bevat voorbeelden die de voortgang illustreren. Deze dwarsdoorsnede van Onbeperkt meedoen! vat
de stand van zaken samen.

1. Landelijke beweging naar meer toegankelijkheid
‘Een toegankelijke en inclusieve samenleving bereik je niet met één
druk op de knop in Den Haag. Er is een landelijke beweging nodig
richting meer toegankelijkheid en participatie. Hiervoor werken we
actief samen met bestuurlijke partners de Alliantie, VNG en VNONCW en MKB-Nederland. (…) We bouwen verder op goede plannen
en initiatieven die er al zijn. En zetten waar nodig nieuwe concrete
stappen om tot verdere verbeteringen te komen.’5

De afgelopen twee jaar heeft het ministerie van VWS samen met drie bestuurlijke partners
(zie introductie hoofdstuk 3) en diverse maatschappelijke partners gewerkt aan het vergroten
van de landelijke beweging naar meer toegankelijkheid. Dit blijkt onder andere uit:

4

Kamerstukken II 2017/18, 24170, nr. 177.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 9

• Het stijgend aantal gemeenten dat aan een Lokale Inclusie Agenda werkt: van 26% in 2018
naar 60,5% in 2020. De VNG heeft met 227 gemeenten contact over het VN-verdrag. Gemeenten
vinden op het online VNG-forum kennis en goede voorbeelden (zie paragraaf 3.8);
• De ambitie van VNO-NCW en MKB-Nederland om vóór 2020 minimaal 50.000 ondernemers
te bereiken, die is gehaald door middel van 20 actieplannen die brancheverenigingen hebben
opgesteld. In 2021 loopt het aantal actieplannen verder op tot 30 (zie paragraaf 3.9);
• De ondertekening van de veertiende VN-intentieverklaring in het hoger onderwijs door de
Technische Universiteit Eindhoven op 13 oktober 2020. De intentieverklaring bevat de ambitie,
procesafspraken en doelstellingen die iedere hogeronderwijsinstelling nastreeft om het
VN-verdrag binnen de organisatie uit te voeren (zie paragraaf 3.3);
• Het SamenSpeelAkkoord dat 14 partijen op 3 december 2019 ondertekenden. Samen zetten zij
zich in voor een inclusieve speelcultuur, meer samenspeelplekken en meer kennis over inclusief
spelen (zie paragraaf 3.11);
• Het geheel aan mooie lokale en regionale initiatieven dat groter en groeiende is.
Voorbeelden van deze initiatieven verschijnen maandelijks in de nieuwsbrief van het
programma Onbeperkt Meedoen!6
Via het programma zijn ook middelen beschikbaar voor nieuwe initiatieven binnen deze beweging.
Het ZonMw-programma Onbeperkt meedoen! verstrekt de komende twee jaar projectsubsidies voor
regionale initiatieven rondom het VN-verdrag (zie paragraaf 3.14). De eerste subsidieoproep gaat
over Onderwijs, Opleiding & Werk en is op 18 september 2020 opengesteld.
Verder zijn er projecten uitgevoerd die partijen stimuleren om specifieke vraagstukken uit het
VN-verdrag op te pakken.
• Zo is in samenwerking met de Dutch Design Foundation het What if Lab Onbeperkt meedoen
opgericht (zie paragraaf 3.13) met als ontwerpvraag hoe drempels bij winkelbezoek weggenomen
kunnen worden voor mensen met een beperking. 17 ontwerpstudio’s hebben een oplossing
ingediend. In december 2020 vindt de eindpresentatie plaats en wordt de meest aansprekende
en haalbare ontwerpoplossing gekozen.
• Ook vond vanuit de ministeries van VWS en BZK in samenwerking met StartHubs de innovatie­
challenge Toegankelijk Stemmen plaats (zie paragraaf 3.5). Tijdens deze challenge zijn 20 voorstellen
ingediend om informatie over de verkiezingen begrijpelijker te maken voor laaggeletterden en
mensen met een (licht) verstandelijke beperking. Twee van deze voorstellen worden in aanloop
naar de verkiezingen uitgevoerd.
• Daarnaast heeft het ministerie van SZW een challenge georganiseerd in samenwerking met het
UWV en de Coalitie voor Inclusie en Technologie. Hieruit zijn zeven pilots voortgekomen om
innovatieve hulpmiddelen te testen in de praktijk (zie paragraaf 3.2).
De landelijke beweging naar meer toegankelijkheid is sinds de ratificatie van het VN-verdrag
verder gegroeid. Er zijn inmiddels betekenisvolle lokale en regionale initiatieven opgekomen die,
bij bewezen succes, uitgebreid kunnen worden. Tegelijkertijd is er nog veel werk te verzetten: niet
alle bedrijven en organisaties van Nederland hebben het VN-verdrag al op de radar.

6

Zie voor de nieuwsbriefedities: www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuwsbrieven/onbeperkt-meedoen.

10 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2. Sleutelrol voor bewustwording en beeldvorming
‘Meer bewustwording creëren over drempels waar mensen tegenaan
lopen is een algemene prioriteit in alle actielijnen. (…) Stapsgewijs
moet het VN-verdrag zodoende meer in het DNA terecht komen van
overheden, bedrijven en organisaties.’7

Voor duurzame verandering zijn acties en maatregelen alleen niet genoeg. De communicatie­
strategie van Onbeperkt meedoen! richt zich op het aanwakkeren van de landelijke beweging richting
meer toegankelijkheid. Bewustwording en positieve beeldvorming spelen daarbij een sleutelrol.
Hoe meer mensen gaan inzien dat het ook voor mensen met een beperking of chronische ziekte
noodzakelijk is om mee te doen aan de samenleving zoals zij dat willen, des te gemotiveerder ze
zullen zijn om zelf in actie te komen.
Het programma maakt mensen met een beperking op een positieve manier zichtbaar, om voor­
oordelen en stereotypen tegen te gaan. De boodschap van het VN-verdrag wordt actief uitgedragen
door een van de partners of vanuit de Rijksoverheid, bijvoorbeeld op de Internationale Dag voor
Mensen met een Beperking of op Wereld Autisme Dag. Daarnaast heeft het ministerie van VWS,
in samenwerking met partijen en departementen, inspirerende initiatieven en levensverhalen
van mensen met een beperking gedeeld via e-zines en filmpjes. Deze onderstrepen de impact van
Onbeperkt meedoen! en verhogen bovendien het besef van de rechten van mensen met een beperking
en van de noodzaak om drempels voor hen weg te nemen. Goede voorbeelden van toegankelijk­
heid laten bovendien zien dat verandering wel degelijk mogelijk is. Verdere voorbeelden uit de
afgelopen periode zijn:
• Het Onbeperkt meedoen! e-zine dat het programma drie keer per jaar publiceert.8 Elke editie
van het online magazine heeft een apart thema en bestaat uit vier tot vijf artikelen:
− Editie oktober 2019: Week van de Toegankelijkheid
− Editie december 2019: Kinderen met een beperking
− Editie juli 2020: Fysieke toegankelijkheid
− Editie oktober 2020: Coronamaatregelen en mensen met een beperking;
• De Week van de Toegankelijkheid die Ieder(in)9 jaarlijks in oktober organiseert. In 2019 was
het thema Vrije tijd, doen wat je zelf wilt en in 2020 Digitale toegankelijkheid;
• De online campagne Het is zo klaar, als onderdeel van het programma MKB Toegankelijk (zie
paragraaf 3.9). VNO-NCW en MKB-Nederland lanceerden in 2020 deze online campagne om te
laten zien hoe MKB-ondernemers snel en eenvoudig hun onderneming toegankelijk kunnen
maken voor mensen met een beperking;

7

Programmaplan Onbeperkt meedoen! (2018), p. 15.

8

Zie magazines.rijksoverheid.nl/vws/onbeperktmeedoen.

9

Ieder(in) is de koepelorganisatie van mensen met een lichamelijke handicap, verstandelijke beperking of
chronische ziekte. Ieder(in) is tevens de penvoerder van de bestuurlijke partner Alliantie (zie paragraaf 3.0
introductie). https://iederin.nl/

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 11

12 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

• De inzet van een tolk Nederlandse Gebarentaal tijdens de persconferenties over het
coronavirus, wat eraan heeft bijgedragen dat veel meer mensen zich realiseren dat het bij
crisiscommunicatie cruciaal is om voor mensen met een auditieve beperking een tolk
Nederlandse Gebarentaal in te zetten (zie hoofdstuk 2);10
• De publiekscampagne Houd de lijn vrij, die mensen in oktober van 2019 en 2020 erop attendeerde
om geleidelijnen vrij te houden en er geen fietsen, reclameborden of andere obstakels op te
plaatsen. Mensen met een visuele beperking hebben geleidelijnen hard nodig om hun weg in
de openbare ruimte te vinden.
Meer bewustwording maakt een toegankelijke samenleving steeds vanzelfsprekender, iets wat
bijvoorbeeld ook blijkt uit de positieve berichtgeving in de lokale, regionale en landelijke media.
Evengoed blijft het de komende jaren van belang om de bewustwording verder te laten groeien.

3. Inzet van ervaringsdeskundigheid
‘De belangrijkste partners bij het werken aan een inclusieve samenleving zijn natuurlijk de mensen om wie het gaat zelf. Binnen elke
actielijn zetten we daarom in op een goede dialoog met ervaringsdeskundigen. Met de mensen om wie het gaat worden de actie­
lijnen verder uitgewerkt en uitgevoerd. Zo zorgen we ervoor dat de
oplossingen om de samenleving toegankelijker te maken, passend
zijn. De gesprekken met ervaringsdeskundigen vinden plaats daar
waar het verschil kan worden gemaakt. En daar waar staand beleid
in gang is gezet of voorgenomen beleid wordt ontwikkeld. Lokaal
met gemeenten. In sectoren met bedrijven en brancheverenigingen.
En binnen het Rijk met de beleidsmakers op de relevante thema’s.’11

Bij diverse projecten en activiteiten van Onbeperkt meedoen! zijn in de afgelopen periode mensen
met een beperking betrokken. Voorbeelden van samenwerking met ervaringsdeskundigen zijn:
• Het SamenSpeelAkkoord waarover kinderen met een beperking hun mening mogen geven.
Dit onderwerp staat regelmatig op de agenda van de kinderraad van het Gehandicapte Kind12,
een groep van tien kinderen met diverse beperkingen. Ouders van kinderen met een beperking
hebben ook een waardevolle rol om het spelen tot een succes te maken. Daarom schuiven
zij aan bij de klankbordgroep van deskundigen die de uitvoering van het akkoord begeleidt
(zie paragraaf 3.11);

10 Zie www.doof.nl/algemeen/veel-aandacht-voor-inzet-gebarentolk-tijdens-persconferenties-coronavirus/.
11

Programmaplan Onbeperkt meedoen! (2018), p. 32.

12 Een samenleving waarin elk kind vriendjes heeft en geen gehandicapt kind alleen hoeft te spelen – dat is het
ideaal van de Nederlandse Stichting voor het Gehandicapte Kind. https://www.nsgk.nl/
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 13

• De innovatiechallenge Toegankelijk Stemmen waarvoor ervaringsdeskundigen uit het netwerk
van de LFB13 en Stichting ABC14 tijdens de Week van de Toegankelijkheid voorstellen beoordeelden.
Vervolgens brachten zij hierover advies uit aan de jury (zie paragraaf 3.5);
• Het What if Lab Onbeperkt meedoen dat op meerdere manieren kennis van ervaringsdeskundigen
inzet. Ieder(in) en een ervaringsdeskundige van MKB Toegankelijk maken deel uit van het project­
team. Tijdens de masterclass voor designers hebben ervaringsdeskundigen met designers gesproken.
Betrokken belangenorganisaties waren: LFB, Ieder(in), Dwarslaesie Organisatie Nederland15,
Nederlandse Vereniging voor Autisme16 en de Oogvereniging17 (zie paragraaf 3.13);
• De sessies met ervaringsdeskundigen en belangenverenigingen die het ministerie van IenW
organiseert over wensen voor de toekomst voor het openbaar vervoer. Zoals de bijeenkomsten
in oktober 2019 met Ieder(in), de Oogverenigingen Wij Staan Op!18 Ervaringsdeskundigen worden
ook betrokken bij het maken van de nieuwe afspraken over de toegankelijkheid van het openbaar
vervoer (zie paragraaf 3.1);
• De werkgroep rond het actieplan Toegankelijkheid voor de Bouw die bestaat uit ervarings­
deskundigen vanuit het netwerk van Ieder(in) en vertegenwoordigers van partijen uit de
bouwsector (zie paragraaf 3.4).
De inzet van ervaringsdeskundigheid neemt toe, ook buiten het programma om. De Alliantie
draagt vanuit Onbeperkt meedoen! als bestuurlijke partner bij aan het ondersteunen van die inzet,
met trainingen, bijeenkomsten en kennisproducten (zie paragraaf 3.10). Tot nu toe is het niet voor
alle organisaties en bedrijven vanzelfsprekend en uitvoerbaar om met ervaringsdeskundigen te
werken. Het zal de komende jaren dus nodig blijven om deze werkwijze verder te stimuleren.

13 De LFB is de landelijke belangenorganisatie dóór en vóór mensen met een verstandelijke beperking. https://lfb.nu/
14 Stichting ABC is een vrijwilligersorganisatie van en voor laaggeletterden in heel Nederland. https://st-abc.nl/
15 Dwarslaesie Organisatie Nederland is dé belangenorganisatie voor mensen met een dwarslaesie of een
caudalaesie en hun naasten. https://www.dwarslaesie.nl/
16 De Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) is dé vereniging die zich inzet voor de belangen van mensen met
autisme en hun naasten – in alle levensfasen en op alle levensterreinen. https://www.autisme.nl/
17 De Oogvereniging is de patiënten- en belangenorganisatie voor alle mensen met een oogaandoening in Nederland.
https://www.oogvereniging.nl/
18 Stichting Wij Staan Op! is een beweging van jongvolwassenen met een fysieke handicap. https://wijstaanop.nl/
14 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

4. Uitwerking in actielijnen
‘Actielijnen beschrijven de belangrijkste stappen die we zetten om
onze doelen te behalen. Dit is niet de volledige weergave van de
inzet op bepaalde thema’s. Maar de actielijn geeft wel de kern van
de maatregelen weer van waar wij gezamenlijk met alle betrokkenen
stapsgewijs naar toe willen werken en waarop we de resultaten
monitoren.’19

Op een aantal thema’s binnen Onbeperkt meedoen! zijn in de afgelopen twee jaar veelbelovende
stappen gezet richting meer toegankelijkheid. Dit blijkt onder andere uit:
• Het percentage reizigers dat van of naar een toegankelijk station reist (66% in 2019).
Naar verwachting is dat percentage in 2022 90% (zie paragraaf 3.1);
• De oplevering van het platform Uniek Sporten: een online sportcommunity om sporters met een
beperking van inactief naar actief sporten en bewegen te brengen. De community biedt een
overzicht van 3.400 aanbieders met 5.600 activiteiten op 3.815 sport- en beweeglocaties. In 2019
had het platform bijna 400.000 unieke bezoekers (zie paragraaf 3.5);
• De versterking van persoonlijke dienstverlening voor mensen in de Wajong en WIA, waarin
het ministerie van SZW vanuit het regeerakkoord € 40 miljoen investeert. Het ministerie van SZW
investeert bovendien € 8 miljoen in een pilot voor generieke werkgeversvoorzieningen. Werkgevers
kunnen hun bedrijf toegankelijker maken door één of meerdere werkplekken aan te passen.
Verder is voor praktijkleren, om voor jongeren zonder startkwalificatie de overgang naar werk te
versoepelen, in 2021 € 63 miljoen euro beschikbaar. Daarnaast is de aanpak Simpel Switchen in de
Participatieketen gestart, waarmee mensen makkelijker kunnen gaan werken vanuit een uitkering
en daar eventueel ook weer op terug kunnen vallen (zie paragraaf 3.2);
• Het Programma Cultuurparticipatie: in dit programma heeft het ministerie van OCW inmiddels
€ 1,35 miljoen toegekend aan projecten die zich specifiek richten op het verlagen van drempels
voor cultuur maken voor mensen met een verstandelijke of fysieke beperking. De komende
jaren stelt het ministerie ruim € 5 miljoen per jaar beschikbaar om het meedoen aan cultuur
makkelijker te maken voor diverse groepen mensen, waaronder mensen met een beperking
(zie paragraaf 3.5);
• De oprichting van de Direct Duidelijk Brigade in oktober 2019, vanuit het ministerie van BZK.
Overheidsorganisaties krijgen extra ondersteuning in het begrijpelijk communiceren tussen
burger en overheid. In de afgelopen jaren hebben 120 overheidsorganisaties circa 20.000 teksten
onder handen genomen (zie paragraaf 3.5).

19 Programmaplan Onbeperkt meedoen! (2018), p. 15.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 15

5. Gelijkwaardig meedoen, ook in coronatijden
De tijdelijk aangepaste samenleving moet werkbaar zijn voor iedereen
(‘design for all’), ook voor mensen met een beperking of chronische
ziekte. Daarbij moeten maatregelen afgestemd zijn op de feitelijke
risico’s die mensen lopen en op de ondersteuning die nodig is om
op gelijke voet het dagelijkse leven weer zoveel mogelijk te kunnen
oppakken. Dit heeft betrekking op alle domeinen van het leven en
vraagt betrokkenheid van diverse partijen in de samenleving.’20

De ambitie en doelstellingen van Onbeperkt meedoen! worden in deze coronatijd nog relevanter.
De samenleving moet immers ook met tijdelijke aanpassingen en coronamaatregelen werkbaar
zijn voor iedereen, mensen met een beperking of chronische ziekte inbegrepen. Vanaf het begin
van de coronacrisis is daarom nauw samengewerkt met cliënt- en brancheorganisaties en beroeps­
verenigingen. Ook zijn er verschillende lopende en verrichtte activiteiten in gang gezet om de positie
van mensen met een beperking of chronische ziekte in coronatijd veilig te stellen (zie hoofdstuk 2).

6. Duurzame verandering
‘De opdracht waar het VN-verdrag ons als samenleving voor plaatst,
is niet in één dag afgerond. Aan de ene kant vraagt deze opdracht
van ons dat we voor de korte termijn doelen stellen en concrete
stappen zetten. Aan de andere kant is het nodig dat wij duurzaam
bewust blijven van de opdrachten uit het VN-verdrag, oog hebben
voor de lange termijn en het gesprek blijven voeren over de thema’s
die mensen met een beperking zelf aandragen. Wij beseffen ons
namelijk dat het volledig realiseren van de ambitie verder reikt dan
de duur van dit programma.’21

De implementatie van het VN-verdrag vraagt om blijvende aandacht en inspanning. Bij de
ratificatie in 2016 werd dit door het toenmalige kabinet ook al benoemd. Het huidige kabinet
heeft de afgelopen twee jaar met Onbeperkt meedoen! de maatschappelijke beweging rond het
VN-verdrag willen versterken. Het vraagt echter om uithoudingsvermogen om deze beweging
op gang te houden en er de vruchten van te kunnen plukken.
De genomen stappen leiden voor mensen met een beperking niet altijd tot direct merkbare
verbeteringen, hoe graag de partijen die zich sterk maken voor toegankelijkheid en inclusie dit
ook zouden zien. Bovendien zijn mensen met een beperking in de afgelopen jaren terecht extra
alert geworden op het signaleren van resterende drempels die zij in het dagelijkse leven tegen­
komen. Uit de indicatoren en verhalen van ervaringsdeskundigen blijkt dat nog niet alle mensen

20 Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 386. COVID-19-strategie voor mensen met een beperking of chronische ziekte:
‘een veilige terugkeer naar het gewone leven’, p. 2.
21 Programmaplan Onbeperkt meedoen! (2018), p. 13.

16 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

met een beperking hun leven kunnen leiden zoals zij dit willen. Om de resultaten tot duurzame
verandering te laten leiden, met tastbare effecten voor de mensen om wie het gaat, zijn daarom
verdere stappen nodig. Dit zijn een aantal voorbeelden van stappen die de komende periode
worden gezet:
• Een bestuursakkoord over de verdere toegankelijkheid van het openbaar vervoer tussen het
ministerie van IenW, decentrale overheden, vervoerders en vertegenwoordigers van mensen met
een beperking, dat in het voorjaar van 2021 zal worden gesloten. In de contourennota bij het
Toekomstbeeld OV 2040 hebben vervoerders en overheden een volledig toegankelijk openbaar
vervoer als gezamenlijk doel voor 2040 gesteld (zie paragraaf 3.1);
• Een toekomstagenda voor passender en inclusiever onderwijs in het basis- en voortgezet
onderwijs en het mbo, die voorkomt uit de evaluatie van het passend onderwijsbeleid in 2020.
Verder zijn er vanaf 2020 meer mogelijkheden om te experimenteren met samenwerking tussen
regulier en speciaal onderwijs (zie paragraaf 3.3);
• De ontwikkeling van een eenduidige richtlijn voor toegankelijk (ver)bouwen door de NEN,
in samenwerking met alle betrokken partijen bij het actieplan Toegankelijkheid voor de Bouw,
in opdracht van het ministerie van BZK (zie paragraaf 3.4);
• Het actieplan hulpmiddelen, met tien actielijnen voor structurele verbeteringen in de
hulpmiddelenverstrekking. De betrokken partijen voeren deze acties de komende periode
samen uit (zie paragraaf 3.6);
• De digitale toegankelijkheidsverklaring die overheidsinstanties sinds 23 september 2020
moeten afgeven voor alle websites en applicaties onder hun beheer. Om te zorgen dat in de
komende jaren meer overheidswebsites volledig aan alle eisen voldoen, is inzicht in de digitale
toegankelijkheid een expliciete eerste stap (zie paragraaf 3.5). Het bedrijfsleven zet eveneens in
op digitale toegankelijkheid. Onbeperkt meedoen! ondersteunt de Zelfscan Toegankelijkheid van
Thuiswinkel.org, Stichting Accessibility en MKB-Nederland (zie paragraaf 3.9).

Vooruitblik
De activiteiten van het programma lopen in ieder geval door tot 31 december 2021. Een belangrijk
doel is om de evaluatie van de programmatische aanpak van Onbeperkt meedoen! bij de implementatie
van het VN-verdrag in het voorjaar van 2021 af te ronden. Mede op basis van deze evaluatie kan de
vervolgaanpak vanaf 2022 worden bepaald.
De missie blijft dat het VN-verdrag in het DNA belandt van overheden, bedrijven en organisaties,
bij diegenen die verantwoordelijkheid zijn voor de uitvoering ervan. Het kabinet werkt daarom met
alle betrokken partners door aan het creëren van bewustwording over de drempels waar mensen
met een beperking in de praktijk tegenaan lopen. En het kabinet zet in op het verder versterken van
het gedeelde eigenaarschap rond de maatschappelijke opgave om deze drempels weg te nemen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 17

Idman: ‘Omdat ik een licht verstandelijke beperking
heb, kost het mij extra moeite om alle nieuwe corona­
regels meteen te snappen. Ik ben daarom blij met
informatie die makkelijk geschreven is. Dat geeft me
een zeker gevoel.’ Bekijk het filmpje

18 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2.

Onbeperkt meedoen!
en de coronacrisis

Het coronavirus beïnvloedt ontegenzeglijk het dagelijks leven van mensen met een beperking of
chronische ziekte. Zij lopen vanwege onderliggende medische aandoeningen een verhoogd risico
op een ernstig, en mogelijk levensbedreigend verloop van een coronabesmetting. Ook op andere
vlakken kan hun leven flink ontregeld raken, bijvoorbeeld door een veranderd dagritme of minder
bezoek van naasten of mantelzorgers.
De uitbraak van het coronavirus resulteerde in een acute crisis, maar blijkt ook veel impact op de
langere termijn te hebben. Als gevolg van de coronamaatregelen kunnen mensen met een beperking
in mindere mate zelfstandig meedoen en worden ze afhankelijker van anderen. Soms leiden deze
maatregelen tot extra uitdagingen bij het thuiswerken, online studeren of boodschappen doen.
Mensen met een beperking zien hun wereld kleiner worden wanneer er geen rekening wordt
gehouden met hun belangen, zoals in de protocollen voor de anderhalvemetersamenleving.
De ambitie en doelstellingen van Onbeperkt meedoen! worden in deze coronatijd nog relevanter.
De samenleving moet immers ook met tijdelijke aanpassingen en coronamaatregelen werkbaar
zijn voor iedereen, mensen met een beperking of chronische ziekte inbegrepen. De maatregelen
moeten worden afgestemd op de feitelijke risico’s die mensen lopen, en op ondersteuning om het
dagelijkse leven in al zijn facetten weer zo goed mogelijk op te pakken.
Om mensen met een beperking juist nu de kans te bieden om gelijkwaardig mee te doen, is betrokken­
heid van diverse partijen nodig. Vanaf het begin van de coronacrisis is daarom nauw samengewerkt
met cliënt- en brancheorganisaties en beroepsverenigingen. In samenspraak met vertegen­
woordigende organisaties is een COVID-19-strategie voor mensen met een beperking of chronische ziekte

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 19

opgesteld (zie onder, Activiteiten en resultaten).22 Vervolgens heeft een geleerde-lessentraject
plaatsgevonden voor de verdere uitvoering ervan.23

Catshuissessie met mensen met een beperking of chronische ziekte
Op 12 oktober jl. vond een Catshuissessie plaats met zeven mensen met een beperking of
chronische ziekte. Vanwege de geldende coronamaatregelen werd deze sessie digitaal
gehouden. De minister-president ging met de genodigden in gesprek over hun ervaringen
met de coronacrisis en de impact ervan op hun dagelijks leven.
Het gesprek gaf een indringende kijk op de veelomvattende effecten van de coronacrisis
op de levens van de genodigden. Thema’s die aan de orde kwamen waren: de angst om ziek
te worden, bijvoorbeeld omdat gezinsleden met een vitaal beroep aan het werk moesten
blijven en daarmee het risico vergrootten dat het virus het huishouden zou bereiken; de
kwetsbaarheid bij het regelen en continueren van intensieve zorg voor zichzelf of hun kind;
de verantwoordelijkheid die ouders voelden voor hun kind in een wooninitiatief; en de
eenzaamheid door het gemis aan contacten.
De sessie gaf inkleuring aan de wekelijkse input vanuit de cliëntorganisaties en onderstreepte
het belang van alle activiteiten die ervoor zorgen dat deze mensen in coronatijd ook veilig
en volwaardig kunnen meedoen.

Hieronder volgen verschillende lopende en verrichtte activiteiten die in gang zijn gezet om
de positie van mensen met een beperking of chronische ziekte in coronatijd veilig te stellen.
Zolang het nodig is zal er aandacht blijven voor hun specifieke positie, eventueel in de vorm
van aanvullende acties of maatregelen.

Activiteiten en resultaten
• COVID-19-strategie
De COVID-19-strategie voor mensen met een beperking of chronische ziekte geeft richting aan de huidige
en toekomstige maatregelen. Doel is dat deze mensen in staat zijn om ook in coronatijd veilig
en gelijkwaardig mee te doen in de samenleving. De strategie bevat de ambities die gewogen
worden zodra er nieuwe beslissingen moeten worden genomen.
• Routekaart
Een belangrijke richtinggevende actie is de routekaart voor mensen met een kwetsbare gezondheid,
die op 20 mei jl. is gepresenteerd.24 Deze bevat stappen omtrent:

− Versoepeling van de bezoekregeling in instellingen;
− Ontvangst van bezoek thuis;
− Toestaan van logeren, zowel thuis als in instellingen;
− Openstelling van de reguliere dagbesteding en het vervoer daarnaartoe.

22 Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 386.
23 Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 507.
24 Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 351.
20 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ook nu het aantal besmettingen weer toeneemt, is het uitgangspunt overeind gebleven dat bezoek
van naasten en logeren mogelijk moet blijven, en dat de dagbesteding openblijft, zo nodig in
aangepaste vorm. Deze stappen zijn in lijn met de lessen uit eerste golf, waarover in september aan
de Tweede Kamer is gerapporteerd.25

• Communicatie rondom het coronavirus
Op het terrein van toegankelijke en begrijpelijke informatie zijn waardevolle resultaten geboekt.
De tolk gebarentaal is inmiddels een vaste waarde bij alle persconferenties en elke persconferentie
wordt na afloop voorzien van audiodescriptie. Op de corona-webpagina in eenvoudige taal van
de Rijksoverheid zijn, naast samenvattingen van de persconferenties in begrijpelijke taal, informatie­
brochures geplaatst over corona-gerelateerde thema’s. Zoals informatie over dagbesteding,
gebruik van mondkapjes, doorverwijzingen in de zorg en opname op de intensive care. Ook werkt
de Rijksoverheid samen met organisaties zoals de VGN, Ieder(in), het Nederlands Jeugd Instituut,
Pharos en stichting Lezen en Schrijven. Deze organisaties hebben eveneens (overzichts)pagina’s
met begrijpelijke en toegankelijke informatie samengesteld en leveren een bijdrage aan de
verspreiding van deze informatie. Regelmatig is er overleg met Ieder(in), VGN en Ieder(in) om te
bespreken of het informatieaanbod actueel is en aansluit op de vragen die in de achterban van
deze organisaties leven.

Steffie legt Corona eenvoudig uit
Ook op corona.steffie.nl is begrijpelijke en betrouwbare informatie over het coronavirus te
vinden. De website is tot stand gekomen in samenwerking met de Rijksoverheid. Met deze
website voorziet Steffie in de groeiende vraag naar betrouwbare en begrijpelijke informatie
voor kwetsbare doelgroepen, zoals mensen met een verstandelijke beperking en
laaggeletterden.
Inmiddels zijn er op Steffie modules ontwikkeld over:
• Het Coronavirus (in het algemeen)
• Testen op Corona
• De Corona-melder App
• Plan je Week

• Nieuw informatiepunt over corona op Vilans.nl
Uit de gesprekken met cliëntorganisaties is naar voren gekomen dat mensen met een kwetsbare
gezondheid behoefte hebben aan gezondheidsinformatie omtrent het coronavirus. Om deze reden
heeft het ministerie van VWS aan Vilans (als landelijke kennisorganisatie voor de langdurende
zorg) gevraagd om een online informatiepunt op te zetten waar mensen met een kwetsbare
gezondheid, zoals chronische zieken, ouderen én mensen met een beperking geholpen worden
bij het vinden van antwoord op hun vragen. Op de site bundelen het ministerie van VWS, Ieder(in),
Per Saldo, seniorenorganisaties en Vilans bestaande gevalideerde kennis en informatie vanuit
het perspectief van cliënten, hun naasten en zorgprofessionals.

25 Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 507.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 21

• Protocol Toegankelijk Dagje Uit en handreiking Openbare ruimte
In samenwerking met de bestuurlijke partners zijn er diverse resultaten bereikt. De Club van Elf,
waarin Nederlands grootste dagattracties zijn verenigd, heeft een protocol opgesteld voor een
toegankelijk dagje uit in coronatijd (zie ook paragraaf 3.12). De VNG heeft in een handreiking
openbare ruimte specifieke aandachtspunten voor mensen met een beperking benoemd.
• CoronaMelderApp toegankelijk en begrijpelijk
Op 10 oktober 2020 is de CoronaMelder-app landelijk in gebruik genomen. Deze app informeert
mensen wanneer zij in de buurt zijn geweest van iemand die besmet is met het coronavirus.
Toegankelijkheid, begrijpelijkheid en gebruiksvriendelijkheid waren vanaf het begin expliciete
ontwerpeisen bij het ontwikkelen van deze app. In de eerste ontwerpfase hebben zowel ervarings­
deskundigen als toegankelijkheidsexperts input geleverd tijdens de appathon die door het
ministerie van VWS werd georganiseerd. De uiteindelijke app is uitgebreid getest op
toegankelijkheid, ervaringsdeskundigen uit het netwerk van Ieder(in) waren nauw betrokken
bij het testen (zie ook paragraaf 3.10).26
• Coronatest website gebruiksvriendelijk en toegankelijk
Aan het einde van de zomer van 2020 is de Coronatest website, waar Nederlanders zelf een
afspraak kunnen inplannen, live gegaan. Voor de Coronatest website heeft de GGD advies
gevraagd aan Ieder(In), de Patiëntfederatie en Vals Plat over de gebruikersvriendelijkheid en de
toegankelijkheid. Deze adviezen zijn zoveel als mogelijk verwerkt in de Coronatest website.
• Toegankelijke teststraten
De GGD werkt aan verschillende vormen van mobiele testvoorzieningen om de testlocaties zo
toegankelijk mogelijk te maken. Deze inzet draagt eraan bij dat mensen met een beperking
eenvoudiger een testlocatie kunnen bereiken. Indien mensen onmogelijk naar een testlocatie
kunnen komen, gaat de GGD in gesprek met mensen om tot een alternatief te komen. Over de
toegankelijkheid van de teststraten zijn in de afgelopen periode overleggen geweest tussen de
GGD en Ieder(in).

26 Hoe maak je een app die voor iedereen even goed werkt? Bram Duvigneau (Firm Ground) is accessibility
researcher en vertelt meer over de digitale toegankelijkheid van de CoronaMelderApp.
https://www.youtube.com/watch?v=OEMkbsaqpZc
22 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 23

Tjitske (moeder Janita): ‘Ik geniet van Janita’s lach als
we met haar het water inrijden. Fantastisch dat we dit als
gezin samen kunnen beleven. Ze hoort er helemaal bij.’
Lees het artikel

24 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3.

Voortgang

3.0 Introductie
Onbeperkt meedoen! bestaat uit zeven actielijnen, uitgevoerd door de Rijksoverheid, en diverse
projecten van zowel bestuurlijke als maatschappelijke partners. Dit hoofdstuk begint met een
korte introductie van de programmaonderdelen. Daarna volgt in paragraaf 3.1 t/m 3.14 de
rapportage over de activiteiten en resultaten per onderdeel.

Actielijnen
Het is aan de Rijksoverheid om het VN-verdrag bij alle relevante beleidsprogramma’s en wet- en
regelgeving op de agenda te zetten. Elke bewindspersoon is op zijn eigen thema’s aanspreekbaar
op de implementatie van het VN-verdrag: elke bewindspersoon blijft zelf verantwoordelijk op zijn
eigen beleidsterrein en de communicatie hierover. Deze verantwoordelijkheid is binnen Onbeperkt
meedoen! vertaald naar zeven actielijnen, elk met een doelstelling gebaseerd op het VN-verdrag.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 25

Actielijn

Doel

Vervoer

Reizigers met een beperking steeds meer zelfstandig

Ministerie van Infrastructuur

gebruik laten maken van het openbaar vervoer;

en Waterstaat (IenW)

verbetering van de aansluiting tussen doelgroepen­

Op onderdelen i.s.m.

vervoer en openbaar vervoer.

Ministerie van VWS

Werk

Coördinatie

Mensen met een arbeidsbeperking meer kansen

Ministerie van Sociale Zaken

geven op een reguliere baan, en zo bijdragen aan een

en Werkgelegenheid (SZW)

inclusieve arbeidsmarkt.
Alle kinderen toegang tot onderwijs geven en een

Ministerie van Onderwijs,

passend aanbod bieden; begeleiding en ondersteuning

Cultuur en Wetenschap

beter vindbaar maken voor leerlingen en studenten.

(OCW)

Bouwen, Wonen en

Toegankelijkheid van gebouwen verbeteren; zorgen

Ministerie van

Openbare ruimte

voor de beschikbaarheid van voldoende geschikte

Binnenlandse Zaken en

woningen en woonvormen voor mensen met een

Koninkrijksrelaties (BZK)

beperking.

Op onderdelen i.s.m.

Onderwijs

Ministerie van VWS
Participatie en

Meer kansen bieden om mee te doen met sport,

Op onderdelen: Ministeries

Toegankelijkheid

cultuur, media en verkiezingen; meer websites en

van BZK, OCW en VWS

apps toegankelijk maken; informatievoorziening van
overheden en andere partijen toegankelijker en
begrijpelijker maken.
Zorg en Ondersteuning

Goede toegankelijkheid en kwaliteit van zorg en

Ministerie van

ondersteuning waarborgen, omdat dit voor mensen

Volksgezondheid,

met een levensbrede en levenslange beperking een

Welzijn en Sport (VWS)

eerste randvoorwaarde is om mee te kunnen doen.
Rijk als organisatie

Als Rijksoverheid een toegankelijke organisatie zijn

Ministerie van

binnen de inclusieve samenleving: dit betreft fysieke

Binnenlandse Zaken en

toegang tot de rijksgebouwen, toegang tot websites,

Koninkrijksrelaties (BZK)

informatie en systemen, en als werkgever openstaan
voor iedere werknemer.

Met bovengenoemde actielijnen heeft het kabinet voor deze kabinetsperiode een koers uitgezet
om op zeven gebieden merkbare verbeteringen na te streven. Er zijn in Nederland daarnaast veel
meer initiatieven rondom de uitvoering van het VN-verdrag in gang gezet. Zie hiervoor de rapportage
over de inzet van Nederland aan het VN-comité voor dit VN-verdrag.27

27 Kamerstukken II 2017/18, 33990, nr. 65.
26 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Projecten
Voor gemeenten, bedrijven en organisaties ligt er eveneens een aanzienlijke opgave, waarbij
brancheverenigingen een aanjagende rol kunnen spelen. Vanuit het programma zijn de projecten
Iedereen doet mee!, MKB Toegankelijk en Niets Over Ons Zonder Ons gestart.

Project

Doel

Uitvoering

Iedereen doet mee!

Gemeenten ondersteunen door goede voorbeelden van

Vereniging van Nederlandse

koplopergemeenten zichtbaar te maken, onderlinge

Gemeenten (VNG)

kennisdeling te stimuleren en diverse handreikingen te
publiceren, zoals de handreiking Lokale Inclusie Agenda.
vng.nl/rubrieken/onderwerpen/iedereen-doet-mee
MKB Toegankelijk

Bewustwording over het belang van toegankelijkheid

VNO-NCW en

vergroten en inclusief denken in het bedrijfsleven

MKB-Nederland

bevorderen (bereik van 50.000 ondernemers); meer
keuzemogelijkheden voor mensen met een beperking.
www.mkbtoegankelijk.nl
Niets Over Ons

Inzet van ervaringsdeskundigheid bevorderen bij de

De Alliantie: Ieder(in),

Zonder Ons

ontwikkeling en uitvoering van beleid van overheden,

LFB, MIND en Per Saldo.

instellingen en organisaties.
nietsoveronszonderons.nl

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 27

3.1 Vervoer
Doel en ambitie
De actielijn Vervoer heeft een drieledig doel: reizigers met een beperking steeds zelfstandiger gebruik
laten maken van het openbaar vervoer; verbetering van het doelgroepenvervoer; en verbetering
van de aansluiting tussen doelgroepenvervoer en openbaar vervoer. Daarom wordt er gewerkt aan
het toegankelijk maken van meer haltes en stations, het vergroten van de gebruiksvriendelijkheid
en het verder integreren van het doelgroepenvervoer.
Overheden en vervoerders hebben in de contourennota bij het Toekomstbeeld OV 2040 afgesproken
om ernaar te streven dat het openbaar vervoer in 2040 volledig toegankelijk is, conform het
VN-verdrag. Dit betekent ook dat er bij de introductie van nieuwe diensten oog is voor toegankelijk­
heid en inclusiviteit en dat mobiliteitsaanbieders zich hiervan bewust zijn.
Om dit uit te werken vindt momenteel overleg plaats tussen het ministerie van IenW, decentrale
overheden, vervoerders en vertegenwoordigers van mensen met een beperking. Hierin staat de
vraag centraal wat er nog nodig is om zo veel mogelijk mensen met een beperking mee te laten
reizen met het openbaar vervoer. Denk daarbij aan de verdere ontwikkeling van toegankelijkheid
van haltes, verbetering van informatievoorziening over toegankelijke reizen en aansluiting tussen
vervoersmodaliteiten onderling en met de rest van de wereld. Naar verwachting leidt dit tot een
bestuursakkoord in het voorjaar van 2021.

Activiteiten en resultaten
• Toegankelijkheid treinstations
Met het programma Toegankelijkheid Stations maakt ProRail alle treinstations in het hoofdrailnet
toegankelijk. In 2019 was het percentage reizigers dat van of naar een toegankelijk station reist 66%.
Naar verwachting is dat percentage in 2022 90%. Begin 2021 verschijnt een actualisatierapport,
met een beschrijving van de inspanningen rondom toegankelijkheid van ProRail, NS en andere
treinvervoerders. De Tweede Kamer ontvangt dit rapport begin 2021.28
• Toegankelijkheid bus- en tramhaltes
In bovengenoemd overleg tussen het ministerie van IenW, decentrale overheden, vervoerders en
vertegenwoordigers van mensen met een beperking over het beoogde bestuursakkoord komt het
toegankelijk maken van meer van bus- en tramhaltes eveneens aan bod.
• Inzet OV-ambassadeurs
OV-ambassadeurs organiseren informatiebijeenkomsten, inloopspreekuren en proefreisjes.
Zij verlagen de drempel voor mensen die moeite hebben met reizen en dragen bij aan verbetering
en behoud van mobiliteit. Doel van hun werk is dat meer reizigers gebruik maken van het openbaar
vervoer. Begin 2021 komt er daarom een specifieke uitkering om de inzet van OV-ambassadeurs in
de regio te stimuleren. Gemeenten kunnen hier naar verwachting in de loop van 2021 aanspraak
op maken.

28 Hiermee wordt naar verwachting voldaan aan de motie Schonis/Van der Graaf, zie Kamerstukken II 2019/20,
35300A, nr. 42.
28 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Jan: ‘Zelfstandig reizen met het OV is voor mensen met
een visuele beperking supervermoeiend. Geleidelijnen
die ov-knooppunten met elkaar verbinden zijn heel
belangrijk. Zo kan ik mijn weg vinden van bijvoorbeeld
de tram naar de trein.’ Lees het artikel

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 29

Reizen op elk moment
De NS biedt op steeds meer stations reisassistentie, waarmee reizigers met een beperking
hulp krijgen bij het in- en uitstappen. NS Reisassistentie is inmiddels aan te vragen op
144 stations in Nederland. Sinds februari 2020 zijn hierbij ook de nachttreinen inbegrepen.
Zo kunnen reizigers met een beperking op elk moment van de dag én nacht met de trein.
Het is sinds kort ook mogelijk om de assistentieverlener op het vertrekperron te ontmoeten,
wat de wachttijd verkort.
De NS heeft voor reizigers met een visuele beperking de app NS-Perronwijzer geïntroduceerd.
Deze app leest actuele vertrektijden voor. Reizigers kunnen zo een laatste check doen zodat
ze in de juiste trein stappen.

• Vernieuwingsagenda Iedereen onderweg
Iedereen onderweg richt zich op toegankelijker doelgroepenvervoer en openbaar vervoer.
Overheden, vervoerders en reizigers met een mobiliteitsbeperking werken samen aan structurele
en merkbare verbeteringen in het vervoer. Binnenkort ontvangt de Tweede Kamer een aparte
voortgangsrapportage over de vernieuwingsagenda. Deze rapportage gaat uitgebreider in op de
resultaten en vervolgstappen. Iedereen onderweg heeft drie actielijnen:
1. Gebruik van het openbaar vervoer stimuleren
In deze actielijn wordt bijvoorbeeld gewerkt aan verbetering van de betrouwbaarheid van
reisinformatie, de monitoring van de werking van liften op stations en verbetering van de
toegankelijkheid van stationsomgevingen.
2. Doelgroepenvervoer efficiënter en klantgerichter organiseren
In deze actielijn wordt onder andere gewerkt aan een analyse van kwaliteitseisen van
chauffeurs en de rol van klanttevredenheid hierbij, de gemeentelijke criteria en procedures
bij de indicatiestelling en de mogelijkheden voor één loket.
3. Doelgroepenvervoer en openbaar vervoer beter op elkaar aan laten sluiten
In deze actielijn is onder meer een tool ontwikkeld waarmee overheden en vervoerders de
reizigersvoorwaarden voor een (keten)reis kunnen vastleggen en zijn goede praktijk­
voorbeelden in kaart gebracht.

Liften op stations
ProRail voert een project uit waarbij de werking van liften in stations wordt gemonitord.
Naar verwachting zullen in 2022 alle liften zijn voorzien van deze monitoring. Hierdoor
kunnen reizigers die zijn aangewezen op de lift, bijvoorbeeld door hun beperking, weten
of de lift waar zij gebruik van willen maken werkt. ProRail zal deze real time informatie
beschikbaar stellen, zodat app bouwers deze in de reisinformatie kunnen opnemen
(zoals 9292 en de NS-app).

• Inclusive Mobility Lab
Het Inclusive Mobility Lab wil de samenwerking versterken tussen alle partijen die bij Iedereen
onderweg betrokken zijn en de basis leggen voor het verspreiden van goede initiatieven. Eind
2019 is er een werkconferentie geweest van dit Lab. Volgens de deelnemers voorzag deze in de

30 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

informatiebehoefte die breed leeft. De inzet om regio’s te stimuleren om goede voorbeelden
over te nemen of te bekijken welke stappen daarvoor nodig zijn, was echter minder geslaagd.
De ministeries van VWS en IenW kijken naar mogelijke alternatieven om het Lab te vervolgen.

Samenvatting van de indicatoren
• Het percentage reizigers dat van/naar een toegankelijk station reist is 66% in 2019 (39% in 2016).
• Het percentage toegankelijke bushaltes voor reizigers met een motorische beperking is 45%
in 2020 (43% in 2016).
• Het percentage toegankelijke bushaltes voor reizigers met een visuele beperking is 49%
in 2020 (43% in 2016).
• Het percentage toegankelijke tramhaltes voor mensen met een beperking is in 2020:
− Utrecht, visueel: 100%
− Utrecht, motorisch: 100%
− Rotterdam, visueel: 44%
− Rotterdam, motorisch: 87%
− Den Haag, visueel: 74%
− Den Haag, motorisch: 89%
− Amsterdam, visueel: 41%
− Amsterdam, motorisch: 56%
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Vervoer.

Toelichting op de indicatoren
• De activiteiten van ProRail op stations vanuit het programma Toegankelijkheid stations leiden
tot een steeds hoger percentage reizigers dat van of naar een toegankelijk station reist. Naar
verwachting wordt in 2022 een percentage van 90% gehaald. In 2030 voldoen alle stations.
• Uit de indicator over de toegankelijkheid van bushaltes is af te leiden dat er steeds meer haltes
toegankelijk worden. Uit de cijfers lijkt naar voren te komen dat in 2020 de toegankelijkheid voor
mensen met een motorische beperking daalt ten opzichte van 2019. Dit heeft te maken met de
andere manier waarop de toegankelijkheid wordt bepaald. Voorheen bepaalden de wegbeheerders
de toegankelijkheid van haltes op basis van diverse criteria, die in de praktijk uiteen konden
lopen. Sinds 2020 gebeurt dit echter op basis van gestroomlijnde criteria, namelijk hoogte en
breedte van het perron en de aanwezigheid van een geleidelijn. Deze drie criteria zijn afkomstig
uit de halteplannen van de decentrale overheden uit 2006. Inmiddels zijn er redenen om die
criteria nader aan te scherpen. Daarbij is het de bedoeling dat het voorzieningenniveau op de
halte eerder hoger wordt, dan lager. In hoeverre dat invloed heeft op de indicator, is op dit
moment niet te bepalen.
• De indicator over de toegankelijkheid van tramhaltes laten een stijging zien. Utrecht voldoet
reeds voor 100%. Amsterdam, Den Haag en Rotterdam werken verder aan het toegankelijk maken
van de tramhaltes; op termijn worden daar zo veel mogelijk tramhaltes toegankelijk gemaakt.

Vervolgaanpak
Nadat in het voorjaar van 2021 nieuwe afspraken zijn gemaakt met de betrokken stakeholders,
zullen deze, waar relevant, in regelgeving worden vastgelegd. Concreet zal dit leiden tot een
wijziging van het Besluit en de Regeling Toegankelijkheid van het openbaar vervoer. Denk hierbij
bijvoorbeeld aan een aanscherping van de afspraken over het aanpassen van bus- en tramhaltes.
In 2021 zullen de procedures voor de aanpassing van de regelgeving worden doorlopen, zodat die
in 2022 in werking treedt. Tijdens dit proces kunnen de afspraken uit het bestuursakkoord al wel
worden uitgevoerd.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 31

3.2 Werk
Doel en ambitie
Mensen met een beperking zitten meer dan twee keer zo vaak zonder werk als andere mensen.
Binnen de actielijn Werk wil het ministerie van SZW mensen met een beperking meer kansen geven
op een reguliere baan en daarmee bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Het ministerie van
SZW doet dit samen met gemeenten, het UWV, de Landelijke Cliëntenraad, Ieder(in), ervarings­
deskundigen, vakbonden, AWVN, VNO-NCW en MKB-Nederland.
Acties in deze actielijn richten zich op:
1. Meer kansen op een baan voor mensen met een arbeidsbeperking;
2. Verbeterde werkgeversdienstverlening;
3. Verbeterde werknemersdienstverlening;
4. Verbeterde verstrekking van werkvoorzieningen.

Invloed van de coronacrisis op de arbeidsmarkt
De coronacrisis heeft grote gevolgen voor de arbeidsmarkt. Mensen met een arbeidsbeperking
werken vaker dan gemiddeld met flexibele contracten in sectoren die getroffen zijn door de crisis
en hebben dus meer kans om hun baan te verliezen. De afgelopen jaren is voor deze mensen de
afstand tot de arbeidsmarkt juist kleiner gemaakt, onder meer via de banenafspraak. De doelgroep
banenafspraak betreft een kwetsbare groep mensen op de arbeidsmarkt. Vaak starten deze mensen
op een tijdelijke baan. Niet alleen werkgevers, het UWV en gemeenten hebben grote investeringen
gedaan om de doelgroep banenafspraak aan het werk te krijgen, ook de mensen met een arbeids­
beperking zelf hebben hierin geïnvesteerd. Het is dan ook essentieel om te voorkomen dat deze
investeringen verloren gaan.

Activiteiten en resultaten
• Breed Offensief
De staatssecretaris van SZW heeft eerder een Breed Offensief aangekondigd om meer mensen
met een beperking aan het werk te helpen en houden. De inzet is erop gericht om meer mensen
met een beperking aan het werk te helpen en (meer) werken aantrekkelijk te maken, door inzet
van werkgevers en verbeterde matching van arbeidsregio’s. Op 13 februari 2020 is een wetsvoorstel
voor het uitvoeren van het Breed Offensief met een wijziging van de Participatiewet bij de
Tweede Kamer ingediend.29 Het streven is dat dit wetsvoorstel, onder het voorbehoud van
parlementaire goedkeuring, op 1 juli 2021 van kracht wordt.
• Persoonlijke dienstverlening
Vanuit het regeerakkoord is € 40 miljoen beschikbaar gesteld om de persoonlijke dienstverlening
te intensiveren die het UVW aanbiedt aan Wajongers en gedeeltelijk arbeidsgeschikten in de WIA.
De middelen zijn ingezet voor structurele financiering van de dienstverlening aan Wajongers en
aan alle WGA’ers vanaf instroomcohort 2017 in de eerste vijf jaar na instroom in de WIA.
Daarnaast is het UWV een effectenonderzoek gestart naar de WGA-dienstverlening. Dit moet
inzicht bieden in de mate waarin de dienstverlening bijdraagt aan werkhervatting, de meest
effectieve inrichting van de dienstverlening en de vereiste intensiteit ervan. Het onderzoek loopt
tot en met begin 2024, met een tussentijdse evaluatie in 2021 en een eindrapportage eind 2024.
• Regionale samenwerking onderwijs
Om de samenwerking tussen gemeenten, het praktijk- en voortgezet speciaal onderwijs en
werkgevers te verstevigen zijn 4 brede en 17 smalle samenwerkingsverbanden gerealiseerd.
29 Kamerstukken 2019/20, 34352, nr. 192.
32 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ronald: ‘In deze baan voel ik mij van waarde. Ik ben
slechthorend, maar met wat hulp kan ik anderen toch
verstaan. Het project Warm Welkom geeft me de kans
om klanten te helpen en mijzelf te ontwikkelen.’
Bekijk het filmpje

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 33

Ongeveer 25 jongeren zijn op banen geplaatst. Verder is ondersteunend materiaal ontwikkeld
voor alle regio’s, waaronder Werkportretten en MatchMagazines, en zijn inzichten verzameld over
de voorwaarden voor duurzame samenwerking tussen de regionale partners.
• Actieprogramma Werken in de Zorg
Het actieprogramma heeft meer inzicht gegeven in passende functies in verpleeghuizen voor
pro- en vso-leerlingen. Denk aan zorgondersteuner, werk in de catering en horeca, en de huishoudelijke en facilitaire dienst. In Amsterdam zijn 26 pro-leerlingen gestart met een mbo2-traject.
Ook in Utrecht zijn jongeren gestart met oriënterende stages. In Friesland zijn jongeren in zowel
stages als werk aan de slag gegaan bij twee zorginstellingen. Werken in de Zorg is inmiddels
afgerond en het ministerie van SZW organiseert met betrokken partijen een bijeenkomst om de
resultaten te delen en te bekijken hoe organisaties de opbrengsten verder kunnen brengen.
• Pilots praktijkleren mbo
Met praktijkleren mbo wil het ministerie van SZW voor jongeren zonder startkwalificatie de
overgang naar werk versoepelen en de kans op duurzaam werk vergroten. Voor praktijkleren is
in 2021 € 63 miljoen euro beschikbaar. Met een kortdurende opleiding op een leerwerkplek
kunnen jongeren een mbo-certificaat of een praktijkverklaring halen, die herkenbaar zijn voor
werkgevers en onderwijsinstellingen. Het is de gezamenlijke ambitie van de ministeries van
SZW en OCW, de VNG, Divosa, het UWV, de MBO Raad, de NRTO, SBB en sociale partners om
praktijkleren en de benodigde samenwerking tussen de domeinen mbo en Werk & Inkomen
structureel te verankeren in de arbeidsmarktregio’s.
• Project Simpel Switchen in de Participatieketen
In het project Simpel Switchen zijn acties gestart langs vier sporen30:
1. Mensen moeten vanuit een uitkering makkelijker kunnen gaan werken en weer terugvallen
als dit toch of tijdelijk niet lukt;
2. Beter inzicht in de financiële gevolgen van aan het werk gaan;
3. Meedoen op de best passende plek;
4. Continuïteit in begeleiding en integrale ondersteuning.
Het ministerie van SWZ werkt samen met Divosa en vele partners hard aan de uitwerking
hiervan. Enkele opbrengsten tot nu toe zijn:
− Een aanpassing van de Wajong, zodat het recht op Wajong herleeft bij uitval uit werk;
− Creatieve oplossingen met betrekking tot het aan- en uitzetten van de bijstandsuitkering;
− De Rekentool Uitkering naar Werk die door het Nibud is ontwikkeld;
− De handreiking Simpel switchen van dagbesteding naar werk van de Programmaraad.
• Innovatie en technologie op de werkvloer
Drie beleidsinitiatieven vormen een keten van innovatie in technologie en het daadwerkelijk
inzetten daarvan op de werkvloer:
1. Challenge Inclusie door Technologie
Het ministerie van SZW heeft een challenge georganiseerd in samenwerking met het UWV en
de Coalitie voor Inclusie en Technologie. Hieruit zijn zeven pilots voortgekomen om innovatieve
hulpmiddelen te testen in de praktijk.31 De hulpmiddelen met bewezen meerwaarde kunnen

30 Kamerstukken 2019/20, 34352, nr. 188. Voor het einde van 2020 ontvangt de Tweede Kamer de volgende
voortgangsbrief over Simpel Switchen.
31 Zie voor informatie over de pilots en de betrokken partijen: www.technologievoorinclusie.nl.
34 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

komend jaar worden doorontwikkeld voor opschaling. De Coalitie krijgt een vervolg, gericht
op blijvende samenwerking tussen alle publieke en private stakeholders. De ervaring met de
Coalitie laat zien hoe belangrijk het is om randvoorwaarden voor innovatie te blijven creëren
bij werkgevers.
2. Pilot generieke werkgeversvoorzieningen
Op 1 maart 2020 is bij het UWV een pilot gestart met generieke werkgeversvoorzieningen.
Werkgevers kunnen een subsidie aanvragen voor meerkosten van hun inclusieve werkplek­
aanpassing tot € 1 miljoen. Deze schaalvergroting geeft werkgevers meer ruimte voor techno­
logische innovatie. Voor de pilot is € 8 miljoen beschikbaar gesteld in 2020, met verlenging
in 2021 en 2022 op basis van de experimenteerwetgeving.
3. Innovatiefonds
Het afgelopen jaar is een verkenning uitgevoerd naar een sociaal innovatiefonds, met oog op
verregaande samenwerking met marktpartijen. Het doel van het fonds is het bij elkaar brengen
van publieke en private financiers, zodat werkgevers zelf kunnen investeren in een inclusieve
werkplek voor mensen met een arbeidsbeperking. De gebleken behoefte bij werkgevers geeft
voldoende aanleiding om komend jaar vervolgonderzoek te doen naar het ontwerp van een
sociaal innovatiefonds. Een pilot met drie werkgevers start in 2021.
• Regionale werkgeversdienstverlening
Met wijzigingen in de SUWI-regelgeving32 zet de staatssecretaris van SZW in op versterking van
de samenwerking tussen het UWV en gemeenten rondom de werkgeversdienstverlening en het
matchen in arbeidsmarktregio’s. Werkgevers en werkzoekenden moeten elkaar beter weten te
vinden op hun eigen regionale Werkgeversservicepunt (WSP). De dienstverlening op het WSP richt
zich op de brede doelgroep werkzoekenden met afstand tot arbeidsmarkt, waaronder mensen
met een arbeidsbeperking, maar ook op de extra toestroom aan werkzoekenden vanwege de
coronacrisis. Om de herkenbaarheid van het WSP bij werkgevers te vergroten loopt momenteel
de campagne Werkgeversanno.nu. Daarnaast is er een Dashboard Arbeidsmarktinformatie in ontwikkeling,
als uitbreiding op bestaande arbeidsmarktinformatie van het UWV.

Horecatalenten met een beperking
De Foodhall in Breda zet zich in voor inclusief werkgeverschap. De komende jaren moeten
ruim honderd mensen aan een betaalde baan zijn geholpen: mensen met een lichamelijke
of verstandelijke beperking of mensen die extra coaching en begeleiding nodig hebben.
In september 2020 is er een horeca-talentenjacht aangekondigd bij de Foodhall. De talenten­
jacht vormt een opstap naar betaald werk in de horeca. De gemeente Breda, BANK15, Social
Capital en de Foodhall hebben een samenwerkingsovereenkomst ondertekend. Het is de
bedoeling dat kandidaten ook de kans krijgen om door te stromen naar andere werkgevers
in Breda.

32 Op 7 juli is het aangepast Besluit SUWI gepubliceerd (Staatsblad, 2020/228), de publicatie van de onderliggende
Regeling SUWI is beoogd op 1 oktober. Per 1 januari 2021 treden de wijzigingen in werking.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 35

Samenvatting van de indicatoren
• Het aantal mensen werkzaam onder de Wet banenafspraak, op een beschutte werkplek onder
de Wsw, of in de Participatiewet bedroeg 167.089 in 2019 (137.894 in 2016).
• Het aantal banen voor mensen uit de doelgroep banenafspraak bedroeg 136.794 in 2019
(97.733 in 2016).
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Werk.

Toelichting op de indicatoren
• Uit de indicatoren blijkt dat het totale aantal kwetsbare mensen met een arbeidsbeperking
werkzaam onder de Wet banenafspraak, op een beschutte werkplek onder de oude Wet sociale
werkvoorziening (Wsw) of in de Participatiewet, in 2019 verder is toegenomen naar ruim 167.000.
Waar de omvang van de groep Wsw’ers daalt, omdat er sinds de inwerkingtreding van de
Participatiewet geen nieuwe mensen meer instromen, neemt het aantal mensen werkend onder
de banenafspraak of op een beschutte werkplek toe. Per saldo werken in 2019 ruim 5.000 meer
mensen met een arbeidsbeperking dan in 2018.
• De algemene indicatoren, waarin de arbeidsparticipatie en werkloosheid van mensen met
een arbeidsbeperking wordt vergeleken met de gehele (beroeps)bevolking zijn dit jaar niet
geactualiseerd. Door een tijdelijke wijziging in de totstandkoming van een van de bronnen,
konden de nodige berekeningen niet gemaakt worden. Over 2020 zullen de indicatoren weer
vastgesteld worden en zullen ook de eventuele effecten van de coronacrisis zichtbaar worden.

Vervolgaanpak
De impact van de coronacrisis op de economie houdt aan en zal ook in 2021 bepalend zijn voor de
arbeidsmarkt. Naar verwachting herstelt de economie zich deels, maar zal de werkloosheid verder
oplopen. Het kabinet richt zich het komende jaar dan ook op het behouden van de werkgelegenheid.
In de veranderde economie is er aandacht voor de mensen die bovenmatig worden getroffen,
zoals mensen met een arbeidsbeperking. De afgelopen jaren heeft het kabinet hard gewerkt aan
hervormingen van de arbeidsmarkt en sociale zekerheid. Het komende jaar gaat het kabinet door
op die ingeslagen weg.

36 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3.3 Onderwijs
Doel en ambitie
Alle kinderen en jongeren moeten toegang hebben tot onderwijs en een aanbod krijgen dat bij
hen past. Onderwijsondersteuning en begeleiding moeten goed vindbaar zijn. Deze zaken staan
centraal in de actielijn Onderwijs.
De maatregelen zijn gericht op:
1. Het in kaart brengen en verminderen van drempels voor leerlingen en studenten rondom
de toegankelijkheid en invulling van onderwijs;
2. Een verkenning samen met het veld omtrent de toekomst van inclusiever onderwijs;
3. Het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en zorg.

Samen leren onder één dak
Eduwiek is een onderwijsconcept waarin regulier en speciaal voortgezet onderwijs elkaar
versterken. Leerlingen van het praktijkonderwijs en vmbo, het speciaal voortgezet onderwijs
en leerlingen met een beperking uit het woonzorgcentrum krijgen les in één gebouw. Iedere
school heeft zijn eigen plekje, met een eigen plein en ingang. De scholen delen praktijk­
ruimtes, zoals een leskeuken, praktijklokalen voor hout en metaal, een winkel en een
simulatiewoonhuis.
Eduwiek biedt onderwijscombinaties die afgestemd zijn op de mogelijkheden van elke leerling.
Een expertiseteam zorgt voor passende ondersteuning. Het totale aanbod aan onderwijs,
begeleiding en zorg is beschikbaar voor iedere leerling, van het praktijkonderwijs tot en met
het gymnasium.

Activiteiten en resultaten
• Evaluatie passend onderwijs
In 2014 is passend onderwijs ingevoerd. Dit jaar is aan de hand van een wetenschappelijke
evaluatie van passend onderwijs, een veldtraject met partijen en diverse andere bronnen een
analyse gemaakt van de effecten van 5 jaar passend onderwijs. Onderdeel van de beleidsnota
Evaluatie en verbeteraanpak passend onderwijs is ook de ontwikkeling van een toekomstagenda
voor passender en inclusiever onderwijs. Ten behoeve van de evaluatie en de verbeteraanpak
vond het afgelopen jaar het veldtraject passend onderwijs plaats, waarin meer dan 80 mensen
betrokken waren die dagelijks met passend onderwijs te maken hebben. Daarnaast is met
koepel­organisaties rondom onderwijs en zorg gesproken over verschillende scenario’s om
passend onderwijs inclusiever te maken. De opbrengsten van het veldtraject en de uitwerking
van de verschillende inclusiescenario’s vullen de beleidsevaluatie van het NRO en het advies
Steeds Inclusiever van de Onderwijsraad aan. De toekomstagenda vormt een onderdeel van de
beleidsreactie passend onderwijs voor het basis- en voortgezet onderwijs en het mbo.
De Tweede Kamer heeft de beleidsreactie op 4 november 2020 ontvangen.33

33 Kamerstukken 2020/21, 31497, nr. 371

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 37

Marloes (moeder Julie): ‘Het is mooi om te zien hoe
welkom Julie is. Ze leest dagelijks mee in de reguliere
groep 4. Dit motiveert Julie enorm: haar leesniveau
is even hoog als dat van haar leeftijdgenoten zonder
beperking.’ Lees het artikel

38 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

• Experimenteerregeling regulier en speciaal onderwijs
Op 24 juni 2020 is de Beleidsregel experimenten samenwerking regulier en speciaal onderwijs 2020
afgekondigd. Deze regeling maakt samenwerking mogelijk tussen het basisonderwijs, speciaal
basisonderwijs en het speciaal onderwijs, en tussen het voortgezet onderwijs en voortgezet
speciaal onderwijs. Aan een soortgelijk experiment deden in het schooljaar 2018-2019 twee
scholen en in schooljaar 2019-2020 vijf scholen mee. Momenteel zijn er 15 aanvragen ontvangen;
vanwege de coronacrisis zijn dit er minder dan verwacht en zullen dit er volgend jaar meer zijn.
Verder lopen er gesprekken om de Samen naar School-klassen van de NGSK duidelijker te
positioneren in het reguliere onderwijs.
• Aansluiting onderwijs en zorg
Het ministerie van OCW en het ministerie van VWS werken samen om onderwijs en zorg beter
met elkaar te verbinden. Een greep uit de acties:
− Stimuleren van integraal maatwerk met onderwijs-zorgarrangementen;
− Het creëren en versterken van de benodigde randvoorwaarden om (school)uitval te voorkomen;
− Verdubbelen van de financiële regeling voor EMB-leerlingen;
− Ondersteunen van zorgarrangeurs op scholen bij het regelen van zorgfinanciering;
− Starten met een pilot met collectieve financiering van zorg in onderwijstijd in twee regio’s;
− Ondersteunen van lokale en regionale samenwerking door middel van het programma
Met Andere Ogen, onder andere in 11 inspiratieregio’s.
Over de voortgang en de vervolgstappen van deze samenwerking is de Tweede Kamer op
10 november 2020 in de derde Onderwijs- en zorgbrief geïnformeerd.
• Toegankelijkheid krijgt aandacht in IBO onderwijshuisvesting
Op 15 september 2020 is er een werkgroep ingesteld die op dit moment een interdepartementaal
beleidsonderzoek (IBO) verricht op het gebied van onderwijshuisvesting.34 De fysieke toegankelijk­
heid van onderwijshuisvesting en toegankelijkheid van informatie en communicatie worden in
dit onderzoek meegenomen. Ook wordt er in het IBO rekening gehouden met de koers die wordt
ingezet richting inclusiever onderwijs en de eisen dit aan schoolgebouwen stelt.
• Pilots nabegeleiding in het mbo
De afgelopen periode zijn er twee pilots uitgevoerd, gericht op de sluitende overgang van het
mbo-onderwijs naar de arbeidsmarkt. Eind dit jaar volgt de eindrapportage. Het eventueel
wettelijk vastleggen van een nazorgverplichting is aan een volgend kabinet.
• VN-intentieverklaringen in het hoger onderwijs
Steeds meer hogeronderwijsinstellingen hebben de VN-intentieverklaring ondertekend.35
Hiermee onderschrijven zij de ambitie van het VN-verdrag en koppelen daar doelstellingen
binnen hun eigen organisatie aan. Deze instellingen komen als werkgroep bijeen om kennis
uit te wisselen. Binnenkort start een online serie die de impact van de ondertekening van de
VN-intentieverklaring laat zien. Daarnaast heeft het Expertisecentrum Inclusief Onderwijs
(voorheen Expertisecentrum handicap + studie) met hogeronderwijsinstellingen een Landelijke
Werkgroep Studentenwelzijn opgericht. Deze werkgroep heeft onder andere een handreiking
gepubliceerd (zie onder) en een inspiratiedag georganiseerd.
34 https://wetten.overheid.nl/BWBR0044202/2020-10-13
35 Universiteit Leiden (2018), NHL Stenden Hogeschool (2018), Vrije Universiteit Amsterdam (2018), Hanzehogeschool
(2018), Hogeschool Utrecht (2018), Universiteit Utrecht (2018), Universiteit van Amsterdam (2018), Technische
Universiteit Delft (2018), Fontys Hogescholen (2019), Tilburg University (2019), Erasmus Universiteit Rotterdam
(2019), Hogeschool Windesheim (2019), Maastricht University (2020) en Technische Universiteit Eindhoven (2020).
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 39

Drempelvrij studeren
Op dinsdag 13 oktober 2020 tekende rector Frank Baaijens namens het College van Bestuur
van de Technische Universiteit Eindhoven de intentieverklaring rond de implementatie van
het VN-verdrag in het hoger onderwijs. De universiteit wil toegankelijk zijn voor alle studenten,
zodat een beperking geen belemmering hoeft te zijn om te kunnen studeren.
Studenten aan de Technische Universiteit Eindhoven die tijdens hun studie behoefte hebben
aan extra ondersteuning, bijvoorbeeld door een functiebeperking, chronische ziekte of door
psychische klachten, worden op verschillende manieren ondersteund om hun studie zo succesvol
mogelijk te laten verlopen. Ook het speciale programma Study+ helpt studenten daarbij.

• Informatievoorziening en begeleiding in het hoger onderwijs
Studenten blijken vaak niet goed op de hoogte van de voorzieningen bij hogescholen en
­universiteiten, DUO en gemeenten. Voortaan kunnen zij online informatie vinden op de
website www.studeermeteenplan.nl en op de factsheet Slim studeren. Daarnaast is de website
www.hotoegankelijk.nl in de maak, met informatie voor studenten met een ondersteunings­
vraag. De Landelijke Werkgroep Studentenwelzijn heeft de Handreiking studentenwelzijn in coronatijd
uitgebracht, om hoger onderwijsinstellingen te ondersteunen in het verminderen van stress bij
studenten met een ondersteuningsvraag.36
• Pilot aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt
WerkLab is een samenwerkingsverband tussen de HAN, ROC Nijmegen, Radboud Universiteit,
WerkBedrijf Rijk van Nijmegen en het UWV Werkbedrijf. Inmiddels zijn er bij de HAN/ROC
Nijmegen en de Radboud Universiteit twee jobfinder/jobcoaches gestart om studenten met een
ondersteuningsbehoefte te helpen bij de overgang van opleiding naar passend werk.

Samenvatting van de indicatoren
• De gemiddelde tevredenheidsscore over de relatie met de school van ouders met een kind in
het regulier primair en voortgezet onderwijs (met of zonder extra ondersteuning) of het
speciaal onderwijs (met een indicatie) lag op een schaal van 5 tussen de 4,00 en 4,23 in het
schooljaar 2015–2016.
• 32% van de mbo-studenten vindt de hulpmiddelen en aanpassingen op school voor de
beperking die de student heeft in 2020 (heel) goed.
• 47% van de studenten in het hoger onderwijs met een functiebeperking, ziekte of aandoening
zijn in 2019 (zeer) tevreden over de voorzieningen die de onderwijsinstelling aanbiedt om het
studeren te vergemakkelijken.
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Onderwijs.

36 Zie www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2020/07/16/handreiking-studentenwelzijn-in-coronatijd.
40 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Toelichting op de indicatoren
• Er is na de meting van 2015-2016 geen wetenschappelijk verantwoorde meting van de
indicatoren in het basis- en voortgezet onderwijs gedaan. Uit de evaluatie van het passend
onderwijs kwam wel naar voren dat ‘ouders en leerlingen in meerderheid wel tevreden zijn over
de geboden ondersteuning en over de communicatie met de school, al hebben ouders die te
maken hebben met verschillende instanties (school, jeugdhulp, zorg) nog last van bureaucratie.
Verder zijn ouders minder “ontzorgd” dan was verwacht. (…) Ongeveer een kwart van de ouders
is niet tevreden. Passend onderwijs heeft ook bij hen hoge verwachtingen gewekt die niet
zijn uitgekomen.’ 37 Er is een dashboard in ontwikkeling voor de monitoring van het passend
onderwijs na 2020, waarop de indicatoren voor de voortgangsrapportage van Onbeperkt meedoen!
zullen worden geplaatst.

Vervolgaanpak
In nauwe samenspraak met alle betrokkenen gaat het ministerie van OCW, parallel aan het
integraal verbeteren van passend onderwijs, expliciet inzetten op inclusiever onderwijs. Hiervoor
is een routekaart ontwikkeld. Wanneer de Tweede Kamer kan instemmen met het verbeterplan en
de routekaart wordt alles omgezet naar een verbeterprogramma.

37 Ledoux, G. & Waslander, S., m.m.v. Eimers, T. (2020). Evaluatie Passend Onderwijs. Eindrapport mei 2020.
Amsterdam: Kohnstamm Instituut, p. 24.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 41

3.4 Bouwen, Wonen en Openbare ruimte
Doel en ambitie
De actielijn Bouwen en Wonen is erop gericht om de toegankelijkheid van de openbare ruimte en
gebouwen te verbeteren en te zorgen voor voldoende geschikte woningen en woonvormen voor
mensen met een beperking.
Binnen de actielijn ligt de focus op vier thema’s:
1. Eenduidige richtlijnen voor toegankelijk (ver)bouwen;
2. Onderzoek naar extra toegankelijkheidseisen in het Bouwbesluit;
3. Stimuleren van voldoende geschikte en beschikbare woningen;
4. Inventarisatie knelpunten toegankelijkheid van de openbare ruimte.

Activiteiten en resultaten - Bouwen
• Bouwregelgeving omtrent toegankelijkheid
De minister van BZK heeft in juni 2019 met een Kamerbrief wijzigingen in de bouwregelgeving
aangekondigd om woningen en gebouwen toegankelijker te maken.38 De wijzigingen betreffen:
− Voor drempels op alle toegangen van een woning geldt de 20 millimeter-eis;
− Bij alle nieuwe voor publiek toegankelijke gebouwen moet in ieder geval de hoofdtoegang
over een goed toegankelijke drempel van maximaal 20 millimeter beschikken;
− Trappen in nieuwe voor publiek toegankelijke gebouwen moeten voor mensen met een
visuele en fysieke beperking beter toegankelijk zijn;
− Toegangen van zowel woningen als gebouwen vanaf de openbare weg moeten beter
bereikbaar zijn, ook voor mensen met een rolstoel;
• Richtlijn voor toegankelijk bouwen
In het actieplan Toegankelijkheid voor de Bouw hebben partijen geconstateerd dat er geen eenduidige
richtlijn is voor toegankelijk (ver)bouwen. Het ministerie van BZK heeft eind 2019 in afstemming
met betrokken partijen en ervaringsdeskundigen de opdracht gegeven aan de NEN om deze
richtlijn te ontwikkelen. De NEN heeft in 2020 een normcommissie en werkgroepen ingesteld,
waaraan alle betrokken partijen en ervaringsdeskundigen deelnemen. Naar verwachting duurt
het circa twee jaar voor de richtlijn ontwikkeld zal zijn.

Activiteiten en resultaten - Wonen
• Taskforce Wonen en Zorg
De VNG, Actiz, Aedes en de ministeries van BZK en VWS zijn samen de Taskforce Wonen en Zorg
gestart. Het is de bedoeling dat alle gemeenten uiterlijk eind 2020 de opgave voor alle mensen
met een ondersteunings- of zorgbehoefte hebben bepaald. De Taskforce richt zich primair
op ouderen, maar in de praktijk nemen gemeenten ook andere groepen met een zorg- en/of
ondersteuningsvraag mee. De Taskforce faciliteert en stimuleert gemeenten om op lokaal
niveau een ‘woon-zorgafspraak’ te maken met woningcorporaties en zorgaanbieders.
De ambitie is dat eind 2021 alle gemeenten een dergelijke afspraak hebben gemaakt, al is hierbij
vanwege de coronacrisis enkele maanden tot een half jaar vertraging verwacht. De Taskforce is
een najaarsoffensief gestart, om gemeenten aan te sporen tot het maken van woonzorganalyses
en -visies.

38 Zie www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/06/12/kamerbrief-over-actieplan-toegankelijkheidvoor-de-bouw-voornemens-met-betrekking-tot-de-bouwregelgeving.
42 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ed: ‘Toegankelijk bouwen is gelijkwaardig bouwen.
Ruimte scheppen om te kunnen bewegen. Techniek
inzetten om een beperking te compenseren. En esthetisch
ontwerpen, zodat een woonomgeving niet “aangepast”
oogt. Dat geeft mensen hun zelfstandigheid terug.’
Lees het artikel

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 43

• Woonwensen van mensen met een beperking
Het rapport Maatwerk in wonen: Verkenning van de aard en de omvang van zelfstandige woonwensen van
mensen met een beperking is op 27 februari 2020 naar de Tweede Kamer gestuurd.39 Het rapport laat
zien dat de woonbehoeften van mensen met een beperking in hoge mate varieert. Faciliteren
van zelfstandig wonen van mensen met beperkingen moet daarom altijd op maat gebeuren.
Het rapport signaleert knelpunten als een te klein lokaal woningaanbod, wachtlijsten voor
aangepaste woningen, te hoge huur- en koopprijzen en het gebrek aan mantelzorg-, aanleunen kangoeroewoningen. Daarnaast is er niet voor iedereen adequate zorg, ondersteuning en/of
aanpassingen voorhanden.
• Prestatieafspraken over toegankelijkheid
Het ministerie van BZK heeft het onderwerp toegankelijkheid in prestatieafspraken tussen
gemeenten, woningcorporaties en huurderorganisaties laten onderzoeken.40 Het blijkt dat
97% van de onderzochte prestatieovereenkomsten afspraken bevatten over toegankelijkheid,
kwetsbare bewoners of specifieke woonvormen. Partijen richten zich nadrukkelijk op
toegankelijkheid, door informatievoorziening, aanpassingen in de bestaande voorraad en het
stellen van extra toegankelijkheidseisen aan nieuwbouw. De focus ligt daarbij wel meer op
ouderen dan op mensen een beperking.

Activiteiten en resultaten - Openbare ruimte
• Toegankelijkheid in de Nationale Omgevingsvisie
Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomst en
de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Op 11 september heeft het kabinet de NOVI
gepubliceerd. Het onderdeel Waarborgen van een goede toegankelijkheid van de leefomgeving is nu
opgenomen in de lijst met nationale belangen. Naast de NOVI heeft het kabinet een uitvoerings­
agenda, met daarin onder andere de programma’s Gezonde leefomgeving en Verstedelijking en wonen,
waarin toegankelijkheid ook een rol zal spelen.
• Gezonde lokale leefomgeving
Het RIVM onderzoekt welke kennis gemeenten kunnen inzetten om de gezondheid in de openbare
ruimte te stimuleren. Het RIVM kijkt naar de kennisbehoefte omtrent gezondheidsbevordering,
toegankelijkheid, milieu, sport en bewegen, en infectieziekten. Daarbij maakt het RIVM een
strategische analyse, die als input dient voor het bovengenoemde programma Gezonde leefomgeving.
In april 2021 levert het RIVM het onderzoek op, aan de hand waarvan het ministerie van VWS een
actieprogramma zal opstellen.

39 Kamerstukken 2019/20, 32757, nr. 167
40 Kamerstukken II 2019/20, 32847, nr. 653.
44 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Het Inclusieve Park
Ruimtelijk ontwerper Wouter Corvers bedacht een toegankelijk park met zo min mogelijk
prikkels, belemmeringen en obstakels. Het Inclusieve Park, in hartje Den Bosch, moest
voor iedereen geschikt zijn, ongeacht hun type beperking. Corvers overlegde daarom met
negentien mensen met een beperking. Hij wilde toegankelijke elementen slim op elkaar
afstemmen: wat werkt voor rolstoelgebruikers, zou bijvoorbeeld juist storend kunnen zijn
voor mensen met een visuele beperking.
Het Inclusieve Park was een tijdelijk experiment, vooruitlopend op het toekomstige
Zuid-Willemspark in Den Bosch. De ervaringen die werden opgedaan met het Inclusieve
Park zullen worden gebruikt bij de aanleg van het definitieve park.

Samenvatting van de indicatoren
• 81,1% van de huishoudens met een huisgenoot met een beperking gaf in 2018 aan (zeer)
tevreden te zijn met de woning. Voor huishoudens zonder een huisgenoot met een beperking
ging dit om 85,5%.
• 87% van de mensen met een beperking gaf in 2019 aan dat winkels vrijwel altijd toegankelijk
zijn (84% in 2016).
• 82% van de mensen met een beperking gaf in 2019 aan dat openbare gebouwen vrijwel
altijd toegankelijk zijn (84% in 2016).
• 85% van de mensen met een beperking gaf in 2019 aan dat parken en groenvoorzieningen
vrijwel altijd toegankelijk zijn (83% in 2016).
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Bouwen en Wonen.

Toelichting op de indicatoren
• De opgenomen indicatoren over de toegankelijkheid van en tevredenheid met woningen komen
uit het CBS Woononderzoek. Deze indicatoren gaan over het jaar 2018. Dit onderzoek wordt niet
elk jaar uitgevoerd. De vervolgmeting van deze indicatoren vindt plaats in 2021 en de resultaten
zijn beschikbaar in 2022.
• De indicatoren over de ervaren toegankelijkheid van de openbare ruimte komen uit de Nivel
Participatiemonitor. Voor deze indicatoren zijn gegevens over 2019 beschikbaar.
• De indicatoren uit beide bronnen laten overwegend positieve ervaringscijfers zien, maar hier
vindt wel een vertekening plaats. Verhalen en signalen van belangenorganisaties laten zien dat
mensen met een beperking bij de toegankelijkheid van woningen en de openbare ruimte ook
veel drempels ervaren.

Vervolgaanpak
Het actieplan Toegankelijkheid voor de Bouw wordt in 2021 verder uitgevoerd. Vanuit dit actieplan werkt
de NEN-normcommissie aan de oplevering van een eenduidige norm voor toegankelijk bouwen.
De Taskforce Wonen en Zorg blijft stimuleren dat gemeenten op lokaal niveau een ‘woonzorgafspraak’
maken. Via een Uitvoeringsagenda wordt uitvoering gegeven aan de Nationale Omgevingsvisie,
waarin toegankelijkheid als belang is opgenomen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 45

3.5 Participatie en Toegankelijkheid
Doel en ambitie
De actielijn Participatie en Toegankelijkheid wil mensen met een beperking meer kansen bieden om
mee te doen op terreinen als sport, cultuur en media. Bovendien is het de bedoeling om meer
websites en apps toegankelijk te maken en de informatievoorziening vanuit (semi-)overheden en
andere partijen begrijpelijker te maken.

Activiteiten en resultaten - Sport
• Platform Uniek Sporten
Uniek Sporten is een online sportcommunity om mensen met een beperking van inactief naar
actief sporten en bewegen te brengen. Het biedt een overzicht van het sport- en beweegaanbod
in alle regio’s in Nederland: 3.400 sportaanbieders met 5.600 activiteiten op 3.815 sport- en
beweeglocaties. Vanaf de start in 2017 heeft Uniek Sporten bijna 900.000 bezoekers; in 2019 waren
er bijna 400.000 unieke bezoekers. Het platform zorgt voor de instroom en doorstroom van
sporters met een beperking en voorkomt uitstroom.
• Lokale sportakkoorden
In 2019 is de implementatie van het Nationaal Sportakkoord gestart. In totaal zijn 339 lokale
akkoorden afgesloten, door 355 gemeenten. Uit de analyse van de eerste 39 lokale sportakkoorden,
die in november 2019 zijn ondertekend, blijkt dat het thema inclusief sporten en bewegen 35 keer
benoemd en uitgewerkt is.41 Dit betekent dat in deze eerste akkoorden resultaatafspraken zijn
gemaakt binnen het thema inclusief sporten.
• Uitbreiding sportvervoersvoorziening
De sportvervoersvoorziening voor teamsporters met een ernstige lichamelijke beperking is
opgesplitst in de uitvoering van het vervoer door vervoersbedrijf Qarin en de coördinatie door
Stichting Special Heroes. Stichting Special Heroes werkt de komende twee jaar aan een uitbreiding
van de voorziening en zoekt hiervoor de samenwerking met gemeenten, regio’s en andere partijen.
Individuele sporters met een ernstige lichamelijke beperking, en mogelijk ook trainers, kunnen
op termijn ook gebruik gaan maken van de vervoersvoorziening.
• Handreiking Sporthulpmiddelen en fonds
Stichting Special Heroes heeft de Handreiking Sporthulpmiddelen uitgebracht, die aan de
Tweede Kamer toegestuurd is. Deze handreiking ondersteunt de praktijk bij het transparant
regelen van sporthulpmiddelen voor mensen met een beperking. Het komende jaar wordt de
handreiking getest in een aantal pilots en op basis hiervan in 2021 aangepast. Voorts heeft de
minister voor Medische Zaken en Sport toegezegd om € 1 miljoen te investeren in een fonds
voor sporthulpmiddelen, als aanvulling op de bestaande Wmo-voorzieningen en mogelijkheden
binnen de Zvw. Het fonds zal begin 2021 starten.
• Toegankelijke sport- en beweegaccommodaties
Via de Subsidieregeling stimulering bouw en onderhoud sportaccommodaties kunnen amateursport­
organisaties investeren in de toegankelijkheid van hun accommodaties. Deze regeling vanuit het
ministerie van VWS loopt tot en met 1 januari 2024. Verdere gegevens zijn nog niet beschikbaar;
deze volgen in het najaar in het Jaarrapport Duurzame Sportinfrastructuur 2020.

41 Uit de analyse van het Mulier Instituut (Monitor Sportakkoord ‘Sport verenigt Nederland’, juni 2020) blijkt dat meerdere
doelgroepen aandacht krijgen bij de uitwerking van het thema inclusief sporten en bewegen. De doelgroep
beperking/handicap staat in de top vijf van meest gebruikte termen.
46 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Astrid (moeder Rayleigh): ‘In onze omgeving zijn
­weinig sporten geschikt voor rolstoelgebruikers.
Gelukkig las ik over een sportclinic met rolstoeltennisser
Maikel Scheffers. Rayleigh was meteen verkocht en is nu
wekelijks op de tennisbaan te vinden.’ Lees het artikel

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 47

• Aanpassingen Healthy athletes en Play Unified
Vanwege de coronacrisis zijn dit jaar de nationale spelen en daarmee de activiteiten rondom de
Special Olympics aangepast of uitgesteld. Het Play Unified-programma vindt veelal online plaats,
waarbij het gezamenlijke sporten op de lange termijn gepland wordt. Binnen Healthy athletes zijn
de gezondheidschecks van atleten uitgesteld naar de volgende editie van de nationale spelen.
Het Special Olympics Health congres vindt nu online plaats, op 23 november.
• Online trainingstool
Het ministerie van VWS heeft toegezegd om te investeren in een online tool waarmee mensen
met een beperking in coronatijd thuis kunnen sporten. Daarna blijft de tool via Uniek Sporten
bruikbaar als online personal trainer. De Hogeschool van Amsterdam, Reade en VirtuaGym
ontwikkelen de tool. Naar verwachting komt de tool binnenkort beschikbaar.
• Ongehoord Sportief
Koninklijke Nederlandse Doven Sport Bond, Gehandicaptensport Nederland en WinterWerkt
zijn per 1 januari 2020 gestart met het traject Ongehoord Sportief, dat gefinancierd wordt door het
ministerie van VWS en NOC*NSF. Het hoofddoel van Ongehoord Sportief is de integratie van sporters
met een auditieve beperking in de reguliere sportbeoefening.

Activiteiten en resultaten - Cultuur
• Programma Cultuurparticipatie
Het Programma Cultuurparticipatie is een samenwerking tussen het ministerie van OCW, het
Landelijk Kenniscentrum voor Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) en het Fonds voor
Cultuurparticipatie en richt zich op het wegnemen van fysieke, sociale of psychische drempels
voor het meedoen aan cultuur. Het ministerie OCW stelt jaarlijks ruim € 5 miljoen beschikbaar.
Het programma loopt tot 2024.
• Code Diversiteit en Inclusie
De Code Culturele Diversiteit is in 2019 omgedoopt naar de Code Diversiteit en Inclusie
(Codedi). In de Codedi zijn nu meer vormen van diversiteit opgenomen, waaronder beperking,
gender en opleidingsniveau. De gedragscode is gemaakt voor en door de culturele en creatieve
sector. In de gedragscode staat het doel dat de culturele en creatieve sector een afspiegeling is
van de diversiteit van de Nederlandse samenleving. De instellingen in de culturele
basisinfrastructuur onderschrijven de Codedi. De minister van OCW is periodiek met hen in
gesprek over toepassing van de gedragscode.
• Week van de Toegankelijkheid 2019
Tijdens de Week van de Toegankelijkheid in 2019 heeft de minister van OCW gesproken met
ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties en vertegenwoordigers uit de popmuzieksector.
Aan bod kwamen onder meer de fysieke toegankelijkheid van popconcerten en de
toegankelijkheid van websites en kaartverkoop. De British Council heeft na deze bijeenkomst
de toegankelijkheidsgids van Attitude is Everything in het Nederlands gepubliceerd.
• Onderzoek toegankelijkheid cultuurinstellingen
Naar aanleiding van een motie van de Kamerleden Asscher en Ellemeet is de toegankelijkheid
van culturele instellingen voor mensen met een beperking onderzocht.42 Het eindrapport is op

42 Kamerstukken II 2019/20, 35300-VIII, nr. 94.
48 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

6 oktober 2020 naar de Tweede Kamer gestuurd43, met een samenvatting in eenvoudige taal44 en
gebarentaal.45 In de cultuursector zijn diverse initiatieven die de toegankelijkheid verbeteren.
Zoals voorstellingen met gebarentolk, schrijftolk en audiodescriptie, tastbare kunstwerken en
prikkelarme rondleidingen. Tegelijkertijd zijn er in sommige gevallen ook nog drempels in de
cultuursector. Het onderzoek beveelt intensieve samenwerking aan tussen cultuurinstellingen
en ervaringsdeskundigen. Voor die samenwerking kunnen handreikingen worden gebruikt,
die samen met ervaringsdeskundigen zijn opgesteld.

Cultuurmakers uit de dovengemeenschap
Stichting Geelprodukt werkt in het multimediaproject KITCHENs Light samen met drie
maatschappelijke organisaties voor jongeren met een auditieve beperking. KITCHENs Light
wil de toegang tot de Nederlandse Gebarentaal bevorderen en is onderdeel van het Programma
Cultuurparticipatie. Nieuwe en gevorderde cultuurmakers uit de dovengemeenschap werken
samen met makers uit de reguliere cultuursector. De creatieve inbreng van jonge cultuur­
makers met een auditieve beperking staat voorop. Het project moet zorgen voor meer
zichtbaarheid van cultuuruitingen in Nederlandse Gebarentaal.

Activiteiten en resultaten - Media
• Toegankelijkheid in de Mediawet
Op 26 mei 2020 vond in de Tweede Kamer een overleg plaats over de implementatie van een
EU-richtlijn voor audiovisuele diensten, waarvoor de Mediawet gewijzigd is.46 In de Mediawet is
nu geregeld dat media-instellingen hun aanbod altijd en in toenemende mate toegankelijk
moeten maken voor mensen met een auditieve of visuele beperking; en dat zij hierover moeten
rapporteren aan het Commissariaat voor de Media. De landelijke publieke omroep voorziet via
de NPO nu 95% van de Nederlandstalige programma’s van ondertiteling. Dit percentage ligt op
50% voor landelijke commerciële zenders. Voorts is er een amendement aangenomen dat regelt
dat er bij crisiscommunicatie een gebarentolk moet worden ingezet.
• Erkenning Nederlandse Gebarentaal
In oktober 2020 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het initiatiefwetsvoorstel van de Tweede
Kamerleden Dik-Faber, Kuiken en Van Eijs om de Nederlandse Gebarentaal juridisch te erkennen.
Zodra dit wetsvoorstel formeel bekrachtigd is, maakt het ministerie van BZK in overleg met de
andere betrokken departementen en Dovenschap een plan van aanpak voor de implementatie.
• Aanbod audiodescriptie
Mensen met een visuele beperking kunnen de app Earcatch gebruiken voor audiodescriptie bij
films en televisieseries van de NPO. De app biedt gesproken ondertiteling. Het is het streven van
de NPO om meer televisieprogramma’s met audiodescriptie aan te laten bieden.

43 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/10/06/significant-ape-eindrapporttoegankelijkheid-culturele-instellingen
44 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/10/06/significant-ape-samenvatting-ineenvoudige-taal
45 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/videos/2020/10/06/uitkomsten-rapport-toegankelijkheidcultuurinstellingen-in-gebarentaal
46 Zie www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2020A02248.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 49

Wie is de mol
Dit jaar kunnen mensen met een visuele beperking voor het eerst optimaal het televisie­
programma Wie is de mol? ervaren. Dankzij audiodescriptie is het jubileumseizoen van
Wie is de mol? toegankelijk voor mensen met een visuele beperking. Het veelbesproken
televisieprogramma stond bovenaan de wensenlijst van veel mensen met een visuele
beperking. Fan Marjolein: ‘Ik wilde al jaren zelf uitvogelen wie de mol is, dit jaar win ik
misschien eindelijk van mijn dochter!’
Mensen met een visuele beperking kunnen gebruik maken van de app Earcatch. Hiermee
krijgen zij tot in detail te horen wat er op het beeldscherm te zien is.

Activiteiten en resultaten - Verkiezingen
• Toegankelijke stemlokalen
Sinds 2019 moeten alle stemlokalen toegankelijk zijn voor kiezers met een lichamelijke beperking.
Als een gemeente hieraan niet kan voldoen, moet het college van burgemeester en wethouders
de gemeenteraad informeren over de reden hiervoor.
• COVID-19 en verkiezingen
Bij de komende Tweede Kamerverkiezing zullen we naar verwachting te maken hebben met
covid-19 maatregelen. De Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 biedt maatregelen om de verkiezingen
veilig te laten verlopen voor kiezers en stembureauleden. Daarbij is ook oog voor het kunnen
stemmen door kiezers in risicogroepen van het coronavirus. Het aantal volmachten wordt
verhoogd van maximaal 2 naar maximaal 3 en het wordt mogelijk om stemlokalen met beperkte
toegang in te stellen in zorginstellingen. Tevens wordt er een tweede wetsvoorstel in procedure
gebracht als aanvulling op de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19. Met dit wetsvoorstel wordt
het mogelijk gemaakt dat kiezers van 70 jaar en ouder per brief hun stem kunnen uitbrengen
omdat deze groep kiezers generiek een verhoogd risico heeft rond het coronavirus. Daarnaast
wordt met deze aanvullende wet vervroegd stemmen mogelijk gemaakt. Dit biedt kiezers die de
verkiezingsdag willen mijden een alternatief om zelf te kunnen stemmen, naast de beschikbare
optie van het geven van een volmacht. Deze maatregelen worden getroffen om de verkiezingen
veilig en toegankelijk te laten verlopen. In de voorlichting zal de mogelijkheid van vervroegd
stemmen zich nadrukkelijk en specifiek richten op kiezers uit risicogroepen.
• Actieplan Toegankelijk Stemmen
Op dit moment is in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezing van 17 maart 2021 het actieplan
Toegankelijk Stemmen47 in uitvoering. Het actieplan is een initiatief van de Kiesraad, de Nederlandse
Vereniging voor Burgerzaken, de VNG, en de ministeries van VWS en BZK. Met het actieplan
moet de toegankelijkheid van de stemlokalen verbeteren; er toegankelijke informatie komen
over stemmen; leden van het stembureau beter geïnformeerd worden; en vertegenwoordigers
van politieke partijen aangezet worden om begrijpelijke taal te gebruiken in hun verkiezings­
campagnes. Een aantal eerste resultaten van het actieplan zijn:
− Informatie over de verkiezingen in begrijpelijke taal op de website van de Kiesraad;
− Een verkiezingsdebat in begrijpelijke taal voor de Tweede Kamerverkiezing van ProDemos;
− Een hulpaanbod van Stichting Lezen en Schrijven voor alle politieke partijen om hun
verkiezingsprogramma in begrijpelijke taal te presenteren;
47 Kamerstukken II 2019/20, 35300-VII, nr. 124, bijlage.
Zie www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/06/15/actieplan-toegankelijk-stemmen.
50 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

− De vernieuwde checklist voor een toegankelijk stemlokaal. Ook is er een helpdesk beschikbaar
voor gemeenten die vragen hebben over het toegankelijk maken van stemlokalen;
− Uitleg over toegankelijkheid voor stembureauleden, door middel van een module
toegankelijkheid en een actielijst voor fysieke toegankelijkheid op de verkiezingsdag.

Innovatiechallenge Toegankelijk Stemmen
Van 17 augustus 2020 tot 1 november 2020 organiseerden de ministeries van VWS en BZK,
StartHubs, ProDemos en stichting STRAS een innovatiechallenge. Kernvraag was: hoe maken
we informatie over de verkiezingen toegankelijk en bereikbaar, zodat ook kiezers met een
(licht) verstandelijke beperking of met laaggeletterdheid zich kunnen voorbereiden op het
stemmen? De challenge werd door 3.923 unieke bezoekers bekeken en er zijn 20 voorstellen
ingediend.
In de Week van de Toegankelijkheid gaf een aantal geselecteerde inzenders een pitch aan
ervaringsdeskundigen uit de netwerken van de LFB en Stichting ABC. Tijdens de challenge
hebben alle partijen veel kennis en ervaring over begrijpelijkheid en toegankelijkheid
uitgewisseld. Uiteindelijk hebben twee partijen opdrachten gekregen na de challenge.
Ervaringsdeskundigen uit het netwerk van ASVZ gaan interviews in begrijpelijke taal afnemen
bij politieke partijen. Ook gaat een ontwerper een reeks kleurplaten met informatie over de
verkiezingen ontwikkelen.
Dit zijn concrete toevoegingen aan reguliere activiteiten op weg naar de Tweede Kamer­
verkiezing, zoals de verkiezingskrant in Gewone Taal, de Stem jij ook-workshops, de cursus
Stoere Stemmer en de module Hoe werkt stemmen? op steffie.nl.

• Experiment met nieuw stembiljet
De minister van BZK heeft afgelopen zomer een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend
rondom het experimenteren met nieuwe stembiljetten.48 Wanneer het wetsvoorstel door het
parlement wordt aanvaard, is het mogelijk om te experimenteren met een kleiner stembiljet.
Dit stembiljet is voor blinde of slechtziende kiezers beter geschikt om een hulpmiddel bij te
gebruiken. Op dit stembiljet kunnen ook de logo’s van politieke partijen worden afgebeeld.
• Assistentie bij het stemmen voor kiezers met een verstandelijke beperking
De minister van BZK bereidt een wetsvoorstel voor om kiezers met een verstandelijke beperking
hulp aan te bieden in het stemhokje. Op dit moment is dit alleen mogelijk voor kiezers met een
lichamelijke beperking. De minister van BZK streeft ernaar om dit wetsvoorstel dit kalenderjaar
in consultatie te brengen.

48 Kamerstukken II 2019/20, 35455.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 51

Activiteiten en resultaten - Digitale Toegankelijkheid
• Wettelijke verplichting voor overheidswebsites
De wettelijke verplichting voor alle overheidswebsites die op 23 september 2020 is ingegaan
houdt in dat overheidsinstanties maatregelen moeten nemen om hun websites toegankelijker
te maken en daarover verantwoording af moeten leggen in een openbare, gestandaardiseerde
toegankelijkheidsverklaring. Het ministerie van BZK houdt het overzicht van verklaringen bij
op www.toegankelijkheidsverklaring.nl/register. Dankzij het register is er nu aanzienlijk meer
inzicht in de toegankelijkheid van overheidswebsites. Overheidsinstanties kunnen bovendien
doelgerichter maatregelen nemen om de toegankelijkheid te vergroten. In dit proces kunnen
belanghebbenden bij digitale toegankelijkheid een rol pakken, zoals Ieder(in) die de Toolkit
toegankelijke gemeentewebsites heeft ontwikkeld.49
• Bewustwording rondom digitale toegankelijkheid
Sinds de publicatie van de Europese webtoegankelijkheidsrichtlijn in 2016 is stevig ingezet op
het vergroten van bewustwording rondom toegankelijkheid. Zo is de nieuwe verplichting breed
bij overheidsinstanties onder de aandacht gebracht: via informatiebijeenkomsten, workshops,
webinars, publicaties, antwoorden op veel gestelde vragen en een informatieve website
www.digitoegankelijk.nl. Verder is er actief gestuurd op het publiceren van verklaringen vóór
23 september, wat slechts gedeeltelijk resultaat heeft gehad. Niet alle overheidswebsites bevatten
al een toegankelijkheidsverklaring. In de praktijk blijkt er niet zozeer sprake te zijn van onwil
om toegankelijkheidsproblemen te verhelpen, maar van belemmeringen die worden ervaren.
De meest voorkomende redenen die worden opgegeven waarom websites nog niet (volledig)
toegankelijk zijn, zijn te weinig kennis, beperkt organisatorisch vermogen, beperkte middelen
en te weinig bestuurlijke betrokkenheid.50 Door meer prioriteit te geven aan digitale
toegankelijkheid zijn de genoemde belemmeringen weg te nemen.

Activiteiten en resultaten - Begrijpelijke Informatie
• Direct Duidelijk Brigade
In oktober 2019 is de Direct Duidelijk Brigade opgericht om overheidsorganisaties extra te
ondersteunen. Steeds meer overheidsorganisaties besteden aandacht aan Direct Duidelijk.
Uit een peiling blijkt dat in de afgelopen jaren 120 overheidsorganisaties al naar schatting
20.000 teksten onder handen hebben genomen. In 2020 heeft de Brigade drie hoofddoelen:
1. Overheden/ambtenaren zijn zich bewust van het belang van duidelijke taal, zeker voor
mensen met een beperking die bovengemiddeld vaak contact hebben met de overheid;
2. Overheden/ambtenaren hebben de kennis, vaardigheden en hulpmiddelen om duidelijk
te communiceren;
3. Overheden/ambtenaren zijn in staat om hun teksten te beoordelen op begrijpelijkheid.
De website www.directduidelijk.nl biedt tips, checklists, voorbeeldteksten en inspirerende
praktijkvoorbeelden.
• Direct Duidelijk-deal
Inmiddels hebben 45 organisaties de Direct Duidelijk-deal ondertekend of gaan dit nog doen,
en zeggen daarmee toe om duidelijke taal te gebruiken. In 2019 en begin 2020 heeft de Brigade
verschillende regio- en netwerkbijeenkomsten georganiseerd om kennis en ervaringen uit te
wisselen. Vanwege de coronacrisis heeft de Brigade daarna webinars georganiseerd, met tussen
de 75 en 350 deelnemers per webinar. Ook kijken 500 tot 1000 bezoekers een aflevering terug.
49 Zie iederin.nl/lokaal-aan-de-slag/toolkit-toegankelijke-gemeentewebsites/.
50 Dit zijn de uitkomsten van de invulassistent op de vraag naar redenen waarom nog niet aan alle
toegankelijkheidseisen is voldaan.
52 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Samenvatting van de indicatoren
• Sporters met een lichamelijke beperking geven hun sportaanbieder gemiddeld een 8,5 in 2019,
op de vraag of zij zich op hun gemak voelen bij het sporten (sporters zonder een beperking
geven een 8,6).
• 57% van de mensen van 12 jaar en ouder sport in 2019 wekelijks. Dit is voor mensen met een
fysieke beperking 27%, voor mensen met een motorische beperking 20%, voor mensen met een
auditieve beperking 24% en voor mensen met een visuele beperking 24%.
• 11% van de stemlokalen was bij een steekproef tijdens de Europese parlementsverkiezingen 2019
heel goed toegankelijk. 27% was goed toegankelijk, 29% was redelijk toegankelijk en 34% was
moeilijk toegankelijk.
• 4% van de websites van overheidsinstanties voldoet volledig aan de digitale toegankelijk­heids­
­eisen, 20% voldoet gedeeltelijk en 51% heeft eerste maatregelen genomen.
• Uit de Direct Duidelijk enquête (zomer 2020) blijkt dat ongeveer 120 overheidsorganisaties in
het hele land bezig zijn met het begrijpelijker maken van allerlei teksten.
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Participatie en Toegankelijkheid.

Toelichting op de indicatoren
• Via de Gezondheidsenquête is aan respondenten die aangaven wekelijks of vaker bij een
vereniging of andere sportaanbieder te sporten gevraagd of men zich daar op zijn/haar gemak
voelt. De uitkomst toont de tevredenheid onder deze groep sporters. Tegelijkertijd laat de
enquête zien dat er ook veel mensen met een beperking niet sporten, bijvoorbeeld omdat zij
belemmeringen ervaren om te gaan sporten en bewegen. Op het verder wegnemen van deze
belemmeringen blijft de aanpak van het deelakkoord inclusief sporten binnen het Nationaal
Sportakkoord de komende periode gericht.
• De indicator voor de verkiezingen geeft een beeld van de toegankelijkheid van de stemlokalen
bij de laatste verkiezingen. Bij de Tweede Kamerverkiezing van 17 maart 2021 wordt een
vervolgmeting gehouden.
• Het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid verplicht overheidsinstanties om hun
websites toegankelijker te maken; en vanaf 23 september 2020 om verantwoording af te leggen
over hoever ze daarmee gevorderd zijn. Overheidsinstanties moeten voor iedere website een
gestandaardiseerde toegankelijkheidsverklaring opstellen en publiceren. De indicator voor
digitale toegankelijkheid geeft een eerste beeld van die recente ontwikkeling. Voor mobiele
applicaties gaat de verplichting in op 23 juni 2021.
• Ondanks de coronacrisis, die veel extra werk voor overheden met zich meebrengt, staat Direct
Duidelijk en daarmee begrijpelijke overheidscommunicatie bij steeds meer overheden op de
agenda. Dat blijkt uit het feit dat er meer overheidsorganisaties actief zijn, maar bijvoorbeeld
ook uit de kijkcijfers van de online webinars die de Direct Duidelijk Brigade organiseert.

Vervolgaanpak - Sport
De implementatie van lokale sportakkoorden wordt in 2021 voorgezet. De subsidieregeling waarmee
sportaccommodaties kunnen investeren in toegankelijkheid blijft in werking. Er wordt een start
gemaakt met het fonds voor sporthulpmiddelen. Daarnaast blijft het platform Uniek Sporten sporters
met een beperking ondersteunen bij het vinden van het sport- en beweegaanbod dat bij hen past.

Vervolgaanpak - Cultuur
Op basis van de onderzoeksuitkomsten over de toegankelijkheid van culturele instellingen gaat
het ministerie van OCW verder in gesprek met ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties,
cultuurinstellingen en bracheorganisaties. Het doel van het gesprek is om samen te verkennen hoe
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 53

de toegankelijkheid in de cultuursector verder gemeten en bevorderd kan worden. De ambitie
achter het gesprek is om samen te blijven werken aan een toegankelijkere cultuursector.

Vervolgaanpak - Media
Naar aanleiding van de wijziging van de Mediawet is een structureel overleg gepland tussen het
ministerie van OCW en verschillende belangenorganisaties op het gebied van auditieve en visuele
beperkingen. Daarnaast bekijken de media-instellingen in samenwerking met de veiligheidsregio’s
hoe er bij crisiscommunicatie altijd een gebarentolk aanwezig kan zijn. In 2021 zullen de mediainstellingen voor het eerst aan het Commissariaat rapporteren over de wijze waarop zij hun
media-aanbod toegankelijk hebben gemaakt.

Vervolgaanpak – Verkiezingen
De minister van BZK evalueert elke verkiezing, waarbij ook de toegankelijkheid wordt meegenomen.
Zo wordt steeds duidelijker waar de toegankelijkheid verbetert en waar verdere verbeteringen
nodig zijn. Op basis van deze evaluatie kan een vervolgaanpak omtrent het actieplan Toegankelijk
Stemmen worden bepaald.

Vervolgaanpak – Digitale toegankelijkheid
Direct na 23 september is in kaart gebracht welke overheidsinstanties nog geen invulling hebben
gegeven aan de wettelijke verplichting. Om zo snel mogelijk alle overheidsorganisaties een
toegankelijkheidsverklaring te laten publiceren, worden eind 2021 en de eerste maanden van 2021
alle gemeenten, waterschappen, provincies en rijksoverheidsorganisaties zonder (geldige) verklaring
benaderd door toegankelijkheidsteams van de overheid en het expertisecentrum Digitoegankelijk.
De instanties dienen het aantal websites dat onder hun verantwoordelijkheid valt te inventariseren,
vervolgens per website de belangrijkste verbetermaatregelen te benoemen en een toegankelijkheids­
verklaring op te stellen. In december 2021 moeten de lidstaten aan de Europese Commissie
rapporteren over de voortgang van de toegankelijkheidsverplichting. De Tweede Kamer zal deze
rapportage eveneens ontvangen.

Vervolgaanpak – Begrijpelijke informatie
In het najaar van 2020 start een hulplijn op afstand voor ambtenaren. Daarbij kan ook gebruik
gemaakt worden van een applicatie om teksten eenvoudiger te maken. Voor begin 2021 staan er
professionele trainingen in het schrijven en coachen van duidelijke taal gepland. Samen met de
Universiteit van Utrecht en de HAN wordt de effectiviteit van het herschrijven van teksten onderzocht.

54 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3.6 Zorg en Ondersteuning
Doel en ambitie
Voor mensen met een levensbrede en levenslange beperking is zorg de eerste randvoorwaarde
om deel te kunnen nemen aan de samenleving. De actielijn Zorg en Ondersteuning is bedoeld om
toegankelijke en kwalitatief goede zorg en ondersteuning te waarborgen. Waar mogelijk sluit de
actielijn aan bij de VWS-programma’s Zorg voor de Jeugd en Volwaardig Leven.
De maatregelen uit deze actielijn zijn gericht op:
1. Verbeteren van de toegang tot zorg en ondersteuning;
2. Wegnemen van knelpunten rondom de verstrekking van hulpmiddelen;
3. Extra investeren in cliëntondersteuning.

Activiteiten en resultaten
• Merkbaar beter thuis
Om de uitvoering van de zorg en ondersteuning aan mensen thuis te verbeteren zijn tussen april
en september 2019 twaalf regionale Merkbaar beter thuis-bijeenkomsten georganiseerd, met in
totaal ongeveer 850 deelnemers. Het cliëntperspectief stond daarbij voorop. Partijen die al lokaal
en/of regionaal samenwerkten verkenden met elkaar verbetermogelijkheden, die ze zelf konden
uitwerken. Voorts zijn acht themabijeenkomsten georganiseerd, met in totaal 250 deelnemers,
rondom thema’s die tijdens de eerdere bijeenkomsten aan de orde kwamen:
− Bewoner- en cliëntparticipatie;
− Passend indiceren;
− Grensvlakken Wmo/Wlz;
− Eén regisseur 16-27 jaar;
− Onafhankelijke cliëntondersteuning.
Merkbaar beter thuis heeft mede geleid tot het project Samenwerken aan een betere toegang sociaal domein.
Gemeenten, cliëntorganisaties en zorgaanbieders zijn in dit project samen verantwoordelijk
voor het verbetertraject en trekken lokaal samen op.
• Integraal afwegingskader toegang
De komende periode werkt het ministerie van VWS met cliëntorganisaties aan een integraal
afwegingskader toegang, als vervolg op de onderzoeken Levenslange en levensbrede zorg- en ondersteunings­
vragen van jeugdigen en jongvolwassen van Significant en Basisfuncties voor lokale teams in kaart de route
en componenten onder de loep van KPMG. Dit afwegingskader is een randvoorwaarde voor zowel de
doorontwikkeling van de toegang/lokale teams, als het onderdeel Jeugd van Actielijn 1 in het
programma Zorg voor de Jeugd. Het kader zorgt ervoor dat kinderen met een (ernstige) verstandelijke
beperking al dan niet in combinatie met een lichamelijke beperking, met een ontwikkelings­
stoornis of met een chronische, langdurige ziekte beter in beeld komen, waardoor zij passendere
zorg en ondersteuning kunnen krijgen. Het afwegingskader wordt eind 2020 opgeleverd.
• Investeringen in cliëntondersteuning
De aanpak cliëntondersteuning richt zich op:
1. Meer inzicht in vraag en aanbod van cliëntondersteuning;
2. Meer bekendheid met cliëntondersteuning;
3. Betere positionering van cliëntondersteuning vanaf de toegang tot zorg en ondersteuning;
4. Verbetering van de kwaliteit en deskundigheid van cliëntondersteuning.
Er zijn inmiddels 92 koplopergemeenten cliëntondersteuning, die cliëntondersteuning lokaal
versterken en zo bijdragen aan de toegankelijkheid van zorg en ondersteuning. Begin 2020 is
de website www.clientondersteuning.co.nl gelanceerd, die uitlegt wat een cliëntondersteuner

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 55

Rosy: ‘Een rondje wandelen met een van de begeleiders
en de maaltijdbezorging betekenen veel voor mij. Ik vind
het heel fijn dat ik daardoor bekende gezichten zie.’
Lees het artikel

56 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

kan betekenen en direct doorverwijst naar de gemeente of zorgkantoor. In februari 2020 is een
onderzoek naar potentiële verwijzers naar cliëntondersteuning afgerond, wat het mogelijk
maakt om de bekendheid met cliëntondersteuning bij deze verwijzers te meten en te vergroten.
Daarnaast wordt er bekeken hoe zorgkantoren al cliëntondersteuning kunnen bieden bij de
voorbereiding en aanvraag van een Wlz-indicatiebesluit en hoe zij omtrent cliëntondersteuning
kunnen samenwerken over de domeinen Wlz en Wmo heen.
• Actieplan en normenkader hulpmiddelen
De verstrekking van hulpmiddelen verloopt niet altijd soepel en dat kan beter, met name voor
mensen wier hulpmiddel complexe aanpassing vereist. De betrokken ketenpartijen hebben
samen met mensen met een beperking het actieplan hulpmiddelen en het bijbehorende
landelijk normenkader opgesteld, die in januari 2020 zijn verzonden aan de Tweede Kamer.51 Het
normenkader ziet toe op de verwerking van de aanvraag, de levering en de service (waaronder
reparaties en onderhoud) van hulpmiddelen. Alle partijen worden geacht de normen te hanteren.
Dit moet leiden tot een tijdige toegang, levering en goede service van passende en adequate
hulpmiddelen. En daarmee tot een merkbare en structurele verbetering in de dagelijkse praktijk.
• Innovatieve zorgoplossingen op Zorg van Nu
Zorg van Nu heeft meer dan 200 verschillende zorgoplossingen verzameld op één website:
voorbeelden van e-health, innovaties in de zorg, digitale zorg en handige hulpmiddelen. Zo zijn
er diverse apps die kunnen helpen om meer regie te hebben over het eigen leven. Ook zijn er
tal van slimme hulpmiddelen voor in huis: van robotarmen die helpen met eten tot afstands­
bedieningen voor het openen van ramen, deuren of het aandoen van lampen. Een slimme
medicijndispenser kan ervoor zorgen dat iemand op het juiste moment de juiste medicijnen
inneemt. Verder kan met hulpmiddelen een deel van de zorg thuis georganiseerd worden,
zoals thuis bloedwaarden meten en doorsturen naar de arts, beeldbellen met de zorgverlener
en gebruik maken van patiëntportalen.

Hoor & Kijk-app rondom gehoorverlies
Als een baby of peuter een auditieve beperking heeft, kunnen ouders veel vragen hebben.
De app Hoor & Kijk biedt informatie en advies rondom gehoorverlies bij kinderen tussen nul
en anderhalf jaar. Ouders kunnen de app afstemmen op de leeftijd en het type gehoorverlies
van hun kind, voor informatie op maat.
In het nieuwsoverzicht staan artikelen, tips en activiteiten. Er wordt aandacht besteed aan
onderwerpen als gehoor, taalontwikkeling en visueel communiceren. Via de app kunnen
ouders ook ervaringen uitwisselen. Hoor & Kijk is ontwikkeld door de NSDSK en YipYip,
in samenwerking met het Innovatiefonds Zorgverzekeraars, en is gebaseerd op de methode
Natuurlijk Communiceren.

51 Kamerstukken II 2019/20, 32805, nr. 103.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 57

Samenvatting van de indicatoren
• 33% van de Wmo-gebruikers wist in 2019 dat men gebruik kon maken van een onafhankelijke
cliëntondersteuner (27% in 2016).
• 76% van de Wmo-gebruikers wist in 2019 waar men moest zijn voor zijn/haar hulpvraag
(68% in 2016).
• 83% van de Wmo-gebruikers gaf in 2019 aan dat de ontvangen ondersteuning past bij zijn/haar
hulpvraag (75% in 2016).
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Zorg en Ondersteuning.

Toelichting op de indicatoren
• Voor de onderwerpen en thema’s in de actielijn Zorg en Ondersteuning vormt het cliëntervarings­
onderzoek rond de Wmo een primaire bron. De indicatoren uit het cliëntervaringsonderzoek zijn
ten opzichte van de vorige monitor geactualiseerd en vertonen een stijging ten opzichte van 2016.
• De komende periode stelt het RIVM de monitor cliëntondersteuning op. Deze meet zowel de
bekendheid met cliëntondersteuning, als de mate waarin ernaar wordt verwezen.
• Eind 2020 wordt onder Wmo-cliënten een steekproef uitgevoerd om de cliëntervaring rondom
hulpmiddelenverstrekking en -service te monitoren. Deze steekproef dient als nulmeting, op
basis waarvan een periodieke domeinoverstijgende peiling zal worden opgezet. De eerstvolgende
voortgangsrapportage van Onbeperkt meedoen! zal kernindicatoren uit deze peiling bevatten.

Vervolgaanpak
Een belangrijke uitkomst van Merkbaar beter thuis is dat alle betrokken partijen de voornaamste
knelpunten onderkennen rondom het bieden van zorg en ondersteuning aan mensen thuis.
Dit zijn de toegang tot de Wmo en de grensvlakken tussen de Wmo, Zvw en Wlz. De VNG en
gemeenten voeren daarom in 2020, 2021 en 2022 het verbetertraject Samenwerken aan een betere toegang
sociaal domein uit. Om tot werkelijk merkbare verandering te komen, betrekken zij inwoners,
medewerkers van wijkteams, aanbieders, cliëntorganisaties en -raden en gemeenten. De beoogde
resultaten zijn:
• In minimaal 20 gemeenten ervaren zowel gemeente als inwoners een structurele verbetering
in de organisatie van integrale toegang;
• Er is praktijkkennis voorhanden over welke aanpak wel en niet werkt wat betreft de inhoud en
het veranderproces naar een optimale toegang, inclusief redenen waarom men deze kennis
juist wel of niet toepast.
• Nog eens 80 tot 100 gemeenten starten met leer- en verbetertrajecten en nemen deel aan
leergemeenschappen.
In 2021 worden ook op overige onderdelen van de actielijn Zorg en Ondersteuning volgende stappen
gezet. Zo wordt er verder gewerkt aan de vier onderdelen van de aanpak cliëntondersteuning,
samen met de koplopergemeenten die hierop actief zijn. De uitvoering van het actieplan
hulpmiddelen krijgt eveneens een vervolg.

58 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3.7 Rijk als organisatie
Doel en ambitie
De Rijksoverheid wil, als organisatie, toegankelijk zijn voor mensen met een beperking.
De focus van het programma Onbeperkt meedoen! bij het Rijk als organisatie ligt op de terreinen
Werkgeverschap, Gebouwen en Omgeving, Informatie en Inkoop.
Voor een inclusieve samenleving is een inclusieve Rijksdienst als werkgever onontbeerlijk.
Het VN-verdrag onderstreept zowel het recht op werk voor mensen met een beperking, als de
noodzaak voor divers samengestelde teams. Rijksbreed is er daarom meer aandacht voor
(toekomstige) collega’s met een beperking, onder meer in rijksbrede en departementale netwerken.

Invloed van de coronacrisis op het Rijk als organisatie
De coronacrisis heeft zonder meer grote impact op alle medewerkers binnen de Rijksoverheid,
maar in het bijzonder op medewerkers die onder de doelgroepen van het VN-verdrag en de
banenafspraak vallen. Deels kunnen zij hun werk vanuit huis voorzetten, maar degenen die in
teamverband in het facilitaire of administratieve domein werken, zijn noodgedwongen thuis
komen te zitten. Jobcoaches en begeleiders onderhouden frequent contact met deze medewerkers
en zo nodig wordt extra begeleiding geregeld.
De coronacrisis heeft de individuele instroom van mensen uit de banenafspraak bij de ministeries
vertraagd. Meet and Greet-bijeenkomsten, werving, selectie en trainingen gebeuren nu waar mogelijk
digitaal. De ministeries hebben zich in deze periode gericht op behoud en verduurzaming van de
banen. Daarnaast zijn na het uitbreken van de coronacrisis maatregelen genomen zoals:
• De Handreiking corona en medewerkers uit de banenafspraak voor de sector Rijk;
• Verschillende overheidsbrede handreikingen en een toolbox;
• Terugkeer naar de fysieke werkplek waar mogelijk, met voorrang voor mensen met
een arbeidsbeperking.52

Activiteiten en resultaten - Werkgeverschap
• Invulling banenafspraak
Op basis van het Sociaal Akkoord dient het Rijk tot 2024 stapsgewijs 5.000 banen te realiseren
voor de doelgroep van de banenafspraak. Op 11 april 2019 hebben de bewindspersonen van BZK,
OCW en SZW een bestuursakkoord gesloten met verschillende overheids- en onderwijssectoren.
Zo zijn op bestuurlijk niveau werkagenda’s vastgesteld.53 Daarnaast werken de ministeries
continu aan vernieuwende aanpakken. De werkagenda van het Rijk bevat een meerjarig aanpak
met vier methodes om banen te realiseren:
1. Via individuele plaatsingen
Het Rijk vergroot het aantal individuele plaatsingen met maatwerk. Team Inclusief van de
Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk levert daartoe kennis, expertise en advies. In 2020
is een project gestart om medewerkers uit de banenafspraak te behouden en de doorstroom
van de mensen uit deze doelgroep te bevorderen.
2. Via collectieve plaatsingen
De Rijksbrede organisatie Binnenwerk richt zich, met nieuw ontwikkelde werksoorten, op de
collectieve instroom en behoud van mensen met een arbeidsbeperking. Binnenwerk heeft
sinds eind 2016 al ruim 400 mensen aan een baan geholpen.

52 Zie www.mijncoronaprotocol.nl/app/uploads/sites/2/2020/05/20_05_20-Protocol-voor-de-Rijksdienst-def-20mei-2020-1.pdf.
53 Deze werkagenda’s zijn gepubliceerd op: www.opnaarde25000.nl/werkagendas-banenafspraak.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 59

Mark: ‘Ik ben gediagnostiseerd met autisme. Het was
moeilijk om werk te vinden. Ik werk sinds twee jaar als
camerabeeldspecialist bij de politie. Mijn autisme wordt
hier niet gezien als een beperking, maar juist als een
talent.’ Bekijk het filmpje

60 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3. In het inkoopdomein
In 2019 en 2020 heeft maatschappelijk verantwoord inkopen geresulteerd in een groot aantal
proeftuinen, genaamd Maatwerk voor Mensen.54 Bij het project Sociaal vergaderen heeft het Rijk
afspraken gemaakt met externe vergaderlocaties om mensen met een beperking in te zetten
bij facilitaire taken. Dit project is vanwege de coronacrisis helaas stilgelegd.
4. In samenwerking met andere werkgevers
Binnenwerk heeft banen gecreëerd bij Staatsbosbeheer in de groenvoorziening. Inmiddels
zijn er 21 teams operationeel. Voor komend jaar staan nieuwe teams gepland en dit proces
loopt door.
• Onbeperkte Denkers
Inmiddels zijn ongeveer 1.300 rijksambtenaren actief als Onbeperkte Denker. Zij zetten zich in
om de banenafspraak binnen hun eigen werkomgeving onder de aandacht te brengen en de
instroom van mensen met een arbeidsbeperking te stimuleren.
• Inventarisatie inclusief werkgeverschap VWS
De minister van VWS heeft de Tweede Kamer toegezegd om de tevredenheid omtrent inclusief
werkgeverschap en initiatieven die hieraan bijdragen te inventariseren. Hierop zijn kwalitatieve
interviews gehouden met 11 VWS-medewerkers met een beperking, twee leidinggevenden en
drie werkbegeleiders. Enkele resultaten uit de interviews:
− Ervaringen met het werving- en selectieproces zijn over het algemeen positief, evenals de
ontwikkelings- en groeimogelijkheden. Medewerkers voelen zich vrij en veilig om over
hun beperking te spreken waarbij de gelijkwaardigheid met collega’s behouden blijft;
− Een duidelijk en afgebakend takenpakket zou beter besproken kunnen worden;
− Er is grote tevredenheid over de fysieke toegankelijkheid. Bij de inkoop van software en
producten zou al in de beginfase meer aandacht kunnen zijn voor toegankelijkheid.
• Actiepunten inclusief werkgeverschap VWS
De verbeterpunten uit bovengenoemde inventarisatie zijn samen met ervaringsdeskundigen
omgezet naar interne acties. Een aantal is reeds in gang gezet, zoals: het bewust aanbieden van
meer parttimefuncties, het toewijzen van een buddy bij de start, of de ontwikkeling van een
digitale toolbox voor leidinggevenden. Verschillende acties zitten in de de opstartfase, waaronder:
een aanspreekpunt voor het regelen van (ICT-)voorzieningen, inkoop op basis van het Design for Allprincipe en ervaringsdeskundigheid tijdig betrekken bij softwareontwikkeling. Eind 2021 loopt
het Integrale Toegankelijkheid Keurmerk af voor De Resident. Het voornemen is om dit keurmerk
te verlengen en met de nieuwste toegankelijkheidstandaard inclusief de verbeterpunten.

Activiteiten en resultaten - Gebouwen en Omgeving
• Toegankelijkheidscans
De kerndepartementen in Den Haag zijn onderzocht op toegankelijkheid. De gebouwen voldoen
aan het wettelijke kader, maar in een aantal gevallen kan de toegankelijkheid verder worden
verbeterd. De maatregelen die door het Rijksvastgoedbedrijf in kaart zijn gebracht, worden
zoveel mogelijk in regulier onderhoud, bij verbouwingen of bij grote renovaties meegenomen.
Dit is een continu proces, om het toegankelijkheidsniveau telkens verder te verhogen. Op basis
van deze ervaringen worden ook andere gebouwen op toegankelijkheid gescand.

54 Zie www.maatwerkvoormensen.nl/actueel.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 61

Activiteiten en resultaten - Informatie en Inkoop
• NL DIGIbeter
De coronacrisis laat des te duidelijker de meerwaarde zien van investeringen in een goed
gedigitaliseerde overheid. Daarom is in NL DIGIbeter 2020 nu meer aandacht voor:
− Extra maatregelen om iedereen digitaal mee te laten doen, zoals de actie #allemaaldigitaal
die voorziet in gebruikte laptops of tablets;
− Verdere verbetering van de digitale dienstverlening voor burgers en ondernemers;
− Koppeling van de inzet van technologie voor maatschappelijke doeleinden met het
beantwoorden van de (ethische) vragen die deze technologie oproept.
• Digitale inclusie
In 2019 en 2020 zijn aansprekende resultaten geboekt bij de uitvoering van het kabinetsplan
voor digitale inclusie Iedereen moet kunnen meedoen (zie paragraaf 3.5: Begrijpelijke informatie).
In 2019 heeft het ministerie van AZ diverse pilots uitgevoerd om overheidsinformatie inclusiever
te maken. In 2020 is de samenwerking hieromtrent met de taalambassadeurs van Stichting
Lezen en Schrijven voortgezet en zijn onder andere video’s in gebarentaal en teksten op
A2-niveau verschenen.
• Inkopen met Impact
Het Rijk draagt met een nieuwe inkoopstrategie bij aan een inclusievere arbeidsmarkt, waarbij
maatwerk voorop staat. Een van de doelstellingen uit oktober 2019 is om via inkoop 1.500
participatiebanen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking.
• Social Return bij aanbestedingen
In 2019 was social return van toepassing op 199 aanbestedingen van de Rijksoverheid. Bij 48%
is social return daadwerkelijk uitgevraagd via een contractbepaling, gericht op een te realiseren
streefpercentage van 5% binnen een aanbesteding. Bij 42% van de 199 aanbestedingen is social
return niet uitgevraagd via een contractbepaling, maar bij vier (4,82%) aanbestedingen is
gemotiveerd afgeweken. In deze gevallen ontbrak vanwege de aard van de werkzaamheden een
geschikt aanbod op de regionale arbeidsmarkt. Op dit moment monitort het Rijk de inspannings­
verplichting van social return, om in komende rapportages meer inzicht te geven in concrete
resultaten zoals werk, leertrajecten en stages.
• Maatwerk voor Mensen
In de periode 2019-2020 is de werkwijze Maatwerk voor Mensen voortgezet. Samen met leveranciers
zijn er 27 proeftuinen gestart met 50 kandidaten. In 2019 zijn er met zeven proeftuinen verschillende
arbeidsplaatsen gecreëerd. De website maatwerkvoormensen.nl bevat praktijkvoorbeelden van
proeftuinen en succesverhalen.

Het Participatiefestival als ontmoetingsplek
Op 28 en 30 januari 2020 organiseerden de ministeries van VWS en SZW het Participatiefestival,
om meer bewustwording voor mensen met een beperking te creëren en om het belang van
de banenafspraak te onderstrepen. Medewerkers en leidinggevenden van de ministeries van
VWS en SZW ontmoetten op het festival diverse partijen, waaronder ervaringsdeskundigen.
Bezoekers konden onder meer met een VR-bril ondervinden hoe het is om te leven met een
beperking: ‘Nu kan ik echt in iemands hoofd kijken en ervaren waar hij of zij dagelijks mee
te maken heeft.’ Naast de activiteiten zorgden de verhalen van ervaringsdeskundigen voor
nieuwe inzichten bij de medewerkers.

62 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Samenvatting van de indicatoren
• Het aantal banen onder de banenafspraak bij het Rijk (ministeries) is gestegen van
1.274 (derde kwartaal 2018) naar 1.865 (derde kwartaal 2019).
• Het aantal aanbestedingen waarbij social return via een contractbepaling is uitgevraagd
is gedaald van 57% in 2018 naar 48% in 2019.55
• Het aantal rijksambtenaren dat zich via de website heeft ingeschreven bij de beweging
Onbeperkte Denkers is gestegen van 936 in 2019 naar 1.221 in 2020.
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Rijk als organisatie.

Toelichting op de indicatoren
• In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2019 heeft de minister van BZK de realisatiecijfers van
de Banenafspraak Rijk tot en met het derde kwartaal 2019 gerapporteerd. Inmiddels zijn ook de
cijfers over het hele jaar 2019 beschikbaar. In totaal zijn er 2.068 banen gerealiseerd, waarvan
1.732 dienstverbanden en 336 inleenverbanden. Banen die in de inkoop zijn gerealiseerd, kunnen
niet worden geteld. Sinds de nulmeting van de Banenafspraak Rijk eind 2012 is het aantal dienst­
verbanden toegenomen van 215 naar 1.732. De doelstelling voor het aantal banen in het derde
kwartaal van 2018 en 2019 was achtereenvolgens 3.066 en 3.549.
• Er is een relatieve daling te zien in het aantal aanbestedingen waarbij social return is uitgevraagd
via een contractbepaling, van de aanbestedingen waarbij het social return-kader van toepassing is.
In 2018 was bij 57 van de 299 aanbestedingen het social return-kader van toepassing. Bij 57 procent
van deze aanbestedingen is social return daadwerkelijk uitgevraagd via een contractbepaling.
In 2019 was social return van toepassing bij 199 van de 554 van toepassing. Bij 48 procent is social
return daadwerkelijk uitgevraagd via een contractbepaling. Dat betekent dat er een absolute
stijging is in het aantal aanbestedingen waarbij social return is uitgevraagd via een contract­
bepaling, maar een relatieve daling. In bepaalde situaties is het niet mogelijk of niet wenselijk om
social return toe te passen, bijvoorbeeld als door social return verdringing op de arbeidsmarkt
zou optreden.
• Het aantal rijksambtenaren dat zich via de website ingeschreven heeft bij de beweging
Onbeperkte Denkers is gestegen. De beweging zal naar verwachting verder groeien.

Vervolgaanpak
Rijksbreed wordt verder ingezet op inclusieve communicatie en het uitbreiden van een inclusief
werkklimaat. De focus voor een inclusief werkklimaat ligt op het uitbouwen van ondersteunings­
structuren voor managers en medewerkers, om inclusief leiderschap, instroom en behoud van
medewerkers te bevorderen. Zo ontwikkelt het Rijk momenteel een bias-training – een training over
vooroordelen van leden van selectiecommissies – die naar verwachting in 2021 ingezet kan worden.
Verder gaat er in deze coronatijd speciale aandacht uit naar advies en begeleiding van medewerkers.
Daarnaast worden diverse gebouwen op toegankelijkheid gescand en wordt er beoordeeld of er
ingrepen nodig zijn om de toegankelijkheid in rijksgebouwen te verbeteren. Momenteel wordt
een aangepaste scanmethode getest, om daarna gerichter verbetermogelijkheden te signaleren
en verbeteringen door te voeren.
Tot slot blijft het Rijk de inkoopkracht via social return en via de strategie Inkopen met Impact benutten,
om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt mee te laten doen in de samenleving.

55 Dit betreft de aanbestedingen waarbij het social return-kader van toepassing is.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 63

3.8 Iedereen doet mee!
Doel
De VNG geeft met Iedereen doet mee! een extra impuls aan gemeentelijke initiatieven rondom
toegankelijkheid en inclusie. De VNG wil alle Nederlandse gemeenten ondersteunen bij hun
stappen naar een inclusievere samenleving, onder andere door succesvolle initiatieven groter en
zichtbaarder te maken. De ambitie is dat gemeenten het VN-verdrag kennen, dat ze de doelen
ervan concreet vertalen in beleid en actieplannen in de vorm van een Lokale Inclusie Agenda,
en dat dit resulteert in projecten, activiteiten of andere initiatieven.

Invloed van de coronacrisis op activiteiten van de VNG
De coronacrisis heeft ook de activiteiten van de VNG beïnvloed. Zo zijn bijeenkomsten verplaatst
en digitaal georganiseerd en hebben publicaties vertraging opgelopen. Naast de nadelen waren er
ook positieve aspecten: een groter bereik door digitale bijeenkomsten (met 35 tot 230 deelnemers
per bijeenkomst), een toenemend besef van de problemen van mensen met een beperking en
nieuwe mogelijkheden voor thuiswerken en onderwijs op afstand. Verder heeft Iedereen doet mee!
in enkele protocollen de positie van mensen met een beperking meegegeven, bijvoorbeeld bij
Crowd Management, Dagje Uit, Gemeentelijke werkomgeving en Gemeentelijke dienstverlening.

Activiteiten en resultaten
• Netwerk van actieve gemeenten
Bij de start van het project hebben de 25 koplopergemeenten het manifest Iedereen doet mee!
opgesteld. In 2019 en 2020 ondertekenden nog eens 34 gemeenten dit manifest.56 Het daad­
werkelijke netwerk is groter: 227 gemeenten hebben contact over het VN-verdrag57 en alle
gemeenten hebben toegang tot het VNG-forum (zie onder, Kennisdeling). Op dit moment zijn
75 Lokale Inclusie Agenda’s bekend.
• Regionale bijeenkomsten
In het najaar van 2019 vonden vijf bijeenkomsten plaats, waaraan 73 gemeenten deelnamen.
Zij deelden informatie over het VN-verdrag en bouwden aan het lokale netwerk.58 In het voorjaar
van 2020 vonden deze bijeenkomsten noodgedwongen digitaal plaats, als reeks van zeven
webinars over gemeentelijke aanpakken en het opstellen van een Lokale Inclusie Agenda.
Gemiddeld namen 81 personen deel; in totaal zijn 115 gemeenten bereikt. In het najaar van 2020
volgt eenzelfde reeks bijeenkomsten.
• Kennisdeling
De VNG deelt kennis en goede voorbeelden op het VNG-forum, waarvan 224 gemeenten lid zijn,
en op de website vng.nl/rubrieken/onderwerpen/iedereen-doet-mee. De website bevat tevens
inspiratiebundels59, de handreiking Lokale Inclusie Agenda, de monitor VN-verdrag (zie onder)
en andere handreikingen en brochures. Verder organiseert de VNG zelf themabijeenkomsten en
geeft workshops bij bijeenkomsten van andere partijen, zoals het Democratie Festival, Raad op
Zaterdag, Global Goals Meet-Up, Gelijk is Gelijk, DanceAble symposium, ImpactPlus en DisGover
Allemaal Digitaal.

56 Zie de interactieve geografische kaart met overzicht van gemeenten die het manifest hebben getekend.
57 Stand van zaken per 1 november 2020.
58 Zie vng.nl/nieuws/regiobijeenkomsten-vn-verdrag-gemeenten-wisselen-kennis-uit.
59 Organiseer ervaringsdeskundigheid, Inclusief werkgeverschap, Aan de slag met samen spelen en Wonen is hoofdzaak.
64 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Sharda: ‘Dankzij de Wheelmap-app zie ik snel welke
plekken er hier allemaal toegankelijk zijn. De drempel
om eropuit te trekken is lager, ik vind de app echt een
verrijking. Zwolle is terecht een rolstoeltoegankelijke
stad.’ Lees het artikel

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 65

• Gemeentelijke monitor VN-verdrag
De VNG heeft de monitor VN-verdrag Handicap ontwikkeld waarmee gemeenten een nulmeting
kunnen uitvoeren en hun voortgang omtrent het VN-verdrag kunnen monitoren. De gratis
monitor is gemakkelijk in het gebruik. De rapportage helpt om aandachtspunten en prioriteiten
te bepalen voor de Lokale Inclusie Agenda en om het gesprek hierover te voeren binnen de
gemeente en met inwoners. Op dit moment hebben 41 gemeenten een account aangevraagd.
De meeste gemeenten hebben de vragenlijst uitgezet bij hun inwoners. De ervaring leert dat
alleen al de start van de monitor een verbreding van het netwerk oplevert.
• Pilots Lokale Inclusie Agenda
In 2019 ondersteunde de VNG samen met de Alliantie vijf pilots waarin gemeenten en ervarings­
deskundigen aan de slag gingen om een Lokale Inclusie Agenda op te stellen. De verhalen,
lessen en tips uit dit traject staan in het magazine Een Sterke Start. In alle pilots kwam het belang
van echt luisteren naar de ervaringsdeskundigen naar voren. Het is niet altijd makkelijk om tot
de juiste samenwerking te komen, maar de pilots laten hiervoor diverse manieren zien.

VN Global Goals in gemeente Noordenveld
De gemeente Noordenveld is één van de 59 ondertekenaars van het manifest Iedereen doet
mee! Tijdens de Week van de Toegankelijkheid 2019 presenteerde deze gemeente haar
Lokale Inclusie Agenda. Als eerste gemeente in Nederland verbindt Noordenveld de Lokale
Inclusie Agenda met de Global Goals, de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN.
De gemeente Noordenveld heeft de ambitie om duurzaamheid en inclusie hand in hand te
laten gaan en werkt daarom nauw samen met de Werkgroep Toegankelijk Noordenveld.
Deze bestaat uit ervaringsdeskundigen en vormt het VN-panel in de gemeente Noordenveld.
De werkgroep heeft geholpen om de Lokale Inclusie Agenda en de bijbehorende uitvoerings­
agenda vast te stellen.

Samenvatting van de indicatoren
• Het percentage gemeenten dat een Lokale Inclusie Agenda maakt, waar de gemeenteraad de
agenda heeft goedgekeurd of waar deze al wordt uitgevoerd is gestegen van 26,0% in 2018 naar
60,5% in 2020.
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Gemeenten.

Toelichting op de indicatoren
• De jaarlijkse flitspeiling laat eveneens zien dat meer gemeenten actief werken aan het VN-verdrag.
De vragenlijst van de flitspeiling is uitgezet onder alle 355 gemeenten, waarvan in 2020 iets meer
dan 38% reageerde. Ter vergelijking: in 2019 was dat 34% en in 2018 25%. Niet alleen reageren elk
jaar meer gemeenten op de flitspeiling, ook maken steeds meer gemeenten werk van inclusie.
Zo geeft 40% in 2020 aan dat ze aan een concreet plan van aanpak werken of dat een dergelijk
plan wordt goedgekeurd; 20% voert een plan van aanpak uit. Dit is een grote verandering ten
opzichte van de voorgaande jaren. In 2019 waren de percentages 23% en 12% en in 2018 was het
18% en 8%. Door de jaren heen is dus een verschuiving zichtbaar van gemeenten die in de onder­
zoekende en opstartende fase zitten, naar meer gemeenten die met de uitvoering bezig zijn.

66 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak
De VNG wil dat eind 2021 90% van de gemeenten op de hoogte is van het VN-verdrag en dat 75%
een Lokale Inclusie Agenda heeft, of hard werkt aan de ontwikkeling hiervan. Voor meer bewust­
wording over en betrokkenheid bij het VN-verdrag zal de VNG samen met de Alliantie in 2021 de
Verkiezing Meest Toegankelijke Gemeente organiseren. Via een landelijke campagne staat het hele
jaar in het teken van de zoektocht naar de meest toegankelijke gemeente. Inwoners en mensen
met een beperking spelen daarbij een actieve rol. De winnende gemeente wordt bekend gemaakt
op het eindcongres van Iedereen doet mee! in de Week van de Toegankelijkheid 2021.
In 2021 blijft de VNG bijeenkomsten en masterclasses organiseren en bijdragen aan events van
andere organisaties. De VNG blijft eveneens kennis- en sparringpartner voor alle partijen die zich
inzetten voor de verwezenlijking van het VN-verdrag.
Gedurende dit jaar zal de VNG verder inzetten op de borging van het project Iedereen doet mee! om
de kennis, het netwerk en het gedachtegoed ook na 2021 levend te houden. De VNG doet dit
bijvoorbeeld met het gemeentelijke netwerk rond mensen met een verstandelijke beperking,
het internationale project Power of Voices 2021-2025, het netwerk Maak Samen Ruimte van VNG,
Stadswerk en CROW, het opnemen van inclusie in sport- en preventieakkoorden, en het opnemen
van het VN-verdrag in de VNG-aanpak van de Global Goals.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 67

3.9 MKB Toegankelijk
Doel
De ondernemingsorganisaties MKB-Nederland en VNO-NCW willen de bewustwording omtrent het
belang van toegankelijkheid vergroten en daarbij 50.000 ondernemers bereiken. Mensen met een
beperking moeten meer keuzemogelijkheden krijgen en het bedrijfsleven moet inclusiever gaan
denken, zodat mensen met een beperking ongehinderd en zelfstandig kunnen functioneren.

Invloed van de coronacrisis op het MKB
De coronacrisis heeft verregaande gevolgen voor de Nederlandse samenleving en economie. Bij veel
ondernemers ging en gaat de aandacht uit naar het staande houden van hun bedrijf. Ondanks de
huidige beperkingen blijven MKB-Nederland en VNO-NCW ondernemers bewust maken van het
belang van toegankelijk ondernemen. In samenwerking met de Oogvereniging, Koninklijke Visio,
Bartiméus, de Robert Coppes Stichting, Ieder(in)en Ongehinderd zijn praktische tips voor een
toegankelijke anderhalvemetersamenleving en een bijbehorende video ontwikkeld.60

Activiteiten en bereikte resultaten
• 50.000 ondernemers bereikt
De ambitie van MKB-Nederland en VNO-NCW om vóór 2020 minimaal 50.000 ondernemers in
de detailhandel en horeca en recreatie te bereiken, is gehaald. Brancheverenigingen hebben in
totaal 20 actieplannen opgesteld; daarnaast zijn er actieplannen in ontwikkeling. De huidige
actieplannen worden geüpdatet met nieuwe activiteiten en de looptijd wordt verlengd.
De brancheverenigingen gaan:
1. Ondernemers bewuster maken van hindernissen voor mensen met een beperking;
2. Keuzemogelijkheden voor mensen met een beperking verruimen en hun zelfstandig
functioneren bevorderen;
3. Inclusief denken in de sector stimuleren.
Kennis, handvatten en goede voorbeelden worden gedeeld. Twee keer per jaar vindt een
maatschappelijk overleg plaats tussen brancheverenigingen en de Alliantie. Verder hebben
verschillende brancheverenigingen activiteiten voor leden georganiseerd. Zo heeft Kennisnetwerk
Destinatie Nederland in het voor- en najaar een Hospitalitydag gehouden, met aandacht voor
toegankelijkheid. Tijdens de Week van de Toegankelijkheid reikte het Verbond van Verzekeraars
voor de tweede keer de Koploper Toegankelijkheid uit aan een verzekeraar die toegankelijkheid
hoog op de agenda heeft staan.
• Lokale toegankelijkheidspilots
De pilots omtrent de toegankelijkheid van winkel- en horecagebieden in vijf gemeenten zijn
afgerond. 250 ondernemers hebben een nulmeting en toegankelijkheidsadvies ontvangen.
Gemiddeld moet een ondernemer twee tot vijf aanpassingen doen om de toegankelijkheid te
verhogen, met een investering van € 100 tot € 1000. De pilots hebben weliswaar veel informatie
opgeleverd rondom de verbetering van de toegankelijkheid van winkelgebieden, maar de
aanpak is te arbeidsintensief en kostbaar om in heel Nederland in te zetten. In de tweede fase
van MKB Toegankelijk zijn de succesfactoren en lessen uit de pilots meegenomen. Er is een nieuwe
werkwijze ontwikkeld om een groot aantal ondernemers op een bepaalde route in korte tijd
minimaal naar een basisniveau toegankelijkheid te brengen.

60 Zie www.mkbtoegankelijk.nl/anderhalvemetersamenleving.
68 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Aafke: ‘Dat ik op eigen houtje kan gaan winkelen,
geeft me vrijheid. Ik vind het heerlijk om door het winkel­
centrum te struinen. De hellingbaan is niet al te steil,
dus ik kom makkelijk binnen.’ Lees het artikel

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 69

• Bewustwordingscampagne
MKB-Nederland en VNO-NCW zijn gestart met een bewustwordingscampagne voor ondernemers.
Er zijn drie video’s gemaakt met praktische tips, te bekijken via www.mkbtoegankelijk.nl/
hetiszoklaar. Op dit moment is een videoreeks over bejegening in productie. De komende
periode wordt de campagne uitgebreid met thema’s als digitale toegankelijkheid.
• Digitale toegankelijkheid
Thuiswinkel.org, Stichting Accessibility en MKB-Nederland hebben begin 2019 de Zelfscan
Toegankelijkheid gelanceerd. Ondernemers kunnen met de zelfscan hun eigen website op
toegankelijkheid testen. Op dit moment wordt de bèta-tool doorontwikkeld, als onderdeel
van de bredere aanpak rondom digitale toegankelijkheid. Digitale toegankelijkheid stond ook
centraal als thema tijdens de Week van de Toegankelijkheid. Brancheverenigingen ontvingen
een communicatiepakket met tips over digitale toegankelijkheid, die zij hebben verspreid onder
hun leden. Op 8 oktober vond in samenwerking met Stichting Accessibility een webinar plaats
voor ondernemers die hun website toegankelijk willen maken.

Op het gemak boodschappen doen
Slager Arie Bakker uit Alblasserdam wil dat elke klant, met welk hulpmiddel dan ook, zijn
slagerij kan bezoeken zonder zich aan te hoeven passen of zich opgejaagd te voelen. Toen
de winkel te klein werd voor zijn groeiende klantenkring, verbouwde hij de winkel en nam
daarmee de toegankelijkheid mee.
De winkel heeft nu een breder gangpad waardoor mensen in een rolstoel overal bij kunnen.
Het eenrichtingsverkeer zorgt voor een duidelijke winkelroute. Persoonlijke service blijft ook
in de nieuwe winkel een aandachtspunt. Klanten met bijvoorbeeld een auditieve of visuele
beperking krijgen meer service. Het winkelgemak is zo voor hen hetzelfde als voor iedere
andere klant.

Samenvatting van de indicatoren
• 20 brancheorganisaties hebben een actieplan toegankelijkheid (oktober 2020).
• In 2020 zijn er 210 social media-berichten over toegankelijkheid verspreid via het netwerk
van MKB Toegankelijk. Deze berichten hebben geleid tot 5.128.619 views op social media.
In 2019 leidde 312 berichten tot 8.960.085 views.
Zie verder het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! – Bedrijfsleven.

Toelichting op de indicatoren
• Het aantal actieplannen is in 2019 ten opzichte van het jaar daarvoor gestegen van 8 naar 20;
in 2020 is het aantal actieplannen gelijk gebleven. Momenteel zijn brancheverenigingen veelal
bezig met het ondersteunen van hun leden rondom de coronacrisis. De ambitie is om aan het
einde van het project 30 actieplannen te hebben.
• Het aantal social media-uitingen en het bereik is in 2019 ten opzichte van het jaar daarvoor
gestegen. In 2020 was er op de kanalen van MKB-Nederland en VNO-NCW ruim drie maanden
een communicatiestop op niet corona-gerelateerde onderwerpen. Vandaar dat daar een daling
in uitingen te zien is.

70 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak
De huidige actieplannen worden in 2021 geactualiseerd en gereactiveerd. Daarnaast wordt een
apart format actieplan voor digitale toegankelijkheid ontwikkeld. Dit actieplan moet ondernemers
aanzetten tot het gebruik van de zelfscan en bevat bovendien een procesaanpak voor bedrijven.
Verder wordt er een format ontwikkeld voor branches die voornamelijk digitale transacties met
consumenten uitvoeren, zoals reisbureaus en energiebedrijven.
In de vernieuwde lokale werkwijze ontvangen ondernemers die gevestigd zijn aan een bepaalde
route een advies op erkend basisniveau toegankelijkheid. In totaal worden 22 toegankelijke
winkelroutes door heel Nederland opgeleverd. Deze winkelroutes komen in een kant-en-klare
routekaart, die op mkbtoegankelijk.nl en in de Ongehinderd-app geplaatst wordt, zodat mensen
met een beperking hiervan gebruik kunnen maken.
De inzichten uit de eerste fase van het project worden verwerkt in een bewustwordingscampagne.
Deze brede campagne maakt gebruik van alle voorbeelden, ambassadeurs en lessen uit de verschillende
activiteiten. Activiteiten worden nadrukkelijker ingericht om publiciteit en zichtbaarheid te
genereren en er worden gezichtsbepalende ondernemers betrokken. De campagne is verweven
met alle onderdelen van MKB Toegankelijk.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 71

3.10 Niets Over Ons Zonder Ons
Doel
De Alliantie, bestaande uit samenwerkende organisaties van mensen met een beperking of
chronische ziekte, wil de inzet van ervaringsdeskundigheid bevorderen bij de ontwikkeling en
uitvoering van beleid van overheden, instellingen en organisaties.

Invloed van de coronacrisis op de inzet van ervaringsdeskundigen
In 2020 is de Alliantie onverminderd doorgegaan met haar werkzaamheden. Om zoveel mogelijk
voorgenomen plannen te continueren, zijn activiteiten aangepast naar digitale varianten.
De coronacrisis en de bijbehorende maatregelen lijken het betrekken van ervaringsdeskundigen
negatief te hebben beïnvloed. Een deel van de mensen met een beperking voelt zich daardoor
onvoldoende gehoord, met name in de protocollen voor de anderhalvemetersamenleving. Er is
veel inspanning nodig om toegankelijkheid in deze protocollen mee te nemen. Een mooi voorbeeld
waar dat wel geslaagd is, is het protocol voor de dagrecreatie. Met een brede groep organisaties en
ervaringsdeskundigen is een inclusieparagraaf aan het reeds bestaande protocol toegevoegd.

Activiteiten en resultaten
• Trainingen ervaringsdeskundigheid
Tot nu toe zijn acht digitale trainingen verzorgd voor diverse groepen ervaringsdeskundigen en
zijn 64 deelnemers getraind. Deze digitale trainingen zijn breder toegankelijk, omdat
deelnemers geen energie kwijt zijn aan reizen en mobiliteit geen belemmering vormt. Later in
2020 zal een verdiepend trainingsaanbod voor gevorderde ervaringsdeskundigen gereed zijn.
Naar verwachting is deze training in het laatste kwartaal van 2020 digitaal beschikbaar.
• Inzet ervaringsdeskundigheid
In de actieplannen Bouw, Vervoer, Cultuur en Verbond van Verzekeraars worden
ervaringsdeskundigen ingezet. Vanaf maart 2020 gebeurt dit ook bij de protocollen voor de
anderhalvemetersamenleving.
• Digitale regiobijeenkomsten
Vanwege de coronacrisis zijn de fysieke regiobijeenkomsten uitgesteld naar het najaar 2020, en
omgezet in thematisch digitale bijeenkomsten. Waar het de Lokale Inclusie Agenda betreft werkt
de Alliantie samen met de VNG.
• Bewustwording en kennisdeling
Via de website, nieuwsbrieven en publicaties besteedt de Alliantie aandacht aan actuele
ontwikkelingen rond de implementatie van het VN-verdrag. In het najaar van 2020 wordt de
website www.nietsoveronszonderons.nl vernieuwd. Verder had de Alliantie zitting in diverse
werkgroepen en jury’s, zoals het What if Lab (zie paragraaf 3.13), de Verkiezing Meest Toegankelijke
Gemeente (zie paragraaf 3.8) en de Accessible City Award 2020. In december 2019 heeft de Alliantie
bijdragen geleverd aan Gelijk = Gelijk, de landelijke netwerkdag voor ervaringsdeskundigen, met
ruim 500 deelnemers. Hier werden de jaarrapportage van het College voor de Rechten van de
Mens, de schaduwrapportage VN-verdrag (zie paragraaf 4.2) en een onderzoek naar de Wajong
gepresenteerd.

72 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Petra: ‘Omdat ik niets kan zien, is het lastig inschatten
of ik wel anderhalve meter afstand houd. Ik vind het
prettig als anderen mij opmerken. Spreek me gewoon
aan, dan voel ik me welkom.’ Bekijk het filmpje

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 73

• Kennisproducten
De Alliantie heeft een informatiepakket over het sociaal model ontwikkeld: met animaties,
een filmpje en een webinar, en bouwt dit verder uit. Bovendien is er een videopodcast in de
maak voor ervaringsdeskundigen over de werking van gemeenten. Voor lokale politici maakt
de Alliantie dit jaar een informatiepakket over het VN-verdrag. Tevens start in 2020 een onderzoek
naar inclusie en toegankelijkheid in de curricula van hbo-opleidingen. Op dit moment werkt de
Alliantie de onderzoeksopzet uit en selecteert opleidingen om te betrekken in het onderzoek.

CoronaMelder voor iedereen
Op 10 oktober 2020 is de CoronaMelder-app landelijk in gebruik genomen. De app informeert
mensen wanneer zij in de buurt zijn geweest van iemand die besmet is met het coronavirus.
Een van de doelstellingen is dat de app toegankelijk, gebruiksvriendelijk en begrijpelijk is.
Om de toegankelijkheid van CoronaMelder te waarborgen is de app uitgebreid getest. De app
kan immers pas slagen als deze aansluit op de wereld van alle gebruikers, als zij mede-eigenaar
zijn en zich gehoord voelen. Ervaringsdeskundigen uit het netwerk van Ieder(in) waren daarom
nauw betrokken bij het toegankelijk maken van de app voor mensen met een beperking.

Vervolgaanpak
Ervaringsdeskundigen geven zelf aan meer behoefte te hebben aan training, intervisie en extra
informatie. Met de huidige opzet van het project kan de Alliantie hierop inspelen: de digitalisering
van het ondersteuningsaanbod en de digitale netwerk- en kennisbijeenkomsten zorgen voor een
groter publieksbereik.
Het project eindigt op 31 januari 2021, maar dat wil niet zeggen dat het principe ‘niets over ons
zonder ons’ dan al gemeengoed is. Daarom start in 2021 een nieuwe campagne omtrent ervarings­
deskundigheid. Beleidsmakers en organisaties krijgen meer kennis over het belang en de positieve
effecten van de inzet van ervaringsdeskundigen. De Alliantie verwacht met deze campagne alle
gemeenten te bereiken en alle organisaties die zijn aangesloten bij Ieder(in) en de andere
Alliantiepartners.
Vanaf 2021 is het Adviespunt niet meer afhankelijk is van de projectfinanciering vanuit Onbeperkt
meedoen! maar wordt het een onderdeel van de dienstverlening van Ieder(in). Begin 2020 is een
plan opgesteld voor deze borging door Ieder(in), dat in het najaar van 2020 wordt uitgevoerd.

74 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3.11		 SamenSpeelAkkoord
Doel
Op 3 december 2019 ondertekenden 14 partijen het SamenSpeelAkkoord, waaronder het ministerie
van VWS, Stichting het Gehandicapte Kind, Stichting Jantje Beton, de VNG, Scouting NL en de
minister van Gehandicaptenzaken. Samen zetten zij zich in voor een inclusieve speelcultuur, meer
samenspeelplekken en meer kennis over inclusief spelen.

Invloed van de coronacrisis op samen spelen
De urgentie tot samen spelen is door de coronacrisis alleen maar groter geworden. Kinderen met
een beperking en hun gezinnen zijn nog verder geïsoleerd, doordat zij vanwege hun kwetsbare
gezondheid noodgedwongen of uit voorzorg thuiszitten. Het SamenSpeelNetwerk maakt dit
bespreekbaar tijdens de netwerkbijeenkomsten en geeft tips voor samen spelen op afstand.

Activiteiten en resultaten
• Uitwerking SamenSpeelAkkoord
De Hogeschool Utrecht heeft toegezegd om samen spelen een duidelijke plek te geven binnen
hun praktijkgericht onderzoek. Natuurmonumenten gaat in 2020 en 2021 speelnatuurplekken
toegankelijk maken. Het ministerie van VWS heeft twee innovatiechallenges binnen het
Nationaal Sportakkoord ingezet voor inclusieve speelplaatsen.
• Uitbreiding partijen
Inmiddels zijn er al 32 partijen aangesloten die een speelbelofte hebben afgelegd. Vanaf medio
2020 zijn alle activiteiten rondom het SamenSpeelAkkoord ondergebracht in het SamenSpeel­
Netwerk, dat deze partijen ondersteunt en verbindt. Op die manier kunnen zij op hun beurt
weer nieuwe partijen aantrekken, om het akkoord meer impact te geven.
• SamenSpeelNetwerk
Het SamenSpeelNetwerk verspreidt en deelt kennis rondom samen spelen. Dit moet uiteindelijk
resulteren in een online verzamelplaats voor spelende kinderen, ouders/verzorgers en voor
beleidsmakers en bedrijven die dit mogelijk willen maken. Op 25 juni 2020 vond een eerste
bijeenkomst plaats met ruim 100 deelnemers: gemeenten, speelplekontwerpers en speeltuin­
verenigingen. Voor komend najaar staat een tweede bijeenkomst gepland. Samenwerking en
onderzoek binnen het SamenSpeelNetwerk moet meer kennis opleveren, om tot meer speel­
ruimte en -mogelijkheden te komen. Het SamenSpeelNetwerk betrekt stelselmatig ervarings­
deskundigen (zoals bij de vernieuwing van de richtlijn, zie onder), zoals de focusgroep, met
afvaardiging van de partners van het SamenSpeelAkkoord en ouders, en de kinderraad van het
Gehandicapte Kind.
• Richtlijn Samen Spelen
Op dit moment wordt de huidige Richtlijn Samen Spelen, voor het ontwerp en aanleg van
toegankelijke samenspeelvoorzieningen, vernieuwd. Deze moet voor eind 2020 gereed zijn.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 75

Minister Hugo de Jonge: ‘Door samen te spelen leren
kinderen met een ander omgaan, bouwen ze zelf­
vertrouwen op en smeden ze vriendschappen in de buurt.
Daarom is het zo belangrijk dat ook kinderen met een
beperking hieraan mee kunnen doen.’ Lees het artikel

76 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Samen spelen in de natuur
Vanaf dit najaar kunnen kinderen in de Speelnatuur van OERRR samen spelen en ontdekken,
ongeacht een eventuele beperking. Kinderen met een beperking kunnen er samen met
vriendjes en vriendinnetjes hutten bouwen, met water kliederen en avonturen beleven.
Het SamenSpeelSpel laat kinderen ontdekken hoe het is om bijvoorbeeld niet te kunnen
zien of horen, of op welke manieren je mee kunt spelen als je in een rolstoel zit.
In 2020 is de Speelnatuur van OERRR op locatie Gooi en Vechtstreek rolstoeltoegankelijk
gemaakt. De Speeltuinbende komt deze nog testen. In 2021 zal Natuurmonumenten de
Speelnatuur in Haarzuilens en op Texel realiseren.

Vervolgaanpak
In 2021 zetten Stichting het Gehandicapte Kind en Stichting Jantje Beton, samen met de partners,
de ontwikkeling van het SamenSpeelNetwerk voort. Om te beginnen is er een helpdesk in de
maak, waar ouders/verzorgers en beleidsmakers terecht kunnen voor inclusieve speelplekken en
-initiatieven en onafhankelijk advies over inclusief spelen. Daarnaast komt er een online platform
omtrent de sociale en fysieke aspecten van spelen. Begin 2021 start de landelijke campagne Samen
Spelen om de helpdesk en het platform te lanceren en meer bewustwording te creëren.
Verder staan er drie (online) netwerkbijeenkomsten gepland, gericht op beloftemakers van het
SamenSpeelAkkoord, en s streeft men ernaar om samen spelen onderdeel te maken van bestaande
onderzoeken gericht op kinderparticipatie.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 77

3.12 Toegankelijk Dagje Uit
Doel
Dagattracties moeten breed toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Recreatie is immers
een belangrijk domein in onze samenleving en kan veel bijdragen aan de vanzelfsprekendheid van
inclusiviteit. Toegankelijk Dagje Uit verbindt ervaringsdeskundigheid en verschillende disciplines met
vraag en aanbod. Daarmee onderstreept het project het belang van de toeristisch-recreatieve sector
voor zowel een inclusieve samenleving als de economie.

Activiteiten en resultaten
• Aanvulling op anderhalvemeterprotocol
Het initiatief voor een toegankelijk dagje uit is in het voorjaar van 2020 ontstaan, aangewakkerd
door de coronacrisis. Een divers gezelschap van 50 deelnemers – ondernemers,
ervaringsdeskundigen, belangenbehartigers en experts uit verschillende disciplines – heeft een
aanvulling geschreven op het anderhalvemeterprotocol Veilig samen Uit van de Club van Elf en de
Nederlandse Vereniging van Dierentuinen.61 Deze specifieke aanvulling voor mensen met een
beperking is op 30 juni 2020 overhandigd aan staatssecretaris Mona Keijzer van Economische
Zaken en Klimaat.
• Community Toegankelijkdagjeuit
De community gaat recreatieondernemers helpen bij het breed toegankelijk maken van hun
dagattractie. Inmiddels hebben ervaringsdeskundigen in de community hun ervaringen met
een toegankelijk dagje uit gedeeld. Verder heeft Rick Brink, minister van Gehandicaptenzaken,
ervaringsfilmpjes van dagjes uit gemaakt.

Inclusiviteit voorop bij de Efteling
De Efteling werkt hard om het park toegankelijk te maken: iedereen is even welkom.
De laatste jaren heeft de Efteling daarom volop in toegankelijkheid geïnvesteerd. Binnen
het park is de werkgroep Toegankelijkheid actief, die experts met een beperking om
advies vraagt en op basis daarvan verbeteringen doorvoert.
Vanwege het coronavirus moet de Efteling de veiligheid van bezoekers en medewerkers
kunnen garanderen. Ook in de anderhalvemetersamenleving houdt de Efteling oog voor
mensen met een beperking. Het merendeel van de attracties is nog steeds toegankelijk.
Wel is het zo dat bezoekers die niet zelfstandig attracties kunnen instappen, nu alleen door
hun eigen begeleider geholpen kunnen worden en niet door medewerkers.

61 Zie www.mijncoronaprotocol.nl/protocol/dagrecreatie.
78 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Astrid (moeder Marie Claire): ‘Diergaarde Blijdorp is
een ruim toegankelijk park. Dat is heerlijk. Zeker voor
Marie Claire, die in deze dierentuin overal naartoe kan.’
Lees het artikel

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 79

Vervolgaanpak
Naast het ministerie van VWS die het project financiert, is er een brede coalitie van co-financiers
uit het maatschappelijke middenveld: het Bartiméus Fonds, HandicapNL, de Zonnebloem, Stichting
het Gehandicapte Kind, VNO-NCW en MKB-Nederland. Met deze steun wordt de online en offline
community tot aan februari 2021 verder ontwikkeld. Het is de bedoeling dat de community dan
100 deelnemers heeft. Dit zullen voornamelijk ondernemers zijn: van conceptontwikkelaars en
fabrikanten, tot aan kleinere attracties en dierentuinen. Op termijn zullen meerdere aanbieders
in de dagrecreatie-sector aanhaken, zoals musea, theater, evenementen en stranden.
Dit project kan als opmaat dienen voor een breder programma dat de hele recreatiebranche bedient,
waaronder de verblijfsrecreatie. Partijen in het maatschappelijk middenveld, zoals het Bartiméus
Fonds, Hiswa-Recron en Ieder(In), zijn bezig met een Actieplan ‘Inclusief Recreëren’. De naam van
de website anticipeert daar al op: www.inclusiefrecreeren.nl Alle resultaten dragen bij aan het doel
om in 2030 50% van de dagattracties breed toegankelijk te laten zijn voor mensen met een beperking.

80 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3.13		 What if Lab
Doel
Op initiatief van het programma Onbeperkt meedoen! is in 2020 het What if Lab, onderdeel van de
Dutch Design Foundation, gestart. Betrokken partners zijn VNO-NCW en MKB-Nederland met het
programma MKB Toegankelijk (zie paragraaf 3.9), INretail, HEMA en Ieder(in). Binnen het What if Lab
zoeken ontwerpers naar nieuwe manieren voor toegankelijk winkelen. Dit project en het bijbehorende
samenwerkingsverband moet de toegankelijkheid van de retail een extra impuls geven.

Aanpak
Vijf geselecteerde ontwerpstudio’s onderzoeken hoe drempels bij winkelbezoek weggenomen
kunnen worden voor mensen met een beperking. De ontwerpoplossing moet bovendien bijdragen
aan een positieve winkelervaring voor iedereen. Dit is een actueel vraagstuk, dat direct invloed heeft
op de autonomie van mensen met een beperking. Weliswaar zijn er al inspirerende voorbeelden,
maar er liggen nog genoeg uitdagen om winkels toegankelijk te maken voor deze groep klanten.
De ontwerpers werken volgens de principes van Inclusive Design, Design for All en Universal Design.
Door deze gebruikersgerichte benadering zal een zo groot mogelijke groep mensen van de ontwerp­
oplossing kunnen profiteren. Allereerst ontwikkelen en presenteren de ontwerpers hun concepten
voor toegankelijke winkels. Daarna volgt het testen in de praktijk.

Resultaat
In december 2020 vindt de eindpresentatie plaats en wordt de meest aansprekende en haalbare
ontwerpoplossing gekozen. Dit moet resulteren in een verfrissende visie op een toegankelijke
retailomgeving, die zowel impact oplevert voor retailers, als de winkelervaring verbetert voor
mensen met een beperking.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 81

3.14 ZonMw-subsidieprogramma
Doel
Het ZonMw-programma Onbeperkt meedoen! is een subsidieprogramma dat gerelateerd is aan het
overkoepelende programma. Het is erop gericht om mensen met een beperking minder drempels
te laten ervaren, zodat zij volwaardig en gelijkwaardig kunnen deelnemen aan de maatschappij.
Met projectsubsidies stimuleert het ZonMw- programma regionale initiatieven rondom het
VN-verdrag. Deze hebben betrekking op verbeteringen op alle levensgebieden (vergelijk de
actielijnen uit Onbeperkt meedoen! in paragraaf 3.1 t/m 3.7).

Activiteiten en resultaten
• Subsidieoproep Onderwijs, Opleiding & Werk
De eerste subsidieoproep is op 18 september 2020 opengesteld. In deze subsidieoproep combineert
ZonMW de actielijnen Onderwijs en Werk, met jongeren en jongvolwassenen als doelgroep.
Jongeren met een beperking ondervinden tot nu toe veel drempels bij de overgang van school
naar een baan. Juist een onderwijs- en opleidingsroute zonder belemmeringen zorgt ervoor dat
zij daarna in hun werkende leven duurzaam en volwaardig mee kunnen doen in de samenleving.
Samenwerking met ervaringsdeskundigen is cruciaal bij het vinden van (regionale) oplossingen
voor (regionale) knelpunten.

Monitoring
De lopende projecten rapporteren aan ZonMw, met tussentijdse voortgangsrapportages. Daarnaast
houdt ZonMw zelf via digitale middelen contact met de projectleiders over de voortgang.

Vervolgaanpak
De tweede subsidieoproep start in 2021. De onderwerpen en specifieke voorwaarden voor deze en
komende subsidierondes volgen in 2021.

82 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 83

Rudolf: ‘Informatie moet ook begrijpelijk zijn voor
mensen die minder goed kunnen lezen. Neem de
­informatie van de overheid. Dat is moeilijke taal.
De website Steffie gebruikt veel plaatjes, zodat
­iedereen het kan volgen.’ Lees het artikel

84 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

4.

Algemene zaken

4.1 Monitoring
Dit is de tweede voortgangsrapportage van Onbeperkt meedoen! waarin gerapporteerd wordt over de
activiteiten en maatregelen uit het programma vanaf de start tot aan het heden. Deze rapportage
volgt op de presentatie van het programmaplan in juni 2018,62 de eerste voortgangsrapportage in
juni 201963 en de eerste indicatorenmeting in november 2019.64
De voortgang van het programma wordt gemonitord met zowel de informatie uit deze rapportage,
als met het cijferoverzicht Onbeperkt meedoen! dat is opgesteld door het RIVM en Nivel. Dit resulteert
in een presentatie van kwalitatieve en kwantitatieve bevindingen. Per onderdeel zijn de kern­
bevindingen uit de indicatoren aan bod gekomen (zie paragraaf 3.1 t/m 3.14); het integrale
cijfer­overzicht is als bijlage toegevoegd.

Indicatoren
Met de eerste indicatorenmeting uit 2019 zijn voor het eerst sinds de ratificatie van het VN-verdrag
cijfers over bewegingen naar meer toegankelijkheid en inclusie op diverse thema’s van het VN-verdrag
bijeengebracht in één overzicht. De vervolgmeting van de indicatoren vult nu het beeld aan op
welke thema’s stappen vooruit gezet zijn en op welke terreinen nog werk te verrichten is.
Vanwege de breedte en diversiteit van het programma bieden deze indicatoren alleen geen alles­
omvattend overzicht. Per slot van rekening kunnen niet aan alle activiteiten aan indicatoren worden
verbonden. In deze voortgangsrapportage zijn de indicatoren daarom een kwantitatieve aanvulling
op het veelomvattende kwalitatieve beeld van maatregelen, initiatieven en goede voorbeelden.
62 Kamerstukken II 2017/18, 24170, nr. 177.
63 Kamerstukken II 2018/19, 24170, nr. 192.
64 Kamerstukken II 2019/20, 24170, nr. 201.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 85

Het programma bevat een breed scala aan thema’s rondom leven met een beperking. De monitoring
vraagt daarom om samenwerking met uiteenlopende partijen. Bij het ontwikkelen en het onder­
houden van de indicatoren wordt samengewerkt met kennisinstellingen zoals het RIVM, Nivel, SCP,
CBS en het Trimbos-Instituut en met bronhouders zoals ProRail, het UWV en vele anderen die
relevante kennis en gegevens kunnen ontsluiten.
Het uitgangspunt bij de selectie van de indicatoren was het benutten van bestaande en periodieke
metingen. Binnen de indicatoren is daarnaast gestreefd om over zoveel mogelijk verschillende
typen beperkingen informatie op te nemen, voor zover beschikbaar.

Tweemeting
Voor deze voortgangsrapportage is het indicatorenoverzicht geactualiseerd met gegevens uit 2019
of, voor zover beschikbaar, uit 2020. Deze cijfers vormen in de meeste gevallen een tweemeting.
Hierbij is het goed om te benoemen dat voortschrijdend inzicht er soms toe heeft geleid dat bij de
tweemeting de indicatoren zijn aangepast of aangescherpt. Een toelichting hierop staat in het
indicatorenoverzicht.

4.2 Reflectie op de schaduwrapportage
Op 13 juli 2018 is een afschrift van de initiële rapportage over de implementatie van het VN-verdrag
aan het bijbehorende VN-comité naar de Tweede Kamer gestuurd.65 Op 3 december 2019 verscheen
de schaduwrapportage van de Alliantie, als onderdeel van het internationale verantwoordings­
proces op dit VN-verdrag. In het debat op 19 december 2019 over de uitvoering van het VN-verdrag,
is naar aanleiding van deze schaduwrapportage de motie van de leden Bergkamp en Van der Staaij
aangenomen.66

Dialoogsessies
Als reactie op deze motie hebben het ministerie van VWS en de Alliantie in het afgelopen jaar een
aantal gesprekken gevoerd. Vanwege de coronacrisis liepen deze op sommige momenten vertraging
op, door corona-gerelateerde prioriteiten aan beide zijden. Het ministerie van VWS en de Alliantie
hebben verschillende thema’s uit de schaduwrapportage doorgenomen en een gezamenlijke
doel­stelling herbevestigd: de implementatie van het VN-verdrag krijgt onverminderd aandacht,
ook op de middellange termijn en na deze kabinetsperiode.
Er is daarom afgesproken om de komende periode tot en met het voorjaar van 2021 een aantal
dialoogsessies rondom beleidsthema’s uit het VN-verdrag te organiseren. De Alliantie gaat daarin
met de desbetreffende departementen in gesprek, waarbij de schaduwrapportage steeds de onder­
legger is. Als overkoepelende thema’s is gekozen voor Werk en Inkomen, Vervoer, Onderwijs,
Wonen en Jeugd. De dialoogsessies vinden stapsgewijs plaats. Hieronder zijn voor enkele thema’s
alvast de eerste reflecties opgenomen.

65 Kamerstukken II 2017/18, 33990, nr. 65.
66 Kamerstukken 2019/20, 24170, nr. 210.
86 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Werk en Inkomen
In de periode november van dit jaar tot en met januari 2021 zal een drietal gesprekken plaatsvinden
rond het thema werk en inkomen tussen het ministerie van SZW met de Alliantie en een vertegen­
woordiging van ervaringsdeskundigen. Deze sessies zijn bedoeld om met elkaar los van de waan van
de dag het gesprek te kunnen voeren over een ‘stip op de horizon’ van een inclusieve arbeidsmarkt
en zullen daarom niet leiden tot toezeggingen of afspraken. De gesprekken dienen ter inspiratie
voor de verschillende deelnemers voor eigen beleids- en gedachtenvorming.

Vervoer
Het ministerie van IenW en de Alliantie zijn regelmatig in gesprek over het openbaar vervoer.
Vertegenwoordigers van mensen met een beperking zijn ook betrokken bij de vormgeving van
nieuwe afspraken en de voorbereiding van het bestuursakkoord (zie paragraaf 3.1).

Onderwijs
Het ministerie van OCW koerst in de beleidsreactie op de evaluatie passend onderwijs op
inclusievere onderwijsvoorzieningen. De brede experimenteerregeling Samenwerking regulier-speciaal
onderwijs biedt scholen de ruimte om met inclusie aan de slag te gaan. In het komende jaar werkt
het ministerie met alle betrokkenen verder aan een routekaart om het onderwijs in de komende
15 jaar inclusiever te maken.
Op dit moment is het ministerie actief om in meer regio’s en op veel meer (reguliere) scholen in
het basis- en voorgezet onderwijs passende ondersteuning te realiseren. Leerlingen met een
ondersteuningsbehoefte krijgen daarbij nadrukkelijk een stem, doordat het hoorrecht wettelijk
verankerd wordt. Het ministerie regelt ook dat het onderwijskundig perspectief voortaan wordt
betrokken bij het bepalen van een eventuele vrijstelling 5 onder a; zodat kinderen minder snel
een vrijstelling krijgen die hen uitsluit van onderwijs.
De coronacrisis heeft het hoger onderwijs voor grote uitdagingen gesteld, maar er deden zich
tegelijker­tijd ook kansen voor. Hogeronderwijsinstellingen hebben aangegeven dat de positieve
aspecten van het online onderwijs behouden moeten worden voor studenten die daar beter
bij varen.

4.3 Financiën
Er is afgesproken dat elk departement dat aan het programma Onbeperkt meedoen! deelneemt zijn
inzet vanuit eigen middelen financiert. De financiële informatie over specifieke maatregelen,
activiteiten en projecten wordt via departementale begrotingen verantwoord.
Het ministerie van VWS heeft vanuit haar coördinerende rol jaarlijks circa € 4 miljoen beschikbaar
gesteld gedurende de looptijd van dit programma, tot en met 2021. Binnen dit budget is jaarlijks
circa € 2,1 miljoen toebedeeld aan de projecten van de bestuurlijke partners de Alliantie, de VNG
en VNO-NCW (zie paragrafen 3.8 tot en met 3.10). Hiermee wordt een impuls gegeven aan de inzet
van ervaringsdeskundigheid en de betrokkenheid van gemeenten en bedrijfssectoren. Het overige
budget wordt besteed aan monitoring, communicatie en het gericht ondersteunen van initiatieven
van voorlopers, zoals het SamenSpeelNetwerk (zie paragraaf 3.11). Het ZonMw-subsidieprogramma
ondersteunt eveneens initiatieven van voorlopers (zie paragraaf 3.14).

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 87

4.4 Wettelijk kader
Het VN-verdrag bepaalt dat er aan de geleidelijke verwezenlijking van algemene toegankelijkheid
moet worden gewerkt, zodat mensen met een beperking zo veel mogelijk naar wens en vermogen
kunnen meedoen aan de samenleving. Bij de uitvoering van het programma is het volgende
wettelijk kader van toepassing:
• Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz)
Algemene toegankelijkheid is als norm vastgelegd in de Wet gelijke behandeling op grond van
handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz). Deze wet bevordert deelneming op gelijke voet aan het
maatschappelijke leven en beschermt mensen tegen discriminatie op grond van een beperking of
chronische ziekte. De Wgbh/cz verplicht overheden, organisaties en bedrijven om doeltreffende
aanpassingen te verrichten (artikel 2). Daarnaast roept de wet op om geleidelijk zorg te dragen
voor de algemene toegankelijkheid voor personen met een beperking of chronische ziekte
(artikel 2a). Alleen wanneer deze bepalingen voor de uitvoerende een onevenredige belasting
vormen, gelden deze verplichtingen niet.
• Besluit toegankelijkheid
In het Besluit algemene toegankelijkheid voor personen met een handicap of chronische ziekte
wordt algemene toegankelijkheid als norm verder geconcretiseerd. Het Besluit zet sectoren aan
tot het maken van actieplannen, waarin ze beschrijven hoe de sector werkt aan de verbetering
van de algemene toegankelijkheid in dialoog met organisaties van en voor mensen met een
beperking. Het programma Onbeperkt meedoen! geeft aan deze inzet in de periode 2018-2021
een concrete en gerichte impuls. Via de actielijnen en projecten van het programma wordt
bevorderd dat sectoren, inclusief het Rijk, actieplannen en/of andere initiatieven opzetten om
de toegankelijkheid te vergroten.
• Amendement Bergkamp – Van der Staaij
Het amendement Bergkamp – Van der Staaij regelt dat gemeenten in periodieke plannen
beschrijven hoe zij in de lokale situatie willen werken aan de uitvoering van het VN-verdrag,
op grond van de Wmo 2015, de Jeugdwet en de Participatiewet. Concreet kan een gemeente een
dergelijk plan uitwerken in een Lokale Inclusie Agenda. De indieners van het amendement
stellen uitdrukkelijk dat: gemeenten mensen met een beperking en hun vertegenwoordigende
organisaties moeten betrekken bij het opstellen van het lokale beleid.

88 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020 | 89

Dit is een uitgave van
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
Bezoekadres
Parnassusplein 5 | 2511 vx Den Haag
Postadres
Postbus 20350 | 2500 ej Den Haag
Telefoon 070 340 79 11
www.rijksoverheid.nl
november 2020
90 | Voortgangsrapportage Programma Onbeperkt meedoen! 2020

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport