Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 693

Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in
verband met de definitieve invoering van
begeleid rijden

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Inleiding
Jonge beginnende bestuurders hebben een grote kans om bij ongevallen
betrokken te raken. Dit heeft onder andere te maken met een aantal
leeftijdsspecifieke eigenschappen, zoals een gebrekkige gevaarherkenning, gebrekkige impulscontrole, zelfoverschatting en groepsgedrag
en gebrek aan rijervaring. Dit pleit voor een andere manier om jonge
beginnende bestuurders voor het eerst een auto te laten besturen en heeft
geleid tot het experiment met begeleid rijden. De uitkomsten van de
evaluatie van dit experiment zijn zodanig dat het wenselijk is de systematiek van begeleid rijden (in de voorlichting 2ToDrive genaamd)
definitief in te voeren.
Het voorstel, dat in overeenstemming met de Minister van Veiligheid en
Justitie is opgesteld, bevat vooral bepalingen die de positie van de
begeleider betreffen en bepalingen die het rijden zonder begeleider, met
een begeleider die onder invloed verkeert of met een persoon die wel op
de begeleiderspas staat, maar die niet op de zitplaats naast de bestuurder
zit, verbieden. Tevens is in verband hiermee een voorstel gedaan tot
aanpassing van de termijn gedurende welke deelnemers aan begeleid
rijden als beginner worden aangemerkt.
Ten slotte bevat het wetsvoorstel enkele samenloopbepalingen met de
wet van 28 september 2016, houdende wijziging van het Wetboek van
Strafvordering in verband met de introductie van de bevoegdheid tot het
bevelen van een middelenonderzoek bij geweldplegers en enige daarmee
samenhangende aanvullende wijzigingen van de Wegenverkeerswet 1994
(Stb. 2016, 353).
2. Aanleiding
Het experiment begeleid rijden is ingevoerd met ingang van 1 november
2011 voor de periode van zes jaar. Het experiment is gebaseerd op artikel
186, eerste lid, onderdeel c, van de Wegenverkeerswet 1994 (verder: de
wet) en is voor een periode van maximaal zes jaar na de datum van
inwerkingtreding uitgewerkt in Hoofdstuk VIII B van het Reglement
rijbewijzen.

kst-34693-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

1

Conform de eis van artikel 186, derde lid, van de wet is het experiment
geëvalueerd. De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid
(SWOV) heeft de effecten van het begeleid rijden op de verkeersveiligheid
geëvalueerd (in aantal ongevallen en overtredingen)1. SIRA Consulting
heeft de processen rond begeleid rijden geanalyseerd2. Deze evaluaties
zijn bij brief van 2 november 2015 toegezonden aan de Tweede Kamer der
Staten-Generaal3 en bij brief van 12 april 2016 aan de Eerste Kamer der
Staten-Generaal4.
In de hierboven genoemde brieven is aangegeven dat de uitkomsten van
de onderzoeken zullen worden betrokken bij de voorstellen om begeleid
rijden definitief in te voeren. In deze brieven zijn twee concrete punten
geformuleerd die bij de voorstellen tot definitieve invoering zullen worden
verwerkt. Het voorliggende wetsvoorstel strekt hiertoe.
3. Achtergrond van het voorstel
Aanleiding voor het experiment begeleid rijden
Aanleiding voor de invoering van een experiment met begeleid rijden was
het gegeven dat, hoewel Nederland samen met Zweden en GrootBrittannië tot de meest verkeersveilige landen van Europa behoort, ook in
ons land de doelgroep van de beginnende bestuurder de aandacht bleef
vragen. Ondanks de scherpe daling van de verkeersongevallen in de
afgelopen jaren behoorde de groep van 18- tot 24-jarigen tot een van de
meest risicovolle groepen in het verkeer.
In vergelijking met meer ervaren bestuurders heeft de groep 18- tot
24-jarigen per gereden kilometer een ruim vier maal hogere kans om
betrokken te raken bij een ernstig verkeersongeval (met ten minste een
dode of een zwaargewonde) dan automobilisten in de leeftijdscategorie
van 30 tot 59 jaar5. De hoge ongevalbetrokkenheid van jonge beginnende
bestuurders heeft onder andere te maken met een aantal leeftijdspecifieke
zaken zoals een gebrekkige gevaarherkenning, gebrekkige impulscontrole,
zelfoverschatting en groepsgedrag, maar ook met een gebrek aan
rijervaring. Daarom is toen gekozen voor het aanbieden, naast de
bestaande manier, van een andere manier om jonge beginnende
bestuurders voor het eerst een auto te laten besturen door middel van een
experiment met begeleid rijden.
In de periode 2006 tot 2009 is er met kamerbrieven of in Algemeen
Overleggen van gedachten gewisseld over een mogelijk vergelijkbare
aanpak als in Duitsland6. Bij brief van 24 december 20087 zijn vervolgens
de hoofdlijnen geschetst voor het begeleid rijden en is het voornemen
aangekondigd om begeleid rijden bij wijze van experiment in te voeren.
Op 12 februari 20098 hebben alle partijen in de Tweede Kamer in een
Algemeen Overleg hun steun aan het experiment uitgesproken.

1

Begeleid rijden in Nederland. Heeft 2toDrive effect op zelfgerapporteerde ongevallen en
overtredingen? R-2015-11.
2
SIRA Consulting, drs. ing. P.M.H.H. Bex, drs. M.A. Bloemheuvel en R.F.J. Spelier, MSc,
Procesevaluatie 2toDrive, Analyse van de processen van het experiment 2toDrive, eindrapportage, Nieuwegein, 12 november 2014.
3
Kamerstukken II 2015/16, 29 398, nr. 477.
4
Kamerstukken II 2015/16, 29 398, nr. M.
5
Factsheet Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) over jonge
beginnende automobilisten, februari 2010.
6
Brief van 15 september 2006, Kamerstukken II 2005/06 29 398, nr. 43, algemeen overleg van
21 september 2006, Kamerstukken II 2006/07, 29 398, nr. 45, algemeen overleg op 6 juni 2006,
Kamerstukken II 2007/08, 29 398, nr. 54, brief van 30 oktober 2007, Kamerstukken II 2007/08,
29 398, nr. 60, algemeen overleg op 25 juni 2008, Kamerstukken II 2007/08, 29 398, nr. 119.
7
Kamerstukken II 2008/09, 29 398, nr. 134.
8
Kamerstukken II 2008/09, 29 398, nr. 138.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

2

Korte beschrijving van de vormgeving het experiment
De vormgeving van het experiment is, zoals hierboven in paragraaf 2
reeds is aangegeven, gebaseerd op basis van artikel 186, eerste lid,
onderdeel c, van de wet, het zogenoemde experimenteerartikel. Tevens
moest rekening worden gehouden met de minimum leeftijdseisen, zoals
die in de Europese regelgeving (richtlijn 2006/126/EU van het Europees
Parlement en de Raad van 20 december 2006 betreffende het rijbewijs
(PbEG L403, verder de derde rijbewijsrichtlijn)) zijn vastgelegd. Deze
randvoorwaarden hebben, mede op basis van de ervaringen die
inmiddels in Duitsland waren opgedaan met begeleid rijden, geleid tot de
volgende systematiek:
• de jongere kan vanaf 17 jaar praktijkexamen doen en zijn rijbewijs B
aanvragen;
• alvorens hij zijn rijbewijs kan aanvragen, moet hij in het bezit zijn van
een begeleiderspas met daarop de namen van de begeleiders;
• dat rijbewijs B is tot zijn achttiende verjaardag alleen geldig samen
met die begeleiderspas;
• met dat rijbewijs B mag hij uitsluitend op het grondgebied van
Nederland een motorrijtuig van die categorie besturen;
• hij mag alleen van dat rijbewijs B gebruik maken in combinatie met de
begeleiderspas en als er een op de begeleiderspas voorkomende
begeleider op de zitplaats naast hem zit.
Op zijn achttiende verjaardag vervallen de beperkingen en kan de
betrokken rijbewijshouder met dat rijbewijs ook buiten Nederland rijden
en ook zonder begeleider, net zoals iemand die zijn rijbewijs B heeft
behaald vanaf achttien jaar of ouder.
Evaluatie van het experiment
Zoals hierboven is aangegeven, is het experiment in 2015 geëvalueerd
voordat een besluit over de definitieve invoering is genomen (R-2015-11/
R-2015-11A). Er is een procesevaluatie uitgevoerd en de Stichting
Wetenschappelijke Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) heeft in het
najaar van 2014 alle 97.079 jongeren in Nederland tussen de 18 en 20 jaar
met minstens 6 maanden een rijbewijs, een vragenlijst gestuurd over hun
rijervaringen en ongevalsgeschiedenis. Dit betreft dus jongeren die wel en
jongeren die niet aan begeleid rijden hebben deelgenomen. Uit de hoge
respons van 30.763 reacties (31,7%) blijkt het volgende:
• Het ongevalrisico, het aantal ongevallen gecorrigeerd voor het aantal
zelfstandig gereden kilometers, van de bestuurders die in het kader
van het experiment het rijbewijs op 17-jarige leeftijd hebben gehaald
die de vragenlijst hebben ingevuld, is 26% lager dan bij de bestuurders
die niet hebben deelgenomen aan begeleid rijden. Dit resultaat is
echter niet statisch significant, waardoor niet met absolute zekerheid
gezegd kan worden dat dit effect ook optreedt bij de jongeren die de
vragenlijst niet hebben ingevuld.
• Van de genoemde jongeren heeft 18% wel eens zonder begeleider
gereden. Daar staat tegenover dat van de bestuurders die niet hebben
deelgenomen aan begeleid rijden 48% wel eens zonder rijinstructeur
heeft gereden voordat zij een rijbewijs hadden.
• Bestuurders die in het kader van het experiment het rijbewijs op
17-jarige leeftijd hebben gehaald maken tijdens de periode van
zelfstandig rijden gemiddeld veel meer kilometers: 561 kilometer per
maand ten opzichte van 410 kilometer per maand bij bestuurders die
niet hebben deelgenomen aan begeleid rijden. Hoe meer kilometers zij
rijden onder begeleiding hoe meer zij onder tijdens het rijden tips en
adviezen kunnen krijgen van hun begeleiders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

3

De SWOV heeft gedurende de experimentfase van het project verschillende onderzoeken uitgevoerd en rapporten opgesteld. Zo is in 2013 een
onderzoek gedaan naar wie er meedoet met het experiment en waarom
(R-2013-9): «Voor degenen die met 2toDrive meedoen of mee willen gaan
doen (519 respondenten) zijn de twee belangrijkste redenen dat je via
begeleid rijden direct na je achttiende verjaardag zelfstandig kunt gaan
autorijden en dat het leuk is dat je dan ook al vóór die tijd een auto mag
besturen. Voor degenen die niet mee gaan doen met begeleid rijden (410
respondenten) zijn de belangrijkste redenen dat ze na hun 18de nog tijd
genoeg hebben om een rijbewijs te halen en er nu nog geen behoefte aan
hebben om al auto te gaan rijden.»
In 2014 is er door middel van een vragenlijstonderzoek onder deelnemers
en hun begeleiders een onderzoek gedaan naar hoe begeleid rijden in de
praktijk wordt ingevuld (R-2014-15/R-2014-15A): «De eerste twee stappen
van de evaluatie tonen aan dat de begeleid rijden-fase in Nederland
serieus wordt genomen. Er wordt daadwerkelijk geoefend en de meeste
2toDrivers doen dit ook regelmatig en in verschillende situaties en
omstandigheden. Daarmee is in principe het doel van begeleid rijden
bereikt: in relatief veilige omstandigheden ervaring opdoen voordat een
jonge automobilist alleen de weg opgaat.»
Ten slotte heeft de SWOV in september 2015 in een factsheet samengesteld met de informatie die zij heeft verzameld over begeleid rijden.
Daarnaast heeft SIRA Consulting een procesevaluatie uitgevoerd. Hieruit
is gebleken dat de organisaties die betrokken zijn bij het experiment hier
positief tegenover staan en goed samenwerken. Wel werden enkele
aandachtspunten gesignaleerd. Vier daarvan hadden betrekking op de
communicatie. Ten eerste was er onduidelijkheid over het aanvragen van
de begeleiderspas voordat het rijbewijs kan worden aangevraagd. Ten
tweede was niet geheel duidelijk dat begeleid rijden in het buitenland
verboden is. Ten derde was de verzekeringssituatie voor deelnemers aan
begeleid rijden niet voor alle betrokken duidelijk. En ten vierde was er,
naast de officiële website www.2toDrive.nl, ook een andere website
waarbij op het oog leek dat het om een officiële website ging. Deze
punten konden tijdens het experiment worden verholpen. De andere
aandachtspunten hingen direct samen met het feit dat het hier een
experiment betrof op grond van artikel 186, eerste lid, van de wet en dat
op grond van dat artikel alleen bij algemene maatregel van bestuur en
alleen voor de duur van het experiment kan worden afgeweken van
bepalingen uit Hoofdstuk VI van de wet. Dat had tot gevolg dat het
bijvoorbeeld niet mogelijk was een strafbaarstelling op te nemen voor een
dronken begeleider of de beginnerstermijn aan te passen. Bij de
vormgeving van de opzet voor de definitieve invoering van begeleid
rijden is met deze kanttekeningen van de verschillende onderzoeken
rekening gehouden. In hoofdstuk 4 en de artikelsgewijze toelichting zal
nader op deze aandachtspunten worden ingegaan.
Ook eerdere onderzoeken laten positieve beelden zien van begeleid rijden.
Zo laat het onderzoek van SWOV zien over begeleid rijden in de praktijk
(2014) dat jongeren het coachen erg nuttig (35,2%) respectievelijk nuttig
(43,2%) vinden, en dat begeleiders het begeleiden ook erg nuttig (63,9%)
respectievelijk nuttig (30,2%) vinden.
De adviezen en tips die begeleiders geven aan de jongeren kunnen hen
helpen bij het inschatten van gevaren en risico’s. Door van een ervaren
begeleider aanwijzingen te krijgen tijdens het autorijden wordt de jonge
automobilist ervaring bijgebracht en helpt hem dit in de periode dat hij na
zijn achttiende verjaardag zelfstandig autorijdt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

4

Daarnaast zien verschillende partijen deze voordelen ook in. Zo heeft
bijvoorbeeld de ANWB laten weten positief te zijn over de regeling in het
algemeen tijdens de internetconsultatie. De ANWB benadrukte dat
begeleid rijden een positieve bijdrage levert aan de verkeersveiligheid.
Doelstelling van het experiment was het beoordelen van de potentiële
bijdrage van begeleid rijden aan de verkeersveiligheid van jonge,
beginnende bestuurders. Hoewel de hierboven weergegeven uitkomsten
van het onderzoek niet vanuit wetenschappelijk oogpunt op statistisch
significante wijze aangeven dat begeleid rijden een positief effect heeft op
de verkeersveiligheid, zijn de bevindingen wel veelbelovend.
Het doel van begeleid rijden is het opdoen van ervaring in een veilige
omstandigheden met een ervaren begeleider naast de jonge bestuurder.
De ervaring van de ervaren begeleider wordt doorgegeven aan de jonge
bestuurder. De risico’s en gevaren tijdens het autorijden kunnen daarmee
beter ingeschat worden door de jonge onervaren bestuurders. In de
periode tussen het zeventiende en achttiende jaar doen ze onder
begeleiding extra rijervaring op, waardoor ze uiteindelijk veiligere
bestuurders worden.
Al het bovenstaande heeft geleid tot het besluit begeleid rijden definitief
in te voeren, omdat de groep jongeren tot 24 jaar nog steeds tot een van
de meest risicovolle groepen in het verkeer behoort. Ook bij de definitieve
invoering wordt verwacht dat begeleid rijden positieve effecten zal
hebben op de verkeersveiligheid. Wel is ook nu een evaluatiebepaling
opgenomen, waarbij de duur van de evaluatieperiode niet korter moet zijn
dan vijf jaar, omdat anders het onvoldoende mogelijk is om te kijken naar
de mogelijke effecten van het begeleid rijden op de verkeersveiligheid.
Achtergrondinformatie: cijfers over begeleid rijden
Vanaf het moment dat het experiment is ingegaan tot april 2016 zijn er in
totaal 147.005 geslaagde deelnemers en 131.931 begeleiderspassen
aangevraagd9. Bij de invoering van het experiment in 2011 is uitgegaan
van 20.000 deelnemers per jaar, terwijl in het jaar 2015 er zo’n 43.000
geslaagde deelnemers waren10. Er is dus veel animo voor begeleid rijden.
Het gemiddelde slagingspercentage bij de deelnemers lag in 2015 op 56
procent, tegenover 50 procent bij de overige kandidaten voor het
rijexamen voor de categorie B11.
4. Hoofdlijnen van het voorstel
Bij de definitieve invoering van begeleid rijden is de vormgeving van het
experiment uitgangspunt geweest. Daarnaast is specifiek aandacht
besteed aan de door SIRA Consulting aangegeven aandachtspunten en de
in de eerder genoemde brieven van 2 november 2015 respectievelijk
12 april 2016 gedane toezeggingen. Tevens is, vanuit het oogpunt van het
terugdringen van de administratieve lasten voor de burgers, nog nadere
aandacht besteed aan de systematiek met de begeleiderspas. Dit heeft
geleid tot de volgende opzet voor de definitieve invoering van het
begeleid rijden:

9

Cijfers CBR en RDW.
Cijfers CBR en RDW.
11
CBR Jaarverslag 2015.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

5

a. Voorwaarden
Kern is dat de jongeren die de leeftijd van zeventien jaren hebben bereikt
overeenkomstig de bij algemene maatregel van bestuur gestelde
voorwaarden een rijbewijs voor de categorie B kunnen aanvragen. Het
blijft daarnaast mogelijk om te wachten totdat de leeftijd van achttien
jaren is bereikt. Het is daarom niet verplicht om te kiezen voor het
systeem van begeleid rijden.
Het is de houder van het in het kader van begeleid rijden behaalde
rijbewijs verboden om, totdat hij achttien jaar is geworden, een motorrijtuig van de categorie B te besturen:
1. zonder geldige begeleiderspas,
2. buiten Nederland, en
3. zonder dat er op de zitplaats naast hem een op de geldige begeleiderspas voorkomende begeleider zit, die bovendien voldoet aan de
aan die begeleider gestelde eisen.
In de nieuwe opzet is de eis van de begeleiderspas (eis onder 1) gehandhaafd. Hierop zal nader worden ingegaan onder d.
Met de eis onder 2 wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheid uit richtlijn
2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 december
2006 betreffende het rijbewijs (PbEG L 403; verder: de derde rijbewijsrichtlijn). In de derde rijbewijsrichtlijn wordt voor het besturen van
motorrijtuigen van de categorieën B en BE een minimumleeftijd van
achttien jaar vastgesteld, maar kan op grond van artikel 4, lid 6, onderdeel
d, die minimumleeftijd voor beide categorieën worden verlaagd tot
zeventien jaren. In dat geval is het rijbewijs alleen geldig op het grondgebied van de lidstaat van afgifte totdat de houder de reguliere minimumleeftijd heeft bereikt. Lidstaten, andere staten die partij zijn bij de
Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte en
Zwitserland kunnen rijbewijzen afgegeven aan jongeren onder de achttien
jaar wel erkennen op hun grondgebied. Betrokkenen zullen in het
betreffende land zelf moeten nagaan of dit is gebeurd.
Omgekeerd geldt hetzelfde voor Nederland. Nederland heeft ervoor
gekozen om momenteel niet over te gaan tot het erkennen van buitenlandse rijbewijzen B afgegeven aan jongeren onder de achttien jaar. Er zijn
momenteel nog teveel verschillende varianten van begeleid rijden in de
verschillende landen.
De eisen aan de begeleider (onder 3) worden onderscheiden in eisen
waaraan de potentiële begeleider moet voldoen om op de begeleiderspas
te kunnen worden vermeld en de eisen waaraan hij moet voldoen tijdens
het begeleiden. Op deze eisen zal onder c en onder i worden ingegaan.
b. Leeftijden voor rijonderricht, theorie-examen en praktijkexamen
Zoals hierboven is aangegeven, zal de jongere vanaf het bereiken van de
zeventiende verjaardag zijn rijbewijs voor de categorie B kunnen
aanvragen.
In de internetconsultatie is gesuggereerd de minimumleeftijd voor het
behalen van het rijbewijs B te verhogen tot 21 jaar. Hiervan is afgezien,
omdat dit in strijd is met de derde rijbewijsrichtlijn. Wel biedt de derde
rijbewijsrichtlijn lidstaten de mogelijkheid om vanaf zeventien jaar het
rijbewijs B te behalen. Tot het bereiken van de leeftijd van 18 jaar is dat
rijbewijs dan alleen geldig in het land van afgifte.
Om met zeventien jaar het rijbewijs te kunnen halen, moet de jongere
daarvoor rijlessen kunnen volgen en zijn theorie- en zijn praktijkexamen
kunnen afleggen. Bij de definitieve vormgeving wordt voorgesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

6

dezelfde leeftijden te hanteren als tijdens het experiment: ten minste 16
jaar voor het afleggen van het theorie-examen, ten minste 16 jaar en zes
maanden voor het beginnen met rijlessen voor de categorie B en ten
minste 17 jaar voor het afleggen van het praktijkexamen voor die
categorie. Uit de evaluatie zijn geen bezwaren op dit punt gebleken.
Deze leeftijden worden vastgelegd in een algemene maatregel van
bestuur (het Reglement rijbewijzen). Wellicht ten overvloede wordt
opgemerkt dat het ontwerpbesluit tot wijziging van het Reglement
rijbewijzen zal worden voorgehangen bij beide kamers der StatenGeneraal.
In het kader van de internet consultatie is de vraag voorgelegd of het
afleggen van een tussentijdse toets (op basis van artikel 70, vierde lid, van
het Reglement rijbewijzen) mogelijk blijft. Deze vraag wordt bevestigend
beantwoord. Tussentijdse toetsen worden afgelegd in het kader van de
praktijkopleiding. Nu voor deelnemers aan begeleid rijden de minimumleeftijd voor het volgen van praktijklessen wordt verlaagd tot 16 jaar en
zes maanden, is dit ook de minimumleeftijd voor het afleggen van
tussentijdse toetsen. Voor een (verdere) verlaging van de leeftijd waarop
een tussentijdse toets kan worden afgelegd, een vraag uit de internetconsultatie, is geen aanleiding. De jongere mag immers pas vanaf 16 jaar en
zes maanden beginnen met rijlessen.
c. De begeleider
Eisen aan de begeleider
De begeleider moet voldoen aan een aantal eisen, alvorens hij kan
worden vermeld op de begeleiderspas. Het gaat hier om eisen betreffende
de leeftijd van de begeleider, de periode gedurende welke de begeleider
ten minste in het bezit is van het rijbewijs B en het feit dat hij van
onbesproken verkeersgedrag moet zijn. De concrete eisen zullen bij
algemene maatregel van bestuur worden vastgelegd en zullen naar
verwachting dezelfde zijn als de eisen waaraan de begeleider thans dient
te voldoen in het kader van experiment (zie artikel 173w van het
Reglement rijbewijzen). Verderop in de memorie van toelichting, onder d,
wordt ingegaan hoe deze eisen worden gecontroleerd.
Het bovenstaande betreft de eisen waaraan de begeleider dient te voldoen
voordat hij kan worden vermeld op de begeleiderspas. Er worden echter
ook eisen gesteld aan de begeleider, waaraan hij tijdens het begeleiden
moet voldoen. In het wetsvoorstel is een wettelijke basis opgenomen om
deze eisen bij algemene maatregel van bestuur te regelen. Om een blanco
grondslag te vermijden, worden de nadere eisen beperkt tot eisen
betreffende het rijbewijs en het verkeersgedrag van de betrokken
begeleider. Tevens is daarbij aandacht besteed aan de handhaafbaarheid
van die eisen. Bij de uitwerking van deze eisen gaat het onder andere om
de volgende eisen.
Allereerst betreft het de eis dat de begeleider niet onder invloed van de
rijvaardigheid beïnvloedende stoffen mag zijn. Het verkeren in die
toestand kan immers het zinvol begeleiden nadelig beïnvloeden. Deze eis
is weliswaar niet nieuw, maar kon niet goed worden gehandhaafd, omdat
voor het experiment alleen afwijkingen mogelijk waren van bepalingen uit
hoofdstuk VI van de wet. Daarom wordt in het wetsvoorstel voorzien in
aanpassingen die dit wel mogelijk maken: een aanpassing van de
artikelen 8 en 176, waardoor ook de begeleider niet onder invloed van de
rijvaardigheid beïnvloedende stoffen mag zijn. Tevens zijn aanpassingen
opgenomen om handhaving hiervan mogelijk te maken. In de artikelsgewijze toelichting wordt hierop nader ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

7

Daarnaast betreft het de eis dat de begeleider op de zitplaats naast de
bestuurder moet zitten. Deze eis houdt verband met het doel van de
begeleider: hij geeft de jonge bestuurder tips over hoe in bepaalde
situaties zou kunnen worden opgetreden. Hij treedt op als coach. De
begeleider geeft geen rijles en verricht zelf geen bestuurdershandelingen.
Het begeleiden kan het beste worden gerealiseerd als de begeleider is
gezeten naast de bestuurder. Zit de begeleider niet op de zitplaats naast
de bestuurder, dan geldt hij niet als begeleider, maar als passagier, ook al
staat zijn naam op de begeleiderspas. Het gevolg hiervan is dat de
betrokken jongere dan niet voldoet aan de eisen waaronder zijn rijbewijs
tot zijn achttiende jaar geldig is. Hij is daarmee strafbaar.
Verder moet de begeleider ook tijdens het begeleiden van onbesproken
verkeersgedrag blijven. Raakt hij tijdens de begeleidingsperiode zijn
rijbewijs kwijt of voldoet hij niet meer aan de eisen waaraan hij tijdens het
begeleiden moet voldoen, dan mag hij niet meer begeleiden. Zie hiervoor
verder paragraaf 4.i.
Van een begeleider mag, zo wordt ten slotte opgemerkt in reactie op een
vraag uit de internetconsultatie, worden verwacht dat hij zich als een
verantwoordelijk begeleider gedraagt en zich houdt aan de regels en dat
hij de jongere niet dwingt daarvan af te wijken. Houdt de begeleider zich
niet aan de eisen terwijl de jongere wel een motorrijtuig van de categorie
B bestuurt, dan is die begeleider strafbaar.
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft de vraag gesteld of in
dit geval (een begeleider die niet meer aan de eisen voldoet) de jongere
ook strafbaar is en hoe de jongere kan weten dat zijn begeleider niet
langer aan de eisen voldoet.
Op basis van artikel 111a, derde lid, onderdeel c, van het wetsvoorstel
zoals dat voor advies aan de Afdeling advisering van de Raad van State
was voorgelegd, is de jongere niet strafbaar zijn als hij rijdt met een
begeleider die niet meer aan de eisen voldoet.
Er is voor gekozen dit vooralsnog zo te laten en op dit punt geen
strafbaarstelling van de jonge bestuurder op te nemen. Volstaan wordt
derhalve met de strafbaarstelling van de begeleider. Gebleken is dat het
niet veel voorkomt dat begeleiders, nadat zij zijn gecontroleerd ten
behoeve van vermelding op de begeleiderspas, niet langer voldoen aan
de gestelde voorwaarden. Begeleiders zijn in de meeste gevallen de
ouders van de jongere die zich aan de verkeersregels houden en er juist
op gebrand zijn dat hun kind zich ontwikkelt tot een verantwoord
bestuurder. Uit onderzoek van de SWOV12 blijkt dat niet alleen de
jongeren het rijden onder begeleiding als nuttig ervaren, maar dat ook de
begeleiders er zo over denken. De begeleiders zien het begeleiden als een
verantwoordelijke taak, die ze overigens niet als belastend of moeilijk
ervaren. Verder geven de begeleiders aan dat de kwaliteit van het rijden
van de jongere in de loop van het begeleidingstraject verbetert. Voor de
volledigheid wordt erop gewezen dat de begeleider, als hij wordt betrapt
op het begeleiden onder invloed, een rij- en begeleidingsverbod opgelegd
zal krijgen (zie de voorgestelde aanpassing van artikel 162 van de wet). In
de praktijk zal de jongere in dit geval dan niet door kunnen rijden met die
begeleider.
d. De begeleiderspas
Noodzaak begeleiderspas
Bij de voorbereiding van het experiment is gekozen voor de systematiek
van een begeleiderspas.

12

Begeleid rijden in de praktijk (R-2014-15A en R-2014-15).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

8

Doel van de begeleiderspas was, en is, onder andere om de zekerheid te
hebben dat ten minste eenmaal, vooraf, is gecontroleerd of de beoogde
begeleider voldoet aan de bij algemene maatregel van bestuur vast te
stellen eisen. Hiermee is uitvoering gegeven aan de motie Roefs-De
Rouwe13. In deze motie werd verzocht om te zorgen voor een toets van de
verkeersantecedenten van de potentiële begeleider.
Alternatief voor de begeleiderspas is de verklaring omtrent het gedrag
(VOG). Ten aanzien hiervan moet worden geconcludeerd dat de redenen
die destijds hebben geleid tot afwijzing van deze optie, nog steeds gelden.
Via dat instrument kunnen alleen de strafrechtelijke registers worden
geraadpleegd en wordt alleen het strafrechtelijk (verkeers)verleden van de
potentiële begeleider beoordeeld. In deze screening komt geen informatie
beschikbaar van mensen aan wie het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) een educatieve maatregel of een onderzoek naar de
rijvaardigheid of de geschiktheid heeft opgelegd, terwijl ook deze
informatie van belang is voor de beoordeling van het verkeersverleden
van de potentiële begeleider. Het nagaan van deze gegevens zou, bij de
keuze voor deze optie, in aanvulling op de verklaring omtrent het gedrag,
alsnog moeten worden geregeld. Op deze manier wordt de aanvrager
geconfronteerd met extra administratieve lasten en kan bovenden
onduidelijkheid ontstaan, als de verklaring omtrent het gedrag wel zou
worden afgegeven, maar er bij de controle van de CBR-gegevens alsnog
bezwaar blijken te bestaan, of omgekeerd. Bovendien is de VOG een
onevenredig zwaar instrument. Het doel van begeleid rijden en de
begeleiderspas is immers het waarborgen van een matigende invloed van
primair de ouders als hun kinderen na het succesvol behalen van het
B-rijbewijs de eerste rijervaring in een auto opdoen. Het zou ook
merkwaardig zijn dat ouders een justitiële screening moeten ondergaan
voordat zij op de zitplaats naast hun zoon of dochter mogen gaan zitten.
Om deze redenen is ook bij de vormgeving van de definitieve vormgeving
niet gekozen voor de constructie van een verklaring omtrent het gedrag.
Gelet op bovenstaande overwegingen is de systematiek van de begeleiderspas gehandhaafd. Deze systematiek is nodig om te kunnen bezien of
de begeleider in het verleden verkeersantecedenten heeft opgebouwd die
het begeleiden in de weg kunnen staan. Daarnaast is de constructie
wenselijk om de verbinding tussen de deelnemer en zijn begeleider te
bevestigen. Ten slotte biedt de begeleiderspas ook een aangrijpingspunt
voor handhaving. Daarom dient de deelnemer zo’n begeleiderspas bij zich
te dragen en is het rijbewijs totdat de houder achttien jaar is geworden,
uitsluitend geldig samen met de begeleiderspas.
Aanvraagprocedure begeleiderspas
De aanvraagprocedure zoals die geldt in het kader van het experiment
blijft ongewijzigd. De Dienst Wegverkeer (RDW) is verantwoordelijk voor
de controle of de begeleider bij aanvraag voldoet aan de gestelde eisen en
voor de afgifte van de begeleiderspassen. De uitwerking van de aanvraagprocedure geschiedt bij algemene maatregel van bestuur.
Het afgifteproces van de begeleiderspas blijft bestaan uit twee stappen.
In de eerste stap meldt de persoon die als begeleider wil optreden zich
maximaal zes maanden voor de 17e verjaardag van de te begeleiden
persoon bij de RDW, op de door die dienst te bepalen wijze. Met deze
termijn wordt voorkomen dat mensen zich al heel vroeg aanmelden met
het risico dat ook de controle op antecedenten heel vroeg heeft plaatsgevonden en eventuele recente antecedenten niet worden meegenomen. De
13

Kamerstukken 2008/09 29 398, nr. 144.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

9

potentiële begeleider verklaart bij de aanmelding expliciet akkoord dat hij
voldoet aan de eisen die aan hem als begeleider worden gesteld en met
de beoordeling of zich niet een van de verhinderingen voor registratie als
begeleider heeft voorgedaan. Tevens geeft hij bij deze gelegenheid ook
aan dat hij ermee bekend is dat hij tijdens het begeleiden over een geldig
rijbewijs voor de categorie B moet blijven beschikken en dit rijbewijs op
eerste vordering van de opsporingsambtenaar behoorlijk ter inzage moet
afgeven, maar ook dat hij als begeleider kan worden bestraft als hij zich
schuldig heeft gemaakt aan begeleiden onder invloed van alcohol of
drugs en dat dit als misdrijf strafbaar is. Op de wijze waarop de controle
op de verkeersantecedenten plaatsvindt wordt verderop ingegaan.
Op de begeleiderspas is plaats voor maximaal vijf begeleiders. Uit
onderzoek van SWOV14 blijkt dat er gemiddeld twee tot drie begeleiders
op de begeleiderspas worden vermeld en dat bijna alle jongeren hun
vader of moeder als begeleider hebben aangewezen. De beperking tot
maximaal vijf begeleiders stuit derhalve niet op problemen.
In de tweede stap doet de jongere een aanvraag voor een begeleiderspas.
Hij kan dat doen vanaf zes maanden voor zijn zeventiende verjaardag. Hij
maakt zich op een speciale webapplicatie bij de RDW bekend met zijn
DigiD. Als eerste worden daarna de voorwaarden voor deelname aan
«begeleid rijden» gepresenteerd. Zo krijgt hij informatie dat zijn rijbewijs
tot zijn 18e verjaardag alleen geldig is samen met de begeleiderspas,
alleen Nederland en als er een nuchtere begeleider op de zitplaats naast
hem zit, die ook op de begeleiderspas is vermeld en die in het bezit is van
een geldig rijbewijs. Hij wordt er verder op attent gemaakt dat de
potentiële begeleider van onbesproken verkeersgedrag moet zijn en dat
de RDW hierop toetst (zie hierboven, eerste stap), en dat de begeleider
ook tijdens periode van het begeleiden moet blijven voldoen aan de eisen
(zie paragraaf 4.i). Ten slotte wordt hij gewezen op het feit dat gemaakte
kosten niet worden geretourneerd als hij bijvoorbeeld er niet in slaagt
voor zijn achttiende verjaardag zijn rijbewijs te behalen. Vervolgens
worden de personen die zich bij de RDW hebben aangemeld als zijn
begeleiders en die, zoals uit de controle van de RDW is gebleken, voldoen
aan de eisen, in een scherm getoond. De jongere selecteert uit dit lijstje
minimaal één en maximaal vijf begeleiders. De mogelijkheid bestaat de
aanvraag af te breken indien één of meer gewenste begeleiders (nog) niet
op het lijstje vermeld staan. De aanvrager betaalt ten slotte ook online de
kosten voor de begeleiderspas. Mocht een deelnemer tijdens het
experiment bijvoorbeeld een nieuwe begeleider op zijn pas willen laten
plaatsen, doorloopt hij opnieuw deze procedure en krijgt hij een nieuwe
begeleiderspas. De oude wordt dan ongeldig.
De begeleiderspas wordt eerder aangevraagd dan het rijbewijs. Het
rijbewijs kan pas worden aangevraagd als de RDW het besluit tot afgifte
van de begeleiderspas heeft genomen en dit besluit heeft geregistreerd in
het rijbewijzenregister. Op deze manier wordt, zonder dat grote inbreuk
wordt gemaakt op het afgifteproces van het rijbewijs, bewerkstelligd dat
de jongere op het moment dat hij de beschikking heeft gekregen over zijn
nieuwe rijbewijs, tevens de beschikking heeft over de vereiste begeleiderspas. De begeleiderspas wordt door de RDW separaat aan de
aanvrager verzonden. De aanvraag van het rijbewijs vindt plaats op de
gebruikelijke wijze bij de gemeente.
Voor potentiële begeleiders zonder de beschikking over internet of
houders van een rijbewijs afgegeven door het daartoe bevoegde gezag in
14

Begeleid rijden in de praktijk; Vragenlijstonderzoek onder 2toDrivers en hun coaches,
R-2014-15a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

10

een andere lidstaat van de Europese Unie, een andere staat die partij is bij
de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte of
Zwitserland heeft de RDW een papieren procedure beschikbaar. De
deelnemer betaalt uiteindelijk op de door de RDW vastgestelde wijze het
door de RDW vastgestelde tarief voor de begeleiderspas.
In reactie op de suggestie van het OM wordt opgemerkt dat op termijn zal
worden bekeken of de procedure rond de aanvraag en afgifte van de
begeleiderspas en het rijbewijs aan een jongere die met 17 jaar zijn
rijbewijs wil halen, eventueel kan worden vereenvoudigd. Dit punt zal bij
de evaluatie worden meegenomen.
Controle van de begeleiders alvorens ze kunnen worden vermeld op de
begeleiderspas
Zoals hierboven reeds is aangegeven, verklaart de beoogde begeleider
zich akkoord met de controle door de RDW van zijn verkeersantecedenten.
Welke gegevens precies worden gecontroleerd en op welke wijze de
controle door de RDW plaatsvindt, zal bij algemene maatregel van bestuur
worden geregeld. Uitgangspunt is dat dit dezelfde gegevens zijn als nu
het geval is in het kader van het experiment. Personen ten aanzien van
wie wordt vastgesteld dat ze niet aan alle voorwaarden voldoen, kunnen
derhalve niet door de deelnemer bij de aanvraag van de begeleiderspas
worden geselecteerd als begeleider en kunnen niet als begeleider op de
begeleiderspas worden vermeld.
Model begeleiderspas
Het model wordt bij ministeriële regeling vastgesteld.
Kosten vervangende begeleiderspas
In het kader van de internetconsultatie is de vraag gesteld wie de kosten
draagt van de (vervanging) van de begeleiderspas. Die kosten komen voor
rekening van de jongere (of als hij dat zo heeft geregeld, van zijn ouders).
e. Bezwaar en beroep
Tegen een besluit van de RDW om een persoon niet te registreren als
potentiële begeleider staat bezwaar en beroep open. Er is sprake van een
besluit, gericht op rechtsgevolg, namelijk het toekennen van de
bevoegdheid om op te treden als begeleider, als de deelnemer voor die
persoon heeft gekozen als begeleider. De potentiële begeleider heeft een
zelfstandig belang bij het besluit van de RDW en moet daartegen op
kunnen komen, bijvoorbeeld als administratieve fouten zouden zijn
gemaakt.
f. Het rijbewijs
Net zoals het geval is tijdens het experiment zal de zeventienjarige, die
met goed gevolg het theorie- en het praktijkexamen voor de rijbewijscategorie B heeft afgelegd, zijn geschiktheid heeft aangetoond voor die
rijbewijscategorie en ten aanzien van wie de RDW het besluit tot afgifte
van de begeleiderspas heeft genomen en dat heeft geregistreerd in het
rijbewijzenregister, een rijbewijs voor de categorie B kunnen aanvragen.
In reactie op een vraag uit de internetconsultatie wordt opgemerkt dat er
geen aanleiding is om de geldigheidsduur van een eigen verklaring te
verlengen. In zijn algemeenheid geldt dat een zo recent mogelijke
beoordeling van de geschiktheid belangrijk is.
Dat rijbewijs wordt afgegeven conform de Europese regelgeving, en heeft,
tenzij uit de verklaring van geschiktheid van een kortere geschikt-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

11

heidsduur blijkt, een geldigheidsduur van 10 jaar. Er is niet voor gekozen
om een voorlopig rijbewijs af te geven dat geldig is tot het bereiken van
de achttiende verjaardag. Ten eerste zou dat leiden tot extra administratieve lasten voor de betrokken jongere, omdat hij op zijn achttiende
verjaardag dan weer een «normaal» rijbewijs zou moeten aanvragen. Dit
zou een drempel kunnen zijn om deel te nemen aan begeleid rijden. Ten
tweede zou dat leiden tot de noodzaak van aanpassingen in de regelgeving en automatisering om te bewerkstelligen dat de strafrechtelijke
bepalingen en de bestuursrechtelijke maatregelen op de jongere van
toepassing zijn totdat hij de leeftijd van achttien jaren heeft bereikt en de
beschikking heeft gekregen over een «normaal» rijbewijs. Op het rijbewijs
wordt geen aparte codering opgenomen voor begeleid rijden. Dat is niet
nodig omdat de geboortedatum van de houder op dat rijbewijs worden
vermeld en het op die manier eenvoudig is vast te stellen hoe oud de
houder is en dus wel of niet moet voldoen aan de voorwaarden van
begeleid rijden.
In het kader van de internetconsultatie is de suggestie gedaan de
deelnemer aan begeleid rijden te verplichten binnen een maand na het
behalen van zijn praktijkexamen ook daadwerkelijk zijn rijbewijs aan te
vragen, of hem te verplichten een minimum aantal kilometers te rijden
met een begeleider. Deze suggesties zijn niet overgenomen. Allereerst is
het de wens om ook in het kader van begeleid rijden de aanvraagprocedure van het rijbewijs zo veel mogelijk te laten aansluiten op de
reguliere aanvraagprocedure. In dat kader ligt het opnemen van een
verplichting voor de deelnemer aan begeleid rijden om binnen een maand
na het slagen voor het praktijkexamen het rijbewijs aan te vragen niet
voor de hand. Bovendien is het geenszins zeker dat dit dan vervolgens
ook leidt tot het daadwerkelijk gaan rijden onder begeleiding. Van het
opnemen van een minimumaantal kilometers is afgezien, omdat dit niet
controleerbaar is.
g. Verplichtingen voor de deelnemer na het behalen van het rijbewijs B
In het kader van begeleid rijden heeft ook de jongere verplichtingen. Hij is
feitelijk en juridisch de bestuurder van het voertuig. Overtreding van de
verkeersregels zal dan ook worden bestraft binnen de kaders die bij of
krachtens de wet zijn gesteld. Dat betekent dat ten aanzien van hem het
hele instrumentarium van hoofdstuk IX betreffende de handhaving
(artikelen 158 e.v.) van de WVW 1994 ter beschikking staat. Dit betreft
onder andere het ter inzage geven van rij- en kentekenbewijzen, alsmede
de verplichting mee te werken aan voorlopige ademonderzoeken,
ademanalyse en bloedonderzoek. Tevens zal de deelnemer aan begeleid
rijden, vanaf het tijdstip waarop de Wet van 26 september 2014 tot
wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met het verbeteren
van de aanpak van het rijden onder invloed van drugs (Stb. 2014, 353) in
werking is getreden, verplicht zijn mee te werken aan een speekselonderzoek of een onderzoek van de psychomotorische functies en de oogen spraakfuncties. De verplichtingen zijn aangevuld met de verplichting
om op eerste vordering van de opsporingsambtenaren niet alleen het
rijbewijs, maar ook de begeleiderspas behoorlijk ter inzage af te geven. De
voorschriften die bij of krachtens de wet voor de beginnende bestuurder
gelden, zijn ook op de jongeren van toepassing die op zeventienjarige
leeftijd de beschikking hebben gekregen over het rijbewijs B. Zo geldt ten
aanzien van hem, zolang hij als beginner wordt aangemerkt, de lagere
alcohollimiet van 0,2 promille en is de beginnersregeling onverkort op
hem van toepassing. Ook de recidiveregeling is op hem van toepassing,
zoals die overigens van toepassing is op alle rijbewijshouders. En in geval
er twijfel bestaat aan zijn rijvaardigheid of geschiktheid, bijvoorbeeld als
hij zich schuldig heeft gemaakt aan ernstige verkeersovertredingen, zoals
een forse overschrijding van de wettelijke alcohollimiet, zal de politie een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

12

mededeling op grond van artikel 130, eerste lid, van de wet uitbrengen en
zal het CBR hem, afhankelijk van de situatie, een educatieve maatregel of
een onderzoek naar de rijvaardigheid of geschiktheid opleggen.
Verder is het de jongere verboden tot zijn achttiende verjaardag buiten
Nederland een motorrijtuig van de rijbewijscategorie B te besturen, rijden,
zonder een aan hem afgegeven, geldige begeleiderspas bij zich te hebben
en zonder een begeleider te rijden, die op de begeleiderspas staat, op de
zitplaats naast hem is gezeten, niet onder invloed is en ook overigens aan
de bij algemene maatregel van bestuur gestelde eisen voldoet. Rijdt hij
toch in het buitenland, dan loopt hij de kans dat hij daar geacht wordt te
rijden zonder (geldig) rijbewijs met alle mogelijke gevolgen van dien.
h. Aansprakelijkheid
Op dit punt hebben geen aanpassingen plaatsgevonden. Voor de
aansprakelijkheidsvraagstukken wordt bij begeleid rijden aangesloten bij
het huidige wettelijke systeem. Dit houdt in dat de jongere die in het kader
van begeleid rijden zijn rijbewijs heeft verkregen aansprakelijk is voor het
eigen gedrag en door hem begane verkeersdelicten. De schade als gevolg
van de aansprakelijkheid van de bestuurder wordt gedekt via de wettelijk
verplichte autoverzekering van de eigenaar. De deelnemer dient te
voldoen aan de eisen die begeleid rijden aan hem stelt (bezit van een
geldig rijbewijs, op de pas voorkomende begeleider die aan de eisen
voldoet en op de zitplaats naast hem zit, geldige begeleiderspas). De
verwachting is dan ook niet dat er, zolang betrokkene aan de eisen
voldoet, op grote schaal beperkingen zijn opgenomen in de autoregelingen die werkgevers met hun werknemers afsluiten. Dit alles zorgt
ervoor dat er geen belemmeringen zijn om leaseauto’s voor begeleid
rijden te gebruiken.
i. Controle van de begeleider tijdens de periode van het begeleiden en
sancties voor de begeleider als hij niet voldoet aan de eisen
In het wetsvoorstel is de bepaling opgenomen dat de begeleider op eerste
vordering van de betrokken opsporingsambtenaar zijn rijbewijs behoorlijk
ter inzage dient te overhandigen. Op deze manier kan de politie de
identiteit van de begeleider vaststellen en controleren of de juiste
begeleider als zodanig optreedt.
Om goed zijn taak als begeleider te kunnen uitvoeren moet de begeleider
niet onder invloed zijn van alcohol, drugs of medicijnen en moet hij op de
zitplaats naast de bestuurder zitten. Het is noodzakelijk dat hierop kan
worden gecontroleerd. Met het oog hierop bevat het wetsvoorstel
bepalingen om te kunnen optreden tegen een begeleider die onder
invloed is van stoffen die de rijvaardigheid beïnvloeden. Zo wordt artikel 8
van de wet uitgebreid met de bepaling dat de vastgestelde grenswaarden
voor alcohol en drugs ook gelden voor de begeleider en worden
bepalingen opgenomen die ook de begeleider verplichten zijn
medewerking te verlenen aan een onderzoek naar deze stoffen. Bij
overtreding van de vastgestelde grenswaarden pleegt dan ook de
begeleider een strafbaar feit. Tevens zal de begeleider, vanaf het tijdstip
waarop de Wet van 26 september 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met het verbeteren van de aanpak van het
rijden onder invloed van drugs (Stb. 2014, 353) in werking is getreden,
verplicht zijn mee te werken aan een speekselonderzoek of een onderzoek
van de psychomotorische functies en de oog- en spraakfuncties. Ook
wordt de mogelijkheid opgenomen van een rij- en een begeleidingsverbod van maximaal 24 uur voor de begeleider. Is er op dat moment nog
een andere persoon in het voertuig aanwezig die als begeleider op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

13

begeleiderspas staat vermeld, dan mag de rit worden voortgezet met die
betreffende begeleider, uiteraard op voorwaarde dat de jongere zich niet
schuldig heeft gemaakt aan rijden onder invloed. Is er geen andere
begeleider aanwezig, dan mag de jongere niet verder rijden en zal iemand
anders als bestuurder moeten optreden. Als de jongere toch gaat rijden,
rijdt hij zonder geldig rijbewijs en is hij strafbaar.
Er is niet voor gekozen om de invordering en inhouding van het rijbewijs
van de begeleider mogelijk te maken, om de mogelijkheid te introduceren
om de begeleider een ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen
van motorrijtuigen op te leggen of om op de begeleider die wegens
begeleiden onder invloed onherroepelijk is veroordeeld, de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten van toepassing te verklaren.
Evenmin zal ten aanzien van de begeleider een mededeling kunnen
worden uitgebracht in het kader van de vorderingsprocedure. Dit zal in de
lagere regelgeving worden geregeld. De vorderingsprocedure is, op grond
van de formulering van artikel 130, eerste lid, van de wet van toepassing
op rijbewijshouders. Er is, op wetsniveau, niet specifiek aangegeven dat
de betrokken rijbewijshouder ook bestuurder moet zijn geweest van een
motorrijtuig. De vorderingsprocedure betreft immers de beoordeling van
de rijvaardigheid of geschiktheid van een rijbewijshouder indien daaraan
twijfel is ontstaan. Daarvan kan onder omstandigheden ook sprake zijn als
de rijbewijshouder niet een motorrijtuig bestuurt. In de bijlage bij de
Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid 2011 zijn de
omstandigheden vermeld, waarin sprake is van het vermoeden van
ongeschiktheid of ontbrekende rijvaardigheid. In artikel 2, tweede lid, van
die regeling is bepaald dat als het vermoeden van ongeschiktheid wordt
gebaseerd op bijlage 1, onderdeel B, subonderdeel III, Drogerende stoffen,
betrokkene bij minimaal één feit als bestuurder betrokken te zijn geweest.
Zonder aanpassing van deze formulering zou derhalve ook een
mededeling kunnen worden uitgebracht als een van die feiten waarop de
mededeling wordt gebaseerd door betrokkene zou zijn begaan als
begeleider. Deze aanpassing zal bij het opstellen van de lagere regelgeving worden meegenomen.
Omdat de begeleider per slot van rekening geen (feitelijk of juridisch)
bestuurder is, maar alleen optreedt als raadgever en tips geeft, worden
deze instrumenten ten opzichte van de begeleider als disproportioneel
aangemerkt.
Ten slotte wordt evenmin voorgesteld om de begeleider strafbaar te
stellen als hij niet op de zitplaats naast de bestuurder is gezeten: in dat
geval geldt hij niet als begeleider, maar als passagier en rijdt de jongere
zonder begeleider en is hij daarmee strafbaar.
Zoals hierboven onder d is aangegeven, wordt de potentiële begeleider
vooraf getoetst om te bezien of hij als begeleider kan optreden. Bij de
voorbereiding van het experiment is er vanuit gegaan dat het merendeel
van de potentiële begeleiders van onbesproken gedrag is en blijft. De
ervaringen in Duitsland laten zien dat het slechts zeer zelden voorkomt dat
ten aanzien van een eenmaal goedgekeurde begeleider tijdens de periode
dat hij kan optreden als begeleider een onherroepelijke rijontzegging van
kracht wordt of dat hem in die periode een verplichting tot een educatieve
maatregel of een onderzoek wordt opgelegd. Cijfers uit het experiment
bevestigen deze verwachting: door de RDW is aangegeven dat slecht ten
aanzien van twee begeleiders gedurende de tijd dat zij begeleider waren
een mededeling is uitgebracht wegens het vermoeden van het ontbreken
van de vereiste rijvaardigheid of geschiktheid en uit informatie van het
Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) is gebleken dat ten aanzien van
zestien begeleiders het rijbewijs is ingenomen in verband met
openstaande boetes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

14

Bij de voorbereiding van de definitieve invoering is de vraag onder ogen
gezien of er aanleiding is om te controleren of een begeleider tijdens de
periode dat hij kan begeleiden nog steeds voldoet aan de eisen. Deze
vraag is bevestigend beantwoord. De bedoeling is dat een begeleider van
onbesproken verkeersgedrag is en blijft. Blijkt bij controle van de
begeleider dat bijvoorbeeld zijn rijbewijs inmiddels ongeldig is geworden
of verklaard, of dat hij zijn rijbewijs had moeten inleveren, dan mag hij
niet meer begeleiden, ondanks het feit dat hij nog wel op de begeleiderspas staat. Voor de consequenties hiervan voor de betrokken jongere
wordt verwezen naar § c.
In het kader van de internetconsultatie is opgemerkt dat begeleiders veelal
onbekend zouden zijn met wat van hen wordt verwacht. De suggestie is
gedaan om de toekomstige begeleider een rijles te laten bijwonen. Uit de
evaluatie is niet gebleken dat er op dit punt problemen zouden zijn. Verder
is het niet wenselijk om rijscholen te verplichten toekomstige begeleiders
mee te laten rijden. Bovendien is een toekomstige begeleider geen
rijinstructeur, maar iemand die waar nodig tips geeft aan de bestuurder.
De jonge bestuurder is immers geslaagd voor zijn rijexamen en heeft zijn
rijbewijs gehaald. Hij is dan ook zelf verantwoordelijk voor wat er gebeurt
als hij het motorrijtuig bestuurt. Als rijscholen informatiepakketten aan
toekomstige begeleiders willen aanbieden, staat hen dat vrij. Verder staan
op de website van 2toDrive verschillende initiatieven met extra hulp voor
begeleiders en staan veelgestelde vragen met antwoorden en tips.
j. Privacy
Zoals hierboven al is toegelicht, zal de RDW, ter uitvoering van de motie
van de Kamerleden De Rouwe en Roefs (Kamerstukken II 2008/09, 29 398,
nr. 144), voor een aantal gegevens de basisregistratie personen en het
rijbewijzenregister kunnen raadplegen en zal hij voor de overige gegevens
van het CBR bericht ontvangen of er in de voorafgaande vier jaar al dan
niet een educatieve maatregel of een onderzoek is opgelegd. Ook hier
verstrekt het CBR geen concrete gegevens, maar bericht het alleen dat de
betrokken kandidaat niet voldoet aan de door het CBR gecontroleerde
eisen. Op basis hiervan beslist de RDW of iemand al dan niet als
begeleider kan optreden. Is dat niet het geval, dan zal de naam van deze
persoon niet voorkomen op de lijst van potentiële begeleiders. De
aanvrager van de begeleiderspas krijgt geen informatie op welke grond
betrokkene is afgewezen als begeleider. Naar het oordeel van het
(toenmalige) College Bescherming Persoonsgegevens (CBP; thans
Autoriteit Persoonsgegevens), neergelegd in zijn brief van 29 maart 2011,
is door niet te kiezen voor de VOG maar voor het raadplegen van de eigen
systemen, gekozen voor de minst belastende wijze om uitvoering te
geven aan de eerder genoemde motie Roefs-De Rouwe. Naar het oordeel
van het CBP betreft het hier vanuit een oogpunt van privacybescherming
een adequate regeling, omdat er niet meer persoonsgegevens worden
verwerkt dan strikt noodzakelijk is om het beoogde doel te bereiken. Bij de
aanpassingen in de ICT-systemen zijn, zoals ook door het CBP is aangegeven, de beveiligingsmaatregelen als bedoeld in artikel 13 van de Wet
bescherming persoonsgegevens, meegenomen.
k. Verhouding tot andere rijbewijscategorieën
Jongeren die als zeventienjarige de beschikking krijgen over het rijbewijs
B, krijgen automatisch de beschikking over het rijbewijs AM (bromfietsrijbewijs).
Deelnemers die een carrière in de transportsector ambiëren, hebben
tevens mogelijkheden om hun kwalificaties ten aanzien van het daartoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

15

benodigde rijbewijs eerder te behalen. Als toelatingseisen voor het
praktijkexamen C gelden namelijk de leeftijd van 18 jaar en het bezit van
een rijbewijs B dan wel een geregistreerde verklaring van rijvaardigheid
voor de categorie B die niet ouder is dan een jaar en zes maanden. Een
deelnemer aan begeleid rijden heeft het rijbewijs B reeds in bezit voordat
hij de leeftijd van 18 jaar bereikt en kan daardoor meteen na de 18e
verjaardag praktijkexamen voor het rijbewijs C doen.
Voor de duur van het experiment leeftijdsverlaging buschauffeurs (Besluit
van 7 september 2010, Stb. 694) geldt een vergelijkbare voorziening voor
jongeren die het rijbewijs D willen halen (artikel 173d van het Reglement
rijbewijzen). Daarmee is het ook mogelijk om rijles nemen in een bus van
de leeftijd van 17 jaar op voorwaarde dat de kandidaat een beroepsopleiding in het personenvervoer over de weg volgt als bedoeld in de Wet
educatie en beroepsonderwijs. In het kader van dat experiment is het
vervolgens mogelijk om met 18 jaar onder bepaalde voorwaarden een bus
in het openbaar vervoer besturen. Doordat de jongere op zijn achttiende
verjaardag al beschikt over een rijbewijs B, kan hij meteen na zijn 18e
verjaardag in het kader van het experiment leeftijdverlaging buschauffeurs praktijkexamen doen voor het rijbewijs D. Hij hoeft niet eerst na zijn
18e verjaardag het rijbewijs B te halen. Inmiddels is besloten ook dit
experiment om te zetten in definitieve regelgeving15.
l. Aanpassing van de beginnerstermijn
De beginnerstermijn is in stappen ingevoerd.
Eerste stap invoering beginnerstermijn
De eerste stap werd gezet met ingang van 30 maart 2002 in het kader van
de vorderingsprocedure (Wijziging van de Regeling maatregelen
rijvaardigheid en geschiktheid, Stcrt. 2002, nr. 80). Met deze wijzigingsregeling werd nadere uitwerking gegeven aan het in het Integraal Veiligheidsplan (IVP)16 aangekondigde maatregelen die specifiek gericht zijn op
beginnende bestuurders. Daarbij is een onderscheid gemaakt tussen de
beginnende bestuurders die of herhaaldelijk ernstige verkeersfouten
maken of rijden onder invloed. De maatregelen betreffende
niet-alcoholgerelateerde verkeersfouten en de maatregelen betreffende
alcoholmisbruik zijn gescheiden van elkaar, omdat alcoholmisbruik ook in
de bestaande procedure via een ander traject wordt behandeld (het traject
van de lichamelijke en geestelijke geschiktheid) dan het maken van
verkeersfouten (rijvaardigheidstraject). Samenvoeging van de maatregelen in één traject zou leiden tot ongewenste samenloopproblemen.
Vanaf 2002 was een rijbewijshouder beginnende bestuurder gedurende de
eerste vijf jaar na de datum waarop aan hem voor de eerste maal een
rijbewijs is afgegeven. Het maakt daarbij niet uit voor wat voor type
motorrijtuig dit rijbewijs is afgegeven: vanaf het moment van de eerste
afgifte van welk rijbewijs dan ook begint de termijn te lopen. Dit eerstafgegeven rijbewijs kan een Nederlands rijbewijs zijn, maar onder omstandigheden ook een niet-Nederlands; dit volgt uit de schakelbepalingen in de
wet (o.a. art. 130, vijfde lid, wet). De aanvangsdatum van de termijn van
vijf jaar is dus de dag waarop dit rijbewijs door het gezag buiten
Nederland werd afgegeven. Zodra hij in Nederland gaat wonen, wordt hij
als beginnende bestuurder aangemerkt, totdat er vijf jaar zijn verstreken
na de afgifte van het eerste rijbewijs. Latere omwisseling in een Nederlands rijbewijs verandert hier niets aan.
Voor de verdere toelichting wordt verwezen naar de toelichting bij
genoemde wijzigingsregeling.
15
16

Brief van (Kamerstukken II vergaderjaar 2015/16, 29 380, nr. 480).
Integraal Veiligheidsplan, Kamerstukken II vergaderjaar 1998/99, 26 604, nr. 1, blz. 64–66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

16

Tweede stap invoering beginnerstermijn
Met ingang van 1 januari 2006 is vervolgens in het strafrecht een
verlaagde wettelijke alcohollimiet voor beginnende bestuurders geregeld.
Voor het begrip beginnende bestuurder is toen aansluiting gezocht bij het
reeds in de toen geldende Regeling maatregelen rijvaardigheid en
geschiktheid gebruikte begrip.
De reden voor deze verlaging van de wettelijke alcohollimiet voor
beginnende bestuurders waren tweeledig. Uit nationaal en internationaal
onderzoek blijkt dat bestuurders die kort hun rijbewijs hebben, relatief
vaak betrokken zijn bij verkeersongevallen. Dat beginnende bestuurders
relatief vaak betrokken zijn bij verkeersongevallen is deels toe te schrijven
aan onervarenheid en deels ook aan jeugdige overmoed, omdat deze
groep voor 85 tot 90 procent bestaat uit jonge bestuurders. In zijn
algemeenheid is immers uit onderzoek gebleken dat de effecten van
alcoholgebruik die voor een meer ervaren bestuurder kunnen worden
gecompenseerd door ervaring en routine, bij een minder ervaren
bestuurder, ongeacht zijn leeftijd, zwaarder wegen. Hierdoor treedt al bij
een alcoholgehalte tussen 0,2 en 0,5 promille een zodanig verhoogd risico
voor de verkeersveiligheid op dat invoering van een lagere alcohollimiet
voor alle beginnende bestuurders wenselijk is17. Daarom is ervoor
gekozen om de beginnerstermijn niet te koppelen aan een bepaalde
leeftijd (bij voorbeeld 24 jaar), omdat hiermee geen recht zou worden
gedaan aan het feit dat er ook personen zijn die op oudere leeftijd voor
het eerst een rijbewijs halen voor wie ook geldt dat ze als gevolg van
gebrek aan ervaring onvoldoende kunnen compenseren. Bovendien kan
worden gesteld dat het handhaven van een leeftijd van bij voorbeeld 24
jaar sprake is van leeftijdsdiscriminatie. Bij de invoering van het rijbewijs
voor de categorie AM (het bromfietsrijbewijs) is de beginnerstermijn
vervolgens verlengd voor jongeren die voor het eerst hun rijbewijs AM
halen als ze jonger zijn dan achttien jaren18.
De langere beginnerstermijn voor deelnemers aan begeleid rijden is
ingevoerd in de Verzamelwet Verkeer en Waterstaat 2010. De gedachte
was toen dat het ook in deze gevallen van belang was dat personen, die in
dit kader op een lagere leeftijd dan achttien jaren hun rijbewijs B halen,
als beginnende bestuurder worden aangemerkt en dat ook voor deze
bestuurders de langere termijn geldt gedurende welke zij als beginnende
bestuurder worden aangemerkt19.
Huidige regelgeving
In de huidige regelgeving is de beginnerstermijn gekoppeld aan de leeftijd
waarop het eerste rijbewijs is behaald. Wordt het eerste rijbewijs (en dat
kan dus zijn een rijbewijs voor de categorie AM, T, of in het kader van het
experiment met begeleid rijden B) behaald op een leeftijd jonger dan 18
jaren, dan is de rijbewijshouder gedurende zeven jaren beginner.
Gedurende die periode geldt voor de rijbewijshouder de lagere alcohollimiet en de beginnersregeling op grond van artikel 130 van de wet. Wordt
het eerste rijbewijs (ongeacht de categorie) behaald vanaf achttien jaar of
ouder, dan is de betrokken rijbewijshouder gedurende vijf jaren beginner.
Aanleiding voorstel tot aanpassing beginnerstermijn
Voor een zo groot mogelijk effect van het begeleid rijden op de verkeersveiligheid is het van belang dat de jongeren zoveel mogelijk onder
17

Kamerstukken II vergaderjaar 2004/05, 29 844. nr. 3, blz. 1–2.
Kamerstukken II 2005/06, 30 477, nr. 3, blz. 6–7.
19
Kamerstukken II 2010/11, 32 403, nr. 8.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

17

begeleiding rijden. Daarom is het van belang om mogelijke drempels voor
deelname aan begeleid rijden uit de weg te ruimen. Een van die mogelijke
drempels is de beginnerstermijn. Dit feit wordt benoemd bij de procesevaluatie van begeleid rijden als aandachtspunt 20. Door, net als voor de
automobilisten die na hun achttiende verjaardag het rijbewijs B behalen,
de beginnerstermijn voor deelnemers aan begeleid rijden op vijf jaar te
stellen wordt gestimuleerd dat zij ook voor hun achttiende verjaardag het
rijbewijs aanvragen en zoveel en zo snel mogelijk onder begeleiding gaan
rijden. De verwachting is dat hiermee wordt voorkomen dat jongeren die
voor hun achttiende verjaardag hebben voldaan aan de voorwaarden voor
het rijbewijs toch tot na hun achttiende verjaardag wachten met het
aanvragen van het rijbewijs. Dit laatste heeft immers tot gevolg dat op
hen de reguliere beginnerstermijn van vijf jaar van toepassing is, maar
dan zonder dat zij ervaring hebben opgedaan die ze in het kader van
begeleid rijden zouden hebben opgedaan. Door de beginnerstermijn gelijk
te maken voor jongeren die het rijbewijs B voor en na hun achttiende
verjaardag halen wordt getracht het begeleid rijden verder te stimuleren
om zo meer kilometers te rijden met een ervaren begeleider naast de
jonge bestuurder.
Het bovenstaande is aanleiding geweest om een aanpassing voor te
stellen van de beginnerstermijn. Uitgangspunt blijft dat de jongere die
voor zijn achttiende verjaardag het rijbewijs voor de categorie AM of T
behaalt, zeven jaar beginner blijft, gerekend vanaf de dag waarop aan
hem voor het eerst een rijbewijs is afgegeven. Alleen als aan deze jongere
vervolgens voor zijn achttiende verjaardag ook het rijbewijs voor de
categorie B is afgegeven, wordt de beginnerstermijn vastgesteld op vijf
jaar, ingaande met ingang van de datum waarop aan hem dat rijbewijs B
is afgegeven. Hiermee wordt een aanmoediging gegeven om niet alleen
het praktijkexamen af te leggen voor de achttiende verjaardag, maar ook
daadwerkelijk voor het bereiken van de achttiende verjaardag dat rijbewijs
aan te vragen en ervaring op te doen onder begeleiding van een
begeleider. De aanpassing van de beginnerstermijn is dan gerechtvaardigd, omdat de jonge bestuurder in deze gevallen alleen mag rijden
met een begeleider. Wordt het rijbewijs B echter pas na de achttiende
verjaardag afgegeven, dan blijft de bewuste jongere (dus de jongere die
op 16- of 17 jarige leeftijd het rijbewijs voor de categorie AM of T heeft
gehaald) gedurende zeven jaar beginner.
De Afdeling advisering van de Raad van State vraagt zich af of het wel
logisch is dat een jongere die net voor zijn achttiende verjaardag een
rijbewijs AM, T of A1 haalt en direct na zijn achttiende verjaardag een
rijbewijs B een beginnerstermijn opgelegd krijgt die aanzienlijk langer is
dat een jongere die net na zijn achttiende verjaardag het eerste rijbewijs
haalt (ongeacht de categorie). De Afdeling doet de aanbeveling de
voorstellen op dit punt aan te passen.
De regering merkt hierover het volgende op. Uitgangspunt is dat er een
langere beginnerstermijn geldt voor jongeren die hun eerste rijbewijs
halen op een jongere leeftijd dan achttien jaar. Hiervoor is reeds ingegaan
op de reden hiervoor. Bepalend voor de duur van de beginnerstermijn is
derhalve de leeftijd waarop voor het eerst het rijbewijs wordt behaald.
Er wordt alleen een uitzondering op dit beginsel voorgesteld voor
jongeren die voor hun achttiende verjaardag in het kader van begeleid
rijden het rijbewijs B halen. Zij mogen immers alleen rijden met een
ervaren begeleider naast zich en zo kunnen ervaring opdoen in het
verkeer. Hiermee wordt aangemoedigd om voor de achttiende verjaardag
het B-rijbewijs te halen en hierdoor ervaring op te doen met begeleid

20

Procesevaluatie 2toDrive; Analyse van de processen van het experiment 2toDrive. (2014), blz.
15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

18

rijden. Deze aanmoediging wordt gedaan, omdat uit het onderzoek van
SWOV blijkt dat begeleid rijden een positief effect heeft op het ongevalsrisico.
Voor jongeren die na hun achttiende verjaardag een andere rijbewijscategorie behalen geldt een andere situatie. Deze jongeren kunnen er
weliswaar vrijwillig voor kiezen om tips en ervaringen van een ervaren
automobilist te ontvangen, maar zij mogen ook zelfstandig de weg op.
Wanneer ook in dit geval de beginnerstermijn aangepast zou worden naar
de gebruikelijke vijf jaar, dan is er geen extra stimulans meer om te
starten met begeleid rijden. Daarnaast zouden er situaties kunnen
ontstaan, waarbij iemand op zijn zestiende het AM-rijbewijs heeft behaald
en op zijn achttiende het rijbewijs B, en dus al op zijn eenentwintigste
verjaardag niet meer onder de beginnersregeling valt. De regering acht dit
niet wenselijk. Er is daarom gekozen om de beginnerstermijn niet aan te
passen wanneer iemand zijn B-rijbewijs na zijn achttiende verjaardag
behaalt. Hier blijft de beginnerstermijn gelden die voortkomt uit het
behalen van het AM- of T-rijbewijs voor zijn achttiende verjaardag.
Haalt iemand zijn eerste rijbewijs (ongeacht de categorie) vanaf achttien
jaar of ouder, dan blijft de beginnerstermijn vijf jaar vanaf de datum
waarop dat eerste rijbewijs is afgegeven.
Op grond van artikel 4 lid 3 onder a van de derde rijbewijsrichtlijn kunnen
lidstaten een rijbewijs voor de categorie A1 afgeven aan aanvragers die
de leeftijd van zestien jaren hebben bereikt. Lidstaten kunnen er op grond
van artikel 4 lid 6 onder c voor kiezen deze minimumleeftijd te verhogen
tot 17 of 18 jaar. Nederland heeft er om verkeersveiligheidsredenen voor
gekozen om de minimumleeftijd voor A1 vast te stellen op 18 jaar. Het is
echter mogelijk dat ene een jongere die in een andere lidstaat van de
Europese Unie, een andere staat die partij is bij de Overeenkomst
betreffende de Europese Economische Ruimt of Zwitserland op 16- of
17-jarige leeftijd een rijbewijs voor de categorie A1 heeft behaald, in
Nederland is komen te wonen en gebruik zou willen maken van de
mogelijkheid van begeleid rijden. Als deze jongere vervolgens voor zijn
achttiende verjaardag ook het rijbewijs B heeft verkregen, geldt ook voor
hem de beginnerstermijn op 5 jaar. Hij wordt derhalve op deze wijze gelijk
gesteld met jongeren die op 16- of 17-jarige leeftijd het rijbewijs AM of T
hebben behaald.
Schematisch komt het op het volgende neer:
1 rijbewijscategorie

Onder 18 jaar

Boven 18 jaar

AM/T/A1 (EU)
B
Overige rijbewijscategorieën

7 jaar
5 jaar (was 7 jaar)
n.v.t.

5 jaar
5 jaar
5 jaar

2 rijbewijscategorieën

B onder de 18 jaar

B boven de 18 jaar

Eerst AM/T/A1 (EU) onder de 18 jaar
behaald

5 jaar na afgiftedatum B
(was 7 jaar)

7 jaar na afgiftedatum
AM/T

Het OM heeft de suggestie gedaan om de aanpassing van de beginnerstermijn te schrappen voor de deelnemers aan het begeleid rijden. Om de
hierboven aangegeven redenen is niet voor deze optie gekozen. Als
alternatief heeft het OM, net zoals de politie, de suggestie gedaan voor
een vaste beginnerstermijn, ongeacht de categorie. Deze suggestie is ook
door een respondent in het kader van de internetconsultatie gedaan. Deze
suggestie is niet overgenomen, omdat er bij een uniforme leeftijdsgrens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

19

geen invulling wordt gegeven aan het feit dat er naast het leeftijdsaspect
ook een aspect van onervarenheid is. De beginnerstermijn is juist
ingevoerd om invulling te geven aan beiden aspecten (leeftijd en
onervarenheid).
Omdat op het punt van de beginnersleeftijd geen overgangsrecht is
opgenomen, geldt de aanpassing met ingang van de datum van inwerkingtreding ook voor beginnende bestuurders die op dat tijdstip al
beginnende bestuurder waren. Wanneer er sprake is van een gunstigere
situatie met nieuwe wetgeving, dan is het gebruikelijk om geen
overgangsrecht op te nemen. De nieuwe wetgeving geldt dus ook voor de
personen die eerst onder de «oude» wetgeving» vielen. Voor de
handhaving maakt het dit ook eenvoudiger, omdat alleen de nieuwe
wetgeving dient te worden toegepast.
5. Uitvoering en handhaving
a. Dienst Wegverkeer (RDW)
De RDW heeft aangegeven dat de voorgestelde aanpassingen relatief
weinig impact hebben op de organisatie van de RDW. Tevens wordt
aangegeven dat het tarief voor de begeleiderspas kan worden verlaagd,
onder andere omdat er een groter aantal deelnemers is dan aanvankelijk
werd verwacht, het aantal contactmomenten minder vaak plaats vindt dan
vooraf werd gedacht, het proces in de afgelopen jaren efficiënter is
ingericht en de kosten van de fysieke kaart lager zijn geworden. Of er
verdere aanpassingen in het proces mogelijk zijn, vergt, zo heeft de RDW
aangegeven, nader onderzoek. Hierbij moet bijvoorbeeld worden gedacht
aan de mogelijkheid dat de begeleider die in het bezit is van een
WRM-pas, zich ook digitaal kan melden.
Voor uitvoering van de thans voorliggende voorstellen, derhalve zonder
eventuele verdere optimalisatie van de processen, is aanvullende
financiering niet nodig. Wel zal, in het kader van de reguliere procedures
betreffende de vaststelling van de tarieven, een voorstel worden gedaan
voor aanpassing van het tarief van de begeleiderspas.
b. Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)
Het CBR heeft aangegeven dat het wetsvoorstel geen gevolgen zal hebben
op de organisatie, ICT of werkwijze van het CBR bij het examineren van
jongeren die willen deelnemen aan begeleid rijden.
c. Politie en openbaar ministerie (OM)
Politie en OM merken op dat de aanpassing van de beginnerstermijn op
handhavingsproblemen kan stuiten. Om eerder genoemde reden is niet
voor aanpassing gekozen. Wat voor de politie en het OM het belangrijkste
aandachtspunt is, is dat voor een rijbewijshouder die op jongere leeftijd
eerst AM, T1 of A1 (EU) heeft behaald en die op zeventienjarige leeftijd
zijn rijbewijs B heeft behaald, de beginnerstermijn wijzigt van zeven naar
vijf jaar.
Na de aanpassing gelden de volgende beginnerstermijnen:
• eerste rijbewijs voor de categorie AM of T of A1 (EU) behaald op 16- of
zeventienjarige leeftijd: beginnerstermijn 7 jaar;
• eerste rijbewijs, ongeacht categorie, behaald vanaf 18 jaar of ouder:
beginnerstermijn 5 jaar;
• eerste rijbewijs voor de categorie AM of T of A1 (EU) behaald op 16- of
zeventienjarige leeftijd én rijbewijs B behaald en afgegeven vóór het
bereiken van de leeftijd van achttien jaar: beginnerstermijn 5 jaar vanaf
datum afgifte rijbewijs voor de categorie B.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

20

Aanvullend heeft het OM mondeling te kennen gegeven dat het voorstel
overigens naar verwachting niet tot handhavingsproblemen zal leiden.
Verder geeft de politie aan dat aanpassing van de politiesoftware nodig is
enerzijds om de controle op het zijn van beginnend bestuurder te
vergemakkelijken en anderzijds om een formulier aan te maken voor het
nieuwe begeleidingsverbod (al dan niet in combinatie met een rijverbod).
Na aanpassing zal het handhavingsbezwaar tegen de voorgestelde
aanpassing van de beginnerstermijn grotendeels zijn weggenomen.
Ook het OM geeft aan dat de definitieve invoering van begeleid rijden
leidt tot de noodzaak van aanpassing van het bedrijfsprocessysteem.
Over de consequenties hiervan vindt nader overleg plaats met de
betrokken instanties, alsmede met het Ministerie van Veiligheid en
Justitie, zodra de consequenties bekend zijn.
6. Gevolgen voor de administratieve lasten en de nalevingskosten
Er worden op basis van de invoering van begeleid rijden in 2011 geen
nieuwe verplichtingen ingevoerd die resulteren in extra administratieve
lasten. Voor de volledigheid is hieronder wel een herijking van de
administratieve lasten opgenomen, waarbij is uitgegaan van de bestaande
deelnemersaantallen.
Administratieve lasten zijn kosten voor burgers om te voldoen aan
informatieverplichtingen die voortvloeien uit wet- en regelgeving van de
overheid. Voor begeleid rijden verandert er niets aan de reeds bestaande
verplichtingen die bestuurders van personenauto’s hebben bij het
aanvragen en kunnen tonen van het rijbewijs. Hierdoor zijn er geen extra
administratieve lasten voor begeleid rijden op het gebied van het
rijbewijs.
Wel zijn er kosten en administratieve lasten als gevolg van de begeleiderspas voor de deelnemers en hun mogelijke begeleiders. Iedere
deelnemer aan begeleid rijden moet een begeleiderspas aanvragen
voordat hij zijn rijbewijs kan aanvragen en de weg op mag. Alleen in
combinatie met de begeleiderspas is het rijbewijs geldig.
Uitgangspunten
Het experiment begeleid rijden is met ingang van 1 november 2011 in
werking getreden. Voor de herberekening van de administratieve lasten is
uitgegaan van gegevens over het laatste voltallig jaar, dus 2015. Op deze
wijze is rekening gehouden met het feit dat het experiment een aanloopperiode met lagere aantallen kende. Zo waren er bijvoorbeeld in 2012
16.794 geslaagde deelnemers en in 2015 al 43.408.
Vanaf de start van het experiment tot april 2016 zijn 131.931 begeleiderspassen afgegeven en zijn er circa 350.000 geregistreerde begeleiders. Dit
houdt in dat er gemiddeld 2,5 begeleiders op een begeleiderspas staan. In
2015 zijn er zo’n 38.000 begeleiderspassen afgegeven. Hierbij wordt
uitgegaan van alle afgegeven begeleiderspassen, dus inclusief de nieuwe
begeleiderspassen die moeten worden aangevraagd als gevolg van
verlies van de begeleiderspas of door een verandering in de (gegevens
van) begeleiders die op de pas staan.
Het bovenstaande houdt in dat voor de berekeningen is uitgegaan van de
volgende cijfers:
Aantal deelnemers per jaar: 43.000 (2015)
Aantal begeleiders per deelnemer: 2,5
Aantal aanvragen begeleiderspassen per jaar: 38.000 (2015)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

21

Het verschil in deelnemers en het aantal aangevraagde begeleiderspassen
komt doordat het aantal deelnemers is bepaald aan de hand van het
aantal geslaagde deelnemers bij het CBR. is zijn dus niet het aantal
deelnemers dat het rijbewijs aanvraagt. Wat opvalt is dat in de eerder
genoemde procesevaluatie 12% van de deelnemers wacht met het
aanvragen van het rijbewijs totdat zij 18 jaar zijn geworden en daarom
hoeven zij geen begeleiderspas aan te vragen.
Deelnemers
Bij de invoering van het experiment is uitgegaan van 20.000 deelnemers
per jaar, 30 minuten per deelnemers voor de kennisname van de opzet, en
30 minuten voor het aanvragen van de begeleiderspas. Bij het experiment
ging het daarom om 20.000 uur aan administratieve lasten per jaar voor
de deelnemers.
Via een online aanvraagformulier kan de begeleiderspas worden
aangevraagd. De inschatting is dat hier nog steeds ongeveer een half uur
voor nodig is, inclusief het lezen van de voorwaarden en de opzet, en de
betaling via IDeal. De extra 30 minuten waar bij de invoering van het
experiment nog rekening werd gehouden, zijn vervallen. De mogelijkheid
van begeleid rijden is inmiddels algemeen bekend. Ten tijde van de
invoering van het experiment was dit nog anders, omdat nog aan de
bekendheid van begeleid rijden moest worden gewerkt. In totaal hebben
de deelnemers aan begeleid rijden hierdoor te maken met 43.000 x 0,5 uur
is 21.500 uur aan administratieve lasten per jaar.
Begeleiders
Bij de invoering van het experiment is uitgegaan van 50.000 begeleiders
per jaar, 30 minuten per begeleider voor de kennisname van de opzet en
doelstelling van begeleid rijden, en 15 minuten voor het digitaal invullen
van het formulier. Dit resulteerde in 37.500 uur aan administratieve lasten
per jaar voor de begeleiders.
Potentiële begeleiders van de deelnemers aan begeleid rijden moeten zich
ook na de definitieve invoering aanmelden. Het invullen van het digitale
formulier kost ze naar verwachting 15 minuten, inclusief inloggen via
DigiD. De 30 minuten per begeleider voor kennisname van de opzet en
doelstelling van begeleid rijden blijft aangehouden, omdat de verwachting
is dat de begeleiders (meestal ouders/verzorgers) goed de achtergrond en
doelstelling van begeleid rijden willen weten voordat zij zich opgeven als
begeleider.
Er zijn in totaal 38.000 x 2,5 is 95.000 begeleiders per jaar, die per persoon
45 minuten aan administratieve lasten hebben. Per jaar komt dit uit op
71.250 uur aan administratieve lasten.
Verschillen ten opzichte van het experiment
De definitieve invoering van begeleid rijden verandert niets aan de in het
kader van het experiment bestaande verplichtingen. De verschillen in de
administratieve lasten ten opzichte van het experiment zijn minimaal. Het
aantal deelnemers van 20.000 per jaar is inmiddels achterhaald en bij de
huidige berekening wordt uitgegaan van het hoogste aantal deelnemers
per jaar (43.000 in 2015).
Tegenover de hogere administratieve lasten door een verdubbeling van
het aantal deelnemers staat een besparing als gevolg van de bekendheid
van het experiment. Tot 1 maart 2016 waren al bijna een half miljoen
personen bekend geraakt met het experiment, waarvan er bijna 150.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

22

jongeren en circa 350.000 begeleiders. Dit zijn alleen de personen die
rechtstreeks in contact zijn gekomen met begeleid rijden, en nog zonder
de personen die op de hoogte zijn van het bestaan van begeleid rijden. De
bekendheid van en interesse in begeleid rijden is de laatste jaren enorm
toegenomen. In het kader van de administratieve lasten neemt de tijd ter
kennisneming van de opzet daarom enorm af.
In het tijdelijk besluit waarin het experiment is toegelicht is gereageerd op
het advies van ACTAL van 7 april 2011. Hierin schetst ACTAL de
mogelijkheid van een minder belastend alternatief voor de controle van
de begeleider. Volstaan zou kunnen worden met de eis dat de begeleider
ten minste tien jaar in het bezit zou moeten zijn van een rijbewijs. In
paragraaf 4.d is toegelicht waarom de begeleiderspas gehandhaafd blijft
en niet voor een ander alternatief is gekozen.
Verlaging administratieve lasten door jongeren die niet langer apart
rijbewijs AM halen
In het onderzoek van SWOV uit 201421 staat het volgende over het
behalen van het AM-rijbewijs in relatie tot begeleid rijden: «Van de
jongeren die nog geen bromfietsrijbewijs hadden, rijdt nu 13% een enkele
keer en 21% regelmatig op een bromfiets. Uiteraard is niet uit te sluiten
dat een deel van deze jongeren, als begeleid rijden niet had bestaan, ook
een rijbewijs AM hadden gehaald.» Hierin staat aangegeven dat dus 34%
wel eens op een bromfiets heeft gereden, maar er is niet concreet de
vraag gesteld of jongeren het behalen van het AM-rijbewijs ook overslaan
doordat zij nu eerder het B-rijbewijs kunnen halen. De aanname in het
tijdelijk besluit over de invoering van begeleid rijden blijft daarom
overeind. Hierin staat dat maximaal 20% van de jongeren die aan begeleid
rijden meedoet de keuze zal maken om het behalen van het AM-rijbewijs
over te slaan. In de huidige berekening gaat het daarom om 8.600
deelnemers.
Tijdsbeslag theorie-examen AM: 30 minuten22.
Kosten theorie-examen AM: € 31,0023.
Voor het theoriegedeelte van het rijbewijs AM bespaart dit 4.300 uur en
€ 266.600,– aan administratieve lasten per jaar.
In het Tijdelijk besluit begeleid rijden werd uitgegaan van de zogenaamde
nulmeting administratieve lasten, waarbij er vanuit werd gegaan dat een
tijdsbeslag van 2 uur en 50 minuten (170 minuten) voor het theorieexamen en hetzelfde tijdsbeslag voor het praktijkexamen benodigd was.
Een bedrag van € 5,76 voor het theorie-examen en een bedrag van € 5,84
voor het praktijkexamen. In de huidige berekening wordt uitgegaan van
de in de regelgeving vastgelegde duur en de door het CBR vastgestelde
kosten voor het theorie- en praktijkexamen.
Tijdsbeslag praktijkexamen AM: 45 minuten24.
Kosten praktijkexamen AM: € 104,0025.
Voor het praktijkexamen van het rijbewijs AM bespaart dit 6.450 uur en
€ 894.400,– aan administratieve lasten.
De administratieve lasten als gevolg van minder deelnemers aan het
theorie- en praktijkexamen voor het AM-rijbewijs resulteert in een
21

Begeleid rijden in de praktijk. Vragenlijstonderzoek onder 2toDrivers en hun coaches.
R-2014-15A.
22
https://www.cbr.nl/11213.pp
23
https://www.cbr.nl/11213.pp
24
https://www.cbr.nl/11215.pp
25
https://www.cbr.nl/11215.pp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

23

verlaging van de administratieve lasten van in totaal 10.750 uur en
€ 1.161.000,–.
Verlenging geldigheid theoriecertificaat rijbewijs AM, A en B van 1 naar
1,5 jaar
Bij de invoering van het experiment begeleid rijden is besloten om de
geldigheid van het theorie-examen te verlengen naar 1,5 jaar. Het CBR
heeft bij de invoering van het experiment begeleid rijden in 2011
aangegeven dat deze verlenging zal leiden tot zo’n 6.000 minder
herexamens als gevolg van het verstrijken van de geldigheid van het
certificaat. Dit uitgangspunt van 6.000 minder herexamens blijft gehandhaafd.
Tijdsbeslag theorie-examen AM: 30 minuten26.
Kosten theorie-examen AM: € 31,0027.
Dit betekent dat er hierdoor 3.000 uur en € 186.000,– aan administratieve
lasten wordt bespaard.
Totaal
Experiment
tijd

Definitieve invoering
kosten

tijd

Verschil
kosten

tijd

kosten

Aanvraag begeleiderspas door deelnemers
Deelnemers
Per deelnemer
Totaal

20.000
60 min.
20.000 uur

43.000
30 min.
21.500 uur

+ 23.000
– 30 min.
+ 1.500 uur

95.000
45 min.
71.250 uur
92.750 uur

+ 45.000
0
+ 33.750 uur
+ 35.250 uur

Aanmelding voor begeleiderspas door begeleiders
Deelnemers
Per deelnemer
Totaal
Totaal toename

50.000
45 min.
37.500 uur
57.500 uur

Besparing AM theorie
Deelnemers
Per deelnemer
Totaal

4.000
(20%)
170 min.
11.333 uur

4.000
(20%)
€ 5,76
€ 23.040,–

8.600
(20%)
30 min.
4.300 uur

8.600
(20%)
€ 31,–
€ 266.600,–

+ 4.600

+ 4.600

– 140 min.
– 7.033 uur

+ € 25,24
+ € 243.560

4.000
(20%)
170 min.
11.333 uur

4.000
(20%)
€ 5,84
€ 23.360,–

8.600
(20%)
45 min.
6.450 uur

8.600
(20%)
€ 104,–
€ 894.400,–

+ 4.600

+ 4.600

– 125 min.
– 4.883 uur

+ € 98,16
+ € 871.040

6.000
30 min.
3.000 uur
13.750 uur

6.000
€ 31,00
€ 186.000,–
€ 1.347.000,–

0
– 140 min.
– 14.000 uur
– 25.916 uur

0
+ € 25,24
+ € 148.040
+ € 1.266.040,–

Besparing AM praktijk
Deelnemers
Per deelnemer
Totaal

Besparing door verlenging geldigheid theoriecertificaat
Deelnemers
Per deelnemer
Totaal
Totaal afname

6.000
170 min.
17.000 uur
39.666 uur

6.000
€ 5,76
€ 34.560,–
€ 80.960,–

Bij de aanvraag van de begeleiderspas van de deelnemers en de
aanmelding voor de begeleiderspas van de begeleiders is er derhalve
sprake van een toename van de administratieve lasten (35.250 uur). Bij
AM theorie, besparing AM praktijk en de verlenging van de geldigheid van
26
27

https://www.cbr.nl/11213.pp
https://www.cbr.nl/11213.pp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

24

het theoriecertificaat is er daarentegen sprake van een besparing en dus
een verlichting van de administratieve lasten (25.916 uur en
€ 1.266.040,–). In totaal resulteert dit in een toename aan administratieve
lasten van 9.334 uur en een afname in kosten van € 1.266.040,– per jaar.
Deze verschillen kunnen grotendeels verklaard worden door het grote
verschil in de tijdsduur en de kosten waarmee wordt gerekend per
theorie- en praktijkexamen voor het rijbewijs. In het Tijdelijk besluit ging
het hier om tijdsduur van bijna 3 uur en kosten van ongeveer zes euro
voor een examen, terwijl het CBR nu aangeeft dat het bij een examen gaat
om minder dan 1 uur en om tientallen euro’s voor een examen. De
tijdsduur voor het afleggen van een examen is dus veel korter geworden,
maar de kosten zijn veel hoger geworden.
Wanneer niet naar de besparing van het AM-rijbewijs wordt gekeken, dan
valt op dat de administratieve lasten toenemen met 35.250 uur. Dit is
grotendeels te verklaren door het toegenomen aantal deelnemers en
aantal begeleiders.
Tot slot wordt nog opgemerkt dat deelnemers niet verplicht zijn om deel
te nemen aan begeleid rijden. Het is een zelfstandig besluit om deel te
nemen aan begeleid rijden, waar een geringe verhoging van de administratieve lasten tegenover staat.
7. Advisering en consultatie
Het wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan de RDW, het CBR, de
politie en het OM. Deze instanties staan positief tegen over definitieve
invoering van begeleid rijden, maar hebben op enkele onderdelen
opmerkingen gemaakt. Op de inhoud hiervan is elders in de memorie van
toelichting, bij de bespreking van de desbetreffende punten, ingegaan
Internetconsultatie
Op 2 juni 2016 is het wetsvoorstel met bijbehorende memorie van
toelichting gedurende een periode van vier weken (tot en met 3 juli 2016)
opengesteld voor internetconsultatie. Er zijn in totaal vijf reacties
binnengekomen, waarvan twee openbaar. De reacties zijn afkomstig van
de ANWB, een belangenvereniging en drie particulieren.
Algemeen
De ANWB en een particulier zijn positief over de regeling in het algemeen.
Zij hebben nog wel enige opmerkingen. De ANWB benadrukt dat begeleid
rijden een positieve bijdrage levert aan verkeersveiligheid, en dat het
slagingspercentage van begeleid rijden-kandidaten hoger is dan bij
gewone kandidaten.
Regelgeving rond de begeleider
De meeste opmerkingen betreffen de rol en de positie van de begeleider.
Een belangenvereniging is van mening dat een begeleider minimaal één
maar wellicht meerdere rijlessen over het zijn van begeleider zou moeten
bijwonen, omdat het voor de meeste begeleiders niet duidelijk zou zijn
wat er van hen verwacht wordt. In de regelgeving worden eisen aan het
gedrag van de begeleider gesteld. Zo mag deze niet onder invloed van de
rijvaardigheid beïnvloedende stoffen zijn en moet de begeleider van
onbesproken gedrag blijven tijdens de begeleidingsperiode. De vraag
wordt door deze participant gesteld wie de verantwoordelijke persoon,
wanneer de begeleider onder invloed is, en of van een adolescent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

25

verwacht mag worden dat hij weigert om te gaan rijden als een jongere
onder invloed is. Ook wordt gevraagd wie waar voor verantwoordelijk is.
De belangenvereniging vraagt zich af welke kosten zijn verbonden aan
omwisseling in verband met bijvoorbeeld het zoekraken van de pas.
Een particulier merkt op dat het erop lijkt dat in artikel 162, vierde lid, aan
de opsporingsambtenaar wordt voorgesteld om twee verboden op te
leggen. Eerst een regulier rijverbod en daarna een begeleidingsverbod. Hij
stelt daarom voor de formulering van dit nieuwe artikellid zodanig te
wijzigen dat het rijverbod van rechtswege ook een begeleidingsverbod
inhoudt.
Deze participant wijst er tevens op dat er enige gaten in de regelgeving
lijken te zitten. Een begeleider die wordt gepakt krijgt tegelijkertijd een rijen begeleidingsverbod, een bestuurder daarentegen die wordt gepakt
krijgt alleen een rijverbod en mag nog wel begeleiden. Het rijverbod zou
dus altijd tevens een begeleidingsverbod in moeten houden. Hij merkt
hierbij op dat in artikel 160 en 162 niet lijkt te worden geregeld dat degene
die op het punt staat te gaan begeleiden eveneens onderworpen moet
kunnen worden aan een voorlopige ademluchtcontrole en een rijverbod
opgelegd moet kunnen krijgen. De participant doet een aantal tekstvoorstellen ter verbetering van deze artikelen.
Termijn aanvraag rijbewijs
De ANWB merkt op dat uit de procesevaluatie blijkt dat 12% van de
geslaagde begeleid rijden-kandidaten het rijbewijs pas op 18 jarige leeftijd
aanvraagt bij de gemeente. Hierdoor doen deze kandidaten, wanneer zij
met 17 jaar het rijexamen positief hebben afgelegd, in feite een jaar geen
ervaringskilometers op, en hun vaardigheden kunnen zo wegzakken. De
ANWB vindt dit onwenselijk, en stelt voor om bijvoorbeeld een minimale
hoeveelheid kilometers onder begeleiding te verplichten, dan wel het
aanvragen van het rijbewijs bij de gemeente te verplichten binnen
bijvoorbeeld een maand.
Duur van het beginnersrijbewijs
De ANWB merkt op dat door de duur van het beginnersrijbewijs op 5 jaar
te stellen vanaf het moment dat men het B rijbewijs heeft (en dus niet 7
jaar vanaf het moment dat men een AM of T rijbewijs heeft), het aantrekkelijker wordt gemaakt voor deelnemers om aan 2toDrive mee te doen.
Omdat elk rijbewijs zijn specifieke kenmerken heeft en dus ook zijn
specifieke veiligheidsaspecten, stelt de ANWB voor te onderzoeken of het
mogelijk is voor elk gehaald rijbewijs een vaste periode van 5 jaar als
beginnersrijbewijs in te stellen.
Beginleeftijd beginnende automobilisten
Een particulier vraagt zich af of het, gezien het gedrag van veel automobilisten die met 18 jaar het rijbewijs hebben gehaald, niet beter zou zijn de
leeftijd aan te passen naar 21 jaar.
Geldigheidsduur Eigen Verklaring
Een belangenvereniging adviseert om de geldigheidsduur van de Eigen
Verklaring te verlengen van 1 jaar naar anderhalf jaar, zeker wanneer er
geen medische beperkingen zijn, om te voorkomen dat er ongelijkheid is
in de aanvraag/afhandelingsprocedure is binnen het CBR.
Op de passende plaatsen in de toelichting is een reactie op deze punten
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

26

8. Communicatie
In de periode tussen de start van het experiment in 2011 en nu is veel
gedaan aan de communicatie over begeleid rijden. Dit is ook af te lezen
aan de grote interesse en het aantal aanmeldingen voor begeleid rijden.
Bij het experiment werd uitgegaan van 20.000 deelnemers per jaar, terwijl
het jaar 2015 nu 43.000 deelnemers had.
Sinds de start van de communicatie over begeleid rijden in juni 2011 heeft
TeamAlert een goed bezochte website (www.2toDrive.nl) opgezet met alle
informatie over het experiment en het gemakkelijk aanvragen van de
begeleiderspas. Daarnaast heeft TeamAlert door middel van online
campagnes en door het inzetten van free publicity gewerkt aan het
vergroten van de bekendheid van begeleid rijden. In 2015 is de website
352.700 keer geraadpleegd. Alles wat jongeren, ouders en eventuele
andere begeleiders willen weten over begeleid rijden is op één plek te
vinden en de website biedt de mogelijkheid om eenvoudig de begeleiderspas aan te vragen. Tevens biedt de website de mogelijkheid tot het
stellen van vragen.
De doelgroep van begeleid rijden vernieuwt continu, nieuwe groepen
jongeren worden 16 jaar en kunnen deelnemen aan begeleid rijden. Deze
groep jongeren brengt ook nieuwe begeleiders met zich mee. Het is
daarom van belang dat de communicatie door blijft gaan en nieuwe
groepen jongeren en begeleiders worden geïnformeerd over begeleid
rijden.
Ook de RDW heeft een webpagina over de voorlichting over het
aanvragen van de begeleiderspas en vervolgens het rijbewijs. Het CBR
communiceert over de examens ten behoeve van het te behalen rijbewijs.
Tenslotte zullen de politie en het OM er voor zorgen dat hun medewerkers
op de hoogte worden gesteld van de regels voor het begeleid rijden.
9. Overgangsrecht en inwerkingtreding
Inwerkingtreding zal plaatsvinden op een bij apart koninklijk besluit
vastgesteld tijdstip. Het is gewenst de bedoeling de definitieve invoering
zo veel mogelijk te laten aansluiten op de einde van de looptijd van het
experiment, op 31 oktober 2017, dan wel zo kort mogelijk daarna te laten
ingaan. Rekening zal worden gehouden met artikel 8 van de Tijdelijke
Referendumwet. Wat de vaste verandermomenten betreft zal zo nodig
gebruik worden gemaakt van de uitzonderingsgrond hoge c.q. buitensporige) private of publieke voor- of nadelen: het niet laten aansluiten zal
tot nadelen kunnen leiden voor jongeren die in het kader van het
experiment zijn begonnen met lessen, maar nog niet zo ver zijn dat ze
voor het einde van het experiment een rijbewijs kunnen aanvragen.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel I, onderdeel A
Dit onderdeel bevat de aanvulling van artikel 1 met drie nieuwe begripsomschrijvingen, te weten de begripsomschrijvingen van het begeleiden,
de begeleider en die van de begeleiderspas. Kenmerk van het begeleiden
is dat de begeleider de jonge bestuurder waar nodig tips geeft samenhangende met het besturen van het motorrijtuig. In de definitiebepaling van
begeleider is opgenomen dat als begeleider wordt aangemerkt de
persoon die op begeleiderspas is vermeld en die is gezeten op de zitplaats
naast de bestuurder (en ook aan de overige gestelde eisen voldoet). Dit
betekent dat een op de begeleiderspas voorkomende persoon die op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

27

zitplaats naast de zeventienjarige bestuurder zit per definitie wordt
aangemerkt als begeleider. Dit is van belang voor de handhaving van de
strafbepalingen die betrekking hebben op de begeleider. Een uitvlucht die
er bijvoorbeeld op neer komt dat de betrokkene weliswaar op de zitplaats
naast de zeventienjarige bestuurder zit, maar in dit geval niet als
begeleider, maar als passagier die niet optreedt als begeleider (omdat hij
immers onder invloed niet goed kan begeleiden), is daarmee niet
mogelijk. Bij de formulering van de definitiebepalingen is rekening
gehouden met de ter zake door het OM gemaakte opmerkingen.
Artikel I, onderdeel B
In de in dit onderdeel opgenomen aanpassing van artikel 4b, onderdeel n,
zijn de nieuwe taken vastgelegd van de RDW die specifiek betrekking
hebben op het begeleid rijden. Het gaat hier om de behandeling van de
aanvragen tot afgifte van een begeleiderspas en de afgifte van die
begeleiderspas, en het registreren van gegevens in het rijbewijzenregister
betreffende de begeleiderspas.
Artikel I, onderdeel C, en de artikelen III, onder 1, en IV, onder 1
Artikel I, onderdeel C, bevat een tweetal wijzigingen van artikel 8.
Allereerst betreft het de aanpassing van artikel 8, eerste en tweede lid, om
ook de begeleider die onder invloed is van de rijvaardigheid beïnvloedende middelen strafbaar te stellen. Zoals ook in de artikelsgewijze
toelichting op onderdeel A is opgemerkt, geldt de persoon die op de
begeleiderspas is vermeld en die is gezeten op de zitplaats naast de
zeventienjarige bestuurder, per definitie als begeleider.
Verder is op dit punt sprake van een samenloop met de wet van
26 september 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in
verband met het verbeteren van de aanpak van rijden onder invloed van
drugs (Stb. 2014, 353). Die wet voegt een nieuw vijfde lid in in artikel 8,
met voor bepaalde, bij algemene maatregel van bestuur vast te leggen,
drugs specifieke limieten. Tevens wordt krachtens dat lid de limiet
vastgelegd indien er sprake is van een combidelict (betrokkene wordt
betrapt op rijden onder invloed van verschillende soorten drugs, of van
alcohol en drugs). Het is uiteraard de bedoeling dat dit lid ook gaat gelden
voor de begeleider. Daarom wordt in de artikelen III, en IV, onder 1,
voorzien in samenloopbepalingen, de ene voor het geval de wet van
26 september 2014 eerder in werking treedt dan het voorliggende
wetsvoorstel (artikel III) en de andere voor het geval die wet later in
werking treedt dan het onderhavige wetsvoorstel (artikel IV).
De tweede aanpassing betreft de aanpassing van de definitie wanneer
iemand als beginnende bestuurder wordt aangemerkt. Dit is geregeld
door herformulering van artikel 8, derde lid, aanhef. Deze aanpassing is
reeds in het algemeen deel van de toelichting (paragraaf 4l) toegelicht.
Ook op dit punt is rekening gehouden met de ter zake door het OM
gemaakte opmerkingen. Op de opmerkingen van het OM betreffende de
beginnerstermijn is reeds elders in de memorie van toelichting ingegaan.
Artikel I, onderdelen D en J
In artikel 111 is de afgifteprocedure geregeld voor degenen die de in de
derde rijbewijsrichtlijn vastgestelde minimumleeftijden hebben bereikt (in
dit geval 18 jaar voor de rijbewijscategorieën B en BE). Deze minimumleeftijden zijn vastgelegd in het Reglement rijbewijzen. Zoals in het
algemeen deel van de memorie van toelichting is aangegeven, biedt de
derde rijbewijsrichtlijn de lidstaten de mogelijkheid om voor de catego-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

28

rieën B en BE ook een rijbewijs voor die categorieën af te geven aan
personen die de leeftijd van zeventien jaar hebben bereikt. Voorwaarde is
dan wel dat dat rijbewijs tot de achttiende verjaardag alleen geldig is op
het grondgebied van de lidstaat van afgifte.
Artikel 110 geeft de basis om bij algemene maatregel van bestuur de
leeftijden voor het besturen van motorrijtuigen vast te stellen. Op basis
van dit artikel is de nu geldende leeftijd van 18 jaar voor de rijbewijscategorie B vastgesteld en zal straks voor deelnemers aan begeleid rijden de
leeftijd van 17 jaar worden vastgesteld. Artikel 111 bevat basis voor de
reguliere aanvraagprocedure van rijbewijzen. In onderdeel D is als kern
van de definitieve invoering van het begeleid rijden een nieuw artikel 111a
opgenomen, waarin, in aanvulling op de reguliere aanvraagprocedure uit
artikel 111 van de wet, een aparte aanvraagprocedure is opgenomen voor
het begeleid rijden met daarin de hoofdlijnen hiervoor. De keuze voor
deze optie is ingegeven door de wens binnen de structuur van de wet aan
te geven dat er voor deelnemers aan begeleid rijden aanvullende
voorwaarden gelden voor de aanvraag van het rijbewijs en de hoofdlijnen
hiervan vast te leggen.
In het eerste lid van het nieuwe artikel 111a is vastgelegd dat afgifte van
een rijbewijs B aan een aanvrager tussen de 17 en 18 jaar, in aanvulling
van de algemeen geldende eisen voor afgifte van een rijbewijs, alleen kan
plaatsvinden als in het rijbewijzenregister is geregistreerd dat ten aanzien
van de aanvrager een begeleiderspas is afgegeven. Tevens wordt in dit
eerste lid bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur nadere
voorwaarden worden gesteld aan de afgifte van dat rijbewijs B. Deze
voorwaarden hebben betrekking op de eis van de begeleiderspas, de
aanvraagprocedure voor die begeleiderspas en de eisen waaraan de
begeleider moet voldoen. Tevens is bepaald dat de kosten van de
begeleiderspas worden vastgesteld door de RDW.
In het tweede lid is bepaald dat artikel 114 van de WVW 1994 van
overeenkomstige toepassing op de aanvraagprocedure van de begeleiderspas. Dit betekent dat het ook voor het verkrijgen van een begeleiderspas verboden is opzettelijk onjuiste opgaven te doen, onjuiste
inlichtingen te verschaffen en onjuiste bewijsstukken en nadere
bescheiden te overleggen.
In het derde lid is het verbod opgenomen voor de deelnemer aan begeleid
rijden om voor zijn achttiende verjaardag buiten Nederland een motorrijtuig van de categorie B te besturen, zonder geldige begeleiderspas en
zonder dat een begeleider naast hem zit, die aan de vastgestelde eisen
voldoet.
In het vierde en vijfde lid is aangegeven in welke gevallen de begeleiderspas ongeldig wordt, respectievelijk ongeldig wordt verklaard. Omdat
een begeleiderspas relatief kort geldig is (totdat de betrokken jongere
achttien jaar is geworden), is afgezien van een verplichting tot inleveren
van de begeleiderspas. Wel wordt de ongeldigheid, respectievelijk
ongeldigverklaring geregistreerd in het rijbewijzenregister, zodat de politie
een en ander kan controleren. De ongeldigverklaring gaat in met ingang
van de zevende dag na de dag waarop de ongeldigverklaring aan de
houder van de begeleiderspas is bekend gemaakt. Dit laatste is geregeld
in het vijfde lid. Voor de volledigheid wordt erop gewezen dat gegevens
betreffende de begeleiderspas, derhalve ook gegevens betreffende een
ongeldigverklaring of de ongeldigheid, worden geregistreerd in het
rijbewijzenregister en daarmee kenbaar zijn voor politie en OM.
In het zevende lid is bepaald dat het model van de begeleiderspas bij
ministeriële regeling worden vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

29

Deze bepalingen zijn inhoudelijk ongewijzigd overgenomen uit hoofdstuk
VIIIA van het Reglement rijbewijzen.
Artikel 111b
Voorafgaand aan de vermelding van een begeleider op de begeleiderspas
zijn de verkeersantecedenten van de potentiële begeleider gecontroleerd.
Dit laat onverlet dat zich daarna, tijdens de periode dat hij kan begeleiden,
een van de situaties voordoet, die vooraf ertoe zouden hebben geleid dat
betrokkene niet als begeleider op de begeleiderspas zou zijn vermeld. Zo
kan bijvoorbeeld het rijbewijs van de begeleider ongeldig worden,
ongeldig worden verklaard, of worden ingevorderd. Omdat de eisen
waaraan de toekomstige begeleider moet voldoen teneinde op de pas te
kunnen worden vermeld op het niveau van het Reglement rijbewijzen
(algemene maatregel van bestuur) verder worden uitgewerkt, wordt
voorgesteld ook de eisen waaraan de begeleider tijdens het begeleiden
moet blijven voldoen, bij algemene maatregel van bestuur op te nemen.
Wel is hierbij expliciet aangegeven dat deze nadere eisen alleen
betrekking kunnen hebben op het rijbewijs of het verkeersgedrag van de
begeleider. Verwezen wordt naar paragraaf 4.c van het algemeen deel van
de toelichting.
Artikel 177
In de in onderdeel J opgenomen aanpassing van artikel 177 is overtreding
van artikel 111a, tweede, derde en zevende lid, strafbaar gesteld. De
uitwerking van het verbod om te begeleiden als zich later bij algemene
maatregel van bestuur (het Reglement rijbewijzen) aangewezen omstandigheden hebben voorgedaan, zal in het Reglement rijbewijzen expliciet
worden aangewezen als strafbaar feit. Het is dan strafbaar op grond van
artikel 177, eerste lid, onderdeel d, van de wet.
Met enkele tekstuele aanpassingen is tegemoet gekomen aan enkele
vragen van het OM.
Artikel I, onderdeel E
In de in dit onderdeel opgenomen aanpassing van artikel 126 zijn enkele
aanvullingen opgenomen betreffende het registreren van gegevens
betreffende de begeleiderspas. Nadere precisering van deze gegevens zal
plaatsvinden in het Reglement rijbewijzen. De RDW moet op grond van
artikel 129 de RDW een privacyreglement opstellen. Hierin worden nadere
regels gesteld betreffende de registratie van de op grond van artikel 126,
tweede lid, van de wet bedoelde gegevens in het rijbewijzenregister. Het
reglement zal derhalve ook moeten ingaan op de gegevens betreffende de
begeleiderspas die op grond van de aanvulling van onderdeel E zullen
worden geregistreerd. De gegevens betreffende de begeleiderspas zullen
gedurende zes jaar worden bewaard. Dit heeft enerzijds te maken met de
evaluatie, maar daarnaast is deze termijn nodig, omdat de gegevens
nodig kunnen zijn in verband met strafzaken. Naast het privacyreglement
heeft de RDW ook een Basisselectiedocument waarin, rekening houdend
met de Archiefwet, de bewaartermijnen voor de gegevens uit de
verschillende registers van de RDW zijn vastgelegd. Hierin zullen ook de
bewaartermijnen voor de gegevens betreffende de begeleiders en de
begeleiderspassen worden vastgelegd. Het BRD zal daartoe worden
aangepast en worden gepubliceerd in de Staatscourant. Daarmee is
voldaan aan de eis betreffende de kenbaarheid, terwijl tevens de
gegevens niet langer worden bewaard dan strikt nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

30

Artikel I, onderdeel F, en IV, onder 2
In artikel I, onderdeel F, zijn twee aanpassingen opgenomen van artikel
160. Allereerst gaat het om de bepaling dat de bestuurder niet alleen zijn
rijbewijs, maar ook de begeleiderspas behoorlijk ter inzage moet afgeven.
Verder bevat dit onderdeel onder 2 en 3 aanpassingen die ertoe leiden dat
ook de begeleider verplicht is medewerking te verlenen aan een voorlopig
onderzoek van uitgeademde lucht en de aanwijzingen die de opsporingsambtenaar in dat kader geeft, op te volgen. Mocht op het tijdstip van
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel de eerdergenoemde wet van
26 september 2014 in werking zijn getreden en de formulering van artikel
160, vijfde lid, zijn aangepast, dan dient de begeleider ook zijn
medewerking te verlenen aan een onderzoek van de psychomotorische
functies en de oog- en spraakfuncties, ter vaststelling van een mogelijke
overtreding van artikel 8, eerste of vijfde lid, of een onderzoek van s
In het vierde onderdeel van onderdeel F is de aanvulling opgenomen op
grond waarvan de begeleider verplicht wordt zijn rijbewijs behoorlijk ter
inzage te overhandigen. Op deze manier kan worden gecontroleerd of de
persoon die naast de jonge bestuurder zit, ook inderdaad de begeleider is
die op de begeleiderspas vermeld staat. Als de politie bij controle
constateert dat een begeleider nog in het bezit is van een rijbewijs ten
aanzien waarvan een inleverplicht geldt, is de politie op grond van artikel
161, eerste lid, bevoegd dat rijbewijs van de begeleider in te nemen. De
consequentie is dat de begeleider dan niet verder mag begeleiden. Staat
er nog een andere persoon op de begeleiderspas die wel in het bezit is
van een geldig rijbewijs, dan kan die de begeleiding over nemen. Anders
kan de jonge rijbewijshouder totdat de begeleider weer de beschikking
heeft gekregen over een geldig rijbewijs B tot zijn achttiende verjaardag
geen motorrijtuig van de categorie B besturen. Voor de consequenties
hiervan voor de jongere en voor de begeleiderspas wordt verwezen naar
paragraaf 4.i van het algemeen deel van de memorie van toelichting.
In artikel IV, onder 2, is een samenloopbepaling opgenomen voor het
geval de wet van 26 september 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met het verbeteren van de aanpak van rijden
onder invloed van drugs (Stb. 2014, 353) later in werking treedt dan deze
wet.
Artikel I, onderdeel G
De in onderdeel G opgenomen aanvulling van artikel 162 betreft het
voorstel om de begeleider ten aanzien van wie wordt vastgesteld dat hij
onder zodanige invloed van alcohol verkeert dat hij niet langer tot
besturen of begeleiden in staat moet worden geacht, een rij- en begeleidingsverbod op te leggen van ten hoogste 24 uur. In onderdeel I is het
negeren van dit rij- en begeleidingsverbod strafbaar gesteld. Er is, zo kan
worden geantwoord op een reactie in het kader van de internetconsultatie, alsmede in reactie op het advies van de politie, niet voor gekozen
om ook het aanstalten te maken om te begeleiden strafbaar te stellen,
indien de begeleider die daartoe aanstalten maakt onder een zodanige
invloed van het gebruik van een stof als bedoeld in artikel 8, eerste lid,
verkeert, dat hij onvoldoende in staat is om een voertuig behoorlijk te
besturen of behoorlijk als begeleider op te treden. Dit heeft te maken met
het feit dat dit zeer moeilijk te controleren en te handhaven zal zijn. Verder
is de begeleider, als hij eenmaal begeleidt, zelf ook strafbaar als hij dat
doet onder invloed van alcohol of drugs. Wel is het advies van de politie
overgenomen om ook de bestuurder die tevens is geregistreerd als
begeleider een begeleidingsverbod op te leggen voor dezelfde duur als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

31

het rijverbod. Op deze manier wordt voorkomen dat een bestuurder als
begeleider zal kunnen optreden.
Artikel I, onderdeel H
Teneinde de begeleider te kunnen vaststellen of de begeleider zich
schuldig maakt aan begeleiden onder invloed is in de in dit onderdeel
voorgestelde aanvulling van artikel 163 dat artikel van overeenkomstige
toepassing verklaart.
Artikel I, onderdeel I
In de in dit onderdeel opgenomen aanpassing van artikel 177 zijn de
strafbaarstellingen verband houdende met de voorgestelde aanpassingen
van de
artikelen 162 en 163.
Artikel II
Het is wenselijk om ook na de definitieve invoering van het begeleid rijden
dit te blijven evalueren. Daartoe strekt dit artikel.
Artikelen III en IV
Deze artikelen bevatten samenloopbepalingen met de wet van
26 september 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in
verband met het verbeteren van de aanpak van rijden onder invloed van
drugs (Stb. 2014, 353).
Artikelen V en VI
Deze artikelen bevatten samenloopbepalingen met de wet van
28 september 2016, houdende wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de introductie van de bevoegdheid tot het bevelen
van een middelenonderzoek bij geweldplegers en enige daarmee
samenhangende aanvullende wijzigingen van de Wegenverkeerswet 1994
(Stb. 2016, 353). Enerzijds betreft het samenloopbepalingen omdat beide
wetten wijzigingen doorvoeren in dezelfde artikelen. Anderzijds betreft het
alsnog doorvoeren van enkele onjuiste verwijzingen, die abusievelijk in de
wet van 28 september 2016 verwijzingen niet waren meegenomen.
Artikel VII
In dit artikel is een omhangbepaling opgenomen. Nadat het onderhavige
wetsvoorstel is aanvaard door het parlement, tot wet is verheven en in
werking is getreden, berust de Regeling vaststelling modellen rijbewijzen
en daarmee verband houdende formulieren, waarin het model van de
begeleiderspas is opgenomen, mede op artikel 111a, zesde lid, van de
Wegenverkeerswet 1994.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 693, nr. 3

32