Voortgang Derde Landelijke Agenda Suïcidepreventie (2021- 2025)
Stand van zaken maart 2023
1. D urven en leren praten over suïcide.
Mensen met gedachten aan suïcide, willen vaak niet dood. Ze willen dat hun donkere gedachten
stoppen. Door erover te praten word je nuchterder in je denken en word je rustiger. Het taboe dat
rust op gedachten aan suïcide willen we doorbreken met campagnes, verantwoorde en veilige
berichtgeving in de media, (online)-training en het verspreiden van hoopvolle ervaringsverhalen.
Resultaten:
• De 1K Z1E J3- bankjescampagne heeft plaatsgevonden. Door heel Nederland staan er meer
dan 1000 bankjes, die ruimte bieden voor een goed gesprek over mentale gezondheid en
suïcide. De bankjes zijn te herkennen aan de plaquette met de tekst 'Een goed gesprek begint
met iemand écht zien'. Achter de 1K Z1E J3-bankjes zitten verhalen die inspireren, die
motiveren en die -mede door alle (lokale) media-aandacht- helpen het taboe te doorbreken.
Deze verhalen zijn te vinden op de campagnepagina.
•

•

De podcast 'Sofie en 113’ is gepubliceerd op Linda.nl. Sofie van den Enk zoekt in de podcast
naar antwoorden rond zelfdoding. Zelfdoding door een man komt twee keer zo vaak voor als
door een vrouw. In de vierdelige podcast zoekt Sofie van den Enk uit wat hierachter schuilt en
geeft antwoordt op de vraag: hoe kunnen we mannen (en mensen over het algemeen) helpen
met praten? De podcast is op dit moment 63.500 keer beluisterd.
De website houdmoed.nl is gelanceerd. Houd Moed is een online platform dat is opgericht
vanuit de missie van een groep ervaringsdeskundigen en professionals om iedereen die te
maken heeft (gehad) met zelfdoding een laagdrempelige plek van hoop en moed te bieden.
De persoonlijke en indrukwekkende verhalen op Houd Moed geven lezers hoop, ze laten zien
dat een donkere levensfase tijdelijk kan zijn, dat je eruit kan komen en dat het leven na een
suïcide -hoe zwaar dat ook is- doorgaat. De artikelen hebben een gemiddeld bereik van 20.000
mensen.

2. Professionals opleiden, bijscholen en toerusten.
Voor professionals die te maken krijgen met suïcidaliteit is het van groot belang dat zij hierover leren
in hun (beroeps)opleiding. Zo gaan zij met zekerheid het gesprek aan over suïcidale gedachten en
weten zij juist te handelen. Dit bereiken we door het ontwikkelen van opleidingsmateriaal voor
beroepsopleidingen in de zorg (voor o.a. psychologen, (sociaal) verpleegkundigen) en het sociaal
domein (voor o.a. de schuldhulp, incassobureaus en het UWV).
Resultaten:
• De e-learning module over suïcidepreventievaardigheden voor studenten Psychologie op
bachelor-, master en post masterniveau is opgeleverd.
•

Voor het hoger onderwijs is de hybride module ‘Suïcidepreventie voor HBO verpleegkunde,
MBO verpleegkunde, HBO social work en MBO social work’ ontwikkeld. Vijf scholen gebruiken
nu de module, in mei starten er nog zes scholen. In de zomer wordt de module beschikbaar
voor alle scholen op HBO- en MBO-niveau.

•

•

Op samenmindersuicide.nl/schulden zijn de ontwikkelde workshops en de train- de trainer
module gratis beschikbaar voor professionals die werken met mensen met schulden (zoals
schuldhulpverleners, sociaal raadslieden en bewindvoerders), werkgevers en trainers. De
campagne voor deze modules is 30 maart van start gegaan, tegelijk met de webinar over het
trainingsmateriaal.
De online ‘Vraag Maar Training’ over suïcidepreventie bij jongeren is eind 2022 gelanceerd. De
gratis training biedt professionals en naasten inzicht in hoe suïcidale gedachten bij jongeren
ontstaan, hoe ze het gesprek kunnen aangaan en welke rol ze kunnen spelen in het vinden van
de juiste hulp.

3. Suïcidepreventie in de wijk verstevigen.
60% van de suïcides in Nederland vindt plaats onder mensen die niet in behandeling zijn bij de ggz of
de huisarts. Maar mogelijk hebben zij wel contact met medewerkers in het onderwijs, wijkteams, de
politie, LHBTI-netwerken, sportkantines, erfbetreders of dienstverleners bij het UWV of de
schuldhulpverlening. Hen trainen op gespreksvaardigheden en het signaleren van suïcidale gedachten,
helpt bij het vinden van de weg naar hulp.
Resultaten:
• In het najaar van 2022 heeft de gemeente Harderwijk zich aangesloten bij het
Suïcidepreventie Actienetwerk (SUPRANET). In dertien Nederlandse GGD- regio’s is een
SUPRANET Community opgericht. In SUPRANET Communities werken verschillende partijen
samen om op regionaal niveau suïcides te voorkomen.
• De regio’s Groningen, Nijmegen en Zuidoost Brabant zijn dit jaar gestart met de
implementatie van STORM in hun regio. Zij treffen nu alle voorbereidingen (o.a.
programmastructuur vormgeven, professionals trainen), zodat in het schooljaar 2023/2024 de
acties kunnen worden uitgevoerd. Drie andere regio’s zijn afgelopen zomer gestart met een
voorbereidingsperiode, waarin ze de mogelijkheden onderzoeken om STORM te
implementeren, partijen bij elkaar brengen en de eerste concrete voorbereidingen treffen.
Daarnaast zijn er nog drie regio’s die verkennen of STORM een optie is binnen hun regio.
• Er is een projectstructuur ingericht om de uitwerking van de modelgetrouwheid, het
monitoren van het implementatieproces en de impact van STORM in de nieuwe regio’s te
realiseren. De landelijke stuurgroep STORM, met advisering van een wetenschappelijke
expertraad, zal de komende periode gebruiken om de mogelijkheden te verkennen van
landelijke opschaling in combinatie met een financieringsmodel.
• Er is een webinar voor scholen georganiseerd over de ondersteuning en nazorg bij (poging tot)
suïcide in het onderwijs. Ruim 1300 mensen hebben de webinar bijgewoond.
• Sinds de start van de Landelijke Agenda is het leesprogramma ‘Lief, Liever, Liefst’ op meer dan
40 scholen aangeboden. Docenten en leerlingen zijn positief over de lessen. Ruim 2.000
leerlingen vulden een vragenlijst in voor de effectmeting.

4. B ereik van specifieke doelgroepen vergroten.
Tijdige herkenning van suïcidaal gedrag en drempelloze toegang tot hulp voor mensen met suïcidaal
gedrag, specifiek voor mensen uit hoog risico groepen voor (fatale) suïcidepogingen: mannen van
middelbare leeftijd, jongeren, mensen die een niet fatale suïcidepoging hebben gedaan,
nabestaanden.
De Derde Landelijke Agenda Suïcidepreventie heeft het bereiken van specifieke doelgroepen als
horizontale focus over het totale programma opgenomen. Dat betekent dat de projecten rekening
houden met deze doelgroepen.
Jongvolwassenen is als nieuwe doelgroep toegevoegd. Op basis van een zorgelijke stijging van recente
suïcidecijfers onder jongvolwassenen tussen 20 - 30 jaar is eind vorig jaar gestart met het in kaart
brengen van preventieve acties voor deze doelgroep die extra aandacht behoeven. De afgelopen drie
maanden is vanuit het veld een scala aan acties voorgedragen, veelal bestaande landelijke of regionale
activiteiten die een boost zullen krijgen. Een deel van deze acties overlapt met het werk uit de
Landelijke Agenda Suïcidepreventie, een ander deel bestaat uit veelbelovende andere initiatieven.
5. Veiligheid en effectiviteit van zorg verbeteren vanuit samenwerking tussen professionals, naasten
en ervaringsdeskundigen.
40% van de mensen die door suïcide overlijdt is in behandeling bij een zorgverlener. De zorgsector
heeft daarmee enorme mogelijkheden om vanuit het contact met de patiënt suïcidaliteit te signaleren,
te bespreken en te behandelen. Dit kan alleen vanuit een veilige cultuur op de werkvloer, gericht op
continu leren en verbeteren. Onder andere het betrekken van naasten en ervaringsdeskundigen kan
een belangrijke rol spelen bij het verbeteren van de zorg bij suïcidaliteit.
Resultaten:
• Een aantal van de bestuurders uit de GGZ en de jeugdzorg die deel hebben genomen aan de
eerste leergang suïcidepreventie zijn gekomen tot verbeterplannen voor hun organisatie.
• Op acht locaties in het land is de ‘Walk into the light’ georganiseerd. Het is een wandeling om
stil te staan bij de mensen die door suïcide om het leven zijn gekomen, om aandacht te vragen
voor/te geven aan naasten van suïcidaliteit en mensen die zelf te maken hebben met suïcidale
gedachten.
• Er is een adviesnota ‘Inzet ervaringsdeskundigheid bij suïcidaliteit’ voor professionals in de
GGZ en het sociaal domein geschreven en de training Ervaringsdeskundige Suïcidaliteit is
ontwikkeld voor ervaringsdeskundigen. De training is binnenkort beschikbaar via de website
van het Suïcide Preventie Centrum.
• De leidraad suïcidepreventie bij jongeren is gepubliceerd. Het doel van de leidraad en
bijbehorende instructievideo’s is om professionals en organisaties binnen het jeugddomein te
helpen om dezelfde werkwijze van suïcidepreventie toe te passen en samen als een groot
netwerk op te trekken.
• Er is een online talkshow georganiseerd over de nut en noodzaak van suïcidepreventie in het
ziekenhuis, knelpunten en behoeften. Bij ‘Talkshow 113 Netwerk Ziekenhuizen’ waren
ervaringsdeskundigen, medisch professionals en bestuurders te gast.

•

De vijfdelige podcastserie over suïcidepreventie staat op Huisarts podcast. De afleveringen
van de podcastserie zijn op dit moment bijna 3000 keer beluisterd.

6. Barrières opwerpen voor de beschikbaarheid van dodelijke middelen.
Het terugdringen van het aantal suïcides kan niet zonder aandacht voor de ‘harde kant’: de middelen
en omstandigheden die het mogelijk maken om suïcide te plegen. Binnen deze pijler staan
gebouwveiligheid, verkrijgbaarheid en veilig omgaan met dodelijke middelen en de risico's van social
media centraal.
Resultaten:
• Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) heeft de e-learning ‘Geneesmiddelen
en suïcide’ geactualiseerd. Deze is ruim 250 keer gedownload. De gemiddelde waardering is
een 8.
• De door IVM eveneens geactualiseerde FTO-module is vorig jaar 69 keer gedownload. Met
één download van de FTO-module wordt een FTO-groep bereikt van gemiddeld 2 tot 5
apothekers en 12-15 huisartsen.
• MIND onderzoekt de Australische Interventie #ChatSafe voor veilig social media gebruik door
jongeren in samenwerking met focusgroepen en MIND Young Academy. Dit jaar zal deze in
Nederland verspreid worden en wetenschappelijk worden gevalideerd.
•

Er zijn gesprekken met verschillende GGZ-locaties gevoerd over de veiligheid van nieuwbouw.
Daarnaast is een aantal locaties bezocht om mee te denken over gebouwveiligheid. Een
adviesdocument voor gebouwveiligheid is in ontwikkeling.

7. Opzet van een landelijk lerend systeem.
Er wordt veel kennis verzameld op het vlak van suïcidepreventie. Om preventie te verbeteren werkt
een brede groep van experts, onderzoekers, professionals, naasten en cliënten aan een lerend
systeem. Binnen dit lerende systeem worden data en kennis continu geanalyseerd, geïnterpreteerd en
uiteindelijk ingezet voor verbeteringen in de praktijk.
Resultaten:
• De suïcidepreventie toolkit voor GGZ- professionals is geüpdatet. De toolkit is een
ondersteuningsinstrument dat behandelsuggesties geeft op basis van achterliggende factoren
bij de patiënt. Teams van zeven grote GGZ-instellingen worden actief begeleid bij het
implementeren van de toolkit. Daarnaast is aan 11 GGZ-organisaties, waaronder deelnemers
van SUPRANET GGZ, een implementatiepakket verstrekt waarmee zij de toolkit zelfstandig
kunnen implementeren.
• Er is in samenwerking met de Vrije Universiteit een database opgeleverd met alle Randomized
Controlled Trials naar het effect van verschillende psychotherapieën op suïcide ideatie,
pogingen en suïcides. Hier kunnen meta-analyses worden gedaan wat meer inzicht geeft in
welke behandeling het beste werkt voor wie.
• Geanonimiseerde data over suïcidepogingen uit zes verschillende bronnen (Nationale Politie,
SUPRANET GGZ, VeiligheidNL, Witte Kruis ambulancediensten, Nationale Spoorwegen en Nivel
Eerstelijns Zorgregistraties) worden bijeengebracht en gecombineerd met resultaten van

cohortstudies. Op basis daarvan is een eerste schatting gemaakt van het aantal niet-fatale
suïcidepogingen in Nederland.

•

•
•

Om te leren van elke suïcide in Nederland zijn er implementatiescenario's voor de
Psychosociale autopsie ontwikkeld. Hiernaast is er een online vragenlijst voor nabestaanden
gemaakt die bijdraagt aan het vergaren van kennis over de aanleiding en achtergrond van
suïcides, wat essentieel is voor goede, aansluitende preventiemaatregelen in de toekomst.
Voor nabestaanden is er samen met nabestaandenorganisaties de brochure “Als je iemand
verliest door zelfdoding – Een handreiking voor nabestaanden van een suïcide” uitgebracht.
Om de impact van de Derde Landelijke Agenda Suïcidepreventie te monitoren is gestart met
het opzetten van een Baten Management aanpak. Hierbij wordt 113 Zelfmoordpreventie
geadviseerd door een team van Deloitte, die een aanpak ontwikkelde om de maatschappelijke
impact van grote programma's in kaart te brengen. Doel is om uitspraken te kunnen doen
over de realisatie van de in de agenda gestelde maatschappelijke veranderdoelen. Voor een
aantal projecten van de Landelijke Agenda zijn op dit moment KPI’s en meetinstrumenten
bepaald en worden data bijgehouden. Bij de meeste andere projecten zal dit ook worden
gedaan.

Voor meer informatie over de ontwikkelingen van de Derde Landelijke Agenda Suïcidepreventie
verwijs ik u naar de website www.samenmindersuicide.nl.