Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1535
Vragen van het lid Bisschop (SGP) aan de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over het besluit om drempels in de ruggenteelt op
kleigronden verplicht te stellen (ingezonden 8 januari 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 3 februari 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «Milieueffectrapportage van maatregelen
zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn»?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u ervan op de hoogte dat alleen voor hellende percelen veldonderzoek
is gedaan naar het effect van drempels in ruggenteelten op de oppervlakkige
afspoeling en dat voor vlakke percelen geen gegevens bekend zijn?
Antwoord 2
Het rapport «Milieueffectrapportage van maatregelen zesde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn» maakt deel uit van de verplichte plan-milieueffectrapportage
die in het kader van de totstandkoming van het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn in 2017 is doorlopen. In 2020 is door Wageningen Universiteit
& Research als vervolg hierop veldonderzoek3 uitgevoerd naar het effect van
drempels in percelen met aardappels op ruggen op vlakke percelen in Noorden Zuid-Limburg. In dit onderzoek zijn een ruggenteelt met een drempel, een
ruggenteelt zonder drempel en een teelt met een ruwe rug (aangelegd door
een gitter-roller) met elkaar vergeleken.
1

Nagehangen Besluit tot wijziging van het Besluit gebruik meststoffen ter uitvoering van het
zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn en tot wijziging van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet teneinde een grondslag op te nemen voor het uitsluitend verstrekken van gegevens via
de elektronische weg, Kamerstuk 2021D00430
2
Rapport «Milieueffectrapportage van maatregelen zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn»,
Wageningen University & Research, https://www.wur.nl/nl/show/RapportMilieueffectrapportage-van-maatregelen-zesde-Actieprogramma-Nitraatrichtlijn.htm, (p. 41)
3
Voorlopige resultaten van onderzoek in opdracht van het Ministerie van LNV via het project
Effectgerichte maatregelen fosfaatzuivering

ah-tk-20202021-1535
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

De eerste onderzoeksresultaten laten zien dat in de ruggenteelt met drempels
een duidelijk effect op het volume oppervlakkig afstromend water werd
gemeten. Met de vermindering van de oppervlakkige afstroming spoelde ook
minder sediment af. Ook bij de ruw aangelegde ruggen werd minder
oppervlakkige afstroming gemeten, zij het minder geprononceerd. Het
blokkerende effect nam lopende het seizoen af. Op de percelen waar in de
loop van 2020 hevige neerslag optrad, zijn drempels weggespoeld. Analyse
van de concentraties in het opgevangen afgestroomde water en sediment
wordt nog uitgevoerd. Komend jaar zal verder onderzoek plaatsvinden
waarnaar publicatie zal plaatsvinden in de tweede helft van 2022.
Hierbij is goed op te merken nutriënten die niet afspoelen kunnen worden
benut door de teelt en dat is in het voordeel van de landbouwer. Door de
drempeltjes filtreert het water in het gehele perceel in en stroomt het niet af
naar een lager gedeelte binnen het perceel, waardoor schade wordt
voorkomen. Bij een langere periode van droogte wordt regen beter benut.
Vraag 3
Hoe waardeert u de constatering in het STONE-onderzoek dat de toename
van het P-transport via oppervlakkige afstroming ongeveer gelijk op gaat met
de afname via drainage, ook op kleigronden met bouwland en is de
veronderstelling juist dat het netto-effect op de belasting van het oppervlaktewater dan beperkt is?4
Antwoord 3
Door het nemen van de maatregel in ruggenteelt op onder andere kleigronden, verandert de totale hoeveelheid water die uit de bodem van een perceel
wordt afgevoerd nauwelijks. Een vermindering van waterafvoer door
afspoeling leidt tot een toename van afvoer uit buisdrains en direct naar
waterlopen.
Echter, voor de belasting van het oppervlaktewater is het van belang om
vooral de oppervlakkige en ondiepe routes door de bodem te beperken,
omdat in ondiepe bodemlagen het fosfaatgehalte doorgaans hoger is dan in
diepere bodemlagen. Effecten op de uit- en afspoeling van fosfor zijn
daarmee, met deze maatregelen, groter dan effecten op de verhouding tussen
afstromende en dieper uitspoelende watervolumes.
STONE houdt rekening met deze verschillen, maar de onzekerheden in de
berekening van oppervlakkige afspoeling zijn groot. Zoals elk model is het
een benadering van de werkelijkheid en wordt niet elke denkbare parameter
meegenomen. Dit model is het beste dat op dit moment voorhanden is.
Uiteraard wordt constant werk verricht aan het verbeteren van deze modellen
aan de hand van de laatste wetenschappelijke inzichten.
Overigens kan een landbouwer in plaats van het vormen van drempels ook
één van de andere mogelijkheden toepassen, te weten het frezen van een
opvanggreppel waarbij een landbouwer afwaterende greppels of infiltratiesleuven aanlegt die bij normale weersomstandigheden het afstromende water
opvangen en niet afwateren op de watergang of het verbreden van de
teeltvrije zone langs watergangen5.
Vraag 4
Hoe verhoudt de constatering in de milieueffectrapportage dat indicatieve
berekeningen met het STONE-model laten zien dat het aandeel van oppervlakkige afstroming in de totale P-vracht voor drogere percelen 2–20% kan
bedragen zich tot tabel 9b waar wordt aangegeven dat het aandeel van
oppervlakkige afstroming voor akkerbouw op kleigronden niet meer is dan
1–5%?
Antwoord 4
De verschillen in percentages worden verklaard door de natheid van een
perceel. Bij drogere percelen is de waterafvoer kleiner dan bij nattere
percelen doordat op drogere percelen een deel van het neerslagoverschot
neerwaarts naar diepere bodemlagen stroomt. Bij nattere percelen stroomt

4

Onderzoek «Oppervlakkige afstroming en diepte van modelprofielen», 2013, Alterra
Wageningen UR, https://edepot.wur.nl/294091
5
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 242

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

water vanuit diepere lagen opwaarts naar buisdrains en waterlopen.
Eenzelfde hoeveelheid oppervlakkig afgestroomd water leidt bij een droger
perceel tot een hoger percentage van de totale afvoer dan bij een natter
perceel.
Vraag 5
Is de veronderstelling juist dat een groot deel van de bemesting toegepast
wordt vóór het poten en aanaarden van de ruggen en de meeste bemesting
dus toegepast wordt in de teeltperiode met de minste risico’s op oppervlakkige afspoeling vanwege de ruggenteelt?
Antwoord 5
Dierlijke mest wordt voor het poten en aanaarden opgebracht. Dierlijke mest
wordt in de grond ingebracht. Door het poten en aanaarden wordt de grond
omgewoeld en wordt de mest vermengd met de bodem. Daarmee kan de
mest ook in de rug terecht komen. Door erosie van de rug, kan afspoeling
plaatsvinden van de grond en ook de mest. Ook in de teeltperiode bestaat
dus het risico op oppervlakkige afspoeling vanwege de ruggenteelt. Daarnaast zorgen de ruggen voor kanalisering van het afstromende regenwater,
waardoor erosiegeultjes ontstaan. Hiermee kunnen grond en mest naar het
oppervlaktewater worden vervoerd. Het toepassen van maatregelen om
stroombaanvorming of directe afvoer naar het oppervlaktewater te voorkomen, voorkomt de afvoer van nutriënten naar het oppervlaktewater en
daarmee belasting van het oppervlaktewater.
De maatregel heeft naar verwachting het grootste effect op de afspoeling van
fosfaat. Dit wordt bevestigd in Belgisch onderzoek6. De afspoeling van fosfaat
wordt naast de waterafstroming ook gereguleerd door het fosfaatgehalte van
de bodem aan het landoppervlak.
Mestsoorten, zoals kunstmest, die niet emissiearm hoeven te worden
opgebracht, kunnen ook in een later stadium toegepast worden.
Vraag 6
Deelt u de analyse dat de constatering in de milieueffectrapportage dat het
aanbrengen van drempels in de ruggenteelt een sterk positief milieuvoordeel
heeft alleen van toepassing is op hellende percelen, en niet op vlakke
percelen?
Antwoord 6
Deze analyse deel ik niet. Voorlopige resultaten wijzen er op dat ook op
vlakke percelen drempels een blokkerend effect hebben op uit- en afspoeling
van nutriënten. Kwantificering van dit effect vindt plaats in (lopend) onderzoek7. Daarnaast geldt wel dat op hellende percelen oppervlakkige afstroming
veel sneller verloopt. Dit is afhankelijk van de hoeveelheid neerslag. Op
hellende percelen zullen de drempels bij een kleiner watervolume uit neerslag
eerder overstromen dan op vlakke percelen. Het kwantitatieve verschil in
effect tussen vlakke percelen en hellende percelen is op dit moment nog niet
aan te geven.
Vraag 7
Bent u bereid de maatregel voor ruggenteelten op vlakke percelen te
heroverwegen?
Antwoord 7
Zoals ik in het verslag van een schriftelijk overleg over dit besluit8 heb
aangegeven, heb ik bij de uitwerking van de maatregelen voor ruggenteelt er
specifiek voor gekozen om een breder pakket aan maatregelen te formuleren,
6

Barthélémy, J.P., Fonder N., Olivier, C., Van Eecke, P. (2010) Contrôle du ruissellement et de ses
impacts en culture de pomme de terre en Wallonie. Présentation des résultats 2009–2010 en
Reubens B., Ruysschaert G., D’Hose T., D’Haene K. (2012). Eindrapport BodemBreed Interreg:
overzicht van resultaten, inzichten en aanbevelingen. Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO), Merelbeke, België. 147 p.
7
Reubens B., Ruysschaert G., D’Hose T., D’Haene K. (2012). Eindrapport BodemBreed Interreg:
overzicht van resultaten, inzichten en aanbevelingen. Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO), Merelbeke, België. 147 p.
8
Kamerstuk 33 037, nr. 375

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

waarmee een boer de best passende maatregel kan kiezen voor zijn of haar
percelen. De boer kan zo op basis van zijn kennis en kunde de beste afweging
voor zijn situatie maken.
Op 6 januari jl. is in het Staatsblad (nummer 2021–2) het wijzigingsbesluit
gepubliceerd waarmee het Besluit gebruik meststoffen wordt gewijzigd en
waarmee uitvoering wordt gegeven aan de verschillende maatregelen uit het
zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2018–2021 die per 1 januari jl. in
werking dienden te treden. Het wijzigingsbesluit is daarmee definitief
vastgesteld. De inwerkingtreding van de verschillende onderdelen van dit
wijzigingsbesluit zal plaatsvinden via koninklijk besluit.
In de beantwoording van de vragen van de leden Lodders (VVD), Geurts
(CDA), Bisschop (SGP), Madlener (PVV) en van Haga (FvD) van 26 januari jl.
(2021Z01402) heb ik aangegeven dat ik aan het verzoek tot het schrappen van
deze bepaling gehoor geef door dit onderdeel van het wijzigingsbesluit,
artikel 8b van het Besluit gebruik meststoffen, niet in werking te laten treden
bij koninklijk besluit.
Vraag 8
Bent u bereid deze vragen te beantwoorden voorafgaand aan het VAO
(tweeminutendebat met de mogelijkheid tot de indiening van een motie)
Mestbeleid?
Antwoord 8
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4