Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 942

Wijziging van de Jeugdwet in verband met het
versterken van de rechtspositie van jeugdigen
die worden opgenomen in een gesloten
accommodatie (Wet rechtspositie gesloten
jeugdhulp)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
Inleiding
1.1 Een nieuwe rechtspositieregeling voor jeugdigen in de gesloten
jeugdhulp
Een gesloten opname en verblijf van een jeugdige grijpt diep in op het
recht op vrijheid en op de persoonlijke levenssfeer van die jeugdige. Op
grond van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind
worden de rechten van jeugdigen dan ook extra beschermd. Daarbij
verdienen jeugdigen in accommodaties voor gesloten jeugdhulp de
aandacht, begeleiding en zorg die bij hun ontwikkeling past. De opname
en het verblijf moeten altijd zijn gericht op het zich ontwikkelen en
opgroeien van de jeugdige inclusief het wegnemen van belemmeringen
daarvoor.
Dit wetsvoorstel gaat over de randvoorwaarden voor het verwezenlijken
van deze doelstellingen. Het neemt als uitgangspunt de noodzaak om
bijzondere aandacht te besteden aan de opvoeding en specifieke
kwetsbaarheden van de jeugdige.
Dit wetsvoorstel voorziet in een regeling voor de rechtpositie van
jeugdigen die op grond van een machtiging gesloten jeugdhulp in een
accommodatie voor gesloten jeugdhulp (hierna: gesloten accommodatie)
verblijven. Het legt rechten vast voor jeugdigen, bevat beschermende en
verzorgende voorzieningen voor de jeugdigen en beschrijft nauwkeurig
onder welke omstandigheden rechten van jeugdigen kunnen worden
beperkt. Met dit wetsvoorstel wordt voorgesteld hoofdstuk 6 van de
Jeugdwet (hierna: Jw), dat de interne rechtpositie van jeugdigen in een
gesloten accommodatie regelt, ingrijpend te wijzigen. De belangrijkste
wijzigingen betreffen:
– Introductie van het «nee, tenzij-beginsel», vergelijkbaar met de Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg (hierna: Wvggz) en de Wet zorg
en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
(hierna: Wzd), ten aanzien van de vrijheidsbeperkende maatregelen die

kst-35942-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

1

mogen worden toegepast in een gesloten accommodatie. Dit wordt
opgenomen in de nieuwe artikelen 6.3.1.1 en 6.3.1.2 van de Jw en
wordt beschreven in § 3.2 van deze memorie van toelichting. Het «nee,
tenzij-beginsel» houdt in: vrijheidsbeperkende maatregelen mogen
niet toegepast, tenzij er voor de jeugdige, gelet op het beoogde doel,
geen minder bezwarende alternatieven zijn, de maatregelen evenredig
zijn en redelijkerwijs te verwachten is dat de maatregelen effectief zijn.
– Een aanvulling en nadere duiding van de voorwaardelijke machtiging
gesloten jeugdhulp door een aanpassing van artikel 6.1.4 van de Jw.
Dit wordt beschreven in § 4.2.2 van deze memorie van toelichting.
– Het nee, tenzij-beginsel wordt ook geïntroduceerd bij de voorwaardelijke machtiging.
– Een verbetering van de rechtspositie van jeugdigen met een voorwaardelijke machtiging gesloten jeugdhulp omdat voorgesteld wordt dat
het klachtrecht van hoofdstuk 6 van de Jw ook op hen van toepassing
is. Dit wordt geregeld in artikel 6.5.1 van de Jw.
– Een uitwerking van de toegestane vrijheidsbeperkende maatregelen in
§ 6.3 van dit wetsvoorstel inclusief een beperking van de maatregel
insluiten in vergelijking met de huidige Jw.
– De mogelijkheid om nadere, extra bescherming biedende regels te
stellen over het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen.
– Separate paragrafen over de vertrouwenspersoon en de gegevensverwerking in gesloten accommodaties in paragrafen § 6.6 en § 6.7 van
het wetsvoorstel.
– De verplichting voor de jeugdhulpaanbieder om beslissingen tot
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen te registreren en
daarover periodiek de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) te
informeren (artikel 6.7.3 en 6.7.4) vergelijkbaar met de Wvggz en Wzd.
Deze memorie van toelichting is als volgt opgebouwd. Na een inleidende
beschrijving van de met het wetsvoorstel beoogde doelstellingen (§ 1.2),
komen in paragraaf 2 de historie en relevante ontwikkelingen bij de
gesloten jeugdhulp aan de orde. Paragraaf 3 bevat een beschrijving van
de hiervoor al kort geduide hoofdlijnen van het wetsvoorstel. In paragraaf
4 wordt vervolgens ingegaan op de verhouding tot andere wet- en
regelgeving. In paragraaf 5 komen enkele voorziene gevolgen van het
wetsvoorstel in termen van regeldruk en effecten aan de orde. In
paragraaf 6 ten slotte wordt ingegaan op de consultatie en ontvangen
adviezen ten aanzien van het wetsvoorstel.
1.2 Doelstelling en achtergronden
Het primaire doel van dit wetsvoorstel is het verbeteren van de rechtspositie van jeugdigen in gesloten accommodaties. Binnen deze doelstelling
wordt in het bijzonder beoogd om binnen de gesloten accommodatie
vrijheidsbeperking van jeugdigen zoveel mogelijk te voorkomen. Wanneer
vrijheidsbeperking toch noodzakelijk blijkt, is het uitgangspunt om deze
zoveel mogelijk in duur te beperken. Dit wetsvoorstel strekt ertoe om
regels te stellen voor die situaties. Hierbij wordt altijd de balans gezocht
tussen fundamentele rechten en vrijheden van de jeugdige en de plicht
van de overheid om hem of haar te verzekeren van de bescherming,
opvoeding en de zorg die nodig zijn voor zijn of haar welzijn. De beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit staan daarbij centraal. Het
«nee, tenzij-beginsel», op vergelijkbare wijze zoals dat voor gedwongen
zorg is geregeld in de Wvggz en de Wzd, vormt het uitgangspunt waarop
dit wetsvoorstel is gebaseerd. Dit beginsel betekent dat vrijheidsbeperkende maatregelen uitsluitend mogen worden toegepast indien dat
noodzakelijk en proportioneel is en er geen alternatieven zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

2

Ten grondslag aan dit wetsvoorstel ligt mede de thematische wetsevaluatie over de gedwongen zorg van ZonMw.1 Onderdeel van deze
evaluatie was ook de rechtspositie van jeugdigen in gesloten instellingen
(gesloten jeugdhulp en justitiële jeugdinrichtingen). Over die rechtspositie
werd vastgesteld dat zij verschillend en onvolledig is geregeld. De
bijzondere verantwoordelijkheid voor jeugdigen en de omstandigheid dat
verschillen in de rechtspositie niet altijd verklaarbaar zijn, vormde de
achtergrond van de aanbeveling van ZonMw om één wet voor gesloten
jeugdinstellingen op te stellen. Deze aanbeveling is overgenomen in de
kabinetsreactie op de aanbevelingen uit deze wetsevaluatie.2 Concreet
betekende dit het in één wet regelen van de rechtspositie voor jeugdigen
die geplaatst zijn in een gesloten accommodatie of in een justitiële
jeugdinrichting. Bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel is echter
gebleken dat er inmiddels weinig draagvlak is voor een wetsvoorstel met
deze reikwijdte. Deze reacties overwegend heeft het kabinet ervoor
gekozen om langs een andere weg de rechtspositie van jeugdigen in
geslotenheid te verbeteren. Dit wetsvoorstel beperkt zich tot de rechtspositie voor jeugdigen in de gesloten jeugdhulp. In een separaat
wetsvoorstel wordt de verbetering van de rechtspositie van jeugdigen in
justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s) geregeld. Deze keuze laat onverlet dat
ernaar gestreefd wordt bij beide wetsvoorstellen niet uit te leggen
verschillen in rechtspositie zoveel mogelijk te harmoniseren.
Meer dan in de huidige Jw worden met dit wetsvoorstel de vrijheidsbeperkende maatregelen beter uitgewerkt en wordt de rechtspositie van
jeugdigen in de gesloten jeugdhulp versterkt. Daarmee wordt tegemoetgekomen aan de hierboven genoemde kritiek dat de rechtspositie van de
jeugdigen in de Jw onvolledig is geregeld. In de voorbereiding van het
wetsvoorstel hebben sommigen de zorg uitgesproken dat een teveel aan
regels een ontwikkelingsgericht leefklimaat in de weg kan staan. Echter,
dit wetvoorstel omvat een uitwerking en beperking van de mogelijkheden
tot toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen die in de huidige
praktijk toegepast worden. Er gaan meer voorwaarden gesteld worden
aan de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen met als doel een
vermindering van die toepassing. Tevens wordt voorgesteld in een aantal
artikelen de bepaling op te nemen dat nadere regels (kunnen) worden
gesteld over de toepassing. Minder vrijheidsbeperking stimuleert en
ondersteunt juist een ontwikkelingsgericht leefklimaat in de gesloten
accommodaties. De extra voorwaarden aan de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen dienen ter bescherming van jeugdigen.
2 Historie en ontwikkelingen bij de gesloten jeugdhulp
2.1 Ontstaansgeschiedenis gesloten jeugdhulp
De uitvoering van gesloten jeugdhulp werd oorspronkelijk gereguleerd
door de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj). De huidige Bjj is
1 september 2001 in werking getreden. Hierin werd de rechtspositie van
de jeugdigen die in een justitiële jeugdinrichting (JJI) verbleven, geregeld,
inclusief een beklag- en beroepsrecht. Bij de behandeling van de Bjj
ontstond discussie over het feit dat in de JJI’s naast jeugdigen met een
strafrechtelijke titel ook jeugdigen met een civielrechtelijke titel verbleven.
De Kamer verzocht in 2000, «overwegende dat het onwenselijk is als
civielrechtelijk geplaatsten en strafrechtelijk geplaatsten in dezelfde
inrichting onder hetzelfde strafregime vallen, een onderzoek in te stellen
naar de mogelijkheden om aan deze situatie het hoofd te bieden en de
Kamer hierover binnen een half jaar te rapporteren.»3 Dat was aanleiding
1

ZonMw, september 2014 Reeks evaluatie regelgeving: deel 39.
Kamerstukken II 2015/16, 25 424, nr. 323.
3
Kamerstukken 2000/01, 26 016, nr. 13.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

3

voor een onderzoek naar de ervaringen van jeugdigen met het samenplaatsen van jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen.4 Belangrijkste
conclusie hieruit was dat jeugdigen, ouders en groepsleiders het niet
terecht vonden dat jeugdigen die niet strafrechtelijk waren veroordeeld in
een JJI werden geplaatst, omdat deze als gevangenissen werden ervaren.
Dit resulteerde uiteindelijk in een wijziging van de Wet op de jeugdzorg in
2008, op grond waarvan civielrechtelijke jeugdigen niet langer werden
geplaatst in JJI’s, maar in speciale accommodaties voor gesloten
jeugdhulp. Acht van de destijds veertien JJI’s zijn vervolgens geheel of
deels omgebouwd tot gesloten accommodaties. Dit betekende een
halvering van de populatie in de JJI’s.
De gesloten accommodaties vielen – in eerste instantie – onder verantwoordelijkheid van een programmaminister voor Jeugd en Gezin, vanaf
2010 onder de Minister van VWS en sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de gesloten jeugdhulp.
Tijdens de plenaire behandeling van bovengenoemde wijziging van de
Wet op de jeugdzorg was er de nodige aandacht voor de verschillen in
rechtspositie ten opzichte van de Bjj. In vergelijking met de Bjj werd de
rechtspositie van jeugdigen in de gesloten jeugdhulp minder uitvoerig
geregeld in de gewijzigde Wet op de jeugdzorg. In die laatste wet was
meer overgelaten aan de gedragswetenschapper, met als argument het
pedagogische karakter en zorgkarakter van deze gesloten accommodaties,
gericht op behandeling en opvoeding. Later klonk de wens om te komen
tot harmonisatie van de rechtsposities van jeugdigen in gesloten
accommodaties en JJI’s door in twee moties uit 2007 die tot strekking
hadden om die rechtsposities met elkaar in overeenstemming te brengen,
inclusief de rechtspositie in de jeugd-GGZ (moties Çörüz c.s.5 en QuickSchuijt c.s.6). Voorts hebben bij de behandeling van de Jw in 2013 beide
Kamers opnieuw aandacht gevraagd voor de harmonisatie van de
rechtsposities. Er is in beide Kamers toegezegd dat de harmonisatie na de
invoering van de Jw opgepakt zou worden op basis van de thematische
wetsevaluatie Gedwongen zorg van ZonMw. Deze verscheen in september
2014.7 Deze evaluatie bestrijkt alle deelsectoren waar sprake is van
gedwongen zorg, waaronder de gesloten jeugdhulp en het jeugdstrafrecht.
2.2 Beleidsontwikkeling gesloten jeugdhulp: minder vrijheidsbeperking
De afgelopen jaren heeft het terugdringen van de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen in gesloten accommodaties meer
aandacht gekregen. Dat hangt deels samen met maatschappelijke onrust
over vooral het insluiten of afzonderen van jeugdigen in separatie- of
isoleerruimtes. Die onrust kwam tot uiting in de media en heeft herhaaldelijk tot Kamervragen geleid.8 Los daarvan is er een groeiend inzicht dat
een langdurig verblijf in een (gesloten) accommodatie niet goed is voor
jeugdigen. De opstellers van het actieplan «De best passende zorg voor
kwetsbare jongeren» noemen hiervoor als oorzaken: jongeren zitten met
4

Samenplaatsing van jeugdigen in justitiële inrichtingen; M. Goderie, Steketee, Mak en Wentink,
mei 2004.
5
Motie Çörüz c.s. inzake wijziging van de Wet op de jeugdzorg met betrekking tot jeugdzorg
waarop aanspraak bestaat ingevolge de wet in gesloten setting (gesloten jeugdzorg) (TK
30 644, 19).
6
Motie-Quik-Schuijt c.s. inzake een tijdelijke maatregel met betrekking tot het toepassen van
vrijheidsbeperkende maatregelen (EK 30.644, I). Ingetrokken nadat de Minister van Justitie het
in de motie gevraagde aan de Kamer toezegde. Zie https://www.eerstekamer.nl/motie/
motie_quik_schuijt_sp_c_s_inzake.
7
https://publicaties.zonmw.nl/thematische-wetsevaluatie-gedwongen-zorg/.
8
ah-tk-20172018-513; ah-tk-20172018-1809.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

4

te veel andere kwetsbare jeugdigen in de groep, er is meer beperking van
hun autonomie dan noodzakelijk, het ontbreken van passende behandeling en een te repressief leefklimaat op sommige groepen.9 Dat komt
ook naar voren in de proefschriften van Maria de Jong – de Kruijf en
Sophie de Valk. Uit het onderzoek van eerstgenoemde blijkt dat het effect
van het verblijven in een gesloten accommodatie nooit onderschat mag
worden, niet in de laatste plaats vanwege de afbreukrisico’s (onbedoelde,
en soms schadelijke bijeffecten) die in vrijheidsbeneming liggen
besloten.10 De Valk licht in haar proefschrift toe hoe repressie in de
gesloten jeugdhulp de effectiviteit van de behandeling bedreigt. Ook toont
zij aan dat repressie minder voorkomt in gezinsgerichte en kleinschalige
voorzieningen.11 Deze proefschriften bevestigen één van de uitgangspunten van het in 2018 verschenen programma «Zorg voor de Jeugd»:
langdurig verblijf in een grote (gesloten) accommodatie is voor geen
enkel kind goed. Het programma Zorg voor de jeugd is de beleidsreactie
op de tussenevaluatie van de Jw.12 Een van de uitkomsten van deze
evaluatie, uitgevoerd door ZonMw, was dat de beweging richting meer
jeugdhulp in gezinsvormen nog onvoldoende op gang was gekomen. Er
was geen toename in het gebruik van pleegzorg en gezinsgerichte
opvang, maar wel een stijging van het aantal plaatsingen in de gesloten
jeugdhulp. Daarnaast besteedt ZonMw in de tussenevaluatie aandacht
aan de rechtspositionele aspecten van jeugdigen in gesloten jeugdhulp,
waarop dit wetsvoorstel betrekking heeft. ZonMw constateert dat het
klachtrecht van jeugdigen in accommodaties voor gesloten jeugdhulp nog
niet optimaal wordt gebruikt. Ook blijken de bepalingen over vrijheidsbeperkingen in de Jw zeer veel beleidsruimte te geven, terwijl vrijheidsbeperkingen binnen JJI’s uitvoerig zijn genormeerd.
Het doel van het programma Zorg voor de Jeugd is jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering steeds merkbaar en meetbaar beter te
maken voor kinderen, jeugdigen en gezinnen, zodat zij op tijd passende
hulp ontvangen. Belangrijk element in het programma is de transformatie
van de gesloten jeugdhulp naar minder gesloten plaatsingen, een kortere
verblijfsduur, een verbeterde uitstroom en minder afzonderingen. Om
invulling te geven aan deze transformatie verscheen in maart 2019 het
actieplan «De best passende zorg voor kwetsbare jeugdigen». Hierin staan
de gezamenlijke ambities van de jeugdinstellingen voor gespecialiseerde
zorg aan jeugdigen, gemeenten en het Ministerie van VWS. Het plan kent
twee hoofddoelstellingen: het verbeteren van de gesloten jeugdhulp en
het voorkomen dat jeugdigen in gesloten accommodaties geplaatst
moeten worden.
3 Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
3.1 Reikwijdte
Dit wetsvoorstel heeft betrekking op de rechtspositie van jeugdigen met
een (voorwaardelijke) machtiging gesloten jeugdhulp. Daarom blijven de
aanbevelingen van ZonMw over de toeleiding naar een gesloten plaatsing
die is geregeld in paragraaf 1 van hoofdstuk 6 Jw (opvoedproblematiek)
vrijwel buiten beschouwing. Wel wordt voor paragraaf 1 voorgesteld dat
de rechter, explicieter dan tot nu toe, zich ervan vergewist of er geen
minder ingrijpende mogelijkheden zijn dan een gesloten plaatsing.
9

https://www.jeugdzorgnederland.nl/wp-content/uploads/2019/03/Aanpak_beste-zorg-meestkwetsbaren_def.pdf
10
Legitimiteit en rechtswaarborgen bij gesloten plaatsingen van kinderen, M.P. de Jong – de
Kruijf, 2019.
11
Under Pressure. Repression in Residential Youth Care, S.M. de Valk, 2019.
12
Kamerstukken II 2017/18 34 880, nr.1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

5

Aan de aanbeveling van ZonMw om het karakter van de voorwaardelijke
machtiging gesloten jeugdhulp nader toe te lichten, wordt tegemoetgekomen. Tevens wordt met dit wetsvoorstel voorgesteld de regeling voor
de voorwaardelijke machtiging aan te passen in de Jw.13
De aanbeveling van ZonMw om de regeling van de onvrijwillige plaatsing
in een residentiële instelling van het Burgerlijk Wetboek op te nemen in de
Jw is niet overgenomen. Het gaat hierbij om uithuisplaatsingen door de
civiele rechter waarbij op het moment van die uithuisplaatsing (nog) geen
pleeggezin of gezinshuis beschikbaar is. De betreffende jeugdige wordt
dan tijdelijk geplaatst in een instelling die in principe ingericht is voor
geheel vrijwillige hulpverlening. Van de aanbeveling gaat de suggestie uit
dat plaatsing van die regeling in de Jw noodzakelijk is om de rechtsposities van die jeugdigen gelijk te stellen met jeugdigen in gesloten
accommodaties. Een residentiële instelling is meestal geen gesloten
accommodatie. Bovenal, het gaat hier om jeugdigen van wie niet wordt
verwacht dat zij weg zullen lopen en ook niet dat zij zich zullen onttrekken
aan eventueel noodzakelijke jeugdhulp. En voor hen is dus geen vrijheidsbenemend of -beperkend regime nodig. Het enige dat de rechter
uitspreekt is de uithuisplaatsing: weg uit het gezin waar het niet goed gaat
en naar een (vrijwillige) plek in een instelling.
3.2 Tenuitvoerlegging van de machtiging
Voorgesteld wordt om in de huidige Jw de paragraaf over de uitvoering
van de machtigingen gesloten jeugdhulp uit te breiden.
De toevoegingen hebben vooral betrekking op een aantal zaken waar een
jeugdige recht op heeft tijdens het verblijf in een gesloten accommodatie
en waarvoor de jeugdhulpaanbieder zorg moet dragen. Het gaat dan
bijvoorbeeld om het bieden van onderwijs dat aansluit bij de leerbehoefte
van de jeugdigen of gemeenschappelijke activiteiten. Tevens wordt
benadrukt dat jeugdigen eigen kleiding en schoeisel dragen in de gesloten
accommodatie en dat zij in de gelegenheid moeten worden gesteld een
arts te raadplegen.
Tevens bevat het wetsvoorstel een bepaling waarin vastgelegd wordt dat
een jeugdige recht heeft op een eigen kamer. Daarbij bevat het
wetsvoorstel de bepaling dat jeugdigen op eigen verzoek in een afzonderlijke ruimte, anders dan hun eigen kamer, kunnen verblijven. In de praktijk
is gebleken dat jeugdigen hier behoefte aan hebben. Tegelijkertijd zal er
altijd naar gestreefd worden dat jeugdigen niet lange tijd in een dergelijke
ruimte verblijven aangezien een langdurig verblijf niet ten goede komt
aan de ontwikkeling van jeugdigen.
In deze paragraaf zijn ten slotte de artikelen over het opstellen van het
hulpverleningsplan opgenomen. In vergelijking met de huidige Jw is
daarin nadrukkelijker opgenomen dat zoveel als mogelijk rekening moet
worden gehouden met de voorkeuren en wensen van de jeugdige. Tevens
wordt voorgesteld de ouders meer te betrekken bij het opstellen van het
hulpverleningsplan.
3.3 Toepassing vrijheidsbeperkende maatregelen
3.3.1 Inleiding
Een jeugdige kan worden opgenomen in een gesloten accommodatie als
jeugdhulp noodzakelijk is vanwege ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen en opname noodzakelijk is om te voorkomen dat de jeugdige zich
onttrekt aan de jeugdhulp of daaraan door anderen onttrokken wordt.

13

Deze aanbeveling deed ZonMw in de thematische wetsevaluaties Gedwongen Zorg (aanbeveling 30) en in de Eerste Evaluatie Jw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

6

Tijdens het verblijf kunnen maatregelen worden toegepast, die het recht
op de onaantastbaarheid van het lichaam, het recht op de eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer of de bewegingsvrijheid van die jeugdige
tegen zijn wil beperken.
In de volgende twee paragrafen staan achtereenvolgens de doelen en
voorwaarden die dit wetsvoorstel verbindt aan de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen en een nadere toelichting op de inhoud
van de vrijheidsbeperkende maatregelen die in dit wetsvoorstel
opgenomen zijn.
3.3.2 Doelen van en voorwaarden voor de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
Leidende uitgangspunten van dit wetsvoorstel zijn het «nee, tenzijbeginsel» en de beginselen van subsidiariteit, proportionaliteit, doelmatigheid en veiligheid. Uitvoerders van gesloten jeugdhulp moeten hun
(voorgenomen) beslissingen over de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen aan de hand van deze uitgangspunten motiveren.
Fundamenteel in het wetsvoorstel is het «nee, tenzij-beginsel». Een
vrijheidsbeperkende maatregel mag alleen worden toegepast als er geen
adequate alternatieven meer voorhanden zijn. Weliswaar is de plaatsing in
een gesloten accommodatie al een beperking van de vrijheid van een
jeugdige, maar uitgangspunt tijdens het verblijf moet zijn dat eerst
geprobeerd wordt dat de jeugdige vrijwillig meewerkt. Pas als dat niet
lukt, kan dwang worden overwogen.
In de afweging die aan de beslissing tot het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen ten grondslag ligt, komt aan de orde of de toepassing
van een maatregel wel noodzakelijk is en moet die noodzaak worden
onderbouwd in het licht van het doel dat wordt beoogd (proportionaliteit).
In die afweging dient eveneens nadrukkelijk de vraag betrokken te worden
of niet met andere minder ingrijpende middelen hetzelfde of een
vergelijkbaar doel kan worden verwezenlijkt (subsidiariteit). Als er geen
noodzaak is, er geen sprake is proportionaliteit of deze vraag positief
wordt beantwoord, is voor de toepassing van een maatregel geen plaats.
Dit «nee, tenzij-beginsel», dat ook bij de verlening van verplichte GGZ een
prominente plaats inneemt, is op de bejegening van jeugdigen onverkort
van toepassing. Ook is van belang dat bij de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen uitgegaan wordt van de laatste wetenschappelijke
inzichten over korte- en langetermijneffecten van het ondergaan van
vrijheidsbeperkende maatregelen.
Vrijheidsbeperkende maatregelen mogen uitsluitend worden toegepast
om de in dit wetsvoorstel opgenomen doelen te bereiken. Die doelen zijn:
– de veiligheid van een jeugdige of anderen te waarborgen;
– een gevaar voor de gezondheid van een jeugdige of anderen af te
wenden;
– de in het hulpverleningsplan opgenomen doelen te bereiken.
In de praktijk kunnen bij de afweging of de toepassing van maatregelen
noodzakelijk is, deze doelen in elkaar overlopen. In veel gevallen kunnen
de maatregelen een beschermend karakter hebben om de jeugdige te
beschermen tegen zichzelf (bijvoorbeeld vanwege – dreiging van –
automutilatie of suïcide) of tegen belemmerende invloed van anderen op
de noodzakelijke jeugdhulp. Zo kan het bijvoorbeeld nodig zijn om het
telefoonverkeer te beperken om een meisje uit de invloedsfeer van een
«loverboy» te houden. Urinecontroles kunnen nodig zijn om doelen uit het
hulpverleningsplan te bereiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

7

Verder mag een vrijheidsbeperkende maatregel pas worden toegepast als
die maatregel is opgenomen in het hulpverleningsplan van de jeugdige.
Voorafgaand aan de toepassing van de maatregelen bij een jeugdige dient
een jeugdhulpverantwoordelijke zich op de hoogte te stellen van de
actuele toestand van deze jeugdige en als dat mogelijk is met de jeugdige
de voorgenomen beslissing te bespreken in een voor die jeugdige
begrijpelijke en toegankelijke taal.
In het geval van vrijheidsbeperkende maatregelen gaat het altijd om
individuele toepassing van maatregelen. Voor een collectieve toepassing
biedt het wetsvoorstel geen basis; net zomin als de huidige Jw.
Zo is het ook niet toegestaan om vrijheidsbeperkende maatregelen toe te
passen ter naleving van de huisregels. Op dat punt vindt geen wijziging
plaats.
Verder blijft het mogelijk vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen
terwijl die maatregelen niet zijn opgenomen in het hulpverleningsplan, als
dat noodzakelijk is om een noodsituatie af te wenden. Dat zijn situaties
waarin dringend maatregelen nodig zijn om de schade voor de jeugdige
of zijn omgeving te beperken, bijvoorbeeld wanneer een jeugdige
suïcidaal is of zeer agressief. Het «nee, tenzij-beginsel» blijft uiteraard ook
bij noodsituaties van toepassing. In vergelijking met de huidige Jw wordt
voorgesteld de maximale duur voor het toepassen maatregelen bij een
noodsituatie terug te brengen van zeven dagen naar drie dagen. Daarmee
is de maximale duur van een vrijheidsbeperkende maatregel in geval van
een noodsituatie gelijk aan de duur van verplichte zorg bij een noodsituatie op grond van de Wvggz. De periode van drie dagen is een
maximale termijn.
De maatregel van insluiten zal nog uitsluitend worden toegestaan in geval
van een noodsituatie. Dat betekent dat een insluiting nooit langer mag
duren dan drie dagen. Echter, te allen tijde moet het streven zijn de
periode van insluiten zo kort mogelijk te laten duren. In het wetsvoorstel is
opgenomen dat een gekwalificeerde gedragswetenschapper zo spoedig
mogelijk moet beoordelen of de insluiting noodzakelijk en geschikt is om
de noodsituatie af te wenden. Indien de gekwalificeerde gedragswetenschapper oordeelt dat de insluiting niet noodzakelijk en geschikt is om de
noodsituatie af te wenden, wordt de insluiting onmiddellijk beëindigd.
Ook indien de insluiting in eerste instantie noodzakelijk en geschikt is om
de noodsituatie af te wenden, moet de periode van een insluiting altijd zo
kort mogelijk voortduren.
3.3.3 Toegestane vrijheidsbeperkende maatregelen in gesloten accommodaties
Hieronder staan de vrijheidsbeperkende maatregelen die op grond van
het wetsvoorstel tijdens het verblijf in de gesloten accommodatie
toegepast mogen worden, mits voldaan is aan de hierboven beschreven
voorwaarden en ze toegepast worden voor de hierboven genoemde
doelstellingen:
– Op de jeugdige kan toezicht uitgeoefend worden tijdens het verblijf in
de accommodatie.
– De jeugdige kan in zijn bewegingsvrijheid beperkt worden door een
verbod zich op te houden op in het hulpverleningsplan beschreven
plaatsen waarbij indien nodig tevens de tijdstippen waarop dat verbod
geldt, kunnen worden vastgesteld.
– De jeugdige kan beperkingen opgelegd krijgen in deelname aan
gemeenschappelijke activiteiten, zoals sport en andere vrijetijdsactiviteiten.
– Het is mogelijk dat jeugdigen tijdelijk overgeplaatst worden binnen de
gesloten accommodatie of naar een andere gesloten accommodatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

8

–

–

–

–

–
–

Een jeugdigen kan worden verplicht tijdelijk in de eigen kamer of in
een afzonderlijke ruimte te verblijven, zonder afsluiting van die kamer
of ruimte.
Jeugdigen vanaf 12 jaar kunnen tijdelijk ingesloten worden in een voor
de jeugdige vriendelijke en veilige ruimte. Bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld over deze
maatregel.
Vastpakken of vastpakken en vasthouden: dat is een vorm van fysiek
ingrijpen zonder gebruik te maken van mechanische hulpmiddelen.
Dat soort hulpmiddelen zijn uitsluitend toegestaan in jji’s, zoals
opgenomen in de Regeling geweldsinstructie justitiële jeugdinrichtingen.14
De jeugdige kan verplicht worden deel te nemen aan een jeugdhulpverleningsprogramma of een geneeskundige behandeling te ondergaan.
De jeugdige kan beperkt worden in de contacten met personen en
organisaties buiten de gesloten accommodatie.
Controlemaatregelen bij het gegronde vermoeden van aanwezigheid
van gedragsbeïnvloedende middelen of van voorwerpen die een
jeugdige niet in zijn bezit mag hebben.

In het te wijzigen Besluit Jeugdwet worden nadere regels opgenomen
over de wijze waarop en de voorwaarden waaronder vrijheidsbeperkende
maatregelen mogen worden toegepast. Het betreft nadere regels over het
toezicht op jeugdigen, maatregelen waarmee de bewegingsvrijheid van
de jeugdigen kan worden beperkt en het toepassen of laten toepassen van
controles zoals controle van de kleding van jeugdigen. Meer concreet gaat
het bijvoorbeeld om bepalingen dat de maatregel van vastpakken en
vasthouden uitsluitend mag worden toegepast als er sprake is zeer
agressief gedrag of dat de uitvoering moet plaatsvinden door
medewerkers die getraind zijn in een verantwoorde toepassing. Ook
komen er bepalingen met voorwaarden waaraan de verblijfsruimte moet
voldoen waarin een jeugdige ingesloten mag worden. Met deze
bepalingen wordt beoogd de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen nader in te kaderen.
In de afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor het gedwongen
afzonderen in de gesloten jeugdhulp en dan in het bijzonder voor de
negatieve gevolgen daarvan voor jeugdigen. In dit voorstel wordt de
mogelijkheid beperkt tot noodsituaties en mogen jeugdigen onder de
twaalf jaar niet worden ingesloten.
In vergelijking met de huidige Jw is de term insluiting nieuw. Deze is
overgenomen van de Wvggz en vervangt in het wetsvoorstel de term die
in de huidige Jw wordt gebruikt: «tijdelijke plaatsing in afzondering». De
huidige Jw bepaalt dat tijdelijke plaatsing in afzondering is toegestaan als
het noodzakelijk is om de met de jeugdhulp beoogde doelen te bereiken
of voor de veiligheid van de jeugdige of van anderen (artikel 6.3.1 Jw).
Er is in dit wetsvoorstel sprake van insluiten als een jeugdige wordt
ingesloten in een afgesloten ruimte, waarin geen hulpverleners fysiek
aanwezig zijn, en de jeugdige deze niet op eigen initiatief kan verlaten. Er
is sprake van een afgesloten kamer. Deze omschrijving houdt in dat geen
sprake is van insluiting bij de verplichting tijdelijk in de eigen kamer of in
een afzonderlijke ruimte te verblijven, zonder afsluiting van de kamer of
die afzonderlijke ruimte. Voor alle duidelijkheid, dit is wel een vrijheidsbeperkende maatregel omdat de jeugdige verplicht wordt op de eigen kamer
of in die afzonderlijke ruimte te blijven.
Bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel hebben verschillende partijen
gesteld dat het niet wenselijk is als jeugdigen alleen ingesloten zouden
mogen worden in de eigen kamer. Zij wijzen op het risico dat de kamers
14

https://wetten.overheid.nl/BWBR0012745/2013-12-01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

9

dan met het oog op de veiligheid van de jeugdige met regelmaat volledig
leeggehaald moeten worden. Vanuit de notie dat de eigen kamer hun
enige «eigen» plek is in de accommodatie en dat het leeghalen een forse
inbreuk op hun privacy is, zouden de jeugdigen die kamer dan ook niet
meer als eigen kamer ervaren. Daarnaast pleiten zij ervoor om
prikkelarme kamers of ruimtes (in de praktijk soms «comfortrooms»
genoemd) in te richten, waar een jongere op eigen verzoek heen kan. Ook
ExpEx, een organisatie van jonge ervaringsdeskundigen (onder andere
met gesloten jeugdhulp), bracht naar voren dat het mogelijk moet zijn dat
een jeugdige op eigen verzoek tijdelijk kan verblijven in een dergelijke
kamer. Verschillende aanbieders van gesloten jeugdhulp beschikken al in
navolging van de jeugd-ggz over zo’n ruimte. Als sprake is van het
verblijven in die kamer op eigen verzoek is dat geen vrijheidsbeperkende
maatregel. De jeugdige kan immers zelf de afzondering beëindigen.
Hoewel de gesloten jeugdhulpaanbieders streven naar nul insluitingen
moet vastgesteld worden dat bij het opstellen van het wetsvoorstel dat
doel nog niet gerealiseerd is. Zo bleek uit de tweede rapportage van het
project «Ik laat je niet alleen» dat in een half jaar tijd 400 afzonderingen
plaatsvonden in een aparte ruimte.15 Het risico dat kleeft aan een verbod
op insluiten is dat dan naar verwachting andere vrijheidsbeperkende
maatregelen voor langere duur toegepast zullen worden, bijvoorbeeld
voor langere tijd vastpakken en vasthouden, hetgeen eveneens zeer
ingrijpend is. Ook bestaat het risico van een zogeheten waterbedeffect:
jeugdigen worden overgeplaatst naar accommodaties waar insluiten is
toegestaan op basis van de Wvggz en de Wzd. Deze beide wetten kennen
ook voor jeugdigen de mogelijkheid van insluiting mits aan de criteria van
deze wetten is voldaan. Wel wordt met dit wetsvoorstel beoogd het
gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen, waaronder insluiten, terug
te dringen. «Nee, tenzij» is het uitgangspunt en dat geldt zeker voor
insluiten. De meeste jeugdigen beschouwen insluiten als een zeer
vergaande vorm van vrijheidsbeperking. Voorgesteld wordt daarom het
gebruik van deze maatregel te beperken tot noodsituaties. Bij noodsituaties kan het gaan om een jeugdige die suïcidaal is, wegloopt met
loverboygevaar, zeer agressief is en waarbij vooraf het nee, tenzij beginsel
is getoetst en alternatieven geen soelaas bieden. Met deze inperkingen
van de mogelijkheden tot insluiting in vergelijking met de huidige Jw
wordt invulling gegeven aan het actiepunt uit het actieprogramma Zorg
voor de Jeugd, waarin is opgenomen dat wettelijk wordt geregeld dat
afzonderingen in een traditionele isoleercel niet langer toegestaan zijn.
De ruimte waar de insluiting plaatsvindt zal moeten voldoen aan nog te
stellen nadere regels waarbij in ieder geval ook regels worden gesteld
over de wijze waarop contact wordt gehouden met de jeugdige en het
toezicht gedurende de insluiting.
3.4 Klachtrecht en vertrouwenspersoon
Het klachtrecht is een middel voor de jeugdige om zich te weren tegen
beslissingen en handelingen die hem of haar raken. In het stelsel van de
Jw wordt dit reeds onderkend met een regeling van bemiddeling,
klachtbehandeling en een stelsel van beroep bij de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ). In de klachtprocedure
worden geen wijzigingen voorgesteld, ook omdat nog in onderzoek is
welke artikelen uit de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)
van toepassing moeten worden voor de Jw. Bemiddeling is opgenomen
in het Besluit Jw. Voor de klachtbehandeling en het stelsel van beroep bij
gesloten jeugdhulp wordt in de Jw nu deels verwezen naar de Bjj. Wel
wordt voorgesteld om de regeling nu op te nemen in de Jw zelf, uit het
oogpunt van kenbaarheid en duidelijkheid.
15

https://www.jeugdzorgnederland.nl/jeugdhulp/project-ik-laat-je-niet-alleen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

10

Daarbij regelt dit wetsvoorstel dat in aanvulling op de huidige Jw de
regelingen van het klachtrecht ook van toepassing worden bij de
uitvoering van de voorwaardelijke machtiging. Daarnaast worden
jeugdhulpaanbieders verplicht om de jeugdige bij een beslissing tot
toepassing van een vrijheidsbeperkende maatregel de jeugdige erop te
wijzen dat het mogelijk is een klacht in te dienen over die beslissing.
In een nieuwe paragraaf 6.6 van hoofdstuk 6 van de Jw worden de rol en
de taken van de vertrouwenspersoon expliciet uitgeschreven. Ook nu
kunnen jeugdigen in een gesloten accommodatie gebruik maken van
advies en bijstand van een vertrouwenspersoon. Met dit wetsvoorstel
worden jeugdhulpaanbieders verplicht om in geval van gesloten
jeugdhulp bij de opname en bij het opstellen van het hulpverleningsplan
de jeugdigen erop te wijzen dat zij een vertrouwenspersoon in de arm
kunnen nemen. In vergelijking met de huidige Jw wordt ook voorgesteld
de taak van de vertrouwenspersoon uit te breiden. Vergelijkbaar met de
patiëntenvertrouwenspersoon zoals opgenomen in de Wvggz krijgt de
vertrouwenspersoon in een gesloten accommodatie ook de taak tekortkomingen in de structuur en uitvoering van de zorg en de uitvoering van
paragraaf 6.3, voor zover deze afbreuk doen aan de rechten van jeugdige,
te signaleren en aan de inspectie te melden.
3.5 Gegevensverwerking
Met het wetsvoorstel wordt in hoofdstuk 6 van de Jw een nieuwe
paragraaf 6.7 opgenomen die betrekking heeft op de verwerking van
persoonsgegevens die noodzakelijk is bij de uitvoering van hoofdstuk 6
van de Jw. Zo moet de jeugdhulpaanbieder over de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen informatie verstrekken aan de IGJ. Dat
vraagt zorgvuldig handelen van de aanbieder. Jeugdhulpaanbieders zijn
ervoor verantwoordelijk om de risico’s op datalekken tot een minimum te
beperken. Het uitvoeren van een Data Protection Impact Assessment
(DPIA) kan hierbij ook helpen.
Het in § 6.7 beschreven regime voor gegevensverwerking is in lijn met het
daaromtrent bepaalde in de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Uitvoeringswet algemene verordening gegevensbescherming. Op de gegevensverwerking wordt in het artikelsgewijze deel
nader ingegaan.
Nieuw ten opzichte van de huidige Jw is dat de aanbieders van gesloten
jeugdhulp halfjaarlijks de IGJ een digitaal overzicht verstrekken van de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen en jaarlijks een analyse
daarvan. Deze regeling is vergelijkbaar met de Wvggz. Het doel hiervan is
dat op basis hiervan de jeugdhulpaanbieder en de IGJ een goed inzicht
krijgen of het daadwerkelijk lukt het gebruik van vrijheidsbeperkende
maatregelen terug te dringen. Voor het digitaal verstrekken en ontvangen
van gegevens moeten zowel de aanbieders van gesloten jeugdhulp als de
IGJ conform de AVG werken met de laatste stand van de techniek.
Daarbij voorziet dit wetsvoorstel erin dat het dossier digitaal beschikbaar
moet zijn. Het systeem van de aanbieders van gesloten jeugdhulp moet
conform de AVG voldoen aan de laatste stand van de techniek. Ter
waarborging van de privacy van jeugdigen behoren aanbieders van
gesloten jeugdhulp beleid te formuleren omtrent het raadplegen van
persoonsgebonden dossiers. Het is immers de bedoeling dat slechts de
medewerkers die betrokken zijn bij de behandeling of begeleiding van een
jeugdige het dossier van de desbetreffende jeugdige raadplegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

11

3.6 De voorwaardelijke machtiging
Voor de uitvoering van de voorwaardelijke machtiging gelden dezelfde
uitgangspunten en doelstellingen zoals beschreven in § 3.2.1. Het «nee,
tenzij» is ook hier van toepassing. Hieronder wordt het instrument van de
voorwaardelijke machtiging nader toegelicht. Deze nadere toelichting is
voor een belangrijk deel ingegeven door twee evaluaties
Het wetsvoorstel bevat tevens wijzigingsvoorstellen ten aanzien van de
voorwaardelijke machtiging, mede met het oog op verduidelijking van het
instrument en ter versterking van de rechtspositie van jeugdigen. Zo is
expliciet in dit wetsvoorstel opgenomen dat het hulpverleningsplan een
omschrijving bevat van de voorwaarden en het toezicht daarop, van de
vrijheidsbeperkende maatregelen die kunnen worden toegepast en van de
jeugdhulp die zal worden ingezet. Wat betreft het toezicht op de naleving
van de voorwaarden gaat het om het opnemen van de instantie die
daarvoor verantwoordelijk is. Ook kent het wetsvoorstel een limitatieve
opsomming van de vrijheidsbeperkende maatregelen die in het hulpverleningsplan behorende bij een voorwaardelijke machtiging opgenomen
kunnen worden. Dit zijn: onderzoek aan lichaam of kleding op aanwezigheid van voorwerpen die een risico vormen voor de veiligheid van de
jeugdige of anderen, onderzoek van urine op aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen en elektronisch toezicht. En zoals hierboven al
genoemd zijn de regelingen van het klachtrecht ook van toepassing
worden bij de uitvoering van de voorwaardelijke machtiging.
De eerste van de twee evaluaties is de Thematische wetsevaluatie
Gedwongen Zorg. Daarin is de aanbeveling opgenomen om het karakter
van de voorwaardelijke machtiging nader toe te lichten alsmede de relatie
tussen deze machtiging en de schorsing van de machtiging gesloten
jeugdhulp. De opstellers van de evaluatie beschouwden de voorwaardelijke machtiging als een welkome aanvulling, maar vonden dat de
toelichting op de machtiging ruimte voor interpretatie overliet. De roep
om verduidelijking kwam terug in de eerste evaluatie van de Jw. De
opstellers van deze evaluatie stelden vast dat de voorwaardelijke
machtiging gesloten jeugdhulp als nieuw instrument in de Jw in de
rechtspraktijk inderdaad wordt gebruikt. In de praktijk gebeurt dat zowel
voorafgaand aan als aansluitend op een plaatsing in een gesloten
accommodatie, maar er is nog wel onduidelijkheid over de meerwaarde in
relatie tot de mogelijkheid van schorsing (en opheffing schorsing) van de
machtiging gesloten jeugdhulp.
Sinds de inwerkingtreding van de Jw bestaat op basis van artikel 6.1.4 de
mogelijkheid van de voorwaardelijke machtiging gesloten jeugdhulp.
Deze mogelijkheid is naast de mogelijkheid tot schorsing van de
machtiging gesloten jeugdhulp in de Jw opgenomen om een trajectbenadering te vergemakkelijken. Indertijd werd bedoeld een traject waarbij de
jeugdige zijn behandeltraject start in een gesloten accommodatie en
voltooit in een gedurende het verloop van het traject steeds meer open
setting. Hoofddoel was om hiermee de overgang van een jeugdige van de
gesloten jeugdhulp naar vervolgzorg te bespoedigen.
Uit een analyse van de jurisprudentie over de voorwaardelijke machtiging
van de hand van dr. M.C. de Kruif blijkt dat een voorwaardelijke
machtiging juist het beste getypeerd kan worden als een «stok achter de
deur» die door de jeugdige zelf als zodanig aanvaard wordt. De jeugdige
accepteert dat het niet nakomen van voorwaarden, waar hij of zij vooraf
mee heeft ingestemd, plaatsing in een gesloten accommodatie tot gevolg
kan hebben. In de frase «stok achter de deur», moet die zogeheten stok
niet als een op te leggen straf getypeerd worden. Dat rechters hechten
aan de instemming van de jeugdige met de voorwaarden en de gevolgen
van het niet naleven van die voorwaarden blijkt uit uitspraken dat zij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

12

verzoek om een voorwaardelijke machtiging afwijzen als over die
instemming twijfel bestaat.
De Kruif onderscheidt drie functies waarvoor een rechter een voorwaardelijke machtiging kan verlenen. Rechters verlenen de voorwaardelijke
machtiging voor een doel dat het beste als «nazorg» omschreven kan
worden; de voorwaardelijke machtiging «faciliteert» deze nazorg. Ook
stemmen rechters in met de aanvraag voor een voorwaardelijke
machtiging voor jeugdigen die net dat duwtje in de rug nodig hebben om
zich beter aan afspraken te houden in een lichtere vorm van zorg dan de
gesloten jeugdhulp en die zelf inzien en aanvaarden dat zij de aangeboden
hulp nodig hebben. Een derde functie die zij noemt, is dat de voorwaardelijke machtiging ingezet wordt als een alternatief voor een reguliere
machtiging gesloten jeugdhulp («een vóórlaatste kans om uit de gesloten
jeugdhulp te blijven»). Hoewel destijds in de memorie van toelichting op
de Jw in hoofdzaak aandacht besteed werd aan het inzetten van de
voorwaardelijke machtiging om een vervolgplaats te vergemakkelijken16,
heeft zich in de praktijk ook ontwikkeld dat de voorwaardelijke machtiging
wordt toegepast om plaatsing te voorkomen. Bijvoorbeeld om een
jeugdige weer gemotiveerd te krijgen om naar school te gaan. Het op deze
wijze voorkomen dat een jeugdige gesloten geplaatst wordt, past in het
beleid om het aantal gesloten plaatsingen terug te dringen. In de
machtiging moet opgenomen zijn wie toezicht houdt op de naleving van
de voorwaarden en bij niet naleving van de voorwaarden beslist over de
opname in de gesloten jeugdhulp. Dit is niet voorbehouden aan een
instelling voor gesloten jeugdhulp omdat het hier niet gaat om de
uitvoering van een machtiging gesloten jeugdhulp. Dat laatste is alleen
toegestaan in geregistreerde accommodaties voor gesloten jeugdhulp,
zoals bepaald in art. 6.2.2
Op grond van haar analyse van de jurisprudentie concludeert De Kruif
verder dat de voorwaarden die in een voorwaardelijke machtiging zijn
opgenomen algemeen geformuleerd zijn. Voorbeelden daarvan zijn dat de
jeugdige naar school gaat, zich aan de wet houdt of niet in aanraking komt
met politie en justitie. Naast deze meer algemeen gestelde voorwaarden
komt het ook voor dat de voorwaarden de jeugdige verplichten deel te
nemen aan specifieke programma’s zoals «School2Care» of ingeval van
een verslaving een traject «Yes We Can». Dat kan gepaard gaan met het
opnemen in het behandelplan van een vrijheidsbeperkende maatregel,
zoals het onderzoek van urine op de aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen. In het hulpverleningsplan komt dan te staan wie deze
controles uitvoert en hierop toezicht houdt. Dit kan ook met hulp van de
eigen huisarts via ouders, reclassering of de voogd lopen. Een ander
voorbeeld daarvan is het gebruik van de zogeheten Kansband. Met deze
band kunnen via een GPS-systeem één of twee personen uit de familie of
sociaal netwerk van de jeugdige hem of haar volgen.
Het instrument van de voorwaardelijke machtiging was in 2015 een
aanvulling op de mogelijkheid om de tenuitvoerlegging van de
machtiging gesloten jeugdhulp te schorsen. Schorsing is mogelijk als de
jeugdhulpaanbieder oordeelt dat het niet langer nodig is de jeugdige
gesloten te plaatsen om te voorkomen dat hij of zij zich aan de jeugdhulp
onttrekt of onttrokken wordt. Dit beoordeelt de jeugdhulpaanbieder
zonder tussenkomst van de rechter. Dat is ook het geval als de jeugdhulpaanbieder de schorsing van de machtiging weer intrekt als tenuitvoerlegging weer nodig is om te voorkomen dat de jeugdige zich aan de
jeugdhulp onttrekt of onttrokken wordt. Een verschil met de voorwaardelijke machtiging is dat de schorsing uitsluitend ingezet kan worden als de
16

Kamerstukken II 2012/13 33 684, nr. 3 blz. 57.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

13

jeugdige al verblijft in de gesloten jeugdhulp. Daarnaast is het stellen van
voorwaarden niet aan de orde bij een schorsing. De voorwaardelijke
machtiging kan ingezet worden om gesloten plaatsing te voorkomen. Dat
gebeurt dan op basis van een hulpverleningsplan dat een rechter toetst bij
de beoordeling van een verzoek om een voorwaardelijke machtiging te
verlenen. Deze rechterlijke toets is een derde verschil tussen de voorwaardelijke machtiging en de schorsing van de tenuitvoerlegging van een
machtiging gesloten jeugdhulp.
In de voorbereiding van dit wetsvoorstel is de suggestie gedaan om ook
de gesloten jeugdhulp te ambulantiseren onder verwijzing naar de Wvggz
en de Wzd. Beide wetten bevatten een wettelijke basis voor trajecten met
gedwongen zorg. Gegeven de hierboven beschreven mogelijkheden van
de voorwaardelijke machtiging in de huidige praktijk is er al veel mogelijk
als het gaat om ambulante jeugdhulp in relatie tot gesloten jeugdhulp. Op
basis van de evaluatie van de Wvggz en Wzd wordt bezien of verruiming
van deze mogelijkheid nodig is.
4 Verhouding tot andere wet- en regelgeving
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de samenhang van dit wetsvoorstel
met het internationale recht (paragraaf 4.1) en met een aantal Nederlandse wetten (paragraaf 4.2).
4.1 Internationaal recht – IVRK
Het wetsvoorstel is getoetst aan de Grondwet en internationale en
Europeesrechtelijke verdragen. Het gaat met name om de volgende
internationale verdragen die tezamen een deels overlappend stelsel aan
internationaalrechtelijke normen opleveren: het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM), het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind (IVRK) en het
VN-Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR).
Belang van de jeugdige staat centraal
Op grond van het IVRK gelden uitgangspunten die bij elk handelen ten
aanzien van jeugdigen in acht genomen moeten worden. Onder een kind
wordt in beginsel begrepen ieder persoon jonger dan 18. Van het
bepaalde in het IVRK kan in het belang van het kind worden afgeweken
(artikel 1 IVRK). Op grond van artikel 3, eerste lid, IVRK geldt dat bij alle
maatregelen betreffende jeugdigen de belangen van de jeugdige een
eerste overweging moeten vormen. Hierbij gaat het om maatregelen van
rechterlijke instanties, van bestuursorganen, de wetgever en instellingen
voor maatschappelijk welzijn. Op grond van artikel 12 IVRK hebben
kinderen die in staat zijn hun eigen mening te vormen, het recht die
mening vrijelijk te uiten in alle aangelegenheden die het kind betreffen.
Daarbij moet aan de mening van het kind passend belang worden gehecht
in overeenstemming met zijn of haar leeftijd en rijpheid. Teneinde meer
tot uitdrukking te brengen dat ook bij gesloten jeugdhulp het belang van
de jeugdige voorop staat, bevat het wetsvoorstel verschillende aanvullingen ten opzichte van het huidige hoofdstuk 6 Jw. Zo wordt voorgesteld
op te nemen dat bij het vaststellen van het hulpverleningsplan in de
gesloten accommodatie zoveel als mogelijk rekening moet worden
gehouden met de wensen en voorkeuren van de jeugdige. Ook is
opgenomen dat het hulpverleningsplan samen met de jeugdige moet
worden vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

14

Vrijheidsbeperkende maatregelen
Voor de in de Jw opgenomen vrijheidsbeperkende maatregelen zijn ten
eerste artikel 10 en artikel 11 van de Grondwet van belang. Artikel 10 van
de Grondwet bevat het recht op eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen. In
artikel 11 van de Grondwet is bepaald dat eenieder, behoudens de bij of
krachtens de wet te stellen beperkingen, recht heeft op onaantastbaarheid
van zijn lichaam. Ook op grond van artikel 17 van het IVBPR en artikel 8
EVRM is inmenging in de persoonlijke levenssfeer enkel toegestaan als
het noodzakelijk is en op gerechtvaardigde grondslag gebeurt. Beperking
van dit recht is alleen toegestaan voor zover dit bij de wet is voorzien, een
geoorloofd legitiem doel dient en noodzakelijk is in een democratische
samenleving. Hoofdstuk 6 van de Jw bevat bepalingen op grond waarvan
het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en de onaantastbaarheid van het lichaam beperkt kunnen worden. Zo is het mogelijk
dat de kamer van een jeugdige wordt gecontroleerd op de aanwezigheid
van gevaarlijke voorwerpen.
Tevens is van belang het recht op verplaatsings- of bewegingsvrijheid dat
is neergelegd in artikel 2 van het vierde protocol bij het EVRM en in artikel
12 IVBPR. Deze bepalingen hebben een overeenkomstige strekking. Een
beperking van de verplaatsings- of bewegingsvrijheid moet worden
onderscheiden van vrijheidsontneming. Hoofdstuk 6 van de Jw bevat
bepalingen op grond waarvan de bewegingsvrijheid van jeugdigen kan
worden beperkt, bijvoorbeeld dat iemand zich op bepaalde plaatsen
binnen de accommodatie niet mag bevinden. Op grond van de genoemde
bepalingen moet ook het beperken van de bewegingsvrijheid bij de wet
zijn voorzien, een legitiem doel dienen en noodzakelijk zijn in een
democratische samenleving.
Het noodzakelijkheidscriterium, dat is opgenomen in artikel 8 EVRM en in
artikel 2 van het vierde protocol bij het EVRM is geconcretiseerd met de
vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit. Het proportionaliteitsbeginsel vereist dat de beperking wordt afgewogen tegen het met die
vrijheidsbeperking te dienen belang. De vrijheidsbeperkende maatregelen
mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot het te dienen doel. Op
grond van het subsidiariteitsbeginsel moet vastgesteld worden of het doel
van de vrijheidsbeperkende maatregelen in redelijkheid niet op een
andere, voor de betrokkene minder ingrijpende wijze kan worden behaald.
De huidige regeling voor de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen in gesloten accommodaties, die is opgenomen in hoofdstuk
6 van de Jw, voldoet aan bovengenoemde grondwettelijke en verdragsrechtelijke eisen. De vrijheidsbeperkende maatregelen die toegepast
mogen worden, zijn opgenomen in de Jw en zijn daarmee bij wet
voorzien. De limitatief benoemde maatregelen mogen uitsluitend worden
toegepast als dat noodzakelijk is teneinde de met de jeugdhulp beoogde
doelen te bereiken of als dat noodzakelijk is voor de veiligheid of
gezondheid van de jeugdige of anderen. Hiermee is tot uitdrukking
gebracht dat de maatregelen alleen mogen worden toegepast met het oog
op die specifieke doelen en dat de beginselen van proportionaliteit,
subsidiariteit en doelmatigheid leidend zijn.
Met onderhavig wetsvoorstel worden de beginselen van proportionaliteit,
subsidiariteit en doelmatigheid nog sterker benadrukt door in de Jw
expliciet te bepalen dat een vrijheidsbeperkende maatregel niet mag
worden toegepast, tenzij:
a. er voor de jeugdige, gelet op het beoogde doel, geen minder
bezwarende alternatieven zijn;
b. de maatregel, gelet op het beoogde doel, evenredig is; en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

15

c.

redelijkerwijs te verwachten is dat de maatregel effectief is.

Ook de in het wetsvoorstel opgenomen bepaling dat de jeugdhulpaanbieder een beleidsplan moet opstellen over de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen dat gericht is op het terugdringen en voorkomen
van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen en het zoeken
naar alternatieven op basis van vrijwilligheid brengt meer dan nu de
beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit naar voren. Tevens
wordt met het wetsvoorstel nog nadrukkelijker verwoord dat een
vrijheidsbeperkende maatregel uitsluitend gericht mag zijn op het
waarborgen van de veiligheid van een jeugdige of anderen, het afwenden
van gevaar voor de gezondheid van een jeugdige of anderen of het
bereiken van de in het hulpverleningsplan opgenomen doelen.
4.2 Nationale regelgeving
4.2.1 Verhouding tot de Wvggz, de Wzd en de Bjj
In Nederland zijn voor jeugdigen behalve de Jw de Wvggz, de Wzd en de
Bjj van toepassing voor wat betreft gedwongen zorg.
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
Verplichte zorg kan op grond van de Wvggz alleen worden verleend als er
een crisismaatregel (afgegeven door de burgemeester), machtiging tot
voortzetting van de crisismaatregel (afgegeven door de rechter) of
zorgmachtiging (afgegeven door de rechter) is afgegeven. Ook biedt de
Wvggz de mogelijkheid van verplichte zorg voorafgaand aan de crisismaatregel. Het uitgangspunt is dat verplichte zorg een uiterst middel is.
Verplichte zorg kan ambulant worden verleend en als dat niet kan, door
iemand op te nemen in een instelling («accommodatie») die is
opgenomen in het Wvggz-locatieregister. De Wvggz staat als uiterste
middel het toepassen van dwangmaatregelen toe die in de (machtiging
tot voortzetting van de) crisismaatregel of zorgmachtiging zijn
opgenomen of in tijdelijke noodsituaties, waarbij steeds moet worden
getoetst aan de uitgangspunten van de Wvggz: proportionaliteit (de
verplichte zorg is in verhouding tot het doel), subsidiariteit (er zijn geen
minder ingrijpende alternatieven), effectiviteit en veiligheid. Bij toepassing
van gedwongen zorg wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de
wensen en voorkeuren van betrokkene. Zo wordt bij de voorbereiding van
een zorgmachtiging een zorgkaart en zorgplan opgesteld, en heeft de
betrokkene de mogelijkheid een eigen plan van aanpak op te stellen om
verplichte zorg te voorkomen. De – in het uiterste geval toe te passen –
vormen van verplichte zorg worden opgenomen in de crisismaatregel of
zorgmachtiging en zijn limitatief opgesomd in de wet: verplicht medische
handelingen ondergaan, zoals het toedienen van medicatie of het
verrichten van medische controles, beperking in de bewegingsvrijheid of
insluiting, opname in een accommodatie, beperking van bezoek,
beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten (bijv. beperken
van toegang tot of gebruik van telefoon of computer), het houden van
toezicht, onderzoek aan kleding of lichaam, onderzoek naar en controle op
de aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen en gevaarlijke
voorwerpen en tijdelijke verplichte zorg voorafgaand aan een crisismaatregel. De toepassing vergt een apart besluit van de zorgverantwoordelijke.
Wet zorg en dwang
De Wzd geldt voor jeugdigen met een verstandelijke beperking die zijn
aanwezen op onvrijwillige zorg. Onvrijwillige zorg kan worden toegepast
als een jeugdige een indicatie voor de Wet langdurige zorg (Wlz) heeft met
als grondslag een verstandelijke beperking, of als een arts heeft vastge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

16

steld dat hij zorg nodig heeft zoals bedoeld in de Wzd. Onder bepaalde
omstandigheden is onvrijwillige zorg mogelijk in de ambulante setting.
De wet kent meerdere procedures voor opname. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) neemt een besluit tot opname en verblijf bij cliënten die
zelf geen weloverwogen beslissing kunnen nemen over een opname,
maar zich er ook niet tegen verzetten. Als er sprake is van verzet dan is
een Inbewaringstelling (IBS, afgegeven door de burgemeester) of een
rechterlijke machtiging (RM, afgegeven door de rechter) nodig. Een IBS of
RM kan worden afgegeven als opname noodzakelijk is om ernstig nadeel
als gevolg van een verstandelijke beperking te voorkomen of af te
wenden. Onvrijwillige zorg is zorg waarmee de jongere of zijn vertegenwoordigers niet instemmen of zorg waarmee de vertegenwoordiger heeft
ingestemd maar waartegen de jongere zich verzet. Onvrijwillige zorg is
slechts mogelijk in het geval dat het noodzakelijk is en er anders een
ernstig nadeel ontstaat voor de jeugdige. De onvrijwillige zorg wordt als
laatste optie beschouwd en kan alleen toegepast worden indien er geen
minder ingrijpende alternatieven meer zijn. De volgende vormen van
onvrijwillige zorg kunnen worden verleend: verplicht medische handelingen ondergaan, zoals het toedienen van medicatie of het verrichten van
medische controles; beperking in de bewegingsvrijheid of insluiting;
beperking van bezoek; beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te
richten (bijv. beperken van telefoon of computer); het houden van
toezicht; onderzoek aan kleding of lichaam; onderzoek naar en controle op
de aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen en gevaarlijke
voorwerpen.
Bovenstaande beschrijvingen laten zien dat, hoewel het begrippenkader
verschillen laat zien, de basisuitgangspunten voor de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen in het onderhavige wetsvoorstel
aansluiten bij de Wvggz en Wzd. Dat is allereerst het «nee, tenzij» dat
uitgangspunt moet zijn bij de afweging van alle vrijheidsbeperkende
maatregelen. Het wetsvoorstel bevat vergelijkbare bepalingen als het gaat
om het informeren van de IGJ: halfjaarlijks een digitaal overzicht van
toegepaste vrijheidsbeperkende maatregelen en jaarlijks een analyse
daarvan. Overgenomen zijn verder het begrippen als jeugdverantwoordelijke en insluiten. Ook heeft net als in de Wvggz de vertrouwenspersoon
de taak gekregen signalen over tekortkoningen in de uitvoering van de
gesloten jeugdhulp aan de IGJ te melden.
Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen
De Bjj regelt de rechtspositie van de jeugdigen die in een justitiële
jeugdinrichting (JJI) verblijven. In paragraaf 6 staat waarom bij de
voorbereiding van dit wetsvoorstel is afgezien van één rechtspositiewet
voor gesloten jeugdhulp en justitiële jeugdinrichtingen. Dat laat onverlet
dat waar daar aanleiding voor is harmonisatie met de Bjj wordt voorgesteld als dat de rechtspositie van jeugdigen in de gesloten ten goede
komt. Zo is in aansluiting op de Bjj het aantal uren opgenomen dat een
jeugdige kan deelnemen aan passend onderwijs, andere activiteiten in het
kader van pedagogische vorming en gemeenschappelijke activiteiten. Dat
is gekwantificeerd in ten minste zes uur per dag.
Bepalingen uit de Bjj waar de huidige Jw naar verwijst zijn nu integraal
opgenomen in dit wetsvoorstel. Dit geldt bijvoorbeeld voor het huidige
artikel 6.5.3 dat de basis vormt voor het beroep dat een jeugdige kan doen
bij de RSJ.
Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de mogelijkheid die artikel
6.2.2, tweede lid, biedt dat de machtiging gesloten jeugdhulp in een
justitiële jeugdinrichting wordt uitgevoerd. Dat is toegestaan voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

17

termijn die nodig is voor een jeugdige om zijn behandeling of opleiding af
te ronden. Op de tenuitvoerlegging is dan de Bjj van toepassing.
5 Gevolgen en regeldrukeffecten
De beoogde effecten van dit wetsvoorstel zijn het verbeteren van de
rechtspositie van jeugdigen in de gesloten jeugdhulp en het ondersteunen
van een ontwikkeling naar minder vrijheidsbeperking in gesloten
accommodaties. Het monitoren en registeren van vrijheidsbeperkende
maatregelen draagt bij aan minder vrijheidsbeperking, met de aantekening dat dat doel in de eerste plaats het beoogd effect van een andere
manier van werken is binnen gesloten accommodaties.
Uitvoerders van de wet zijn jeugdhulpaanbieders die opname en verblijf
in gesloten accommodaties bieden. Zij krijgen in meer of mindere mate te
maken met een toename van administratieve lasten. Hoe substantieel die
toename is, hangt af van de vraag of zij de in dit wetsvoorstel opgenomen
nieuwe administratieve verplichtingen kunnen laten aansluiten op hun
interne administratie. Dat bleek uit het onderzoek dat Significant ter
voorbereiding van dit wetsvoorstel heeft uitgevoerd naar de gevolgen
voor de administratieve lasten van de invoering van dit wetsvoorstel.17 Uit
dit rapport blijkt daarentegen ook dat deze verzwaring onvermijdelijk is als
wordt beoogd dat vrijheidsbeperkende maatregelen minder worden
toegepast. Het zal per jeugdhulpaanbieder verschillen hoe verzwarend
deze lasten feitelijk zullen zijn, omdat sommige instellingen al veel
gegevens in elektronische patiëntendossiers hebben opgeslagen.
De verzwaring is het gevolg van het breed gedragen beleid om de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen terug te dringen. Het
registeren van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen is
onvermijdelijk om ook als jeugdhulpaanbieder meer inzicht te krijgen
wanneer maatregelen worden toegepast. Dat inzicht is essentieel bij het
terugdringen van de toepassing van vrijheidsbeperking. Dit besef hebben
ook de jeugdhulpaanbieders. Zo zijn de aanbieders van gesloten
jeugdhulp in 2019 begonnen met een registratie van gedwongen
afzonderingen.18 Het belang van registreren komt ook naar voren in de
bevindingen van de IGJ na een half jaar Wvggz en Wzd. Medewerkers zijn
zich er bewuster van geworden dat een aantal vrijheidsbeperkingen in het
dagelijks leven van cliënten in de loop der jaren «vanzelfsprekend» werd.
Vaak gaat het om maatregelen waarvan zorgverleners zich inmiddels niet
meer van het dwingende karakter bewust zijn.19
De volgende onderdelen van het wetsvoorstel leiden tot een verzwaring
van de administratieve lasten. Het voorgestelde artikel 6.3.1.4, tweede lid,
voorziet erin dat een jeugdhulpverantwoordelijke een beslissing tot het
toepassen van een vrijheidsbeperkende maatregel motiveert en schriftelijk
vastlegt. Tevens moet een afschrift van de beslissing aan de betreffende
jeugdige worden overhandigd. De jeugdhulpaanbieders verkrijgen
daarmee meer inzicht in wanneer de maatregelen zijn toegepast op basis
waarvan het beleid binnen de gesloten accommodatie kan worden
aangepast. Voor de gesloten jeugdhulp vormt deze registratie een nieuwe
verplichting ten opzichte van de huidige eisen op grond van hoofdstuk 6
van de Jw. Zoals hierboven beschreven, bevordert het registreren dat
hulpverleners zich meer bewust worden van het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Dat rechtvaardigt de lastenverzwaring die deze
17

Impactanalyse wetsvoorstel rechtspositie gesloten jeugdinstellingen, Significant, december
2020.
18
https://www.jeugdzorgnederland.nl/wp-content/uploads/2019/06/Publicatie-Ik-Laat-Je-NietAlleen-samen-naar-minder-gedwongen-afzonderen-in-jeugdzorgPlus-AWRJ-Juni-2019.pdf
19
https://www.igj.nl/publicaties/publicaties/2020/12/02/de-zorgvuldige-uitvoering-van-dwang-inde-zorg-echt-goed-regelen-kan-alleen-regionaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

18

verplichting met zich mee brengt. Op basis van een impactanalyse zou dit
per toegepaste maatregel een administratieve last van 1 uur en drie
kwartier zijn. Gedurende zijn verblijf krijgt een jeugdige (meestal) te
maken met één tot drie individuele vrijheidsbeperkende maatregelen. In
2019 verbleven ruim 2000 jeugdigen in de gesloten jeugdhulp.20 Dat zou
voor de gehele sector (negen instellingen met 1000 plaatsen) uitgaande
van gemiddeld twee maatregelen per jeugdige 7.000 uren aan extra
administratieve lasten per jaar kunnen betekenen.
Ook ten aanzien van het opstellen van het hulpverleningsplan worden
enkele eisen voorgesteld, die thans niet worden gesteld. In het hulpverleningsplan moet de problematiek van de jeugdige worden omschreven
alsmede de doelen voor de ontwikkeling van de jeugdige. Tevens wordt
opgenomen op welke wijze rekening wordt gehouden met de wensen en
voorkeuren van de jeugdige ten aanzien van de jeugdhulp en hoe vaak het
hulpverleningsplan wordt geëvalueerd. Van de evaluatie van het
hulpverleningsplan moet een verslag worden gemaakt en ook een
afschrift van dat verslag moet worden overhandigd aan de jeugdige.
Verder moeten op grond van het voorgestelde nieuwe artikel 6.7.3
gegevens over de toegepaste vrijheidsbeperkende maatregelen en de
beslissingen over verlof digitaal beschikbaar zijn en halfjaarlijks worden
verstrekt aan de toezichthouder, de IGJ. Ten slotte moet op grond van het
voorgestelde artikel 6.7.4 eens per jaar een analyse over de in de gesloten
accommodatie toegepaste vrijheidsbeperkende maatregelen worden
verstrekt aan de IGJ. Met het beperken van de toename van administratieve lasten is in de formulering van artikel 6.7.4 rekening gehouden door
in afwijking van de Wvggz niet tweemaal per jaar, maar slechts eenmaal
per jaar de jeugdhulpaanbieders te verplichten een analyse te verstrekken
aan de IGJ over de vrijheidsbeperkende maatregelen die in dat kalenderjaar zijn toegepast in de instelling. Dat is niet alleen een minder grote
verzwaring van administratieve lasten. Het biedt de instelling ook de
mogelijkheid de aanlevering te laten aansluiten op de eigen jaarcyclus.
Omdat alle instellingen met een Elektronisch Patiëntendossier (EPD) of
vergelijkbaar systeem werken, waarin documentatie over vrijheidsbeperkende maatregelen wordt vastgelegd, is de verwachting dat deze
verplichting een beperkte verzwaring van administratieve lasten tot
gevolg heeft.
Jeugdhulpaanbieders moeten op basis van artikel 6.3.1.3 een beleidsplan
opstellen over de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen, dat
gericht is op het terugdringen en voorkomen van de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen en het zoeken naar alternatieven op
basis van vrijwilligheid. Veel instellingen zijn al actief bezig met het
afbouwen van de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen. In de
praktijk zal door het wetsvoorstel daardoor weinig veranderen wat betreft
extra administratieve lasten. Het zal vooral een bekrachtiging betekenen
van reeds ingezet beleid. Wel zal er tijd geïnvesteerd moeten worden in
het opstellen of aanpassen van een beleidsplan en werkwijze. Dat zal gaan
om een eenmalige investering. De grootte van deze investering is mede
afhankelijk van hoe jeugdhulpaanbieders momenteel al invulling geven
aan hun beleidscyclus en in hoeverre het beperken van de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen hier al een onderdeel van is. Bij
sommige instellingen zal het slechts gaan om een verschuiving van de
prioriteiten binnen het beleidsplan richting de afbouw van de inzet van
vrijheidsbeperkende maatregelen. Voor andere instellingen zou dit kunnen
betekenen dat zij dit moeten gaan opnemen in hun beleidsplan en
bijbehorende werkwijze. Vermoedelijk komt dit laatste weinig voor. Indien
dat toch het geval is, is de inschatting op basis van generieke ervaring
met het maken van vergelijkbare plannen dat daarmee per jeugdhulpaan-

20

2019-Factsheet-plaatsings-en-uitstroomgegevens-JZ.pdf (jeugdzorgnederland.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

19

bieder drie dagen gemoeid zijn. Het onderhoud van het plan zou per
jeugdhulpaanbieder één dag per jaar zijn.
Het terugdringen van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
vraagt voldoende geschoold personeel. Daarnaast is continuïteit in de
personele bezetting is van invloed op de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen. Continuïteit draagt bij aan het scheppen van een
vertrouwensband tussen de medewerkers en de jeugdigen en daarmee
aan het verminderen van de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen. Gelet op de huidige krapte aan goed opgeleide
medewerkers is continuïteit in de personele bezetting dan ook een
aandachtspunt voor de gesloten jeugdhulp. Tegelijkertijd is gebleken dat
ook in deze omstandigheden de instellingen voor gesloten jeugdhulp er
de afgelopen jaren in geslaagd zijn het aantal gedwongen afzonderingen
met 61% terug te dringen, zo bleek uit het eindrapport Ik laat je niet
alleen.21
In het wetsvoorstel worden nadere regels gesteld aan de ruimtes die
gebruikt mogen worden voor het insluiten van jeugdigen. Deze regels
gaan onder meer over de inrichting van de ruimte, de mate van
bewegingsvrijheid en het permanent contact met een hulpverlener. Mede
hierom heeft het kabinet in 2021 eenmalig € 5 mln. beschikbaar gesteld
voor de ombouw van de huidige afzonderingsruimten naar kindvriendelijke ruimten.
6 Adviezen en consultatie22
Gedurende de periode van 1 juli 2020 tot en met 15 september 2020 is het
wetsvoorstel in consultatie geweest. Dit voorstel is ter internetconsultatie
aangeboden en verder expliciet voorgelegd aan het Adviescollege
toetsing regeldruk (hierna: ATR), de Raad voor de Rechtspraak, Jeugdzorg
Nederland, de Raad voor sanctietoepassing en rechtsbescherming en de
Autoriteit Persoonsgegevens.
De uitkomst van de consultatie heeft geleid tot de ingrijpende beslissing
om af te zien van één nieuw wetvoorstel voor de rechtspositie van
jeugdigen die geplaatst zijn in een instelling voor gesloten jeugdhulp of
een justitiële jeugdinrichting. Hoewel dit indertijd een belangrijke
aanbeveling was uit de Thematische wetsevaluatie gedwongen zorg moet
nu geconstateerd worden dat daarvoor niet langer voldoende draagvlak
bestaat.
Vooral vanuit de aanbieders van gesloten jeugdhulp klonken zorgen dat
de nadruk in het oorspronkelijke wetsvoorstel te veel op beveiliging en
geslotenheid lag omdat het voorstel ook betrekking had op justitiële
jeugdinrichtingen. Er zou onvoldoende rekening gehouden zijn met het
verschil in doelen van vrijheidsbeperking in de gesloten jeugdhulp
enerzijds en de justitiële jeugdinrichtingen anderzijds.
In de voorbereiding van dit wetsvoorstel bleek dat sommige partijen het
geconsulteerde voorstel repressief van aard vonden. Zo zou het
merendeel van de artikelen gaan over welke vrijheidsbeperkende
maatregelen mogen worden opgelegd en op welke manier. Meer nadruk
had moeten liggen op rechten van de jeugdigen en de gezinnen en de
wijze waarop zij bij veronachtzaming van hun rechten daartegen bezwaar
kunnen maken.
Aan deze reactie is tegemoetgekomen. Het kabinet benadrukt daarnaast
dat het feit dat een belangrijk deel van de artikelen van het wetsvoorstel
21
22

Kamerstukken II 2020/21,Aanhangsel 4019.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

20

betrekking heeft op vrijheidsbeperkende maatregelen niet betekent dat het
wetsvoorstel repressief van aard is. Integendeel: de toepassing van de
maatregelen wordt beperkt en er worden aan de toepassing meer eisen
gesteld. Tevens worden in vergelijking met de huidige Jw de vrijheidsbeperkende maatregelen nader omschreven. Dat is veeleer een beperking
van het handelen van aanbieders die onder de huidige wet veel meer
ruimte voor eigen interpretatie hebben. Het nader uitwerken van een
vrijheidsbeperkende maatregel versterkt de rechtspositie van een
jeugdige omdat deze dan weet wat er wel en wat er niet mag.
Het oorspronkelijke wetsvoorstel voorzag in de introductie van drie
regimes die een getrapt systeem kenden in de mate waarin vrijheidsbeperking mogelijk was. Aanbieders verwachtten dat hierdoor het aantal
overplaatsingen zou toenemen. Het onderhavige wetsvoorstel bevat niet
langer verschillende regimes.
Zowel jeugdaanbieders als beroepsverenigingen vroegen zich af of de
ruimte die de huidige Jw laat aan de gekwalificeerde gedragswetenschapper in het wetsvoorstel ingeperkt wordt. Dit is niet het geval. In het
onderhavige wetsvoorstel zijn de rollen en taken van de bij de gesloten
jeugdhulp betrokken medewerkers, zoals de gekwalificeerde gedragswetenschapper, preciezer omschreven.
Jeugdhulpaanbieders en andere bij het veld betrokkenen zijn unaniem
over de noodzaak de rechtspositie van jeugdigen in geslotenheid te
verbeteren. Toegespitst op jeugdigen in de gesloten jeugdhulp is er een
breed gedragen opvatting dat de rechtspositie in de gesloten jeugdhulp
nu niet voldoende in de Jw is geborgd.
Dit alles in overweging nemend is ervoor gekozen om voor het verbeteren
van de rechtspositie van jeugdigen in de gesloten jeugdhulp hoofdstuk 6
van de Jw aan te passen. Daarbij is niet alleen rekening gehouden met de
hierboven genoemde kanttekeningen, maar ook met reacties over de
gewenste uitbreiding van de rol van de vertrouwenspersoon, het
klachtrecht, de beschrijving van de rol van de jeugdhulpverantwoordelijke
en het beperken van de mogelijkheid tot insluiting.
Het aangepaste wetsvoorstel is ter advies voorgelegd aan het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR). Het ATR heeft het dossier niet geselecteerd voor een formeel advies, omdat de gevolgen voor de regeldruk
beperkt zijn en toereikend in beeld zijn gebracht.
Verschillende partijen hebben in hun reactie gesteld dat in het
wetsvoorstel onvoldoende wordt geharmoniseerd met de Wvggz (waarin
de rechter beoordeelt welke vormen van gedwongen zorg mogen worden
toegepast) en de Wzd (waarin een stappenplan moet worden gevolgd om
onvrijwillige zorg toe te mogen passen). Hierboven is in paragraaf 4.2.1
beschreven dat, hoewel het begrippenkader verschillen laat zien, de
basisuitgangspunten voor de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen in het onderhavige wetsvoorstel aansluiten bij de Wvggz en
Wzd.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Onderdeel A (artikel 1.1)
Voorgesteld wordt de begripsbepaling van gesloten jeugdhulp te
verbeteren omdat de huidige begripsbepalingen van gesloten jeugdhulp
en gesloten accommodatie naar elkaar verwijzen, hetgeen tot onduidelijkheid kan leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

21

Daarnaast wordt voorgesteld de begripsbepaling voor jeugdhulpverantwoordelijke te introduceren. De jeugdhulpverantwoordelijke is verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdhulp en de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen in een gesloten accommodatie.
Concreet betekent dit dat de jeugdhulpverantwoordelijke beslist over de
toepassing van die maatregelen. De jeugdhulpverantwoordelijke is
iemand die behoort tot een bij regeling van Onze Ministers aangewezen
categorie van deskundigen en die door de jeugdhulpaanbieder als
jeugdhulpverantwoordelijke is aangewezen. Tot die categorie van
deskundigen zal in ieder geval de gekwalificeerde gedragswetenschapper
behoren. Degenen die als jeugdhulpverantwoordelijke zullen worden
aangewezen zijn nu reeds werkzaam in gesloten accommodaties en
voeren in de praktijk ook al de taken uit die met dit wetsvoorstel in
hoofdstuk 6 van de Jw opgenomen worden. Het betreft dan ook niet een
nieuwe functie, maar de introductie van deze term dient om in hoofdstuk
6 te verduidelijken wie waarvoor verantwoordelijk is.
Onderdelen B en C (artikelen 6.1.2 en 6.1.3)
Zoals uiteengezet in paragraaf 3.3 van het algemeen deel van de
toelichting is het uitgangspunt van het wetsvoorstel «nee, tenzij» voor wat
betreft het beperken van de vrijheid van de jeugdigen in de gesloten
accommodatie. Daarmee wordt aangesloten bij de uitgangspunten van
Wvggz en de Wzd die betrekking hebben op gedwongen zorg. Het is van
belang dat ook op het moment van de aanvraag van een machtiging voor
gesloten jeugdhulp de aanvragers uitgaan van dat «nee, tenzij»-beginsel.
In verband daarmee wordt voorgesteld de artikelen 6.1.2 en 6.1.3 van de
Jw, die betrekking hebben op de procedure van het aanvragen van een
machtiging en spoedmachtiging, aan te vullen. De toevoegingen
resulteren erin dat de kinderrechter niet alleen moet beoordelen of een
opname noodzakelijk is, maar tevens of die geschikt is om te voorkomen
dat een jeugdige zich onttrekt aan jeugdhulp en of er geen minder
ingrijpende mogelijkheden zijn om de opgroei- en opvoedingsproblemen
te behandelen. Hiermee wordt niet bedoeld dat de rechter de accommodatie beoordeelt op zijn geschiktheid, mocht die tijdens de zitting al
bekend zijn. Wel dient hij explicieter dan tot nu toe zich ervan te vergewissen of er geen minder ingrijpende mogelijkheden zijn dan een
gesloten plaatsing. In het verlengde hiervan is het logisch dat ook de
gedragswetenschapper die de instemmingsverklaring opstelt dezelfde
afweging maakt, voor zover die dat nu ook al niet doet.
Onderdeel D (artikel 6.1.4)
In paragraaf 3.6 van het algemeen deel van de toelichting is de achtergrond en noodzaak van de aanpassing van de regeling voor de voorwaardelijke machtiging tot opname en verblijf in een gesloten accommodatie
toegelicht. De procedure omtrent het aanvragen en verlenen van de
voorwaardelijke machtiging is opgenomen in artikel 6.1.4.
Evenals bij de machtiging en spoedmachtiging wordt ook ten aanzien van
de voorwaardelijke machtiging voorgesteld te bepalen dat de rechter
moet oordelen of een voorwaardelijke machtiging geschikt is om te
voorkomen dat een jeugdige zich onttrekt aan jeugdhulp en of er geen
minder ingrijpende mogelijkheden zijn om de opgroei- en opvoedingsproblemen te behandelen.
De kinderrechter verleent een voorwaardelijke machtiging slechts indien
een hulpverleningsplan wordt overgelegd. Voorgesteld wordt het zesde
lid aan te vullen zodat het hulpverleningsplan de volgende onderdelen
bevat: een omschrijving van de voorwaarden en het toezicht daarop, van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

22

de vrijheidsbeperkende maatregelen die kunnen worden toegepast en van
de jeugdhulp die zal worden ingezet. Wat betreft het toezicht op de
naleving van de voorwaarden gaat het om het opnemen van de instantie
die daarvoor verantwoordelijk is. Voorgesteld wordt in een nieuw zevende
lid een limitatieve opsomming te geven van de vrijheidsbeperkende
maatregelen die in het hulpverleningsplan opgenomen kunnen worden.
Dit zijn: onderzoek aan het lichaam of de kleding op aanwezigheid van
voorwerpen die een risico vormen voor de veiligheid van de jeugdige of
anderen, onderzoek van urine op aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen en elektronisch toezicht. Met elektronisch toezicht wordt
gedoeld op het monitoren waar de jeugdige zich bevindt of heeft
bevonden, door middel van bijvoorbeeld een zogeheten kansband. In het
algemeen deel van deze toelichting is daar ook reeds op ingegaan. Het is
overigens niet geoorloofd een jeugdige vierentwintig uur per dag te
monitoren. Nadere regels zullen bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur worden gesteld. Daartoe bevat dit wetsvoorstel een wettelijke
grondslag in het voorgestelde artikel 6.3.1.2. In het voorgestelde nieuwe
achtste lid is opgenomen dat het onderzoek aan het lichaam wordt
verricht op besloten plaatsen en voor zover mogelijk moet worden
verricht door personen van het geslacht dat de voorkeur van de jeugdige
heeft.
Onderdeel E (artikel 6.1.13)
In onderdeel E wordt een redactionele verbetering aangebracht in artikel
6.1.13.
Onderdeel F (artikel 6.2.4)
In het voorgestelde eerste lid is bepaald dat de jeugdhulpaanbieder voor
elke jeugdige, die in een gesloten accommodatie verblijft, een jeugdhulpverantwoordelijke aanwijst en diens naam meedeelt aan de jeugdige en
aan degene die het gezag over de jeugdige heeft. Het tweede en derde lid
hebben betrekking op het vaststellen van huisregels voor een gesloten
accommodatie. De jeugdhulpaanbieder stelt de huisregels vast. De
huisregels hebben betrekking op een ordelijke gang van zaken, de
veiligheid binnen de gesloten accommodatie en het waarborgen van een
pedagogisch klimaat. De huisregels bevatten in ieder geval een regeling
ten aanzien van de controle van de bezoekers en van voorwerpen die
jeugdigen in verband met de veiligheid binnen de gesloten accommodatie
niet in hun bezit mogen hebben. Bij de controle van de bezoekers gaat het
er bijvoorbeeld om dat zij geen voorwerpen meenemen die gevaarlijk
kunnen zijn. Deze bepalingen zijn ook thans opgenomen in artikel 6.2.4.
Vrijheidsbeperkende maatregelen mogen geen deel uitmaken van de
huisregels.
In het voorgestelde vierde lid wordt geregeld dat de jeugdhulpverantwoordelijke ervoor moet zorgen dat een jeugdige zo spoedig mogelijk na
opname in een gesloten accommodatie schriftelijk en mondeling wordt
geïnformeerd over de in de gesloten accommodatie geldende huisregels,
de klachtenregeling en de mogelijkheden een vertrouwenspersoon in te
schakelen. De jeugdige wordt geïnformeerd op welke tijdstippen de
vertrouwenspersoon aanwezig is en op welke wijze hij deze vertrouwenspersoon kan bereiken. De jeugdige moet hierover geïnformeerd worden in
voor die jeugdige duidelijke en toegankelijke bewoordingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

23

Onderdeel G (artikelen 6.2.5 tot en met 6.2.11 (nieuw))
Met onderdeel G worden zeven artikelen toegevoegd aan paragraaf 2 van
hoofdstuk 6. Het betreft bepalingen waarmee duidelijker wordt vastgelegd
welke faciliteiten en ondersteuning ten minste moeten worden geboden
aan jeugdigen in een gesloten accommodatie. Daarmee wordt de
rechtspositie van jeugdigen verduidelijkt en versterkt.
Artikel 6.2.5
In het voorgestelde eerste lid wordt bepaald dat de jeugdhulpaanbieder
ervoor moet zorgen dat een jeugdige kan deelnemen aan onderwijs dat
aansluit bij diens leerbehoefte of andere activiteiten in het kader van
pedagogische vorming, alsmede aan gemeenschappelijke activiteiten
gedurende ten minste zes uur per dag. Dat sluit aan bij de Bjj waar dit
minimum ook wordt gesteld in geval van jeugdigen die intensieve zorg
nodig hebben. Bij andere activiteiten in het kader van pedagogische
vorming kan worden gedacht aan cursussen, stages en arbeidstoeleidingsprojecten. Op deze wijze wordt gewaarborgd dat jeugdigen niet voor
een lange aaneengesloten duur alleen (in de eigen kamer) de dag
doorbrengen. Tegelijkertijd is het van belang om rekening te houden met
jeugdigen voor wie een individueel onderwijsprogramma en individuele
activiteiten noodzakelijk of passender zijn. Daartoe wordt in het voorgestelde tweede lid opgenomen dat de jeugdhulpaanbieder, in afwijking van
het eerste lid, aan een jeugdige een passend individueel onderwijsprogramma en individuele activiteiten kan bieden.
Voor jeugdhulpaanbieders en daarmee tevens voor gesloten accommodaties gelden de algemene kwaliteitseisen die zijn opgenomen in
hoofdstuk 4 van de Jw. Hieruit volgt onder meer dat jeugdhulpaanbieders
altijd verantwoorde zorg moeten verlenen met gekwalificeerde
medewerkers. Daarop aanvullend wordt voor gesloten accommodaties in
het voorgestelde nieuwe artikel 6.2.5 opgenomen dat de jeugdhulpaanbieder ervoor zorg draagt dat een gekwalificeerde gedragswetenschapper
is verbonden aan een gesloten accommodatie. Daarnaast moet een
jeugdige in de gelegenheid worden gesteld een arts te raadplegen.
Afhankelijk van de omstandigheden en situatie van een jeugdige kan het
type arts verschillen. Zo kan het onder andere gaan om een tandarts of
een specialistische arts. Een jeugdige mag niet belemmerd worden in het
raadplegen van artsen. Door dit expliciet op te nemen wordt benadrukt
dat jeugdigen gebruik kunnen maken van de ondersteuning van een
gekwalificeerde gedragswetenschapper of een arts.
Artikel 6.2.6
In het voorgestelde eerste lid wordt geregeld dat een jeugdige altijd een
eigen kamer heeft in de gesloten accommodatie. Dit sluit aan bij de Bjj,
waar dit is opgenomen in artikel 17, tweede lid. Het tweede en derde lid
zien op het verblijven in een afzonderlijke en veilige ruimte anders dan de
eigen kamer op verzoek van een jeugdige zelf. In reacties van diverse
partijen uit het veld, met name de organisatie ExpEx (organisatie van
jongeren met jeugdhulpervaring), is naar voren gebracht dat jeugdigen er
zelf behoefte aan kunnen hebben tijdelijk in een ruimte alleen te
verblijven, anders dan hun eigen kamer. Dat kan bijvoorbeeld het geval
zijn als een jeugdige door een bepaalde omstandigheid tot rust moet
komen. De eigen kamer is daar niet altijd geschikt voor. Het derde lid ziet
erop dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels worden
gesteld over die ruimte en over de wijze waarop contact wordt gehouden
met de jeugdige. In het kader van de ontwikkeling van een jeugdige is het
niet gewenst dat een jeugdige voor langere tijd alleen in die ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

24

verblijft. Juist daarom is het van belang dat de zorgverantwoordelijke in
contact blijft met de jeugdige terwijl deze in die ruimte verblijft
Artikel 6.2.7
In dit artikel wordt voorgesteld te bepalen dat een jeugdige in de
gelegenheid wordt gesteld eigen kleding of schoeisel te dragen, tenzij die
kleding of dat schoeisel een gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid
in een gesloten accommodatie. Dit sluit aan bij artikel 49, tweede lid, van
de Bjj. In de praktijk zullen jeugdigen in een gesloten accommodatie ook
nu meestal eigen kleding en schoeisel dragen. Met dit artikel wordt
benadrukt dat jeugdigen dat recht hebben.
Artikel 6.2.8
In het voorgestelde artikel 6.2.8 wordt vastgelegd dat een jeugdige, die in
een gesloten accommodatie verblijft en een kind heeft, zijn of haar kind
zelf kan verzorgen en opvoeden in de accommodatie, voor zover het
verblijf van het kind zich verdraagt met de opvoeding en het gezond en
veilig opgroeien van het kind, de jeugdige of het kind en de jeugdige.
Daarnaast moet het verblijf van dat kind zich verdragen met de veiligheid
in de gesloten accommodatie. Zowel voor de ontwikkeling van de
jeugdige als van het kind, is het in beginsel gewenst dat een kind bij zijn
ouder kan verblijven. In de Bjj (artikel 16) wordt de mogelijkheid van het
zelf verzorgen en opvoeden van een kind in de gesloten accommodatie
reeds geboden. Artikel 16 van de Bjj omvat verschillende voorwaarden
voor het verblijf van een kind. Deze zijn niet overgenomen aangezien de
wijze waarop het verblijf van het kind wordt vormgegeven per jeugdhulpaanbieder kan verschillen. Tevens wordt met de in het voorgestelde artikel
6.2.8 opgenomen bewoording benadrukt dat het verblijf van een kind in
beginsel een recht van de jeugdige is.
Artikel 6.2.9
Eerste tot en met zesde lid
Artikel 6.2.9 ziet op het opstellen van het hulpverleningsplan voor
jeugdigen die opgenomen worden in een gesloten accommodatie. In het
voorgestelde eerste lid wordt bepaald dat de jeugdhulpverantwoordelijke
samen met de jeugdige een hulpverleningsplan opstelt. Voorgesteld
wordt in het tweede lid op te nemen dat de jeugdhulpaanbieder ervoor
zorg draagt dat dit hulpverleningsplan zo spoedig mogelijk, maar in elk
geval binnen zes weken na opname in de gesloten accommodatie, wordt
vastgesteld. In het voorgestelde derde lid is opgenomen dat de jeugdhulpverantwoordelijke de jeugdige en diens ouders op de mogelijkheden wijst
om zich bij het opstellen, evalueren en actualiseren van het hulpverleningsplan te laten bijstaan door een vertrouwenspersoon of een familielid
of naaste. Uiteraard is het ook mogelijk dat zowel een vertrouwenspersoon als een familielid of naaste bijstand verleent.
Het vierde lid regelt welke partijen betrokken moeten worden bij het
opstellen van het hulpverleningsplan voordat het plan wordt vastgesteld
of gewijzigd. Dit zijn de ouders van de jeugdige, degene die het gezag
heeft over de jeugdige, de voor de verlening van de jeugdhulp relevante
familie en naasten en een gekwalificeerde gedragswetenschapper indien
de jeugdhulpverantwoordelijke zelf geen gekwalificeerde gedragswetenschapper is. In het voorgestelde vijfde lid, vervolgens, is opgenomen dat
de jeugdhulpverantwoordelijke bij het opstellen van het hulpverleningsplan zoveel als mogelijk rekening moet houden met de wensen en
voorkeuren van de jeugdige. Deze aanvullende eisen voor het opstellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

25

van het hulpverleningsplan versterken de rechtspositie van de jeugdigen
en bewerkstelligen dat jeugdigen meer inspraak en een meer actieve rol
krijgen bij hun behandeling. In het zesde lid wordt opgenomen dat indien
voorafgaand aan de opname in de gesloten accommodatie een familiegroepsplan is vastgesteld, dat familiegroepsplan kan worden aangevuld
met het hulpverleningsplan.
Zevende lid
Het voorgestelde zevende lid regelt dat de vertrouwenspersoon op
verzoek van de jeugdige of diens ouders advies en bijstand verleent bij
het opstellen, evalueren en wijzigen van het hulpverleningsplan. Door de
mogelijke rol van de vertrouwenspersoon expliciet te benoemen in het
derde en zevende lid wordt eveneens de rechtspositie van zowel de
jeugdige als zijn ouders versterkt.
Achtste en negende lid
Het achtste en negende lid, ten slotte, zien op het evalueren van het
hulpverleningsplan. Bepaald wordt dat de jeugdhulpverantwoordelijke het
hulpverleningsplan samen met de jeugdige vier weken na aanvang van de
uitvoering ervan evalueert en vervolgens ten minste elke twee maanden.
De jeugdige moet dus altijd actief worden betrokken en kan daarbij
bijvoorbeeld aangeven dat hij ook zijn ouders wil betrekken bij de
evaluatie. De jeugdhulpverantwoordelijke stelt een verslag op van de
evaluatie en reikt het verslag uit aan de jeugdige. Bij die evaluatie kan de
jeugdige tevens gebruik maken van de bijstand van de vertrouwenspersoon indien hij dat wenst.
Artikel 6.2.10
Eerste lid
In het voorgestelde artikel 6.2.10 wordt in het eerste lid opgenomen welke
zes onderdelen het hulpverleningsplan voor een jeugdige moet bevatten.
Het eerste onderdeel betreft een omschrijving van de problematiek van de
jeugdige en het gedrag dat daaruit voortvloeit. Vervolgens moet het
hulpverleningsplan de doelen voor de ontwikkeling van de jeugdige en
een beschrijving van de te verlenen jeugdhulp bevatten. Verder moet het
plan omschrijven welke vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast
kunnen worden, de gevallen waarin en de termijn dat die maatregelen
toegepast kunnen worden. Paragraaf 6.3 van de Jw bevat de doelen
waarvoor en de voorwaarden waaronder vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast mogen worden. De maatregelen mogen uitsluitend
worden toegepast voor de daar genoemde doelen en onder de daar
genoemde voorwaarden. De specifieke problematiek van een jeugdige of
de doelen voor de ontwikkeling staan daar los van. Welke jeugdhulpverlener of categorie van jeugdhulpverleners bevoegd zijn die vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen, moet eveneens worden opgenomen.
Voorts moet worden opgenomen op welke wijze rekening wordt
gehouden met de wensen en voorkeuren van de jeugdige ten aanzien van
de jeugdhulp. Ten slotte wordt voorgesteld de frequentie waarmee en de
omstandigheden waaronder het plan wordt gewijzigd in het plan op te
nemen.
Tweede lid
In het tweede lid wordt voorgesteld op te nemen dat voor het in het
hulpverleningsplan vaststellen of wijzigen van vrijheidsbeperkende
maatregelen eerst instemming moet worden verkregen van een gekwalifi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

26

ceerde gedragswetenschapper. Indien deze niet instemt, kunnen die
maatregelen geen deel uitmaken van het plan. Indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf een gekwalificeerde gedragswetenschapper is, kan de
jeugdhulpverantwoordelijke zelf beslissen over de opname van vrijheidsbeperkende maatregelen.
Artikel 6.2.11
In het eerste lid wordt voorgesteld vast te leggen dat de jeugdhulpaanbieder kan bepalen dat het vervoer van en naar een gesloten accommodatie plaatsvindt door een door Onze Minister(s) daartoe aangewezen
vervoerder. Dit met het oog op de veiligheid van een jeugdige of anderen
dan wel om te voorkomen dat een jeugdige zich onttrekt aan de tenuitvoerlegging van de machtiging, bedoeld in de artikelen 6.1.2 en 6.1.3. In
het voorgestelde tweede lid wordt opgenomen dat bij ministeriële
regeling regels kunnen worden gesteld over het vervoer van en naar
gesloten accommodaties. Vooralsnog is er geen aanleiding deze nadere
regels te stellen. Met deze grondslag is er wel de mogelijkheid om nadere
regels te stellen als dat noodzakelijk blijkt te worden. Thans is er een
Kwaliteitskader Vervoer van Jeugdigen met een machtiging in de
JeugdzorgPlus dat Jeugdzorg Nederland heeft opgesteld. Deze kwaliteitsnormen worden gebruikt bij het toezicht op kwalitatief goed en veilig
vervoer van jeugdigen van en naar de instelling voor gesloten jeugdhulp.
De kwaliteitsnormen zijn tot stand gekomen onder regie en verantwoordelijkheid van Jeugdzorg Nederland in samenwerking met de IGJ en het
Ministerie van VWS.
Onderdeel H (paragraaf 6.3 (nieuw))
Met de opname in een gesloten accommodatie wordt het recht op de
eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en de bewegingsvrijheid
beperkt. De jeugdige mag de accommodatie immers niet zonder meer
verlaten. Tegelijkertijd behoudt de jeugdige binnen de accommodatie
uiteraard het recht op de onaantastbaarheid van het lichaam, het recht op
de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer alsmede de bewegingsvrijheid in de accommodatie. In verband met de veiligheid of de
gezondheid van een jeugdige of anderen of het bereiken van de in het
hulpverleningsplan opgenomen doelen, kan het noodzakelijk zijn die
rechten van een jeugdige binnen de accommodatie te beperken. Omdat
het beperken van die rechten ingrijpend is, worden de doelen waarvoor
en de voorwaarden op basis waarvan die beperkingen mogen worden
toegepast, opgenomen in paragraaf 6.3. De huidige paragraaf 6.3 van de
Jw bevat reeds doelen en voorwaarden in relatie tot het toepassen van
beperkingen. Echter, met dit wetsvoorstel worden die doelen sterker
benadrukt en worden de voorwaarden aangescherpt.
Voorgesteld wordt om paragraaf 6.3 te verdelen in twee subparagrafen,
paragraaf 6.3.1 en paragraaf 6.3.2. In paragraaf 6.3.1 worden de doelen en
voorwaarden voor de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
opgenomen. Aan de in die artikelen opgenomen voorwaarden moet bij de
toepassing van iedere in paragraaf 6.3.2 opgenomen maatregel worden
voldaan. De artikelen in paragraaf 6.3.2 bevatten de vrijheidsbeperkende
maatregelen die toegepast mogen worden in een gesloten accommodatie
of bij vervoer en in het kader van het bijwonen van een gerechtelijke
procedure.
Artikel 6.3.1.1
Voorgesteld wordt in het eerste lid op te nemen dat ten aanzien van een
jeugdige voor wie een machtiging als bedoeld in de artikelen 6.1.2, 6.1.3
of 6.1.4 is verleend vrijheidsbeperkende maatregelen kunnen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

27

toegepast tegen de wil van de jeugdige of tegen de wil van degene die het
gezag over de jeugdige uitoefent. In het voorgestelde tweede lid is
bepaald dat een vrijheidsbeperkende maatregel uitsluitend gericht mag
zijn op het waarborgen van de veiligheid van een jeugdige of anderen, op
het afwenden van gevaar voor de gezondheid van een jeugdige of
anderen of op het bereiken van de in het hulpverleningsplan opgenomen
doelen. Uitsluitend met het oog op deze drie doeleinden mag een
vrijheidsbeperkende maatregel worden toegepast. Het voorgestelde derde
lid, ten slotte, bepaalt dat in een gesloten accommodatie uitsluitend de in
de artikelen 6.3.2.1 tot en met 6.3.2.5 opgenomen vrijheidsbeperkende
maatregelen kunnen worden toegepast. Andere vrijheidsbeperkende
maatregelen in een gesloten accommodatie zijn daarmee niet toegestaan.
De voorgestelde artikelen 6.3.2.6 en 6.3.2.7 zien op maatregelen bij
vervoer of in het kader van het bijwonen van een gerechtelijke procedure.
Artikel 6.3.1.2
Eerste lid
In het voorgestelde nieuwe artikel 6.3.1.2 worden in aanvulling op artikel
6.3.1.1 extra voorwaarden gesteld aan het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Voorgesteld wordt te bepalen dat een vrijheidsbeperkende maatregel niet mag worden toegepast tenzij aan een aantal
voorwaarden wordt voldaan. Ten eerste moeten er voor de jeugdige, gelet
op het beoogde doel, geen minder bezwarende alternatieven zijn. Als
tweede voorwaarde wordt vereist dat de maatregel, gelet op het beoogde
doel, evenredig is. Ten derde wordt vereist dat redelijkerwijs te
verwachten is dat de maatregel effectief is. Daarbij moet uiteraard ook het
te verwachten effect van een maatregel op de langere termijn worden
afgewogen.
Hiermee wordt aangesloten bij de Wvggz en de Wzd, waarin eveneens dit
«nee, tenzij-beginsel» wordt voorgeschreven. Overigens zouden de drie in
artikel 6.3.2 opgenomen criteria ook nu al moeten worden afgewogen bij
iedere toepassing van een vrijheidsbeperkende maatregel, ook al bevat de
huidige Jw een dergelijke bepaling niet. Want er is dan sprake van
beperking van de uitoefening van grondrechten. Ter versterking van de
rechtspositie van de jeugdigen worden de criteria nu expliciet opgenomen
in de wettekst. Tevens worden deze criteria daarmee ook duidelijk en
kenbaar voor alle betrokkenen.
Tweede lid
In aanvulling op de drie criteria wordt voorgesteld in het tweede lid op te
nemen dat een vrijheidsbeperkende maatregel uitsluitend kan worden
toegepast als die maatregel is opgenomen in het hulpverleningsplan van
de jeugdige.
Derde en vierde lid
In het derde lid wordt voorgesteld het mogelijk te maken in een noodsituatie een vrijheidsbeperkende maatregel toe te passen zonder dat deze is
opgenomen in het hulpverleningsplan van een jeugdige. Het betreft dan
een maatregel die tijdelijk noodzakelijk is ter afwending van een noodsituatie, gelet op de veiligheid en gezondheid van een jeugdige, de
veiligheid in de gesloten accommodatie of de bescherming van anderen
in de accommodatie. In een noodsituatie mag een maatregel ten hoogste
gedurende drie opeenvolgende dagen worden toegepast. Artikel 6.3.1.4,
eerste lid, is niet van toepassing bij een noodsituatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

28

Vijfde en zesde lid
In het vijfde lid wordt voorgesteld op te nemen dat indien een maatregel
ter afwending van een noodsituatie niet binnen twaalf uur kan worden
beëindigd, voor de voortzetting van de maatregel de instemming van een
gekwalificeerde gedragswetenschapper vereist is. De gekwalificeerde
gedragswetenschapper beoordeelt of de voortzetting van de maatregel
noodzakelijk en geschikt is om de situatie af te wenden. Indien deze de
maatregel niet noodzakelijk en geschikt acht om de noodsituatie af te
wenden, moet de maatregel onmiddellijk worden beëindigd. In het zesde
lid wordt voorgesteld op te nemen dat indien de jeugdhulpverantwoordelijke van oordeel is dat het noodzakelijk is een maatregel na de in het
vierde lid bedoelde periode voort te zetten, overwogen moet worden de
maatregel op te nemen in het hulpverleningsplan van de jeugdige. De
artikelen 6.2.9, derde, vierde, vijfde en zevende lid, en 6.2.10, tweede lid,
zijn dan van overeenkomstige toepassing.
Zevende lid
In het voorgestelde zevende lid is een grondslag opgenomen voor het
stellen van nadere regels over de wijze waarop en de voorwaarden
waaronder de vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast mogen
worden. Op deze wijze zal de toepassing nader worden ingekaderd. De
nadere regels zullen worden opgesteld voor de maatregelen die zijn
opgenomen in de artikelen 6.1.4, zevende lid, 6.3.2.1, 6.3.2.2, 6.3.2.4,
6.3.2.5 en 6.3.2.6. Zo zullen nadere regels worden gesteld over het houden
van toezicht, insluiten, vastpakken, vastpakken en vasthouden, de wijze
waarop het gebruik van communicatiemiddelen beperkt kan worden en
controlemaatregelen.
Artikel 6.3.1.3
Voorgesteld wordt te bepalen dat de jeugdhulpaanbieder op basis van de
uitgangspunten van de artikelen 6.3.1.1, tweede lid en 6.3.1.2, eerste lid,
een beleidsplan opstelt over de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen in de gesloten accommodatie, dat gericht is op het terugdringen en voorkomen van de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen en het zoeken naar alternatieven op basis van vrijwilligheid.
De Wvggz en de Wzd bevatten eveneens deze bepaling. Via het opstellen
van een beleidsplan moeten jeugdhulpaanbieders nadenken over de
voorwaarden en voorzieningen die nodig zijn om vrijheidsbeperkende
maatregelen toe te passen. Door dit vast te leggen in een beleidsplan is
voor alle medewerkers binnen de instelling duidelijk wat de visie van de
organisatie is op de manier waarop binnen de organisatie omgegaan
wordt met vrijheidsbeperkende maatregelen en welke voorwaarden en
voorzieningen de jeugdhulpaanbieder daarvoor heeft getroffen. Een
belangrijk uitgangspunt daarbij is dat voorop moet staan dat de hulp altijd
gericht moet zijn op het terugdringen en voorkomen van vrijheidsbeperking. Eerst moet gezocht worden naar alternatieven op basis van
vrijwilligheid. Pas als die niet aanwezig zijn, kan vrijheidsbeperking
worden toegepast. Bovendien wordt zodoende bevorderd dat binnen de
gesloten accommodaties van een jeugdhulpaanbieder op dezelfde wijze
omgegaan wordt met de vrijheidsbeperkende maatregelen.
Op grond van het tweede lid moet de jeugdhulpaanbieder ervoor zorgen
dat het beleidsplan wordt toegepast bij de voorbereiding, de uitvoering,
de evaluatie, de wijziging en de beëindiging van vrijheidsbeperkende
maatregelen in de gesloten accommodatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

29

Artikel 6.3.1.4
In het voorgestelde nieuwe artikel 6.3.1.4 is opgenomen welke procedure
altijd moet worden gevolgd voordat een vrijheidsbeperkende maatregel
wordt toegepast. Ook dit voorstel strekt ertoe te bewerkstellingen dat een
vrijheidsbeperkende maatregel daadwerkelijk slechts als uiterste middel
wordt toegepast. Hiervan kan afgeweken worden als de maatregel tijdelijk
noodzakelijk is ter afwending van een noodsituatie. Artikel 6.3.1.4, eerste
lid, is niet van toepassing in het geval van noodsituaties.
Eerste lid
In het eerste lid is opgenomen dat de jeugdhulpverantwoordelijke zich
eerst op de hoogte moet stellen van de actuele toestand van de betrokken
jeugdige. Zo kan blijken dat overleg met een gedragswetenschapper of
arts nodig is. Ten tweede moet hij of zij in gesprek gaan met de jeugdige
over de voorgenomen beslissing. Wellicht blijkt de maatregel dan alsnog
niet noodzakelijk. Tevens maakt dat voor de jeugdige duidelijk waarom
een maatregel wordt overwogen zodat hij of zij niet overvallen wordt door
een bepaald ingrijpen.
Tweede en derde lid
Het tweede lid voorziet erin dat een beslissing tot het toepassen van een
vrijheidsbeperkende maatregel wordt gemotiveerd en schriftelijk wordt
vastgelegd. De instellingen verkrijgen daarmee meer inzicht in wanneer
de maatregelen zijn toegepast op basis waarvan het beleid binnen de
instelling kan worden aangepast. Daarmee is later ook altijd toetsbaar of
de maatregelen zijn toegepast op de voorgeschreven gronden en wijzen.
Op grond van het voorgestelde derde lid moet de jeugdhulpverantwoordelijke een afschrift van de beslissing overhandigen aan de jeugdige.
Tevens moet de jeugdhulpverantwoordelijke de jeugdige binnen vier
dagen na de beslissing schriftelijk in kennis stellen van de klachtwaardigheid van de beslissing en de mogelijkheid van advies en bijstand door
de vertrouwenspersoon. In het geval een jeugdige het niet eens is met het
toepassen van een maatregel en daarover een klacht indient, kunnen de
beschreven beslissingen gebruikt worden bij de behandeling van de
klacht. Ten slotte kan de verslaglegging van belang zijn bij het toezicht op
gesloten accommodaties. Voor de gesloten jeugdhulp vormt deze
registratie een nieuwe verplichting ten opzichte van de huidige eisen die
gelden op grond van hoofdstuk 6.
Vierde lid
Het streven is om de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
zoveel mogelijk te beperken. Met het oog daarop wordt in het vierde lid
opgenomen dat een jeugdhulpverantwoordelijke ervoor zorg draagt dat in
overleg met de jeugdige de toepassing van die maatregel zo spoedig
mogelijk wordt afgebouwd.
Artikel 6.3.2.1
Conform de Wvggz en de Wzd wordt het toezicht uitoefenen of laten
uitoefenen op een jeugdige gedurende het verblijf in de gesloten
accommodatie beschouwd als een vrijheidsbeperkende maatregel. Het
gaat dan om toezicht op een individuele jeugdige; niet om vormen van
toezicht gericht op de algemene veiligheid van de accommodatie, zoals
cameratoezicht bij de buitendeur ter bescherming van de jeugdigen die in
een gesloten accommodatie geplaatst zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

30

De instelling moet ervoor zorgen dat in het geval van cameratoezicht in
het kader van de algemene veiligheid de jeugdigen, bezoekers en
werknemers weten dat er een camera hangt en voor welk doel deze er
hangt. De instelling mag dergelijke beelden niet langer bewaren dan
nodig is. De maximale bewaartermijn is vier weken.
Als toezicht toegepast wordt op een individuele jeugdige moet dat in
beginsel onderdeel zijn van het behandelplan.
Artikel 6.3.2.2
Eerste lid
Dit artikel ziet op maatregelen met betrekking tot de bewegingsvrijheid
van de jeugdige gedurende het verblijf in de gesloten accommodatie. Het
artikel bevat zes maatregelen waarmee die bewegingsvrijheid kan worden
beperkt. De eerste maatregel is het vastpakken of vastpakken en
vasthouden. De toepassing van deze maatregel moet de-escalerend
werken bij agressief gedrag van de jeugdige. Toepassing moet proportioneel zijn, afhankelijk van de ernst van het agressieve gedrag. Bij
voorkeur dient de uitvoering beperkt te blijven tot zachte dwang in de
vorm van het enkel vastpakken van een hand of de hand op de schouder
leggen. Dat kan helpen om zeer agressief gedrag te voorkomen. Bij zeer
agressief gedrag waarbij de jeugdige een gevaar voor zichzelf of anderen
vormt mag meer dan zachte dwang uitgeoefend worden. Ten tweede kan
het een jeugdige verboden worden zich op bepaalde in het hulpverleningsplan beschreven plaatsen op te houden. Ook de tijdstippen waarop
het verbod geldt kunnen worden voorgeschreven. Ten derde is het
mogelijk dat een jeugdige gedurende een bepaalde periode niet of
beperkt mag deelnemen aan gemeenschappelijke activiteiten.
Een vierde voorgestelde maatregel betreft een tijdelijke overplaatsing
binnen de gesloten accommodatie of naar een andere gesloten accommodatie. Tevens is het denkbaar dat als maatregel wordt getroffen dat een
jeugdige verplicht wordt tijdelijk in de eigen kamer of in een afzonderlijke
verblijfsruimte te verblijven zonder de kamer of die verblijfsruimte af te
sluiten. De zesde voorgestelde maatregel vormt de tijdelijke insluiting in
een afzonderlijke en veilige verblijfsruimte. Een veilige verblijfsruimte
betekent dat het een voor de jeugdige vriendelijke en prikkelarme ruimte
moet zijn. Er is sprake van insluiten als een jeugdige zich bevindt in een
afgesloten verblijfsruimte, waarin geen hulpverleners fysiek aanwezig zijn,
en de jeugdige de verblijfsruimte niet op eigen initiatief kan verlaten. Met
de term insluiten wordt aangesloten bij de Wvggz en Wzd.
Tweede tot en met vierde lid
Insluiting kan uitsluitend worden toegepast indien een jeugdige twaalf
jaar of ouder is en indien er sprake is van een noodsituatie als bedoeld in
artikel 6.3.1.2, derde lid. In afwijking van de hoofdregel bij een noodsituatie, beoordeelt een gekwalificeerde gedragswetenschapper in geval
van een insluiting zo spoedig mogelijk of de insluiting noodzakelijk en
geschikt is om de noodsituatie af te wenden. Indien de gekwalificeerde
gedragswetenschapper oordeelt dat de insluiting niet noodzakelijk en
geschikt is om de noodsituatie af te wenden, wordt de insluiting onmiddellijk beëindigd. Bij algemene maatregel van bestuur zullen regels
worden gesteld over de verblijfsruimte en over de wijze waarop contact
wordt gehouden met de jeugdige (hoe de jeugdige rechtstreeks contact
kan houden met een medewerker van de jeugdhulpaanbieder). Een
volledige afzondering zoals nu nog mogelijk is op basis van de Jw is niet
meer toegestaan. Die regels moeten de beweging ondersteunen dat voor
deze maatregel niet meer gebruik kan worden gemaakt van de traditionele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

31

separeerruimtes: kale ruimtes met alleen een matras en een deken en
(soms) een toilet. Waar wel ruimte voor moet blijven zijn kindvriendelijke
alternatieven voor de traditionele separeerruimtes, de zogeheten
comfortrooms of intensive care units.
Vijfde lid
Op grond van het voorgestelde vijfde lid moet de jeugdhulpverantwoordelijke de jeugdige informeren over de duur van de maatregel voorafgaand aan de toepassing ervan, met uitzondering van de maatregel
vastpakken en vasthouden. Zodra de jeugdige zich niet langer agressief
opstelt, moet het vastpakken en vasthouden uiteraard worden gestaakt.
Artikel 6.3.2.3
Een jeugdige is juist geplaatst in een gesloten jeugdinstelling zodat hij of
zij zich niet onttrekt aan jeugdhulp. Het is daarom noodzakelijk om
mogelijk te maken dat een jeugdige kan worden verplicht deel te nemen
aan jeugdhulpverleningsprogramma’s. Op grond van het voorgestelde
eerste lid, onderdeel b, kunnen ook geneeskundige behandelingen, zoals
het toedienen van medicijnen, worden verricht. Op grond van het huidige
artikel 6.3.2 van de Jw kunnen deze maatregelen eveneens worden
toegepast.
Artikel 6.3.2.4
Dit artikel ziet op het beperken van contacten van de jeugdige met
personen en organisaties buiten de gesloten accommodatie tijdens diens
verblijf in de gesloten accommodatie. Specifieke beperkingen in het
contact met de buitenwereld kunnen verschillende beweegredenen
hebben. Contact met bepaalde personen kan leiden tot onveiligheid voor
de jeugdige. Zo kan bijvoorbeeld worden voorkomen dat een loverboy
contact heeft met een opgenomen jeugdige. Thans zijn deze bepalingen
opgenomen in artikel 6.3.3 waarbij nu nog verwezen wordt naar relevante
bepalingen in de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen.
Eerste lid
Op grond van het voorgestelde eerste lid, onderdeel a, kan brief- of
telefoonverkeer of het gebruik van andere communicatiemiddelen beperkt
worden. Zo kan de jeugdhulpverantwoordelijke beslissen dat een jeugdige
slechts een beperkt aantal keren per week mag telefoneren. Ook de duur
van telefoongesprekken kan gelimiteerd worden. Andere communicatiemiddelen zijn bijvoorbeeld het gebruik van internet. Op grond van het
voorgestelde eerste lid, onderdeel b, kan bezoek beperkt worden. Het gaat
dan om het weren van bepaalde personen of om de duur van het bezoek.
Een algeheel bezoekverbod zodat een jeugdige helemaal geen bezoek
mag ontvangen is niet toegestaan.
Ten slotte kan op grond van het voorgestelde eerste lid, onderdeel c,
toezicht worden uitgeoefend op telefoongesprekken, gebruik van andere
communicatiemiddelen of bezoek.
Tweede lid
In het voorgestelde tweede lid wordt opgenomen dat als er tijdens een
bezoek toezichthoudende maatregelen worden getroffen, de bezoeker en
de jeugdige daarover voorafgaand aan het bezoek moeten worden
geïnformeerd. De toezichthoudende maatregelen mogen er niet toe leiden
dat vertrouwelijke mededelingen in het onderhoud tussen de jeugdige en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

32

diens rechtsbijstandverlener of tussen de jeugdige en de vertrouwenspersoon bij derden bekend kunnen worden.
Derde en vierde lid
De verzending of uitreiking van brieven of berichten kan niet worden
geweigerd in het geval van de personen en instanties, die worden
genoemd in het derde lid. Op de telefoongesprekken met die personen of
instanties wordt geen ander toezicht uitgeoefend dan voor zover
noodzakelijk is om de identiteit van de persoon of instantie met wie de
jeugdige een telefoongesprek voert of wenst te voeren vast te stellen.
Met betrekking tot de in onderdeel l genoemde personen, de ouders,
andere gezinsleden, de voogd of pleegouders, wordt wel een voorbehoud
gemaakt. Als zwaarwegende belangen van de jeugdige zich daartegen
verzetten kan de verzending of uitreiking van brieven of berichten door de
jeugdige naar of afkomstig van deze personen wel worden geweigerd,
bijvoorbeeld als de opgroei- en opvoedingsproblemen van de jeugdige
juist samenhangen met het gedrag of problematiek van ouders. Of dat het
geval is, wordt vastgesteld door de jeugdhulpaanbieder. Bij de toepassing
hiervan speelt artikel 37, onderdeel d, van het Verdrag inzake de rechten
van het kind een belangrijke rol. Op grond van artikel 37, onderdeel d, van
het Verdrag inzake de rechten van het kind heeft ieder kind dat van zijn
vrijheid is beroofd het recht op contact met familie, behalve in uitzonderlijke omstandigheden.
Vijfde lid
De inspecteurs van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, de Raad voor
Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, een commissie daaruit of
leden of buitengewone leden daarvan, de klachtencommissie of leden
daarvan, organen of leden daarvan die bevoegd zijn tot kennisneming van
klachten of behandeling van met een klacht aangevangen zaken dan wel
zijn belast met het houden van toezicht alsmede de vertrouwenspersoon
van de jeugdige kunnen de jeugdige te allen tijde bezoeken. De andere in
het derde lid genoemde personen of instanties kunnen binnen de
reguliere, in de huisregels opgenomen bezoektijden met de jeugdige
spreken.
Artikel 6.3.2.5
Eerste en tweede lid
Op grond van het voorgestelde artikel 6.3.2.5 kan de jeugdhulpverantwoordelijke controles toepassen of laten toepassen bij een jeugdige
gedurende diens verblijf in de gesloten accommodatie. De controles
mogen uitsluitend worden toegepast bij het gegronde vermoeden van
aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen of van voorwerpen
die een jeugdige niet in zijn bezit mag hebben.
Het eerste lid, onderdeel a, ziet op de controle aan het lichaam op de
aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen en voorwerpen die hij
niet in zijn bezit mag hebben. In het voorgestelde tweede lid is
opgenomen dat het onderzoek aan het lichaam van een jeugdige plaats
moet vinden op een besloten plaats en voor zover mogelijk door iemand
van het geslacht dat de voorkeur heeft van de jeugdige. De formulering
onderzoek aan het lichaam is bewust gekozen. De bepaling laat geen
ruimte voor onderzoek in het lichaam. Kijken in de mondholte, neusholte
of oren dan wel visitatie is niet toegestaan. Een onderzoek in het lichaam
naar voorwerpen die betrokkene niet in zijn bezit mag hebben of een
aanzienlijk risico op ernstige schade voor hemzelf of anderen kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

33

veroorzaken, is een te vergaande aantasting van de lichamelijke integriteit
en voldoet niet aan het beginsel van proportionaliteit. Visitatie is voor
betrokkene een uiterst traumatiserende ervaring en kan in het bijzonder
bij jeugdigen leiden tot blijvende schade. Indien er een ernstig vermoeden
bestaat dat betrokkene gevaarlijke voorwerpen in zijn lichaamsholtes
verbergt, zal hij door middel van overreding moeten worden bewogen om
deze voorwerpen af te geven. Daarnaast kan er door intensief toezicht
voorkomen worden dat betrokkene met deze gevaarlijke voorwerpen
zichzelf of anderen ernstige schade toebrengt. Deze bepaling staat
overigens niet in de weg aan medisch onderzoek in het lichaam, indien
het een medische handeling betreft door een arts, die niet gericht is op
het ontnemen van gevaarlijke of verboden voorwerpen.
Het eerste lid, onderdeel b, heeft betrekking op de controle van de kleding
van een jeugdige op de aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende
middelen en voorwerpen die hij niet in zijn bezit mag hebben. Het eerste
lid, onderdeel c, ziet op onderzoek van de urine van de jeugdigen. Op die
wijze kan gecontroleerd worden of de jeugdige gedragsbeïnvloedende
middelen heeft ingenomen. Het kan gaan om verboden middelen, maar
ook om middelen die niet ongecontroleerd gebruikt behoren te worden,
zoals slaap- en kalmeringsmiddelen.
Op grond van het voorgestelde eerste lid, onderdeel d, kan de kamer van
een jeugdige worden onderzocht, uitsluitend in aanwezigheid van de
jeugdige. Op grond van het voorgestelde eerste lid, onderdeel e, kunnen
poststukken van of voor de jeugdige worden gecontroleerd. Ook deze
controle mag alleen plaatsvinden in aanwezigheid van de jeugdige zelf
om te voorkomen dat er een te grote inbreuk wordt gemaakt op het recht
op privéleven van de jeugdige.
Derde lid
Op grond van het voorgestelde derde lid kan het onderzoek aan de
kleding mede omvatten het bekijken van de zakken van de kleding en de
eventuele voorwerpen die zich daarin bevinden.
Vierde lid
Indien bij een onderzoek gedragsbeïnvloedende middelen of voorwerpen
worden aangetroffen die een jeugdige niet in zijn bezit mag hebben,
worden deze in beslag genomen en voor de jeugdige bewaard of met zijn
toestemming vernietigd. In het geval er sprake is van strafbare feiten of de
verdenking daarvan worden de voorwerpen overhandigd aan een
opsporingsambtenaar.
Artikel 6.3.2.6
Eerste en tweede lid
Tijdens het vervoer van en naar een gesloten accommodatie kan het
nodig zijn om vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen. Uitsluitend
de maatregelen die zijn neergelegd in het voorgestelde eerste lid mogen
worden toegepast. De maatregelen die de vervoerder tijdens het vervoer
mag toepassen zijn vastpakken of vastpakken en vasthouden, onderzoek
aan kleding op de aanwezigheid van voorwerpen die een gevaar voor de
jeugdige of anderen kunnen opleveren en tijdelijke plaatsing in een
afzonderlijke en af te sluiten ruimte in het vervoersmiddel. Met de
woorden «tijdens het vervoer» wordt mede verstaan het laten plaatsnemen in het vervoermiddel en het ophalen en overdragen van de
jeugdige. Met andere woorden, ook bij het ophalen kan bijvoorbeeld de
maatregel van vastpakken en vasthouden worden toegepast indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

34

noodzakelijk. Zodra de maatregelen in het hulpverleningsplan zijn
opgenomen, worden zij dienovereenkomstig ten uitvoer gelegd.
Derde en vierde lid
Het voorgestelde derde lid heeft betrekking op de inbeslagname van
gevaarlijke voorwerpen die een jeugdige bij zich blijkt te hebben. Mocht
blijken dat de jeugdige voorwerpen bij zich heeft die een gevaar vormen
voor de jeugdige of anderen, dan worden deze in beslag genomen door
de vervoerder. Vervolgens worden deze voorwerpen voor de jeugdige ter
bewaring aan de jeugdhulpaanbieder overhandigd. In het voorgestelde
vierde lid wordt bepaald dat de vervoerder het toepassen van de
vrijheidsbeperkende maatregelen tijdens het vervoer moet melden aan de
jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling. Indien de jeugdige
niet onder toezicht is gesteld, informeert de jeugdhulpaanbieder de
ouders.
Artikel 6.3.2.7
Artikel 6.3.2.7 heeft betrekking op de toepassing van een aantal vrijheidsbeperkende maatregelen op een jeugdige ten aanzien van wie een
machtiging is afgegeven en die in verband met deze machtiging in een
gerechtsgebouw aanwezig is. Voor de duur van zijn aanwezigheid kunnen
vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast.
Dit zijn de maatregelen van vastpakken en vasthouden, onderzoek aan
kleding op de aanwezigheid van voorwerpen die een gevaar voor de
jeugdige of anderen kunnen opleveren of tijdelijke plaatsing in een
geschikte, afzonderlijke en af te sluiten ruimte. Met geschikt wordt
bedoeld dat de ruimte afgestemd moet zijn op de doelgroep van
jeugdigen.
Ten slotte wordt in het voorgestelde tweede lid opgenomen dat de
maatregelen uitsluitend mogen worden toegepast door de politie. Thans
is deze bepaling opgenomen in artikel 6.3.8 van de Jw.
Onderdeel I (Artikel 6.4.1)
Artikel 6.4.1 heeft betrekking op verlof. Het hulpverleningsplan dat voor
iedere opgenomen jeugdige wordt opgesteld, kan mogelijkheden bieden
om de instelling te verlaten. Dat zal in beginsel gaan om het volgen van
onderwijs of therapie op een locatie buiten de instelling. Naast die
mogelijkheden kan de jeugdhulpverantwoordelijke een jeugdige verlof
verlenen om de gesloten accommodatie tijdelijk te verlaten als het
verlenen van verlof verantwoord is.
De jeugdhulpaanbieder kan voorwaarden verbinden aan het verlof
betreffende de jeugdhulp en het gedrag van de jeugdige. Voorbeelden
daarvan zijn dat de jeugdige ook gedurende het verlof een therapie blijft
volgen of dat de jeugdige gedurende het verlof bepaalde plaatsen zal
mijden. In het voorgestelde derde lid wordt bepaald dat de jeugdhulpverantwoordelijke het verlof uitsluitend verleent indien redelijkerwijs kan
worden aangenomen dat de jeugdige de voorwaarden zal naleven en een
gekwalificeerde gedragswetenschapper met het verlof heeft ingestemd.
Indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf een gekwalificeerde gedragswetenschapper is, hoeft geen instemming worden gevraagd van een
andere gedragswetenschapper.
In het voorgestelde vierde lid wordt geregeld dat de jeugdhulpverantwoordelijke het verlof intrekt indien voortzetting van het verlof, gezien de
problemen van de jeugdige, niet langer verantwoord is. In het voorgestelde vijfde lid wordt bepaald dat de jeugdhulpverantwoordelijke het
verlof kan intrekken of de voorwaarden kan wijzigen als de jeugdige zich
niet aan de voorwaarden houdt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

35

Onderdeel J (artikel 6.5.1, eerste en negende lid (nieuw))
In de artikelen 4.2.1, tweede lid, onderdelen a en b, en 4.2.2 van de Jw is
een aantal procedurele voorschriften opgenomen ten aanzien van
klachtenbehandeling.
Zo moet de klachtenregeling erin voorzien dat de klachten worden
behandeld door een klachtencommissie die bestaat uit ten minste drie
leden. Verder moet de klachtenregeling waarborgen dat aan de behandeling van een klacht niet wordt deelgenomen door een persoon op wiens
gedraging de klacht rechtstreeks betrekking heeft. Indien een klacht zich
richt op een ernstige situatie met een structureel karakter, stelt de
klachtencommissie de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling
daarvan in kennis. Indien de klachtencommissie niet is gebleken dat de
jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling ter zake maatregelen
heeft getroffen, meldt de klachtencommissie deze klacht aan de ingevolge
deze wet met het toezicht belaste ambtenaren. Onder een klacht over een
ernstige situatie wordt verstaan een klacht over een situatie waarbij
sprake is van onverantwoorde hulp.
Eerste lid
In het eerste lid van artikel 6.5.1 is opgenomen over welke beslissingen
een jeugdige of degene die het gezag over hem heeft een schriftelijke
klacht kunnen indienen. Een klacht moet worden ingediend binnen een
redelijke termijn. Ten eerste gaat het om de beslissingen voor het
toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen die zijn opgenomen bij
de voorwaardelijke machtiging en in paragraaf 6.3.2. Bij de voorwaardelijke machtiging gaat het om beslissingen over onderzoek aan het lichaam
op aanwezigheid van voorwerpen die een risico vormen voor de
veiligheid van de jeugdige of anderen, onderzoek van kleding op
aanwezigheid van voorwerpen die een risico vormen voor de veiligheid
van de jeugdige of anderen, onderzoek van urine op aanwezigheid van
gedragsbeïnvloedende middelen en elektronisch toezicht. Verder betreft
het klachten over beslissingen ten aanzien van:
– het uitoefenen van toezicht;
– het beperken van de bewegingsvrijheid gedurende het verblijf in de
gesloten accommodatie, te weten het verbod zich op te houden op in
het hulpverleningsplan beschreven plaatsen, beperken van deelname
aan gemeenschappelijke activiteiten, tijdelijke overplaatsing, verplichting tijdelijk in de eigen kamer of in een afzonderlijke ruimte te
verblijven zonder afsluiting van de deur, tijdelijke insluiting in een voor
de jeugdige vriendelijke en veilige ruimte en vastpakken en vasthouden;
– het verplicht deelnemen aan jeugdhulpverleningsprogramma’s;
– het ondergaan van geneeskundige behandelingen;
– het beperken van contact met personen en organisaties buiten de
gesloten accommodatie;
– het toepassen van onderzoek aan lichaam en kleding, van urine, van
de kamer en van poststukken.
Daarnaast kan geklaagd worden over de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen bij het vervoer van en naar de gesloten accommodatie
en in het gerechtsgebouw, opgenomen in de artikelen 6.3.2.6 en 6.3.2.7.
Ten derde wordt het mogelijk te klagen over de weigering om een kind in
de gesloten accommodatie te verzorgen en op te voeden, bedoeld in
artikel 6.2.8. Ten slotte zullen klachten ingediend kunnen worden tegen
beslissingen aangaande verlof als bedoeld in artikel 6.4.1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

36

Negende lid
Voorgesteld wordt na het achtste lid een nieuw negende lid op te nemen
waarin wordt opgenomen dat de beslissing de mogelijkheid vermeldt van
het instellen van beroep, de wijze waarop en de termijn waarbinnen dit
moet worden gedaan alsmede de mogelijkheid tot schorsing van de
tenuitvoerlegging van de beslissing, bedoeld in artikel 6.5.5, tweede lid.
Deze toevoeging versterkt de rechtspositie van de jeugdige bij het
uitoefenen van zijn klachtrecht.
Onderdeel K (artikel 6.5.2, eerste lid)
Nu wordt in artikel 6.5.2, eerste lid, verwezen naar een beroepscommissie
als bedoeld in de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen. Met dit
wetsvoorstel wordt ervoor gekozen de volledige naam van deze
commissie in de Jw op te nemen. Het betreft een door de RSJ benoemde
beroepscommissie van drie leden of buitengewone leden.
Onderdeel L (artikel 6.5.3 (nieuw))
In het voorgestelde eerste lid wordt geregeld dat de klager zich tijdens de
behandeling van de klacht kan doen bijstaan door een vertrouwenspersoon of andere persoon, bijvoorbeeld een familielid. Verder ziet dit
artikel erop dat een klager bijstand kan krijgen van een tolk indien hij
onvoldoende Nederlands leest of spreekt. De voorzitter van de klachtencommissie moet daar dan voor zorg dragen. Thans zijn deze bepalingen
opgenomen in het Besluit Jeugdwet.
Onderdeel M (artikelen 6.5.4, 6.5.5, 6.5.6 en 6.5.7 (nieuw))
Tot nu toe is in de Bjj een beroepsprocedure voor klachten opgenomen,
waarnaar wordt verwezen in hoofdstuk 6 van de Jw. Voorgesteld wordt
om deze beroepsprocedure op te nemen in de Jw zonder verwijzingen. De
procedure van beroep blijft inhoudelijk hetzelfde.
Artikel 6.5.4
De klager of de jeugdhulpaanbieder kunnen beroep instellen na de
uitspraak van de klachtencommissie of indien de klachtencommissie niet
tijdig heeft beslist. Dat kan door het indienen van een beroepschrift bij een
beroepscommissie. Dat is de beroepscommissie, bedoeld in artikel 6.5.2,
eerste lid, een door de RSJ benoemde beroepscommissie van drie leden
of buitengewone leden. Het beroepschrift moet ten minste de naam van
de indiener, de dagtekening, een omschrijving van de beslissing
waartegen het beroep is gericht en de gronden van het beroep bevatten.
De klager of de jeugdhulpaanbieder moeten het beroepschrift uiterlijk op
de zevende dag na de ontvangst van het afschrift van de uitspraak van de
klachtencommissie indienen. Als het beroep wordt ingesteld vanwege het
niet tijdig beslissen op een klacht moeten zij het beroepschrift zeven
dagen na de dag waarop de klachtencommissie uiterlijk een beslissing
had moeten nemen, indienen. Indien de termijn is verlopen kan geen
beroep meer worden ingesteld. Indien het mogelijk zou blijven ook na de
vastgestelde termijn beroep in te stellen zou dit leiden tot veel rechtsonzekerheid aangezien dan nooit zekerheid is of een klacht is afgerond.
In het voorgestelde vierde lid is opgenomen dat de voorzitter of een door
hem aangewezen lid van de beroepscommissie die een met rechtspraak
belast lid van de rechterlijke macht is, het beroepschrift enkelvoudig kan
afdoen indien hij het beroep kennelijk niet-ontvankelijk, kennelijk
ongegrond of kennelijk gegrond acht, met dien verstande dat hij tevens de
bevoegdheden bezit die aan de voorzitter van de voltallige beroepscom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

37

missie toekomen. In het voorgestelde vijfde lid is bepaald dat de
voorzitter, dan wel het door hem aangewezen lid, de behandeling te allen
tijde weer kan verwijzen naar de voltallige beroepscommissie.
Op grond van het voorgestelde zesde lid is artikel 6.5.3 van overeenkomstige toepassing bij de behandeling van het beroep. Dat betekent dat de
klager zich ook in de beroepsprocedure kan laten bijstaan door een
vertrouwenspersoon of andere persoon en gebruik kan maken van een
tolk als hij de Nederlandse taal onvoldoende beheerst. Ten slotte wordt in
het voorgestelde zevende lid bepaald dat de beroepscommissie de klager
en de jeugdhulpaanbieder in de gelegenheid stelt te worden gehoord of
inlichtingen te geven.
Artikel 6.5.5
Artikel 6.5.5 ziet op de wijze waarop een schorsing van de tenuitvoerlegging van de uitspraak van de klachtencommissie kan worden bewerkstelligd. De tenuitvoerlegging van die uitspraak wordt niet automatisch
geschorst als de klager of de jeugdhulpaanbieder beroep instelt, met
uitzondering van een eventueel vastgestelde tegemoetkoming. De
voorzitter van de beroepscommissie kan op verzoek van degene die het
beroep heeft ingesteld de tenuitvoerlegging van de uitspraak van de
klachtencommissie geheel of gedeeltelijk schorsen. Voordat de commissie
beslist over de schorsing moet de voorzitter ook de andere betrokkene
horen. Indien de voorzitter besluit te schorsen moet deze degene die het
beroep heeft ingesteld en de andere betrokkene in de procedure daarvan
onmiddellijk informeren.
Artikel 6.5.6
Dit artikel ziet op de uitspraak van de beroepscommissie. Die uitspraak
moet zo spoedig mogelijk plaatsvinden. De beroepscommissie kan het
beroep geheel of gedeeltelijk niet-ontvankelijk verklaren, kan de uitspraak
van de klachtencommissie geheel of gedeeltelijk bevestigen met
eventuele overneming of verbetering van de gronden, of kan de uitspraak
van de klachtencommissie geheel of gedeeltelijk vernietigen. In het laatste
geval is het nodig dat de beroepscommissie ook een uitspraak doet over
de klacht waarop het beroep betrekking had. Dit wordt vastgelegd in het
voorgestelde derde lid. Hierbij is artikel 6.5.1, vijfde tot en met zevende lid
van overeenkomstige toepassing. Dat betekent onder meer dat de
beroepscommissie de bestreden beslissing geheel of gedeeltelijk kan
vernietigen en degene die de beslissing had genomen waarover geklaagd
was alsnog kan opdragen een nieuwe beslissing te nemen.
In het voorgestelde vierde lid staat dat de uitspraak van de beroepscommissie de beslissing en de gronden van de beslissingen bevat. Op grond
van het voorgestelde vijfde lid stuurt de voorzitter van de beroepscommissie een afschrift van de door de voorzitter ondertekende uitspraak aan
degene die het beroep heeft ingesteld en de andere betrokkene in de
procedure.
Artikel 6.5.7
Dit artikel verplicht eenieder die betrokken is bij de klachtbehandeling en
daarbij de beschikking krijgt over gegevens waarvan hij het vertrouwelijke
karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, tot geheimhouding
daarvan. Voor een belangrijk deel van de betrokken partijen zal al uit
hoofde van hum ambt, beroep of wettelijk voorschrift ter zake van die
gegevens een geheimhoudingsplicht gelden. De enige uitzonderingen op
deze geheimhoudingsplicht is het geval waarin enig wettelijk voorschrift
tot bekendmaking verplicht of indien uit de taak van een betrokken partij
bij de klachtbehandeling de noodzaak tot bekendmaking voortvloeit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

38

Onderdeel N (paragrafen 6.6 en 6.7 (nieuw))
Paragraaf 6.6 De vertrouwenspersoon
De bepalingen in paragraaf 6.6 vormen een aanvulling op de al geldende
voorschriften voor vertrouwenspersonen op grond van de artikelen 1a.2
en 4.1.9 van de Jw.
Artikel 6.6.1
In het eerste lid van het voorgestelde artikel 6.6.1 wordt bepaald dat een
jeugdige, diens ouders of pleegouders in de gesloten accommodatie een
beroep kunnen doen op een vertrouwenspersoon. Omdat de jeugdigen
met ingrijpende vrijheidsbeperkende maatregelen te maken kunnen
hebben, is het van belang dat jeugdigen en hun ouders op gemakkelijke
wijze in de accommodatie zelf een beroep kunnen doen op een vertrouwenspersoon. In het voorgestelde tweede lid wordt bepaald dat de
vertrouwenspersoon op vaste momenten aanwezig is in de gesloten
accommodatie voor persoonlijk contact met de jeugdige. In het derde lid
is opgenomen dat de vertrouwenspersoon, voor zover dat redelijkerwijs
voor de vervulling van zijn taak nodig is, vrije toegang heeft tot de
jeugdige en geen toestemming behoeft van derden om te spreken met de
jeugdige. Voorts is in het voorgestelde vierde lid opgenomen dat de
vertrouwenspersoon alle medewerking krijgt die hij redelijkerwijs kan
vorderen bij de uitoefening van zijn taak binnen een door de vertrouwenspersoon gestelde termijn. Eenieder die betrokken is bij de uitvoering van
de jeugdhulp in de gesloten accommodatie moeten deze medewerking
geven. Ten slotte is in het voorgestelde vijfde lid, naar analogie met de
Wvggz, bepaald dat de vertrouwenspersoon tevens tot taak heeft om
signalen over tekortkomingen in de uitvoering van gesloten jeugdhulp,
voor zover deze afbreuk doen aan de rechten van een jeugdige, aan de
ingevolge deze wet met toezicht belaste ambtenaren te melden.
Artikel 6.6.2
Het is van belang dat jeugdigen erop kunnen vertrouwen dat wat zij de
vertrouwenspersoon vertellen vertrouwelijk blijft. Daartoe staat in het
voorgestelde artikel 6.6.2 dat de vertrouwenspersoon tot geheimhouding
verplicht is van hetgeen in de uitvoering van taak aan hem is toevertrouwd. Daar gelden slechts enkele uitzonderingen voor. De eis van
geheimhouding vervalt indien enig wettelijk voorschrift hem tot
mededeling verplicht of uit zijn taak de noodzaak tot mededeling
voortvloeit. Ten tweede is de vertrouwenspersoon niet tot geheimhouding
verplicht indien de betrokken jeugdige, ouder of pleegouder toestemming
geeft om vertrouwelijke informatie te delen.
Het tweede lid biedt de vertrouwenspersoon de mogelijkheid zich op
grond van zijn geheimhoudingsplicht te verschonen van het geven van
getuigenis of het beantwoorden van vragen in een klachtprocedure of een
rechterlijke procedure.
Paragraaf 6.7 Gegevensverwerking bij gesloten jeugdhulp
Artikel 6.7.1
Artikel 6.7.1 ziet op het administratief vastleggen van de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen die kunnen worden toegepast in een
gesloten accommodatie inclusief de motivering ervan. De jeugdhulpverantwoordelijke draagt ervoor zorg dat dit zo spoedig mogelijk in het
dossier van de betrokken jeugdige wordt vastgelegd. Op grond van het
voorgestelde tweede lid geldt deze verplichting voor de jeugdhulpaan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

39

bieder wat betreft de maatregelen die worden toegepast tijdens vervoer of
in een gerechtsgebouw. In het voorgestelde derde lid is bepaald dat de
jeugdhulpaanbieder eens per zes maanden een rapportage over de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen als bedoeld in paragraaf
6.3 opstelt en verstrekt aan de gecertificeerde instelling indien deze ten
aanzien van de jeugdige een kinderbeschermingsmaatregel uitvoert,
alsmede aan de ouders indien de jeugdige niet onder toezicht is gesteld of
aan de pleegouders. Dit maakt de toepassing van de maatregelen achteraf
toetsbaar.
Artikel 6.7.2
Artikel 6.7.2 heeft betrekking op de verplichting voor de jeugdhulpaanbieder om het toepassen van de in het eerste lid opgenomen vrijheidsbeperkende maatregelen te melden aan de gecertificeerde instelling, de
ouders indien de jeugdige niet onder toezicht is gesteld of de pleegouders. Het gaat daarbij om de maatregelen van tijdelijke overplaatsing,
insluiting, verplichte deelname aan jeugdhulpverleningsprogramma’s en
geneeskundige behandelingen. In het huidige hoofdstuk 6 van de Jw is
deze bepaling opgenomen in de artikelen 6.3.1 en 6.3.2. Vanaf dat een
jeugdige zestien jaar is moet hij toestemming geven voor het informeren
van ouders, pleegouders of de gecertificeerde instelling.
Artikel 6.7.3
Artikel 6.7.3 ziet erop dat de jeugdhulpaanbieder, ten behoeve van de
uitvoering van hoofdstuk 6 van de Jw en ten behoeve van het toezicht,
zorgt voor het digitaal beschikbaar zijn van gegevens ten aanzien van de
beslissingen tot toepassing van de vrijheidsbeperkende maatregelen in de
gesloten accommodatie, inclusief de begin- en einddatum van die
beslissingen alsmede van de beslissingen over verlof. Deze gegevens
moeten op persoonsniveau worden bijgehouden. Op grond van het
voorgestelde tweede lid moet de jeugdhulpaanbieder ten minste eens per
zes maanden een digitaal overzicht van deze gegevens aan de toezichthouder, de IGJ, verstrekken. Het bijhouden van deze gegevens alsmede
het verstrekken van overzichten aan de toezichthouder sluit aan bij de
Wvggz en de Wzd, waarin vergelijkbare bepalingen zijn opgenomen.
Artikel 6.7.4
In aanvulling op het overzicht van gegevens ten aanzien van de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen wordt in het voorgestelde artikel 6.7.4 opgenomen dat de jeugdhulpaanbieder jaarlijks een
analyse over de vrijheidsbeperkende maatregelen die in die periode in de
gesloten accommodatie zijn toegepast aan de toezichthouder verstrekt.
Ingevolge het voorgestelde tweede lid kunnen bij ministeriële regeling
eisen worden gesteld aan de inhoud en de wijze van verstrekken van de
analyse. Ook deze is opgesteld analoog aan de Wvggz en Wzd.
Onderdeel O (artikel 10.2 (nieuw))
De meeste artikelen van dit wetsvoorstel zullen meteen van toepassing
kunnen worden na inwerkingtreding. Het is juist van belang dat het nee,
tenzij-beginsel en de voorwaarden voor de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen meteen worden toegepast na inwerkingtreding. Voor
een aantal regelingen, zoals het opstellen van het hulpverleningsplan
conform de in dit wetsvoorstel opgenomen eisen, is overgangsrecht
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

40

Eerste lid
Op grond van de voorgestelde artikelen 6.2.9 en 6.2.10 moet voor een
jeugdige een hulpverleningsplan voor de te verlenen jeugdhulp
gedurende het verblijf in de gesloten accommodatie worden vastgesteld.
Tevens is opgenomen aan welke eisen het plan moet voldoen en op welke
wijze het plan wordt vastgesteld. Op grond van het huidige artikel 6.3.6
van de Jw zijn thans eveneens eisen ten aanzien van het hulpverleningsplan opgenomen. Echter, op onderdelen verschillen deze
voorschriften van de in dit wetsvoorstel voorgestelde voorschriften. Dit
leidt ertoe dat in de gesloten accommodaties de hulpverleningsplannen
van jeugdigen, die zijn opgenomen op het tijdstip waarop deze wet in
werking treedt, moeten worden aangepast. In het voorgestelde eerste lid
wordt geregeld dat jeugdhulpaanbieders niet meteen met de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel hoeven te voldoen aan de nieuwe
voorschriften wat betreft de hulpverleningsplannen, maar dat zij een
periode van zes maanden hebben om de plannen aan te passen.
Tweede lid
In het voorgestelde tweede lid wordt geregeld dat het klachtrecht voor
jeugdigen over het jeugdhulpverleningsplan gedurende de periode waarin
die plannen nog niet zijn aangepast van toepassing blijft. Omdat de
hulpverleningsplannen binnen zes maanden moeten worden aangepast,
blijft ook dit klachtrecht ten hoogste zes maanden van toepassing.
Derde lid
In het voorgestelde artikel 6.3.1.3, eerste lid, is opgenomen dat de
jeugdhulpaanbieder een beleidsplan opstelt over de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen dat gericht is op het terugdringen en
voorkomen van vrijheidsbeperkende maatregelen en het zoeken naar
alternatieven op basis van vrijwilligheid. Op grond van de huidige
regelgeving wordt dit niet vereist. Met het voorgestelde derde lid wordt
geregeld dat jeugdhulpaanbieders niet meteen bij de inwerkingtreding
aan deze nieuwe verplichting hoeven te voldoen, maar binnen een
periode van zes maanden na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel.
Vierde lid
In het voorgestelde vierde lid wordt geregeld dat een klachtprocedure die
is gestart voordat onderhavig wetsvoorstel in werking treedt, wordt
uitgevoerd zoals bepaald in paragraaf 6.5, zoals die paragraaf luidde
voorafgaand aan de inwerkingtreding. Het gaat om klachten over
beslissingen en toepassingen van in paragraaf 6.3 en 6.4 van de Jw
opgenomen artikelen, zoals die luidden onmiddellijk voorafgaand aan de
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel.
Artikel II (wijziging Algemene wet bestuursrecht)
In artikel 1 van bijlage 2 van de Algemene wet bestuursrecht is
opgenomen dat tegen een besluit, genomen op grond van een in dat
artikel genoemd voorschrift of anderszins in dat artikel omschreven, geen
beroep kan worden ingesteld. In dat artikel zijn besluiten opgenomen die
op grond van hoofdstuk 6 van de Jeugdwet genomen kunnen worden.
Omdat paragraaf 6.3 opnieuw wordt vastgesteld met dit wetsvoorstel
moet de opsomming in artikel 2 van de bijlage 2 van de Algemene wet
bestuursrecht worden aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

41

Artikel III (Samenloop)
Omdat er wat betreft de voorgestelde wijzigingen van de artikelen 6.1.2,
6.1.3 en 6.1.4 samenloop is met het wetsvoorstel tot wijziging van de
Jeugdwet en enkele andere wetten in verband met de verlenging van de
duur van pleegzorg en het vervallen van de verleningsbeschikking bij
machtigingen tot uithuisplaatsing en gesloten jeugdhulp, worden in
artikel III ten aanzien van die wijzigingen samenloopbepalingen
opgenomen.
Artikel IV (Inwerkingtreding)
Er kan reden zijn om de verschillende bepalingen van dit wetsvoorstel op
verschillende momenten in werking te laten treden. De voorgestelde
inwerkingtredingsbepaling maakt dit mogelijk.
Artikel V (Citeertitel)
Ondanks dat dit wetsvoorstel een wijzigingswet betreft, wordt ervoor
gekozen een citeertitel te hanteren. Voor de praktijk is er behoefte om een
titel als Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp te kunnen hanteren. In
voorlichtingsteksten en in de communicatie over de wijzigingen kan dan
telkens de citeertitel worden gebruikt. Deze titel geeft in korte bewoordingen weer waarop het wetsvoorstel betrekking heeft.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 3

42