Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 504

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 juni 2017
De afgelopen jaarwisseling kende wederom vele geweldsincidenten tegen
politie en hulpverleners. Het gooien van zowel legaal als illegaal vuurwerk
leverde daarbij zeer gevaarlijke situaties op. De jaarwisseling wordt door
sommigen klaarblijkelijk beschouwd als een moment om diegenen die
zich inzetten voor onze veiligheid in ernstig gevaar te brengen.
Dit is onacceptabel en dat is ook de reden dat u daarover een hoorzitting
hebt gehouden en dat ik met diverse betrokkenen en deskundigen heb
gesproken over hoe het tij gekeerd kan worden.
In deze brief informeer ik u, mede namens de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu en met verwijzing naar mijn brieven van
17 januari 20171 en 31 maart 20172, over voorgenomen maatregelen.
In bijlage 1 treft u de antwoorden aan op de vragen van de Vaste
Commissie voor Veiligheid en Justitie van 22 februari jl. naar aanleiding
van de hoorzitting over de jaarwisseling (Kamerstuk 28 684, nr. 492).
Bijlage 2 bevat het algeheel beeld van de afgelopen jaarwisseling, zoals u
dat jaarlijks gewend bent te ontvangen. Ter uitvoering van de motie van
de leden Van Toorenburg en Tellegen3 over de gevorderde en opgelegde
straffen voor daders van geweld tegen politieagenten in 2015 en 2016 treft
u in bijlage 3 de cijfers aan van het Openbaar Ministerie (OM) en de Raad
voor de Rechtspraak en wordt uitleg gegeven over de werking van de
verhoogde strafeis van +200% en een beeld gegeven van de vonnissen
inzake geweld tegen politieambtenaren.
In uw hoorzitting van 9 februari jl. hebt u gesproken met hulpverleners,
vertegenwoordigers van vakbonden, leden van de rechterlijke macht en
het OM. In mijn bijeenkomst van 9 maart jl. heb ik gesproken met het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu, gemeentebestuurders, OM, politie,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), politievakbonden,
1

Kamerstuk 28 684, nr. 489
Kamerstuk 28 684, nr. 495
3
Kamerstuk 29 628, nr. 684
2

kst-28684-504
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

1

brandweer, ambulancezorg, de vuurwerkbranche, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en wetenschappers.
Tijdens die bijeenkomsten hebben politie, brandweer- en ambulancepersoneel hun ervaringen gedeeld en zijn suggesties ter verbetering
besproken. Dit vormt de basis voor een extra impuls bij de aanpak van
oneigenlijk gebruik van vuurwerk en het geweld tegen politie en hulpverleners. Daarbij werd ook herhaald dat dit een gezamenlijke inspanning
van veel partijen vergt. Het gaat dan niet alleen om het verder terugdringen van handel in en invoer van illegaal, zwaar vuurwerk, maar ook
het gevaar van knalvuurwerk. Ook ondersteuning van werknemers in het
kader van veilige publieke taak is nodig. In samenspraak met de
werkgevers, de VNG en het Centrum voor criminaliteitspreventie en
veiligheid (CCV) worden best practices verzameld en gedeeld.
Het is van belang te markeren dat gemeenten, politie en hulpverleners,
OM en vele anderen reeds grote inspanningen leveren en goede
maatregelen treffen om de jaarwisseling feestelijk en veilig te laten
verlopen.
De praktijk laat echter zien dat op diverse fronten, landelijk en lokaal, extra
maatregelen en inspanningen nodig zijn.
Vuurwerk
Het tegengaan van het gebruik van illegaal, zwaar vuurwerk wordt door
iedereen gezien als prioriteit. Ik bespreek met de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu, de ILT, het OM, de politie en andere partijen
welke extra maatregelen genomen kunnen worden om de handel in en
invoer van illegaal, zwaar vuurwerk verder terug te dringen. Hierbij wordt
ook naar de aanpak van bestellingen via internet en pakketservice
gekeken. De vuurwerkbranche wordt betrokken bij de maatregelen.
In internationaal verband gaat het om afspraken met productie- en
transitlanden om de export naar Nederland tegen te gaan. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu heeft hiervoor de internationale
contacten en ik zal haar hierbij waar nodig graag steunen.
Naar aanleiding van de hoorzitting van 9 februari jl. is de vraag gesteld of
vuurwerk niet onder de werking van de Wet wapens en munitie (WWM)
kan worden gebracht. In dit verband merk ik op dat de bevoegdheden die
voorvloeien uit de Wet op de economische delicten (WED), waar illegaal
vuurwerk onder valt, in mijn ogen toereikend zijn. In bijlage 1 heb ik dit
onder punt 4 Vuurwerk nader uiteengezet.
De politie en hulpverleners komen eveneens in zeer gevaarlijke situaties
terecht als er legaal knalvuurwerk naar hen wordt gegooid. Wat hier tegen
kan worden gedaan is een van de vragen die de gemeenten Den Haag,
Amsterdam, Rotterdam en Utrecht door de Onderzoeksraad voor
Veiligheid willen laten onderzoeken. Dit sluit aan bij de wens van politie
en politievakorganisaties om knalvuurwerk te verbieden. Mede daarom is
het onderzoek van de Onderzoeksraad een goede zaak. Naast de omgang
met het consumentenvuurwerk wordt gekeken naar de beheersing van het
illegaal vuurwerk en het geweld tegen hulpverleners. Ik maak graag van
die gelegenheid gebruik om met de Onderzoeksraad en betrokken partijen
te bespreken welke concrete maatregelen naar aanleiding van het
onderzoek genomen kunnen worden. Ik sluit bij voorbaat niets uit en
wacht de uitkomsten met veel belangstelling af.
Ondersteuning werknemers
Ik stimuleer veilig werken en draag bij aan oplossingen. Bij de bijeenkomst van 9 maart jl. zijn goede voorbeelden genoemd van samenwer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

2

kende gemeenten en veiligheidsregio’s ter ondersteuning van
werknemers. Deze zijn nog niet genoeg bekend. Daarom stimuleer ik de
toepassing en laat de goede voorbeelden via het CCV verspreiden.
Indien geweld tegen werknemers tijdens de dienst is uitgeoefend, is
ondersteuning door de werkgever essentieel, zoals bij het doen van
aangifte en de begeleiding bij strafprocessen. Het is van belang dat het
slachtoffer zelf aangifte doet, al dan niet anoniem. Eventueel kan de
werkgever aangifte doen voor het slachtoffer.
Bestuurlijke en andere middelen gemeenten
Gemeenten (burgemeesters) maken steeds vaker gebruik van bevoegdheden als het aanwijzen van vuurwerkvrije gebieden en het opleggen van
gebiedsverboden. Verder zijn bijvoorbeeld waarschuwingsbrieven
gestuurd aan notoire ordeverstoorders en is preventieve last onder
dwangsom toegepast. Ook faciliteren gemeenten festiviteiten, zoals een
feest in een jongerencentrum, vuurwerkshows of andere evenementen op
een centrale plek.
Ook hier geldt dat de bekendheid van hetgeen mogelijk is nog beter kan.
Ditzelfde geldt voor informele maatregelen. Zo meldden burgemeesters
dat niet alleen een stevige brief, maar ook een gesprek op het gemeentehuis effectief kan zijn. Aan de bekendheid van deze formele en informele
mogelijkheden geef ik een extra impuls.
Uitrusting politie
De uitrusting van de politie wordt robuuster. Vanaf 2018 wordt de
uitschuifbare wapenstok ingevoerd. Daarnaast wordt getest of de
uitrusting met bodycams en stroomstootwapens moet worden uitgebreid.
Voor de bodycams wordt onderzocht onder welke omstandigheden en
onder welke voorwaarden zij behulpzaam zijn bij incidenten en kunnen
bijdragen aan effectieve ondersteuning op afstand via de meldkamer en
bewijsvoering. Naar verwachting worden begin 2018 de conclusies
getrokken. Voor het stroomstootwapen geldt dat in 2018 besluitvorming
plaatsvindt over de invoering bij de politie, invoering is dan mogelijk
vanaf 2019.
Maatschappelijk debat
Het verder terugdringen van het geweld is nadrukkelijk ook een
maatschappelijk vraagstuk hoe te komen tot gedragsverandering. Ouders,
vrienden, buren, broers en zussen moeten elkaar willen corrigeren.
Tijdens de bijeenkomst van 9 maart jl. is ook de rol van sociale media naar
voren gebracht. Niet alleen in de fysieke wereld moeten we elkaar
aanspreken bij ongewenst gedrag, maar ook in de online wereld op
sociale media, zoals met filmpjes van vloggers en het inzetten van
rolmodellen. Daarnaast werden voorbeelden genoemd als het indringend
confronteren van jeugdige daders en hun ouders met hetgeen ze teweeg
brengen bij politie en hulpverleners, het inzetten van buurtbewoners en
het geven van vuurwerklessen op scholen.
Ik zal met deskundigen bespreken welke methoden in dit kader geschikt
kunnen zijn om gedragsverandering te bewerkstelligen. Vervolgens zal ik
met geïnteresseerde gemeenten, politie en anderen bespreken hoe zij
deze methoden de komende jaarwisseling kunnen beproeven. De
resultaten zullen daarna breed worden verspreid.
Dit onderwerp en thema’s als de kracht van vuurwerk, ervaringen van
hulpverleners en gedrag staan ook op de agenda van de door de politie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

3

georganiseerde conferentie «Vijf voor twaalf, veilig werken tijdens de
jaarwisseling» van 19 juni 2017.
De recente bijeenkomsten hebben laten zien dat het lokale gezag, het OM,
de politie, brandweer, ambulance, wetenschappers en uiteraard ook de
rijksoverheid gemotiveerd zijn het geweld en de overlast bij de jaarwisseling verder te beteugelen. Het gaat om een gezamenlijke aanpak,
waarover wij verder spreken in gremia als het Landelijk Overleg Veiligheid
en Politie, het Strategisch Beraad Veiligheid en het Veiligheidsberaad.
Over de voortgang van de maatregelen informeer ik u dit najaar.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

4

Bijlage 1.

Reactie op uitkomsten hoorzitting 9 februari 2017
Bij brief van 22 februari 2017 heeft de Vaste Commissie voor Veiligheid en
Justitie vragen gesteld over bestuurlijke samenwerking, uitrusting en
training, veiligheid en nazorg personeel, vuurwerk, opsporingsmaatregelen en strafrechtelijke maatregelen in relatie tot de jaarwisseling.
Onderstaand geef ik antwoord op de gestelde vragen
1. Bestuurlijk arrangement
a. Op welke manier gaat u faciliteren dat de ketensamenwerking tussen
verschillende hulpdiensten en partners op zowel bestuurlijk als uitvoerend
niveau verbeterd en standaard wordt?
De ketensamenwerking is primair een lokale verantwoordelijkheid. De
veiligheidsregio’s, de politie en ambulancezorg zetten zich in voor een
goede samenwerking. Het is van belang dat in de lokale driehoek de
voorbereiding van de jaarwisseling integraal wordt benaderd, inclusief de
rol van de hulpdiensten. Ik zal dit bespreken in het Landelijk Overleg
Veiligheid en Politie en in het Veiligheidsberaad.
b. Welke stappen gaat u nemen om er voor te zorgen dat op korte termijn
de informatie uitwisseling tussen de verschillende meldkamers verbetert,
zodat alle centralisten (en niet alleen de politie) beschikken over informatie of iemand bijvoorbeeld vuurwapengevaarlijk is. En dat het voor alle
centralisten mogelijk is om in hun systemen te kunnen melden dat er
sprake is geweest van een bedreiging?
Met het Gemeenschappelijk Meldkamer Systeem (GMS) kan informatie
worden gedeeld tussen de meldkamers en de disciplines binnen de
meldkamers over gevaarlijke personen of situaties. Alle centralisten
kunnen in het systeem melding maken van een bedreiging. Het is
essentieel dat de hulpverleners op straat worden geïnformeerd over deze
gevaarsetting. Momenteel werken de veiligheidsregio’s, ambulancevoorzieningen, politie en KMAR aan een convenant gegevensverwerking
meldkamers. Ik zal bij de verantwoordelijke bestuurders onder de
aandacht brengen dat zij hierin goede afspraken maken over het uitwisselen van informatie, bijvoorbeeld met betrekking tot gewelddadige of
vuurwapengevaarlijke personen.
2. Uitrusting en training
a. Wat is het concrete tijdpad voor de daadwerkelijke invoering van de
bodycam, de uitschuifbare wapenstok en de taser in de uitrusting van de
politie? Kunt u hierin ook het verbeteren van de trainingsmogelijkheden
meenemen? Klopt het dat er al lange tijd wordt geëxperimenteerd? Is het
niet tijd voor een definitief besluit? Welke obstakels zijn er nog en hoe
denkt u deze op te lossen?
Dit jaar worden in alle eenheden proeven met de inzet van bodycams
uitgevoerd. Getest wordt onder welke omstandigheden en onder welke
voorwaarden bodycams incidenten kunnen voorkomen. Tevens wordt
bezien of de bodycams tijdens een incident kunnen bijdragen aan
effectieve ondersteuning op afstand via de meldkamer en in welke mate
na een incident opnames kunnen helpen ten behoeve van bewijsvoering
en operationeel leren. In eerdere experimenten zijn deze vragen nog niet
voldoende beantwoord. Op grond van de conclusies die naar verwachting
begin 2018 worden getrokken, vindt de besluitvorming plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

5

De aanbesteding en verwerving van de uitschuifbare wapenstok wordt dit
jaar afgerond, waardoor de invoering vanaf 2018 kan plaatsvinden.
Momenteel worden hiervoor docenten opgeleid.
De invoering van het stroomstootwapen is afhankelijk van de bevindingen
van de pilots, die vanaf februari 2017 in vier eenheden worden uitgevoerd.
Met het oog op de zorgvuldigheid zullen deze pilots minimaal een jaar
duren. Indien in 2018 wordt besloten tot invoering, kan de invoering van
het stroomstootwapen vanaf 2019 plaatsvinden.
b. Kunt u aangeven wat mogelijke risico’s zijn van het gebruik van de
taser, bijvoorbeeld voor mensen met hartproblemen of ademhalingsproblemen of wanneer iemand meerdere keren achter elkaar «getaserd»
wordt? Hoe wordt met deze risico’s omgegaan? Wat is het voltage van de
taser en kan deze bijgesteld worden?
Het stroomstootwapen is al enige jaren op grote schaal in gebruik in
verschillende landen, waar de medische effecten van dit wapen uitgebreid
zijn onderzocht4. Op grond hiervan wordt geconcludeerd dat de kans op
levensbedreigend of ander ernstig letsel als direct gevolg van het gebruik
van het stroomstootwapen zeer klein is.
De inzet van het stroomstootwapen is bedoeld om het gebruik van
zwaardere geweldsmiddelen – met soms blijvende schade – te
voorkomen. Geen enkel geweldsmiddel is volledig vrij van risico’s, maar
het risico op ernstig letsel als direct gevolg van het gebruik van het
stroomstootwapen is zeer gering. Normale verschijnselen die tijdens of
kort na het gebruik op kunnen treden zijn verkramping van de spieren en
krachtverlies in armen en benen, kortstondig geheugenverlies, tintelingen
in het lichaam, en plaatselijke en tijdelijke huidzwellingen. Het wapen kan
probleemloos worden gebruikt op iemand die een pacemaker draagt of
kampt met andere gezondheidsklachten zoals ademhalingsproblemen.
Pacemakers en geïmplementeerde defibrillatoren dienen aan een
internationale norm te voldoen, waardoor de persoon een schok van een
externe defibrillator (AED) met een kracht van 150 tot 400 Joule per puls
kan doorstaan. De stroomstoot van het stroomstootwapen is veel lager
met ongeveer 0,076 Joule per puls.
c. Welke andere hulpverleners zouden volgens u ook uitgerust kunnen
worden met een bodycam en welke stappen zijn er nog nodig om dit te
bewerkstelligen?
De afweging of een bodycam wenselijk en werkbaar is, moet door de
hulpverleningsorganisaties zelf gemaakt worden. De uitkomsten van de
pilots van de politie kunnen zij benutten voor de eigen afweging.
d. Uit de hoorzitting bleek dat er nog ruimte is voor verbetering in het
trainen van agenten (en eventueel andere hulpverleners) in de-escalerend
optreden. Ziet u hier mogelijkheden toe en op welke wijze kunt u hier
invulling aan geven?
Het voorkomen van geweld en het leren van incidenten is ingebed in het
politieonderwijs. Zowel in het initieel onderwijs als in het leiderschapsonderwijs zijn opleidingsmodules met betrekking tot Geweld tegen
Politieambtenaren (GTPA) verplicht onderdeel van het curriculum. Ook
geweld door politieambtenaren komt, in samenhang met professionele
weerbaarheid, aan de orde in het politieonderwijs en in de onderhouds4

In onder meer het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Australië, Frankrijk, Duitsland,
Singapore en Nieuw Zeeland is het stroomstootwapen al een aantal jaren in gebruik. Er zijn
meer dan 750 medische studies verricht naar de veiligheid van stroomstootwapens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

6

training op het gebied van gevaar- en geweldbeheersing in de Integrale
Beroepsvaardigheidstraining (IBT).
Er is altijd ruimte het opleiden van politieambtenaren ten aanzien van
geweld te ontwikkelen en te verbeteren. Het is een doorlopend leerproces.
Elke praktijkcasus wordt geëvalueerd met het oog op toekomstige
gevallen. Het binnen de Stelselherziening ontworpen toetsingskader en de
trainingsprogramma’s van de IBT bieden handvatten om de-escalerend op
te treden.
Bij de ambulancezorg is het thema «Omgaan met agressie & geweld»
ingebed in de initiële opleiding en in de bij- en nascholing. Ook bij de
brandweer krijgen deze aspecten de laatste jaren bijzondere aandacht bij
de opleiding van repressief personeel.
3. Veiligheid en nazorg personeel
a. Op welke wijze wordt psychische belasting van de groepen hulpverleners die slachtoffer zijn van fysiek of verbaal geweld op dit moment
voorkomen of behandeld. In hoeverre acht u dit voldoende?
Wanneer zich incidenten met agressie en geweld voordoen, zijn goede
zorg en nazorg essentieel en daarom ook bij wet geborgd. De Arbeidsomstandighedenwet verplicht werkgevers om werknemers te beschermen
tegen – in dit geval psychische belasting als gevolg van – fysiek of verbaal
geweld en de nadelige gevolgen hiervan. Wanneer een werknemer toch te
maken krijgt met agressie en geweld, dan dient de werkgever voor goede
opvang te zorgen.
De politie heeft het bieden van opvang en (na)zorg zorgvuldig geregeld
doordat politieambtenaren – en indien nodig ook zijn of haar directe
familieleden en collega’s – na een incident door het politiekorps worden
opgevangen. De operationeel leidinggevende is hierbij verantwoordelijk
voor de eerste opvang en wordt daarin bijgestaan door de casemanager
Geweld tegen Politieambtenaren (GTPA). Hierbij gaat het bijvoorbeeld om
het bieden van medische hulp en verzorging van het letsel, het zorgdragen voor de nodige begeleiding bij het bezoek aan een arts of het
ziekenhuis, het vaststellen van het letsel, de eventuele inzet van het
bedrijfsopvangteam (BOT), het eventueel informeren van familieleden en
naaste collega’s, het doen van aangifte en het informeren van de
politieambtenaar over het verdere verloop van het proces. Ten behoeve
van een kwalitatief goede afhandeling van de administratieve en de
strafrechtelijke zaken bestaat daarnaast de ondersteuning door de
casemanager GTPA. In elke eenheid is op strategisch niveau een
portefeuillehouder GTPA aangesteld. Periodiek vindt onder voorzitterschap van de landelijke portefeuillehouder GTPA afstemming plaats in het
kader van goed werkgeverschap. Ik acht de mate van ondersteuning bij
agressie en geweld die de politie biedt voldoende.
Bij repressief brandweerpersoneel wordt ter voorkoming van psychische
belasting in de opleiding aandacht besteed aan het vergroten van de
mentale weerbaarheid. Na een incident zijn er BOT’s voor de eerste
opvang van de betrokken brandweermensen, waarbij ook de leidinggevenden een belangrijke rol hebben. Door hen wordt bekeken of eventueel
professionele hulp wenselijk is. Daarnaast biedt het recent opgerichte
Steunpunt Brandweer aanvullende ondersteuning, advies en gespecialiseerde hulp bij psychosociale problemen.
Ook bij de ambulancezorg is binnen elke Regionale Ambulance
Voorziening (RAV) een speciaal opgeleid BOT aanwezig, dat collegiale
ondersteuning biedt na een ingrijpende gebeurtenis en eventueel
doorverwijst naar professionele hulpverlening. De leidinggevende biedt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

7

ondersteuning bij het doen van aangifte. Deze aanpak wordt al geruime
tijd toegepast binnen de ambulancesector en sluit aan bij de Richtlijn
psychosociale ondersteuning geüniformeerden. De brancheorganisatie
Ambulancezorg Nederland heeft mij laten weten dat ook het voorkomen
en/of behandelen van psychosociale arbeidsbelasting in de ambulancezorg permanent de aandacht krijgt en voldoende is geborgd.
b. Hoe kijkt u aan tegen het plaatsen/verspreiden van beelden op internet
van het optreden of de mishandeling van politieagenten en andere
hulpverleners? In hoeverre is dit te reguleren of zelf te verbieden?
Tijdens het Algemeen Overleg Politie van 20 december 2016 is aan uw
Kamer een brief toegezegd over de wijze waarop het kabinet omgaat met
de motie van de heer Marcouch over het wijzigen van de regels waardoor
bij publiceren van beelden politieagenten alleen onherkenbaar in beeld
mogen worden gebracht5. Hierover wordt uw Kamer nog nader geïnformeerd.
c. Kunt u toelichten hoe de onzekere situatie van agenten verbeterd kan
worden die in het kader van het uitoefenen van hun beroep geweld
hebben gebruikt? Hoe kijkt u aan tegen de mogelijkheid om het tuchtrecht
hier ook te laten gelden?
Naar aanleiding van een aantal knelpunten en vraagstukken in de
procedures rondom het onderzoek naar en de afdoening van geweldgebruik door opsporingsambtenaren is in 2013 het traject integrale
Stelselherziening geweldsaanwending opsporingsambtenaar gestart. Het
doel van dit herzieningstraject is een integrale herijking en herziening van
zowel relevante wet- en regelgeving als (interne) procedures met
betrekking tot geweldgebruik door opsporingsambtenaren. Eerder is uw
Kamer geïnformeerd over het voornemen om de juridische positie van de
politieambtenaar die geweld heeft gebruikt anders te borgen alsmede het
kader dat de politie gebruikt om geweldsaanwendingen te beoordelen te
herzien. Het wetsvoorstel geweldsaanwending opsporingsambtenaar is
hier het resultaat van.6
Daarnaast wordt – als onderdeel van de stelselherziening geweldsaanwending – het gehele proces van melden, registeren en beoordelen van
geweldsaanwendingen herzien en landelijk eenduidig ingericht. Een
voorstel voor een wijziging van de Ambtsinstructie, die de juridische basis
vormt voor een landelijk eenduidige inrichting van dit proces, leg ik
binnenkort voor advies voor aan de Raad van State. Tot slot is er een
tweede wijziging van de Ambtsinstructie in voorbereiding die ziet op het
actualiseren en verduidelijken van de geweldsinstructie. Deze maatregelen dragen bij aan het verbeteren van de (juridische) positie van
politieambtenaren die gebruik hebben gemaakt van de aan hen toegekende geweldsbevoegdheid.
Ik acht het niet wenselijk de mogelijkheid van tuchtrecht hierbij ook te
laten gelden. Zaken waarbij de geweldsaanwending zwaar lichamelijk
letsel of de dood tot gevolg heeft gehad, zullen altijd aan de strafrechter
moeten worden voorgelegd als daar aanleiding toe is. Tuchtrecht zorgt er
niet voor dat er geen strafrecht meer moet worden toegepast.
4. Vuurwerk
a. Gaat u onderzoeken op welke manier de hulpverleners beschermd
kunnen worden tegen het gebruik en misbruik van (knal) vuurwerk? Kunt
u hierin zaken als een algeheel verbod op (knal) vuurwerk voor consu5
6

Motie Marcouch, d.d. 1 december 2016 (Kamerstuk 34 550 VI, nr. 56).
Kamerstuk34 641, 22 december 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

8

menten, de toepassing van de Wet wapens en munitie en strengere
maatregelen bij handhaving meenemen? In het bijzonder de classificatie
van illegaal zwaar knalvuurwerk als artikelen die vallen onder de Wet
wapens en munitie?
De gemeenten Den Haag, Amsterdam, Rotterdam en Utrecht (G4) hebben
de Onderzoeksraad voor Veiligheid gevraagd onderzoek te verrichten naar
het verloop van de jaarwisselingen, geweld tegen hulpverleners, de
beheersing van het illegale vuurwerk en de omgang met consumentenvuurwerk. Op basis van de bevindingen wordt in overleg met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en de gemeenten een nader
standpunt bepaald.
Het terugdringen van illegaal vuurwerk is van groot belang. In reactie op
uw voorstel ten aanzien van de Wet wapens en munitie (WWM) wijs ik
erop dat de bevoegdheden die voorvloeien uit de Wet op de economische
delicten (WED), waar illegaal vuurwerk onder valt, in mijn ogen toereikend
zijn.
De aanpak van illegaal vuurwerk vindt zijn grondslag in het Vuurwerkbesluit. De verboden uit het Vuurwerkbesluit zijn strafbaar gesteld via de
WED. De strafmaxima, en in het verlengde daarvan de toepasbare
opsporingsbevoegdheden, zijn binnen het geldende regime van de WED
vergelijkbaar met de Wet wapens en munitie. Vanuit het perspectief van
effectieve opsporing en vervolging is de meerwaarde van toepassing van
de Wet wapens en munitie in plaats van de WED dan ook niet aanstonds
duidelijk. Overigens geldt dat als er doelbewust met zwaar knalvuurwerk
wordt gegooid naar medewerkers in publieke functie, er ook vervolgd kan
worden voor (poging) zware mishandeling of (poging) doodslag.
5. Opsporingsmaatregelen
a. Op welke manier gaat u, specifiek ten aanzien van overlastgevers
tijdens de jaarwisseling, het beleid omtrent de opsporingsmaatregelen
verbeteren? Hoe kijkt u aan tegen strafbaarstelling van groepen?
Het opsporen, vervolgen en bestraffen van openlijke geweldpleging
tijdens de jaarwisseling blijven vanzelfsprekend prioriteit houden bij
politie en justitie. Dit vraagt relatief veel capaciteit en een gedifferentieerde aanpak. Beleid is dat de ergste overlastgevers binnen een groep
zoveel mogelijk direct worden aangehouden. De overige geweldplegers
worden zo goed mogelijk vastgelegd op beeldmateriaal opdat zij kunnen
worden geïdentificeerd en alsnog aangehouden. Voorts zal worden
ingezet op het voorkomen van ernstige overlast.
Het huidige strafrechtelijke kader biedt voldoende mogelijkheden om
tegen groepsgeweld op te treden. Op grond van artikel 141, eerste lid, Sr
kan eenieder die actief aan een groep deelneemt strafrechtelijk medeverantwoordelijk worden gehouden voor openlijk geweld dat deze groep
pleegt. Strafrechtelijk optreden is reeds mogelijk als iemand door woord
of gebaar laat blijken bij deze groep te horen en mede door zijn aanwezigheid en aanmoediging het plegen van openlijk geweld ondersteunt.
Artikel 141, tweede lid, Sr bevat enkele strafverzwaringen die betrekking
hebben op de gevolgen van het gepleegde openlijke geweld, namelijk
vernieling of lichamelijk letsel. Deze strafverzwaringen gelden alleen voor
degenen die zelf het geweld hebben gepleegd. De aansprakelijkheid is
hier echter gegrond op het persoonlijk verwijt dat betrokkenen kan
worden gemaakt, hetgeen ook tot uitdrukking komt in de hogere
strafmaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

9

Verdergaande strafbaarstellingen op het gebied van groepsaansprakelijkheid zouden er in feite op neerkomen dat eenieder strafrechtelijk
aansprakelijk kan worden gesteld voor feiten die in groepsverband
worden begaan. Dat zou bijvoorbeeld betekenen dat iemand die
uitsluitend in een groep meeloopt of wordt meegetrokken strafrechtelijk
verantwoordelijk kan worden gesteld voor feiten die hij niet heeft gewild,
waaraan hij niet heeft meegedaan en waaraan hij evenmin steun heeft
betuigd. In zulke gevallen is er geen sprake meer van een redelijk verband
tussen aansprakelijkheid en eigen handelen. Een dergelijke vergaande
vorm van groepsaansprakelijkheid komt het kabinet onwenselijk voor.
b. Op welke manier gaat u er voor zorgen dat hulpverleners zich veiliger
voelen in het proces van aangifte doen? Op welke manier gaat u faciliteren dat hulpverleners zich kunnen verzekeren van de steun van hun
leidinggevende in de stap om aangifte te doen?
Voor het veilig doen van aangifte bestaan verschillende mogelijkheden.
Naast de mogelijkheid om zelf aangifte te doen, kan ter bescherming van
het slachtoffer gekozen worden voor het opgeven van het adres van de
werkgever of het doen van aangifte onder nummer. Hiermee worden de
persoonsgegevens geanonimiseerd. Ook kan de aangifte door de
werkgever worden gedaan, wat door werknemers als een belangrijke
steun in de rug wordt ervaren. Eén van de adviezen vanuit Veilige
Publieke Taak aan werkgevers is om altijd aangifte te doen. Het is de
verantwoordelijkheid van de werkgever het proces van aangifte voor de
werknemers zorgvuldig in te richten.
c. Hoe kijkt u aan tegen het idee om het anoniem aangifte doen te
verbeteren door het mogelijk te maken aangifte te kunnen doen vanuit de
veiligheidsregio?
De veiligheidsregio kan namens de werknemer aangifte doen. Veiligheidsregio’s maken hiervan ook gebruik. Tijdens het Rondetafelgesprek kwam
ter sprake dat men nog niet overal deze mogelijkheid benut. Ik ga hiervoor
aandacht vragen bij de besturen van de veiligheidsregio’s.
d. Op welke manier gaat u er voor zorgen dat de juridische kennis die
nodig is bij het opmaken van een proces verbaal door de politie verbetert?
De politie en het Openbaar Ministerie werken in het programma Ketensamenwerking aan het verbeteren van de kwaliteit van de processenverbaal, zodat de kans op succesvolle vervolging wordt vergroot. Het
verbeteren van de juridische kennis van politiemedewerkers helpt hierbij.
Het onderhouden van de juridische kennis is verplicht voor bepaalde
doelgroepen binnen de politie, zoals de hulpofficieren van justitie.
Daarnaast zijn afspraken gemaakt de juridische kennis van de politiemedewerkers te verbeteren en wordt bezien het onderhouden van de
juridische kennis voor alle politiemedewerkers verplicht te stellen. Het is
een bestaande afspraak dat alle medewerkers in de gebiedsgebonden
politiezorg en de opsporing de profcheck doen ter verbetering van de
parate kennis.
e. In hoeverre bent u bereid om het mogelijk te maken dat aangiftes van
hulpverleners anders dan ambtenaren en militairen automatisch in de
systemen geregistreerd kunnen worden onder de kop Veilige Publieke
Taak?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

10

Er is in het politieregistratiesysteem geen geautomatiseerde koppeling
tussen de professie en de VPT-code. De code VPT wordt bij de aangifte
naar aanleiding van de publieke taak die de aangever uitvoert door de
verbalisant aan de registratie toegevoegd.
6. Strafrechtelijke maatregelen
a. Op welke manier gaat u het beleid omtrent de toepassing van strafrechtelijke maatregelen voor overlastgevers verbeteren? Kunt u hierin ook
meenemen hoe u aankijkt tegen andere vormen van snelrecht en
groepsaansprakelijkheid?
In de eerste plaats merk ik op dat het strafproces met verschillende
waarborgen is omgeven. Met het oog op de zorgvuldigheid van het
proces is het niet altijd mogelijk zaken binnen een paar dagen af te doen.
Het Openbaar Ministerie beschikt over een breed palet aan afdoeningsmodaliteiten om overlastplegers tijdens de jaarwisseling snel en effectief te
straffen. Zaken die vallen onder de noemer veel voorkomende criminaliteit worden via de ZSM-werkwijze snel en voorzien van een passende
reactie afgehandeld. Rekening houdend met de specifieke omstandigheden van het geval, zoals de persoon van de dader en de belangen van
het slachtoffer, wordt door het Openbaar Ministerie in overleg met de
ketenpartners bepaald op welke wijze een zaak het best kan worden
afgedaan («gerouteerd»). Dat kan een afdoening door het Openbaar
Ministerie zijn, zoals een transactie, strafbeschikking of voorwaardelijk
sepot, maar bijvoorbeeld ook mediation. Het OM kan de zaak ook voor de
rechter brengen. Voor zover afhandeling van de zaak binnen de daarvoor
geldende termijn haalbaar is, wordt ingezet op supersnelrecht of
snelrecht.
In aanvulling hierop werken het OM en de zittende magistratuur aan
afspraken om zaken waarin verdachten niet in verzekering zijn gesteld of
in voorlopige hechtenis worden gehouden sneller voor de rechter te
brengen. In deze zogeheten «snelrechtzaken niet-gedetineerden» is het
streven de zaak binnen 3 à 4 weken door de rechter te hebben afgedaan.
Dit vereist net als bij het (super)snelrecht voor gedetineerden dat aan de
rechter tijdig een volledig dossier wordt aangeleverd en dat zittingscapaciteit beschikbaar is. Met het snelrecht niet-gedetineerden is in 2016 in
drie pilotregio’s ervaring opgedaan. Dit jaar wordt het aantal pilotregio’s
uitgebreid.
Verder hanteert het OM een verhoogde strafeis als uitgangspunt bij
delicten die zijn begaan in het kader van de jaarwisseling omdat het OM
Oud en Nieuw als een evenement beschouwt. Dit houdt in dat bij de
beoordeling van jaarwisseling gerelateerde strafzaken een verzwaringsfactor van 75 procent voor de strafeis geldt. Indien sprake is van agressie
of geweld tegen mensen met een publieke taak (bijvoorbeeld politie,
ambulancepersoneel, brandweer) geldt bij de beoordeling van de
strafzaak het reguliere beleid: een verhoging van 200 procent dat wordt
meegewogen bij de beoordeling van de uiteindelijke strafeis. Deze
verzwaring staat overigens los van de jaarwisseling; bij geweld tegen
werknemers met een publieke taak wordt dit verzwaringselement altijd
meegenomen bij de bepaling van de uiteindelijke strafeis. De officier van
justitie zal bij de beoordeling van de strafzaak in verband met de
jaarwisseling ook de verzwaringsfactor van 75 procent meenemen.
Daarnaast kunnen ook andere factoren meespelen die zowel verhogend
als verlagend doorwerken op de uiteindelijke strafeis.
Ten aanzien van groepsaansprakelijkheid verwijs ik naar het antwoord op
vraag 5a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

11

Bijlage 2

Algeheel beeld jaarwisseling 2016/2017
Hieronder wordt uw Kamer zoals ieder jaar geïnformeerd over de aanpak
van (illegaal) vuurwerk, de activiteiten van politie, ambulancezorg en
brandweer, de strafrechtelijke afdoening, de inzet van bestuurlijke
instrumenten en vuurwerk gerelateerde zaken. Daarnaast besteed ik
aandacht aan de incidenten tegen werknemers met een publieke taak, in
het bijzonder tegen politie en hulpverleners.
1 Vuurwerk
1.1 Opsporing en vervolging
De politie, het OM en de opsporingsdienst van de ILT hebben net als
voorgaande jaren veel energie gestoken in het bestrijden van de illegale
handel in met name het zware knalvuurwerk. Het OM publiceert jaarlijks
het aantal kilo’s in beslag genomen vuurwerk op zijn website (de
vuurwerkbarometer). Vanaf oktober 2016 tot en met week 7 in 2017 is
bijna 40.000 kilo vuurwerk in beslag genomen. Daarbij is de hoeveelheid
afgekeurd consumentenvuurwerk van de legale importeurs niet
meegeteld, omdat de ILT dit bestuursrechtelijk aanpakt. Daarnaast is door
onderzoek van het Functioneel Parket in Duitsland 45 ton professioneel
vuurwerk onderschept dat was bestemd voor de Nederlandse markt.
Het via webshops bestelde illegale vuurwerk wordt in postpakketten
bezorgd bij de particulier. Het transport van dergelijk illegaal vuurwerk
voldoet daarbij niet aan de vereiste vervoersregelgeving (ADR classificatie) met alle risico’s van dien. Afgelopen jaar zijn tijdens controles circa
100 pakketten onderschept. Dit is bij diverse pakketdiensten aangetroffen
en in beslaggenomen. De postpakketbedrijven zijn zich daarbij meer
bewust van de risico’s en hebben zelf ook pakketten onderschept. De ILT
heeft afgelopen jaar 18 controles uitgevoerd, voor een deel met ondersteuning van douane. Bij de controles is mede gebruikt gemaakt van
scanapparatuur en speurhonden.
1.2 Europese regels
Sinds de invoering van de Europese richtlijn voor pyrotechnische artikelen
dringt Nederland aan op aanpassing van de regels om de handel in
illegaal vuurwerk te beperken. Zo is in 2013 verzocht om een Europees
handelsverbod van zwaar professioneel knalvuurwerk als de Cobra.
Voorts wordt aangedrongen op de invoering van een Europees paspoort
voor professionals en op meer toezicht en handhaving door met name de
Oost-Europese lidstaten op naleving van de Europese regels voor
vuurwerk.
Deze inspanningen hebben tot op heden niet geleid tot concrete aanpassingen van de richtlijn. Wel heeft de EC inmiddels onderzoeken laten
instellen naar de Europese handel (legaal en illegaal) in flash bangers (o.a.
Cobra’s). De resultaten van deze onderzoeken geven aanleiding om later
dit jaar in overleg met de EC en de lidstaten in overleg te treden over
maatregelen om de handel binnen de EU in illegaal vuurwerk te beperken.
Daarnaast zal dit jaar bij de Europese herziening van de normen voor
pyrotechnische artikelen, door Nederland worden aangedrongen op
aanscherping van de normen specifiek voor F4 flash bangers door een
limiet te stellen aan de hoeveelheid flitspoeder in het artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

12

1.3 Letsel
Rondom de jaarwisseling 2016–2017 zijn 473 mensen in een ziekenhuis
behandeld vanwege letsel door vuurwerk. Dit is een geringe daling van
2% ten opzichte van het jaar ervoor. Door het gebruik van illegaal
vuurwerk is een dode gevallen. Ondanks wederom een daling van het
aantal slachtoffers, tonen de cijfers aan dat nog twee derde van het aantal
slachtoffers omstanders zijn. Twee derde deel van de slachtoffers die op
een Spoedeisende Hulpafdeling (SEH) van een ziekenhuis was binnengekomen had letsel aan het hoofd, vooral oogletsel. Ook komend jaar zal er
daarom aandacht blijven via voorlichtingscampagnes en afspraken met de
vuurwerkbranche voor het verder terugdringen van het aantal letselgevallen.
In paragraaf 7.1 wordt een nadere toelichting gegeven op de letselcijfers.
1.4 Voorlichtingscampagnes
De vorig jaar gestarte voorlichtingscampagne 4vuurwerkveilig.nl is ook dit
jaar weer onder de aandacht gebracht bij vooral jongeren en het brede
publiek. De campagne is gericht op het terugdringen van het aantal
letselslachtoffers onder gebruikers en omstanders door een veilig gebruik
van vuurwerk. De campagne bestond wederom uit twee delen, een lokaal
en landelijk deel.
Het lokale deel richtte zich met inzet van vooral brandweer op de
basisschool groep acht. Landelijk is de campagne vooral gericht geweest
op jongeren in de leeftijdsgroep van 15 tot 25 jaar waar relatief veel
slachtoffers vallen. Door middel van een ontwikkelde app zijn deze
jongeren aangezet tot het verantwoord afstand houden bij afsteken van
vuurwerk. Ook komend jaar zal de campagne vooral gericht zijn op deze
doelgroep. Tevens is op straat met posters aandacht gevraagd voor de
website www.4vuurwerkveilig.nl waar uitleg wordt gegeven over veilig
gebruik van vuurwerk en het gebruik van een vuurwerkbril.
De vuurwerkbranche heeft via Vuurwerkcheck.nl eveneens campagne
gevoerd voor een veilig gebruik van vuurwerk en heeft voor vuurwerkwinkels een kwaliteitskeurmerk ontwikkeld. Inmiddels is een ruime
meerderheid van de vuurwerkverkooppunten hierbij aangesloten. Doel
van het keurmerk is om door goede voorlichting en advisering door het
verkooppunt aan de consument, overlast, oneigenlijk gebruik en letsel
door vuurwerk te beperken.
1.5 Erkenningsregeling invoer vuurwerk
Gewerkt wordt aan een erkenningsregeling voor personen die vuurwerk
binnen Nederland brengen, om op die manier een duidelijkere scheiding
aan te brengen tussen legale en illegale handel. De verwachting is dat een
stelsel van vergunningen of erkenningen handhavers beter in staat stelt
op te treden tegen overtredingen van vuurwerkregelgeving en vuurwerk
gerelateerde misdrijven. Daar waar het lastig te bewijzen kan zijn dat er
daadwerkelijk sprake is van illegaal vuurwerk, is het niet hebben van een
vergunning of erkenning relatief eenvoudig vast te stellen.
Recent is voor invoering van de erkenningsregeling de Wet milieubeheer
aangepast waarna wijziging van het Vuurwerkbesluit kan plaatsvinden die
eveneens aan de Europese Commissie ter toetsing dient te worden
voorgelegd. De invoering is voorzien in 2018 en zal concrete uitwerking
hebben op de jaarwisseling 2018–2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

13

2 Politie, Ambulance en Brandweer
2.1 Politie-inzet
De gemiddelde inzet van de eenheden kwam dit jaar overeen met die van
vorig jaar, namelijk 23% van de totale operationele sterkte. Per eenheid
zijn kwalitatieve afwegingen gemaakt over de inzet gericht op effectiviteit
en veiligheid. Er is lokaal een beperkt aantal incidenten gemeld waarbij de
Mobiele Eenheid werd ingezet. Er is geen inzet geweest van de KMar.
2.2 Ambulance
De jaarwisseling is voor de ambulancesector altijd relatief druk met veel
meldingen en vooral veel vuurwerk gerelateerde inzetten. Dit was ook het
beeld van de jaarwisseling 2016–2017. Ambulancezorg Nederland heeft
laten weten dat er net als voorgaande jaren ook deze jaarwisseling
nauwelijks tot geen agressie-incidenten jegens ambulancemedewerkers
hebben plaatsgevonden.
2.3 Brandweer
De brandweer heeft dit jaar minder meldingen ontvangen tijdens de
jaarwisseling dan vorig jaar. In enkele regio’s was sprake van grote
branden. Dat blijkt uit een inventarisatie van Brandweer Nederland bij de
veiligheidsregio’s. In enkele regio’s heeft de politie assistentie verleend
aan de brandweer om hun werk te kunnen doen.
3 Incidenten tegen werknemers met een publieke taak
Het aantal (verbale en fysieke) geweldsincidenten tegen de politie is ten
opzichte van vorig jaar gedaald van 71 naar 63. Dat is een daling van 11%.
Het aantal (verbale en fysieke) geweldsvoorvallen tegen andere
werknemers met een publieke taak is toegenomen, van zeven naar 15. Het
totaal aantal slachtoffers onder politieagenten is met 28 gedaald naar 111
(-20%). Het totaal aantal geweldslachtoffers onder werknemers met een
publieke taak, is gedaald van 25 naar 16. Deze daling is voor een groot
deel te wijten aan twee incidenten verleden jaar waarbij 16 brandweerlieden betrokken zijn geweest. In beide gevallen werden brandweerauto’s
bekogeld met stenen en/of vuurwerk. Ook dit jaar zijn diverse eenheden
van de brandweer aangevallen.
4 Strafrechtelijke afdoening
De politie heeft in totaal 340 zaken bij het Openbaar Ministerie aangeleverd na aanhouding wegens een misdrijf dat verband hield met de
jaarwisseling. Dat is een lichte stijging ten opzichte van vorig jaar (283).
De stijging van dit jaar komt voor rekening van het aandeel zaken «geweld
tegen personen» (niet VPT). Dit steeg met 65%. Het aantal zaken waarin
sprake was van geweld tegen personen met een publieke taak (VPT), van
geweld tegen goederen, alsmede overige zaken daalde licht.
Aantal bij OM ingestroomde verdachten
Geweld tegen personen algemeen
Geweld tegen personen in publieke
functie
Geweld tegen goederen
Overig/onbekend
TOTAAL

2011–2012

2012–2013

2013–2014

2014 2015

2015–2016

2016–2017

229

239

262

137

97

160

130
226
383
968

126
173
185
723

137
142
107
648

89
69
72
367

84
73
29
283

83
71
26
340

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

14

Circa 66% van de zaken is binnen een week door het OM beoordeeld. 35
zaken (verdachten) zijn door het OM zelf afgedaan met een geldboete (30)
of taakstraf (5). 27 verdachten moesten zich voor de officier van justitie op
een TOM-zitting verantwoorden. Twee verdachten zijn op 3 en 4 januari jl.
voor de supersnelrechter gebracht. Dat heeft in beide gevallen geleid tot
een veroordeling tot een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf.
Daarnaast zijn 10 zaken op een »gewone» snelrechtzitting gezet en zijn 70
verdachten gedagvaard voor een reguliere strafzitting.
5 Gemeenten
Evenals voorgaande jaren heeft de VNG op mijn verzoek via haar
OOV-netwerk gemeenten bevraagd over het verloop van de jaarwisseling.
Uit die inventarisatie blijkt dat gemeenten ruim van te voren starten met
de voorbereiding van de jaarwisseling en een integrale en multidisciplinaire aanpak hebben geborgd op regionaal niveau. Gemeenten spreken
van een beheersbare jaarwisseling. Dit is volgens hen mede te danken
aan de integrale aanpak tussen gemeenten en de hulpdiensten en de
gehanteerde afsteektijden.
5.1 Toepassing bestuurlijke maatregelen
Gemeenten hebben diverse bestuurlijke maatregelen toegepast om
overlast rondom de jaarwisseling tegen te gaan. Uit de inventarisatie van
de VNG blijkt dat gemeenten voornamelijk gebruik hebben gemaakt van
waarschuwingsbrieven, vuurwerkvrije zones, gebiedsverboden, cameratoezicht en in een aantal situaties van de last onder dwangsom. De
gemeenten die vuurwerkvrije zones hebben ingezet geven aan hier goede
ervaringen mee te hebben.
In aanloop naar de jaarwisseling is vooraf veel geïnvesteerd in de
voorlichting over vuurwerk- en alcoholgebruik. Hierbij is de aandacht
voornamelijk naar de voorlichting op scholen en de inzet van jongerenwerkers op straat gegaan. Gemeenten investeren in praktische preventieve maatregelen zoals het afsluiten van prullenbakken en brievenbussen,
het weghalen van afval en objecten en het tijdelijk weghalen van
kwetsbaar straatmeubilair.
Voornamelijk de grotere gemeenten hebben een centrale vuurwerkshow
georganiseerd. Daarnaast stimuleert, organiseert en/of subsidieert een
aantal gemeenten programma’s in de wijk, buurtfeesten en vreugdevuren.
6 Vuurwerkcijfers
In het kader van de productveiligheid heeft de ILT vuurwerk dat in
Nederland werd geïmporteerd getest op veiligheid. Al het geteste
vuurwerk was voorzien van een CE-markering. In 25% van de onderzochte
gevallen is het vuurwerk afgekeurd vanwege een hoog veiligheidsrisico.
De inspectie zoekt gericht naar afwijkingen van artikelen waardoor de
consument extra risico loopt bij afsteken.
6.1 Letselcijfers
Veiligheid NL rapporteert ieder jaar over het aantal letselgevallen dat rond
de jaarwisseling als gevolg van vuurwerk in ziekenhuizen moet worden
behandeld. Op 31 december 2016 en 1 januari 2017 zijn er 473 slachtoffers
van een vuurwerkongeval behandeld op de SEH van een ziekenhuis. Ten
opzichte van de jaarwisseling 2015–2016 betekent dit een daling van 2
procent. Twaalf procent van de SEH-bezoekers werd na behandeling
opgenomen in het ziekenhuis. Dat is iets lager dan vorig jaar. Tijdens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

15

jaarwisseling 2016–2017 viel één dodelijk slachtoffer als gevolg van
illegaal vuurwerk.
De overgrote meerderheid van de slachtoffers is zoals ieder jaar man (dit
jaar 76%). Ook blijkt ieder jaar dat het merendeel van de slachtoffers
vallen in de leeftijdscategorieën tussen 15 en 30 jaar. Dit jaar was een
derde deel van de slachtoffers (36%) jonger dan 20 jaar. Vorig jaar was dat
nog ruim de helft (53%). Dertig procent was in de leeftijdscategorie 20–29
jaar. Nog steeds zijn ook omstanders slachtoffer van vuurwerk. Bijna twee
derde (61%) van de op de SEH-afdeling behandelde slachtoffers had dit
jaar het vuurwerk niet zelf afgestoken, maar was een omstander. Vorig
jaar was dit fors lager (45%).
Wanneer gekeken wordt naar het zwaarste letsel – van eventueel
meerdere letsels – dat slachtoffers hebben opgelopen, blijkt dat 30
procent (een) brandwond(en) had. Bijna twee derde deel (64%) van de
slachtoffers die op een SEH-afdeling van een ziekenhuis zijn binnengekomen had letsel aan het hoofd, vooral oogletsel (36%). Het percentage
slachtoffers dat letsel had aan de ogen is hoger dan tijdens de
voorgaande jaarwisseling (23%). Een op de vier (24%) liep letsel op aan
hand/vingers, minder dan tijdens de vorige jaarwisseling (38%).
6.2 Luchtverontreiniging
In de eerste uren van 2017 is in veel steden van Nederland smog door fijn
stof gemeten. Dit werd veroorzaakt door de grote hoeveelheid vuurwerk
die tijdens de jaarwisseling is afgestoken. De luchtkwaliteit was in de
steden korte tijd «zeer slecht» volgens de Nederlandse Luchtkwaliteitsindex.
De hoogste concentratie fijn stof is gemeten op een meetstation in Den
Haag. Daar werd een gemiddelde uurconcentratie van 1118 microgram
fijn stof per kubieke meter lucht gemeten. De fijnstofconcentraties zijn in
de loop van de nacht op veel plaatsen gedaald tot normale waarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

16

Bijlage 3

Strafeisen en straffen Geweld tegen politieambtenaren
Met de aangenomen motie van de leden Van Toorenburg en Tellegen7
over geweld tegen politieambtenaren (GTPA), heeft uw Kamer gevraagd
om inzicht in de gevorderde en opgelegde straffen in 2015 en 2016. Er
bestond met name onduidelijkheid over de wijze waarop en het aantal
zaken waarin een strafeis van +200% wordt gesteld door het openbaar
ministerie (OM) en als die eis wordt gesteld of deze dan ook wordt
toegewezen door de rechter. In dat kader heb ik toegezegd om het OM te
vragen naar cijfers met betrekking tot zaken waarbij het geweld tegen
politieambtenaren betrof en uitleg te geven over de werking van de
verhoogde strafeis van 200%.
Uw Kamer heeft al eerder vragen gesteld over de gevorderde en
opgelegde straffen bij Veilige Publieke Taak-zaken. Naar aanleiding van
het AO Veilige Publieke Taak (VPT) van 8 maart 2011 (Kamerstuk 28 684,
nr. 309) is gemonitord of het OM ook daadwerkelijk zwaardere straffen eist
in deze zaken en in hoeverre rechters meegaan in deze hogere strafeisen.
Uw Kamer is bij brief van 20 november 2012 geïnformeerd over het
onderzoek «Straftoemeting bij geweld tegen kwalificerende slachtoffers»
dat door de Universiteit van Tilburg is uitgevoerd, in opdracht van de
Raad voor de Rechtspraak.8 Uit dat rapport blijkt dat de rechter in grote
mate de eis van het OM volgt, zowel in modaliteit (zoals een geldboete,
taakstraf of gevangenisstraf) als in de hoogte van de sanctie. De hoogte
van de opgelegde straf bedraagt gemiddeld ruim 90% van de eis. Dat
houdt in dat weinig verschil zit tussen de strafeisen en opgelegde straffen.
Ook in 2014 is uw Kamer geïnformeerd over de wijze waarop de strafeis
van de officier tot stand komt.9 Uit vervolgonderzoek is gebleken dat de
verhoging van de strafeis met +200% bij geweld tegen kwalificerende
slachtoffers, en dus ook werknemers met een publieke taak, is ingebouwd
in de richtlijnen voor strafvordering en derhalve door de officieren van
justitie wordt betrokken bij de beoordeling van de ernst van het feit. Het
bepalen van de uiteindelijke strafeis in concrete zaken is maatwerk en
wordt niet uitsluitend door richtlijnen bepaald. Officieren van justitie
houden naast de in deze richtlijnen vastgelegde +200% verhoging –
conform de wet, de jurisprudentie en het beleid – rekening met andere
factoren zoals de omstandigheden waaronder het feit is gepleegd en de
persoon van de verdachte, hetgeen tot verhoging of verlaging kan leiden
van het in de richtlijn genoemde uitgangspunt.
In dit onderzoek kwam ook naar voren dat de uiteindelijke strafeisen bij
geweld tegen (onder andere) werknemers met een publieke taak niet altijd
uitkomen op +200%. Dit komt doordat de verhoging van +200% door het
OM niet als laatste element wordt toegepast. Als bij de formulering van de
uiteindelijke strafeis de verhoging van +200% als laatste zou worden
toegepast, dan zouden immers ook andere componenten die strafverzwarend zijn (bijvoorbeeld recidive of wapengebruik) daardoor ook nog
eens meetellen, waardoor de strafeis uiteindelijk verdrievoudigd zou
kunnen worden. Er is dan geen sprake meer van zuivere rechtstoepassing.
De systematiek van de strafvordering bepaalt uiteindelijk hoe hoog de
strafeisen in dit soort zaken uiteindelijk uitvallen.
Tot slot wordt in dit vervolgonderzoek geconcludeerd dat het OM bij
geweld tegen kwalificerende slachtoffers,10 niet alleen een hogere strafeis

7

Kamerstuk 29 628 nr. 684.
Kamerstuk 28 684, nr. 366.
9
Kamerstuk 28 684, nr. 406.
10
Hieronder valt ook agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

17

vordert maar ook op andere manieren kiest voor «verzwaring». Bijvoorbeeld door vaker te dagvaarden of een zwaardere modaliteit te eisen.11
Overeenkomstig de gedane toezegging heb ik het OM gevraagd over
welke cijfers met betrekking tot agressie en geweldsdelicten tegen
politieambtenaren het beschikt. Het OM geeft aan dat binnen de brede
groep van zaken van agressie en geweldsdelicten tegen werknemers met
een publieke taak (VPT), cijfers beschikbaar zijn van het aantal door het
OM beoordeelde zaken waarin het specifiek om agressie en geweld tegen
politieambtenaren, alsmede belediging van politieambtenaren (GTPA)
gaat:
– In 2015 heeft het OM 6.927 als agressie en geweld tegen politieambtenaren geoormerkte zaken beoordeeld. Daarvan zijn 4.594 zaken (66,3%)
gedagvaard, inclusief voegingen. Dagvaarden houdt in dat het OM
heeft besloten de zaak voor de rechter te brengen. Met voegen wordt
bedoeld dat het OM heeft besloten om een strafzaak tegelijkertijd met
een andere strafzaak aan te brengen bij de strafrechter:
– In 1460 zaken (21,1%) heeft het OM een strafbeschikking (opgelegde
straf door het OM), transactie (beslissing van het OM om de verdachte
een geldsom te laten betalen ter voorkoming van strafvervolging)
en/of een voorwaardelijk sepot (beslissing van het OM om onder
voorwaarden niet verder te vervolgen) opgelegd.
– In 703 zaken (10,1%) heeft het OM een onvoorwaardelijk sepot
opgelegd. Een onvoorwaardelijk sepot betreft de beslissing van het
OM om een verdachte niet verder te vervolgen.
– In 170 zaken (2,5%) heeft het OM besloten om de zaak te beëindigen
(bijvoorbeeld door deze over te dragen naar een ander arrondissement
of administratief te beëindigen door de zaak uit te schrijven, bijvoorbeeld omdat sprake was van een dubbele inschrijving).
– In 2016 betrof het aantal GPTA geoormerkte beoordeelde zaken door
het OM 7.662. Hiervan is in 5.104 zaken gedagvaard (66,6%) en is in
1514 zaken een strafbeschikking/transactie/voorwaardelijk sepot
opgelegd door het OM (19,8%); in 833 zaken heeft het OM besloten
onvoorwaardelijk te seponeren (10,9%) en in 211 zaken (2,8%) is
besloten de zaak te beëindigen in verband met overdracht/
administratieve beëindiging.
Het is mogelijk dat bij de registratie zaken niet als VPT worden herkend en
geregistreerd, waardoor deze niet worden meegenomen in de cijfers. Met
de aanbiedingsbrief Onderzoeksrapport en halfjaarlijkse voortgangsrapportage Veilige Publieke Taak d.d. 21 mei 201612 is uw Kamer geïnformeerd over de beperkte registratie van de hoogte van de strafeisen.13
Hierdoor is het niet mogelijk volledig zicht te genereren op de strafeisen in
de zwaardere zaken met betrekking tot agressie en geweld tegen
werknemers met een publieke taak (waaronder politieambtenaren),
waardoor een onjuist en vertekend beeld kan ontstaan omdat een groter
deel van de eisen in lichtere strafzaken bekend zijn.
De Raad voor de Rechtspraak heeft mij laten weten slechts beperkte
informatie beschikbaar te hebben over de vonnissen met betrekking tot
GTPA delicten, te weten de vonnissen die in eerste aanleg zijn behandeld
(rechtbank) waarbij strafbare beledigingen niet zijn meegenomen.
Van het totaal aantal zaken GTPA zaken die door de rechtbank zijn
behandeld, met uitzondering van strafbare belediging, heeft de rechtbank
als volgt geoordeeld (gemiddeld per jaar):
– 83% betrof een veroordeling met straf
11

Bijvoorbeeld een taakstraf in plaats van een geldboete of een gevangenisstraf in plaats van
een taakstraf.
Kamerstuk 28 684, nr. 460.
13
Het systeem Compas, waarin zwaardere zaken worden geregistreerd door het Openbaar
Ministerie, verplicht niet tot het vastleggen van de strafeis.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

18

–
–
–

2% betrof een uitspraak schuldig zonder straf
6% betrof een vrijspraak
9% betrof een andere uitspraak (o.a. niet ontvankelijk OM en ontslag
van alle rechtsvervolging)

Voor een vollediger beeld van cijfers over strafeisen en straffen is
uitgebreid dossieronderzoek en analyse hierop nodig zoals gedaan is in
het onderzoek «Straftoemeting bij geweld tegen kwalificerende slachtoffers» dat hierboven uitgebreid is toegelicht. De vraag is echter of een
dergelijk uitgebreid intensief onderzoek op dit moment nodig is. Uit het
hierboven beschreven onderzoek is namelijk al gebleken dat het OM
conform de Richtlijn inzake kwalificerende delicten handelt en dat de
rechter deze voor het overgrote deel opvolgt. Ik heb geen enkele
aanwijzing of reden om aan te nemen dat dit nu niet meer het geval is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 504

19