Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 296

Voorstel van wet van de leden Koerhuis en Van
Toorenburg tot wijziging van het Wetboek van
Strafvordering in verband met het wijzigen van
de rechterlijke procedure voor de beoordeling
van de rechtmatige binnentreding van een
woning of lokaal met als doel het verwijderen
van personen alsmede voorwerpen die daar
worden aangetroffen (Wet handhaving
kraakverbod)

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 2 november 2020
Inhoudsopgave
I.

Algemeen
1.
Inleiding en aanleiding
2.
Voorgeschiedenis
2.1
Wet kraken en leegstand
2.2
Evaluatie Wet kraken en leegstand
2.3
Voortzetting van de parlementaire discussie na de
evaluatie
3.
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
3.2
Rechterlijke toets door de rechter-commissaris
3.3
Spoedontruiming
4.
Verhouding tot de Grondwet en het EVRM
4.1
Grondwet
4.2
EVRM
5.
Overwogen alternatieven
5.1
Verhoging strafmaat (afschrikking)
5.2
Differentiëren tussen enkelvoudige- en veelplegers
5.3
Verruimen bestuursrechtelijke bevoegdheden
burgemeester
II.
Artikelsgewijs
Artikel I
Artikel II
Artikel III
Artikel IV

kst-35296-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

1

VVD
1. Inleiding en aanleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van wet van de leden Koerhuis en Van Toorenburg tot
wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het wijzigen
van de rechterlijke procedure voor de beoordeling van de rechtmatige
binnentreding van een woning of lokaal met als doel het verwijderen van
personen alsmede voorwerpen die daar worden aangetroffen (Wet
handhaving kraakverbod) (hierna: het Wetsvoorstel). Kraken is sinds 2010
terecht een misdrijf. Hoe sneller hiertegen wordt opgetreden, hoe beter.
Zij steunen het sneller handhaven van het kraakverbod. Zij hebben nog
enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de initiatiefnemers benoemen dat
het huidige beleid rondom het kraakverbod structureel door krakers wordt
ondermijnd. Kunnen de initiatiefnemers een inschatting geven van het
aantal personen dat het kraakverbod de afgelopen vijf jaar heeft
overtreden? En kunnen zij nader toelichten hoe georganiseerde groepen
structureel en doelbewust misbruik maken van het huidige beleid?
Daarnaast trekken veel krakers hun ingestelde kort geding vlak voor de
zitting in. Kunnen de initiatiefnemers inzicht geven in hoe vaak rechters
hierdoor onnodig hun tijd besteden aan zaken die nergens toe leiden?
Uit cijfers van het Openbaar Ministerie blijkt dat tussen 2014 en 2019 in
totaal 287 keer een kort geding is aangekondigd. Gemiddeld wordt dus
bijna iedere week een kort geding tegen krakers aangekondigd. De
groepsgrootte varieert hierbij. Daarbij wijzen de initiatiefnemers erop dat
deze cijfers een onderschatting zijn van het aantal malen dat een pand
wordt gekraakt, omdat niet in alle gevallen een kort geding wordt
aangekondigd. Het aantal malen dat een pand wordt gekraakt is in de
ogen van de initiatiefnemers veel te hoog. Verder zien de initiatiefnemers
dat groepen pand na pand kraken. Er is sprake van een vast patroon
waarbij zij een kort geding aanspannen, wachten tot kort voor de
zittingsdatum en even voor de zittingsdatum het kort geding intrekken.
Hiermee gebruiken zij de tijd die het duurt tot een zitting wordt gepland
als periode om gratis en illegaal ergens te wonen. Alle schades en kosten
die hierbij ontstaan, zijn voor rekening van de eigenaar van het pand.
Uitgaande van het aantal intrekkingen, gaat het om 73% van de zaken
waar enerzijds onnodig tijd aan wordt besteed, maar anderzijds ook niet
wordt opgetreden tegen de krakers. De krakers kunnen redelijk
ongestoord hun gang gaan door weer naar een nieuw pand te gaan.
Bovendien geldt dat krakers in de overige 27% van de zaken waarin zij wel
op de zitting komen, vrijwel nooit in het gelijk gesteld worden.
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over de nieuwe
procedure, waarbij de rechter-commissaris binnen 72 uur een beslissing
neemt met betrekking tot de machtiging voor ontruiming aan de officier
van justitie. In gevallen waarbij uitzonderlijke omstandigheden spelen kan
deze termijn worden overschreden en dient de rechter-commissaris zo
snel mogelijk na afloop van deze termijn een beslissing te nemen. Kunnen
de initiatiefnemers toelichten wat «zo snel mogelijk» betekent? Is hier een
grens aan verbonden? Wanneer heeft de rechter-commissaris niet binnen
een redelijke termijn een beslissing genomen?
De initiatiefnemers zijn van mening dat dit slechts bij uitzonderlijke en
zeer complexe zaken nodig zal zijn. Het is voorstelbaar dat de rechtercommissaris in zo een geval één of enkele dagen extra nodig heeft en tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

2

zo een verlenging beslist. Hierbij geldt wel dat het uitgangspunt van deze
wet een beslissing binnen 72 uur is en dat de redelijke termijn een zo kort
mogelijk uitstel inhoudt.
3.1 Verschil oude en nieuwe procedure
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over de rechterlijke
procedures. De initiatiefnemers leggen de beslissing tot ontruiming nu bij
de rechter-commissaris en niet meer bij de voorzieningenrechter. Klopt
het dat hierdoor minder zaken bij de voorzieningenrechter komen en de
rechter-commissarissen door dit wetsvoorstel meer taken en bevoegdheden krijgen? Kunnen de initiatiefnemers een inschatting geven van de
verschuiving in werklast die hierdoor ontstaat?
Het klopt dat op de korte termijn door dit wetsvoorstel minder zaken bij de
voorzieningenrechter komen en de rechter-commissaris meer taken en
bevoegdheden krijgt. Het precieze aantal zaken per jaar zal wisselen.
Bovendien beoogt deze wet kraken om als illegaal woonmodel te
ontmoedigen, waardoor het aantal pand wordt gekraakt met als doel het
tijdelijk illegaal te bewonen, naar verwachting daalt. Met die slag om de
arm, zou op basis van de cijfers over 2019 het volgende beeld ontstaan. In
dat jaar deed de voorzieningenrechter 17 keer een uitspraak. Daarnaast
werden 22 zaken ingetrokken. Was hetzelfde aantal zaken voor de
rechter-commissaris gekomen, dan zouden er dus 17 zittingen minder bij
de voorzieningen rechter zijn en in totaal 39 zittingen (+22) bij de
rechter-commissaris. Hier staat tegenover dat veel sneller recht wordt
gedaan aan de positie van het slachtoffer, namelijk de eigenaar van het
gekraakte pand. Ook staat hier tegenover dat het niet langer mogelijk is
om acht weken illegaal in iemand anders pand te wonen, waardoor kraken
als illegaal woonmodel wordt ontmoedigd.
3.2 Rechterlijke toets door de rechter-commissaris
De leden van de VVD-fractie lezen dat in uitzonderlijke situaties het
huisrecht van de krakers kan prevaleren boven het kraakverbod waardoor
ontruiming niet mogelijk is. Zij zijn hierbij van mening dat dit tot het
absolute minimum beperkt zou moeten blijven, aangezien kraken een
misdrijf is. Kunnen de initiatiefnemers een situatie schetsen waarbij het
huisrecht prevaleert boven het kraakverbod?
De initiatiefnemers delen de analyse dat kaken een misdrijf is en zijn
principieel van mening dat het huisrecht van krakers nooit zou moeten
prevaleren boven het kraakverbod. Daarbij merken zij wel op dat de
rechter(-commissaris) individuele gevallen dient te beoordelen. Het is
voorstelbaar dat in situaties van een huurgeschil, of een conflict tussen
twee partners die in een scheiding verwikkeld zijn, een situatie zou
ontstaan waarbij een beroep wordt gedaan op het kraakverbod, maar
waarbij de rechter afweegt dat de strikte handhaving van het strafrechtelijk kraakverbod in casu niet proportioneel is. Het simpele feit dat
iemand zich toegang verschaft tot het pand van een ander, omdat hij of zij
meent daar te willen wonen, zou nooit een reden moeten zijn om het
huisrecht boven het kraakverbod te laten prevaleren. De initiatiefnemers
beogen dat het kraakverbod dan gewoon wordt gehandhaafd.
5.3 Verruimen bestuursrechtelijke bevoegdheden burgemeester
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen bij de afweging om
niet te kiezen voor het verruimen van de bestuursrechtelijke bevoegdheden van burgemeesters. De initiatiefnemers stellen dat een bestuursrechtelijke aanpak leidt tot een slechtere rechtsbescherming voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

3

verdachte. Zouden zij dit nader kunnen toelichten? Daarnaast zou de
bestuursrechtelijke weg de strafrechtelijke vervolging voor het plegen van
een misdrijf door het Openbaar Ministerie in de weg kunnen zitten.
Zouden de initiatiefnemers dit tevens nader kunnen toelichten?
De initiatiefnemers hebben hier getracht zo volledig mogelijk hun
afwegingen en de relevante consequenties van alternatieven weer te
geven. Hoewel dit niet doorslaggevend was voor de initiatiefnemers, zou
een bestuursrechtelijke handhaving leiden tot een slechtere rechtsbescherming omdat de handhavingsbeslissing door de bestuursrechter
slechts marginaal wordt getoetst. Daar komt bij dat het Openbaar
Ministerie in sommige zaken verdere vervolging kan inzetten. Wanneer er
in het voortraject bestuursrechtelijk wordt gehandhaafd, zou dit elkaar
doorkruisen.
6. Bestuurlijke en financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over de bestuurlijke
gevolgen. De initiatiefnemers schrijven dat dit wetsvoorstel op korte
termijn waarschijnlijk tot meer handhaving zal leiden. Kunnen de
initiatiefnemers nader ingaan op de zorgen die de VNG heeft aankaart
over dit wetsvoorstel?
De initiatiefnemers zijn van mening dat er op korte termijn inderdaad
mogelijk meer handhaving nodig is. Dit vinden zij ook wenselijk omdat het
gaat om een misdrijf en deze wet beoogd om kraken als illegaal
woonmodel te ontmoedigen. De snellere handhaving zal ertoe leiden dat
kraken niet meer loont voor krakers. Door het doorbreken van dit patroon,
verwachten zij dat er op de middellange termijn nauwelijks nog gekraakt
zal worden, wat uiteindelijk de werklast verlicht voor de handhaving.
In dat licht herkennen zij zich in het algemene standpunt van de VNG dat
kraakpanden snel en doelmatig ontruimd moeten worden. Zij maken
echter een andere afweging dan de VNG ten aanzien van dit wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel draagt in de ogen van de initiatiefnemers juist bij aan het
snel en doelmatig ontruimen van kraakpanden. Ook wijzen zij erop dat het
wetsvoorstel op diverse punten is verbeterd, naar aanleiding van het
advies van de Raad van State, waaronder op het punt van de spoedontruiming. Tot slot merken zij op dat de VNG een erg positieve kijk uitdraagt
over het lokale maatwerk met betrekking tot de handhaving van het
kraakverbod. Zij vinden dit opmerkelijk, aangezien een aantal gemeenten
moedwillig de handhaving van het kraakverbod bemoeilijkt en in het
verleden pandeigenaren heeft afgeraden om aangifte te doen.
7. (Internet)consultatie
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen naar aanleiding van de
consultatie. Hoe kijken de initiatiefnemers aan tegen de stelling dat de
officier van justitie in alle gevallen een dossier moeten samenstellen op
grond waarvan de rechter kan toetsen of de ontruiming terecht is? Hoe
taxeren de initiatiefnemers het risico dat hierdoor mogelijk een verhoging
van de benodigde capaciteit zal ontstaan?
De initiatiefnemers onderschrijven dat deze wetswijziging tot extra
handhaving kan leiden. Afhankelijk van het moment waarop een kort
geding werd ingetrokken in de oude systematiek, zou hierbij in meer
gevallen een dossier moeten worden opgemaakt. Tegelijkertijd geldt dat
het op basis van cijfers over 2019 om maximaal 22 extra zaken op
jaarbasis gaat, waarbij voor zaken die kort voor de zitting werden
ingetrokken reeds (vergaande) dossiervorming moet hebben plaatsge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

4

vonden. Hier staat tegenover dat als er sneller wordt opgetreden tegen
krakers er veel leed, zowel emotioneel als financieel, bij de eigenaar van
een woning, winkel-, kantoor- of bedrijfspand wordt voorkomen.
Bovendien schatten zij in dat als gevolg van deze snellere en doelmatigere
aanpak op de middellange termijn er nauwelijks nog zal worden, wat
uiteindelijk de werklast zal verlichten voor het Openbaar Ministerie.
CDA
De leden van de CDA-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel van de leden Koerhuis en Van
Toorenburg om het kraakverbod effectief te gaan handhaven. Het niet
handhaven van het kraakverbod – en daarmee het schenden van het
eigendomsrecht – is deze leden al langer een doorn in het oog. Zij
onderschrijven daarom de doelstelling van dit wetsvoorstel. Zij hebben
nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat er inderdaad sprake is van
een kraakcaroussel. Deze leden vragen de initiatiefnemers te verduidelijken hoe dit wetsvoorstel eraan gaat bijdragen dat er effectief kan
worden opgetreden tegen groeperingen als de we-are-here beweging, die
van pand-naar-pand trekken en continue vertrekken voordat er maatregelen genomen kunnen worden. Gaat het versnellen van de procedure –
zo begrijpen deze leden uit dit wetsvoorstel – er echt aan bijdragen dat
aan de handelwijze van deze groepen paal en perk gesteld wordt?
Verwachten de initiatiefnemers dat het versnellen van de procedure
afdoende is om de kraakcaroussel te stoppen?
De initiatiefnemers zien dat groeperingen als «We are here» pand na pand
kraken. Er is hier sprake van een vast patroon waarbij zij een kort geding
aanspannen, wachten tot kort voor de zittingsdatum en even voor de
zittingsdatum het kort geding intrekken. Hiermee gebruiken zij de tijd die
het duurt tot een zitting wordt gepland als periode om gratis en illegaal
ergens te wonen. Door de tijd tot de zitting tot verkorten tot in beginsel
72 uur, loont het niet meer voor die groeperingen om te kraken. Daarom
verwachten de initiatiefnemers dat deze wet kraken als illegaal
woonmodel ontmoedigt en de kraakcaroussel zal stoppen. De initiatiefnemers merken in dit verband op dat zij juist in dergelijke situaties
hechten aan snel handelen. Het optreden van groeperingen als «We are
here» blijkt veel onrust in de samenleving teweeg te brengen nu het beeld
ontstaat dat de overheid tegen groeperingen als deze machteloos staat.
Daar komt bij dat er alle reden is om lokale bestuurders die in de voorbije
jaren de handhaving van het kraakverbod hebben belet, ervan te
doordringen dat de wetgever kraken als misdrijf heeft bestempeld. Op hen
rust een belangrijke verantwoordelijkheid hun inwoners en ondernemers
zo goed mogelijk te beschermen tegen lieden die weigeren de wet te
respecteren en die het eigendom van hun medeburgers schenden. Dat is
immers een fundamenteel beginsel van onze rechtstaat.
De leden van de CDA-fractie constateren dat er gemeenten zijn die het niet
zo op hebben met het eigendomsrecht. De leden van de CDA-fractie
refereren daarbij aan de brief van de gemeente Amsterdam van 28 maart
2018 waarin pandeigenaren wordt verzocht hun verzoek tot ontruiming
van gekraakte panden voor bepaalde tijd op te schorten. De leden van de
CDA-fractie vragen de initiatiefnemers duidelijk te maken of dit
wetsvoorstel ook de beweegruimte van gemeenten beperkt om het
strafrechtelijk kraakverbod te ondermijnen? Dicht dit wetsvoorstel
eveneens het democratisch tekort wat door sommige gemeenten
gecreëerd wordt door wetten in formele zin – het strafrechtelijke
kraakverbod- te ondermijnen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

5

Zowel in de nieuwe procedure als bij de oude procedure moet een
eigenaar aangifte doen. De initiatiefnemers zijn van mening dat eigenaren
altijd aangifte zouden moeten doen, maar de eigenaar mag dit vanzelfsprekend zelf beslissen. In Amsterdam is door het college aan eigenaren
verzocht om dit niet te doen. Er was en is geen juridische grondslag voor
die oproep. De initiatiefnemers menen dat Amsterdam een grote misstap
begaan heeft met deze oproep. De overheid, zowel lokaal als landelijk,
moet zich inzetten om naleving van de wet te handhaven en haar
inwoners te beschermen tegen misdrijven. De initiatiefnemers zijn van
mening dat de wet geen ruimte voor lokale willekeur in de handhaving
van het kraakverbod biedt. De wet dient dan ook in het hele land te
worden gehandhaafd. Hier is immers via een formele wet democratisch
toe besloten.
D66
1. Inleiding en aanleiding
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de wet
handhaving kraakverbod. Deze leden willen de indieners hierover nog
enkele vragen voorleggen.
2.1 Wet kraken en leegstand
De leden van de D66-fractie lezen dat de indieners leegstandsbeleid buiten
beschouwing laten in dit wetsvoorstel en dat door anderen nieuw beleid
op het gebied van leegstand wordt ontwikkeld. Wat rechtvaardigt deze
omissie? Bieden de nieuwe ontwikkelingen omtrent leegstandbeleid geen
reden om de effectiviteit hiervan af te wachten voordat wordt overgegaan
op een wetswijziging. Minder leegstaande panden betekent immers ook
minder mogelijkheid tot kraken. Graag een reactie van de indieners.
De indieners van de Wet Kraken en Leegstand stelden op principiële
gronden de norm dat kraken verboden is. Deze indieners onderschrijven
dat en hebben geconstateerd het geldende kraakverbod niet goed wordt
gehandhaafd. Dit wetsvoorstel zorgt ervoor dat die wet wel goed
gehandhaafd kan gaan worden. De indieners vinden niet dat de nieuwe
ontwikkelingen omtrent leegstandbeleid reden zijn om de effectiviteit af te
wachten. Allereerst omdat zo’n verband in het evaluatierapport van de
Wet kraken en leegstand niet is aangetoond, zoals ook blijkt uit de
volgende vragen van de D66-fractie. Daarnaast is op dit moment sprake
van een zeer lage leegstand van 1,2%, terwijl het Planbureau voor de
Leefomgeving een leegstand van 2% als gezond beschouwt1. Ondanks
deze zeer lage leegstand wordt er nog steeds gekraakt. Bovendien voert
de regering al actief beleid op het transformeren van leegstaande panden
naar nieuwe woningen, via onder andere de transformatiefaciliteit. De
indieners vinden het zeer verstandig dat de regering bevordert dat
leegstaande panden worden getransformeerd naar woningen, maar zien
hier geen reden in om de handhaving van het kraakverbod te laten
verslappen.
2.2 Evaluatie Wet kraken en leegstand
De leden van de D66-fractie merken op dat de indieners onjuiste
conclusies trekken uit de evaluatie van de Wet kraken en leegstand. De
indieners stellen namelijk «Het onderzoek kon geen causaal verband
aantonen tussen kraken en leegstand of andersom». Dit is een opmerke1

https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5005741/leegstand-90000-huizenwoningnood-cbs-cijfers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

6

lijke conclusie, aangezien in de evaluatie niet wordt ingegaan op een
mogelijk causaal verband tussen kraken en leegstand. In de Kamerbrief
over het aangehaalde evaluatierapport schrijft toenmalig Minister van der
Steur alleen «Het onderzoek kon echter niet bevestigen dat het kraakverbod effect heeft gehad op de leegstandsproblematiek of andersom het
leegstandsbeleid in directe zin enig effect heeft gehad op het kraakfenomeen». Deze uitspraak gaat dus in op het effect van beleid op kraken
of leegstand, maar niet over het oorzakelijke verband tussen beide
fenomenen. Bovendien wordt het ontbreken van conclusies over het effect
van het beleid in de evaluatie verklaard door het ontbreken van data over
kraakincidenten en dat leegstand afhankelijk is van (te) veel factoren. Het
verband tussen kraken en leegstand wordt dus niet besproken en het
effect van het beleid kon niet worden gemeten vanwege methodologische
tekortkomingen. De leden van de D66-fractie vragen daarom de indieners
hoe zij tot de conclusie zijn gekomen dat de evaluatie van de Wet kraken
en leegstand geen causaal verband kon aantonen tussen kraken en
leegstand of andersom? Zien de indieners in dat het causale verband waar
de zij over schrijven in belangrijke mate verschilt van het verband dat
toenmalig Minister van der Steur aankaartte?
De indieners zijn op zichzelf voorstander van leegstandbeleid, maar zijn
van mening dat dit losstaat van het vraagstuk om kraken tegen te gaan.
De indieners hebben in deze passage gerefereerd aan het feit dat de Wet
kraken en leegstand een sterke samenhang tussen kraken en leegstandsbeleid veronderstelde. Goed leegstandbeleid zou bijdragen aan minder
kraken. Dat oorzakelijk verband, oftewel deze causaliteit, kon echter niet
worden aangetoond. De indieners hopen hiermee de vragen van de
D66-fractie te hebben opgehelderd. Daarnaast wijzen zij erop dat cijfers
van het Openbaar Ministerie laten zien dat 79% van alle kraakzaken sinds
2014 plaatsvond in Amsterdam, Utrecht en Haarlem en dit geenszins
verklaarbaar is door de leegstand in deze drie gemeenten. Tot slot
verwijzen zij naar het voorgaande antwoord op vragen van de D66-fractie
over de momenteel zeer lage leegstand en het Rijksbeleid aangaande het
omzetten van leegstaande panden naar woningen. Tot slot roepen de
initiatiefnemers de leden van de D66-fractie in herinnering dat de politie in
de hoorzitting die op de evaluatie volgde haar frustratie heeft uitgesproken over de ontstane situatie, namelijk dat het kraakverbod door
nadere richtlijnen de facto is uitgehold.
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
3.1 Verschil oude en nieuwe procedure
De leden van de D66-fractie lezen dat de indieners door middel van dit
wetsvoorstel tijdwinst verwachten te bewerkstelligen tussen de aangifte
van kraken en de ontruiming van het pand in kwestie. Kunnen de
indieners aangeven hoe groot deze tijdwinst naar schatting zal zijn?
Achten de indieners het realistisch dat een eventuele ontruiming door de
politie eerder wordt gepland dan nu het geval is? Het risico bestaat dat
ontruimingen minder vaak vrijwillig zich zullen voordoen, als ze significant eerder plaatsvinden. De wachttijd voor de uitspraak in een kort
geding aangaande een ontruiming geven de verdachten van kraken de tijd
om te verhuizen uit het pand. Deze wet verkort deze tijd tot 72 uur en zal
daarom de mogelijkheid voor de verdachten van kraken om het pand op
tijd te verlaten sterk verkleinen, waardoor vrijwillige ontruiming mogelijk
zal verminderen. Erkennen de indieners dit risico? Achten de indieners het
wenselijk dat kraakpanden vaker door de politie zullen moeten worden
ontruimd? Welke gevolgen zal de meer veelvuldige inzet van de politie bij
de ontruiming hebben voor de veronderstelde tijdswinst? Zoals de VNG
waarschuwt, zal de officier van justitie voor elk ontruimingsverzoek een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

7

volledig dossier moeten aanleveren bij de rechter-commissaris, indien
deze wetswijziging wordt doorgevoerd. Kunnen de indieners ook ingaan
op de gevolgen die dit zal hebben voor de veronderstelde tijdwinst?
De doorlooptijd van het kort geding is gemiddeld tussen de drie en bijna
acht weken, zoals toegelicht in de memorie van toelichting. Dit wordt door
het wetsvoorstel teruggebracht tot (in beginsel) 72 uur. De verwachte
tijdswinst zal daarmee enkele weken zijn. De indieners achten het daarbij
realistisch dat een ontruiming eerder wordt gepland, omdat deze
doorgaans wordt gepland na de uitspraak van een rechter. De indieners
erkennen ook dat het aantal vrijwillige ontruimingen in het begin zal
kunnen afnemen. Daarbij geldt echter dat dit geen rol mag spelen in
wetgeving en besluitvorming. Anders zou agressief gedrag van mensen
die een misdrijf plegen ons beleid dicteren. Zij zijn van mening dat daar
niet aan mag worden toegegeven. Het klopt dat de officier van justitie een
dossier bij de rechter-commissaris aan zal moeten leveren. Vanwege de
aard van het misdrijf, waarbij het duidelijk is dat er gekraakt wordt, kan dit
relatief snel en kort. De tijdswinst zal zoals eerder betoogd aanzienlijk zijn.
Tot slot verwijzen de indieners ook naar eerdere antwoorden op de vragen
van de VVD-fractie en CDA-fractie over de verwachtte gevolgen en de
opmerkingen van de VNG.
3.2 Rechterlijke toets door de rechter-commissaris
De leden van de D66-fractie vragen de indieners om nader toe te lichten
waarom precies is gekozen is voor een beslissingstermijn van 72 uur voor
een machtiging tot ontruiming? De indieners schrijven, onder andere, dat
hierdoor de beslissingstermijn aansluit bij de maximale termijn voor
inverzekeringstelling. Voor een verlenging van inverzekeringstelling moet
dus ook door de rechter-commissaris een oordeel binnen 72 uur worden
gegeven. Zien de indieners in dat deze situaties verschillen in het feit dat
bij inverzekeringstelling de verdachte altijd juist kan worden geïnformeerd
over een verlengingsverzoek en vrijwel altijd in staat is om hierover
gehoord te worden, terwijl dit niet per se het geval is bij ontruimingsverzoeken? Kunnen de indieners aangeven hoe ervoor kan worden gezorgd
dat personen die verdacht worden van kraken op tijd kennisnemen van de
oproeping van de rechter-commissaris? De indieners schrijven dat de
rechter-commissaris een moment vaststelt binnen 72 uur waarop de
verdachten hun zienswijze kenbaar kunnen maken. Is er nog sprake van
effectief rechtsmiddel binnen het kader van artikel 13 Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens (EVRM), als een verdachte pas kennisneemt
van de oproeping na dit moment of vlak voor het einde van de termijn van
72 uur? Is het hierbij niet van belang dat de rechter-commissaris zekerheid
heeft over of de vordering tot ontruiming de verdachte krakers bereikt
heeft? Kunnen de indieners toelichten hoe de verdachten, de eigenaar van
het pand en hun eventuele raadsman of raadsvrouw voldoende de
mogelijkheid zullen worden gegarandeerd om voldoende kennis te nemen
van het dossier binnen 72 uur? In hoeverre is er nog sprake van een van
een effectief rechtsmiddel, wanneer de betrokken personen door de
tijdsdruk niet in staat zijn om zich te verdiepen in de grond van het
ontruimingsverzoek?
De indieners zijn van mening dat er in de huidige praktijk te veel tijd
verstrijkt tussen het moment dat een pand wordt gekraakt en het moment
dat het kraakverbod wordt gehandhaafd. Zij beogen met dit wetsvoorstel
deze tijd sterk te verkorten en hebben hierbij aansluiting gezocht bij de
termijn van 72 uur die wordt gehanteerd bij een inverzekeringstelling. Het
klopt dat er verschillen zijn tussen een verlenging van inverzekeringstelling en de ontruiming van een kraakpand. Het is weliswaar gemakkelijker de verdachte op de hoogte te stellen van een verlenging inverzeke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

8

ringstelling, maar tegelijkertijd is de inbreuk op grondrechten bij een
inverzekeringstelling aanzienlijk ingrijpender dan bij de ontruiming van
een kraakpand. De oproeping van krakers kan in principe op een vergelijkbare wijze plaatsvinden als in de huidige praktijk, bijvoorbeeld door
deze oproeping op het betreffende pand te plakken. De krakers zullen
weliswaar snel moeten handelen, maar gezien het feit dat zij gedurende
deze periode inbreuk maken op het eigendomsrecht van de eigenaar en
het feit dat breed bekend is dat kraken een misdrijf is, valt dit te rechtvaardigen. Doordat de van kraken verdachte personen in de gelegenheid zijn
aan de rechter-commissaris kenbaar te maken waarom hun aanwezigheid
in een pand niet in strijd zou zijn met het kraakverbod en er dus geen
grond is voor uitzetting, is er sprake van een effectief rechtsmiddel in de
zin van artikel 13 EVRM. Er blijft sprake van een proportionaliteitstoets
door de rechter. De indieners zijn niet van mening dat het opnemen van
extra waarborgen wenselijk is, aangezien het wetsvoorstel reeds voorziet
in een procedure waarbij er sprake is van een effectief rechtsmiddel. Extra
waarborgen kunnen worden misbruikt om de procedure te frustreren. Zij
wijzen er hierbij op dat krakers in de huidige praktijk bijvoorbeeld gebruikt
servies meenemen om te betwisten dat er sprake is van een ontdekking
op heterdaad, waarbij op basis van jurisprudentie nog geen sprake is van
bescherming onder het huisrecht.
7. (Internet)consultatie
De leden van de D66-fractie verzoeken de indieners om de adviezen van
de Nederlandse Orde van Advocaten, het Openbaar Ministerie, de
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en de Raad voor de Rechtspraak aangaande deze wet openbaar te maken. Inzicht in deze adviezen
zal namelijk zowel de transparantie als de beoordeling van deze wet
bevorderen.
De indieners zijn hier graag toe bereid en zullen de Nederlandse Orde van
Advocaten, het Openbaar Ministerie en de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak vragen of zij de adviezen openbaar mogen maken. Indien de
betreffende instanties dit goed vinden, zullen zij ervoor zorgen dat deze
adviezen bij de Kamer terecht gekomen. Aan de Raad voor de Rechtspraak
is vooruitlopend op het formele advies, informeel advies gevraagd.
Inmiddels is een formele adviesaanvraag gedaan. De indieners
verwachten dan ook dat dit advies spoedig voorhanden zal zijn.
PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggend wetsvoorstel. Deze leden zijn op voorhand niet
overtuigd of deze wet een reëel bestaand probleem oplost en of de wijze
waarop dat voorgesteld wordt wenselijk is. Deze leden laten zich echter
graag overtuigen van het tegendeel en hebben daarom enkele vragen.
De eerste vraag in dit verband is waarom het zo bezwaarlijk is dat krakers
eerst de uitkomst van een kort geding tegen hun uitzetting mogen
afwachten alvorens zij uitgezet mogen worden? De huidige praktijk dat zij
uiterlijk acht weken op een uitspraak van de voorzieningenrechter mogen
wachten is gebaseerd op het huisrecht. Waarom zou voor de beoordeling
of dit huisrecht bescherming geniet de uitspraak van die voorzieningenrechter niet afgewacht kunnen worden? Dit geldt naar de mening van de
leden van de PvdA-fractie te meer daar in spoedeisende gevallen nu al
een pand ontruimd kan worden. Bijvoorbeeld als er sprake is van
huisvredebreuk waarbij het huisrecht van een ander wordt geschonden of
als er een gevaarlijke situatie of verstoring van de openbare orde dreigt. In
die gevallen is een termijn van acht weken alvorens te ontruimen
inderdaad te lang. Maar waarom ook in andere gevallen? Waaruit bestaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

9

de noodzaak van versnelling van de ontruiming als er verder geen
spoedeisende redenen zijn bijvoorbeeld in het geval het desbetreffende
pand al lange tijd leeg staat? Over de vermeende tijdswinst hebben de
leden van de PvdA-fractie enkele vragen die zij verderop zullen stellen
(paragraaf 3.2).
De initiatiefnemers hebben er geen bezwaar tegen dat krakers eerst de
uitkomst van de uitspraak af moeten wachten. Wel zijn zij van mening dat
het te lang duurt tot deze uitkomst er is. Daarom stellen zij met deze wet
voor die periode te verkorten zonder het beginsel van een rechterlijke
toets te verlaten. De uitspraak van de voorzieningenrechter laat gemiddeld
tussen de drie en bijna acht weken op zich wachten. De krakers wachten
deze uitspraak vaak niet eens af, maar gebruiken deze periode om illegaal
en gratis in het pand te wonen. Dit gaat vaak gepaard met veel schades en
hoge kosten voor de eigenaar, die bovendien niet verzekerbaar zijn. Dit
leidde er recent bijvoorbeeld in de praktijk toe dat een ondernemer die
met zijn zaak stopte wekenlang in zijn bedrijfspand sliep, omdat er krakers
dreigden zijn pand binnen te gaan. De wet voorziet op dit moment
onvoldoende in het aanpakken van deze misstanden. De initiatiefnemers
zien vaak zelfs dat krakers vervolgens door gaan naar een ander pand en
er een herhaling van dit proces optreedt. Deze wet verkort de tijd dat
krakers illegaal in een pand kunnen verblijven fors, om zo het woonmodel
te doorbreken.
3.2. Rechterlijke toets door de rechter-commissaris
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de initiatiefnemers beogen om
het uitzetten van krakers sneller dan volgens de huidige procedure
mogelijk te maken. Daartoe kan onder andere een rechter-commissaris op
vordering van het Openbaar Ministerie binnen 72 uur een machtiging tot
ontruiming geven in plaats van binnen de acht weken die een voorzieningenrechter nodig kan hebben. De aan het woord zijnde leden hebben ook
kennisgenomen van de bezwaren van de VNG tegen het voorliggend
wetsvoorstel. Die luiden onder andere dat er met dit wetsvoorstel geen
substantiële winst zal worden «behaald in de snelheid van de ontruiming
ten opzichte van de huidige praktijk. Het initiatiefwetsvoorstel leidt tot
minder doelmatigheid. Het leidt tot meer werklast voor politie, OM en de
rechterlijke macht en leidt tot minder maatwerk bij de handhaving van het
kraakverbod. Om deze redenen is de VNG geen voorstander van dit
wetsvoorstel. Het wetsvoorstel leidt niet tot een verbetering van de
handhaving van het kraakverbod en gaat ten koste van de handhavingscapaciteit op andere thema’s». Ook de afdeling Advisering van de Raad van
State wijst op de mogelijkheid dat de door de initiatiefnemers beoogde
procedure via een rechter-commissaris langer kan gaan duren dan de
huidige praktijk. De VNG wijst er onder andere op dat de officier van
justitie eerst een omvangrijk dossier moet samenstellen alvorens hij de
rechter-commissaris om een machtiging tot ontruiming kan verzoeken.
Hoe beoordelen de initiatiefnemers dit met het oog op de door hen
beoogde tijdswinst? Of menen de initiatiefnemers dat de rechtercommissaris een minder zorgvuldig onderbouwd besluit zal nemen dan
de voorzieningenrechter? Kan de rechter-commissaris alvorens tot
ontruiming te beslissen de krakers horen? Zal dit naar verwachting ook
gaan gebeuren? En hoe beoordelen de initiatiefnemers het feit dat -in
tegenstelling tot in het voorliggend voorstel- nu lang niet in alle gevallen
het OM tijd en capaciteit moet besteden aan dossieropbouw omdat het
vaker voorkomt dat een kort geding wordt ingetrokken, en dat de
rechtbank er helemaal niet aan te pas komt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

10

De initiatiefnemers stellen allereerst vast dat het kritiekpunt van de Raad
van State waar de PvdA-fractie naar verwijst, slaat op de spoedontruiming. Zij hebben naar aanleiding van de kritiek van de Raad van State
een verbetering aangebracht in het onderhavige wetsvoorstel en de
memorie van toelichting op diverse punten verduidelijkt. De initiatiefnemers menen dat de rechter-commissaris een onafhankelijk oordeel
dient te vellen. Zij voorzien met deze wet weliswaar in een korte
procedure, maar menen dat deze voldoet aan de eisen die bijvoorbeeld op
basis van artikel 13 EVRM gelden. Voor de overige vragen over snelheid
en de gevolgen voor capaciteit, verwijzen zij naar de antwoorden op de
vragen van de VVD-fractie.
3.3. Spoedontruiming
De leden van de PvdA-fractie hebben gelezen dat de VNG erop wijst dat in
de huidige praktijk de driehoek afstemt wanneer een pand wordt
ontruimd. «Het OM bepaalt of een pand ontruimd kan worden en de
burgemeester maakt de afweging m.b.t. de openbare orde. Dat maatwerk
is niet meer aan de orde in het initiatiefwetsvoorstel. Zo lijkt het er ook op
dat met het initiatiefwetsvoorstel een spoedontruiming niet of niet goed
meer mogelijk is. In de huidige situatie kan dit nog heel snel worden
geregeld». Kunnen de initiatiefnemers hierop ingaan?
De initiatiefnemers verwijzen hierbij mede naar de antwoorden op de
vragen die de VVD-fractie en de D66-fractie hierover gesteld hebben. De
uitzondering op de hoorplicht (spoedontruiming) vereist in de nieuwe
systematiek toestemming van de rechter-commissaris. De initiatiefnemers
hebben voor deze route gekozen, omdat er in de nieuwe systematiek geen
kort geding meer plaatsvindt. In de huidige systematiek kan een spoedontruiming na afloop worden getoetst door de voorzieningenrechter.
Aangezien de procedure bij de voorzieningenrechter geheel verdwijnt, is
gekozen voor een herziene spoedprocedure via de rechter-commissaris.
De initiatiefnemers verwachten dat de rechter-commissaris relatief snel
toestemming kan geven in deze situaties, aangezien het wetsvoorstel ook
duidelijk richting geeft wanneer dit van toepassing wordt geacht. Wanneer
de rechter-commissaris van oordeel is dat een spoedontruiming niet
geoorloofd is, zal hij beslissen dat de krakers in de gelegenheid gesteld
worden om gehoord te worden binnen 72 uur.
SP
De leden van de SP-fractie lezen dat de initiatiefnemers stellen dat in de
afgelopen jaren is gebleken dat georganiseerde groepen krakers misbruik
maken van de schorsende werking die het aanspannen van een kort
geding heeft om op deze wijze structureel en doelbewust de wet te
overtreden. De leden van de SP-fractie vragen waaruit dit blijkt. Hoe
beoordelen de initiatiefnemers dat er sprake is van misbruik maken van
het aanspannen van een kort geding zo vragen de leden van de SP-fractie.
Kan inzichtelijk worden gemaakt in hoeveel gevallen dit vermeende
misbruik heeft plaatsgevonden sinds de invoering van de Wet kraken en
leegstand in 2010 zo vragen de leden van de SP-fractie.
De initiatiefnemers zien in het feit dat circa 73% van de aangekondigde
kort gedingen voor de zitting wordt ingetrokken dat er structureel en
doelbewust misbruik wordt gemaakt van de schorsende werking. In deze
gevallen is de zaak volledig kansloos, maar kunnen de krakers lopende
deze procedure langer illegaal in het gekraakte pand wonen. Daarnaast
staan in de memorie van toelichting diverse voorbeelden beschreven van
dit fenomeen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

11

De leden van de SP-fractie constateren dat initiatiefnemers van mening
zijn dat kraken een structureel karakter heeft en dat er volgens een
voormalige politiechef sprake is van een kraakcarrousel. Hebben de leden
van de SP-fractie dit juist geconstateerd zo vragen zij. Voorts vragen de
leden van de SP-fractie of deze «kraakcarrousel» niet in een stroomversnelling terecht zal komen als er meer en sneller ontruimd gaat worden en
derhalve een tegenovergesteld effect zal worden bereikt van wat de
initiatiefnemers voor ogen hebben.
De initiatiefnemers onderschrijven dat kraken een structureel karakter
heeft en dat er sprake is van een kraakcarrousel. Zij denken juist dat dit
doorbroken zal worden, vanwege de verkorte periode dat krakers illegaal
en (voor hen) gratis in een pand kunnen wonen. Zij verwijzen ook naar de
antwoorden op de vragen van de VVD-fractie en de CDA-fractie over de
verwachtingen op de handhaving.
2. Voorgeschiedenis
2.1 Wet kraken en leegstand
De leden van de SP-fractie vragen of er een zichtbare toename of afname
van het aantal kraakactiviteiten is waargenomen sinds de invoering van
de Wet kraken en leegstand in 2010. Kan duidelijk worden gemaakt wat de
omvang van het veronderstelde probleem is zo vragen de leden van de
SP-fractie. Ter verduidelijking vragen de leden van de SP-fractie hoeveel
eigendommen zijn er gekraakt sinds de invoering van de Wet kraken en
leegstand in 2010 waar ook daadwerkelijk aangifte voor is gedaan.
Daarnaast vragen deze leden hoe de initiatiefnemers deze toename of
afname van het aantal kraakactiviteiten verklaren. Hoe komen initiatiefnemers tot de conclusie dat krakers de procedurele bescherming in de
huidige opzet doelbewust misbruiken om kraakactiviteiten voor te zetten
zo vragen de leden van de SP-fractie. Hoe vaak heeft dit doelbewuste
misbruik volgens initiatiefnemers plaatsgevonden.
Uit de evaluatie van de Wet kraken en leegstand blijkt dat er tot 2010
nauwelijks werd gehandhaafd op kraken. Zo waren er in 2010 slechts
9 dagvaardingen en was dit in 2014 opgelopen tot 181. In de afgelopen
jaren is het beeld redelijk stabiel. De initiatiefnemers verwijzen hierbij ook
naar de antwoorden op de vragen van de VVD-fractie, waarin is aangegeven dat uit cijfers van het Openbaar Ministerie blijkt dat tussen 2014 en
2019 in totaal 287 keer een kort geding is aangekondigd. Gemiddeld wordt
dus bijna iedere week een kort geding tegen krakers aangekondigd.
Daarbij wijzen de initiatiefnemers erop dat deze cijfers een onderschatting
zijn van het aantal malen dat een pand wordt gekraakt, omdat niet in alle
gevallen een kort geding wordt aangekondigd. Voor de vragen over het
structurele en doelbewuste misbruik verwijzen zij naar het eerdere
antwoord dat circa 73% van de aangekondigde kort gedingen voor de
zitting wordt ingetrokken.
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden geduid of er sprake is
van een verband tussen de verdubbeling van het aantal daklozen tot bijna
40.000 in de periode 2009–2018 en de invoering van de Wet kraken en
leegstand in 2010.
De initiatiefnemers zien geen aanleiding een verband te veronderstellen
tussen de verdubbeling van het aantal daklozen en de invoering van de
Wet Kraken en Leegstand. Hen is geen onderzoek bekend dat dit verband
aantoont.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

12

2.2 Evaluatie Wet kraken en leegstand
De leden van de SP-fractie vragen welke effecten de invoering van de Wet
kraken en leegstand uit 2010 heeft gehad op het terugdringen van de
leegstand. Heeft de wet zijn beoogde doel in dit opzicht bereikt of zijn de
resultaten naar verwachting zo vragen de leden van de SP-fractie. De
leden van de SP-fractie vragen waarom het wetsvoorstel het leegstandsbeleid volledig buiten beschouwing heeft gelaten terwijl de Wet kraken en
leegstand juist als doel had om zowel kraken als leegstand tegen te gaan.
De leden van de SP-fractie vragen of de initiatiefnemers leegstand als
groot maatschappelijk probleem beschouwen. Wat is op dit moment de
totale leegstand in Nederland in totale wooneenheden zo vragen de leden
van de SP-fractie. Daarnaast vragen deze leden of dezelfde initiatiefnemers kraken zien als een van de middelen om deze leegstand aan te
kaarten en eventueel zelfs te bestrijden.
De initiatiefnemers wijzen erop dat de leegstand met 1,2% zeer laag is,
zoals eerder aangegeven in antwoord op de D66-fractie. Zij zijn ook
voorstander van leegstandbeleid. Zoals in de memorie van toelichting is
omschreven wordt hier ook nieuw beleid op ontwikkeld en maken ook
gemeenten hier actief werk van. Daarnaast is er Rijksbeleid om
leegstaande panden te transformeren naar woningen. In kraken, een
misdrijf, zien zij geen oplossing om leegstand tegen te gaan.
De leden van de SP-fractie lezen dat uit het evaluatierapport van de Wet
kraken en leegstand, welke is aangeboden aan de Kamer op 1 februari
2016, blijkt dat krakers na 2010 meer panden hebben bezet die korter dan
één jaar leeg staan. De leden van de SP-fractie vragen dan ook of de
initiatiefnemers van mening zijn dat de Wet kraken en leegstand in dit
opzicht een negatief effect heeft gecreëerd en in feite een achteruitgang
heeft bewerkstelligd op het gebied van het eigendomsrecht.
De initiatiefnemers wijzen er daarbij op dat er tot 2010 niet werd gehandhaafd bij panden die langer dan een jaar leeg stonden. Hoe dit precies
leidt tot een achteruitgang van het eigendomsrecht, blijkt niet uit de
argumentatie van de SP-fractie. De initiatiefnemers zijn voorts van mening
dat het eigendomsrecht veel beter beschermd dient te worden en hebben
om die reden ook deze wet ingediend.
2.3 Voortzetting van de parlementaire discussie na de evaluatie
De leden van de SP-fractie lezen dat de initiatiefnemers geen reden
hebben om aan te nemen dat krakers die het pand vrijwillig verlaten zich
vervolgens aan de wet houden. De leden van de SP-fractie vragen welke
aanleiding de initiatiefnemers zien dat krakers zich na ontruiming niet aan
de wet houden. Op welke schaal vindt dit volgens hen plaats zo vragen de
leden van de SP-fractie. Hoeveel aangiften van een kraak zijn er op
jaarbasis zo vragen de leden van de SP-fractie. De leden van de SP-fractie
zouden graag aantallen willen zien vanaf de invoering van de Wet kraken
en leegstand in 2010.
Dit baseren de initiatiefnemers op het feit dat groepen krakers na
ontruiming vaak nieuwe panden kraken. Een bekend voorbeeld hiervan,
dat diverse malen de landelijke media gehaald heeft, is de groep «We are
here-krakers». Na de ontruiming van het ADM-terrein in Amsterdam, was
eveneens te zien dat de groep krakers op zoek ging naar nieuwe panden
om te kraken. In de memorie van toelichting zijn nog enkele voorbeelden
van zulke groepen geschetst. De berichtgeving door de jaren heen in
diverse media, laat zien dat groepen krakers georganiseerd te werk gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

13

en na een ontruiming vaak op zoek gaan naar nieuwe panden om te
kraken. De initiatiefnemers zijn van mening dat dit moet stoppen.
De initiatiefnemers beschikken niet over cijfers van het aantal aangiften
per jaar. In antwoord op voorgaande vragen van de SP-fractie zijn cijfers
over het aantal dagvaardingen en kort gedingen weergegeven. Uit cijfers
van het Openbaar Ministerie blijkt dat tussen 2014 en 2019 in totaal 287
keer een kort geding is aangekondigd. Gemiddeld wordt dus bijna iedere
week een kort geding tegen krakers aangekondigd. Het aantal malen dat
een pand wordt gekraakt is in de ogen van de initiatiefnemers veel te
hoog. Kraken is een misdrijf, dus elke kraak is er één te veel.
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
3.1. Verschil oude en nieuwe procedure
In de voorgenomen nieuwe situatie hoeven pandeigenaren niet meer aan
te tonen dat het pand gebruikt wordt of op korte termijn in gebruikt komt
zo lezen de leden van de SP-fractie. De leden van de SP-fractie vragen of
in de ogen van de initiatiefnemers leegstand een recht is van pandeigenaren. Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie het hoe de initiatiefnemers het recht op voldoende woongelegenheid zien in relatie tot dit
initiatief. Conflicteert dit zo vragen de leden van de SP-fractie.
De initiatiefnemers merken allereerst op dat het kraken van een
ongebruikt pand een misdrijf betreft als bedoeld in artikel 138a Sr.
Daarnaast willen de initiatiefnemers opmerken dat deze wet niet bepaalt
dat kraken strafbaar wordt, dat is namelijk al bij de bestaande wet
geregeld. Dit wetsvoorstel gaat over het beter handhaven van de
bestaande wet zonder het beginsel van een rechtelijke toets te verlaten.
Ook is het door de SP-fractie benoemd «recht op voldoende woongelegenheden» een feitelijk onjuiste uitleg van artikel 22, tweede lid,
Grondwet. De regering voert samen met de decentrale overheden beleid
dat gericht is op de vergroting van de beschikbaarheid van woongelegenheden en het terugdringen van leegstand. Voor specifieke vragen over dit
onderwerp, verwijzen de initiatiefnemers de leden van de SP-fractie naar
de regelmatig plaatsvindende debatten met de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over die onderwerp. In het kader van
leegstandsbeleid, verwijzen de initiatiefnemers naar de beantwoording
van de vragen die de D66-fractie hierover heeft gesteld.
Wat is de gemiddelde doorlooptijd van procedures die te maken hebben
met kraken vragen de leden van de SP-fractie. Kan dit worden uitgesplitst
in jaren vanaf de invoering van de Wet kraken en leegstand in 2010 zo
vragen deze leden. Welke concrete tijdswinst zou met dit voorstel worden
gewonnen zo vragen de leden van de SP-fractie. Voorts willen de leden
graag weten wat de gemiddelde duur van de leegstand was voorafgaand
aan het kraken van een wooneenheid.
De doorlooptijd van het kort geding is gemiddeld tussen de drie weken en
bijna acht weken, zoals toegelicht in de memorie van toelichting. Dit
wordt door het wetsvoorstel teruggebracht tot (in beginsel) 72 uur. De
verwachte tijdswinst zal daarmee enkele weken zijn. De initiatiefnemers
beschikken niet over uitgesplitste cijfers vanaf 2010. Zij verwijzen verder
naar de eerdere antwoorden op vragen van de D66-fractie over de
tijdswinst.
De initiatiefnemers beschikken niet over cijfers aangaande de gemiddelde
duur van de leegstand, anders dan wat bleek uit de evaluatie van de Wet
kraken en leegstand waar de SP-fractie zelf eerder al aan refereerde. Zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

14

merken daarbij op dat het kraken van een leegstaand pand een misdrijf is
op grond van het strafrecht en de exacte duur van de leegstand dus niet
relevant is voor deze wet.
Hoe kijken de initiatiefnemers aan dat er gemeenten zijn in Nederland die
stellen dat ontruiming voor leegstand geen enkele meerwaarde heeft bij
tegengaan van kraken en bij het oplossen van leegstand zo vragen de
leden van de SP-fractie. De leden van de SP-fractie vragen of pandeigenaren volgens hen de keuze moeten hebben om geen aangifte te doen
tegen een kraak van een pand in hun eigendom. Daarnaast vragen de
leden van de SP-fractie aan de initiatiefnemers of het bestaan van lege
wooneenheden volgens hen aanzet tot kraken of dat het gebrek aan
beschikbare woningen aanzet te kraken. De leden van de SP-fractie vragen
om een toelichting van dit antwoord.
Voor de vragen aangaande de leegstand en de beschikbaarheid van
woningen, verwijzen de initiatiefnemers naar eerdere antwoorden op
vragen hierover van de D66-fractie en de SP-fractie. De initiatiefnemers
wijzen erop dat kraken een misdrijf is en zijn van mening dat eigenaren
altijd aangifte moeten doen van dit misdrijf. Nederland is een rechtstaat.
Dat betekent dat de overheid binnen de grenzen van de wet leegstandsbeleid voert en zo nodig de wet wijzigt wanneer dit leegstandsbeleid
onvoldoende effectief is. In onze Grondwet is verankerd hoe dit plaatsvindt. Een vorm van eigenrichting zoals kraken, kan nooit een legitieme
vorm van leegstandsbeleid zijn en dient dan ook te worden bestreden met
de wettelijke middelen die de staat ter beschikking staan.
3.2 Rechterlijke toets door de rechter-commissaris
De leden van de SP-fractie vragen hoe vaak een ontruiming plaatsvindt
waarna het pand direct weer leeg komt te staan en op termijn geen
nieuwe functie krijgt. De leden van de SP-fractie willen daarnaast graag
weten hoe de initiatiefnemers komen tot de termijn van 72 uur waarbinnen de procedure bij de rechter-commissaris geacht wordt te zijn
afgerond. Wat is nu de gemiddelde termijn waarnaar wordt overgaan tot
ontruiming zo vragen de leden van de SP-fractie. De leden van de
SP-fractie lezen dat de initiatiefnemers ook situaties denkbaar achten dat
deze termijn van 72 uur zal worden overschreden. Welke mogelijke
scenario’s zouden een overschrijding van deze voorgenomen norm
rechtvaardigen zo vragen de leden van de SP-fractie.
In de huidige praktijk vindt de ontruiming pas plaats na het kort geding.
Aangezien het kort geding tussen de drie weken en bijna acht weken
duurt, vindt na deze periode de ontruiming plaats. Zoals aangegeven in
antwoorden op de VVD-fractie, voorziet de wet in de mogelijkheid dat de
rechter-commissaris niet binnen 72 uur kan beslissen. De initiatiefnemers
zijn van mening dat dit slechts bij uitzonderlijke en zeer complexe zaken
nodig zal zijn. Het is voorstelbaar dat de rechter-commissaris in zo’n geval
één of enkele dagen extra nodig heeft en tot zo’n verlenging beslist.
Hierbij geldt wel dat het uitgangspunt van deze wet een beslissing binnen
72 uur is en dat de redelijke termijn een zo kort mogelijk uitstel inhoudt.
De initiatiefnemers is geen register bekend waarmee een antwoord op de
eerste vraag van de SP-fractie gegeven kan worden. Tot slot merken zij op
dat het tegengaan van leegstand, geen legitimatie is voor kraken. Kraken
is immers een misdrijf. De overheid voert actief beleid om leegstaande
panden te transformeren naar woningen, zoals opgemerkt in eerdere
antwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

15

De initiatiefnemers veronderstellen dat een kraker die in het gelijk wordt
gesteld, maar al te maken heeft gehad met een ontruiming, weer kan
worden toegelaten tot het gekraakte pand zo lezen de leden van de
SP-fractie. Deze leden vragen waarom niet gewoon het hoger beroep
tegen de uitspraak van rechter-commissaris kan worden afgewacht,
waarbij zorgvuldig gekeken kan worden of de kraker een verdedigbare
klacht heeft.
De vraag van de SP-fractie gaat over het onderdeel uit het voorstel waarin
staat dat het instellen van een hoger beroep geen schorsende werking
heeft. De initiatiefnemers wijzen erop dat het instellen van een hoger
beroep in de huidige praktijk ook geen schorsende werking heeft. Alleen
het instellen van een beroep in kort geding bij de voorzieningenrechter
heeft een schorsende werking. Dit wetsvoorstel beoogt de toets door de
voorzieningenrechter te vervangen door een toets van de rechtercommissaris. Krakers kunnen beroep instellen tegen de beslissing van de
rechter-commissaris. Het is logisch dat dit beroep geen schorsende
werking heeft, aangezien de krakers in het pand van iemand anders
verblijven.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de initiatiefnemers de toetsing van
de bevoegdheid tot ontruimen precies in het Wetboek van Strafvordering
willen passen. Zijn de initiatiefnemers het met deze leden eens dat het
onderwerp dat ter toetsing aan de rechter-commissaris wordt voorgelegd
per definitie niet strafrechtelijk is (onrechtmatige bewoning is immers het
uitgangspunt), omdat het juist gaat om de vraag of het huisrecht van de
kraker zwaarder weegt dan het eigendomsdomsrecht van de eigenaar?
Kunnen de initiatiefnemers verduidelijken waarom zij denken dat de
rechter-commissaris in strafzaken (en in hoger beroep de strafkamer van
de rechtbank) adequaat is toegerust op het afwegen van een in de kern
civielrechtelijk belangenconflict? Kunnen de initiatiefnemers ingaan op elk
van de zes punten die de Nederlandse Orde van Advocaten aan de orde
stelt in haar consultatiereactie op dit punt en schetsen hoe zij de
procedure bij de rechter-commissaris precies vorm willen geven?
De initiatiefnemers delen deze opvatting niet. In de huidige praktijk wordt
juist het handhavend optreden tegen een misdrijf op grond van het
strafrecht getoetst door de civiele rechter. De rechter-commissaris is bij
uitstek geëquipeerd om af te wegen of het optreden tegen een verdenking
van een misdrijf (in casu: kraken) de inbreuk op grondrechten rechtvaardigt (in casu: het huisrecht). In de memorie van toelichting geven de
initiatiefnemers bijvoorbeeld aan dat ook de beslissing om een inverzekeringstelling te verlengen aan de rechter-commissaris wordt voorgelegd en
de verdachte daarbij de mogelijkheid heeft te worden gehoord.
De Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA) noemt een zestal punten.
Daarvan zien de punten één tot en met vier op de uitvoering van deze wet
en niet zozeer op de wet zelf. De initiatiefnemers zijn de NOVA erkentelijk
voor haar bijdrage aan het denken hierover. De NOVA noemt als vijfde
punt dat de cassatiemogelijkheid voor de krakers moet worden
opgenomen in de wet zelf. De initiatiefnemers delen deze opvatting niet,
omdat artikel 427, eerste lid, al in deze cassatiemogelijkheid voorziet. Als
zesde punt noemt de NOVA dat de beroepstermijn zou moeten lopen
vanaf de betekening (het moment van kennisgave door de gerechtsdeurwaarder) in plaats van de dagtekening. De initiatiefnemers zijn van
oordeel dat krakers al de gelegenheid hebben om hoger beroep in te
stellen en delen deze analyse dus niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

16

4. Verhouding tot de Grondwet en het EVRM
4.1 Grondwet
De leden van de SP-fractie vragen om verdere verduidelijking van
mogelijke conflicterende belangen die spelen tussen kraker(s) en eigenaar
van het gekraakte gebouw. Wordt er indien nodig gekozen voor een
principiële leegstand om het eigendomsrecht te beschermen ten opzichte
van de bescherming van de woning zo vragen de leden van de SP-fractie.
Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie of het onmogelijk maken van
een kort geding geen gevaar oplevert voor het waarborgen van het
woonrecht, waarbij de rechter de afweging kan maken tussen het
huisrecht van de krakers en het eigendomsrecht van de eigenaar.
De door de SP-fractie genoemde afweging wordt nog steeds gemaakt in
de nieuwe procedure. Echter, deze zal worden gemaakt door de rechtercommissaris. Hiermee voldoet het wetsvoorstel aan de eisen uit artikel 13
EVRM. Daarbij houden de krakers ook nog steeds de mogelijkheid om in
hoger beroep te gaan. De initiatiefnemers stellen vast dat kraken een
misdrijf is en geen vorm van leegstandsbeleid. Tot slot verwijzen zij naar
eerdere antwoorden aan onder meer de D66-fractie en de SP-fractie dat er
tegenwoordig een zeer lage leegstand is en dat zowel de regering als
gemeenten actief beleid voeren tegen leegstand, bijvoorbeeld door te
stimuleren dat leegstaande panden worden getransformeerd naar
woningen.
OVERIG
Kunnen de initiatiefnemers toelichten op welke wijze emotionele schade
wordt geleden door pandjeseigenaren waarvan hun bezit gekraakt wordt,
zo vragen de leden van SP-fractie. Daarnaast vragen deze leden hoe de
initiatiefnemers aankijken tegen woningzoekenden die geen woning
kunnen bemachtigen via de reguliere paden. Hebben zij wellicht ook te
maken met emotionele schade vanwege de grootste schaarste op de
woningmarkt zo vragen de leden van de SP-fractie.
De initiatiefnemers willen graag opnieuw aangeven dat deze wet kraken
niet strafbaar maakt, dat is al het geval. Deze wet zorgt ervoor dat het
bestaande verbod beter kan worden gehandhaafd. Voor een voorbeeld
van de emotionele schade die pandeigenaren op kunnen lopen noemen zij
graag een voorbeeld van een Amsterdamse ondernemer2. Deze ondernemer liet zijn pand opknappen om het te betrekken. Voor hij dit kon doen
werd het pand gekraakt. Zo zegt hij: «Ik ben een kleine ondernemer die
gewoon zelf gebruik maakt van zijn pand en door hen loop ik nu mijn
zaken mis.» Ook zegt hij over al het afval: «Dit is toch te gek voor
woorden, hier komen alleen maar ratten en muizen op af.» Om een
impressie te krijgen van de gevolgen voor de eigenaar van zo’n pand,
verwijzen de initiatiefnemers verder naar de reportage die De Telegraaf
deze zomer maakte3. Er zijn veel vergelijkbare zaken waarbij kleine
ondernemers ten einde raad in hun eigen pand slapen, om maar te
voorkomen dat een groep krakers het pand binnendringt met alle
gevolgen van dien. Dit zijn hardwerkende Nederlanders, die hun ziel en
zaligheid in hun bedrijf leggen en daar vaak ook al hun geld in hebben
zitten. Deze burgers worden ernstig gedupeerd door het kraken van hun
pand. De initiatiefnemers delen dat ook mensen die geen woning kunnen
vinden, hier emotioneel onder kunnen lijden. Zij delen niet de implicatie

2
3

https://www.at5.nl/artikelen/196225/ondernemer-uit-eigen-pand-gezet-door-we-are-here-krakers
https://www.telegraaf.nl/video/1918674851/ik-vond-zelfs-ondergoed-van-de-krakers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

17

dat eigenrichting en het plegen van misdrijven daarom zouden zijn
toegestaan.
De leden van de SP-fractie vragen of alle adviezen, vanuit de advocatuur,
OM en NVVR aan de Kamer kan worden meegestuurd met de beantwoording van deze vragen.
De initiatiefnemers zijn daar van harte toe bereid en zullen de Nederlandse Orde van Advocaten, het Openbaar Ministerie en de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak vragen of zij de adviezen openbaar mogen
maken. Indien zij dit goed vinden zullen zij ervoor zorgen dat deze
adviezen bij de Kamer terecht gekomen.
De leden van de SP-fractie vragen daarnaast of verkrotting van panden
om mee te speculeren een onwenselijk verschijnsel vormt volgens de
initiatiefnemers. Hoe wordt hier tegenaan gekeken vragen de aan het
woord zijnde leden. Zijn er voorbeelden waaruit blijkt dat het bewust laten
leegstaan van panden een onwenselijk verschijnsel vormt en kunnen hier
voorbeelden van worden gegeven zo vragen de leden van de SP-fractie.
Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie welke maatregelen hiertegen
kunnen worden getroffen naast het invoeren van een leegstandsregister.
De initiatiefnemers vinden verkrotting van panden een onwenselijk
verschijnsel. Een voorbeeld is het verdienmodel van Bever Holding4,
waarover één van de initiatiefnemers eerder Kamervragen over heeft
gesteld. Dit wetsvoorstel gaat echter over het handhaven van het
bestaande kraakverbod. Maatregelen om verkrotting tegen te gaan vallen
buiten de reikwijdte van dit wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het zeer kritische
standpunt van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ten
aanzien van het voorliggende wetsvoorstel. Zo schrijft VNG dat: er geen
substantiële winst te behalen is in de snelheid van de ontruiming ten
opzichte van de huidige praktijk; het wetsvoorstel leidt tot minder
doelmatigheid; het wetsvoorstel leidt tot meer werklast voor politie (en
dus minder handhavingscapaciteit op andere thema’s), OM en de
rechterlijke macht; én het voorstel leidt tot minder maatwerk bij de
handhaving van het kraakverbod. Kunnen de initiatiefnemers op al deze
kritische punten uitvoerig ingaan zo vragen de leden van de SP-fractie.
De initiatiefnemers zijn van mening dat er op korte termijn inderdaad
meer handhaving nodig is. Dit vinden zij ook wenselijk omdat het gaat om
een misdrijf en deze wet beoogd om kraken als illegaal woonmodel te
ontmoedigen. De snellere en doelmatigere handhaving zal er oe leiden
dat kraken niet meer loont voor krakers. Door het doorbreken van dit
patroon, verwachten zij dat op de middellange termijn nauwelijks nog
gekraakt zal worden, wat uiteindelijk de werklast verlicht voor de
handhaving.
In dat licht herkennen zij zich in het algemene standpunt van de VNG dat
kraakpanden snel en doelmatig ontruimd moeten worden. Zij maken
echter een andere afweging dan de VNG ten aanzien van dit wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel draagt in de ogen van de initiatiefnemers juist bij aan het
snel en doelmatig ontruimen van kraakpanden. Ook wijzen zij erop dat het
wetsvoorstel op diverse punten is verbeterd, naar aanleiding van het
advies van de Raad van State, waaronder op het punt van de spoedontruiming. Tot slot merken zij op dat de VNG een erg positieve kijk uitdraagt
4

https://fd.nl/beurs/1355261/krotbeleggen-hoe-triest-spel-van-een-mini-beursfonds-gemeentestot-wanhoop-drijft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

18

over het lokale maatwerk met betrekking tot de handhaving van het
kraakverbod. Zij vinden dit opmerkelijk, aangezien een aantal gemeenten
moedwillig de handhaving van het kraakverbod bemoeilijkt en in het
verleden pandeigenaren heeft afgeraden om aangifte te doen.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden of het klopt dat, als het
wetsvoorstel wordt aangenomen, de officier van justitie eerst een
omvangrijk dossier moet samenstellen alvorens hij de rechtercommissaris om een machtiging tot ontruiming kan verzoeken, terwijl in
de huidige situatie het zo is dat het vaker voorkomt dat een kort geding
wordt ingetrokken, en dat de rechtbank er helemaal niet aan te pas komt?
Kunnen de initiatiefnemers verduidelijken waarom zij denken dat het
wetsvoorstel dan tóch tot een substantiële tijdwinst zal leiden. Kunnen zij
tevens de zorg wegnemen dat dit wetsvoorstel fors meer extra tijd en
capaciteit zal kosten voor de betrokken instanties? Zijn de initiatiefnemers
bereid extra geld vrij te maken voor de betrokken instanties? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, waar moet dit geld precies gevonden worden? In de
memorie van toelichting lezen de leden van de SP-fractie dat de initiatiefnemers het hebben over een «herprioritering binnen de bestaande
begrotingen». Wat wordt hier nu concreet mee bedoeld? Wat moet er
volgens de initiatiefnemers dan precies minder prioriteit krijgen om de
handhaving van het kraakverbod meer prioriteit te geven zo vragen de
leden van de SP-fractie.
De initiatiefnemers onderschrijven dat de officier van justitie een dossier
samen moet stellen. Zij verwachten niet dat dit een omvangrijk dossier is,
zoals uitgebreid toegelicht in de memorie van toelichting. Tegelijkertijd
geldt dat het op basis van cijfers over 2019 om gemiddeld 22 extra zaken
per jaar gaat. Tegenover deze extra werklast staat dat er sneller en
doelmatiger wordt opgetreden tegen krakers en veel leed, zowel emotioneel als financieel, bij de eigenaar van een woning, winkel-, kantoor- of
bedrijfspand wordt voorkomen. Zij erkennen dat er op de korte termijn
meer capaciteit gevraagd zal worden van de instanties. Echter, zoals
eerder aangegeven, schatten zij in dat als gevolg van deze effectievere
aanpak op de middellange termijn er nauwelijks nog gekraakt zal worden,
wat uiteindelijk de werklast verlicht voor de instanties. Zodra de norm is
hersteld, is kraken als illegaal woonmodel immers ten einde. De initiatiefnemers begrijpen uit de vragen dat de SP-fractie graag extra middelen
vrijmaakt voor de handhaving van het kraakverbod en nemen graag de
uitgestoken hand van de SP-fractie aan om te zoeken hoe hier extra
middelen voor kunnen worden vrijgemaakt.
SGP
1. Inleiding en aanleiding
Met belangstelling hebben de leden van de SGP-fractie kennisgenomen
van het voorstel om te komen tot een wijziging het Wetboek van Strafvordering in verband met het wijzigen van de rechterlijke procedure om het
kraakverbod te handhaven. Het is van groot belang dat adequaat kan
worden opgetreden tegen personen die eigendomsrechten van huiseigenaren schenden. Het wijzigen van de rechterlijke procedure zorgt voor een
effectief rechtsmiddel om kraken tegen te gaan.
2.3 Voortzetting van de parlementaire discussie na de evaluatie
De leden van de SGP-fractie constateren dat de gemeente Amsterdam de
handhaving van de huidige wet actief belemmert, door eigenstandig de
voorwaarde toe te voegen dat er niet ontruimd wordt voor leegstand en
pandeigenaren oproept geen aangifte te doen. De leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

19

SGP-fractie constateren dat dit indruist tegen de democratische rechtsstaat waarin de gemeente Amsterdam de nationale wetgeving dient te
respecteren. Kan de regering aangeven hoe zij de gemeente Amsterdam
met dit wetsvoorstel wil sommeren de nationale wetgeving in acht te
nemen?
De initiatiefnemers onderschrijven de opvatting van de SGP-fractie.
Kraken is een misdrijf en een ernstige inbreuk op het eigendomsrecht. De
eigenaar van een woning of pand wordt hierdoor gedupeerd. Het is
onverantwoordelijk dat sommige gemeenten de handhaving van het
kraakverbod frustreren. Zij duperen hiermee hun inwoners die slachtoffer
worden van krakers en die in een rechtstaat mogen verwachten dat de
overheid optreedt tegen krakers die hun woning of pand binnendringen.
Zowel in de nieuwe als oude procedure moet een eigenaar aangifte doen.
De initiatiefnemers zijn van mening dat mensen altijd aangifte zouden
moeten doen, maar de eigenaar mag dit vanzelfsprekend zelf beslissen. In
de gemeente Amsterdam is door het college aan pandeigenaren verzocht
om dit niet te doen. Er was en is geen juridische grondslag voor die
oproep. Zij menen dat de gemeente Amsterdam een grote misstap heeft
begaan met deze oproep. De overheid, zowel gemeentelijk als landelijk,
moet zich inzetten om naleving van de wet te handhaven en inwoners te
beschermen tegen misdrijven. De initiatiefnemers zijn van mening dat de
wet geen ruimte biedt voor lokale willekeur in de handhaving van het
kraakverbod. De wet dient dan ook in het hele land te worden gehandhaafd. De initiatiefnemers ondersteunen de opvatting van de SGP-fractie
dat gemeenten landelijke wetgeving in acht moeten nemen. Zij kunnen
zich voorstellen dat de Kamer dit tijdens de parlementaire behandeling
van deze wet nogmaals bekrachtigd.
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de SGP-fractie constateren dat in bijzondere omstandigheden direct zal worden ontruimd. Gedacht moet worden aan huisvredebreuk conform artikel 138 Wetboek van Strafrecht. Kan de regering
aangeven of het enkele feit dat krakers zich bevinden in de woning of het
pand wat een ander toebehoort al niet voldoende is om te kunnen spreken
van huisvredebreuk?
Helaas is dit niet het geval. Er is sprake van huisvredebreuk bij het kraken
van een bewoonde woning. Op dit moment kan bij huisvredebreuk direct
worden ontruimd. De krakers krijgen dan geen gelegenheid een kort
geding in te stellen voorafgaand aan de ontruiming, maar alleen achteraf.
Omdat het kort geding bij de voorzieningenrechter door dit wetsvoorstel
helemaal verdwijnt, is in dit wetsvoorstel een nieuwe spoedprocedure
opgenomen via de rechter-commissaris. Bij huisvredebreuk geeft de
rechter-commissaris (mondeling) toestemming voor de spoedontruiming.
Met die (mondelinge) toestemming, kan de Officier van Justitie direct
overgaan tot de ontruiming. De krakers hebben dan, net als nu, geen
gelegenheid om zich voorafgaand hieraan te laten horen. Zij kunnen wel
achteraf beroep instellen tegen de beslissing van de rechter-commissaris.
De leden van de SGP-fractie constateren dat indien de kraker verdacht
wordt van andere strafbare feiten waardoor de rechthebbende van het
pand ernstig wordt getroffen, er sprake is van een bijzondere omstandigheid waardoor direct zal worden overgegaan op ontruiming. Kan de
regering aangeven of het aanrichten van schade in de woning hieronder
gekwalificeerd wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

20

Hoewel de vraag strikt genomen tot de regering is gericht, merken
initiatiefnemers het volgende op. Het aanrichten van schade aan de
woning kan zowel worden gekwalificeerd als een onrechtmatige daad, als
een strafbaar feit. Niet is gezegd dat hiertegen in de praktijk altijd
strafrechtelijk wordt opgetreden. Overigens merken de initiatiefnemers
hierbij op dat het aanrichten van schade aan een woning of pand een
belangrijke reden is om de kraak zo kort mogelijk te laten duren. Dit
onderstreept de noodzaak van de nieuwe, korte procedure bij de
rechter-commissaris ten opzichte van de huidige, lange procedure bij de
voorzieningenrechter.
De leden van de SGP-fractie constateren dat op grond van artikel 139
Wetboek van Strafrecht de persoon die is binnengedrongen zich op
vordering van de rechthebbende aanstonds dient te verwijderen. Kunnen
de initiatiefnemers aangeven of aanstonds in overeenstemming is met de
drie maal 24 uur die hun wetsvoorstel beoogt of dat aanstonds daadwerkelijk direct betekent?
De initiatiefnemers kunnen bevestigen dat hier «direct» wordt bedoeld.
Helaas houden krakers zich hier vaak niet aan, waardoor de eigenaar
genoodzaakt is aangifte te doen en er een procedure wordt gestart. Dit
wetsvoorstel beoogt dat de rechter-commissaris in die procedure binnen
72 uur een beslissing neemt om de woning of het pand te ontruimen.
3.3. Spoedontruiming
De leden van de SGP-fractie constateren dat indien de kraak binnen 24 uur
wordt ontdekt, de krakers zich niet kunnen beroepen op hun huisrecht en
kunnen direct verwijderd worden door een opsporingsambtenaar. Kan de
regering aangeven hoe in de praktijk gecontroleerd wordt dat daadwerkelijk sprake is van meer of minder dan 24 uur verblijf in de woning? De
leden van de SGP-fractie constateren dat in het burgerlijk recht bij
onroerende zaken sprake is van verjaring na een bezit van 10 jaar. Kan de
regering aangeven waarom slechts 24 uur nodig zijn om te kunnen
spreken van het huisrecht van de kraker?
De initiatiefnemers zijn van mening dat de SGP-fractie hiermee een
fundamentele en interessante vraag aansnijdt. Het aantonen van de grens
van 24 uur is ingewikkeld. Wanneer er snel aangifte wordt gedaan en de
eigenaar of een ander aantoonbaar binnen de grens van 24 uur voorafgaand aan de constatering nog in het pand was, is dit goed aan te tonen.
Bij panden waar niet dagelijks iemand is, is dit problematischer. Het komt
bijvoorbeeld voor dat krakers gebruikt servies meenemen, als «bewijs»
dat zij langer dan 24 uur in het pand verblijven. De grens van 24 uur geldt
op basis van de huidige jurisprudentie. De initiatiefnemers zien op dit
moment helaas geen praktische mogelijkheden deze grens fors te
verhogen, zoals de SGP-fractie suggereert, ondanks dat zij positief
tegenover deze gedachte staan. Met de leden van de SGP horen de
initiatiefnemers ook graag hoe de regering dit beoordeelt.
4.1 Grondwet
De leden van de SGP-fractie constateren dat artikel 12 Grondwet de
burger beschermt tegen het binnentreden van zijn woning door een
overheidsfunctionaris. De leden van de SGP-fractie constateren dat het
ingeval van kraken gaat om het eigendom van de rechthebbende. Kan de
regering aangeven waarom van het huisrecht van de kraker wordt
uitgegaan ingeval van toepassing van artikel 12 Grondwet en niet van het
eigendomsrecht van de rechthebbende en er dus binnengetreden kan
worden door een overheidsfunctionaris?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

21

Wederom stelt de SGP-fractie hier een fundamentele en interessante
vraag. In de memorie van toelichting is op verschillende punten aangehaald dat er relevante jurisprudentie is ontwikkeld door de Hoge Raad en
het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Hoewel dit gezien het
verbod op constitutionele toetsing niet direct op artikel 12 Grondwet slaat,
maar op artikel 8 EHRM, is het op grond van relevante jurisprudentie
noodzakelijk dat het voornemen tot een ontruiming wordt getoetst als
inbreuk op het huisrecht van de krakers. De initiatiefnemers menen in de
vragen van de SGP-fractie te lezen dat dit principieel vreemd is en delen
dit principe. Zij zien op dit moment helaas geen praktische mogelijkheden
dit met deze wet recht te zetten, zoals de SGP-fractie suggereert, ondanks
dat zij positief tegenover deze gedachte staan. Met de leden van de
SGP-fractie horen de initiatiefnemers wederom ook graag hoe de regering
dit beoordeelt.
4.2 EVRM
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de huidige praktijk sprake
is van een «kraakcaroussel». Dit gedrag van krakers is mogelijk omdat de
wetgeving is ingericht op incidentele, losstaande misdrijven, waar het
kraken zelf in toenemende mate een structureel karakter heeft. De leden
van de SGP-fractie constateren dat het huisrecht niet kan worden gebruikt
om telkens voor enkele weken een nieuwe woning te kraken. De leden van
de SGP-fractie constateren dat dit wetsvoorstel ziet op het wijzigen van de
rechterlijke procedure omtrent het versneld ontruimen van een kraakpand.
De leden van de SGP-fractie constateren eveneens dat in dit wetsvoorstel
niets is geregeld om de «kraakcaroussel» tot een halt te roepen. Kunnen
de initiatiefnemers aangeven hoe zij met dit wetsvoorstel het recidiverisico te verminderen daar kraken een structureel karakter heeft?
De initiatiefnemers zien dat groeperingen als «We are here» pand na pand
kraken. Er is hier sprake van een vast patroon waarbij zij een kort geding
aanspannen, wachten tot kort voor de zittingsdatum en even voor de
zittingsdatum het kort geding intrekken. Hiermee gebruiken zij de tijd die
het duurt tot een zitting wordt gepland als periode om gratis en illegaal
ergens te wonen. Door de tijd tot de zitting tot verkorten tot in beginsel
72 uur, loont het niet meer voor die groeperingen om te kraken. Daarom
verwachten de initiatiefnemers dat deze wet kraken als illegaal woonmodel ontmoedigt en de kraakcaroussel een halt zal toeroepen. Daarbij
wordt tevens het kraakverbod in ere hersteld.
Koerhuis
Van Toorenburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 296, nr. 9

22