2
Vragenuur: Vragen Pechtold
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Pechtold aan de minister-president,
minister van Algemene Zaken over de laatste ontwikkelingen bij de G7-top en het intrekken van de slotverklaring
door president Trump.
De voorzitter:
We beginnen met de vraag van de heer Pechtold namens
D66 aan de minister-president over de laatste ontwikkelingen bij de G7-top en het intrekken van de slotverklaring
door president Trump. Het woord is aan de heer Pechtold.

De heer Pechtold (D66):
Dank u, voorzitter. Een week na de verkiezing van president
Trump riep ik premier Rutte naar de Kamer, want hij had
de president elect gebeld en hij stelde ons gerust. We konden in Europa rustig gaan slapen, want na het gesprek
schreef hij ons ook: "Ik zie ernaar uit de komende periode
samen met Donald Trump verder te werken aan een veilige
en welvarende wereld en aan een sterke relatie tussen de
VS en de EU".
Voorzitter. Een mooie ambitie, maar hier staan we dan,
twee jaar later. Een veilige wereld? Amerika trekt zich terug
uit de Irandeal, zegt het klimaatakkoord van Parijs eenzijdig
op en zaait twijfel over de toekomst van de NAVO. Een
welvarende wereld dan? Amerika bedreigt zo'n beetje al
zijn bondgenoten met een handelsoorlog. Een sterke relatie
tussen de VS en de EU dan? De EU wordt niet uitgezonderd
als het gaat om Amerikaans protectionisme. En Trump zelf
laat geen kans onbenut om te laten merken dat hij niets
heeft met onze basiswaarden van democratie, vrijheid en
respect voor het recht en de menselijke waardigheid.
Voorzitter. Met brexit en de verkiezing van Trump werd de
naoorlogse wereldorde fragiel. Na het uiteenvallen van de
G7 deze week lijkt die orde definitief te bezwijken. Morgen
spreekt de premier in het Europees Parlement. Ik hoef hem
niet, zoals bij de vorige keer, voor te kauwen wat ik dan zou
moeten zeggen, want op zijn congres gaf hij een mooie
aftrap. Op het congres van de VVD zei hij: "De toekomst
voor Nederland ligt binnen de Europese Unie". Dat mag
niet alleen een belofte aan partijleden zijn. De vraag die
daarom vandaag voorligt is: blijven wij het land dat op de
rem trapt in de Europese Unie of pakt premier Rutte, een
van de meest ervaren leiders binnen Europa, nu door? Ik
roep u eigenlijk op: toon nieuw Nederlands leiderschap in
Europa!
De voorzitter:
Het woord is aan de minister-president.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Pechtold

Minister Rutte:
Voorzitter. Als ik het zover heb gebracht dat de heer
Pechtold aanwezig is of in ieder geval heeft geluisterd naar
mijn toespraak op het congres van de Volkspartij voor
Vrijheid en Democratie, dan heb ik bijna het mooiste bereikt
wat ik had gewild, namelijk de heer Pechtold interesseren
voor de VVD. Dank daarvoor.
Maar nou zonder gekheid. Waar het Nederland in de Europese Unie betreft is het juist Nederland, in een tijd waarin
ik zelf premier mag zijn, dat steeds met radicale voorstellen
komt, of het nou gaat om de interne markt, migratie, bijvoorbeeld de afspraken die met Turkije zijn gemaakt over het
beperken van de Syrische vluchtelingenstroom, de gezamenlijke buitengrensbewaking of klimaat. Juist de Nederlandse regering komt consequent met radicale voorstellen
om die samenwerking verder te versterken. Waarom is dat?
Omdat ikzelf, maar ik denk ook alle kabinetten waaraan ik
leiding mocht geven, en zeker dit kabinet met D66 erin,
ervan overtuigd zijn dat voor een klein welvarend land als
Nederland, de vijfde economie van Europa, de vierde economie van de eurozone, maar wel een stuk kleiner dan de
hele grote landen in een instabiele wereld, de inbedding in
de Europese samenwerking van groot belang is voor onze
veiligheid en vrijheid. We zullen dus ook doorgaan met het
naar voren brengen van de radicale voorstellen om die
Europese samenwerking op de terreinen waar Europa
meerwaarde biedt, verder te versterken. Het regeerakkoord
is daarbij uiteraard richtinggevend en zeer behulpzaam.
Daarbij is het mijn consequente lijn altijd geweest dat, wil
een land als Nederland internationaal succesvol zijn, wij bij
uitstek moeten investeren in de multilaterale wereldorde,
de Verenigde Naties, het lidmaatschap van de Veiligheidsraad, de NAVO, maar zeker ook de Europese Unie. Daar
zullen we mee doorgaan.
De heer Pechtold heeft ook een aantal opmerkingen
gemaakt over de Verenigde Staten. Ik zal hier niet betogen
dat de relatie met de Verenigde Staten er een is zonder
discussie of, om de Amerikaanse minister van Buitenlandse
Zaken Pompeo te citeren: ja, er zijn irritaties in deze
belangrijke relatie. Tegelijkertijd citeer ik ook Stef Blok, die
hier nog onlangs zei dat er meer is dat ons verbindt dan
dat ons uit elkaar drijft. Juist ook voor partijen die hechten
aan die multilaterale wereldorde is de trans-Atlantische
relatie en de samenwerking binnen de NAVO van groot
belang.
Misschien mag ik tot slot ook een klein plaagstootje richting
de heer Pechtold doen. We moeten ook kijken naar onze
defensie-inspanningen. Dat doen we gelukkig ook met dit
kabinet, dat zorgt voor de grootste stijging in de defensieuitgaven in de recente geschiedenis. Maar we hebben hier
ook te maken met een Amerika dat verantwoordelijk is voor
de helft van de economie van de NAVO en dat op dit
moment meer dan twee derde, bijna driekwart, van de
volledige NAVO-rekening betaalt. De Amerikaanse president
doet dingen waar wij afstand van nemen, zoals de maatregelen op het gebied van de handel richting Europa of het
opzeggen van de afspraken met Iran. Daar nemen wij
afstand van, maar ik vind dat hij een serieus punt heeft waar
hij aandacht vraagt voor de defensie-uitgaven, en wij laten
met onze extra bestedingen ook zien dat wij dat serieus
nemen.

12 juni 2018
TK 92

92-2-1

De heer Pechtold (D66):
Ik ben aan de ene kant blij met dit antwoord, maar ik zou
toch iets concreter met de premier willen kijken wat dan de
rol van Nederland en van de premier in het bijzonder de
komende tijd wordt. Ik zie een unieke kans voor Nederland.
Ik zie een unieke kans voor een ervaren premier die
gewaardeerd wordt door zijn Europese collega's. Nu de
Britten afscheid nemen, is het spanningsveld binnen Europa
een beetje Merkel-Macron. Voor je het weet bepaalt dat
tandem wat er gaat gebeuren. Zij doen vergaande uitspraken. Zij hebben ideeën over wat ze willen met Europa. Ik
roep dit kabinet, ik roep de premier op om daar niet alleen
op het bijzitje mee te fietsen, maar om het stuur te pakken.
De premier noemt belangrijke zaken. Het valt me altijd op
dat het dan gaat om buitengrenzen en defensie, maar
gelukkig noemt hij tegenwoordig ook het klimaat. Dat doet
mij goed. Dat brengt hetgeen waar Europa voor staat weer
een beetje in evenwicht. Maar ik wil ook graag weten of we
dat imago dat toch een beetje aan de premier kleeft, van
"liever niet" of "liever nu niet", tot het verleden kunnen doen
behoren. Voegen wij ons echt bij Merkel en Macron in het
Nederlands belang? Gaat Nederland daar echt een rol in
spelen? Gaat de premier daar morgen iets over zeggen? Is
de premier het bijvoorbeeld eens met Merkel dat Europa
nu, met wat er in Amerika gebeurt, meer zijn eigen lot moet
bepalen? Is hij het met Macron eens dat we tempo moeten
maken met de solidariteit in de eurozone? Iets wat de premier ook aanhaalde. Gaat de premier bijvoorbeeld pleiten
— dat is niet populair in iedere lidstaat — voor modernisering, maar misschien ook verhoging van het Europees
budget? Gaat hij zich bemoeien met de energie-onafhankelijkheid, gekoppeld aan het klimaat, als het gaat om het gas
uit Rusland? Ons eigen gas, maar ook het gas uit Rusland
is een zorg voor mijn fractie.
Kortom, ik wil iets meer horen van de premier waar hij ook
bijvoorbeeld de waardegemeenschap centraal zet en dat
niet alleen in Europa, maar met Europa, want dat is wel wat
ik de afgelopen weken merk: er verschuift veel op het
wereldtoneel. Er ligt een kans voor Europa, maar er ligt
zeker ook een kans voor Nederland daarbinnen.
Minister Rutte:
Ik snap die vraag. Ik meen ook dat we langs die lijnen werken, bijvoorbeeld door nu, met het vertrek van het Verenigd
Koninkrijk, te werken aan een intensivering van de relatie
met bijvoorbeeld de Baltische landen, de Scandinavische
landen, landen als Ierland en Oostenrijk. We werken aan
een sterke samenwerkingsrelatie met de Franse president
op terreinen als klimaat, migratie, buitengrenzen, de G5
Sahel, en met Duitsland op een aantal terreinen, omdat we
met de Duitsers goed samenwerken. Ik zou er wel voor
willen waarschuwen om automatisch aansluiting te zoeken
bij alles waar Frankrijk en Duitsland altijd mee komen. We
moeten vooral vanuit onze eigen kracht met onze eigen
voorstellen komen, en ik denk dat de heer Pechtold dat ook
met mij eens is.
Hij noemt een paar punten. Het budget verhogen zou in
strijd zijn met het regeerakkoord, dus dat kan ik niet doen.
De energieonafhankelijkheid. Ik snap zijn opmerking daarover, maar met het teruggaan met het Gronings gas en de
verwachting dat het Noorse gas niet enorm zal groeien,
zullen we ook reëel moeten zijn en ons moeten realiseren

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Pechtold

dat onze afhankelijkheid, waar het gaat om de gasvoorziening uit Rusland, niet de komende tijd zal zijn afgebouwd.
Dat is een feitelijke constatering. Een van de redenen
waarom ik mij inzet voor de hele klimaat- en energietransitie, los van uiteraard de milieuredenen en de klimaateffecten
van de CO2-uitstoot, is juist ook die energieonafhankelijkheid, precies zoals de heer Pechtold zei. Maar laten we niet
de indruk hebben dat dat op hele korte termijn te realiseren
is.
Ja eens, Europa is een waardegemeenschap. Ik zal er ook
morgen in mijn toespraak over spreken. Nederland heeft
altijd een positie gehad tussen de drie grote machten: het
Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk. Dat is al eeuwen
zo. Dat machtsevenwicht verschuift met het vertrek van het
Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Dat is ook de
reden waarom we de laatste jaren werken aan dat andere
bondgenootschap, aan die andere relatie, waarbij ik vind
dat Nederland een bijzondere rol toekomt, omdat wij na
die grote landen de eerstvolgende grootste economie zijn.
Dan komt er een tijd niets en dan komen de volgende landen. Dus wij horen niet tot die grootste, maar we horen ook
niet bij de kleinere. We zitten er echt tussenin en kunnen
daarmee ook, vind ik, ook met een Tweede Kamer die zich
breed het belang van het lidmaatschap van de Europese
Unie realiseert, proberen om aan een Europa te werken dat
inderdaad ook aan die veiligheid werkt, aan onze belangen
werkt en werkt vanuit de gedachte dat het geen zero-sum
game is, maar dat juist die samenwerking ook leidt tot een
versterking.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Pechtold. Dan ga ik nu naar mevrouw
Karabulut namens de SP.
Mevrouw Karabulut (SP):
Nu de minister-president het heeft over onze veiligheid, wil
ik hem één concrete vraag voorleggen. Je kunt heel veel
over de Amerikanen zeggen en zeker over de huidige
Amerikaanse president. Die trekt nu een eigen plan. Ik wil
de minister-president vragen of het hem menens is dat hij
opkomt, primair, voor de veiligheid in Nederland, vervolgens in Europa en vervolgens in de wereld. Want als dat
het geval is, zou ik de minister-president willen oproepen
om dit moment aan te grijpen om afstand te nemen van de
permanente oorlog die vanuit de VS, door de NAVO
eigenlijk al zeventien jaar lang ...
De voorzitter:
De minister-president.
Mevrouw Karabulut (SP):
... over ons uitgestort wordt. Is de minister-president bereid
om op de NAVO-top ...
De voorzitter:
Mevrouw Karabulut.

12 juni 2018
TK 92

92-2-2

Mevrouw Karabulut (SP):
... nee te zeggen tegen extra militairen en een nieuwe missie
...
De voorzitter:
De minister-president!
Mevrouw Karabulut (SP):
... naar Afghanistan, ...
De voorzitter:
De minister-president.
Mevrouw Karabulut (SP):
... omdat dat onze wereld uiteindelijk onveiliger maakt?
De voorzitter:
Mevrouw Karabulut, dit is het mondelinge vragenuur. U
heeft 30 seconden voor het stellen van één vraag. Anders
ga ik erdoorheen praten en dat is heel irritant. De ministerpresident.
Minister Rutte:
Voorzitter. Ik meen dat het niet zo is dat je de Nederlandse
veiligheid los kunt zien van de Europese of van die
wereldwijd. Die zijn met elkaar allemaal vervlochten.
Daarom is ook die multilaterale wereldorde, los van de
handelsbelangen, zo belangrijk, omdat die in zichzelf ook
leidt tot stabiliteit en een gestructureerde manier om conflicten op te lossen.
Afghanistan. Het kabinet zal binnenkort komen met nadere
mededelingen over onze visie op wat Nederland daar kan
doen. Daar wordt aan gewerkt. Maar het stabiliseren van
Afghanistan en ervoor zorgen dat daar het Afghaanse volk,
na de zwaarwegende interventie die vanuit de NAVO en zo
veel andere landen daar is gepleegd in de periode vanaf
het begin van deze eeuw, zelf in staat is om de toekomst
vorm te geven, zal in enigerlei vorm ook de komende tijd
een bijdrage vragen van de NAVO. Hoe wij als Nederland
ons daar dan toe verhouden, nogmaals, daarover zullen
we met nadere mededelingen komen. Maar ik denk dat het
zeer niet in ons belang is om ons zomaar terug te trekken
uit de ark van instabiliteit rond Europa, waar Afghanistan
bij hoort. Daarmee doen we onze veiligheid eerder gevaar
dan helpen.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De G7-top, gericht op verdere vormgeving van internationale vrijhandel, is mislukt. Vindt de minister-president niet
met mij dat het nu ook zaak is om een fundamenteel debat
te voeren over de globalisering, nu ook steeds meer duidelijk wordt dat de negatieve effecten enorm zijn, op het klimaat, op de sociale ontwrichting die ze veroorzaakt, op de
toenemende ongelijkheid in de wereld, op de democratie
die steeds meer uitgehold wordt vanwege de vrijhandelsverdragen? Moeten wij niet een fundamenteel debat voeren
over die globalisering en de wenselijkheid daarvan? Want,
voorzitter, en dan eindig ik, ...

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Pechtold

De voorzitter:
Kort.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Globalisering is namelijk geen natuurverschijnsel maar een
politieke keuze. Laten we die vooral eens gaan bespreken.
Minister Rutte:
Woorden hebben natuurlijk hun betekenis en het woord
"globalisering" wordt gauw een fopspeen waar iedereen
op zuigt maar waarvan niemand weet of er nog een smaak
uitkomt. Wat bedoelen wij daarmee? Uiteindelijk is het toch
ondenkbaar ... Ik begrijp dat de heer Pechtold wat moeite
heeft met dit beeld. Excuus. Dit deel van het stenogram
zullen wij schrappen.
Het woord "globalisering" heeft zo veel betekenissen. Daar
zul je het dan toch echt eerst over eens moeten worden. Ik
kan mij niet goed voorstellen dat een land als Nederland,
met onze open economie, zich niet intensief bemoeit,
intensief engageert met de rest van de wereld, of dat nou
gaat om vrede, veiligheid, mensenrechten, handel en alles
wat daarmee samenhangt. En ja, daar hoort ook het volgende bij. Wij zijn op dit moment in Nederland bezig onze
financiën op orde te brengen en onze staatsschuld terug te
brengen. Zo kunnen wij ook de milieuschuld, de effecten
die onze activiteiten hebben op onze planeet, niet doorschuiven naar toekomstige generaties. Dat is een van de redenen
waarom dit kabinet zo'n beetje het meest vergaande doel
heeft gesteld voor 2030 wat betreft de CO2-uitstootvermindering, om daarmee de anderhalve graad opwarming
daadwerkelijk in beeld te brengen, zoals afgesproken in de
Parijsakkoorden van 2015. Dat hangt altijd met elkaar
samen, maar het ene leidt niet automatisch tot verkeerde
effecten op het tweede, mits je die samenhang in de gaten
houdt en op beide de juiste maatregelen neemt. Maar
Nederland kan zich niet terugtrekken op een eiland.
De voorzitter:
Oké. Tweede, aanvullende vraag.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Iedereen heeft een ander beeld bij globalisering en nogal
wat mensen maken zich steeds meer zorgen over het feit
dat er geen grip meer is op de handel vanwege de toenemende vrijhandel, over de belastingontwijking die daarmee
gepaard gaat, en over de toenemende ongelijkheid in de
wereld door de internationale handel. Het is toch van belang
dat wij hier in Nederland, een belangrijke speler in de
internationale handel, een fundamentele discussie hebben
over de vraag of wij niet veel meer naar regionalisering van
de productie en consumptie moeten? Dat wij daar met
elkaar over van gedachten wisselen lijkt mij heel wenselijk,
ook gezien de huidige ontwikkelingen en gezien de manier
waarop Amerika en andere landen zich opstellen in de
internationale economische orde.
Minister Rutte:
Op tal van terreinen is die regionalisering van de productie
natuurlijk gaande, ook vanuit een economische rationale.
Kijk alleen maar naar de levensmiddelenindustrie. Het

12 juni 2018
TK 92

92-2-3

maken van eindproducten is simpelweg onbetaalbaar omdat
de logistieke kosten veel te hoog zouden zijn ten opzichte
van de productkosten. Dat is dus al een proces van regionalisering. Dat is ook logisch. De belangrijkste exporteur van
Amerikaanse auto's op dit moment is langzamerhand niet
meer een Amerikaanse autofirma maar een Duitse autofirma. Ook daar zie je dat er regionalisering plaatsvindt, of
dat nou voor Amerika zelf is of voor de export. Die auto's
komen niet meer allemaal uit Duitsland. Dus dat is op
zichzelf gaande. Een land als Nederland heeft zich daar altijd
toe te verhouden. We moeten altijd kijken hoe wij daar het
beste op kunnen inspelen en hoe wij onze expertise op het
terrein van water en voeding in kunnen zetten, zodat wij
een positieve bijdrage leveren tegen de dreigende milieueffecten. Maar ik zeg daar één ding bij. Een van de grote
prestaties van de wereldgemeenschap in de afgelopen tien,
vijftien jaar is het feit dat honderden miljoenen mensen uit
de armoede zijn getild die zich daar tot voor kort in bevonden. Het gaat om honderden miljoenen mensen, en dan
ben ik nog conservatief aan het schatten.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
In antwoord op de vraag van collega Pechtold zei de
minister-president: wij doen eigenlijk voortdurend radicale
voorstellen in Europa op terreinen waar Europa een meerwaarde heeft. Wat mij interesseert is hoe dat verandert in
het licht van de veranderende verhouding met de Verenigde
Staten. Ze zijn uit het klimaatakkoord en het Iranakkoord
gestapt. De minister-president heeft dat lomp genoemd. Er
zijn handelssancties. Ze hebben de G7 als een rokende
puinhoop achtergelaten. Hoe verandert dat nu de opvatting
van de minister-president over wat wel en geen Europese
meerwaarde heeft? Dat lijkt me voor dit debat interessant
om te horen.
Minister Rutte:
In de eerste plaats ben ik er vast van overtuigd dat alle
krachten in Amerika en Europa die gaan over de richting
van het beleid, het eens zullen zijn over het belang van de
trans-Atlantische relatie, tot en met de president van de
Verenigde Staten aan toe. Dat is een. Tegelijkertijd moet je
vaststellen dat er op de punten die de heer Van Ojik noemt,
op dit moment inderdaad sprake is van toenemende conflicten tussen Europa en Amerika. Die gaan over Iran en de
handelssancties. Tegelijkertijd hebben Europa en Amerika
ook gezamenlijke belangen op het terrein van veiligheid,
maar ook op datzelfde terrein van die wereldhandel. Dit
gaat bijvoorbeeld over de verhouding met China en de
vraag hoe wij gebruik kunnen maken van de openingen die
de Chinese president begin april heeft gemaakt om de
Chinese markt open te stellen voor financiële producten en
verzekeringsproducten, en om te zorgen voor een betere
bescherming van intellectueel eigendom. We moeten kijken
of het mogelijk is om ook met China te komen tot een situatie van normalisering van die wereldhandelsbetrekkingen.
Amerika en Europa hebben er belang bij om dat samen te
doen. Ik heb ook altijd tegen de vorige Amerikaanse president gezegd dat ik zijn poging om Azië en Amerika te verbinden, begrijp, maar dat het veel beter zou zijn als hij dat
doet vanuit een sterke verankering in de trans-Atlantische
relatie. Het zou veel beter zijn om dat gezamenlijk te doen,
zodat Amerika ook veel sterker staat in die poging om zich
met Azië te engageren.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Pechtold

Gelet op de afspraken die vandaag in Singapore voorzichtig
zijn gemaakt, denk ik dat het positief is dat die eerste stappen nu worden gezet. Het zal nog moeten blijken of de
afspraken worden nagekomen, maar er zijn eerste stappen
gezet om het Koreaanse schiereiland te denucleariseren.
Dit is opnieuw een onderbouwing van in ieder geval mijn
stelling en van zo vele anderen, dat je grote geopolitieke
conflicten in de wereld kunt oplossen zonder een actieve
betrokkenheid van de Verenigde Staten. Kortom: ja, er zijn
in deze familierelatie af en toe ook familieconflicten, en
soms zelfs stevige familieruzies, maar het is wel een hechte
familieband die we met de Verenigde Staten hebben.
De heer Asscher (PvdA):
Ik denk dat er toch nog wel wat meer aan de hand is dan
een ruzie in de familie. De betekenis voor Nederland en de
Europese Unie van hoe de Verenigde Staten zich nu ontwikkelen, is best ingrijpend. Er wordt ruzie gemaakt met
bondgenoten in heel heftige bewoordingen, en dictators
worden geprezen. Dat roept wel de vraag op of het niet tijd
is dat het leiderschap van de vrije wereld, dat vacant wordt
gelaten, wordt opgenomen vanuit de Europese Unie. Daar
zou Nederland een rol in moeten spelen, inderdaad als —
ik zeg het de premier na — hoeder van de internationale
rechtsorde, hoeder van het multilateraal met elkaar oplossen van dingen. Is de premier het met mij eens dat die
relatie met de Verenigde Staten altijd van belang zal blijven,
maar dat het nu tijd is dat Europa vanuit kracht laat zien de
vrije wereld te willen beschermen?
Minister Rutte:
Dat zal om te beginnen een verdrievoudiging van het
Nederlandse defensiebudget en zo'n beetje van het hele
defensiebudget van Europa vereisen. Is de heer Asscher
daartoe bereid?
De voorzitter:
Tweede vraag.
De heer Asscher (PvdA):
Interessant; er wordt een debat van gemaakt. Het was een
heel serieuze vraag ...
Minister Rutte:
Jazeker. Ik beantwoord de vraag ook serieus.
De heer Asscher (PvdA):
Ja, wij zijn voor hogere defensie-uitgaven. Wij zijn een van
de weinige linkse partijen die ook hebben gepleit voor meer
uitgaven voor defensie ...
Minister Rutte:
Zeker.
De heer Asscher (PvdA):
Ik denk dat dat nodig is, maar ik denk dat er meer gevraagd
mag worden, ook van deze regering. Dat roept de volgende
vraag op. Er staan direct Nederlandse banen op het spel

12 juni 2018
TK 92

92-2-4

door die handelsoorlog, die Trump heeft ontketend. Dat
kan om heel veel banen gaan; makkelijk duizenden banen,
als dat zo doorgaat. Hoe gaat de Nederlandse regering zich
opstellen? We hebben gezien dat de schouderklopdiplomatie van Trudeau en Macron heel beperkt werkt. Zien we
straks, op 2 juli, in het Witte Huis een schoothondje of zien
we dan een premier die de Nederlandse belangen en banen
durft te verdedigen?
Minister Rutte:
Ik ben het met de heer Asscher eens als het gaat om — wat
al genoemd is — het opzeggen door de Amerikaanse
regering van de afspraken met Iran, en het afkondigen van
handelsbeperkende maatregelen richting Europa op het
gebied van staal en aluminium. Dat brengt de noodzaak
met zich mee dat Europa zich nu beraadt op tegenmaatregelen. Dat helpt allemaal niet om ervoor te zorgen dat er
een goed functionerend wereldhandelssysteem is, dat ten
koste van de welvaart gaat.
Dat ben ik met hem eens, maar zijn vraag was een andere:
kan Europa de rol van de Verenigde Staten als leider van
de vrije wereld overnemen? Ik wijs hem op een paar feiten.
Amerika is 20% van de wereldeconomie. Amerika is voortgekomen uit een geschiedenis die verankerd is in de diepste
waarden, die ook Europa met Amerika deelt. Daarbij gaat
het niet alleen om de vrijheid van meningsuiting en democratie maar ook om waarden als eer, verantwoordelijkheid
nemen en uiteindelijk ook je best doen: allemaal fundamentele waarden die ook in onze westerse wereld verankerd
zijn. Dat geldt ook voor de mensenrechten. Als je dat combineert — daarom maakte ik die eerste tegenopmerking —
met de enorme defensie-uitgaven die Amerika bereid is te
doen om ook aan ons een paraplu van veiligheid te leveren,
dan is het eerste waar we ons over moeten bekreunen als
Europa die positie zou willen overnemen, dat we los van
onze economische macht ook onze defensie-uitgaven verhogen. Dan praat je echt over een dramatische verhoging.
Dan praat je niet over een verhoging naar 2%, maar dan
praat je over 3%, 4%. Nederland staat op dit moment op
1,29%, ver af van de 2%. Dat zijn de feiten.
De voorzitter:
De heer Ten Broeke. Het kan niet meer, meneer Asscher.
De heer Ten Broeke namens de VVD.
De heer Ten Broeke (VVD):
Voorzitter, de vragen die u toekende aan de heer Pechtold
hadden volgens mij betrekking op de G7. Zijn vragen bleken
uiteindelijk vooral een waardering te zijn van de Europese
speeches van de minister-president. Ik zat zelf vooral te
wachten op het moment dat de heer Pechtold wellicht zou
voorstellen om in plaats van Poetin de heer Pechtold de
volgende keer uit te nodigen bij de G8, op het moment dat
die er weer is. Maar laat ik het proberen terug te brengen
naar Canada. De G7 die daar heeft plaatsgevonden, heeft
ons natuurlijk allen verrast. We hebben in Canada gezien
dat Max Verstappen een fantastische foutloze race heeft
gereden. Ik zou graag willen weten of de minister-president
het met mij eens is dat dat de opmaat moet zijn voor meer
foutloze races en of dat niet het grote nieuws is wat daar
vandaan komt? Ik probeer u even te helpen om het weer
terug te brengen naar Canada, mevrouw de voorzitter.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Pechtold

De voorzitter:
Dank u wel.
Minister Rutte:
We zijn wel in Canada maar nog niet helemaal bij de G7.
Maar ik ben natuurlijk ontzettend blij met Max Verstappen
en ik dacht zijn derde plek, al gaan wij als VVD uiteindelijk
natuurlijk voor de eerste plek. Die wensen we hem ook toe.
Kijk naar de verklaring van de G7 die is uitgegeven: het
belang van multilateralisme, het tegengaan van proliferatie
en massavernietigingswapens, het belang van het MiddenOostenvredesproces en de gelijkheid tussen man en vrouw
die geadresseerd is in de slotverklaring. Dit zijn belangrijke
punten voor Nederland en Europa. Dat geldt ook voor de
zaken die zijn afgesproken over voordelige handel, het
tegengaan van handelsbarrières, de reciprociteit, de
wederkerigheid van voordelige handelsrelaties. Ik denk dat
dat allemaal waardevol is. De Amerikaanse president had
aanvankelijk zijn handtekening eronder staan, maar heeft
om hem moverende redenen besloten om die handtekening
weg te halen. Ik houd nog maar even vast aan de eensgezindheid die er in ieder geval een tijdje is geweest over deze
slotverklaring, waar volgens mij allemaal elementen in
staan waar wij ons als Tweede Kamer en regering goed in
kunnen vinden.
De heer Van Helvert (CDA):
Als het optreden van Trump één ding voor eens en altijd
duidelijk heeft gemaakt, is het wel dat wij als Nederland
niet in ons eentje kunnen opereren op het wereldtoneel.
Blijkbaar hebben we het optreden van Trump nodig om in
Europa ten aanzien van essentiële zaken tot een vergelijk
te komen. Een aantal collega's hebben de minister-president
gevraagd: wat gaat u nou met de president van Amerika
bespreken, wat gaat u daar binnenhalen; gaat u daar een
schoothondje zijn, gaat u voor het bedrijfsleven opkomen?
Ik zou veel liever willen vragen, juist over die eensgezindheid: welke rol kan Nederland volgens de minister-president
spelen in multilateraal verband? Soms ligt de EU voor de
hand, soms de NAVO en soms zijn dat de VN. Maar welke
rol ziet de minister-president voor Nederland weggelegd
om in multilateraal verband de verhoudingen in de wereld,
zowel met de Verenigde Staten, maar zeker ook met China
te verbeteren?
De voorzitter:
De minister-president.
Minister Rutte:
Nederland is een van de grotere Europese economieën.
Cultureel voelt het zich zeer verbonden met het Verenigd
Koninkrijk maar ook met de Verenigde Staten, de transAtlantische relatie. Met de brexit heeft de Unie inderdaad
kansen om binnen Europa — dat is mijn antwoord op de
vraag van de heer Pechtold, en ik weet dat hiervoor brede
steun is — te werken aan het bouwen van coalities binnen
de Europese Unie die ervoor zorgen dat er voldoende balans
is in de grote debatten die binnen de Europese Unie
plaatsvinden en die gedomineerd worden door een paar
grote landen. Een tweede is altijd het belang van de transAtlantische relatie blijven benadrukken. Daarnaast zijn wij
een van de grootste investeerders in de Verenigde Staten.

12 juni 2018
TK 92

92-2-5

Er zijn op dit moment 825.000 Amerikanen aan het werk
dankzij Nederlandse investeringen. Wij hebben met de
Amerikanen een zeer brede, diepgaande defensiesamenwerking, op tal van terreinen, die wederzijds buitengewoon
wordt gewaardeerd. Maar ik zeg er wel één ding bij: als
zo'n gesprek met Amerika plaatsvindt, is het onvermijdelijk
dat er ook zal worden gewezen op ons defensiebudget, en
dat begrijp ik ook.
De heer Pechtold (D66):
Ik ben blij dat de premier naar het vragenuurtje is gekomen.
Dat vond ik een wisseling op niveau, ook met de collega's.
Het is jammer ...
De voorzitter:
Het mag vaker gebeuren!

zorgen we ervoor dat we op het gebied van mobiliteit in
Europa veel slagvaardiger worden? Het gaat dan zowel om
de fysieke infrastructuur, de verplaatsing van troepenmachten door Europa, als om de niet-fysieke infrastructuur die
daarvoor nodig is. Dat Nederlandse initiatief krijgt op dit
moment grote bijval binnen de Europese Unie. Dat raakt
ook aan ontwikkelingen op het gebied van inkoop, bijvoorbeeld het betrekken van het midden- en kleinbedrijf daarbij,
en aan ontwikkelingen in de defensie-industrie. De heer
Pechtold refereerde daar bij implicatie aan. Het gaat erom
dat je de zaken zo kunt organiseren dat dezelfde euro uiteindelijk meer oplevert. Ik ben het dus met beide punten zeer
eens.
De voorzitter:
Dank u wel.

De heer Pechtold (D66):
Dat vind ik ook. Ik vind het jammer dat de VVD ieder
onderwerp dan toch weer weet terug te brengen naar
hardrijden met vervuilende auto's, ondanks al mijn waardering voor de heer Verstappen. Maar, voorzitter, laten we
teruggaan naar het onderwerp: Europa, de G7 en de onzekerheid die eruit voortkomt. Ik heb twee vragen. Is de premier nou echt van plan om met Macron en Merkel stevig
op te treden als die handelsoorlog er komt? Is Nederland
dan bereid om met een gepast antwoord te komen, niet
omdat we dat graag willen, maar om te laten zien dat we
een eenheid zijn? Dan mijn tweede vraag. Als we het over
defensie hebben — ik weet dat dat woord altijd gevoelig
ligt — is de premier het dan met mij eens dat Europese
samenwerking op dat gebied betekent dat je voor minder
geld veel meer kan doen? Als we het over een Europees
leger hebben, schiet iedereen, met name hier achter me in
dat vak, weer in de gordijnen, maar de premier snapt wat
ik bedoel. Samenwerken betekent dat je een euro twee keer
kan gebruiken.
Minister Rutte:
Het antwoord is twee keer ja. Laat ik dat heel kort illustreren,
te beginnen met het punt over de handel. Het is mijn
opvatting en die van het kabinet dat het onvermijdelijk is
dat waar Amerika deze maatregelen heeft genomen, Europa
tegenmaatregelen neemt. Daar wordt op dit moment binnen
Europa over gesproken. Tegelijkertijd is het van heel groot
belang dat we de dialoog gaande houden om ervoor te
zorgen dat we naar een de-escalatie toe gaan en dat het
niet verder escaleert naar een volledige handelsoorlog. Het
is nog een conflict. Het gaat om grote belangen, maar als
je kijkt naar de totale handel tussen de Verenigde Staten
en Europa gaat het nog over beperkte bedragen. Op de
sectoren die het raakt — dat zijn uiteraard de staal- en aluminiumsector — heeft het direct een grote impact.
Het antwoord op de tweede vraag is ook ja. Er is niet zoiets
als een Europees leger — daar heeft de heer Pechtold
inderdaad gelijk in — maar er is wel sprake van samenwerking. Denk aan de gestructureerde samenwerking binnen
de Europese Unie in het kader van PESCO. Denk ook aan
het feit dat Nederland bijvoorbeeld initiatieven heeft genomen op het terrein van mobiliteit. Jeanine Hennis is daarmee begonnen en Ank Bijleveld neemt dat nu over. Hoe

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Pechtold

12 juni 2018
TK 92

92-2-6