3
Vragenuur: Vragen Van Nispen
Vragen van het lid Van Nispen aan de minister van Veiligheid en Justitie over het onderzoek waaruit blijkt dat de
samenwerking tussen OM en Belastingdienst tekortschiet
bij het plukken en afromen van het geld van criminelen.

De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Misdaad mag niet lonen. Daar zijn wij het, denk
ik, snel over eens. Vrijwel alle misdaad draait om geld. De
criminaliteitsbestrijding moet ook veel meer om geld gaan
draaien. De SP heeft dat al heel vaak voorgesteld, maar in
de praktijk gebeurt dit nog onvoldoende. De SP heeft
opdracht gegeven tot een onderzoek naar de samenwerking
tussen het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst. In
hoeverre wordt er in de praktijk door deze partijen effectief
samengewerkt om geld van criminelen te ontnemen of af
te romen? Wat blijkt uit het onderzoek van financieel
rechercheur Rob van Laar? Misdaad loont nog steeds. De
noodzakelijke samenwerking is er niet of nauwelijks. In de
praktijk wordt er eigenlijk volslagen langs elkaar heen
gewerkt. Het Openbaar Ministerie verzuimt heel erg vaak
vroegtijdig in het strafrechtelijk traject de Belastingdienst
erbij te betrekken, naar schatting in 80% tot 90% van de
gevallen. Die gebrekkige samenwerking leidt ertoe dat de
overheid miljoenen euro's misloopt. Die miljoenen euro's
blijven dus in handen van criminelen. De SP vindt dit
onvoorstelbaar slecht. Onaanvaardbaar. Hoe is dit mogelijk,
hoe kan dit? En hoe gaat de minister ervoor zorgen dat die
samenwerking en afstemming tussen het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst alsnog gaan plaatsvinden bij
iedere ontnemingszaak? Kan hij toezeggen dat crimineel
geld effectiever zal worden afgepakt, zodat misdaad niet
langer loont?

Minister Van der Steur:
Voorzitter. Ik dank de heer Van Nispen niet alleen voor het
stellen van deze vraag, maar ook voor zijn betrokkenheid
bij het tot stand komen van de scriptie van de heer Van
Laar, voor wie wij nu, op een aantal terreinen zeker terecht,
een monument oprichten in de Handelingen. Voor de volledigheid moet ik ook mevrouw Neppérus en de heer Recourt
danken, want zij hebben ook steun verleend aan het tot
stand komen van deze scriptie. De heer Van Laar had overigens een voldoende voor zijn scriptie, dus over de inhoud
bestond grote tevredenheid bij de politieacademie, waarvoor de scriptie geschreven was. En terecht.
Misdaad mag inderdaad niet lonen. De ambitie van dit
kabinet is dan ook onverkort dat crimineel vermogen zo
effectief mogelijk en zo veel mogelijk wordt afgepakt. Dat
doen we strafrechtelijk, fiscaal, bestuurlijk en civiel. In toenemende mate gebeurt dat in gezamenlijkheid door de
politie, het Openbaar Ministerie en andere handhavingspartners, zoals het openbaar bestuur en de Belastingdienst.
Deze partijen geven aan dat de samenwerking steeds beter
verloopt. Dat geldt zowel landelijk, onder meer door overleg
tussen het functioneel parket, de Belastingdienst en de
FIOD, als lokaal in zogenaamde Regionale Informatie- en
Expertise Centra.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Nispen

Die samenwerking is complex. Een aantal van de aanbevelingen die de heer Van Laar in zijn scriptie doet, zijn inmiddels geadresseerd. Ik kom daar zo nog even op terug. Een
aantal andere aanbevelingen is nog niet gerealiseerd, maar
ook daar wordt nadrukkelijk naar gekeken. Het antwoord
op de vraag van de heer Van Nispen is dus ja, deze scriptie
zal wederom aanleiding zijn voor de betrokken partijen om
naar verdere verbetering van de samenwerking te kijken.
Het goede nieuws is dat na het verschijnen van de scriptie
op 1 juli 2015 een nieuw protocol is getekend tussen het
Openbaar Ministerie en de Belastingdienst. Hierin is de
samenwerking tussen het OM en de Belastingdienst verder
verstevigd, met name gericht op de ontnemingskwesties.
Daarnaast geldt in algemene zin dat voorstellen die een
bijdrage kunnen leveren aan het afpakken van crimineel
vermogen, altijd met een positieve grondhouding tegemoet
getreden worden. Dat geldt zeker als het gaat om voorstellen in een scriptie waarvoor iemand een voldoende heeft
gekregen van de politieacademie.
De heer Van Nispen (SP):
In de zaak over de schikking met de crimineel Cees H. was
een van de hete hangijzers het feit dat in de schikkingsovereenkomst stond dat de Belastingdienst overal buiten
gehouden zou worden. De Kamer en de hele samenleving
spraken hier toen schande van. Het verbijsterende is nu dat
het in de praktijk kennelijk veel vaker gebeurt dat de Belastingdienst erbuiten gehouden wordt en dat het een beetje
ieder voor zich is. Het Openbaar Ministerie probeert eigenstandig geld te ontnemen van criminelen. Dat doet het op
eigen houtje, want het betrekt de Belastingdienst er niet
bij. Aan het einde gebeurt dat soms alsnog. Dan is het
echter vaak te laat, met de crimineel als lachende derde.
Het erge is dat achttien jaar geleden al afspraken hierover
zijn gemaakt. De regels die voorschrijven dat er moet worden samengewerkt, worden in de praktijk echter niet
nageleefd. De minister zegt terecht dat het een goede
scriptie is en dat de aanbevelingen worden overgenomen
en geïmplementeerd, maar hoe is het mogelijk dat achttien
jaar lang niet is gebeurd wat er was afgesproken? Zal dat
nu wel gaan gebeuren? Wat maakt het dat het nu wel kan?
De interviews die in het kader van de scriptie zijn afgenomen, zijn bovendien nog heel recent. Het is dus een beetje
ingewikkeld om te geloven dat het vanaf vandaag allemaal
beter zal gaan. Uit de gesprekken blijkt immers dat er officieren van justitie zijn die de afspraken niet eens kennen.
Zij weten niet dat ze hun afspraken met de Belastingdienst
moeten afstemmen. Hoe gaat de minister er concreet voor
zorgen dat vanaf vandaag bij ontnemingen vanaf €5000
standaard wordt afgestemd met de Belastingdienst?
Minister Van der Steur:
Het lijkt mij goed om niet in te gaan op de kwestie van Cees
H, aangezien we binnenkort beschikken over het rapport
van de commissie-Oosting. Dan kunnen we daarover veel
uitgebreider en met meer diepgang een debat voeren.
Het sombere beeld dat de heer Van Nispen schetste, herken
ik niet. Tussen het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst
en de FIOD wordt uiteraard al heel lang samengewerkt.
Zoals ik in de eerste termijn van mijn beantwoording al heb
aangegeven, wil dat niet zeggen dat het niet nog beter kan;
deze scriptie is daar een belangrijk onderdeel van. We
hebben in juli een protocol getekend. We hebben de aan-

3 november 2015
TK 19

19-3-1

wijzing voor het Openbaar Ministerie, waarin overleg met
de Belastingdienst is voorgeschreven. Dit is dus "werk in
uitvoering". Het is zeker nog niet klaar en het kan altijd beter.
Mijn inschatting is echter dat we op de goede weg zijn en
dat de scriptie van de heer Van Laar, mede dankzij de steun
van de betrokken Kamerleden, zeker ook aanleiding is om
naar verdere verbetering van de samenwerking te kijken.
De heer Van Nispen (SP):
De minister zegt dat het wel beter kan. Ik vind dat een stevig
understatement. Die afspraken hebben we al heel lang. Ze
staan op papier, dus dat is het probleem niet. Dat is al heel
lang het probleem niet. De vraag is vooral op welke wijze
het in de praktijk kan worden veranderd, zodat bij iedere
officier van justitie, bij iedere financieel rechercheur en bij
iedere inspecteur van de Belastingdienst ook echt tussen
de oren zit dat misdaad om geld draait en dat het bij de
bestrijding van misdaad ook om geld moet draaien. Dat is
van het grootste belang. Het gaat dus niet om de regels op
papier — die hebben we immers al — maar vooral om de
samenwerking in de praktijk.
Dan heb ik nog een aanvullende vraag. Komt het misschien
door de manier waarop we het nu geregeld hebben? De
minister geeft als doelstelling aan het Openbaar Ministerie
mee: u moet dit jaar 100 miljoen euro afpakken. Zorgt dat
ervoor dat er misschien een soort concurrentie ontstaat?
Ziet het Openbaar Ministerie de Belastingdienst eerder als
een bedreiging — men pakt het geld af zodat het niet op
de doelstelling van het Openbaar Ministerie kan worden
bijgeschreven — dan dat er wordt gezocht naar samenwerking? Zou dat een van de oorzaken of een van de verklaringen kunnen zijn? Zouden we daar niet wat meer aan moeten
doen, zodat we als één overheid integraal geld afpakken
van criminelen? Het doel moet toch zijn dat al het geld
wordt afgepakt dat door misdaad is verkregen?
Minister Van der Steur:
De heer Van Nispen stelt een goede vraag. Mijn beeld is
echter anders. Mijn beeld is dat er in de meeste zaken
waarin crimineel geld wordt aangetroffen, steeds weer
wordt gekeken naar wat de meest effectieve en efficiënte
manier is om tot het afpakken daarvan te komen. In veel
gevallen is dat via de Belastingdienst. In sommige gevallen
is dat via de FIOD en in sommige andere gevallen is dat via
het Openbaar Ministerie of een van de andere instanties.
Dat is met name zo omdat het Openbaar Ministerie altijd
een rechterlijke uitspraak nodig heeft om tot incassering
van een bedrag te kunnen komen, terwijl voor de Belastingdienst geldt dat dit bedrag al eerder kan worden afgepakt,
kan worden ontnomen, waarna een procedure volgt. Heel
vaak is de route via de Belastingdienst dus efficiënter en
sneller. Ik heb eerder de indruk dat de samenwerking en
het doel de middelen heiligen in plaats van andersom en
dat iedereen op zijn eigen eilandje zit, zoals de heer Van
Nispen zegt. Ik zal echter niet nalaten om bij een eerstvolgend gesprek met het Openbaar Ministerie, de zorg van de
heer Van Nispen nog eens onder de aandacht te brengen.

komen tot de vorming van een fonds dat is gevuld met crimineel vermogen, waaruit vervolgens de criminelen nog
weer harder kunnen worden aangepakt. Je kunt dat fonds
bijvoorbeeld gebruiken om deskundigen mee te financieren.
Ik krijg graag de toezegging van de minister dat hij nog
voor de begrotingsbehandeling van V en J, medio november, de Kamer een opsomming doet toekomen van de
knelpunten als het gaat om de begrotingssystematiek en
de relatie tussen V en J en bijvoorbeeld het ministerie van
Financiën. Kan de minister daarvoor zorgdragen?
Minister Van der Steur:
Ik kan daar natuurlijk voor zorgdragen en ik doe dat ook
graag. In zekere zin zal dat wel enigszins een herhaling zijn
van de antwoorden die ik de heer Van Oosten al heb gegeven op eerdere vragen. Het is een idee dat ook is aangereikt
door de zogenaamde "regioburgemeesters". Deze burgemeesters spreek ik regelmatig in het kader van wat vroeger
het artikel 19-overleg heette en wat thans het landelijk
overleg politie en veiligheid heet. Zij hebben dat voorstel
ook gedaan. Mijn collega van Financiën en ik hebben ernaar
gekeken en vastgesteld dat de businesscase die daaraan
ten grondslag lag, niet sterk genoeg was om tot zo'n
fondsvorming te kunnen komen. Wel zijn we nog in gesprek
over de vraag of we op een en andere manier toch niet tot
een fonds kunnen komen op basis van een businesscase
die we zelf formuleren. Ik zal dit meenemen in de brief over
de begroting die aan de Kamer is toegezegd. Ik hoop die
brief een week voor de behandeling aan de Kamer te kunnen zenden.
De heer Oskam (CDA):
Ik hoor de minister zeggen dat het nogal complex ligt. Ik
vraag mij dat af. Ik daag de minister uit om uit te leggen
waarin die complexiteit zit. Het gaat om fout geld, dat
linksom of rechtsom afgepakt moet kunnen worden. Als
het Openbaar Ministerie een goede strafzaak heeft, dan kan
de rechter dat doen. Lukt dat niet, dan kun je een belastingaanslag opleggen.
Minister Van der Steur:
Een voorbeeld van de ingewikkeldheid is de reden waarom
ik een nieuw wetsvoorstel heb aangekondigd om het
afpakken van wit te wassen geld te verbeteren. Als gevolg
van een aantal uitspraken van onder meer de Hoge Raad
is het simpelweg aantreffen van geld waarvan niemand kan
verklaren waar het vandaan komt niet genoeg om op grond
van het witwasartikel dat geld af te pakken. Het is een heel
simpel voorbeeld van een juridisch ingewikkeld probleem
dat we door middel van wetgeving gaan oplossen, omdat
we precies dat doel willen bereiken dat de heer Oskam zo
belangrijk vindt, namelijk dat elke euro die we aan crimineel
geld tegenkomen zo snel mogelijk wordt afgepakt omdat
misdaad niet mag lonen.

De heer Van Oosten (VVD):
Eerder heb ik namens de VVD-fractie schriftelijke vragen
gesteld over het thema "afpakken van crimineel vermogen".
Ik heb de minister bevraagd op de mogelijkheid om te

De heer Recourt (PvdA):
Het is evident: de Kamer is het eens met de minister en de
minister met de Kamer dat crimineel geld moet worden
afgenomen. Wij hebben het er al heel vaak over gehad.
Terecht heeft de heer Van Nispen er naar aanleiding van
de scriptie toch aandacht voor gevraagd, want het gaat nog
niet optimaal. Ik wil deze mondelinge vragen graag een

Tweede Kamer

3 november 2015
TK 19

Vragenuur: Vragen Van Nispen

19-3-2

extra duwtje geven door de minister te vragen of hij de
Kamer wil informeren over de voortgang. Waar zitten de
knelpunten en hoe kan dit uiteindelijk beter aflopen? We
vragen hier keer op keer aandacht voor. We zullen niet
inhoudelijk ingaan op de zaak-Cees H., maar daaruit is al
een protocol voortgekomen tussen het Openbaar Ministerie
en de Belastingdienst. Keer op keer blijkt de praktijk echter
heel weerbarstig. Wil de minister ons informeren over de
voortgang?
Minister Van der Steur:
Dat zal ik uiteraard doen. Dit geeft mij de gelegenheid om
ook de heer Recourt te danken voor zijn betrokkenheid bij
de scriptie, waarvoor hij ook in het voorwoord van de
scriptie terecht wordt bedankt.
De voorzitter:
Dank voor uw antwoorden, dank ook voor de vele toezeggingen in dit vragenuur en dank voor uw komst naar de
Kamer.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Nispen

3 november 2015
TK 19

19-3-3