Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3706
Vragen van de leden Groothuizen, Sneller en Van Beukering (allen D66)
aan de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van Justitie en
Veiligheid en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht
«Mondkapjesplicht in grote steden» (ingezonden 3 augustus 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van
Justitie en Veiligheid (ontvangen 11 augustus 2020).
Vraag 1, 2
Hoe verhouden de lokale experimenten met mondkapjes zich tot artikel 10
van de Grondwet? Kunt u bij uw antwoord ingaan op het advies van de Raad
van State van 25 mei 2020 en de kritiek geuit in de media door drie hoogleraren?1 2
Hoe borgt u dat bij de invulling van de lokale experimenten artikel 10 van de
Grondwet wordt nageleefd?
Antwoord 1, 2
Verschillende veiligheidsregio’s kampen met bijzondere uitdagingen als het
gaat om de naleving van de COVID-maatregelen en de handhaving daarop. Er
bestaat een bredere behoefte bij veiligheidsregio’s om te experimenten met
gedragsinterventies. Veiligheidsregio’s krijgen – binnen de kaders van de
wetgeving – de ruimte om lokaal te verkennen welke oplossingen bijdragen.
Amsterdam en Rotterdam hebben aangegeven grote knelpunten te ervaren
op een aantal drukke plekken in de stad. Jongeren en toeristen houden zich
vaak niet aan de geldende anderhalvemeternorm. Deze veiligheidsregio’s
doen daarom vanaf 5 augustus een experiment met een mondkapjesplicht op
bijzondere plekken. Dit geeft de mogelijkheid om ervaringen op te doen en zo
in ogenschouw te nemen wat de gedragseffecten zijn van een dergelijke
maatregel. De gedragsunit van de RIVM kan daar een bijdrage aan leveren.
In tegenstelling tot het genoemde standpunt van de hoogleraren, meent het
kabinet dat gelet op de bijzondere situatie waarin we ons bevinden bij
uitzondering het inzetten van deze noodverordeningen tijdelijk mogelijk is. In
het advies van de Raad van State van 25 mei 2020 kan steun worden
1

AD, 30 juli 2020, «Mondkapjesplicht in grote steden: «Dit zijn de consequenties van niet houden
aan regels»« (https://www.ad.nl/dossier-coronavirus/mondkapjesplicht-in-grote-steden-dit-zijnde-consequenties-van-niet-houden-aan-regels~aeec1d7c/)
2
NRC Handelsblad, 27 juli 2020, «Algemene mondkapjesplicht kan juridisch niet».

ah-tk-20192020-3706
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

gevonden voor dit standpunt. Uiteraard is motivering van noodzaak,
proportionaliteit en subsidiariteit van maatregelen steeds vereist. Dit gaat dan
om een goede motivatie naar tijd en plaats, op basis van de lokale ontwikkelingen rond gedragingen van de bewoners en bezoekers. Om de situatie met
de noodverordeningen zo kort mogelijk te laten bestaan heeft het kabinet het
wetsvoorstel Tijdelijke wet maatregelen covid-19 ingediend.
Vraag 3
Heeft u over de lokale experimenten overleg gevoerd met politie, Openbaar
Ministerie en rechtspraak? Zo ja, hoe kijken zij aan tegen een eventuele lokale
verplichting om mondkapjes te dragen? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid
dat alsnog te doen?
Antwoord 3
De lokale experimenten zijn een initiatief van voorzitters van veiligheidsregio’s, waarvoor het kabinet ruimte heeft geboden. Aangezien het lokale
experimenten betreft, is het aan de veiligheidsregio’s om over de handhaving
overleg te voeren. De veiligheidsregio’s hebben de experimenten besproken
in de driehoek dan wel het beleidsteam en hebben zich juridisch laten
adviseren over de vormgeving van de experimenten.
Vraag 4, 5
Is het de bedoeling dat een eventuele lokale verplichting tot het dragen van
een mondkapje wordt bedreigd met een (strafrechtelijke) sanctie als deze
verplichting niet wordt nageleefd? Zo ja, welke sanctie?
Acht u een lokale mondkapjesverplichting handhaafbaar? Zo ja, waarom? Zo
nee, waarom gaat u dan samen met de veiligheidsregio’s een verplichting
uitwerken? Hoe verhoudt een verplichting tot het dragen van een mondkapje
zich tot de anderhalve meter regel? Wordt er bij het dragen van een
mondkapje nog gehandhaafd op die regel?
Antwoord 4, 5
De voorzitters van de veiligheidsregio’s hebben het dragen van een mondkapje opgenomen in noodverordeningen. Zij willen verkennen of een
mondkapjesplicht op specifieke drukke plekken een bijdrage kan leveren in
het beter kunnen naleven van de anderhalvemeternorm. Het is dus nadrukkelijk een aanvulling op de anderhalvemeternorm, en komt daarvoor niet in de
plaats. Overtreding hiervan is strafbaar (artikel 443 van het Wetboek van
Strafrecht). Op schending van de mondkapjesplicht staat een boete van 95
euro. De voorzitters van de veiligheidsregio’s hebben bestuursrechtelijke
mogelijkheden om hun noodverordeningen te handhaven (artikel 34 van de
Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid). De voorzitters van de
veiligheidsregio’s hebben aangegeven in de eerste periode mensen te zullen
aanmoedigen een mondkapje te dragen of anders vragen het gebied te
verlaten.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u de houdbaarheid van een eventueel opgelegde sanctie bij
de strafrechter? Kunt u daarbij ook ingaan op het gegeven dat inmiddels
(mogelijk) geen sprake meer is van een absolute noodsituatie, maar de
wetgever de mogelijkheid heeft (gehad) om te voorzien in een solide
juridische basis en de rechter daarom wellicht kritischer zal kijken naar een
verplichting tot het dragen van een mondkapje?
Antwoord 6
Gelet op de uitzonderlijke situatie waarin we ons bevinden vinden wij het
aanvaardbaar dat de deze noodverordeningen tijdelijk worden toegepast. Om
deze situatie zo kort mogelijk te laten bestaan heeft het kabinet het wetsvoorstel Tijdelijke wet maatregelen covid-19 ingediend. Het is niet aan de regering
om te treden in de eventuele beoordeling van de sanctie door de rechter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 7
Deelt u de mening dat het ongelukkig is dat mensen mogelijk kunnen worden
beboet voor een overtreding die wellicht later geen stand houdt bij de
rechter, terwijl die rechter momenteel ook nog eens moeizaam is te bereiken?3
Antwoord 7
Gelet op de uitzonderlijke situatie waarin we ons bevinden vinden wij het
aanvaardbaar dat deze noodverordeningen worden toegepast. In Nederland is
de rechtsbescherming adequaat geregeld en bestaat de mogelijkheid om
tegen een boete verzet aan te tekenen. Het OM beoordeelt alle door politie en
BOA’s uitgeschreven processen-verbaal en weegt in elk individueel geval
zorgvuldig of de zich voorgedane situatie aanleiding geeft tot het opleggen
van een boete vanwege overtreding van de noodmaatregelen. Voorafgaand
aan het opleggen van een boete wordt vastgesteld of er een strafbaar feit is
gepleegd en wordt de schuld vastgesteld. Indien mensen het niet eens zijn
met de uitgevaardigde strafbeschikking kan men verzet aantekenen bij de
kantonrechter. Vervolgens is het uiteindelijk aan de rechter om te beoordelen
of de strafbeschikking rechtmatig is opgelegd, waarbij rekening zal worden
gehouden met de omstandigheden van het geval. Door het uitbreken van het
coronavirus heeft de rechtspraak noodgedwongen het aantal terechtzittingen
moeten beperken. In eerste instantie (vanaf 17 maart jl. tot 11 mei jl.) werden
alleen (zeer) urgente zaken behandeld, vanaf 11 mei jl. heeft de Rechtspraak
weer zo veel mogelijk zaken opgepakt. De Rechtspraak en het OM spannen
zich beide in om vóór 1 september 2020 een
aantal verzetszaken tegen corona-strafbeschikkingen bij de kantonrechter aan
te brengen. Het OM maakt in dat kader een representatieve selectie van deze
verzetszaken.
Vraag 8
Hoe gaat u de burger uitleggen dat u vanuit gezondheidsperspectief geen
reden ziet om een niet-medisch mondkapje te dragen, maar dat dit – onder
omstandigheden – toch wordt verplicht? Vindt u de behoefte om te experimenteren voldoende grond voor een verplichting? Zo ja, kunt u dat toelichten?
Antwoord 8
Zie antwoord op vraag 1 en 2.
We hebben er begrip voor dat zij willen experimenteren om op specifieke
plekken met een mondkapjesplicht het gedrag van mensen te beïnvloeden
zodat de anderhalvemeternorm beter wordt nageleefd en zo de verspreiding
van het virus beperkt wordt. We willen allen graag weten hoe aanvullende
maatregelen een bijdrage kunnen leveren aan gedragsbeïnvloeding.
Vraag 9
Waarom kiest u niet voor een oproep om, op sommige plekken, vrijwillig een
mondkapje te dragen, zoals ook de aanbeveling om regelmatig de handen te
wassen berust op vrijwilligheid?
Antwoord 9
Het staat iedereen vrij om vrijwillig een mondkapje te dragen. Daarbij roepen
we nadrukkelijk op dat mensen zich goed laten informeren over het correct
gebruiken van die mondkapjes. De voorzitters van de veiligheidsregio’s geven
aan dat toeristen en jongeren zich juist minder laten leiden door de geldende
norm. Op hele drukke plekken is handhaving op de anderhalve meter dan
lastig. Het experiment is erop gericht om te kijken of een mondkapjesplicht
een positieve invloed kan hebben op de gedragsbeïnvloeding en daarmee
een goede aanvulling is op de genomen maatregelen.
Vraag 10
Kunt u deze vragen zo snel mogelijk, maar uiterlijk 11 augustus 2020
beantwoorden?

3

Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3497 (antwoorden 4 en 5).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4