Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 851

Grensoverschrijdende samenwerking (GROS)

Nr. 53

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 november 2018
Dit kabinet wil werk maken van grensoverschrijdende samenwerking, zo
staat in het Regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34). In mijn
brief van 20 april jl.1 heb ik de Kamer geïnformeerd over de vier sporen
die het kabinet volgt om daar uitvoering aan te geven, te weten 1. het
stimuleren van grensoverschrijdende initiatieven, 2. het creëren van de
juiste randvoorwaarden, 3. de grensoverschrijdende governance en 4. het
benutten van de mogelijkheden van de Benelux en EU.
Met deze brief informeer ik de Kamer, mede namens de Minister van OCW
en de staatssecretarissen van EZK en SZW, over de voortgang op deze
sporen.
1. Grensoverschrijdende initiatieven
Grensoverschrijdende jongerenevenementen
Ik zet me er in de eerste plaats voor in om grensoverschrijdende initiatieven verder te brengen. Grensregio’s kunnen groeiregio’s worden
wanneer de mogelijkheden aan weerszijden van de grens worden benut,
bijvoorbeeld om te werken of om onderwijs te volgen. Dit gaat niet
vanzelf. Bewoners van de grensregio moeten letterlijk én figuurlijk over de
grensdrempel heen. Het vergroten van bekendheid en vertrouwdheid met
de buren en de mogelijkheden in de buurlanden helpt hierbij. Dit begint
bij de jeugd, hun ouders, leraren, schoolbestuurders, werkgevers etc.
Verschillende partijen – vakdepartementen, euregio’s, provincies,
onderwijsinstellingen enz. – pakken hierin al een rol, door middel van
buurtaalonderwijs, ondersteuning uit Interreg-middelen van microprojecten voor sociaal-culturele uitwisseling, het bevorderen van stages
en leerwerkplaatsen in het buurland en uitwisseling van scholieren.
Een voorbeeld is Die Tolle Woche die jaarlijks wordt gehouden in
Enschede. Tijdens de onlangs gehouden editie van 2018 werd het festival
1

kst-32851-53
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 32 851, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 851, nr. 53

1

FeierZeit! georganiseerd, met workshops voor Nederlandse en Duitse
leerlingen om elkaars taal en cultuur te leren kennen. Een ander initiatief
is het project De Lerende Euregio2. Een van de activiteiten die De Lerende
Euregio onlangs organiseerde is de Euregionale verkoopwedstrijd. Tijdens
deze wedstrijd oefenden zeventig beroepsleerlingen met het te woord
staan van een klant van de andere kant van de grens. Op 9 november jl.
mocht ik de finale in Kleef aftrappen.
Dergelijke initiatieven, gericht op uitwisseling met de buurlanden en het
vergroten van bewustzijn over de mogelijkheden aan de andere kant van
de grens, spreken mij zeer aan. Ik wil dan ook voortvarend aan de slag
met de uitvoering van de motie-Van der Molen c.s.3 om de uitwisseling
tussen jongeren aan weerszijden van de grens via sportieve en culturele
evenementen verder te bevorderen.
Met het oog hierop heb ik tijdens de Vlaams-Nederlandse Top en tijdens
de regeringsdialoog met Noordrijn-Westfalen ook dit onderwerp aan de
orde gesteld. Aan de andere kant van de grens heb ik veel enthousiasme
bemerkt om hiermee aan de slag te gaan. Zowel met de Vlaamse Minister
van Cultuur, Media, Jeugd en Brussel als met de Minister voor Bonds- en
Europese Aangelegenheden en Internationale Zaken van NoordrijnWestfalen heb ik afgesproken om gezamenlijk een concreet plan te maken
voor de organisatie van een aantal uitwisselingsevenementen begin
volgend jaar. In beide gevallen zoeken we daarbij de samenwerking met
organisaties op het gebied van cultuur, sport en jeugd. Tevens zal ik in
gesprek gaan met onder meer euregio’s, overheden en andere organisaties om te bezien hoe bestaande grensoverschrijdende uitwisselingsinitiatieven voor jongeren op het gebied van sport en cultuur verder
ondersteund kunnen worden.
Regio Deals
Een ander instrument om grensoverschrijdende initiatieven te kunnen
stimuleren is de Regio Envelop, waarmee het kabinet investeert in regio’s.
De Minister van LNV heeft 16 november jl. mede namens de Minister van
BZK bekend gemaakt welke regio’s door het Kabinet zijn geselecteerd uit
de 88 aangedragen voorstellen voor Regio Deals4. Uitgangspunt bij de
Regio Deals is de versterking van de brede welvaart in de regio zelf door
middel van een integrale aanpak. Bij vier van de twaalf voorstellen voor
Regio Deals die door het kabinet zijn gehonoreerd speelt grensoverschrijdende samenwerking een rol.
Het te vormen partnerschap voor Zuid- en Oost-Drenthe is vooral gericht
op het geven van een sociaaleconomische impuls aan de regio. Projecten
met betrekking tot wonen, werken en leven moeten resulteren in
woningen en voorzieningen die beter zijn toegesneden op veranderende
behoeften, een versterkte uitgangspositie voor de (maak)industrie, een
betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Daarbij wordt ook
over de grens met Duitsland gekeken. Voor deze Regio Deal wordt voor
Zuid- en Oost-Drenthe maximaal 20 miljoen euro beschikbaar gesteld.
In Twente richt het te vormen partnerschap zich vooral op maatregelen die
de Twentse voorloopfunctie op hightech-gebied ondersteunen. Investeringen in bijvoorbeeld het aantrekken en behouden van hoog- en
laagopgeleid talent zijn (of investeren is) hierin noodzakelijk. Hierbij wordt
de samenwerking met Duitse partners nadrukkelijk benut. Voor deze Regio
Deal is maximaal 30 miljoen euro gereserveerd.
De Regio Deal voor de Achterhoek zal met name gericht zijn op het
toekomstbestendig maken van de regionale economie, woningvoorraad,
2

Een samenwerkingsverband van Regionale Opleidingscentra (ROC’s) en Berufskollegen in
Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen.
3
Kamerstuk 35 000 VII, nr. 21
4
Kamerstuk 29 697, nr. 56

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 851, nr. 53

2

voorzieningen, bereikbaarheid, landbouw en het tegengaan van ondermijnende criminaliteit. Voor het realiseren van de doelstellingen wordt
samengewerkt met Duitse partners. Er is maximaal 20 miljoen euro
beschikbaar gesteld voor deze Regio Deal.
Voor het te vormen partnerschap met Parkstad Limburg wil het Rijk met
een brede coalitie in de regio afspraken maken om samen met de
inwoners een duurzame en levenskrachtige regio te realiseren. Hierbij
wordt ook voortgebouwd op de samenwerking met regio Aken. Om
bovengenoemde ambities te realiseren is er maximaal 40 miljoen euro
voor Parkstad Limburg beschikbaar gesteld.
De komende maanden gaan het Rijk en de geselecteerde regio’s in
gesprek om de voorstellen nader uit te werken. Hierbij maken we
inzichtelijk welke concrete afspraken worden gemaakt ten aanzien van de
doelen, aanpak, resultaten en hoe de gelden uit de Regio Envelop
definitief zullen worden gealloceerd. Streven is om uiterlijk in het voorjaar
van 2019 alle deals getekend te hebben. BZK levert bij de uitwerking van
de deals, met name ook die in de grensregio’s, een actieve inbreng en zal
zich ervoor inzetten om de kansen voor grensoverschrijdende samenwerking in de partnerschappen te benutten.
2. Randvoorwaarden en grensbarrières
Om grensoverschrijdende initiatieven mogelijk te maken, is het van
belang om de juiste randvoorwaarden te creëren en grensbarrières te
slechten. Hieronder ga ik in op de stappen die op dit spoor worden gezet
met betrekking tot grensinformatie, grensstatistieken, de aandacht voor
grenseffecten en diploma-erkenning.
Grensinformatie
Naast de eerdergenoemde grensbelemmering is volgens het CPB5 ook
een goede informatievoorziening van belang om mensen over de grens
heen te helpen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om informatie over de
mogelijkheden die er zijn aan de andere kant van de grens zijn om te
studeren, te werken of gebruik te maken van voorzieningen. Een goede
informatievoorziening is daarom een belangrijke randvoorwaarde voor
grensoverschrijdende samenwerking en activiteiten.
De Grensinformatiepunten spelen in deze grensoverschrijdende informatievoorziening een belangrijke rol. Over de structurele financiering van de
grensinformatiepunten heeft de Staatssecretaris van SZW de Kamer
geïnformeerd in haar brief van 20 september 2018.6 Ook tijdens de top
met Noordrijn-Westfalen heb ik gesproken over de financiering van de
grensinformatiepunten. De regering van Noordrijn-Westfalen heeft
toegezegd te zorgen voor structurele financiering.
Ik ben verheugd over de voortgang van de afspraken met regionale
overheden en buurlanden over de structurele financiering die ervoor zorgt
dat het voortbestaan van de grensinformatiepunten ook op de lange
termijn zeker is gesteld. Nedersaksen heeft tot dusverre geen structurele
financiering toegezegd. Ik zal daarom de gesprekken met Nedersaksen
inzake de financiering van de grensinformatiestructuur voortzetten.
Grensstatistieken
Informatie is ook nodig om beleidsmakers handvatten te bieden om te
bepalen waar kansen liggen en daar hun beleid op te richten. Grensstatistieken kunnen ook scholen en werkgevers helpen om het inzicht in de
5

https://www.cpb.nl/publicatie/de-arbeidsmarkt-aan-de-grens-met-en-zondergrensbelemmeringen
6
Kamerstuk 32 851, nr. 52

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 851, nr. 53

3

mogelijkheden te vergroten en daar bijvoorbeeld het onderwijs curriculum of wervingsactiviteiten op aan te passen. Het kabinet vindt het
daarom van belang dat er juiste data beschikbaar zijn voor met name
gemeenten, provincies en euregionale samenwerkingsverbanden in de
grensregio, zodat zij beter in staat zijn om bijvoorbeeld de mogelijkheden
voor grensoverschrijdende mobiliteit van werkzoekenden te bevorderen.
De Ministeries van BZK, EZK en SZW hebben, ter uitvoering van een
toezegging van mijn ambtsvoorganger in het AO van 15 februari 2017
(Kamerstuk 32 851, nr. 34), opdracht gegeven voor een evaluatie van de
grensstatistiekonderzoeken zoals die zijn uitgevoerd door het CBS en de
statistiekbureaus van de buurlanden. Centraal staat daarbij de vraag wat
de onderzoeken hebben opgeleverd en in hoeverre de in de onderzoeken
gebruikte indicatoren bijdragen aan het ontwikkelen van doeltreffend
(regionaal) grensoverschrijdend arbeidsmarktbeleid. De evaluatie is
gereedgekomen en treft u bijgaand aan7.
Uit de evaluatie blijkt dat de uitgevoerde onderzoeken naar grensstatistieken een goede inkijk geven in overeenkomsten en verschillen van de
arbeidsmarkten aan weerszijden van de landsgrens. Op dit moment
worden statistieken nog weinig gebruikt in het vormgeven van beleid. De
hoofdoorzaak daarvan is dat de data structureler en meer regionaal
gedetailleerd beschikbaar zouden moeten zijn. Goede beschikbaarheid,
het juiste detailniveau en vergelijkbaarheid zijn de randvoorwaarden om
het potentieel van de grensstatistieken te benutten.
Het kabinet zet zich daarom de komende periode in om met relevante
stakeholders aan beide zijden van de grens afspraken te maken om
statistieken met het juiste detailniveau gestructureerd en structureel te
realiseren. Op die wijze brengen we de verantwoordelijke regionale
arbeidsmarktpartijen in de positie om grensoverschrijdende marktbewerkingsplannen, zoals ook geformuleerd in de Actieagenda Grensoverschrijdende Economie en Arbeid (actiepunt 7), op te kunnen stellen en goed te
onderhouden.
Grenseffecten
Het kabinet vindt het van belang om bij nieuwe wet- en regelgeving de
grenseffecten in voldoende mate in de afwegingen te betrekken. In mijn
brief van 20 april 2018 heb ik aangekondigd, dat ik zal bezien hoe
expertise kan worden ingeschakeld in een aantal concrete beleidscasussen, teneinde grenseffecten in een aantal gevallen vroegtijdig te
identificeren.8 Hieronder ga ik in op de wijze waarop ik dit wil doen.
Daarmee geef ik tevens uitvoering aan de motie-Van der Molen c.s.9
Ik wil vooropstellen dat het van belang is om gericht te werk te gaan; in
lang niet alle wet- en regelgeving zijn grenseffecten aan de orde. Om
onnodige bureaucratie te voorkomen is het kabinet dan ook geen
voorstander van een grenseffectentoets voor alle nieuwe voorstellen voor
beleid en regelgeving. Ik vind het van belang dat het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK) goed wordt toegepast en dus ook
de gevolgen voor grensregio’s inzichtelijk gemaakt worden, wanneer deze
aan de orde zijn. Ik neem vanuit mijn coördinerende rol voor grensoverschrijdende samenwerking de verantwoordelijkheid om meer aandacht te
creëren voor grenseffecten via onderstaande werkwijze.
Uitgangspunt blijft dat het aan het verantwoordelijke departement is om
de grenseffecten beter inzichtelijk te maken. In overleg met andere
ministeries en met inschakeling van externe expertise, zal ik een leidraad
opstellen, waarmee bevorderd wordt dat bij voorgenomen beleid en
regelgeving ook aandacht is voor grenseffecten en deze, wanneer aan de
7

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 32 851, nr. 38
9
Kamerstuk 32 851, nr. 46
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 851, nr. 53

4

orde, inzichtelijk worden gemaakt. Deze leidraad zal ter ondersteuning van
beleidsmedewerkers en wetgevingsjuristen (die effecten in beeld moeten
brengen) als hulpmiddel tevens een plek krijgen in het IAK (www.naarhetiak.nl). De leidraad biedt ook het Ministerie van BZK meer houvast om, op
het moment dat het Ministerie van BZK voorstellen voor nieuw beleid en
regelgeving toetst op de gevolgen voor interbestuurlijke verhoudingen, in
te kunnen schatten of er voldoende aandacht is voor de gevolgen voor
grensregio’s. Als daarbij zorgen zijn dat potentiële grenseffecten nog niet
(voldoende) in de toelichting bij het voorstel inzichtelijk gemaakt zijn, zal
met het voor het voorstel verantwoordelijke departement worden
besproken hoe deze mogelijke grenseffecten tijdig beter in beeld kunnen
worden gebracht.
Om te bevorderen dat er bij de totstandkoming van nieuw beleid en
regelgeving vroegtijdig aandacht is voor eventuele grenseffecten, zal
daarnaast het Ministerie van BZK een halfjaarlijkse ronde langs departementen houden om dossiers te identificeren waar significante grenseffecten aan de orde zijn. Waar nodig kunnen de verantwoordelijke
departementen en BZK in overleg besluiten om verdiepend onderzoek uit
te voeren naar vermeende grenseffecten. Daarbij kunnen zij, wederom in
overleg, besluiten om zich te laten ondersteunen door externe expertise.
Bij bovenstaande werkwijze hoort ten slotte ook een ordentelijke evaluatie
om vast te kunnen stellen of de leidraad en de beschreven werkwijze
daadwerkelijk behulpzaam zijn om een beter zicht te krijgen op grenseffecten. Ik zal daarom twee jaar na start van deze werkwijze een externe
evaluatie laten uitvoeren. Het blijft overigens goed om te beseffen dat het
inzichtelijk maken van meer potentiële grenseffecten niet betekent dat bij
afwegingen mogelijke grenseffecten altijd van doorslaggevende betekenis
zijn.
Diploma-erkenning
Ook diploma-erkenning is een belangrijke randvoorwaarde om te kunnen
werken aan de andere kant van de grens. De Minister van Onderwijs wil in
Benelux-verband tot afspraken komen over een vereenvoudiging van de
erkenning en waardering van mbo-diploma’s tussen de lidstaten en
Noordrijn-Westfalen. Doordat de uitwerking van de Europese richtlijn voor
de erkenning van beroepskwalificaties in nationale wetgeving is neergeslagen, zijn er verschillen in de wijze van erkenning. Streven is daar
binnen de Benelux meer eenheid in te krijgen. De aanwezigheid van
Noordrijn-Westfalen is daarbij van groot belang.
In dit verband zal tevens met Noordrijn-Westfalen besproken worden hoe
een impuls te geven aan het opstellen van (door beide landen) geautoriseerde beschrijvingen van beroepen en beroepskwalificaties, die
werkgevers in Nederland en Duitsland informatie bieden over de kennis
en kunde van (potentiële) werknemers uit het buurland. Ook de roadmaps
en factsheets die inzicht verschaffen in de erkenningsprocedure van een
drietal kansrijke beroepen in België, Nederland en Duitsland die in het
kader van het mede door de Europese Unie en het Ministerie van OCW
gefinancierde B-solutionsproject worden opgesteld, dragen bij aan het
vergroten van de transparantie op het gebied van diploma-erkenning. Dit
pilotproject zal in de tweede helft van 2019 worden afgerond. Met
genoemde acties wordt uitvoering gegeven aan de motie Van der Graaf
c.s.10

10

Kamerstuk 32 851, nr. 41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 851, nr. 53

5

3. Governance
Voor grensoverschrijdende initiatieven en het wegnemen van knelpunten
vormt een goed functionerende governance ook een belangrijke
voorwaarde. Over de vernieuwde inrichting van de governance met de
buurlanden heb ik de Kamer in september jl. geïnformeerd.11 Recent zijn
ook de eerste regioverbinders voor grensoverschrijdende samenwerking
van start gegaan – zij werken vanuit de grensprovincies een deel van hun
tijd in Den Haag met hun departementale collega’s aan grensoverschrijdende opgaven.
Overleg op regeringsniveau op regelmatige basis is een belangrijk
onderdeel van de grensoverschrijdende governance. Afgelopen maandag
19 november 2018 vond de eerste Nederlands-Noordrijn-Westfaalse
regeringsontmoeting plaats. Twee weken eerder vond de vierde VlaamsNederlandse Top plaats. Dat waren vruchtbare regeringsontmoetingen,
waarbij door de aanwezige bewindspersonen afspraken zijn gemaakt over
grensoverschrijdende samenwerking op diverse terreinen, zoals
mobiliteit, onderwijs, cultuur, economie en de grensoverschrijdende
informatievoorziening. De governancestructuren met Vlaanderen en
Noordrijn-Westfalen zijn tijdens deze regeringsontmoetingen bekrachtigd.
De tijdens de regeringsontmoetingen gemaakte afspraken concretiseren
de ambities die de regeringen daarover in hun regeerakkoorden hebben
verwoord. De wederzijdse regeringsverklaringen die na de regeringsontmoetingen zijn gepubliceerd treft u als bijlage aan12. Er is tijdens de
regeringsdialoog met Noordrijn-Westfalen afgesproken dat er in het
voorjaar van 2019 een grenslandconferentie zal plaatsvinden in Venlo.
4. EU en Benelux
Het benutten van de instrumenten van EU en Benelux vormt het vierde
spoor van de kabinetsinzet op grensoverschrijdende samenwerking. Het
vernieuwde Benelux-verdrag, dat op 1 januari 2019 voor Nederland in
werking treedt, biedt nieuwe mogelijkheden voor intensievere samenwerking, ook met de buurlanden van de Benelux, waaronder Duitsland13.
Juridisch grensinstrumentarium
Grensbelemmeringen ontstaan mede door toedoen van verschillen in
wetgeving. De governancestructuren bieden het aangewezen kader om
daar als buurlanden en verschillende overheidslagen met elkaar over in
gesprek te gaan. Tegelijk wordt gezocht naar instrumenten die daarbij
kunnen helpen om knelpunten uit de weg te ruimen.
Tijdens de Vlaams-Nederlandse Top kwam in dat kader onder meer de
havenfusie van Gent en Zeeland Seaports aan de orde. Het lijkt aannemelijk dat deze fusie de verschillen die er tussen beide landen zijn verder
inzichtelijk zal maken. Samen met de provincie Zeeland heb ik onlangs
opdracht gegeven voor een inventarisatie naar de belemmeringen die er
nu opkomen in dit gebied.14 De inventarisatie zal eind 2018 gereed zijn.
Met de Minister-President van Vlaanderen heb ik afgesproken om, zodra
de lopende inventarisatie is afgerond, een gezamenlijke studie in gang te
zetten naar welke mogelijkheden er zijn om de belemmeringen aan te
pakken. Daarbij kan gedacht worden aan de toepassing van oplossingen
zoals die in de Benelux-samenwerking al zijn afgesproken en toegepast bij
11

Kamerstuk 32 851, nr. 51
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
De ruime toepassingsmogelijkheden van dit verdrag zijn uiteengezet in Kamerstuk 35 021,
nr. 1.
14
Kamerstuk 32 851, nr. 47
12
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 851, nr. 53

6

de Albertknoop (geluidshinderwetgeving voor grensoverschrijdende
bedrijventerrein bij Maastricht-Lanaken) en de toepassing van grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden als Benelux Groeperingen voor
Territoriale Samenwerking (BGTS), waarbij ook bepaalde bevoegdheden
aan het samenwerkingsverband kunnen worden overgeheveld.
Ook een traject van experimentwetgeving aan beide zijden van de grens,
zodat een grensoverschrijdend gebied ontstaat waar voor een specifiek
onderwerp één set regels geldt, kan als onderdeel van de studie verder
onderzocht worden.
Het voorstel van de Europese Commissie waarbij de wetgeving van
buurlanden kan worden toegepast, is in mijn ogen niet de meest voor
hand liggende route, zoals ik in het aan de Kamer verzonden BNC-fiche
over deze verordening heb vermeld.15 Zoals aangegeven in mijn
antwoord op schriftelijke vragen over deze verordening16, zal de Kamer
via de gebruikelijke kanalen worden geïnformeerd over de voortgang van
de Europese onderhandelingen over dit voorstel van de Europese
Commissie.
Tot slot
In deze brief ben ik ingegaan op de vier sporen van het kabinetsbeleid
voor grensoverschrijdende samenwerking: grensoverschrijdende
initiatieven, randvoorwaarden, governance en EU en Benelux, en op de
stappen die op deze sporen zijn gezet en de komende tijd zullen worden
gezet. De bereidheid die ik ervaar om daarin samen op te trekken, zowel in
de grensregio en bij de buurlanden als bij de departementen, vormt
daarbij een belangrijke basis.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

15
16

Kamerstuk 22 112, nr. 2694
Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 632

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 851, nr. 53

7