Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 338

Wetenschapsbudget

Nr. 210

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 oktober 2019
Inleiding
Met deze brief informeer ik u over de inzet op digitalisering in de
wetenschap vanuit de regeerakkoordmiddelen van OCW, conform de
toezegging aan lid Van Meenen tijdens het VAO wetenschapsbeleid op
13 juni 2018. Daarnaast gebruik ik deze brief om u het NWO-rapport
«Uitvoeringsplan investeringen digitale onderzoeksinfrastructuur» aan te
bieden1. Dit is een vervolg op mijn eerdere brief van 26 maart 2019.2 Ik ga
eerst in op de context van de digitale transitie in de wetenschap en daarna
op de inzet van de regeerakkoordmiddelen.
Digitalisering in en van de wetenschap
De digitale transitie heeft steeds meer impact op de wetenschap.
Digitalisering is steeds vaker onderwerp van onderzoek, maar verandert
ook de manier waarop wetenschap wordt bedreven. Zo zijn onderzoek
naar kunstmatige intelligentie en de impact van digitalisering op de
maatschappij en economie groeiende onderzoeksterreinen. Tegelijk zien
we dat big data, supercomputers en software steeds essentiëler worden
om in wetenschapsgebieden zoals astronomie, biologie, scheikunde,
economie of taalkunde in de top van de wetenschap te kunnen blijven
meedoen. Door digitale technologie wordt het verwerken en analyseren
van steeds grotere hoeveelheden gegevens en het ontwikkelen van
complexere modellen mogelijk gemaakt. Ook kunnen sommige taken
rondom onderzoek worden geautomatiseerd. Hierdoor kunnen de
kwantiteit en de kwaliteit van wetenschappelijke kennis worden vergroot
en verdiept.

1
2

kst-29338-210
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 29 338, nr. 189

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 210

1

Digitalisering is ook belangrijk om de ambities van open science te
behalen. Het hergebruik van data is een belangrijk onderdeel van open
science. Gedeelde data zijn belangrijk om voort te kunnen bouwen op
bestaand onderzoek en voor reproductieonderzoek. Hiervoor zijn de FAIR
principes (findable, accessible, interoperable and reusable), de European
Open Science Cloud en het Nationaal Platform Open Science van belang.
Het delen en beheren van data vereist een goede digitale infrastructuur en
de juiste digitale vaardigheden. Daarom adviseert NWO om een deel van
de middelen voor digitale onderzoeksinfrastructuur in te zetten om bij te
dragen aan open science.
Om wetenschappelijk op wereldniveau relevant te blijven, is het belangrijk
om te blijven investeren in digitalisering in en van de wetenschap.
Universiteiten en onderzoekers zijn al geruime tijd bezig met investeringen in de digitale transitie, er is geen wetenschapsgebied waarop dit
niet van invloed is. Dit betekent ook dat veel investeringen in digitalisering
worden gedaan die integraal onderdeel vormen van investeringen in de
wetenschap, en daarom soms iets minder in het oog springen.
Gezien het belang van digitalisering, heeft het kabinet met de regeerakkoordmiddelen hierop ook direct ingezet. Deze extra investeringen richten
zich op de digitale onderzoeksinfrastructuur. Daarnaast wordt
ICT-onderzoek versterkt in de sectorplannen en de Nationale Wetenschapsagenda. De totale investeringen in digitalisering in en van de
wetenschap zijn meer omvattend. Uit Europese middelen wordt bijvoorbeeld ook in Nederland veel geïnvesteerd in digitalisering in en van de
wetenschap. In de nieuwe EU-begrotingsperiode 2021–2027 zal worden
ingezet op digitalisering, bijvoorbeeld in Horizon Europe, het Kaderprogramma voor Onderzoek en Innovatie en het nieuwe Digital Europe
Programma. Daarnaast spelen Nederlandse instellingen als het Centrum
voor Wiskunde en Informatica (CWI), SURF, eScience Center en Data
Archiving and Networked Services (DANS) een belangrijke rol in het
ontwikkelen en toepassen van ICT in de wetenschap.
Regeerakkoordmiddelen
In onderstaande gedeelten informeer ik u over de inzet op digitalisering in
de regeerakkoordmiddelen conform de toezegging aan lid Van Meenen.
De investeringen in de digitalisering in de wetenschap uit deze middelen
vallen uiteen in de digitale onderzoeksinfrastructuur (op basis van het
NWO-rapport3), de middelen die via de Nationale Wetenschapsagenda
worden ingezet en de sectorplannen.4 Het gaat om € 32,4 miljoen5 aan
middelen die direct worden ingezet voor digitalisering en ongeveer € 47
miljoen6 aan middelen die worden ingezet voor onderzoek waarin
digitalisering zichtbaar een belangrijke rol speelt.

3

NWO (2019). Integrale aanpak voor digitalisering in de wetenschap: uitvoeringsplan investeringen digitale onderzoeksinfrastructuur. Uitvoeringsplan is toegevoegd als bijlage aan deze
brief.
4
Uitwerking concrete investeringen regeerakkoordmiddelen wetenschap Kamerstuk 29 338, nr.
158
5
€ 20 miljoen voor digitale infrastructuur, € 8,4 miljoen voor Informatica via het sectorplan Bèta
en techniek en € 4 miljoen voor digitalisering in het sectorplan voor Sociale- en geesteswetenschappen.
6
€ 30 miljoen via de eerste actielijn van de NWA, € 3,05 miljoen via de tweede actielijn van de
NWA en ongeveer 1/3 van de middelen voor de overige bèta wetenschappen (~€ 8,7 miljoen)
en technische wetenschappen (~€ 5,7 miljoen) in het sectorplan Bèta en techniek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 210

2

Digitale onderzoeksinfrastructuur
In een eerdere brief heb ik uw Kamer geïnformeerd over de inzet van de
middelen voor digitale onderzoeksinfrastructuur.7 In het bijgevoegde
rapport geeft NWO een uitwerking voor de inzet van deze middelen. De
middelen worden ingezet langs twee hoofdlijnen: Rekenfaciliteiten en
Digitalisering.
Rekenfaciliteiten
Om de benodigde rekencapaciteit te behouden is vernieuwing van de
hardware nodig. Met een nieuwe supercomputer kunnen de Nederlandse
onderzoekers grootschalige modellen en berekeningen blijven uitvoeren,
met de investeringen in de andere rekenfaciliteiten worden ook onderzoekers met specifieke rekenbehoeftes voorzien. Aanvullend wordt er
geïnvesteerd in de benodigde expertise om de nieuwe supercomputer en
de andere rekenfaciliteiten optimaal te kunnen inzetten voor de verschillende wetenschapsgebieden.
Ontwikkelingen in high performance computing gaan snel en daarom
wordt binnen de ICT-middelen ook gespaard voor de toekomst. De leden
van SURF en daarmee de gebruikers van de supercomputer zullen
eveneens bijdragen aan deze reserveringen. Op dit moment werkt NWO in
samenspraak met het veld aan een langetermijnvisie voor de reserveringen voor high performance computing.
Digitalisering
Met de investeringen in de bredere digitalisering van wetenschappelijke
infrastructuur wordt bijdragen aan de ambitie in het Nationaal Plan Open
Science (NPOS), om onderzoeksdata optimaal geschikt te maken voor
hergebruik. In Digitale Competentie Centra worden onderzoekers
ondersteund met technologische hulpmiddelen rondom data en software
voor onderzoek. Met deze investeringen kunnen onderzoekers makkelijker
meer data verwerken, opslaan en delen en kunnen complexere modellen
worden ontwikkeld. In onderstaande tabel vindt u een specificering van de
inzet van de middelen in de digitale onderzoeksinfrastructuur.
Impulsfinanciering 2018/2019
Rekenfaciliteiten
Supercomputer
Jaarlijkse reserveringen toekomstige high
performance computing behoeften
Overige rekenfaciliteiten
Opslag hardware
Kennisvernieuwing rekenfaciliteiten
Expertise en ondersteuning rekenfaciliteiten en
datacentra – door SURF
Digitalisering
Impulsfinanciering Digitale Competentie Centra
(DCC) lokaal (via een eenmalige call)
Stimulering Thematische Digitale Competentie
Centra (via een doorlopende call)
Inrichten en onderhouden gefedereerd netwerk,
ondersteuning lokale DCC’s – door SURF
Netherlands e-Science Center – vergroten calls

7

Structurele
financiering ≥ 2020

18 (+2) mln1

3,0 mln
1,5 mln
3,5 mln

4 (+2) mln2
2,5 mln
1,0 mln
3,5 mln

2,0 mln

2,0 mln

4,5 mln
2,5 mln

2,5 mln

2,0 mln
3,0 mln

2,0 mln
2,5 mln

Kamerstuk 29 338, nr. 189

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 210

3

Totaal

Impulsfinanciering 2018/2019

Structurele
financiering ≥ 2020

40,0 mln

20,0 mln

Voor de vervanging van supercomputer Cartesius zal SURF eenmalig een bedrag van € 2 mln.
bijdragen.
2
SURF en de leden dragen jaarlijks € 2 mln. bij aan de reserveringen voor toekomstige supercomputing behoeften.
1

Tabel: NWO (2019). Integrale aanpak voor digitalisering in de wetenschap

De Nationale Wetenschapsagenda
De Nationale Wetenschapsagenda (NWA) heeft als doel om wetenschappelijke doorbraken te realiseren en maatschappelijke opgaven op te
lossen op de 140 geclusterde vragen en de 25 NWA-routes. Het
NWA-programma bestaat uit vier actielijnen: (1) langjarig onderzoek door
consortia; (2) NWA-calls op initiatief van departementen; (3) netwerken en
vernieuwing; en (4) wetenschapscommunicatie en outreach.8 Afgelopen
juli heb ik uw Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de eerste call,
hieronder illustreer ik de aandacht voor digitalisering in deze eerste
uitkomsten.9
Digitalisering is een onderwerp in meerdere NWA-routes, waaronder
«Smart Industry» en «Waardecreatie door verantwoorde toegang tot en
gebruik van data». Van de 17 gehonoreerde voorstellen in de eerste call in
actielijn één, besteden vijf voorstellen aandacht aan digitalisering
(gezamenlijk € 30 miljoen).10 Zo worden in het project «PrimaVera:
Predictive maintenance for very effective asset management» nieuwe big
data algoritmes ontwikkeld om storingen aan infrastructuur en productiemiddelen beter te voorspellen en zo onderhoud beter te plannen, terwijl in
het project «Preparing for vector-borne virus outbreaks in a changing
world: a One Health Approach» digitale technologieën worden toegepast
om het voorkomen van uitbraken van infectieziekten te onderzoeken.
Op het initiatief van departementen zijn twee van de zes calls in 2019
direct relevant voor digitalisering («cybersecurity» en «preventie en big
data»), vanuit de NWA worden deze voorstellen co-gefinancierd voor in
totaal € 3,05 miljoen. Voor 2020 zijn acht calls voorzien, twee hiervan zijn
direct relevant voor digitalisering («digitale innovaties en werk» en
«encryptie»). Digitalisering is het onderwerp in twee van de zes calls die in
2019 samen met departementen zijn ontwikkeld (NWA actielijn twee). De
call over cybersecurity heeft een omvang van € 5,15 miljoen (inclusief een
bijdrage van € 3,6 miljoen van zeven departementen); de call over
preventie en big data heeft een omvang van € 3,0 miljoen (inclusief een
bijdrage van € 1,5 miljoen door het Ministerie van VWS).
ICT binnen de sectorplannen
De sectorplannen geven een gerichte impuls aan de basis van het
wetenschappelijk onderzoek in zowel de bèta en techniek als de sociale en
geesteswetenschappen. Er is hiervoor in totaal jaarlijks € 70 miljoen
De totale middelen in de NWA zijn: € 70 miljoen in 2018, € 108 miljoen in 2019, naar € 130
miljoen structureel vanaf 2020.
9
Kamerstuk 29 338, nr. 207
10
De projecten zijn: «PrimaVera: Predictive maintenance for Very effective asset management»,
«Living on Soft Soils: Subsidence and Society», «CORTEX: the Center for Optimal, Real-Time
Machine Studies of the Explosive Universe», «Preparing for vector-borne virus outbreaks in a
changing world: a One Health Approach» en «An Internet of Secure Things – INTERSECT»
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 210

4

beschikbaar: € 10 miljoen voor de sociale en geesteswetenschappen en
€ 60 miljoen voor bèta en techniek. Universiteiten kunnen hiermee
bijvoorbeeld hun onderzoekscapaciteit uitbreiden, nieuw talent aantrekken
en talent behouden. De aanpak van sectorplannen stimuleert bottom-up
afstemming en samenwerking in onderzoek. In beide sectoren dragen de
sectorplanmiddelen bij aan digitalisering van de sector en versterken ze
ICT-onderzoek.
Bèta en techniek
De sector bèta en techniek is zeer belangrijk voor onderzoek naar de harden software die nodig is voor digitalisering. Tegelijk wordt binnen de
sector bèta en techniek al sinds lange tijd op grote schaal gebruik gemaakt
van digitale technologie. De verwachting is dat dit nog gebruikelijker en
belangrijker wordt voor de sector. Het is daarom belangrijk om te
investeren in digitalisering in dit sectorplan.
Binnen de informatica wordt de basis versterkt met € 8,4 miljoen per jaar.
Het onderzoek is internationaal van zeer hoge kwaliteit. In de andere
bèta-disciplines uit het sectorplan, de wiskunde, scheikunde en natuurkunde, gaat ongeveer een derde van de middelen11 naar ICT-onderzoek en
digitalisering. In de scheikunde bijvoorbeeld naar computational chemie
en AI in materialenonderzoek, of in de wiskunde naar onderwerpen zoals
cybersecurity, netwerken en statisch leren. In de technische wetenschappen gaat naar schatting eveneens een derde van de middelen12 naar
digitalisering. Daar is een trend zichtbaar naar machine learning en AI bij
onder andere de robotica, vliegtuigen, auto’s en de zorg.
Sociale en geesteswetenschappen
Een succesvolle digitale transitie kan niet zonder sociale en geesteswetenschappers (SSH) die zich zowel met de adoptie als de gevolgen van
digitale technologie bezig houden. Technologieën zoals AI en ontwikkelingen zoals digitale platforms zijn niet alleen interessant voor
informatica-onderzoekers maar juist ook voor economen, filosofen,
bestuurskundigen, psychologen, taalkundigen en andere sociale en
geesteswetenschappers. Daarnaast begint digitalisering ook een impact te
hebben op de manier waarop sociale en geesteswetenschappen worden
bedreven.
Zowel de bronnen als de methoden voor onderzoek zijn de laatste tien
jaar ingrijpend gewijzigd voor de sociale en geesteswetenschappen.13 Er
valt echter nog veel te winnen, daarom investeer ik via het sectorplan
voor SSH jaarlijks € 4 miljoen in de digitale sociale en geesteswetenschappen. Hiervan wordt € 2 miljoen ingezet voor een landelijk platform
om digitale infrastructurele voorzieningen binnen de SSH te coördineren
en voor financiering van digitale infrastructuur. Met het overkoepelende
platform kan de SSH de middelen op strategische wijze toekennen.
Daarnaast investeer ik gedurende de komende drie jaar € 2 mln. per jaar
in interdisciplinair onderzoek naar maatschappelijke en wetenschappelijke
digitaliseringsvraagstukken.

Voor de bètawetenschappen is in totaal jaarlijks € 34,4 miljoen beschikbaar, daarvan is € 8,4
miljoen voor informatica en voor de wiskunde, natuurkunde en scheikunde samen is € 26
miljoen beschikbaar. De schatting is gemaakt door te kijken welke gehonoreerde posities in de
sectorplannen een ICT-component bevatten.
12
Voor de technische wetenschappen is in totaal jaarlijks € 17 miljoen beschikbaar. Schatting is
gemaakt door te kijken welke gehonoreerde posities in de sectorplannen een ICT-component
bevatten.
13
NWO (2017). Topwetenschap vereist topinfrastructuur.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 210

5

Digitalisering in de toekomst
Zoals blijkt uit bovenstaande, wordt een significant deel van de regeerakkoordmiddelen geïnvesteerd in digitalisering van en in de wetenschap.
Investeringen in digitalisering zullen ook in de toekomst noodzakelijk
blijven. Nieuwe digitale technologieën brengen nieuwe vragen mee en
bieden tegelijk nieuwe mogelijkheden om wetenschappelijk onderzoek
beter en uitgebreider te maken. Daarom sluit ik mij aan bij de nationale
AI-coalitie, om wetenschappelijk onderzoek naar AI te versterken.
Digitalisering biedt grote kansen voor toegenomen efficiëntie en kwaliteit
van onderzoek. Ik zet mij graag in om onderzoekers te helpen deze kansen
te verzilveren en hiermee onze wetenschappelijke kennis te vergroten en
een bijdrage te leveren aan het oplossen van maatschappelijke
uitdagingen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 210

6