2018D42407

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hebben
verschillende fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over de luchtvaartmarkt tussen Amsterdam en Dubai. Dit naar aanleiding van de brief
d.d. 20 juni 2018 van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over
diverse onderwerpen luchtvaart (Kamerstuk 31 936, nr. 488).
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De griffier van de commissie,
Israel

nds-tk-2018D42407

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de eerdergenoemde brief (Kamerstuk 31 936, nr. 488) en hetgeen daarin is vermeld
over de luchtvaartmarkt tussen Amsterdam en Dubai. Zij hebben hierover
nog een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de informatie inzake de luchtvaartmarkt tussen Amsterdam en Dubai.
Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorliggende stukken met betrekking tot de luchtvaartmarkt tussen
Amsterdam en Dubai en hebben daarover nog enkele vragen.
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister hoe het staat met de
uitwerking van de motie van de leden Amhaouch en Remco Dijkstra over
de luchtvaartovereenkomst tussen Nederland en de Verenigde Arabische
Emiraten (Kamerstuk 31 936, nr. 486) waarin de regering wordt verzocht
de verkeers- en vervoersontwikkeling op de luchtvaartmarkt tussen
Amsterdam en Dubai scherp te monitoren en zo nodig in te grijpen als
blijkt dat de afspraken uit het luchtvaartverdrag tussen Nederland en de
Verenigde Arabische Emiraten worden geschonden.
Tevens vraagt de VVD-fractie of de Minister bekend is met het in januari
2015 uitgebrachte Amerikaanse onderzoeksrapport «Restoring Open
Skies: Addressing Subsidized Competition from State-Owned Airlines in
Qatar and the UAE» waaruit blijkt dat de luchtvaartmaatschappijen Qatar
Airways, Etihad Airways en Emirates Airline in de periode 2004–2014
minimaal 42,3 miljard euro aan subsidies en andere oneigenlijke
voordelen hebben ontvangen van de overheden van Qatar en de
Verenigde Arabische Emiraten. Zo ja, wat vindt de Minister van deze
onderzoeksresultaten? Hoe verhoudt dit zich tot de uitspraak in de
Kamerbrief van 20 juni dat de drie «Gulf carriers» werden beschuldigd van
vermeende oneerlijke concurrentie als gevolg van onrechtmatige
staatsteun en dat voor dit laatste geen bewijs is geleverd?
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister wat zij in dit kader vindt
van de jaarrekening 2014–2015 van Qatar Airways waaruit blijkt dat de
overheid van Qatar zijn 100%-eigendom van de Qatar Aviation Lease
Company (QALC) voor niets heeft overgedragen aan Qatar Airways
waarbij in deze overdracht 72 vliegtuigen, vermogen en andere goederen
met een totale waarde van 5 miljard dollar zaten.
In de genoemde Kamerbrief van 20 juni hebben de leden van de
VVD-fractie kunnen lezen dat onlangs tussen de Amerikaanse maatschappijen en die uit de Verenigde Arabische Emiraten afkomstige maatschappijen afgesproken is de beschuldigen over vermeende oneerlijke
concurrentie als gevolg van onrechtmatige staatsteun voorlopig te laten
rusten. Is het de Minister echter bekend dat de Amerikaanse overheid nog
steeds in onderhandeling is met de overheden van Qatar en de Verenigde
Arabische Emiraten om te komen tot een akkoord waarin de luchtvaartmaatschappijen van het laatstgenoemde land volledige financiële
transparantie moeten beloven als voorwaarde voor het ontvangen van
extra landingsrechten in de VS?

2

In de Kamerbrief van 20 juni (Kamerstuk 31 936, nr. 488) hebben de leden
van de VVD-fractie tevens kunnen lezen dat de Europese Commissie heeft
aangekondigd een onderzoek naar bewijs voor oneigenlijke staatssteun en
prijsdumping niet door te zetten. Wat zijn de redenen dat de Europese
Commissie dit onderzoek niet heeft doorgezet ondanks het verzoek van de
Nederlandse overheid om dit wel te doen op basis van de breed aangenomen motie van de leden Bashir en Elias (Kamerstuk 31 936, nr. 254)
waarin de regering wordt verzocht «om in Europees verband in beeld te
brengen waardoor oneerlijke concurrentie ontstaat en welke mogelijkheden er vanuit Europa zijn om te komen tot een gelijk speelveld»?
De leden van de VVD-fractie vragen wat de inzet is van de Nederlandse
overheid in de trioloog-onderhandelingen tussen Europese Commissie,
Europees Parlement en Raad om te komen tot een heldere en
afdwingbare herziene Verordening 868/2004 inzake de bescherming van
de mededinging in de luchtvaart. Hoe is op dit moment het krachtenveld
tussen- en binnen deze Europese instellingen?
De leden van de VVD-fractie vragen of toegelicht kan worden, gegeven de
begrenzing van 500.000 vliegbewegingen op Schiphol die nu al gerealiseerd wordt, in hoeverre een derde door Emirates Airline uitgevoerde
vlucht op de verbinding Amsterdam–Dubai toegevoegde waarde heeft
voor de kwaliteit van het netwerk van Schiphol in vergelijking tot het
faciliteren van vluchten naar unieke bestemmingen die nog niet met
Schiphol zijn verbonden.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre zich het huidige capaciteitsaanbod van tweemaal een Airbus 380 van Emirates, dat een veelvoud
van de lokale marktbehoefte tussen Nederland en Dubai is, verhoudt tot
artikel 9.2 uit de luchtvaartovereenkomst tussen Nederland en de
Verenigde Arabische Emiraten, waarin staat dat de diensten nauwkeurig
dienen te worden afgestemd en in de eerste plaats ten doel hebben om de
behoefte van vervoer tussen het grondgebied van beide partijen te
faciliteren. Vooral de uitbreiding met een derde vlucht lijkt geen enkele
relatie meer te hebben met bovengenoemd principe, gegeven het feit dat
de huidige capaciteit al ruimschoots de lokale marktbehoefte dekt. Deze
capaciteit heeft dus alleen als doel om vervoersstromen tussen Nederland
en Azië/Afrika) te verplaatsen van de hub Schiphol naar de hub Dubai,
hetgeen zeer schadelijk is voor zowel de Nederlandse bereikbaarheid, als
de Nederlandse werkgelegenheid en economie. Kan de Minister aangeven
waarom zij van mening is dat deze voorgenomen dienst zich toch houdt
aan de bepalingen in de luchtvaartovereenkomst tussen Nederland en de
Verenigde Arabische Emiraten?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de directeur luchtvaart van het
Ministerie Infrastructuur en Waterstaat al in oktober 2013 in een brief (zie
bijlage1) aan de overheid van de Verenigde Arabische Emiraten heeft
aangegeven dat met de komst van de tweede Emirates vlucht tussen
Amsterdam en Dubai de capaciteitsbalans tussen de landen mogelijk
wordt verstoord in het kader van de bepalingen in artikel 9 uit de
luchtvaartovereenkomst tussen beide landen. Kan de Minister aangeven
hoe de geuite zorgen in deze brief over een tweede vlucht van Emirates
zich verhouden tot het nu toestaan van zelfs een derde vlucht van
Emirates tussen Amsterdam en Dubai?

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

3

Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie menen dat de strijd tegen oneerlijke
concurrentie van niet-Europese luchtvaartmaatschappijen die in Europa
actief zijn een strijd van lange adem is. Volgens deze leden bestaat het
risico dat Emirates, Etihad en Qatar Airways uit de Golfregio verhuld
illegale staatssteun krijgen door subsidies, kortingen en fiscale voordelen.
Graag vernemen zij of de Minister de visie van de Golfmaatschappijen
deelt dat van staatssteun geen sprake is en dat deze maatschappijen
efficiënter werken. Deze leden vernemen ook graag welke onderbouwing
er is voor de claim van het efficiënter werken.
De leden van de CDA-fractie vernemen graag of oneerlijke concurrentie
door de eigenaar van de luchthaven bestreden kan worden door bijvoorbeeld de komst van een derde A380 van Emirates op Schiphol te weren.
De leden van de CDA-fractie constateren dat op Europees niveau pas
opgetreden kan worden als schade daadwerkelijk is aangetoond, niet als
er schade dreigt. Graag vernemen zij of daar nu reeds sprake van is.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de inzet van de Minister zal zijn
nu onder voorzitterschap van Oostenrijk wordt onderhandeld tussen
Europese Commissie, Europees Parlement en Transportraad.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie constateren dat de luchtvaartmaatschappijen
Emirates en Etihad concurreren met KLM door bestemmingen in Azië,
Afrika en het Midden Oosten aan te bieden via Dubai en Abu Dhabi. In
hoeverre meent de Minister dat hier sprake is van ongelijkwaardige dan
wel oneerlijke concurrentie? Kan de Minister dit toelichten?
De leden van de D66-fractie nemen kennis van de stelling van de Minister
dat er op basis van het bilaterale luchtvaartverdrag geen beperking
bestaat in het aantal frequenties, zowel voor Nederlandse als Emirati
luchtvaartmaatschappijen, en er derhalve geen grond is om Emirates
Airline een derde frequentie te onthouden. Wel gaat de Minister
monitoren of de Golfmaatschappijen zich ook de komende periode
houden aan de kaders van de luchtvaartovereenkomst. Kan de Minister
aangeven wat dit monitoren inhoudt, en wat de carriers die op de route
Amsterdam – Dubai en Amsterdam – Abu Dhabi opereren hiervan gaan
merken? De leden vragen zich voorts af wat de inzet van de Minister
wordt op Europees niveau, gezien de ambities van het Oostenrijks
voorzitterschap van de Europese Unie op dit thema.
De leden van de D66-fractie nemen waar dat de relatie tussen ticketprijs
en marktaandeel/concurrentiegraad het gevolg is van een strategisch spel
tussen luchtvaartmaatschappijen. Hoe weegt de Minister de conclusie van
de Monitor karakteristieken luchtvaartmarkt Nederland – Verenigde
Arabische Emiraten (van het instituut SEO Economisch Onderzoek),
namelijk dat er geen aanwijzingen zijn voor prijsdumping doorluchtvaartmaatschappijen uit de Verenigde Arabische Emiraten, af tegen eerdere
conclusies van Europeans for Fair Competition? De leden vragen of de
Minister specifiek op de tegensprekende conclusies van dat onderzoek en
het SEO-onderzoek kan ingaan.
De leden van de D66-fractie nemen kennis van het SEO-rapport over de
gevolgen van slothandel op Schiphol Airport. De leden lezen dat de
meeste stakeholders op Schiphol hetzelfde beeld verwachten als op
Londen Heathrow, waarbij kopende partijen vooral luchtvaartmaatschap-

4

pijen met een groeistrategie en ruime financiële middelen zullen zijn,
waaronder maatschappijen uit het Midden-Oosten. Wat is de verwachting
van de Minister zelf over de te verwachten gevolgen? Verwacht de
Minister dezelfde gevolgen als op Heathrow Airport? Zo nee, hoe denkt zij
een goede inschatting te kunnen krijgen van het effect en gevolgen van
slothandel op Schiphol Airport?
De leden van de D66-fractie lezen ter afsluiting dat secundaire slothandel
kan leiden tot een dominante marktpositie van één of meerdere luchtvaartmaatschappijen op Schiphol, maar dat deze kans niet groot wordt
geacht. Hoe definieert de Minister een dominante marktpositie in dit
kader?
II Reactie van de bewindspersoon

5