Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 XIX

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Nationaal Groeifonds (XIX) voor het jaar 2022

Nr. 7

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT EN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2021
Op 7 september 2020 hebben wij de uitgangspunten van het Nationaal
Groeifonds (hierna: het Groeifonds) met uw Kamer gedeeld1. Op
1 december 2020 hebben wij uw Kamer toegezegd om een voorstel voor
een Instellingswet voor het Groeifonds in de vorm van een begrotingsfonds in te dienen2.
In deze brief lichten wij een aantal punten uit het wetsvoorstel nader toe.
Verder verwijzen wij u naar het wetsvoorstel voor de Wet Nationaal
Groeifonds (hierna: het wetsvoorstel) en het nader rapport in reactie op
het advies van de Raad van State over het wetsvoorstel, welke u separaat
worden toegezonden. Daarnaast gaan we in deze brief in op een aantal
toezeggingen en moties. Op 1 november jl. hebben wij u geïnformeerd
over de stand van zaken bij de tweede ronde van het Nationaal
Groeifonds3.
Doel van het wetsvoorstel
Met het wetsvoorstel wordt het fonds, conform artikel 2.11 van de
Comptabiliteitswet 2016, bij wet ingesteld om het afzonderlijk beheren
van ontvangsten en uitgaven van het Rijk voor het Groeifonds mogelijk te
maken. Bij het opstellen van het wetsvoorstel is zoveel mogelijk aangesloten bij de huidige vormgeving van het fonds, zoals beschreven in de
Kamerbrief over de oprichting van het Groeifonds. Het uitgangspunt van
het wetsvoorstel is dan ook een zo beleidsneutraal mogelijke omzetting
van de huidige vormgeving van het fonds. Het begrotingsfonds komt in
de plaats van het huidige fonds, dat is vormgegeven als een
niet-departementale begroting.

1

Kamerstuk 35 300, nr. 83
Kamerstuk 35 570 XIX, nr. 23
3
Kamerstuk 35 925 XIX, nr. 6
2

kst-35925-XIX-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 7

1

Het wetsvoorstel regelt onder meer het doel van het fonds, de criteria op
hoofdlijnen voor toekenning van middelen uit het fonds, de aard van de
uitgaven en de ontvangsten van het fonds, het versterken van de
autorisatiefunctie en de informatiepositie van het parlement via een
meerjarenprogramma en de instelling van de Adviescommissie Nationaal
Groeifonds (hierna: adviescommissie). Ook bevat dit wetsvoorstel een
facultatieve grondslag voor subsidieregelgeving die directe uitgaven uit
het begrotingsfonds mogelijk maakt. Verderop in deze brief geven we de
stand van zaken van de subsidieregeling.
De Minister van Financiën en de Minister van Economische Zaken en
Klimaat zijn beiden als fondsbeheerders aangewezen in het wetsvoorstel,
overeenkomstig de eerdergenoemde brief aan de Tweede Kamer van
7 september 2020. De fondsbeheerders, die op basis van artikel 2 van het
wetsvoorstel ook de begroting van het Groeifonds beheren, dienen
jaarlijks de begroting van het fonds in en leggen daarover verantwoording
af aan het parlement.
Stand van zaken subsidieregeling
In de genoemde brief van 7 september 2020 is een subsidieregeling
aangekondigd die veldpartijen rechtstreeks toegang geeft tot het
Nationaal Groeifonds. Dit creëert een mogelijkheid voor veldpartijen,
naast de al bestaande mogelijkheid voor departementen, om een voorstel
in te dienen. Bij het uitwerken van de subsidieregeling blijkt echter dat het
niet eenvoudig is om volledig aan alle uitgangspunten van de Kamerbrief
van 7 september 2020 te voldoen. In die constructie ontstaan er namelijk
twee routes voor toegang tot het Groeifonds. Hierdoor ontstaat er
juridisch een onderscheid tussen voorstellen uit het veld en van departementen, terwijl een integrale weging en gelijke behandeling van alle
voorstellen een belangrijk uitgangspunt is. Ook blijkt dat sommige grote
complexe voorstellen met veel verschillende betrokken partijen en
financieringsvormen zich niet eenvoudig lenen voor indiening in een
subsidieregeling.
Het kabinet streeft ernaar om toegang voor veldpartijen tot het fonds
goed in te bedden. Daarbij staat voorop dat alle voorstellen door de
adviescommissie op dezelfde hoge kwaliteitseisen worden getoetst en dat
alleen de beste voorstellen worden geselecteerd. Het uitwerken van een
goede wijze om dit te realiseren heeft meer tijd nodig. Daarbij wordt
gekeken naar twee mogelijkheden: een subsidieregeling, en een betere
borging van de rol van veldpartijen binnen de departementale route. Het
wetsvoorstel bevat een grondslag die een subsidieregeling mogelijk
maakt. Deze grondslag kan benut worden, maar verplicht er niet toe, een
zogeheten kan-bepaling. Daarnaast bevat het wetsvoorstel de grondslag
voor de departementale route. Wij streven ernaar om uw Kamer begin
2022 nader te informeren over de toegang voor veldpartijen tot het fonds.
Werkwijze adviescommissie
De rol van de adviescommissie is om op basis van expertadvies en het
eigen oordeel te komen tot een onafhankelijk en objectief advies aan de
fondsbeheerders omtrent de voorstellen die vanuit het fonds kunnen
worden bekostigd. Binnen de door het kabinet vastgestelde criteria heeft
de adviescommissie de ruimte om de werkwijze en analysemethoden in te
vullen. Hiervoor stelt de adviescommissie een analysekader op. Het
analysekader dat de adviescommissie gebruikt voor de tweede ronde is
bijgevoegd als bijlage 14. De adviescommissie heeft op basis van de
ervaringen uit de eerste ronde het analysekader verder verduidelijkt en
verfijnd.
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 7

2

De taken en samenstelling van de adviescommissie zijn op dit moment
vastgelegd in het Instellingsbesluit Adviescommissie Groeifonds5. Dit
Instellingsbesluit wordt geactualiseerd en zal worden omgezet in een
ministeriële regeling op grond van het wetsvoorstel. Deze regeling zal
tegelijk met deze wet in werking treden. Binnen de kaders van het huidige
Instellingsbesluit en in de toekomst de ministeriële regeling opereert de
adviescommissie onafhankelijk en heeft de ruimte om haar eigen
werkwijze en analysemethoden te bepalen.
Planning
Begin 2022 zullen wij Uw Kamer nader informeren over de wijze waarop
veldpartijen toegang tot het fonds zullen krijgen. Vervolgens zullen de
bestuurlijke afspraken voor de departementale route, de ministeriële
regeling met betrekking tot de adviescommissie en de mogelijke
subsidieregelgeving worden uitgewerkt. Uw Kamer zal hierover worden
geïnformeerd.
Afhankelijk van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel, is het
streven dat het wetsvoorstel op 1 juli 2022 in werking zal treden. We
streven ernaar dat dat de eventuele subsidieregelgeving, de bestuurlijke
afspraken en de ministeriële regeling met betrekking tot de adviescommissie gelijktijdig met het wetsvoorstel van kracht worden en dat daar in
de derde ronde in 2022 gebruik van gemaakt kan gaan worden. Over het
tijdpad van de derde ronde zullen wij u op een later moment informeren.
De eerste begroting van het Groeifonds-begrotingsfonds kan dan voor het
begrotingsjaar 2023 worden voorbereid en op Prinsjesdag 2022 worden
gepresenteerd.
Voortgang eerdere toezeggingen en moties
Wij hebben in een eerdere Kamerbrief6 een aantal toezeggingen aan uw
Kamer gedaan. Hierbij informeren wij u over de stand van zaken.
Wij hebben in die Kamerbrief toegezegd om de CO2-prijs mee te nemen in
de maatschappelijke kosten- en batenanalyse van de voorstellen en
daarbij de efficiënte CO2-prijs te hanteren. De adviescommissie heeft dit
opgenomen in haar werkwijze.
Daarnaast is toegezegd een generatietoets toe te passen in het proces van
het Groeifonds. De generatietoets, die nog door het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal worden gepubliceerd, moet
worden aangepast voor de toepassing in het proces van het Nationaal
Groeifonds. Mede hierom, en om meer informatie te vergaren over de
mogelijke uitkomsten van de generatietoets, wordt er op korte termijn
geoefend met het toepassen van deze toets bij de beoordeling van de
Groeifonds-voorstellen. We zullen de uitkomsten van deze pilots
meenemen in de vormgeving van de generatietoets in toekomstige
rondes van het Groeifonds en we streven ernaar om de generatietoets toe
te passen vanaf de volgende (de derde) investeringsronde.
Daarnaast hebben wij toegezegd om een Raad voor de Toekomst (RvdT)
op te richten, die als aanjager kansrijke domeinen en thema’s identificeert
die belangrijk zijn voor het vergroten van de welvaart van toekomstige
generaties. Sinds maart dit jaar hebben er kennismakings- en verkenningsgesprekken plaatsgevonden tussen het SER Jongerenplatform (JP)
en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat over invulling van
deze RvdT. De RvdT kan met vakdepartementen spreken over kansrijke
voorstellen voor volgende rondes.
5
6

Stcrt. 2020, nr. 47298
Kamerstuk 35 570 XIX, nr. 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 7

3

Eind 2020 hebben wij, op verzoek van het lid Stoffer in het notaoverleg op
3 december 2020, toegezegd om te bezien of het begrip additionaliteit
aangescherpt kan worden in het wetsvoorstel. De toegangspoort kent
twee criteria die zien op additionaliteit: additionaliteit aan private
investeringen en additionaliteit aan publieke uitgaven. De toezegging
betrof additionaliteit aan publieke uitgaven, ingegeven vanuit de zorg dat
het Groeifonds traditionele projecten bekostigt die ook vanuit de reguliere
begroting bekostigd kunnen worden. In het, op basis van geleerde lessen
uit de eerste ronde, vernieuwde propositieformulier7 voor potentiële
indieners zijn beide begrippen omschreven.
In het wetgevingsoverleg van 30 juni 2021 is een aantal moties aangenomen, waarvan we hier de stand van zaken schetsen.
De gewijzigde motie van de leden Van der Lee en Grinwis8 verzoekt de
regering om aan te geven hoe wordt omgegaan met de aanbevelingen
van het Centraal Planbureau (CPB). Het betreft de opmerking van het CPB
dat de beoordelingscriteria van het Groeifonds zich vooral richten op
bbp-groei, dat deze focus op bbp-groei eenzijdig is en niet alle relevante
brede welvaartseffecten meeneemt en dat het fonds gebaat zou zijn bij de
formulering van heldere maatschappelijke missies. Het kabinet vindt het
belangrijk om, in samenhang met de inzet op brede welvaart en
maatschappelijke missies, in te zetten op groei van het toekomstige
verdienvermogen van Nederland. Die groei is namelijk hard nodig om de
grote uitdagingen van onze tijd aan te gaan en de daartoe benodigde
transitie te financieren. De ontwikkeling van het bbp is en blijft daarbij een
belangrijke economische indicator van deze groei. Omdat het CPB terecht
constateert dat deze indicator ook tekortkomingen kent, zijn er meer
vereisten voor bekostiging vanuit het fonds. Zo dient de som van
maatschappelijke kosten en baten positief te zijn en dienen voorstellen
niet-strijdig te zijn met kabinetsbeleid, op het gebied van bijvoorbeeld
natuur en milieu, gezondheid en sociaal welzijn. Hierdoor komen alleen
investeringen met een positief effect op brede welvaart in aanmerking
voor financiering. Daarbij heeft het kabinet gekozen voor drie pijlers die
bij kunnen dragen aan deze ambitie: kennisontwikkeling, infrastructuur en
onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Het kabinet meent dat de adviescommissie hiermee voldoende criteria tot haar beschikking heeft om een
evenwichtige afweging te maken en acht het niet wenselijk om naast deze
pijlers ook voorwaarden te stellen aan missies waaraan projecten zouden
moeten bijdragen. Wel is het aannemelijk dat voorstellen die ons
toekomstig verdienvermogen versterken en een positieve maatschappelijk
impact hebben in veel gevallen kunnen bijdragen aan een maatschappelijke missie. Zoals in de brief van 7 september 2020 geformuleerd zullen
we in de toekomst onze welvaartgroei ten dele op een andere manier
moeten genereren. Het verdienmodel van de toekomst moet evenwichtig
zijn en milieu, mensen en samenleving respecteren. De adviescommissie
heeft in haar eerste rapport aangegeven bijzonder geïnteresseerd te zijn in
dit type voorstellen. In het analysekader van de adviescommissie wordt
de bijdrage van voorstellen aan de maatschappelijke transities dan ook
meegewogen. De uitkomst van de eerste ronde – met voorstellen op het
gebied van gezondheidszorg, waterstof en onderwijs – laat dat zien. In het
nader rapport bij het wetsvoorstel dat is opgesteld naar aanleiding van
het advies van de Raad van State wordt hier ook op ingegaan en in het
wetsvoorstel is het begrip duurzaam verdienvermogen nader ingevuld.

7

https://www.nationaalgroeifonds.nl/documenten/formulieren/2021/06/11/propositieformuliernationaal-groeifonds-2e-ronde
8
Kamerstuk 35 850 XIX, nr. 12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 7

4

De motie van het lid Romke de Jong c.s., verzoekt de regering in kaart te
brengen met welke wet- en regelgeving de projecten verder kunnen
worden ondersteund.9Het kabinet zal de Kamer hier begin volgend jaar
apart over informeren.
De motie van het lid Grinwis c.s.10 verzoekt de regering periodiek een
tussenevaluatie uit te voeren, te beginnen na de tweede ronde. Conform
de Kamerbrief van 7 september 2020 zal twee jaar na de oprichting van
het fonds een tussenevaluatie plaatsvinden. Op basis van de resultaten
hiervan zal het kabinet desgewenst met de Kamer in gesprek gaan.
Daarnaast is in de het wetsvoorstel middels een evaluatiebepaling
voorzien in een vijfjaarlijkse evaluatie.
De motie van het lid De Jong11verzoekt de regering om in samenwerking
met de adviescommissie er zorg voor te dragen dat aandachtspunten bij
de ingediende projectplannen breed worden gedeeld, zodat er voor
aanvragen in de volgende rondes duidelijkheid bestaat over de gewenste
kwaliteitseisen voor ingediende voorstellen. De lessen van de adviescommissie staan uitgebreid beschreven in het adviesrapport dat de fondsbeheerders op 9 april 2021 aan uw Kamer hebben aangeboden en welke
daarmee openbaar zijn geworden. De adviescommissie en het CPB geven
daarin algemene aanbevelingen mee en aanbevelingen gericht op
specifieke voorstellen. Toekomstige indieners kunnen hier hun voordeel
mee doen.
Verder is via de motie van het lid Heinen c.s.12 toegezegd dat het kabinet
bij volgende beoordelingsrondes ook aangeeft hoe de goedgekeurde
projecten passen binnen de brede groeistrategie van het kabinet. Deze
motie zullen wij bij de komende rondes opvolgen.
De motie van het lid Amhaouch en De Jong13 roept op om aandacht te
hebben voor het benutten van internationale kansen en dit aan de
adviescommissie mee te geven. Het kabinet onderschrijft het belang om
over de grenzen heen te kijken en met name Europees samen te werken
om economische ecosystemen van betekenis op te bouwen en het
verdienvermogen te versterken14. De adviescommissie moedigt in haar
eerste adviesrapport indieners nadrukkelijk aan om internationale
aansluiting te zoeken in projecten en te leren van andere landen.
Daarnaast heeft de adviescommissie buitenlandse experts ingeschakeld
om de projecten te beoordelen en de strategische kansen voor Nederland
in te schatten.
De tweede motie van de leden Amhaouch en De Jong15 verzoekt de
regering om na de tweede ronde samen met departementen te bezien of
de betrokkenheid van de regio’s voldoende is geborgd en of er richting
regio’s aanvullende voorlichting nodig is. Deze motie zal het kabinet na de
tweede ronde, naar verwachting in de eerste helft van 2022, actief
oppakken.
Verder wordt aandacht gevraagd voor de rol van het parlement bij
projecten, zoals blijkt uit de toezegging aan Kamerlid Van Ballekom
gedaan tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen in de Eerste
9

Kamerstuk 35 850 XIX, nr. 4
Kamerstuk 35 850 XIX, nr. 10
11
Kamerstuk 35 850 XIX, nr. 5
12
Kamerstuk 35 850 XIX, nr. 6
13
Kamerstuk 35 850 XIX, nr. 7
14
Dit sluit aan op de kabinetsstrategie «Versterken van onderzoeks- en innovatie-ecosystemen»,
Kamerstuk 33 009, nr. 96
15
Kamerstuk 35 850 XIX, nr. 8
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 7

5

Kamer.16 Hiervoor verwijzen we graag naar het nader rapport op het
advies van de Raad van State onder onderdeel 2b, waar uitgebreid op dit
vraagstuk wordt ingegaan.
Ten slotte hebben wij toegezegd te reageren op de wetenschapstoets op
het Nationaal Groeifonds die in opdracht van uw Kamer is uitgevoerd. In
bijlage 217 wordt ingegaan op de aanbevelingen die uit deze toets naar
voren komen.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
S.A. Blok
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

16
17

Handelingen I 2020/21, nr. 10, item 8, blz. 58
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 7

6