Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 801

Wijziging van de Pensioenwet en de Wet
verplichte beroepspensioenregeling vanwege
het tijdelijk aanhouden van afgescheiden
vermogens door fuserende
bedrijfstakpensioenfondsen, regels voor fusie en
splitsing en waardeoverdracht van
nettopensioen (Wet fuserende
bedrijfstakpensioenfondsen)

Nr. 10

VOORLICHTING VAN DE AFDELING ADVISERING VAN DE RAAD
VAN STATE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 februari 2018
Bij brief van 19 december 2017 heeft de Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal, op voorstel van de vaste commissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, op de voet van artikel 21a, eerste lid, van de
Wet op de Raad van State aan de Afdeling advisering van de Raad van
State gevraagd haar van voorlichting te dienen inzake de nota van
wijziging bij de Wet fuserende bedrijfstakpensioenfondsen.
De nota van wijziging betreft niet het onderwerp van het voorstel (het
geven van regels voor fuserende bedrijfstakpensioenfondsen), maar ziet
op regels voor waardeoverdracht van nettopensioen door pensioenfondsen.1 In het verzoek om voorlichting wordt de Afdeling advisering van
de Raad van State verzocht een inhoudelijke beoordeling te geven van de
nota van wijziging, als zou deze als een zelfstandig wetsvoorstel ter
advisering zijn voorgelegd aan de Afdeling advisering.
De nota van wijziging strekt tot het introduceren voor de deelnemer in een
nettopensioenregeling van een keuzemogelijkheid voor een andere
pensioenuitvoerder in de uitkeringsfase. Het pensioenfonds is verplicht
mee te werken aan de waardeoverdracht.

1

kst-34801-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstukken II 2017/18, 34 801, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 801, nr. 10

1

a. Huidige regeling
In samenhang met de aftopping van de fiscale facilitering van aanvullende
(basis)pensioenregelingen,2 is met de nettopensioenregeling3 een
mogelijkheid geboden om in voorkomend geval in aanvulling daarop
(netto) pensioen op te bouwen boven de aftoppingsgrens.4 Nettopensioenregelingen kunnen onder omstandigheden ook worden uitgevoerd
door pensioenfondsen. Daaraan zijn in het kader van de zogenoemde
«fiscale hygiëne» en de taakafbakening met verzekeraars verschillende
voorwaarden verbonden. Die voorwaarden hebben met name betrekking
op het voorkomen van een vermenging van vermogen bij een pensioenfonds van middelen waarop een fiscale claim rust (basispensioen, waarop
de omkeerregel van toepassing is) en middelen waarvoor dat niet geldt
(nettopensioen). Zo dient het pensioenfonds voor het nettopensioen een
gescheiden administratie aan te houden en gelden afzonderlijke rekenregels om te voorkomen dat middelen bestemd voor de basispensioenregeling worden gebruikt voor de (vrijwillige) nettopensioenregeling en om
de fiscale hygiëne te waarborgen.5 Pensioenfondsen mogen nettopensioenregelingen alleen uitvoeren als aanvulling op de basispensioenregeling die door datzelfde pensioenfonds wordt uitgevoerd.6 Ook mag een
pensioenfonds een nettopensioenregeling alleen uitvoeren indien de
werkgever ten minste 10% van de premie bijdraagt, dan wel het
opgebouwde kapitaal wordt gebruikt voor omzetting in een pensioenrecht
of een pensioenaanspraak in de vorm van een periodieke uitkering.7 Een
fiscaal bovenmatige pensioenregeling (zoals een nettopensioenregeling)
mag uitsluitend als vrijwillige regeling door een pensioenfonds worden
uitgevoerd.8
Een nettopensioenregeling die wordt uitgevoerd door een pensioenfonds
heeft de vorm van een premieovereenkomst.9 De regels van de Pensioenwet voor (vrijwillige) premiepensioenregelingen zijn dan ook integraal
van toepassing.
b. Nota van wijziging
De nota van wijziging geeft de deelnemer onder bepaalde voorwaarden
een mogelijkheid tot waardeoverdracht van het met een nettopensioenregeling opgebouwde kapitaal naar een andere pensioenuitvoerder in de
uitkeringsfase. In verband daarmee wordt een nieuwe bepaling over de
waardeoverdracht van nettopensioen voor pensioenfondsen ingevoegd,10
en wordt een wijziging aangebracht in de taakafbakeningsbepalingen (met
betrekking tot de inkoop met het opgebouwde kapitaal in de basispensioenregeling),11 een en ander in aanvulling op de bestaande overdrachtsmogelijkheden.

2

De fiscale facilitering (omkeerregel) houdt in dat pensioenopbouw belastingvrij plaatsvindt en
de loon/inkomstenbelastingheffing wordt uitgesteld tot de pensioenuitkeringen plaatsvinden
(opbouw vrijgesteld, uitkeringen belast).
3
De premies zijn niet aftrekbaar en de uitkeringen niet belast, maar de vermogensopbouw
(aanspraak) is vrijgesteld in Box 3 (vermogensrendementsheffing).
4
In 2018: € 105.075.
5
Artikel 41 van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling.
6
Artikel 117, eerste lid, van de Pensioenwet.
7
Artikel 120, tweede lid, onder a, van de Pensioenwet.
8
Artikel 117, tweede lid, van de Pensioenwet.
9
Artikel 41, eerste lid, onder a, van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte
beroepspensioenregeling en artikel 120, tweede lid, onder a, van de Pensioenwet.
10
Het voorgestelde artikel 80a van de Pensioenwet.
11
Artikel 120, tweede lid, onder b, van de Pensioenwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 801, nr. 10

2

c. Relatie met bestaand «shoprecht».
Met de Wet verbeterde premieregelingen zijn de regels rond het
zogenoemde «shoprecht» aangepast. Indien een premieregeling is
ondergebracht bij een verzekeraar of een premiepensioeninstelling, heeft
de (gewezen) deelnemer het recht om per de pensioendatum een
uitkering in te kopen bij een andere pensioenuitvoerder.12 Indien een
premieregeling is ondergebracht bij een pensioenfonds zijn de mogelijkheden tot inkoop elders beperkt. Zo is er alleen een shoprecht indien het
pensioenfonds óf alleen een vaste uitkering aanbiedt óf alleen een
variabele uitkering. Bij vrijwillige premieregelingen (zoals ook nettopensioenregelingen) geldt bovendien de beperking, dat indien de regeling
voorziet in verplichte inkoop in de basisregeling, dit automatisch betekent
dat het pensioenkapitaal niet naar een andere pensioenuitvoerder kan
worden overgedragen.13 De beperkingen die gelden voor bij pensioenfondsen opgebouwd premiepensioen hangen samen met de bijzondere
positie van pensioenfondsen en de solidariteit die met die bijzondere
regels wordt gewaarborgd (zoals het verbod op ringfencing).14
De in de voorliggende nota van wijziging opgenomen regeling brengt
mee dat de beperkingen die gelden voor bij een pensioenfonds
opgebouwd pensioenkapitaal voor nettopensioen worden weggenomen,
waardoor de inkoopmogelijkheden meer in lijn komen met de regels die
gelden bij verzekeraars en premiepensioeninstellingen.
d. Beoordeling
De Afdeling merkt op dat nettopensioen zich fundamenteel van basispensioen onderscheidt. Bij door pensioenfondsen uitgevoerde basispensioenregelingen is sprake van solidariteit, ook in het geval dat het gaat om een
vrijwillige regeling (dit komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in het verbod op
ringfencing). Bij nettopensioenregelingen speelt die solidariteit evenwel
geen rol. Bij nettopensioenregelingen is niet alleen van belang dat het om
een vrijwillige regeling gaat, maar ook dat is voorzien in regels voor
fiscale hygiëne en in aparte rekenregels voor nettopensioen. Daardoor kan
overdracht van nettopensioenkapitaal geen negatieve weerslag hebben
op (de solidariteit bij) de basispensioenregelingen die door het pensioenfonds worden uitgevoerd. Bij een vrijwillige premieregeling die voorziet in
een basispensioen gelden deze bijzondere regels niet. De solidariteit die
bij (al dan niet vrijwillige) premieregelingen voor basispensioen rechtvaardigt dat beperkingen aan de overdraagbaarheid worden gesteld,
speelt bij nettopensioen dan ook geen rol, en dus ligt het niet voor de
hand deze beperkingen ten aanzien van nettopensioen te handhaven.
Gelet op het vorenstaande acht de Afdeling de voorgestelde opzet
verantwoord.
De vice-president van de Raad van State,
J.P.H. Donner

12

Artikelen 81 en 81a van de Pensioenwet.
Artikel 120, tweede lid, onder b, van de Pensioenwet.
14
Artikel 123 van de Pensioenwet.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 801, nr. 10

3