Bijlage 2 Waardig leven met zorg
Overzicht van initiatieven gericht op vernieuwing van de langdurige zorg
Bij de parlementaire behandeling van de Wlz heb ik toegezegd dat ik u een overzicht zou toesturen
met wat de afgelopen vijf jaar is gedaan c.q. nog loopt op het terrein van de langdurige zorg met
initiatieven, experimenten, agenda’s etc. (o.a. ‘In voor zorg!’) en wat daarvan is geleerd.
Een chronologisch overzicht van deze initiatieven treft u hieronder aan. Omdat de toezegging
voortkomt uit de parlementaire behandeling van de Wlz, betreft het overzicht alleen trajecten die
betrekking hebben op langdurige zorg die voorheen deel uit maakte van de AWBZ. Daarnaast zijn
alleen trajecten opgenomen waarbij VWS actief (financieel of niet financieel) betrokken is
(geweest). De initiatieven liepen of zijn gestart in de periode 2010 – 2015. Omdat sommige pilots
en experimenten onderdeel zijn van grotere programma’s zoals bijvoorbeeld ‘In voor zorg!’ is voor
dergelijke programma’s een samenvatting van het totale programma opgenomen en zijn niet alle
initiatieven vallend onder dat programma apart benoemd.
Naast onderstaande trajecten zijn er in het veld vele andere initiatieven waar het ministerie van
VWS soms wel en soms geen kennis van heeft maar waarbij VWS niet inhoudelijk betrokken is. Om
die reden zijn deze niet opgenomen in onderstaande overzicht. Hetzelfde geldt voor initiatieven die
zijn uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van kennisinstituten zoals Vilans, ZonMw, Trimbos en
Movisie. Voor een overzicht van de initiatieven van deze partijen wordt kortheidshalve naar hun
jaarverslagen verwezen.
De resultaten en leerervaringen van de projecten variëren naar gelang de aard van de initiatieven.
Over verschillende initiatieven uit het overzicht bent of wordt u apart geïnformeerd en van
sommige onderzoeken zijn nog geen resultaten of leerervaringen bekend omdat zij nog lopen of
omdat het tijd kost voordat veranderingen zichtbaar worden. Uit alle initiatieven blijkt dat er veel
positieve energie is. De wil bij veldpartijen om te vernieuwen is groot. De invulling die hier
regionaal aan wordt gegeven verschilt.
Belangrijkste leerervaring van de experimenten in algemene zin is dat het geven van ruimte aan
veldpartijen om zelf vernieuwingen door te voeren cruciaal is om positieve resultaten te bereiken.
Betrokken partijen kunnen vanuit hun praktijk goed zien waar op lokaal niveau behoefte aan is en
waar men tegenaan loopt. Leerervaring uit het traject ‘Zorgcoöperaties’ was bijvoorbeeld dat
ruimte geboden moet worden voor eigen kracht en voorkomen moet worden dat de overheid eigen
initiatieven en mogelijkheden van mensen in de kiem smoort. Vooral de rol van lokale overheden
was hier van belang omdat de meeste burgerinitiatieven zich op lokaal niveau afspelen.
Daarnaast is het belangrijk om zoveel mogelijk aan te sluiten bij vernieuwing die in praktijk reeds
leeft. Een goed voorbeeld daarvan is de ‘Uitvoeringsagenda goed bestuur in de zorg’. Dit vergt
vaak een cultuurverandering binnen organisaties. Initiatieven uit de sector dragen bij aan
draagvlak en verinnerlijking.
De rol van de rijksoverheid bij de meeste trajecten is beperkt. Bestaande regels bieden meestal
meer ruimte dan veldpartijen veronderstellen. Met zorgvuldige communicatie kunnen veel
vermeende problemen worden opgelost. Taak van het ministerie van VWS in die gevallen is het
leggen van verbindingen of het bieden van ondersteuning en zorgvuldige communicatie. Goede
voorbeelden in dat verband zijn ‘Frieslab’, ‘In voor zorg!’ en ‘Waardigheid en Trots’.
Soms is echter meer nodig en moet regelgeving worden aangepast om vernieuwing mogelijk te
maken. Denk hierbij aan het ‘Experiment regelarme instellingen’. Daarnaast kunnen projecten
financieel door VWS worden ondersteund. Voorbeelden hiervan zijn het ’Nationaal programma
ouderenzorg’, de uitwerking van de ‘mantelzorgbrief’ en het ‘nationaal programma palliatieve zorg’.
Positieve resultaten en leerervaringen uit projecten zijn waar mogelijk meegenomen bij landelijke
beleidsvorming. Zo zijn de resultaten uit het ‘Programma Proeftuinen ouderenzorg’ betrokken bij
de totstandkoming van de leidraad verantwoorde personeelssamenstelling die in de brief
‘Waardigheid en Trots; liefdevolle zorg voor onze ouderen’ is aangekondigd en is ‘de pilot IGZ’ in
2015 staand beleid geworden. Afhankelijk van het type zorg, bezoekt de IGZ nieuwe toetreders
binnen 4 weken tot 6 maanden na de start. Zorgaanbieders die zorg leveren, waaraan hoge risico’s
zijn verbonden, worden binnen 4 weken na de start van de zorgverlening bezocht. De ‘Rondgang

1

langdurige zorg, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning’ heeft geleid tot de Kamerbrief
‘samenwerken en informatie delen bij inkoop’ en de leidraad ACM ‘Uitwisselen van informatie
binnen de kaders van de Mededingingswet’. Ervaringen uit ‘Frieslab’ hebben geleid tot (praktijkgerichte) adviezen met betrekking tot ketenregie, vormgeving van ketens voor specifieke doelgroepen en het verenigen van samenwerking en mededinging en zijn benut bij de voorbereiding
van de hervorming van de langdurige zorg1.
Bij de ‘vernieuwing van de zorginkoop langdurige zorg door zorgkantoren’, is door zorgkantoren
voor iedere sector in de langdurige zorg een apart inkoopkader opgesteld dat aansluit bij de
kenmerken van de sector. Op basis van deze kaders gaan zorgkantoren in gesprek met aanbieders
en zijn resultaatafspraken gemaakt. Zorgkantoren hebben in dit project tevens een ‘praatplaat’
gemaakt van het inkoopbeleid geschikt voor cliënten.
In navolging van het ‘Programma sociale teams’ zijn kennisinstituten door VWS gevraagd om meer
samen te werken en hun kennis en ondersteuning op terrein van integraal werken in de wijk te
bundelen. Vanaf 2016 hebben deze instituten hun werkprogramma’s op elkaar aangesloten en op
de kennisvragen van gemeenten afgestemd op het thema van de wijkteams. Leerkringen zijn
doorgezet op eigen initiatief. Opleidingsaanbod vanuit de VNG academie wordt ontwikkeld.
Andere initiatieven lopen door in nieuwe vernieuwingstrajecten of hebben een doorstart gemaakt.
Zorgcoöperatie Hoogeloon doet mee in het traject ‘Waardigheid en Trots’. Zij maken onderdeel uit
van het project ‘Avoord-zorg’ uit Etten-Leur. Dit bestaat uit een zorgafdeling van Avoord-zorg, de
zusters Franciscanessen, een kleinschalige woonvorm voor onder meer zusters, en de
Zorgcoöperatie Hoogeloon die in kleinschalige woonvormen intramurale zorg levert.
Ter verdere professionalisering van de dementienetwerken en ter uitvoering van de
indicatorenmeting is als opvolging van het ‘Programma Ketenzorg Dementie’ in 2014 een kleiner
programma, ‘Samen Sterk’, gestart. Ook het ‘Project iZA’ heeft een doorstart gemaakt. Er wordt nu
een tijdelijk gemeenschappelijk samenwerkingsverband opgericht voor gemeenten – aanbieders
met een gezamenlijke werkagenda. Bewezen positieve uitkomsten uit onder meer ‘ERAI’ zijn door
zorgaanbieders geïmplementeerd. Succesvolle uitkomsten worden onder meer betrokken bij de
verpleeghuislocaties die van start willen met ‘best practices’. Goede voorbeelden zijn op de site van
Invoorzorg! verspreid zodat ook andere zorgaanbieders daarmee hun voordeel kunnen doen.
De VNG heeft in het kader van het project Informatievoorziening Sociaal Domein de
verantwoordelijkheid voor het vervolg op zich genomen.
In sommige gevallen hebben initiatieven tot introductie of aanpassing van wet, regelgeving en
beleid geleid.Om planning = realisatie landelijk mogelijk te maken is mede op basis van de
ervaring van de ‘pilot zorgarrangementen’ het Bijdragebesluit aangepast en is een toolkit gemaakt
voor aanbieders die de overstap naar planning = realisatie willen maken. Resultaten en leerpunten
van ‘Welzijn Nieuwe Stijl’ en ‘De kanteling’ zijn meegenomen in het ontwerp van de Wmo 2015. In
de Wlz is een experimenteerartikel geïntroduceerd omdat onder meer uit ‘ ERAI’ bleek dat het bij
het initiëren van pilots lastig was dat een dergelijk artikel in de AWBZ ontbrak. De beleidsregel
innovatie heeft geleid tot de vaststelling van nieuwe prestaties zoals een reguliere prestatie
behandeling groep per 2013.

1

http://frieslab.nl/boekenkast/

2

Chronologisch overzicht van initiatieven
Startjaar 2016
1. Werkagenda administratie en ict. (2016) Het doel van dit programma is het verbeteren
van de informatievoorziening, het voorkomen van rechtmatigheidsproblematiek en het
terugdringen van administratieve lasten.
Startjaar 2015
2. Waardigheid en Trots. Liefdevolle zorg voor onze ouderen. (2015 – heden) Het doel van
het programma is het wegnemen van de risico’s op kwaliteitstekorten in verpleeghuizen. Het
centraal stellen van de relatie tussen de cliënt, zijn naasten en de professional ten behoeve
van liefdevolle zorg voor onze ouderen. Het uitgangspunt van het programma is dat de basis
bij alle verpleeghuizen na afloop van het programma op orde is en er een omslag wordt
bewerkstelligd naar kwaliteit door de ogen van de cliënt. De cliënt wordt centraal gesteld, er is
ruimte voor de professional, er komen nieuwe kaders voor kwaliteit en er wordt een beweging
in gang gezet in de sector om de best practices uit te dragen.
3. Vernieuwing zorginkoop langdurige zorg door zorgkantoren. (2015 – heden) Het doel
van het programma is om door middel van een dialoog tussen zorgkantoor en zorgaanbieder
over het leveren van maatwerk de kwaliteit van de ingekochte zorg te bevorderen. Aanbieders
kunnen op basis van een zelfanalyse ontwikkelplannen indienen op basis waarvan
resultaatafspraken gemaakt werden. Centrale vraag is steeds: “wat is de toegevoegde waarde
voor de cliënt”? Op basis van de afspraken kan maximaal 3 procent tariefsophoging gehaald
worden en kunnen meerjarenafspraken gemaakt worden.
4. Agenda goed bestuur in de zorg. (2015 – heden) Doel: meer aandacht voor goede
besturing van zorginstellingen: professionaliseren bestuurders, interne toezichthouders,
revitaliseren zorgbrede governancecode, effectiever extern toezicht op goed bestuur.
5. Project iZA. (2015) Ondersteuning (o.a. door communicatie) van zorgaanbieders op het
terrein van informatievoorziening, administratieve lasten en rechtmatigheid.
6. NPG Gewoon Bijzonder (2015- heden) Het programma is gericht op het (doorontwikkelen)
van kennis, kennisuitwisseling en kennistoepassing, en het stimuleren van partijen tot de
vorming en instandhouding van duurzame kennisinfrastructuren. Bedoeling is dat –afhankelijk
van onderwerp en doelgroep- de betrokken partijen met elkaar samenwerken teneinde de zorg
en ondersteuning aan mensen met een beperking ((meervoudig) verstandelijke beperking of
niet-aangeboren hersenletsel) te verbeteren. Een concreet voorbeeld is de kennisoverdracht en
samenwerking tussen artsen verstandelijk gehandicapten en huisartsen. Ter voorbereiding op
dit programma heeft ZonMw een inventarisatie gemaakt van kennis en methodieken die van
belang zijn voor het gemeentelijk domein en de eerstelijnszorg. Een aantal van de producten
betreft primair de intramurale gehandicaptensector en vraagt om een ‘vertaalslag’ voordat
deze in het gemeentelijk domein of de eerstelijnszorg kunnen worden toegepast. Dit zal in
‘Gewoon Bijzonder’ worden opgepakt.

Startjaar 2014
7. Zorgcoöperaties (2014 – heden). In het traject “zorgcoöperaties” is VWS met
zorgcoöperaties in Noord Brabant, waaronder Hoogeloon, in gesprek gegaan om met hen te
verkennen en te monitoren waar zij tegenaan lopen. Daarnaast is in verschillende trajecten
aandacht gegenereerd voor burgerinitiatieven als nieuwe ontwikkeling. Zo hebben
zorgcoöperaties bijvoorbeeld geparticipeerd in een congres over decentralisatie en is er een
informatiekaart voor gemeenten gemaakt om meer informatie te geven over en aandacht te
vragen voor zorgcoöperaties als burgerinitiatief.
8. Jongeriusoverleg (2014 – heden). In eerste instantie was dit een informeel overleg waarin
het accent lag op kennismaking, uitwisseling en inhoudelijke verdieping tussen gemeenten en
verzekeraars. Sinds afgelopen zomer lopen er gesprekken over een vervolg. Nu is het een
gremium waarin vertegenwoordigers gemeenten en verzekeraars elkaar spreken over
doorontwikkeling en samenwerking. In september 2015 is hierover ondermeer een landelijke
conferentie georganiseerd.
9. Werkgroep ‘Vanuit autisme bekeken’ (2014 – heden). Het doel van de werkgroep is het
verbeteren herkennen en erkennen van maatschappelijke participatie van mensen met

3

autisme. De werkgroep is op alle relevante levensterreinen actief. Voor een overzicht van alle
activiteiten en resultaten tot nu toe is te vinden op www.vanuitautismebekeken.nl,
wwwwatvindik.nl en www.autismewegwijzer.nl.
10. Nationaal programma palliatieve zorg (2014 – heden). Doel van het programma is dat in
2020 iedere burger, als het aan de orde is, verzekerd is van goede palliatieve zorg op de juiste
plaats, op het juiste moment en met de juiste zorg en ondersteuning. Binnen het programma
is aandacht voor de duurzame samenhang tussen praktijk, onderzoek en onderwijs. In totaal is
crica 52 miljoen euro. beschikbaar.
11. E-health en zorgverbetering (2014 – heden). In 2014 is de Tweede Kamer geïnformeerd
over het beleid omtrent e-health en zorgverbetering. Belangrijke ambities zijn o.a. dat binnen
5 jaar 80% van de chronisch zieken direct toegang heeft tot bepaalde medische gegevens.
Onderdeel van het programma zijn onder meer de ICT doorbraak projecten waarvoor circa 1,5
miljoen euro is uitgetrokken.
12. Actieprogramma ‘dwang in de zorg’ (2014 –heden ). In 2013 is het actieprogramma
onvrijwillige zorg aan de Tweede Kamer gestuurd. Het actieplan geeft zorgmedewerkers,
familie en bestuurders richtlijnen hoe om te gaan met kwetsbare cliënten met
gedragsproblemen. Het betreft zorgpersoneel, cliëntenraden en bestuurders van instellingen.
Duidelijk moet zijn dat het vastbinden van demente mensen slechts een tijdelijk laatste
redmiddel mag zijn. Er is in dit programma 1,5 miljoen euro beschikbaar gesteld.
13. Programma ‘In voor Mantelzorg’ (2014 – 2016) Het doel van het programma is het
versterken van de relatie formele en informele zorg. In het programma hebben 80
zorgorganisaties gewerkt aan het versterken van de samenwerking met mantelzorgers in de
cultuur en de structuur van de organisaties. In 2016 worden de resultaten uit het programma
en het instrumentarium breed verspreid zodat ook andere organisaties ermee aan de slag
kunnen.
14. Toekomstagenda Informele Zorg (2014 -2016). Het doel is partijen uit de informele zorg
en formele zorg samen te brengen om de formele en informele zorg beter te verbinden en
mantelzorgers en vrijwilligers beter te ondersteunen.
15. Programma sociale teams (2014 – 2015). Het doel is gemeenten te ondersteunen bij de
ontwikkeling wijkteams. Kennis over o.a. privacy, samenwerking met wijkverpleging,
rechtsvormen, basisvarianten is ontwikkeld middels onderzoek en leerkringen en middels
handreikingen en informatiekaarten onder gemeenten verspreid.
16. Ondersteuningsprogramma regionale samenwerking HLZ (2014 -2015). Het doel is om
structurele samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars te stimuleren. Het betreft
enerzijds de inkoop van de niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg en anderzijds
vraagstukken die samenhangen met de transitie HLZ. In 76% van de regio’s is gestructureerd
overleg tussen gemeenten ontstaan en in circa tweederde van het totale aantal regio’s zijn ook
zorgverzekeraars betrokken.
17. Rondgang langdurige zorg, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning (2014).
Inzet van de rondgang was het samenbrengen van zorgsector en toezichthouders met als
doelen om uitleg te geven over de (on)mogelijkheden van (nieuwe) samenwerkingsverbanden,
om inzicht te krijgen in wat door het veld beleefd wordt als belemmering en het wegnemen
van vrees bij partijen bij het nemen van initiatieven die niet strijdig zijn met de
Mededingingswet en de Wmg. Ook was het doel van het samenbregngen het maken van een
beleidsmatige analyse van wenselijke aanpassingen.
18. Pilot nieuwe toetreders IGZ 2014 (2014). Met haar toezicht op nieuwe zorgaanbieders
toetst de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), of deze aanbieders voldoen aan de
wettelijke eisen voor verantwoorde zorg. In dat kader beoordeelt de inspectie ook hoe de
nieuwe zorgaanbieder de eigen verantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid heeft
georganiseerd. In 2014 startte de inspectie met een pilot om het bestaande toezicht op nieuwe
toetreders te intensiveren. Dit naar aanleiding van een toezegging daartoe van de minister van
VWS aan de Tweede Kamer, gedaan in het debat over Patiëntveiligheid in 2013. Nieuwe
toetreders moeten aan de inspectie kunnen laten zien dat er voldoende randvoorwaarden zijn
ingebouwd om niet verantwoorde zorg tijdig te onderkennen. De inspectie wil hiermee
bereiken dat nieuwe zorgaanbieders vanaf het begin van de zorglevering de verantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid van de geboden zorg in voldoende mate waarmaken. De
praktijk laat zien dat de IGZ ook veelal de eerste partij is die nieuwe zorgaanbieders wijst op
de relevante wet- en regelgeving en de eisen die daaruit voorvloeien voor het bieden van

4

verantwoorde zorg.
19. Proeftuinen hervorming langdurige zorg (2014 – 2015). In het kader van de hervorming
langdurige zorg zijn in 2014 in totaal 13 proeftuinen gestart. Het doel van de proeftuinen was
om – ter voorbereiding op de hervormingen in de langdurige zorg – te experimenteren met
vernieuwende aanpakken en werkwijzen. De proeftuinen zijn per 1 januari 2015 formeel
afgerond. Bij de proeftuinen hervorming langdurige zorg zijn veelal gemeenten,
zorgverzekeraars/zorgkantoren en de lokale cliëntenorganisaties betrokken. Het betreft
initiatieven in de gemeenten Ede, Leeuwarden/Leeuwarderadeel, Eindhoven, Enschede, Den
Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Oss, Hoogeveen en Tilburg en de regio’s Gooi en
Vechtstreek en de Achterhoek. De proeftuinen verschillen in inhoud en opzet.
Startjaar 2013
20. Evaluatieonderzoek De Werkvloer Centraal (2013 – heden). Dit onderzoek is uitgevoerd
door de Universiteit van Amsterdam. Doel is het doen van onderzoek naar de effecten van
nieuwe werkwijzen in de langdurige zorg, waaronder de methode De Werkvloer Centraal
(DWC).
21. Proeftuinen ouderenzorg (2013 – 2015). Doel van dit project was het verkrijgen van inzicht
in de wijze waarop binnen teams in de ouderenzorg gezorgd kan worden voor een optimale
mix van verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, verzorgenden, helpenden en
zorghulpen.
22. Aanpak verspilling in de zorg (2013 – heden). Aan de hand van binnengekomen meldingen
bij het meldpunt verspilling in de zorg is verspilling in de langdurige zorg met concrete acties
aangepakt. Er zijn acties opgezet op het gebied van onder meer registratielasten in de
langdurige zorg, op het snijvlak tussen formele en informele zorg en slimmere inkoop in de
langdurige zorg. Op de website (www.verspillingindezorg.nl) zijn diverse goede voorbeelden
van aanpakken in het veld beschikbaar, bijvoorbeeld bij het tegengaan van voedselverspilling
en inzetten van slimmere zorg.
23. Experiment regelarme instellingen (2013 – eind 2015). Sinds begin 2013 verkennen circa
25 zorgaanbieders of zij met verminderde regeldruk betere cliëntgerichtheid, kwaliteit en
doelmatigheid kunnen realiseren. Recent heeft VWS de tussenevaluatie van het experiment
regelarme instellingen aan de Tweede Kamer gestuurd. Hierin is aangegeven dat aansprekende resultaten zijn geboekt op de genoemde terreinen die worden benut bij de verdere
vormgeven van beleid inzake de langdurige zorg.
24. Mantelzorgbrief (2013 - heden). In 2013 is een brief aan de Tweede Kamer gestuurd inzake
de versterking van mantelzorg in de langdurige zorg. In de brief is aangegeven dat de rol van
mantelzorgers en vrijwilligers bij de ondersteuning van mensen in hun eigen omgeving groter
wordt. In de brief is aangegeven hoe VWS de informele ondersteuning en zorg wil versterken,
verlichten en verbinden. In de brief is ook aangegeven dat VWS Mezzo en het
Expertisecentrum Mantelzorg structureel voor € 3,5 mln. subsidieert. In 2015 heeft BTN de
Mantelzorgacademie opgericht.
25. Deltaplan Dementie (2013 - heden) Het Deltaplan Dementie wil het hoofd bieden aan de
grote uitdagingen waar dementie de maatschappij nu en de komende tijd voor stelt. Dit
gebeurt via drie wegen: Wetenschappelijk onderzoek, Verbeteren van de dementiezorg en
sociale innovaties gericht op dementie en samenleving. Het budget is € 32,5 mln.
26. Fraudebestrijding pgb (2013-2014). Eind 2012 is een plan van aanpak om fraude met het
pgb aan te pakken naar de TK gestuurd (TK 2011-2012, 25 657, nr. 96). Zorgkantoren
hebben middels een subsidieaanvraag het voornemen kenbaar gemaakt om een groot aantal
budgethouders thuis te bezoeken. Deze subsidies zijn toegekend. Het huisbezoek heeft
meerdere kanten. Het hoofddoel was om fraude en andere excessen op te sporen. Door de
huisbezoeken werd mede duidelijk dat het leeuwendeel van de pgb fraude wordt gepleegd
door organisaties die budgethouders aanzetten tot het aanvragen van een indicatie c.q. pgb
terwijl zij geen zorg nodig hebben of er een toereikend aanbod is in zorg in natura. De
belangrijkste resultaten zijn bij brief aan uw Kamer gemeld. (TK 2012-2015, 25 657, nr. 113).
Startjaar 2010
27. Zorgkaartnederland.nl (2010, 2014- 2017). In 2010 heeft de NPCF met financiële steun
vanuit VWS bij verpleeg- en verzorgingshuizen geïnventariseerd wat de ervaring van cliënten
zijn. Deze evaringen zijn opgenomen op www.zorgkaartnederland.nl. Het betreft openbare

5

informatie die cliënten kan helpen bij het kiezen van een instelling. In 2014 is opnieuw een
subsidie verstrekt met als doel om in 3 jaar tijd in de sector VV in totaal 65.000 reviews op te
halen.
28. Informatiepunt dwang in de zorg (2010 - heden). Doelstelling van het informatiepunt is
belanghebbenden te informeren over wet- en regelgeving, cliëntervaringen, zorg, en overige
aspecten van (het voorkomen van) dwang in de zorg.
29. Pilot zorgarrangement Rivas (planning = realisatie) (2010 – 2014). Alternatief voor
minutenregistratie waarin planning=realisatie landelijk is mogelijk gemaakt
30. Programma Welzijn Nieuwe Stijl, van VWS, VNG en de MOgroep (2010 – 2012). Welzijn
Nieuwe Stijl richtte zich op meer overeenstemming tussen gemeenten, welzijnsinstellingen en
burgers en op meer professionaliteit en effectiviteit in de aansturing door gemeenten
(opdrachtgever en opdrachtnemer-relatie). In het programma werd uitgegaan van maatschappelijke resultaten en effecten in plaats van producten en diensten. Ongeveer 100
gemeenten en bijna 150 (welzijns)instellingen hebben aan de hand van 8 bakens (vraag
achter de vraag, formeel en informeel in balans, etc.) gewerkt aan het verbeteren van de
onderlinge relatie.
Startjaar 2009
31. 'InVoorZorg!' (2009 – heden ). 'InVoorZorg!' is een stimuleringsprogramma van VWS dat de
zorgaanbieders in de langdurige zorg helpt meer toekomstbestendig te worden. Dat wordt
gedaan door kennis over innovaties te verzamelen en uit te wisselen. Ook worden
zorgaanbieders die dat willen geholpen met het implementeren daarvan. Belangrijk hierbij is
meer ruimte voor de professional, inzet van technologie, betere organisatie van de zorg. Zo
zijn thuiszorgaanbieders ondersteund bij het invoeren van zelfsturende teams zoals daarvoor
reeds bij Buurtzorg ontwikkeld. Interne bureaucratie bij zorgaanbieders is verminderd
waardoor meer tijd voor de cliënt is ontstaan. Uit evaluaties van de resultaten bij zorgaanbieders blijkt dat bij het primaire zorgproces wordt gestreefd naar meer directe uren in
verhouding tot het aantal indirecte uren. Verminderde regeldruk en minder administratieve
lasten voor de professional maken het mogelijk om binnen 1,5 jaar tot een 25% hogere
caseload te komen en/of meer face-to-face contact met cliënten.
32. Programma de Kanteling (2009 – 2014). Via het programma worden gemeenten
ondersteund bij de paradigma-shift om de toegang tot de Wmo vraaggericht in plaats van
aanbod gericht te maken. Eigen regie en zelfredzaamheid van de cliënt wordt centraal gezet.
Praktische ondersteuning op maat. Denk aan nieuwe handreikingen, bijeenkomsten en
presentaties op locatie. De gekantelde modelverordening van de VNG is een belangrijk
resultaat dat veel wordt gebruikt.
33. Frieslab (2009 – 2014). Het doel van Frieslab is samenhang aan te brengen in de
verschillende projecten in Friesland, de samenhang in de zorg te verbeteren en bouwstenen te
leveren voor de hervorming van de langdurige zorg. Het project heeft geleid tot (praktijkgerichte) adviezen met betrekking tot ketenregie, vormgeving van ketens voor specifieke
doelgroepen en het verenigen van samenwerking en mededinging.
34. Kleinschalig wonen met domotica (2009-2013). Met financiële ondersteuning van VWS is
het project kleinschalig wonen met domotica mogelijk gemaakt. De deelnemende aanbieders
hebben technologie ingezet om kleinschalig worden voor mensen met dementie mogelijk te
maken. De focus van het project was: aanschaf, inrichting en exploitatie van innovatie
producten en diensten om hiermee de zorgprocessen goed te ondersteunen. Het budget was
€ 2 mln.
35. Plan van Aanpak Kwetsbare personen Rotterdam (2009 – 2012). Inzet is de kwaliteit van
leven te verbeteren voor verschillende categorieën kwetsbare personen in Rotterdam door
inkoopsamenwerking van de gemeente, het zorgkantoor en de zorgverzekeraar (en voor
justitiabelen: de Dienst Justitiële inrichtingen). De visiegestuurde inkoopsamenwerking van
gemeente, zorgverzekeraar en zorgkantoor heeft de kwaliteit van leven voor dak- en
thuislozen sterk verbeterd.
Startjaar 2008
36. Nationaal Programma Ouderenzorg (1 en 2) (2008-heden) Het verbeteren van de zorg en
ondersteuning voor kwetsbare ouderen. Het Nationaal Programma Ouderenzorg heeft als doel
het verbeteren van de zorg voor ouderen met complexe hulpvragen. De samenwerkende

6

organisaties willen een samenhangend zorgaanbod realiseren dat beter is afgestemd op de
individuele behoeften van ouderen. Daartoe zoeken zij regionale samenwerking, waaraan ruim
650 partijen op het gebied van zorg, welzijn en wonen hebben, de krachten hebben
gebundeld. Ook worden projecten en experimenten mogelijk gemaakt. Bij dit alles hebben de
ouderen zelf een belangrijke stem. Hun problemen en wensen staan centraal. Het budget is
circa € 124 mln.
37. Ambient Assisted Living (AAL) (2008 - heden). Het Europese Ambient Assisted Living (AAL)
Joint Programme is opgezet om hiervoor innovatieve ICT-oplossingen te ontwikkelen voor de
vergrijzende samenleving. Samen met 22 andere landen draagt Nederland bij aan de financiering van het programma. Het eerste AAL Programma is in 2008 gestart. Het programma is
gericht op het ontwikkelen van op ICT gebaseerde oplossingen die de kwaliteit van leven van
ouderen verhogen en hen in staat stellen langer zelfstandig te blijven (wonen). Het eerste
programma is onderhevig geweest aan de enorme technologische versnelling met de opkomst
van uitgebreide functionaliteit van met name tablets en smartphones. Deze gebruikersvriendelijke datadragers hebben de mogelijkheden vergroot om o.a. via apps allerlei
ondersteunings-oplossingen te bieden (o.a. beeldcontact, alarmering, medicatiebewaking,
lifestyle verbetering, overdracht, mantelzorgers contact, nieuwe vormen van beschermde
omgeving e.d.).De resultaten, producten vinden hun weg deels via de zorgmarkt, maar ook via
een bredere consumentenmarkt.
38. Programma Ketenzorg Dementie (2008 – 2012) Het doel van het programma is een
samenhangend zorgaanbod te creëren dat overeenkomt met de behoeften en wensen van de
cliënt. Er moet voldoende begeleiding en ondersteuning zijn voor de mens met dementie en
zijn naasten bieden. Sinds 2012 is er een vrijwel landelijk dekkend net van regionale
dementienetwerken, die allen casemanagement dementie aanbieden. Eens per twee jaar wordt
er een indicatorenmeting ketenzorg dementie uitgevoerd onder de netwerken.
39. Zorg voor Beter (2008- 2012). Zorg voor Beter is een programma geweest waarin van 2005
tot 2012 ruim 1000 teams in zorginstellingen aan een betere kwaliteit (o.a. eten en drinken,
valpreventie en zeggenschap) van de langdurige zorg werkten. Het programma was bedoeld
om (praktische) kennis op te doen en te verspreiden onder verpleegkundigen, verzorgenden
en begeleiders waardoor de kwaliteit van zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg,
gehandicaptenzorg en langdurige ggz verbeterd kan worden. Resultaten zijn o.a. 50% minder
decubitus en het aantal medicatiefouten is met 50 procent gedaald. De belangrijkste
bevindingen en resultaten zijn in een digitale e-magazine opgenomen. VWS heeft ‘Zorg voor
Beter’ gefinancierd.
Startjaar 2007
40. Beleidsregel innovatie. (2007 – heden). De beleidsregel heeft als doel zorgaanbieders en
zorgverzekeraars ruimte te geven om kortdurend en kleinschalig te experimenteren met
innovatieve zorgprestaties met als doelstelling het verbeteren van de prijs/kwaliteitverhouding
van de zorg. De mogelijkheid om kortdurend en kleinschalig te experimenteren met
innovatieve zorgprestaties biedt zorgaanbieders en zorgverzekeraars de gelegenheid om
gedurende de experimenteerperiode te bepalen of zij een reguliere prestatiebeschrijving (op
grond van artikel 50 lid 1 onder d van de Wmg) willen aanvragen en om de gegevens te
verzamelen die nodig zijn voor de onderbouwing van een dergelijke aanvraag.
41. Onderzoeksprogramma mensen met een verstandelijke beperking (2007 -2010). In dit
onderzoeksprogramma participeerden 5 consortia, bestaande uit een universiteit en één of
meerdere gehandicapteninstellingen. Cliënten(organisaties) zijn nauw betrokken. Doel was te
komen tot een infrastructuur voor toepassingsgericht wetenschappelijk onderzoek in de
gehandicaptensector. Op deze manier is de zorg- en dienstverlening aan deze doelgroep
verbeterd en wetenschappelijk onderbouwd. De consortia hebben zich onder andere gericht op
preventie van vallen, voorkomen van lichamelijke achteruitgang, verbeteren van de
communicatie, gezond ouder worden, ouders met een verstandelijke beperking, vragen
rondom het levenseinde en behandeling van gedragsproblemen van mensen met een
verstandelijke beperking.

Startjaar 2006
42. Beleidsregels zorginfrastructuur en innovatie (2006 - heden). In de AWBZ zijn er

7

beleidsregels om zorginfrastructuur en innovatie te bevorderen. Het betreft het mogelijk
maken van o.a. wijksteunpunten en toepassing van moderne technologie. In deze
beleidsregels gaat circa 120 miljoen euro per jaar om.
43. Mentorschap Nederland (2006 - heden). Mentorschap Nederland is eind 2006 opgericht met
subsidie van het Ministerie van VWS. Van 2007 t/m 2010 had Mentorschap Nederland als doel
stimulans en steungegeven aan initiatieven tot oprichting van regionale mentorschapstichtingen overal in Nederland. In 2011, 2012 en 2013 is vooral gewerkt aan kwaliteitsborging. Van 2014 t/m 2016 is beleid gericht zijn op het vergroten van bekendheid, zowel
t.b.v. soms wilsonbekwame mensen in zorginstellingen als ook thuiswonende mensen die
onvoldoende eigen regie kunnen voeren: ouderen met psychogeriatrische aandoeningen,
mensen met verstandelijke beperkingen en mensen met psychiatrische problematiek. Tot 31
december 2017 is de financiering van Mentorschap Nederland geborgd. Ik ben voornemens de
landelijke kennisfunctie te blijven financieren. Voor de periode na 2017 beraad ik mij op de
mogelijkheden om de organisatie hiervan te bundelen met andere initiatieven die eveneens
beogen de rechtspositie van kwetsbare cliënten in de zorg te borgen.
Startjaar 2005
44. Transitieprogramma langdurige zorg (2005 – 2010). Experimenteren om de ervaren
zorgproblemen op te lossen.

8