Eurlings
te bevorderen, dan heb ik er geen bezwaar tegen. Dat is
echter een wat andere motie dan het dictum dat er nu uit
spreekt, doet vermoeden. Er wordt hier evenwel
woordelijk genotuleerd, dus wat dat betreft is duidelijk
hoe de motie is bedoeld, namelijk overeenkomstig de
motie-Mastwijk/Roefs. Ik kan u nogmaals toezeggen over
de up-to-date toegankelijkheid dat jaarlijks bij het beheeren vervoerplan de toegankelijkheid zal worden meegenomen.
Mevrouw Roefs (PvdA): Ik heb geen moties ingediend,
maar ik heb wel gevraagd naar de Paralympics in 2028.
Ik heb ook gevraagd of u de NS wilt verzoeken om
voortaan alleen te zeggen dat er vertraging is vanwege
een aanrijding, dus zonder de toevoeging ’’met een
persoon’’.
Minister Eurlings: Dat laatste zal ik zeker onder de
aandacht van de NS brengen. Ik heb het zelf nog niet
meegemaakt, maar het is erg cru als dat zo wordt
gecommuniceerd. Wij hebben het er eerder over gehad
dat het wel goed is dat de reiziger weet waarom hij
stilstaat. De NS hoeven dan echter niet alle details erover
mede te delen.
U vroeg ook naar de Paralympics. Wanneer wij ervan
uitgaan dat de Spelen wel eens onze kant op zullen
komen, moet de toegankelijkheid op een heel hoog
niveau zijn. Ik hoopte als jong jochie uit het zuiden dat
de Spelen in 1992 naar Amsterdam kwamen. Dat was
niet zozeer voor Amsterdam, maar ik hoopte dat het
wielrennen zou plaatsvinden op de Cauberg. Ik hoop dus
dat wanneer de Spelen komen, de sportactiviteiten over
het hele land verspreid zijn. Dat zal dan ook nopen tot
goede toegankelijkheid van het openbaar vervoer over
het hele land. Ik zal dat graag meenemen. Het grappige
van uw opmerking vind ik dat de hele discussie over de
Olympische Spelen, los van de vraag of zij komen, ons
moet motiveren om ook onze infrastructuur echt op
Olympisch niveau te krijgen. Wij moeten dan kijken wat
wij allemaal kunnen doen om ons land er op dat
moment een stuk beter voor te hebben staan. In die zin
is dat alleen maar een extra aanmoediging.

ontslagen en dit voor het ziekenhuis goedkoper is? Wat
is het voor beleid dat ziekenhuizen verlies moeten lijden
op staaroperaties omdat de zorgverzekeraar niet bereid
is, de betere maar duurdere lens te vergoeden? Wat is
het nut van de enorme bureaucratie van het financiële
declaratiesysteem, de zogenaamde dbc’s, dat al
honderden miljoenen heeft gekost? Wat is het voor
verspilling, als het aantal administrateurs bij interne
geneeskunde in het Radboud ziekenhuis sinds de
invoering van dbc’s van twee naar acht is gestegen? En
wat een verlies aan warmte en aandacht in de zorg nu in
de ziekenhuizen het productiedenken oprukt en het geld
de moraal erodeert. Wat de SP betreft, stoppen wij met
de marktwerking, maar in ieder geval is het tijd voor een
pas op de plaats.
Ook de NZa waarschuwt bij monde van Frank de
Grave op 18 september jongstleden voor de dadendrang
vanuit Den Haag. De patiënt mag daarvan niet de dupe
worden, zegt hij. Vandaar dat wij de volgende moties
indienen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de gevolgen van de uitbreiding van de
vrije prijsvorming in het B-segment van 10% naar 20%
per 1 januari 2008 nog niet goed te beoordelen zijn;
constaterende dat de volumegroei van ziekenhuizen in
het B-segment in de periode 2005-2007 sterker lijkt dan
in het A-segment;
overwegende dat upcoding en supplier induced demand
(overbehandeling) ten grondslag kunnen liggen aan
disproportionele groei;
constaterende dat de moeizame contractvorming in 2008
tussen zorgverzekeraars en ziekenhuizen duidt op een
niet-transparante markt;

De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Ik neem aan dat de moties volgende
week op de stemmingslijst staan, zodat wij erover
kunnen stemmen.
De vergadering wordt van 10.53 uur tot 11.15 uur
geschorst.
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een
algemeen overleg op 10 september 2008 over vrije
prijsvorming ziekenhuiszorg.
©
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Markt en zorg
verdragen elkaar niet. Toch dendert minister Klink door
op basis van de illusie dat marktwerking de zorg beter en
goedkoper zal maken. Wij zien het echter fout gaan in de
ziekenhuiszorg. In wat voor land leven wij, als vrouwen
na een borstamputatie eerder van de pijnbestrijding
worden afgehaald omdat zij dan sneller kunnen worden

Tweede Kamer

Vrije prijsvorming ziekenhuiszorg

overwegende dat een verdere uitbreiding van de vrije
prijsvorming in de ziekenhuiszorg ongewenst is;
vraagt de regering, verder onderzoek te doen naar de
gevolgen van de uitbreiding van de vrije prijsvorming
naar 20% met speciale aandacht voor mogelijke
risicoselectie, verminderde toegankelijkheid en kwaliteitsverlies,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 54 (29248).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

24 september 2008
TK 5

5-237

Van Gerven
constaterende dat de regering heeft besloten, ischemische en aanverwante aandoeningen zoals een (dreigend)
hartinfarct en beroertes en hersenbloedingen, in het vrije
B-segment onder te brengen;
overwegende dat hiermee een morele grens wordt
overschreden omdat patiënten bij acute aandoeningen
geen enkele keuzevrijheid hebben en zo snel mogelijk de
beste behandeling dienen te krijgen waarbij financiële
afwegingen geen rol mogen spelen;
spreekt uit dat acute zorg zich niet Ieent voor vrije
prijsvorming en de categorie ischemische en aanverwante aandoeningen geen onderdeel mogen uitmaken
van het vrije B-segment,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 55 (29248).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat overschrijdingen van het budgettair
kader zorg door ziekenhuizen in 2008 en volgende jaren
niet kunnen worden uitgesloten;
spreekt uit dat eventuele overschrijdingen niet mogen
worden afgewenteld op de burger door beperking van
het verzekerde basispakket en/of invoering van eigen
bijdragen dan wel verhoging van het eigen risico,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 56 (29248).
©
Mevrouw Smilde (CDA): Voorzitter. Voor het CDA staat
voorop dat zorg toegankelijk, betrouwbaar en van goede
kwaliteit moet zijn voor de verzekerde, voor de patiënt.
Als middel om dat te bereiken hebben wij gekozen voor
vraagsturing. Die vraagsturing brengt met zich mee dat
er meer ruimte moet zijn voor onderhandeling tussen
zorgverzekeraars en zorgaanbieders, zodat zij zich
inderdaad kunnen richten op de zorgvraag van de
patiënt. Dit traject is al in gang gezet en wij hebben de
minister de ruimte gegeven om deze vrije onderhandelingen uit te breiden. Wij hebben wel het oordeel van de
NZa over deze uitbreiding gelezen, met alle onzekerheden die daarin doorklinken. Wij hebben echter ook de
positieve trends gelezen die de NZa zag. Alles overwegende hebben wij ingestemd met de minister.
Het prijsbeheersingsinstrument dat de minister heeft
aangegeven, wordt alleen ingezet als het niet anders kan.
Wij willen de partijen op hun verantwoordelijkheid wijzen

Tweede Kamer

Vrije prijsvorming ziekenhuiszorg

om gewoon te zorgen dat het prijsbeheersingsinstrument
niet nodig is. Wij hebben het namelijk over iets wat niet
zou hoeven te worden gebruikt als men zich inzet om
goede zorg te leveren voor redelijke prijzen.
Op onze vragen naar de volumeontwikkeling heeft de
minister duidelijk geantwoord dat er pas wordt ingegrepen als die een evenredig deel van het budgettair kader
zorg overschrijdt. Een uitzondering wordt gemaakt voor
het wegwerken van wachtlijsten. Het moet dan wel
duidelijk zijn dat die volumegroei het gevolg is van het
wegwerken van wachtlijsten. Zo niet, dan komen de
gevolgen van die volumegroei toch bij de sector terecht.
De minister was daar heel duidelijk over. Daar danken wij
hem voor. Wij zullen hem kritisch volgen als het gaat om
zijn toezegging om een onderzoek te gaan doen naar de
volumestijging en de belofte om de Kamer over de opzet
daarvan te informeren.
©
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. De minister zet
kleine, voorzichtige stappen voorwaarts als het gaat om
vrije prijsvorming. Uit onderzoek blijkt dat dat goed
werkt. Om de kwaliteit die de patiënten verdienen en de
zorg in de toekomst betrouwbaar te houden, moeten wij
lef tonen en nieuwe wegen bewandelen. Ik zie natuurlijk
ook de kanttekeningen van de NZa, maar de conclusie is:
doorgaan. Ik zou eigenlijk de coalitiegenoten, met name
de PvdA, willen oproepen om geen koudwatervrees te
krijgen. Ook al zijn die zorgen er, de conclusie is toch dat
moet worden doorgegaan op de ingezette weg, dat
ervoor moet worden gezorgd dat de kosten in de hand
worden gehouden en dat de patiënt waar voor haar of
zijn geld krijgt. Ik hoop dat de minister die voorzichtige
stappen voorwaarts blijft zetten en niet terugschrikt. Hij
moet ervoor zorgen dat de patiënt echt koning wordt en
niet straks de kosten gepresenteerd krijgt. Als wij niet het
lef hebben om die prijshervorming voort te zetten, zullen
wij in de toekomst zeker de prijs daarvoor moeten
betalen.
©
De heer Van der Veen (PvdA): Voorzitter. Ik wil beginnen
met te zeggen dat de PvdA een sterk voorstander is van
een gezondheidszorg – ik zeg dit ook in de richting van
mevrouw Koşer Kaya – waarin een patiënt kan kiezen op
basis van inzicht in kwaliteit en kosten. In die zin steunen
wij alle ontwikkelingen op dat punt. Bij de discussies
over het vrijgeven van tarieven bij de ziekenhuizen
hebben wij een- en andermaal gewezen op de financiële
risico’s die kunnen ontstaan bij deze aanpak. Wij hebben
daarbij ook verwezen naar de onduidelijkheid over de
kapitaallasten en rond de dbc’s. Ik heb ook meermalen
gewezen op de ’’managerial’’ capaciteit van de raden van
bestuur van ziekenhuizen, die dit er allemaal bij moeten
doen. Wat dat laatste betreft, verkeer ik in goed
gezelschap. De heer De Grave heeft er verleden week
voor de radio ook nog eens voor gewaarschuwd.
Aan de ene kant zijn er dus goede ontwikkelingen,
maar aan de andere kant vinden wij dat dit strak
gemonitord moet worden. Vandaar de volgende motie.

24 september 2008
TK 5

5-238

Van der Veen

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat iedere uitbreiding van het B-segment,
conform het coalitieakkoord, vooraf dient te worden
gegaan door een zorgvuldige evaluatie op basis van
kwaliteit en toegankelijkheid;
overwegende dat het besluit om het B-segment per 2009
uit te breiden tot maximaal 34% majeure gevolgen heeft
voor zorgaanbieders, zorgverzekeraars en patiënten;
overwegende dat overschrijding van het aan het
B-segment toe te rekenen deel van het budgettair kader
zorg voor risico van de ziekenhuizen is en niet ten laste
van de burger mag worden gebracht in de vorm van
directe of indirecte premieverhogingen of verkleining van
het basispakket;
overwegende dat, mede gezien de onzekerheden rondom
de kapitaallasten en de complexiteit rondom de
vereenvoudiging van de dbc’s, extra zorgvuldigheid en
waakzaamheid is geboden;
van mening dat de prijs- en volumeontwikkelingen in het
B-segment, gezien bovenstaande problematiek,
zorgvuldig dienen te worden gevolgd;

over overschrijding in het B-segment, rekening houdend
met het BKZ. Stel dat afgesproken is dat het BKZ met 6%
mag groeien, dan kan het B-segment ook met 6%
groeien. Pas daarboven is er sprake van overschrijding.
Nogmaals: in de motie staat niet dat de premie nooit
meer verhoogd mag worden of dat het basispakket nooit
meer verkleind mag worden.
De heer Van Gerven (SP): Ik heb twee vragen over de
motie. Tijdens de plenaire behandeling van het dossier
marktwerking in de publieke sector heeft de PvdA-fractie
met betrekking tot de gezondheidszorg gezegd dat haar
standpunt is: nee, tenzij. Nu is hier toch sprake van een
uitbreiding van de marktwerking in de ziekenhuissector.
Hoe kan de heer Van der Veen dat rijmen? Het is of het
een, of het ander.
De heer Van der Veen heeft eerder gezegd dat acute
zorg niet vermarkt mag worden, omdat er op dat punt
geen sprake is van keuzevrijheid voor patiënten. Hoe
staat de heer Van der Veen tegenover de uitbreiding met
ischemische hartziekten, dus de beroerten en de acute
infarcten, die nu eveneens aan vrije prijsvorming
onderhevig zijn?
De heer Van der Veen (PvdA): Volgens mij zijn wij er in
het vorige AO helder over geweest dat de spoedeisende
eerste hulp geen onderdeel kan worden van het
B-segment. Volgens mij geef ik nu precies hetzelfde
antwoord op precies dezelfde vraag die de heer Van
Gerven ook in het AO meermalen heeft gesteld.
De voorzitter: Dat is niet echt aan de orde, denk ik.

verzoekt de regering, vanaf het eerste kwartaal in 2009,
frequent, minimaal een keer per halfjaar, een rapportage
te zenden met daarin gegevens over de prijs- en
volumeontwikkelingen in het B-segment, de stand van
zaken rondom de kapitaallasten en de stand van zaken
rondom de vereenvoudiging van de dbc’s, opdat een
zorgvuldige uitbreiding van de prestatiebekostiging kan
worden geborgd,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Van Gerven (SP): Dat is wel degelijk aan de
orde, want wij hebben een motie ingediend over de
acute zorg. Het gaat niet om de spoedeisende eerste
hulp alleen. Het gaat om het feit dat mensen acuut een
aandoening krijgen, dat dit niet planbaar is en dat zij
onverwijld de beste hulp moeten krijgen. Als de
PvdA-fractie het voorstel van het kabinet steunt, dan
onderwerpt zij dus acute zorg aan vrije prijsvorming. Dat
is naar mijn mening principieel onjuist en ook riskant.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van der Veen, Wiegman-van Meppelen Scheppink en
Sap. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 57 (29248).

De heer Van der Veen (PvdA): Ons standpunt over acute
zorg is helder. Acute zorg en spoedeisende hulp maken
wat ons betreft geen onderdeel uit van het B-segment. Ik
heb de minister daar ook niet iets anders over horen
zeggen.

Mevrouw Smilde (CDA): Ik heb een vraag over de derde
overweging van de motie, waarin gesproken wordt over
’’overschrijding van het aan het B-segment toe te
rekenen deel’’. Hoe ziet de heer Van der Veen dat? De
ziekenhuizen mogen natuurlijk wel wat groeien, want wij
hebben een volumegroei afgesproken.
Ik ben het met de heer Van der Veen eens dat een
overschrijding voor risico van de ziekenhuizen en niet ten
laste van de burger komt. Maar hoe absoluut is dat? Wij
kunnen toch moeilijk in een motie vastleggen dat wij
nimmer premieverhogingen krijgen of iets aan het pakket
moeten doen?

Mevrouw Schippers (VVD): De heer Van der Veen zegt
dat als het budgettair kader zorg met 6% groeit, volgens
de motie ook het B-segment met 6% mag groeien. Ik
neem echter aan dat de heer Van der Veen het wel op
prijs stelt dat indien er een wachtlijst is, die wachtlijst
eerst wordt weggewerkt. Het lijkt mij dat je dit genuanceerd moet bekijken.
De heer Van der Veen (PvdA): Als er echt aantoonbaar
sprake is van een verbetering – maar dat is aan het
ziekenhuis; de bewijslast ligt dan ook bij de ziekenhuizen
– die je bij wijze van spreken ook in geld of kwaliteit zou
kunnen uitdrukken, dan is het uiteraard een afweging.

De heer Van der Veen (PvdA): Om met het laatste te
beginnen: misschien zou dat helemaal niet zo slecht zijn.
Heel veel mensen zouden dat heel plezierig vinden. Dat
staat echter niet in deze motie. In deze motie gaat het

Mevrouw Schippers (VVD): In deze motie komt de
zorgverzekeraar, die zijn risico aan alle kanten afgedekt
heeft, totaal niet voor. Dat verbaast mij erg van de PvdA.

Tweede Kamer

24 september 2008
TK 5

Vrije prijsvorming ziekenhuiszorg

5-239

Van der Veen
De voorzitter: Dat is meer een opmerking dan een
vraag, geloof ik.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik begrijp wat mevrouw
Schippers bedoelt. Het gaat erom waar in eerste instantie
de verantwoordelijkheid wordt gelegd. Het is een zaak
die de ziekenhuizen betreft en de verantwoordelijkheid
wordt dus bij de ziekenhuizen gelegd. Hoe de ziekenhuizen, uitgaande van deze motie, de zaak vervolgens
afhandelen met de zorgverzekeraars, is aan de ziekenhuizen. Ik zeg dat zo nadrukkelijk omdat ik niet geloof in
gedeelde verantwoordelijkheid. Het zijn de ziekenhuizen
die overgaan op vrije prijsvorming, het zijn de ziekenhuizen die er vervolgens voor moeten zorgen dat het
zodanig geborgd is, dat de zorgverzekeraars ook
meebetalen aan eventuele overschrijdingen. Nogmaals,
ik acht de ziekenhuizen sterk genoeg om de zorgverzekeraars er op die manier bij te betrekken.
©
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. De vrije prijsvorming
liet in 2007 een gematigd positief beeld zien, maar
zolang wij in 2008 nog niet spreken van overtuigende
positieve ontwikkelingen, vindt mijn fractie dat wij niet in
2009 al kunnen overgaan tot een uitbreiding van het
B-segment, maar dat wij pas op de plaats moeten maken
en eerst moeten weten of die overtuigende positieve
ontwikkelingen er wel zullen zijn. Daarom dien ik de
volgende motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een prijs- of volumestijging ten
gevolge van vrije prijsvorming in het B-segment niet ten
koste mag gaan van het basispakket;
verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat
prijsbeheersingsinstrumenten niet worden gevonden in
pakketverkleining of het invoeren, dan wel verhogen, van
eigen bijdragen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 59 (29248).
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. In een vrije markt is
er sprake van vraag en aanbod. Op het moment dat de
vraag groter wordt en het aanbod niet, ontstaat het
probleem van prijsopstuwing. Dat moeten wij voorkomen. Daarom vinden wij dat de numerus fixus niet alleen
uitgebreid, maar geheel afgeschaft moet worden. Op het
moment dat artsen met elkaar moeten gaan concurreren,
moeten er voldoende concurrenten zijn om mee te
concurreren. Daarom dien ik de volgende motie in.

Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

overwegende dat de gevolgen van de uitbreiding van het
B-segment van 10% naar 20% per 1 januari 2008 nog niet
goed te beoordelen zijn;

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering, pas op de plaats te maken met de
uitbreiding van het vrije B-segment per 1 januari 2009 en
pas over te gaan tot verdere uitbreiding wanneer
gebleken is dat de uitbreiding per 1 januari 2008 heeft
geleid tot overtuigende positieve ontwikkelingen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 58 (29248).
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. In het debat is naar
mijn mening niet overtuigend genoeg aan de orde
geweest dat de prijsbeheersingsinstrumenten niet ten
koste mogen gaan van het basispakket. De minister heeft
wel in het AO gezegd dat dit niet de bedoeling kan zijn,
maar in de stukken van 8 september staat toch overduidelijk dat een pakketverkleining of het verhogen dan wel
het invoeren van eigen bijdragen aan de orde zou zijn
voor wat betreft de prijsbeheersingsinstrumenten. Dat
wil mijn fractie niet. Daarom dien ik de volgende motie
in.

Tweede Kamer

Vrije prijsvorming ziekenhuiszorg

overwegende dat vrije prijsvorming in de ziekenhuiszorg
volgens het principe van vraag en aanbod alleen kan
leiden tot een kostenbesparing voor de vragende partij
als er sprake is van een ruim aanbod van zorgaanbieders;
constaterende dat het aanbod van zorgaanbieders
kunstmatig laag wordt gehouden door een door de
overheid opgelegde beperking van de instroom van
studenten geneeskunde;
verzoekt de regering, de numerus fixus af te schaffen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 60 (29248).
©
Mevrouw Sap (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb behoefte
om kort toe te lichten waarom ik de motie van de heer
Van der Veen mede ondertekend heb. Tijdens het
algemeen overleg heb ik geconstateerd dat verdere

24 september 2008
TK 5

5-240

Sap
uitbreiding van de vrije prijsvorming plaatsvindt zonder
dat de benodigde zorgvuldige evaluatie heeft plaatsgevonden. Ik heb ook tijdens dat algemeen overleg
gepoogd om de coalitiepartijen opnieuw enthousiast te
maken voor hun eigen coalitieakkoord. Maar helaas, het
heeft wat geprikkeld, maar het is niet helemaal gelukt.
Ik constateer dat de minister zeer voortvarend te werk
gaat en tot in hoge mate zijn eigen ruimte creëert. Dit
doet hij ook in de brief over de markteffectentoets en de
uitbreiding van de vrije prijsvorming. Daarin constateert
de minister dat dit tijdens het algemeen overleg ruim
werd gesteund, terwijl er toen toch ook wel wat kritische
noten zijn gekraakt.
Ik mag het dan misschien niet helemaal eens zijn met
de richting waarin de minister zich zo voortvarend
beweegt, maar ik vind wel dat hij politiek knap opereert.
Ik complimenteer hem daarmee. Voor mij is de conclusie
helder dat de verdere vrije prijsvorming een voldongen
feit wordt, omdat daarvoor een meerderheid is, ook al
acht de fractie van GroenLinks dit nu nog niet verantwoord. De risico’s die dit met zich meebrengt – op basis
van een niet al te zorgvuldige evaluatie en onvolledige
informatie al die stappen zetten – liggen met name in de
sfeer van kostenoverschrijding. Die risico’s moeten wij zo
veel mogelijk afdekken. Dit wordt beoogd met de motie
die de heer Van der Veen en ik zojuist hebben ingediend.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Mevrouw Sap zegt dat de
vrije prijsvorming nu nog niet aan de orde is. Mag ik
hieruit concluderen dat de fractie van GroenLinks vrije
prijsvorming op zich niet afwijst en van mening is dat wij
uiteindelijk wel die richting moeten inslaan?
Mevrouw Sap (GroenLinks): Dat is een terechte
conclusie. Wij hebben niets tegen vrije prijsvorming en
wij vinden marktwerking een potentieel nuttig instrument. Wij zien echter ook dat daaraan grote risico’s
kleven die je goed in de gaten moet houden. Daarom
hechten wij zo aan een zorgvuldige evaluatie.
©
Minister Klink: Mevrouw de voorzitter. In de motie van
de heer Van Gerven wordt de regering in feite gevraagd
het besluit terug te draaien dat in de afgelopen maanden
na overleg met de Tweede Kamer is genomen. Ik kan mij
niet vinden in de overwegingen op grond van het feit dat
wij ons hebben gebaseerd op twee rapportages van de
NZa, die in feite heeft gekeken naar dat wat ons allemaal
aan het hart gaat, namelijk de publieke randvoorwaarden
die gesteld moeten worden in een nader te reguleren en
zich ontwikkelende markt. Dit heeft te maken met de
toegankelijkheid, de kwaliteit en de prijs. De uitkomsten
van die rapportages waren in die zin gunstig dat het
kabinet mede op basis daarvan het besluit heeft
genomen om naar 34% te gaan.
Ik heb echter wel oog voor wat mevrouw Sap en de
heer Van der Veen naar voren hebben gebracht met
betrekking tot de kostenontwikkeling. Daarom hecht ik
aan het prijsbeheersinginstrumentarium in 2009 of 2010
als zich ontsporingen zouden voordoen die te maken
hebben met volume dan wel met prijsstijgingen die niet
verklaard kunnen worden door de wachtlijsten en het
evident wegwerken daarvan. Ik ben het met de heer Van
der Veen eens dat de bewijslast dan toch echt bij de
sector ligt. Die moet kunnen aangeven dat er sprake is

Tweede Kamer

Vrije prijsvorming ziekenhuiszorg

van het wegwerken van wachtlijsten. Belangrijker is het
structurele gegeven dat wij – anders dan bij de 20% die
wij hadden – nu wel zeggen dat wij dit monitoren. Op
het moment dat de volume- en prijsontwikkeling boven
het kader van 6% van het BKZ uitgaan, zullen wij ervoor
zorgen dat daaraan paal en perk wordt gesteld. In de
eerste plaats met een prijsbeheersinginstrumentarium.
Daarnaast – en dan loop ik een beetje vooruit op de
motie van de heer Van der Veen – heb ik tijdens een
debat voor de zomer al gezegd dat ook ik van mening
ben dat de overschrijding dan in beginsel verhaald dient
te worden via het prijsbeheersinginstrumentarium in het
B-segment, natuurlijk voor zover aan de orde.
In de richting van mevrouw Smilde zeg ik dat ik dan
natuurlijk ook nader overleg zal hebben met de minister
van Financiën, want het gaat om een begroting, met BKZ
en het totaal van wat er speelt. In beginsel zeg ik dus:
prijsbeheersinginstrumentarium afhankelijk van de
overschrijding, gerelateerd aan het percentage van het
BKZ, wachtlijsten kunnen daarop een uitzondering
vormen, mits evident aangetoond, en in beginsel worden
ook de overschrijdingen via het prijsbeheersinginstrumentarium verhaald in deze sector.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik zit met het begrip ’’in
beginsel’’. In de motie is hiervan geen sprake; die is vrij
strak op dit punt. Wat bedoelt de minister met dit begrip?
Minister Klink: Ik begrijp dit. Het A- en het B-segment
moeten op dezelfde manier worden behandeld. Ik wil het
B-segment op geen enkele manier bevoordelen boven
het A-segment; dus dat is mijn bottomline. Voorts kan
het zo zijn dat je in algemene zin, zowel bij het A- als bij
het B-segment, een gerechtvaardigde volumeontwikkeling hebt. Je kunt je afvragen of je dit op de
ziekenhuizen, die ook zijn aangewezen op een zekere
financiële stabiliteit in de randvoorwaarden, moet gaan
verhalen. Daartoe moeten wij budgettaire en politieke
afwegingen maken. Eventueel zou die ruimte er wel
kunnen zijn, maar de kans daarop schat ik in als
buitengewoon klein, als ik heel eerlijk ben. Het zal echter
worden meegenomen bij de normale budgettaire
afwegingen die nog zullen worden gemaakt. Maar één
ding is voor mij echt een bottomline: A en B worden op
dezelfde manier behandeld. Wat voor het A-segment kan,
kan ook voor het B-segment. Het kan echter niet zo zijn
dat wat voor het A-segment niet kan, wel kan voor het
B-segment.
De heer Van der Veen (PvdA): De motie heeft betrekking
op het B-segment. In zijn algemeenheid ben ik het eens
met de minister, maar de motie is helder. Ik wil van de
minister weten wat hij van die motie vindt. Ik vind zelf
dat de minister erg veel slagen om de arm houdt.
Minister Klink: Ik zal zo meteen ingaan op de motie van
de heer Van der Veen.
Voorzitter. De motie van de heer Van Gerven wil ik dus
ontraden.
De heer Van Gerven (SP): Over mijn eerste motie heb ik
nog een vraag. U zegt dat u een prijsmaatregel wil
nemen als het B-budget met meer wordt overschreden
dan is toegestaan binnen het budgettair kader zorg. Dat
houdt toch het risico in dat er mogelijk sprake is van
kwaliteitsverlies? In mijn inleiding ben ik ingegaan op

24 september 2008
TK 5

5-241

Klink
staaroperaties, waarbij je goedkopere en duurdere lenzen
kunt gebruiken. Daarbij is er discussie over de vraag wat
een reële prijs is voor de beste behandeling. Bent u niet
bang voor kwaliteitsverlies als u zo’n maatregel treft? U
weet namelijk niet of de overschrijding van het budget
ligt aan overbehandeling, aan overproductie of aan iets
anders.
Minister Klink: U bent er altijd een meester in om er één
element uit te halen en ergens een misstand aan de kaak
te stellen, of iets wat op een misstand zou kunnen lijken,
en dan meteen de conclusie te trekken dat de marktwerking faliekant misgaat en de burger en de kwaliteit
daarvan de dupe zijn. Voor degenen die breed kijken – en
dat doet de Nederlandse Zorgautoriteit – wordt echter
evident aangetoond dat de kwaliteit en de patiëntvriendelijkheid over de hele linie verbeteren. Om op
basis van het enkele voorbeeld dat u geeft te concluderen dat de hele beleidslijn niet deugt, gaat mij veel te
ver. Sterker nog, ik zie progressie op het gebied van
kwaliteit; ik zie vooruitgang op het gebied van patiëntveiligheid en patiëntvriendelijkheid. Ik zou dus niet weten
waarom ik op basis van de door u aangedragen punten
zou moeten afstappen van de algemene beleidslijn.
De heer Van Gerven (SP): Maar goede zorg heeft zijn
prijs. Bij marktwerking weten wij niet meer of bepaalde
zorg puur uit behoefte voortkomt of dat er sprake is van
overbehandeling. Dat maakt het heel erg moeilijk om een
goede afweging te maken en dat kan dus de kwaliteit
aantasten, als u een prijsmaatregel neemt waarbij u niet
weet of de kwaliteit in het geding is.
Minister Klink: Nu gooit u wel heel veel op een hoop.
Voor zover een volumeoverschrijding voortkomt uit
overbehandelingen, houden wij deze in de hand met het
prijsbeheersingsinstrumentarium. De prijzen in het
B-segment mogen dus niet meer stijgen dan die in het
A-segment. De kwaliteit zal eerder omhoog gaan,
gegeven het feit dat er enorm snel reputatieschade zal
optreden als ziekenhuizen er met de pet naar gooien en
als zij de kwaliteit ten koste zouden laten gaan van de
prijsvorming. Sterker nog, doelmatigheid en kwaliteit
liggen in de regel in elkaars verlengde; talloze onderzoeken geven dat aan. U maakt daarvan een tegenstelling,
maar de feiten weerspreken dit.
De voorzitter: Ik stel voor, dat de minister ingaat op de
volgende motie.
Minister Klink: Ik kom bij de motie over de acute zorg. In
feite gaf de heer Van der Veen het antwoord. De acute
zorg wordt in die zin gewaarborgd dat wij komen met
een beschikbaarheidsvergoeding voor de spoedeisende
hulp wanneer wij tot prestatiebekostiging overgaan.
Daarachter liggen de poortspecialismen die nodig zijn
om direct acute zorg te kunnen leveren. Zij dienen altijd
gewaarborgd te zijn. Het feit dat er op onderdelen vrije
prijsvorming is, betekent niet dat de zorg niet beschikbaar is. Ik heb dit jaar een brief gezonden over de
bereikbaarheid en de beschikbaarheid van de zorg. Daar
is het evident in beschreven. Ik ben het dus volstrekt met
de heer Van der Veen eens dat die niet in gevaar komt.
Sterker nog, er zijn andere mechanismen om die te
waarborgen. Ik moet daarom aanneming van deze motie
ontraden.

Tweede Kamer

Vrije prijsvorming ziekenhuiszorg

Over de overschrijdingen, het verzekeren van het
basispakket en de invoering van een eigen bijdrage heb
ik zo-even al iets gezegd, dus ook aanneming van de
motie hierover moet ik ontraden.
Dan kom ik bij de motie van de leden Van der Veen,
Wiegman en Sap. Ik voel erg mee met deze motie op
grond van het feit dat het mij bittere ernst is dat ik wil
monitoren welke ontwikkelingen zich in 2009 aftekenen;
dat ik geen enkele sluiproute wil, noch voor mijzelf, noch
voor de ziekenhuizen, om toch nog een loophole te
vinden waarmee je vervolgens dat prijsbeheersingsinstrumentarium zou ontlopen. Dit wil ik ook van
binnenuit niet. Of het is ons ernst met de hervormingen,
of het is ons geen ernst. De strekking van de hervormingen was de volgende. Wij wilden de volumeontwikkeling
die zich vanwege de vergrijzing zal voordoen, ondervangen met prijsverlagingen. De prijs maal het volume mag
dus nooit meer zijn dan wat er binnen het BKZ is
geregeld. Sterker nog, idealiter moeten wij uitkomen op
een lager bedrag. Dit wil ik strak monitoren. Als het niet
lukt om binnen het BKZ te blijven, dan komt er een
prijsbeheersingsinstrumentarium, tenzij de ziekenhuizen
kunnen aantonen dat het evident gaat om het wegwerken van wachtlijsten. Het wegwerken daarvan bevordert
immers de kwaliteit.
Mevrouw Smilde vroeg naar een overweging rond het
budgettair kader zorg. Ik onderschrijf graag de strekking
van deze motie. Het is mij ook in deze zin bittere ernst
om ervoor te zorgen dat overschrijdingen binnen de
ziekenhuissector zelf worden verhaald. Men mag dit een
’’overweging ten overvloede’’ noemen, iets wat door
rechters soms wordt gehanteerd. Het gaat om een
overweging die in een breder kader past. De lijn is echter
volstrekt helder. Ik zal hem voor de duidelijkheid nog
eens schetsen. In de eerste plaats kan er niet worden
overschreden. In de tweede plaats komt er een
prijsbeheersingsinstrumentarium. In de derde plaats
verhalen wij in 2010 via dit instrumentarium de
overschrijdingen van 2009. Ik hoop dat ik hiermee de
heer Van der Veen tegemoetkom.
Mevrouw Agema (PVV): Mijns inziens is de minister
bezig met een heel riskante operatie. De kans is
aanwezig dat de prijzen van hulp van specialisten de pan
uitrijzen, want er zijn nu eenmaal weinig specialisten. Als
de prijzen de pan uitrijzen, moeten dit geld binnen het
budgettair kader zorg, dus binnen het ziekenhuisbudget
worden gevonden. Wij moeten voorkomen dat wij
hierdoor over een paar jaar in een situatie verkeren
waarin de salarissen van specialisten torenhoog zijn en
waarin het geld hiervoor elders binnen het ziekenhuis
moet worden gevonden, bijvoorbeeld door te bezuinigen
op apparatuur.
Minister Klink: Ik ben blij met deze vraag, want die geeft
mij nogmaals de mogelijkheid om nader te preciseren
wat ik bedoel. Wat mevrouw Agema schetst, mag niet
voorkomen. Met andere woorden: wie de kostenstijging
veroorzaakt, draait er ook voor op. Dit is ook in 2010 al
het geval. Dat is de strekking van wat ik zo-even zei.
Afwenteling kan dus niet plaatsvinden. Daarom heb ik in
de nadere brief die ik de Kamer heb gestuurd – en die de
Kamer tot mijn spijt na 1 september heeft ontvangen –
nogmaals de kaders genoemd waarbinnen ik wil bezien
in hoeverre er overschrijdingen hebben plaatsgevonden.
Bij de afwegingen die ook rond de brief zijn gemaakt, is

24 september 2008
TK 5

5-242

Klink
gepleit voor een BKZ in algemene zin. Daarin zou dus
ook het A-segment moeten worden meegenomen. Men
pleitte er dus voor om pas maatregelen te nemen rond
het B-segment, het deel waarvoor vrije prijsvorming
geldt, als het BKZ zou worden overschreden. Ik heb dit
geweigerd, omdat ik echt vind dat de bewijslast bij de
sector ligt. De bewijslast voor de operatie rondom vrije
prijsvorming ligt bij mij. Ik wil mij daarvan niet gemakkelijk afmaken door te zeggen: wij hebben een volumeoverschrijding en een prijsoverschrijding in het
B-segment, maar bij de geneesmiddelen gaat het
hartstikke goed waardoor ik binnen het kader van het
BKZ blijf en wij dus wel een weg zullen vinden. Ik zeg
nogmaals dat de bewijslast bij de sector ligt. Er komt een
prijsbeheersingsinstrumentarium op voorwaarde dat niet
kan worden aangetoond dat overschrijdingen werden
veroorzaakt door het wegwerken van de wachtlijsten. Dit
prijsbeheersingsinstrumentarium zal mede de overschrijdingen in 2009 behelzen.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter, mag ik alstublieft nog
een aanvullende vraag stellen?
De voorzitter: Nee. De minister heeft het oordeel over
de motie gegeven. U hebt een aanvullende vraag
gesteld. Het is nu aan u om u straks over de motie uit te
spreken.
Minister Klink: Ik kan wellicht nog zeggen dat de inhoud
van deze motie mij aanspreekt, omdat wij een vinger aan
de pols kunnen houden met de monitoring die plaatsvindt. Daardoor kunnen wij tijdig tegen de mensen in de
sector zeggen: let op, want dit gaat voor jullie volgend
jaar een bezuiniging betekenen.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter, mag ik mijn
aanvullende vraag toch stellen? Als u mij dit niet
toestaat, zal ik mijn vraag stellen na de beoordeling van
de volgende motie. Ik kan mijn vraag dus net zo goed nu
stellen.
De voorzitter: U mag uw vraag na de beoordeling van
de volgende motie stellen als dat dan relevant is.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Wellicht heb ik iets gemist.
Mij is niet duidelijk of de minister de motie van de heer
Van der Veen overneemt. Of is waar in de motie om
wordt gevraagd volgens de minister staand beleid en is
de motie dus overbodig?
Minister Klink: De nadere precisering die in de motie
besloten ligt, kan ik best gebruiken. Ik vat de motie dus
op als ondersteuning van beleid, maar laat het oordeel
aan de Kamer over. Ik verneem graag het oordeel van de
Kamer over deze motie.
Op de motie van mevrouw Agema heb ik eigenlijk al
gereageerd met mijn reactie op de eerste motie van de
heer Van Gerven.
Mevrouw Agema (PVV): Daar heb ik de volgende vraag
over. Wij hebben deze brief van 8 september ontvangen.
Deze brief veroorzaakt nogal wat onrust. De minister zegt
nu eigenlijk iets anders dan wat er in de brief staat. Nu
zegt hij: binnen de sector zelf moeten er oplossingen
gevonden worden voor de prijsbeheersing. In de brief
schrijft hij echter heel duidelijk dat hij ook

Tweede Kamer

Vrije prijsvorming ziekenhuiszorg

prijsbeheersingsinstrumenten wil inzetten, bijvoorbeeld
door middel van pakketverkleining of het invoeren van
eigen betalingen. Ik zou nog eens expliciet van de
minister willen horen dat hij dit niet wenst.
Minister Klink: In de brief vond men een meer algemeen
betoog over welke instrumenten een minister ter
beschikking staan. In het vervolg van de brief kan men
zien dat overschrijdingen in het B-segment verhaald
worden op het medisch-specialistisch kader, in bijzonderheid wat het B-segment betreft.
De voorzitter: Volgens mij ligt er nog een motie.
Minister Klink: Nog twee zelfs.
Het oordeel over de tweede motie van mevrouw
Agema heb ik al gegeven met mijn oordeel over de
motie van de heer Van der Veen. In feite vind ik deze
motie dan ook overbodig. De derde motie...
De voorzitter: Over de numerus fixus.
Minister Klink: Over de numerus fixus hebben wij vaker
gesproken. Als je mensen wel opleidt, maar geen functie
kunt aanbieden, is hiermee in hoge mate kapitaalvernietiging gemoeid. Dit is een klassiek antwoord dat ik
al verschillende keren gegeven heb en dat ik wil herhalen
om in ieder geval consistent te blijven.
Mevrouw Agema (PVV): Deze consistentie valt te prijzen.
Als wij gaan naar een situatie van vrije prijsvorming en
de specialisten willen stimuleren om ook met lagere
prijzen te komen, moeten zij echter wel voldoende
concurrenten hebben. In een situatie van vraag en
aanbod moet je naast de vraag die toeneemt, ook
voldoende aanbod hebben. De minister zegt: er zijn geen
plaatsen. Echter, wij gaan nu toch denken in een kader
van vrije prijsvorming en het kunnen concurreren met
elkaar? Als je geen collega’s hebt met wie je kunt
concurreren, rijzen deze prijzen binnen een paar jaar
natuurlijk de pan uit.
Minister Klink: Deze overweging van mevrouw Agema
spreekt mij wel aan. Monopolieposities drijven de prijs
altijd omhoog. Je kunt in dat geval twee dingen doen. Je
kunt de numerus fixus aanpassen, zodat je in ieder geval
enig overaanbod hebt. Ik geloof dat de heer De Vries
namens de CDA-fractie hiervoor al eens gepleit heeft. Je
kunt de numerus fixus ook totaal afschaffen. Ik wil de
komende jaren wel voortdurend oog houden voor de
vraag of er wel voldoende aanbod is, opdat het
mechanisme dat mevrouw Agema schetst, niet aan de
orde is. Ik wil aanneming van haar motie ontraden, maar
deze toezegging wil ik haar wel doen. Ik zal een vinger
aan de pols houden en op het moment dat dit aan de
orde is, berichten over de mate waarin sprake is van een
te schraal aanbod van specialisten, hetzij omdat de
numerus fixus te smal is, hetzij omdat het aantal
opleidingsplaatsen te gering is; dit laatste kan ook nog.
De voorzitter: Mevrouw Smilde, hebt u nog een vraag
over deze laatste motie?
Mevrouw Smilde (CDA): Het oordeel van de minister
over de tweede motie van mevrouw Agema is mij niet
helemaal duidelijk. In deze motie verzoekt mevrouw

24 september 2008
TK 5

5-243

Klink
Agema de regering om ’’te bewerkstelligen dat
prijsbeheersingsinstrumenten niet worden gevonden in
pakketverkleining of het invoeren dan wel verhogen van
de eigen bijdrage’’. Ik heb niet helder op mijn netvlies
wat het oordeel van de minister hierover was.
Minister Klink: Ik heb gezegd dat de motie van de heer
Van der Veen dezelfde strekking heeft en dat ik de motie
van mevrouw Agema in zekere zin overbodig vind.
De voorzitter: Zo had ik het ook begrepen.
De heer Van Gerven (SP): Ik heb nog een vraag over de
numerus fixus en over vraag en aanbod. Zoals men
weet, is het specialistensalaris zeer hoog in vergelijking
met het salaris in andere landen. Dit heeft alles te maken
met het aantal specialisten. Los van de vraag of je voor
of tegen marktwerking bent, is het goed voor de kwaliteit
van de zorg dat er een ruim aanbod van specialisten is.
Zou het niet zo kunnen zijn dat juist het opleiden van
meer specialisten ook leidt tot prijsdalingen, waardoor de
zorg per saldo niet echt duurder hoeft te worden?
Minister Klink: In antwoord op de vraag van mevrouw
Agema zei ik zo-even al dat je twee dingen kunt doen. Je
kunt het aantal mensen dat je toelaat tot de opleiding
uitbreiden of je kunt de numerus fixus afschaffen. Het
punt dat de heer Van Gerven en mevrouw Agema
maken, namelijk dat je voldoende aanbod nodig hebt,
onderschrijf ik. Bij de nadere plannen die wij hebben ten
aanzien van de opleidingen en het preciseren van de
numerus fixus zal ik hierop letten. Graag wissel ik
hierover nog een keer van gedachten met de Kamer.
De beraadslaging wordt gesloten.
©
De voorzitter: Mij is niet gebleken dat iemand een
motie wil intrekken naar aanleiding van de antwoorden
van de minister. De ingediende moties zullen aanstaande
dinsdag dan ook op de stemmingslijst staan, zodat de
Kamer hierover kan stemmen.
De vergadering wordt van 11.57 uur tot 13.15 uur
geschorst.
Voorzitter: Verbeet
De voorzitter: Op de tafel van de griffier ligt een lijst
van ingekomen stukken. Op die lijst staan voorstellen
voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is
gemaakt, neem ik aan dat daarmee wordt ingestemd.
Regeling van werkzaamheden

- het voorstel van wet van de leden Van Velzen en
Waalkens houdende een verbod op de pelsdierhouderij
(Wet verbod pelsdierhouderij) (30826);
- het wetsvoorstel Instelling van een College voor
examens, alsmede houdende wijziging van de Wet op
het onderwijstoezicht en de Wet op het voortgezet
onderwijs (Wet College voor examens) (31411);
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie in verband met de aanwijzing van de
nevenvestigingsplaatsen Wageningen, Gorinchem,
Winschoten, Groenlo en Oude IJsselstreek als nevenzittingsplaats (31503);
- het wetsvoorstel Goedkeuring van twee op 12 februari
2004 te Parijs tot stand gekomen Protocollen houdende
wijziging onderscheidenlijk van het Verdrag van Parijs
van 29 juli 1960 inzake wettelijke aansprakelijkheid op het
gebied van de kernenergie en van het Verdrag van
Brussel van 31 januari 1963 tot aanvulling van het
Verdrag van Parijs, beide verdragen zoals gewijzigd bij
Aanvullend Protocol van 28 januari 1964 en bij Protocol
van 16 november 1982 (31118);
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet aansprakelijkheid
kernongevallen ter uitvoering van het Protocol van
12 februari 2004 houdende wijziging van het Verdrag van
29 juli 1960 inzake wettelijke aansprakelijkheid op het
gebied van de kernenergie en ter uitvoering van het
Protocol van 12 februari 2004 houdende wijziging van
Verdrag van 31 januari 1963 tot aanvulling van het
Verdrag van 29 juli 1960 inzake wettelijke aansprakelijkheid op het gebied van de kernenergie (31119);
- het wetsvoorstel Goedkeuring van de regeling van de
staatssecretaris van Financiën van 23 november 2007,
nr. DB2007/00637 (Stcrt. 230) tot buitentoepassingstelling
voor een gedeelte van 2007 van de willekeurige
afschrijving milieubedrijfsmiddelen, de energieinvesteringsaftrek en de milieu-investeringsaftrek (31361).
Voorts stel ik voor om de algemene financiële beschouwingen te houden in de week van 30 september en 1 en
2 oktober en de behandeling van de overige begrotingen
voor 2009 als volgt te agenderen:
- in de week van 7 oktober: de begrotingen van
Algemene Zaken, van de Hoge Colleges van Staat en van
de Staten-Generaal;
- in de week van 21 oktober: de begrotingen van
Koninkrijksrelaties en van Economische Zaken;
- in de week van 4 november: de begrotingen van
Justitie en van VWS;
- in de week van 11 november: de begrotingen van
Buitenlandse Zaken en voor Jeugd en Gezin;
- in de week van 18 november: de begrotingen van
VROM en van BZK;
- in de week van 25 november: de begrotingen van
Defensie en van SZW;
- in de week van 2 december: de begrotingen van VW en
voor WWI;
- in de week van 9 december: de begrotingen van LNV en
van OCW.

De voorzitter: Ik stel voor, toe te voegen aan agenda
van een van de volgende weken:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Mededingingswet ter
invoering van regels inzake ondernemingen die deel
uitmaken van een publiekrechtelijke rechtspersoon of die
hiermee zijn verbonden (aanpassing Mededingingswet
ter invoering van gedragsregels voor de overheid)
(31354);

De voorzitter: Op verzoek van de SP-fractie benoem ik:
- in de algemene commissie voor Jeugd en Gezin het lid
Gerkens tot lid in plaats van het lid Kant en het lid Kant
tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Gerkens.

Tweede Kamer

24 september 2008
TK 5

Regeling van werkzaamheden

Overeenkomstig de voorstellen van de voorzitter wordt
besloten.

5-244