BESLISNTOA
Nota actief openbaar
Ja

Aan
Van

Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
dgDOO

Beslisnota ter verzending bij Kamerbrief Uitvoering motie
Ellian wijziging ambtseed rijksambtenaren

Onze referentie
2022-0000693297
Datum
20 januari 2023

Samengewerkt met
Directie CZW
Bijlage(n)
4

Aanleiding
Aanleiding om de ambtseed op inhoud te moderniseren is de motie Ellian/VVD om
“Trouw aan de publieke taak” in de ambtseed op te nemen. De recente
ontwikkelingen in het ambtelijk vakmanschap en publiek leiderschap geven verder
richting aan deze modernisering.
Geadviseerd besluit
1. U wordt verzocht deze beslisnota te paraferen ter verzending;
2. U wordt verzocht bijgaande Kamerbrief te ondertekenen ter verzending.
Kern
In deze nota wordt het besluitvormingsproces beschreven voor de uitvoering van
de motie Ellian en de algehele modernisering van de ambtseed voor
rijksambtenaren. Het betreft een samenvattende nota waarin alle onderdelen van
de besluitvorming uit eerdere nota’s is verwerkt. Onder ambtseed wordt in de
stukken zowel de eed als belofte begrepen, tenzij anders is aangegeven.
Kern van het besluit:
•
Met de wijziging van de ambtseed is uitvoering gegeven aan een door de
Tweede Kamer breed gesteunde motie (Ellian/VVD) om in de ambtseed
tot uitdrukking te brengen dat ambtenaren trouw zijn aan de publieke
taak.
•
De motie Ellian is benut als kans om de tekst van de ambtseed voor
rijksambtenaren geheel te herzien en te moderniseren. Hiermee is
voorzien in een al langer bestaande ambtelijke behoefte. Doel is om een
ambtseed te creëren die de huidige tijdgeest beter verwoordt, meer
aanspreekt, inclusiever, toegankelijker en begrijpelijker is.
•
In het debat met de Kamer is ook een wens van DENK aan de orde
geweest om in de ambtseed op te nemen dat iedere Nederlander tijdens
de ambtsperiode gelijkwaardig zal worden behandeld. Deze wens is in de
herziening van de tekst meegenomen.
•
De tekst van de bekrachtiging van de ambtseed blijft ongewijzigd. Gelet
op de aanleiding voor de wijziging van de ambtseed, namelijk vanwege de
motie Ellian (VVD), ligt de focus van deze wijziging op de inhoud van de
af te leggen ambtseed en niet op de wijze van bekrachtiging daarvan.

Pagina 1 van 6

Toelichting

Onze referentie
2022-0000693297

Algemeen
De tekst van de ambtseed voor rijksambtenaren sluit in de huidige
maatschappelijke en politieke realiteit niet goed meer aan op wat de samenleving,
de volksvertegenwoordiging en de rijksoverheid belangrijk vinden in de manier
waarop rijksambtenaren hun functie vervullen. Daarom is de ambtseed voor
rijksambtenaren gewijzigd. De basis blijft de huidige ambtseed die zij afleggen.
De klassieke elementen daaruit en de juridische duiding zijn behouden gebleven.
Het uitspreken van trouw aan de Koning is daar een kenmerkend voorbeeld van.
De tekst zelf is echter geheel herzien: de stijl en het woordgebruik zijn aangepast
en inhoudelijk zijn merkbaar andere accenten gelegd. Deze accenten geven meer
rekenschap van de maatschappelijke verantwoordelijkheid die rijksambtenaren
hebben. De lessen van de toeslagenaffaire klinken hierin door. De ambtelijke of
publieke waarden die in de ambtseed doorklinken zijn niet limitatief en moeten
nadrukkelijk worden bezien in samenhang met andere kaderstellende documenten
zoals de Gids Ambtelijk Vakmanschap en de Gedragscode Integriteit Rijk.

Datum
20 januari 2023

Besluitvormingsproces
In de Kamerbrief en eerdere nota’s is toegelicht hoe de nieuwe tekst tot stand is
gekomen. Onderdeel van dit proces is een burgerraadpleging geweest, een
zogenaamde Flitspeiling. Het rapport van deze Flitspeiling is eerder al openbaar
gemaakt en is toegevoegd als bijlage bij de Kamerbrief. Ook zijn de vakbonden en
de centrale ondernemingsraad betrokken geweest. Elke stap in het ambtelijke
proces heeft geleid tot nieuwe suggesties, ook van buiten de rijksoverheid. Elke
suggestie is zorgvuldig afgewogen en indien mogelijk verwerkt. Dit heeft geleid
tot de bijzondere situatie dat ook in het besluitvormingstraject de tekst en
toelichting zijn doorontwikkeld.
Het interne besluitvormingsproces is uitvoerig geweest, langs vijf ambtelijke
voorportalen, een onderraad van de Ministerraad en de Ministerraad. Verder is het
onderwerp op 28 maart en op 3 oktober 2022 met u besproken in een PO en
tweemaal besproken met respectievelijk afvaardigingen van de vakbonden en de
GOR Rijk.
Ambtelijke gremia:
IPIM (Interdepartementaal Platform Integriteitsmanagement)
ICOP (Interdepartementale Commissie Organisatie- en Personeelsbeleid)
ICBR (Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst)
CBJ (Commissie voor Bestuur en Justitie)
SGO (Secretarissen-Generaal Overleg)
Bestuurlijke gremia:
RBJ (Raad Bestuur en Justitie)
MR (Ministerraad)

Per onderdeel volgt hierna in chronologische volgorde een weergave van de kern
van de besluitvorming, op basis van eerder geschreven nota’s.
Voorstel IPIM en PO met u op 28 maart 2022
In het IPIM is het voorstel tot wijziging van de ambtseed vanaf eind 2021

Pagina 2 van 6

voorbereid. Daarin is ook de wens van DENK met betrekking tot gelijke
behandeling meegenomen. Destijds is besproken of de wijziging zich zou moeten
beperken tot de inhoud van de af te leggen ambtseed, of zich ook zou moeten
uitstrekken tot de bekrachtiging daarvan. In het IPIM was brede steun voor het
tevens wijzigen en inclusiever maken van de bekrachtiging van de eed (naar
diverse religies), na een ambtelijke en
op de haalbaarheid
daarvan.

Onze referentie
2022-0000693297
Datum
20 januari 2023

In het PO van 28 maart is aan u voorgelegd:
1. In te stemmen met de modernisering van de ambtseed op inhoud;
2. In te stemmen met ambtelijke en
voor wat betreft het
uitbreiden van de bekrachtigingsformuleringen in religieus opzicht om zo
de ambtseed inclusiever te maken;

Uitkomst van dit overleg:
Graag met voortvarendheid de uitvoering van de motie Ellian ter hand nemen en
de tekst van de ambtseed moderniseren. In eerste instantie richten op de inhoud
van de ambtseed en niet op de wijze van bekrachtiging. Eventuele wijziging van
de bekrachtiging vergt namelijk zorgvuldig nader onderzoek en een veel bredere
afweging in relatie tot de Grondwet en overige wetten en daarin verankerde eden.
Dit vergt (veel) meer tijd.

ICOP en ICBR (beide) op 5 juli 2022
Het uitgewerkte voorstel is op 5 juli in de ICOP en ICBR besproken.
Geadviseerd besluit: Instemmen met het in bijlage 1 opgenomen voorstel voor
wijziging van de ambtseed en doorgeleiding naar volgend besluitvormingsorgaan.
Uitkomst: instemming, op een enkele tekstwijziging na. De wijziging betreft het
laten terugkomen van het begrip “algemeen belang” in de tekst van de ambtseed.
Er is begrip getoond voor het loskoppelen van inhoud en bekrachtiging/religieuze
verruiming. Wel wordt het van belang geacht dat op een later moment op de
bekrachtiging wordt teruggekomen.
Inbreng GOR Rijk en Stichting Beroepseer
Naar aanleiding van reacties van o.m. de GOR Rijk en Stichting Beroepseer is het
tekstvoorstel na behandeling in de ICBR nog gewijzigd. Belangrijkste
toevoegingen waren de verklaring (van de ambtenaar) dat voor het ambt is
gekozen en het begrip rechtvaardigheid. Ook de toelichting is hierop aangepast.
Tevens is een concept Kamerbrief opgesteld.
PO met u op 3 oktober 2022
In dit PO is aan u voorgelegd:
1. In te stemmen met het (tekst)voorstel tot wijziging van de ambtseed voor
rijksambtenaren.
2. In te stemmen met de concept Kamerbrief, met als vraag/beslispunt of in
de Kamerbrief ook iets opgenomen moet worden over (het niet wijzigen
van) de bekrachtiging van de eed.
3. In te stemmen met het volgende procesvoorstel: agendering in SGO op
12/10; agendering in RBJ en agendering in MR.

Pagina 3 van 6

(De RBJ is als extra processtap tussengevoegd, wat tot gevolg heeft dat
de stukken ook extra langs de CBJ gaan; dat is hier onvermeld gebleven).

Onze referentie
2022-0000693297
Datum
20 januari 2023

Ook is aangegeven dat in de Kamerbrief niets is opgenomen over de
bekrachtiging van de eed (ook niet dat deze ongewijzigd blijft), aangezien dit
geen onderwerp van gesprek is geweest in de Kamer. Als verwachte
invoeringsdatum is 1 juli 2023 genoemd (in verband met het vereiste
wijzigingstraject per AMvB).
Uitkomst van dit overleg:
In de Kamerbrief waar mogelijk een alternatief opnemen voor het begrip “burger”
(het woord is in de brief blijven staan daar waar het verschil tot uitdrukking wordt
gebracht met ambtenaren of politici). In het voorstel extra toelichting geven op
de relatie met de democratische rechtsstaat en de Grondwet. Verder akkoord met
concept Kamerbrief, tekstvoorstel en procesvoorstel.

CBJ op 18 en SGO op 19 oktober 2022
In de CBJ is aandacht gevraagd voor de juridische duiding en scherpte van de
tekst. Specifiek is gevraagd naar de juistheid van het begrip Nederland in de
ambtseed, in relatie tot het Koninkrijk der Nederlanden en de Caribische landen
van het Koninkrijk. Rijksambtenaren zijn in dienst van de Staat der Nederlanden
en werken voor Nederland, dat is inclusief Caribisch Nederland ofwel de BESeilanden. De Caribische landen van het Koninkrijk (Aruba, Curaçao en Sint
Maarten) zijn autonoom, hebben een eigen regering en een eigen Grondwet
(Staatsregeling). De ambtseed voor rijksambtenaren strekt zich niet (direct) uit
tot die landen. Als rijksambtenaren werk doen voor die gebieden is dat in
opdracht van Nederland. Ook uit de huidige ambtseed valt af te leiden dat het
Nederland betreft.
Op verzoek van het SGO is in de zin “Ik draag bij aan een open overheid, maar
weet ook dat ik vertrouwelijke informatie geheim moet houden” het woord “maar”
vervangen door het woord “en” aangezien het hier niet gaat om een tegenstelling
maar juist om een aanvulling. In de toelichting zijn aanpassingen van de tekst
met betrekking tot de uitleg van de begrippen “algemeen belang" en
“samenleving” doorgevoerd.
RBJ op 20 november 2022 en agendering MR

Pagina 4 van 6

Onze referentie
2022-0000693297
Datum
20 januari 2023

Politieke context
De motie Ellian (VVD) vloeit voort uit het notaoverleg over het ongevraagd advies
van de Raad van State met betrekking tot de ministeriële verantwoordelijkheid.
De motie is op 8 juli 2021 aanvaard (alleen PVV en FVD stemden tegen).
Daarnaast is de ambtseed aan de orde geweest tijdens het begrotingsdebat van
het ministerie van BZK van 27 en 28 oktober 2021. Kamerlid Van Baarle van
DENK heeft daarbij de suggestie gedaan om in de ambtseed op te nemen dat
iedere Nederlander tijdens de ambtsperiode gelijkwaardig zal worden behandeld.
De toenmalige minister van BZK heeft hierop geantwoord bij de uitvoering van de
motie Ellian de tekst voor de ambtseed in zijn geheel nog eens kritisch te bezien
en de suggestie van de heer Van Baarle in overweging te zullen nemen. Een motie
van lid Van Baarle en lid Simons om te onderzoeken hoe de grondrechten, waar
onder het non-discriminatiebeginsel, beter tot hun recht kunnen komen in de
ambtseed is ontraden met het argument dat al trouw wordt gezworen aan de
Grondwet en dat dit gelijkelijk alle grondrechten bevat. Deze motie is ook niet
door de Kamer aanvaard.
Juridische overwegingen
Met de modernisering is niet is beoogd om een wijziging aan te brengen in de
juridische duiding en reikwijdte van de ambtseed. Vertrekpunt is daarom dat de
huidige tekst en de traditionele elementen daaruit behouden zijn gebleven.
Ook past de nieuwe tekst van de ambtseed binnen het systeem van de
ministeriële verantwoordelijkheid.
De voorgestelde wijziging blijft binnen de huidige wettelijke kaders (denk hierbij
bijvoorbeeld aan de gelijkwaardigheid van de eed en belofte en de voorschriften
voor de wijze waarop de eed of belofte worden afgelegd). Hierdoor is de wijziging
relatief eenvoudig te realiseren.
Uitvoering
Om de wijziging van de ambtseed voor rijksambtenaren te realiseren is een
wijziging nodig van het Uitvoeringsbesluit Ambtenarenwet 2017 (dit betreft een
algemene maatregel van bestuur). Dit biedt ook andere overheidswerkgevers die
onder de werking van het uitvoeringsbesluit vallen, de gelegenheid om hun
ambtseed te wijzigen als zij dat willen. Gelet op de benodigde duur van dit
wetgevingstraject zal de ingangsdatum naar verwachting 1 januari 2024 zijn. Tot
inwerkingtreding van de gewijzigde AMvB is de nieuwe ambtseed niet rechtsgeldig
en blijft de huidige ambtseed van kracht. Vanaf het moment van inwerkingtreding
zullen de nieuw in dienst tredende rijksambtenaren de nieuwe ambtseed afleggen.
De medewerkers die in dienst zijn van de rijksoverheid en de ambtseed eerder al
hebben afgelegd, hoeven niet formeel opnieuw de gewijzigde ambtseed af te
leggen. De directe uitvoeringslast blijft in dat opzicht dus beperkt.
Communicatie
De wijziging van de ambtseed voor rijksambtenaren geniet zowel in- als extern
veel belangstelling. Zowel politiek, in de media, in het veld en binnen het Rijk is
na openbaarmaking reactie te verwachten. Actieve, gerichte communicatie zowel
intern als extern is wenselijk. Woordvoering is betrokken.

Pagina 5 van 6

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
In de openbaar gemaakte versie van deze nota zijn alle persoonsgegevens van
ambtenaren geanonimiseerd.

Onze referentie
2022-0000693297
Datum
20 januari 2023

Bijlagen
Volgnummer

Naam

1

Kamerbrief Uitvoering motie
Ellian wijziging ambtseed
rijksambtenaren

2

Bijlage 1 bij Kamerbrief: Tekst
en toelichting nieuwe ambtseed

3

Bijlage 2 bij Kamerbrief:
Rapport Flitspeiling

4

Bijlage 3 bij Kamerbrief: Motie
Ellian

Informatie

Pagina 6 van 6