Toelichting cijferbasis concept NPE

Inhoudsopgave
1.

Inleiding

3

1.2.

Leeswijzer

4

2.

Aanpak op hoofdlijnen

5

2.2.

Wijze van verantwoording cijfers

6

3.

Toelichting elektriciteitsketen

8

3.2.

Inzet van elektriciteit als eindgebruik

11

1.1.

2.1.

3.1.

3.3.

Status en doel cijfers concept-NPE

Kwantificering van ontwikkelbeeld in drie stappen

Energiebronnen voor elektriciteit

3

5

9

Inzet van elektriciteit in andere ketens en verliezen

12

4.

Toelichting waterstofketen

13

4.2.

Inzet van waterstof als eindgebruik

4.1.

Energiebronnen voor waterstof

14

Inzet van waterstof in andere ketens en verliezen

16

5.

Toelichting koolstofketen

17

5.2.

Inzet van koolstof als eindgebruik

4.3.

5.1.

5.3.

Energiebronnen voor koolstofdragers

18

Inzet van koolstof in andere ketens en verliezen

21

6.

Toelichting warmteketen

6.2.

Inzet van warmte als eindgebruik

6.1.

6.3.

15

19

23

Energiebronnen voor warmte

24

Inzet van warmte in andere ketens en verliezen

25

25

2

Toelichting cijferbasis concept NPE

1.

Inleiding

Het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) biedt een duidelijke ontwikkelrichting voor

het energiesysteem tot 2050. Met het NPE maakt het kabinet richtinggevende keuzes
die de basis leggen voor de ontwikkeling van het energiesysteem. Op weg naar het
definitieve NPE heeft het kabinet het concept-NPE opgesteld. Het concept-NPE is

gevoed door verschillende ambtelijke werkdocumenten. Op basis van het concept-NPE
en de werkdocumenten gaat het kabinet de komende tijd in gesprek met allerlei
belanghebbenden in verschillende sectoren.

Een dergelijke gesprek is gebaat bij een aanknopingspunt dat kwantitatief gevoel geeft van

de ontwikkelingen in het energiesysteem die aansluiten bij de ontwerpprincipes en

richtinggevende keuzes die het kabinet hanteert. Daarom is in het concept-NPE per keten

een figuur opgenomen die een indicatie geeft van de ontwikkeling van de keten: de bronnen
die kunnen worden ingezet voor het produceren van de verschillende typen energiedragers,
de mogelijke inzet van deze energiedragers in het eindgebruik en de inzet ten behoeve van

omzettingen in andere energiedragers. Ook in de ambtelijke werkdocumenten zijn op

verschillende plekken cijfers opgenomen die de geschetste richtingen voeden.

Dit document biedt een toelichting bij de grafieken en richtinggevende cijfers uit het

hoofddocument en de ambtelijke werkdocumenten. Het beschrijft de onderliggende cijfers,

de gevolgde aanpak en de gehanteerde bronnen en aannames.

1.1.

Status en doel cijfers concept-NPE

De cijfers die gepresenteerd worden geven richting aan het gesprek dat komende tijd
gevoerd wordt en zijn indicatief.

Met deze concept versie van het NPE wil het kabinet de dialoog aangaan met alle
belanghebbende partijen. Tegelijkertijd is elk toekomstbeeld inherent onzeker
en afhankelijk van tal van aannames. Het kabinet wil met de keuzes in het NPE
bovendien vooral sturen op richting in plaats van precieze invulling. De in het

concept-NPE gepresenteerde cijfers zijn dan ook indicatief en hebben tot doel om als

*

startpunt te dienen voor het gesprek over de voorgestelde richting en ordegroottes. De
ontwikkelingen dienen bovenal als samenhangend totaalbeeld te worden beschouwd;

individuele getallen daarbinnen zijn slechts beperkt betekenisvol en moeten geïnterpreteerd
worden als onderdeel van een ruime bandbreedte. Deze status wordt bij de getoonde

cijfertabellen benadrukt door toevoeging van (indicatief*) en in begeleidende teksten nader

geduid.

De cijfers zijn (nog) niet integraal doorgerekend

Bij het samenstellen van de cijferbeelden zijn op onderdelen kwantitatieve vertalingen

gemaakt die passen bij de geschetste ontwikkelrichtingen. Daarbij is gebruik gemaakt van

bestaande scenario’s en rapporten, met name van de inzichten voortkomend uit de recente

energiesysteem scenariostudies van de netbedrijven. In deel B van het ambtelijk

werkdocument is per energieketen een toelichting gegeven op de herkomst van de

verschillende cijfers. De cijferbeelden in dit concept-NPE zijn niet integraal doorgerekend; dit
gaat gebeuren richting het definitieve NPE.

Dit document is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Mochten er onverhoopt

afwijkingen of onduidelijkheden in de cijfers of toelichting daarop zijn geslopen, dan wordt
feedback op prijs gesteld via energiesysteem@minezk.nl.

<Inhoudsopgave

3

Toelichting cijferbasis concept NPE

1.2.

Leeswijzer

Dit document geeft toelichting op de geschetste ontwikkelrichtingen van de vier

energieketens tot 2050 en geeft een overzicht van belangrijkste aannames daarbij. Het
document bestaat uit twee onderdelen:

1. Aanpak op hoofdlijnen: In dit hoofdstuk wordt een beknopt overzicht gegeven van de
algehele aanpak, toegepaste methodiek en voorname aannames om te komen tot de
cijferbeelden in het NPE.

2. Toelichting per energieketen: Daarna wordt systematisch voor de vier ketens

(elektriciteit, waterstof, koolstof en warmte) ingegaan op de gehanteerde cijfers en

aannames. Voor elke keten is eerst de samenvattende ketenfiguur uit het concept NPE
opgenomen, met het bijbehorende cijferoverzicht in tabelvorm. Daarna volgt een

toelichting, uitgesplitst naar energiebronnen en -inzet, waarbij ook cijfers uit de
werkdocumenten worden uitgelicht.

<Inhoudsopgave

4

Toelichting cijferbasis concept NPE

2.

Aanpak op hoofdlijnen

Er is de afgelopen tijd veel onderzoek gedaan naar mogelijke scenario’s voor het

energiesysteem richting 2050. Het concept-NPE maakt waar mogelijk gebruik van deze
scenario’s en andere onderzoeken. Het kabinet maakt voor verschillende

energieketens een keuze over de ontwikkelrichting die nu wordt ingezet en adaptief
wordt geactualiseerd. Daarmee geeft het richting binnen en verkleint het de

bandbreedte van mogelijke ontwikkelingen die wordt omspannen door verschillende
scenario’s. Tegelijk blijft er ten aanzien van het langetermijnbeeld sprake van grote

onzekerheden, waarover nu nog geen keuzes gemaakt (kunnen of hoeven) worden.

2.1.

Kwantificering van ontwikkelbeeld in drie stappen

In deze paragraaf volgt een beschrijving van de gevolgde aanpak en aannames in drie
stappen:

Stap 1: De visie van het kabinet weerspiegelen in cijfers.

De visie van het kabinet die is beschreven in het concept-NPE vormt de basis voor de

cijferbeelden. Deze visie wordt samengevat in vijf hoofdkeuzes: 1) maximaal aanbod, 2)

energiebesparing, 3) verdelen bij schaarste, 4) internationale samenwerking en 5) samen
sturen. Dat betekent in het algemeen dat maximaal wordt ingezet op enerzijds het

beschikbaar maken van energiedragers en bijbehorende infrastructuur en anderzijds

energiebesparing en verdelen van schaarste.

Voor het opstellen van het cijferbeeld ten behoeve van de dialoog is steeds bezien op welke

wijze de visie van het kabinet voor een bepaalde keten of gebruikerssector in cijferreeksen
weerspiegeld kon worden. Het oogmerk daarbij was het gesprek te kunnen voeren over

richting en ordegroottes, ondanks de grote onzekerheden. Daarbij is gebruik gemaakt van
verschillende bronnen, berekeningen en inschattingen, die in dit document en/of de

ambtelijke werkdocumenten A t/m D worden toegelicht. Voor verschillende onderdelen
vormen de scenario’s van de netbedrijven een belangrijke cijferbron (zie Box 2.1).

Stap 2: Aanvulling tot dekkend cijferbeeld

De verschillende uitgediepte onderwerpen in het concept-NPE zijn weliswaar breed
verspreid over het energiesysteem, maar bieden niet op alle onderdelen van de

energiebalans en voor elk zichtjaar een kwantitatieve invulling. In stap 2 zijn de ontbrekende

cijfers aangevuld, zodat wel een dekkend cijferbeeld gepresenteerd kon worden. In deze stap
is gebruik gemaakt van de recent gepubliceerde energiesysteemscenario’s van de

gezamenlijke netbedrijven, die kwantitatieve doorrekeningen bieden voor een

klimaatneutraal energiesysteem in 2050. De resultaten tonen wat de mogelijke vraag- en
aanbodontwikkeling is (in een bandbreedte), rekening houdend met (tussentijdse)

klimaatdoelen. Deze scenario’s geven reële uithoeken (in petajoule beschikbare energie en

gigawatt opgesteld vermogen) weer. Om de aanvulling goed aan te laten sluiten op de cijfers
uit stap 1 is hierbij geput uit de data van verschillende scenario’s. In Box 2.1 wordt meer
informatie gegeven over de scenario’s van de netbedrijven.

Stap 3: Doorwerkingen in het energiesysteem

De aanpak met combinatie van verschillende bronnen leidt niet automatisch tot een

sluitende, integraal consistente energiebalans. In het energiesysteem houden vraag en
aanbod immers verband met elkaar, zodat aanpassingen in de vraag van bepaalde

energiedragers normaalgesproken ook zijn weerslag hebben op het aanbod, en vice versa.

Voor het opstellen van de cijferbeelden is in het concept-NPE geen gebruik gemaakt van een
energiesysteemmodel dat de balans automatisch sluitend maakt. Het getoonde beeld is
zodoende niet geheel in balans, maar laat daarmee op onderdelen wel zien waar keuzes
mogelijk schuren of nadere invulling vergen.

Bij het sluitend maken van de nationale energiebalans spelen import en export bovendien
een belangrijke rol. De mogelijkheden voor import en vraag naar export van duurzame

energiedragers in het toekomstige energiesysteem vormt vooralsnog echter een belangrijke
onzekerheid. Waar netto import essentieel onderdeel uitmaakt van de visie is deze als

sluitpost zichtbaar gemaakt. Netto export of verwachte volumes aan doorvoer zijn niet als
zodanig in beeld gebracht.

Verschillende belangrijke doorwerkingen zijn wel in de cijfers meegenomen. Waar relevant is
gebruikt gemaakt van conversiefactoren om zo een goede inschatting te kunnen maken van

de omzetting van benodigde (primaire) bronnen ten behoeve van de gevraagde (finale) inzet

<Inhoudsopgave

5

Toelichting cijferbasis concept NPE

en/of de integratie van koolstofatomen in duurzame moleculen. Ten behoeve van het
definitieve NPE beoogt het kabinet wel een integraal sluitend cijferbeeld op te stellen.
Box 2.1: De II3050 -en IP2024-scenario’s

- Basis: Waarde (2019) overgenomen uit het Energy Transition Model (ETM)

- IP-XX/II-XXX: Een scenario uit de 2019-2050 doorrekeningen van de netbedrijven voor
het jaar 2023. De twee of drie laatste letters worden ingevuld met één van de volgende

scenario’s:

De netbedrijven (en TNO) hebben voor diverse zichtjaren een integrale

 KA: Klimaatakkoord

energiesysteem (bijv. wind op zee) inzichtelijk gemaakt hoeveel opgesteld vermogen (in GW)

 IA: Internationale Ambitie

energiesysteemdoorrekening uitgevoerd. In deze doorrekening is voor elk aspect van het
er is aangenomen en hoeveel finaal aanbod (in PJ) er beschikbaar is (elektriciteit of

waterstof). Het systeem is vanwege een uitgebreide flexibiliteitsanalyse tevens in balans
voor een bepaald windjaar en kent een sluitende ‘energieboekhouding’.

Voor 2030 en 2035 zijn er door de netbedrijven drie scenario’s ontwikkeld (IP2024), namelijk:
het Klimaatakkoord (KA), Nationale Drijfveren (ND) en Internationale Ambitie (IA) scenario.
Voor 2040 en 2050 zijn er vier scenario’s (II3050), die logisch voortbouwen op de eerdere

scenario’s, namelijk: Decentrale Initiatieven (DEC), Nationaal Leiderschap (NAT), Europese
Integratie (EUR) en Internationale Handel (INT). Voor nadere toelichting van de
uitgangspunten zie www.netbeheernederland.nl/ toekomstscenario’s.

2.2.

Wijze van verantwoording cijfers

De hoofdstukken 3 tot en met 6 tonen per keten op basis waarvan keuzes zijn gemaakt. Elke
keten is onderverdeeld in drie subparagrafen:

1. Bronnen (primair aanbod of aanbod vanuit andere ketens)

2. Inzet als eindgebruik

3. Inzet in andere ketens en verliezen
Elke subparagraaf gaat vervolgens per onderdeel horende bij deze keten middels een tabel
in op de waarde (in PJ) en de bron die gebruikt wordt in het concept-NPE. De volgende
afkortingen worden gehanteerd voor de bronvermelding:

 ND: Nationale Drijfveren

 DEC: Decentrale Initiatieven
 NAT: Nationaal Leiderschap
 EUR: Europese Integratie

 INT: Internationale Handel

- AWX.X: De onderbouwing hiervoor is opgenomen in een van de ambtelijke

werkdocumenten van het concept-NPE. De X’en vormen de letter van het werkdocument
(en het cijfer van de paragraaf waarin de onderbouwing hiervoor staat genoemd).
Hieronder staan de werkdocumenten opgesomd:

 A: Uitgangspunten en afbakening energiesysteem

 B: Ontwikkelpaden ketens van het energiesysteem
 C: Transitiepaden gebruikssectoren

 D: Voorwaarden voor ontwikkeling van het energiesysteem

- Interp.: Deze waarde is berekend op basis van interpolatie. Dat betekent dat er geen

schatting volgt uit bronvermelding voor dit jaar, maar wel voor omliggende jaren. Deze
waarde wordt hierdoor rekenkundig als tussenwaarde berekend.

- Berek.: Deze waarde is berekend op basis van vaste conversiewaarden of verschil tussen
vraag en aanbod van energie.

- Overig: Dit betekent dat van een aanvullende bron wordt gebruik gemaakt of een

rekenkundige aanpassing is gedaan vanwege energetische balancering. Nogmaals: er is
geen integrale systeemanalyse uitgevoerd; dit volgt in het definitieve NPE eind dit jaar.

Voor elke keten wordt ten eerste een samenvatting gegeven met daarin de toelichting op de

totaalcijfers. Deze cijfers kunnen nog worden bijgesteld in het definitieve NPE. Na elke tabel
waar wordt verwezen naar bepaalde bronvermelding en/of volgt een toelichting indien er
overige bronvermelding of aannames zijn gehanteerd.

<Inhoudsopgave

6

Toelichting cijferbasis concept NPE

De getoonde waarden zijn niet afgerond, maar zijn niet bedoeld als precies: er bestaan grote
onzekerheden richting 2050. Het NPE wordt periodiek herijkt, waardoor de onzekerheden
steeds kleiner worden.

De getoonde waarden zijn exclusief de eventuele energievraag vanuit het buitenland die

door Nederland lopen (export of doorvoer). Hierover is momenteel nog te weinig informatie.

Productie voor export en doorvoer van energie kan aanvullende behoefte aan

energiebronnen betekenen, en heeft daarboven aanvullende consequenties voor benodigde
infrastructuur.

<Inhoudsopgave

7

Toelichting cijferbasis concept NPE

3.

Toelichting elektriciteitsketen

De ontwikkelingen binnen en tussen de energieketens vormen de basis van het NPE. In
dit hoofdstuk wordt de kwantitatieve basis van de elektriciteitsketen nader toegelicht.
Elektrificatie is voor veel toepassingen de preferente verduurzamingsroute. Het kabinet zet

er op in dat in 2050 de binnenlandse productie van elektriciteit zowel de (dan veel grotere)

directe elektriciteitsvraag in de verschillende eindgebruikerssectoren kan bedienen, als ook
beschikbaar is voor het produceren van andere energiedragers zoals waterstof en

én om reeds in 2035 netto nul emissies in de elektriciteitsketen te kunnen bereiken zet het
kabinet nu in op snelle opschaling van wind-, zon- en kernenergie. Met name de inzet van

elektriciteit in andere ketens (waterstof, brandstoffenproductie) en eventuele export is nog
erg onzeker en bepaalt hoeveel elektriciteit er uiteindelijk in totaal geproduceerd moet

worden. We bereiden ons voor op mogelijke ontwikkeling en inpassing van rond 70 GW

wind op zee, 3,5 - 7 GW kernenergie en significante doorgroei van hernieuwbare energie op
land. Ontwikkeling van flexibiliteit aan zowel vraag als aanbodzijde is cruciaal en bepaalt
mede de hoeveelheid verliezen (o.a. curtailment) en het benodigde volume flexibel
regelbare waterstofcentrales.

koolstofdragers of export naar onze buurlanden. Dat vraagt naar schatting ruim vier keer

Tabel 1 - Overzichtstabel elektriciteitsketen, periode 2019 - 2050 (indicatief*)

Figuur 1 – Bronnen voor en inzet van elektriciteit, periode 2019 – 2050

Jaar
Bronnen voor en inzet van
elektriciteit (PJ)
Bronnen voor elektriciteit

zoveel elektriciteit als nu. Om deze omvang van productie in 2050 binnen bereik te houden

2019

2030

2035

2040

2050

672

736

1.148

1.626

2.222

Wind op land

26

86

122

174

180

Kernenergie

14

Wind op zee
Zon PV

Waterstof

275

567

810

19

154

234

378

0

34

138

155

14

8

0

202

226

240

248

Transport (nationaal)

9

60

120

180

Industrie

Transport (internationaal)

Landbouw
Inzet in andere ketens en
verliezen
Inzet voor waterstof, koolstofdragers en warmtelevering
Verliezen in keten
Omzettingsverlies

163
0

279
0

762
342
10

551

202

Gebouwde omgeving

612

29

1.134

101

600
415

173

58

Koolstof

Inzet als eindgebruik

<Inhoudsopgave

13

155

857

980

364

429

15

268
216
17

41

46

50

50

50

272

234

395

546

1.068

0

70

190

341

824

17

75

134

136

179

255

89

71

69

65

8

Toelichting cijferbasis concept NPE

Figuur 1 en Tabel 1 schetsen hoe de ontwikkeling van de keten er op hoofdlijn uitziet. Zoals

Tabel 3 – Bronnen voor elektriciteitsproductie uit andere ketens (indicatief*)

In de volgende paragrafen worden de drie onderdelen van deze tabel en figuur nader

Jaar
Afkomstig uit andere ketens
(PJ)
Koolstof (kolencentrale)

benoemd gaat het hier om indicatieve getallen die niet exact en integraal zijn doorgerekend.
toegelicht in energiebronnen voor elektriciteit, inzet van elektriciteit als eindgebruik en de
inzet van elektriciteit in andere ketens en verliezen.

3.1.

Koolstof (aardgascentrale)

Energiebronnen voor elektriciteit

Energiebronnen voor elektriciteit zijn zowel primaire bronnen als afkomstig vanuit andere
ketens (koolstof en waterstof). Primair aanbod van elektriciteit verwijst naar de initiële

productie van elektriciteit door middel van natuurlijke hulpbronnen, zoals zonne-energie,
windkracht of kernenergie. De waarde voor kernenergie betreft uitsluitend de opgewekte
elektriciteit; het conversieverlies is niet in de cijferplaat opgenomen. Daarnaast wordt

elektriciteit opgewekt door verbranding van fossiele brandstoffen en/of duurzame gassen.
In tabel 2 en 3 worden de cijfers uit tabel 1 voor de bronkant nader uitgesplitst, tabel 4 en 5
geven de bronvermelding daarbij.

Tabel 2 - Primaire bronnen elektriciteitsproductie (indicatief*)
Jaar
Bronnen (PJ)
Wind op zee

2030

2035

2040

2050

13

275

567

810

1.134

2

54

69

125

151

Wind op land

26

Zon PV (op woningen)
Zon PV (op overige
gebouwen)
Overig hernieuwbaar (niet
zichtbaar in figuur 1)
Kernenergie

8

Zon PV (op land en zee)

Som

<Inhoudsopgave

2019

90
50

122
87

174

180

122

200

9

50

78

131

200

14

7

7

3

2

14

14

58

101

202

87

538

988

1.467

2.069

Koolstof (biomassa)
Waterstof (waterstofcentrale)
Som (finale productie)

2019

2030

2035

2040

2050

138

-

-

-

-

435

146

17

0

0

-

34

138

155

155

600

206

166

163

155

27

26

11

8

-

Tabel 4 - Bronvermelding primaire bronnen elektriciteitsproductie
Jaar
Bronvermelding
Wind op zee

2019

2030

2035

2040

2050

Basis

AWB1.2

AWB1.2

AWB1.2

Basis

IP-KA

II-NAT

AWB1.2

Zon PV (op land en zee)

Basis

AWB1.2
AWB1.2

Basis

AWB1.2

IP-KA

II-NAT

AWB1.2

Wind op land

Zon PV (op woningen)
Zon PV (op overige
gebouwen)

Basis

AWB1.2
AWB1.2

IP-ND
IP-KA

Overig hernieuwbaar

Basis

IP-KA

IP-KA

Kernenergie

Basis

AWB1.2

AWB1.2

II-NAT
II-NAT

AWB1.2
AWB1.2

IINAT/EUR
AWB1.2

IINAT/EUR
II-EUR-S

Tabel 5 - Bronvermelding elektriciteitsproductie uit andere ketens
Jaar
Bronvermelding
Koolstof (kolencentrale)
Koolstof (methaan
centrale)
Koolstof (biomassa)
Waterstof
(waterstofcentrale)

2019

2030

2035

2040

2050

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

II-gem.

Basis

IP-KA -H2

Overig

AWB1.2

AWB1.2

Basis

AWB1.2

IP-KA

II-gem.

II-gem.

Basis

AWB1.2

AWB1.2

AWB1.2

AWB1.2

9

Toelichting cijferbasis concept NPE

Toelichting op bronvermelding:
2030

- Voor het primaire aanbod komen vrijwel alle getallen voor 2030 uit de TNO-analyse Extra

opgave elektriciteitsvoorziening 2030. De getallen voor wind en zon op land komen uit de
RES-monitor 2022. De kabinetsinzet is daarnaast dat in 2031 21 GW aan wind op zee

gerealiseerd is, in de tabel in het ambtelijk werkdocument is dit weergegeven in het getal
voor 2030.

- De opschaling van wind en zon op land volgt uit het Klimaatakkoordscenario dat
gehanteerd wordt in de investeringsplannen van de netbeheerders.

- Opwek kernenergie blijft tot 2030 gelijk.

- Elektriciteitscentrales op kolen zijn verboden in 2030 en de verlaagde inzet van centrales
op aardgas is in lijn met de klimaatdoelstelling.

2035

- Na 2035 is de benodigde ontwikkeling van de elektriciteitsketen veel onzekerder. Tussen

2035 en 2040 zal er vooral een uitbouw zijn voor verdere elektrificatie in alle sectoren. Zo

moet de grote industrie vanuit het ETS ook naar 0 emissies gaan voor 2040. Vanaf 2035 en

met name tussen 2040 en 2050 kan er nog een zeer grote vraag ontstaan naar elektriciteit,
als de huidige vraag naar brandstoffen voor de zeevaart en luchtvaart in grote mate in
Nederland duurzaam geproduceerd wordt.

- Voor 2035 geldt de kabinetsdoelstelling voor een emissieloze elektriciteitsketen. Dit

betekent dat de productie van elektriciteit uit kolen en aardgas (zonder CCS) dan niet meer
mogelijk is. De kabinetsdoelstelling is zeer recent vastgesteld; er zijn nog geen
doorrekeningen opgesteld voor wat dit qua ophoging van het CO2-vrije

productievermogen betekent. Ook niet omdat de vraagontwikkeling vanuit de sectoren
nog onbekend is. In de cijfers is aangehouden dat de circa 25 TWh regelbare opwek uit
aardgascentrales (volgens IP-KA) grotendeels vervangen wordt door opwek uit

waterstofcentrales. De inzet van flexibel vermogen in latere jaren is gelijk gehouden bij

gebrek aan integrale doorrekening van het hier getoonde beeld. Het kabinet onderzoekt
nog verder hoe het emissieloze beeld in 2035 er uit kan zien en welke omvang van

flexibele productie in het toekomstbeeld benodigd is.

- Vanaf 2032 zal een deel van de elektriciteitsproductie op zee in toenemende mate (direct)

omgezet worden naar waterstof (ambitie 8 GW elektrolysers). Een deel van deze waterstof

<Inhoudsopgave

wordt gebruikt voor de productie van elektriciteit (regelbaar vermogen) conform
inschattingen in de Adequacy Outlook van TenneT.

- Het kabinet zet in op de bouw van twee nieuwe kerncentrales. De eerste wordt rond 2035
verwacht, waarmee in 2035 2 GW (15,8 TWh) aan kernenergie beschikbaar zal zijn (incl. de
bestaande BDV Borssele centrale).

- Zon op land is inclusief inschatting zon op zee. Zon op land volgt IP-KA.
2040

- De tweede kerncentrale zal na de eerste in bedrijf komen en brengt het totale vermogen in
2040 op 3,5 GW (27,8 TWh).

- Totale opwek wind op land wordt in 2040 gerealiseerd, na 2040 is er alleen vervanging
oude molens waardoor groei in PJ optreedt.

2050

- Het primaire aanbod in 2050 is gebaseerd op de hoogste II3050 scenario’s aangevuld met
doorontwikkeling van kernenergie.

- Streefdoel wind op zee is 70 GW.

- Voor de aanbodkant is het wind op zee-getal de huidige kabinetsdoelstelling. Deze is

gebaseerd op wat maximaal inpasbaar is in het energiesysteem, met oog voor andere

functies op de Noordzee. Het getal voor wind op land komt overeen met het gemiddelde
van het scenario Nationaal Leiderschap (NAT) en het scenario Decentrale Initiatieven
(DEC) van II3050, wat past bij de meer decentrale/lokale rol van wind op land in het
elektriciteitssysteem.

- Doorontwikkeling naar circa 7 GW in 2050 van kernenergie wordt nu voorzien, dit zijn
meer grote centrales en/of kleine, modulaire reactoren.

Flexibiliteit

- Uit de vergelijking van scenariostudies in Flexibiliteit in het elektriciteitssysteem van TNO
(en overeenkomstig met de Adequacy Outlook van TenneT) blijkt dat er voor 2030 een
relatief grote onzekerheid is over flexibiliteitstoepassingen. Daarbij verschillen de

scenario’s deels in veronderstelde beleidskaders, maar ook in de projectie vanuit de

huidige trend van groeiende interesse in opslag. De scenario’s schetsen een vergelijkbaar
beeld van het beschikbare regelbaar opwekvermogen (16 – 18 GW) en interconnectie (11
GW), maar sterk uiteenlopende beelden voor power-to-heat (0 – 7 GW), power-tohydrogen (0 – 11 GW) en batterijen (0 – 15 GW). Het kabinet streeft ernaar om in het

10

Toelichting cijferbasis concept NPE

definitieve NPE richtwaarden voor de verschillende flexibiliteitstoepassingen op te nemen
om zo richting te geven aan de verdere beleidsontwikkeling en marktinvesteringen.

3.2.

Inzet van elektriciteit als eindgebruik

Inzet van elektriciteit als eindgebruik betreft de uiteindelijke consumptie en toepassing van

elektrische energie door gebruikerssectoren. Het omvat het directe gebruik van elektriciteit
voor verlichting, apparaten, verwarming, koeling en industriële processen minus

omzettings- en transportverliezen, en vertegenwoordigt het laatste stadium in de

elektriciteitsketen. In tabel 6 en 7 volgen de cijfers en verantwoording voor de inzet van
elektriciteit als eindgebruik.

Industrie

Industrie (datacenters)
Transport (nationaal)
Transport
(internationaal)
Landbouw
Som

2030

2035

2040

2050

202

227

240

248

268

35

42

49

59

149

244

9

60

120

180

216

-

-

10

15

17

41

46

50

50

50

415

612

399

762

315

857

370

980

2019

2030

2035

2040

2050

Basis

AWB1.3

Interpol.

AWB1.3

AWB1.3

Industrie (datacenters)

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.
II-NAT

II-gem.

AWB1.3

Transport (nationaal)
Transport
(internationaal)
Landbouw

AWB1.3

- Elektriciteitsgebruik in de gebouwde omgeving betreft het gebruik van apparaten,
elektrische (hybride) warmtepompen voor verwarming en koeling.

- Het elektriciteitsgebruik voor apparaten was in 2021 ca 200 PJ/jaar. Aangenomen is dat dit
richting 2050 gelijk blijft door een combinatie van zuiniger apparaten met meer gebruik
tgv meer huishoudens en meer apparaten.

IP-ND
IP-KA

elektriciteitsvraag voor verwarmen en koelen in 2050 rond de 19-25 TWh (70-90 PJ)

liggen. Hiervan is circa 17 tot 22 TWh (60 tot 80 PJ) voor individuele warmteoplossingen en
ongeveer 3 TWh (10 PJ) voor warmtekoeling. Naar de toekomstige vraag naar koeling

wordt nog extra onderzoek gedaan. De benodigde elektriciteit voor warmtelevering komt
bij inzet in de warmteketen aan de orde.
Industrie

- Het kabinet zet zich voor de industrie in om een vraagontwikkeling na te streven die past
bij de uitrol van duurzame opwek (met name wind op zee) in het Nationaal Programma

Verduurzaming Industrie en specifiek in de maatwerkafspraken met de twintig grootste
- De ontwikkeling vraag elektriciteit datacenters volgt II-3050 gemiddeld.

Jaar
Bronvermelding
Gebouwde omgeving

Basis

Gebouwde omgeving

industriële uitstoters.

Tabel 7 - Bronvermelding inzet van elektriciteit als eindgebruik

Industrie

transitiepaden. Per gebruikerssector volgt hieronder een toelichting:

veranderen. Volgens de scenario’s voor de gebouwde omgeving zal de totale finale

2019

14

Voor 2030 komen de getallen voor de finale elektriciteitsvraag uit de sectorale

- Richting 2050 gaat met name de elektriciteitsvraag voor warmte en koude sterk

Tabel 6 - Inzet van elektriciteit als eindgebruik (indicatief*)
Jaar
Inzet als eindgebruik
(PJ)
Gebouwde omgeving

Toelichting op bronvermelding:

II-NAT

II-gem.

Basis

AWB1.3

Basis

AWB1.3

AWB1.3

AWB1.3

AWB1.3

Basis

IP-ND

IP-ND

II-gem.

II-gem.

Transport

- De verwachting en inzet van dit kabinet is dat er vanuit deze sector een aanzienlijke

elektriciteitsvraag zal ontstaan, zoals ook opgenomen in het transitiepad voor mobiliteit.

- Voor de zeevaart en de luchtvaart geldt dat deze sectoren naar verwachting in ieder geval
nog tot en met 2050 voor het merendeel op (duurzame) brandstoffen zijn gebaseerd
vanwege de benodigde energiedichtheid. Daarnaast wordt voor het ov, zwaar

wegtransport en binnenvaart rekening gehouden met een beperkte hoeveelheid

waterstof. Het is nog erg onzeker in hoeverre de waterstof of de waterstofderivaten die

<Inhoudsopgave

11

Toelichting cijferbasis concept NPE

hiervoor nodig zijn ook binnen Nederland geproduceerd gaan worden. Het kabinet
verwacht richting 2030 beter zicht te hebben op de reële verwachtingen hierbij en
daarmee het te verwachten effect op de elektriciteitsketen.
Landbouw

- Richting 2040 neemt het totale gebruik naar verwachting iets toe naar 14 TWh. De vraag

door apparatuur daalt naar verwachting door besparing, terwijl de elektriciteitsvraag voor
verwarming stijgt naar circa 4 TWh met name door de inzet van warmtepompen.

3.3.

Inzet van elektriciteit in andere ketens en verliezen

Via omzetting kan men duurzame gassen produceren ter verduurzaming van processen

Tabel 9 - Bronvermelding inzet van elektriciteit in andere ketens en verliezen
Jaar
Bronvermelding
Inzet voor waterstof
(power-to-gas)
Inzet voor synfuel
(power-to-X)
Inzet voor warmte
(power-to-heat met
warmtenet)
Verliezen in keten

2019

2030

2035

2040

2050

Basis

AWB1.3

AWB1.3

AWB1.3

AWB1.3

Basis

AWB1.3

AWB1.3

AWB1.3

AWB1.3

Basis

IP-KA

AWB1.3

II-EUR

II-EUR-S

Basis

Berek.

Berek.

Berek.

Berek.

Toelichting op bronvermelding:

waar verbranding noodzakelijk is, ook kan het als doel hebben om elektriciteit voor langere

- Voor waterstofproductie is een groeipad aangehouden zoals beschreven in hoofdstuk 4

opslagcycli, en bij transport en distributie van elektriciteit. In tabel 8 en 9 volgen de cijfers en

afhangen van zijn competitiviteit ten opzichte van import. Naarmate meer CO2-vrije

tijd op te slaan. Verliezen ontstaan doordat er conversie plaatsvindt tussen ketens, in

van dit document. De uiteindelijke omvang van binnenlandse waterstofproductie zal sterk

verantwoording voor de inzet van elektriciteit in andere ketens en verliezen.

elektriciteit beschikbaar komt, ontstaat meer ruimte voor opschaling van

Tabel 8 - Inzet van elektriciteit in andere ketens en verliezen (indicatief*)

aantal momenten waarop elektriciteit ‘overvloedig’ beschikbaar is ook toeneemt, is

Jaar
Inzet in andere ketens
en verliezen (PJ)
Inzet voor waterstof
(power-to-gas)
Inzet voor synfuel
(power-to-X)
Inzet voor warmte
(power-to-heat voor
warmtenet)
Verliezen in keten
Som

<Inhoudsopgave

waterstofproductie en inzet van elektriciteit voor brandstoffenproductie. Doordat het
bovendien aangenomen dat het aantal vollasturen voor elektrolysers toeneemt.

2019

2030

2035

2040

2050

- Voor synfuelproductie is een waterstof- en elektriciteitsbehoefte aangenomen op basis

-

58

162

288

720

- Voor verliezen in de keten is gerekend met een vaste factor voor netverliezen en eigen

-

2

8

23

68

verbruik (4%) obv totale omvang van de elektriciteitsketen, en is rekening gehouden met

-

10

20

30

36

gehanteerde productie wind op zee. Conversieverliezen betreffen het verlies op basis van

17

75

134

136

179

30

167

350

497

van de gehanteerde verhouding in de ii3050 scenario’s.

curtailment door de waarde hiervoor uit ii3050 te schalen in verhouding met de
het rendement van respectievelijke kolen-, aardgas-, en/of waterstofcentrales.

1.022

12

Toelichting cijferbasis concept NPE

4.

Toelichting waterstofketen

De ontwikkelingen binnen en tussen de energieketens vormen de basis van het NPE. In
dit hoofdstuk wordt de kwantitatieve basis van de waterstofketen nader toegelicht.
Waterstof vervult in 2050 een systeemrol voor het energiesysteem en wordt daarnaast

vooral ingezet in de industrie en voor (internationale) mobiliteit. Hernieuwbare (“groene”)

waterstof zal binnenlands grootschalig worden geproduceerd op momenten van

overvloedig aanbod van CO2-vrije elektriciteit. Daarnaast vindt import plaats vanuit een

gediversifieerd importportfolio. Waterstof wordt ingezet voor flexibele

energie-intensieve industrie worden ingezet; voor hoge-temperatuurwarmte, als grondstof
en voor het produceren van duurzame brandstoffen. Waterstof wordt in andere sectoren

alleen ingezet op plekken waar geen redelijk alternatief is. Om fluctuaties van productie en
vraag te balanceren, en ten behoeve van een strategische voorraad zal voldoende
opslagcapaciteit moeten bestaan.

Het beeld voor ontwikkeling van de waterstofketen is zowel aan de aanbod als de vraagkant
nog erg onzeker. Welke balans in de loop der tijd kan ontstaan tussen de drie alternatieve
‘groepen’ bronnen (elektrolyse, productie uit fossiele brandstof, en import), is zowel

afhankelijk van de ontwikkeling aanbodmogelijkheden als van vraagfactoren. Bovendien zal
ook export en doorvoer van waterstof een

elektriciteitsproductie op momenten dat het minder waait en de zon niet schijnt en in de

Tabel 10 - Overzichtstabel waterstofketen, periode 2019 – 2050 (indicatief*)

Figuur 2 – Bronnen voor en inzet van waterstof, periode 2019 - 2050

Jaar
Bronnen voor en inzet van
waterstof (PJ)
Bronnen voor waterstof

(internationale) scheep- en luchtvaart. Daarnaast zal groene waterstof met name in de

Productie uit aardgas
Restgassen industrie
Elektrolyse

Benodigde import

204

2030
316

2035

2040

2050

471

605

974

78

75

60

80

100

100

0

58

162

288

720

95

29

84
74

131

100

142

0

194

Inzet als eindgebruik

82

165

186

229

387

Industrie

82

165

181

196

205

Transport (internationaal)

0

0

0

8

119

122

151

285

375

587

93

97

189

227

282

4

4

5

7

10

Gebouwde omgeving
Transport (nationaal)

Landbouw
Inzet in andere ketens en
verliezen
Inzet voor elektriciteit,
koolstofdragers en
warmtelevering
Verliezen in keten
Omzettingsverlies

<Inhoudsopgave

2019

0
0
0

25

0
0
0

50

0
5

0

91

13

10
3

141

37

23
3

295

13

Toelichting cijferbasis concept NPE

belangrijke factor zijn voor de ontwikkeling van de keten. Belangrijke keuzerichting is dat
groene waterstof richting 2050 de dominante vorm wordt en dat een significante

binnenlandse productie in de ogen van het kabinet strategisch gewenst is. De precieze

***Een groot deel van het huidige waterstofgebruik wordt achter de meter geproduceerd
uit fossiele brandstoffen en direct ingezet in industriële productieprocessen.

verhouding binnenlandse productie vs. import en de mate waarin grijze en blauwe waterstof

Tabel 12 - Bronvermelding bronnen voor waterstof uit andere ketens

waarin deze in de markt concurreren.

Jaar
Bronvermelding, excl.
omzettingsverliezen
Productie uit aardgas

binnen de grenzen van de klimaatdoelstellingen zal mede bepaald worden door de mate

Figuur 2 en Tabel 10 schetsen hoe de ontwikkeling van de keten er op hoofdlijn uitziet. Zoals

benoemd gaat het hier om indicatieve getallen die niet exact en integraal zijn doorgerekend.
In de volgende paragrafen worden de drie onderdelen van deze tabel en figuur nader

toegelicht in energiebronnen voor waterstof, inzet van waterstof als eindgebruik en de inzet

van waterstof in andere ketens en verliezen. Het overzicht brengt ook waterstofproductie en

Restgassen industrie

Vergassing biomassa
Elektrolyse

– gebruik ‘achter de meter’ in beeld, en wijkt daarmee op onderdelen af van definities in de
energiestatistiek.

4.1.

behulp van hernieuwbare energiebronnen zoals zonne-energie of windenergie. Waterstof
kan ook uit fossiele bronnen worden geproduceerd. Indien daarbij de CO2-uitstoot wordt
afgevangen, betreft dit blauwe waterstof. In tabel 11 en 12 volgen de cijfers en

Basis

2050

AWB2.32.4
Berek.

IP-KA

II-EUR

Berek.

Berek.

AWB2.32.4
Berek.

IP-KA

AWB2.32.4

IP-KA
AWB2.32.4

II-gem.
AWB2.32.4

II-gem.

AWB2.32.4

2030

2035

2040

2050

80***

100

100

100

0

0

58

162

288

720

316

471

605

974

Import**

29*

Som (finale productie)

175

204

energie richtlijn vereist in het gebruik een aandeel hernieuwbare waterstof. Desondanks
zal het grootste deel van de waterstofinzet nog een fossiele basis hebben, waarbij
mogelijk CCS wordt toegepast.

overvloedige elektriciteitsproductie die kan worden omgezet in groene waterstof.

2019
95***

- In de periode tot 2030 groeit de waterstofbehoefte vanuit de industrie. De hernieuwbare

opschaling van CO2-vrije elektriciteit, zodat steeds vaker momenten voorkomen met

Tabel 11 – Bronnen voor waterstof uit andere ketens (indicatief*)

Totaal bronnen

Basis

2040

- Het kabinet zet in op innovatie en opschaling van elektrolyse tot 4 GW in 2030 en sterke

verantwoording voor de energiebronnen voor waterstof.

Elektriciteit (elektrolyse)

Basis

2035

2030

Waterstof wordt geproduceerd uit hernieuwbare bronnen, zoals elektrolyse van water met

Restgassen industrie

Basis

2030

Toelichting op bronvermelding:

Energiebronnen voor waterstof

Jaar
Bronnen (PJ)
Productie uit aardgas

2019

84
74

298

78

131

411

75

142

497

60

194

694

** Import geeft hier slechts weer wat benodigd zou zijn om vraag en aanbod in balans te

brengen. De getoonde importwaarde voor 2019 is niet conform de reële situatie; dit is

- De groeiende waterstofbehoefte wordt aangevuld met import, zodat voldaan wordt aan
de eisen uit de hernieuwbare energie richtlijn. Er wordt een landelijk transportnet
aangelegd om vraag- en aanbod te verbinden.

- Het kabinet heeft een streefdoel gesteld van opschaling naar 8 GW in 2032.

2035-2040

- Waterstofproductie gebeurt richting 2035 deels direct op zee. Richting 2040 zet het

kabinet in op een elektrolysecapaciteit van 15 - 20GW en ontstaat vraag naar en ruimte
voor toepassing ten behoeve van internationaal transport, brandstoffenproductie en

overige toepassingen. Grijze en/of met name blauwe waterstof kunnen nog steeds een rol
spelen, maar worden indien mogelijk steeds vaker vervangen door groen.

een uiting van onvolkomen integraliteit in het cijferbeeld.

<Inhoudsopgave

14

Toelichting cijferbasis concept NPE
Tabel 14 - Bronvermelding inzet van waterstof als eindgebruik

2050

- Richting 2050 neemt de behoefte naar groene waterstof verder toe, mede vanwege een

toegenomen vraag vanuit internationaal transport. In de cijferplaat wordt uitgegaan van
40 GW aan opgesteld vermogen. Het toekomstig vermogen in Nederland heeft met veel

tegenhanger van productie middels elektrolyse in Nederland een andere mate van import.
In dat geval beweegt ook de benodigde elektriciteitsproductie mee.

- Aangenomen is dat de hoeveelheid restgassen die in waterstof wordt omgezet schaalt
is vanwege veel bewegende panelen erg onzeker en kent een bandbreedte.

4.2.

Inzet van waterstof als eindgebruik

Inzet van waterstof als eindgebruik betreft de uiteindelijke consumptie en toepassing van

waterstofgas door gebruikerssectoren. Het omvat het directe gebruik van waterstofgas voor
verbrandingsprocessen en als grondstof voor niet-energetische producten, en

Basis

Industrie (grondstof)

Overig**

Industrie (energetisch)

factoren te maken en zal met de tijd nader duidelijk worden. Bij gelijke vraag is de

met de inzet van motorbrandstoffen en koolstofhoudende grondstoffen. Deze inschatting

Jaar
Bronvermelding
Gebouwde omgeving

*

Transport (nationaal)
Transport
(internationaal)
Landbouw

2019

2035

2040

2050

IP-KA

II-gem.

AWB1.3***

Overig

Interpol.

Interpol.
AWC2.3

II-NAT

AWC2.3

Basis

IP-KA

IP-KA

AW

AW

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

II-gem.

Overig*

Basis

IP-KA

industrie (raffinage); dit raffinagedeel is weergegeven bij inzet in andere keten.

*** tbv cijferplaat indicatief gesteld op 50% van totale duurzame gassen

- Inzet van waterstof in de gebouwde omgeving zal voorlopig vooral in pilots of of

Tabel 13 - Inzet van waterstof als eindgebruik (indicatief*)

Transport (nationaal)
Transport
(internationaal)
Landbouw
Som

AW

** Dit betreft on-site productie waterstof uit aardgas t.b.v. kunstmest.

Gebouwde omgeving

Industrie (grondstof)

AWC2.3

Overig

vanwege versnelling toepasbaar voor 2030. Waarde is 145 PJ, minus waarde voor

industrie nader uitgesplitst in energetisch gebruik en inzet als grondstof.

Industrie (energetisch)

Overig

Systeemintegratie Wind op Zee 2040 betreft een gemiddelde waarde voor 2040 maar is

Toelichting op bronvermelding:

Jaar
Inzet als eindgebruik
(PJ)
Gebouwde omgeving

IP-KA

AW

vertegenwoordigt het laatste stadium in de waterstofketen. In tabel 13 en 14 volgen de cijfers
en bronvermelding voor de inzet van waterstof als eindgebruik. Hier wordt bijvoorbeeld de

2030

kleinschalige regionale initiatieven plaatsvinden.

- Vanaf 2040 is waterstof mogelijk breder beschikbaar en kan het mogelijk een alternatief

2019

2030

2035

2040

2050

-

-

-

13

37***

warmtenetten geen praktisch haalbare oplossingen bieden. Het centrale beeld in het NPE

65

over waterstof en groen gas. Welke vorm of verhouding uiteindelijk de voorkeur geniet zal

2

85

105

123

-

5

10

80

80

-

-

-

82

-

165

76
-

186

73
8
3

229

140
23

119
3

387

vormen voor het gebruik van groen gas woningen en gebouwen waar all-electric en

gaat uit van circa 75 PJ aan duurzame gassen in 2050. In de cijferplaat is dit 50-50 verdeeld

pas op later moment bepaald kunnen worden, wanneer meer duidelijkheid bestaat over
prijsvorming, beschikbaarheid, en toepassingsmogelijkheden.
Industrie

- Het kabinet zet zich ervoor in de randvoorwaarden te scheppen waarbinnen de industrie
in Nederland kan verduurzamen. De energetische vraag naar waterstof zal toenemen als
een van de alternatieven voor de inzet van fossiele bronnen, die vanwege EU-ETS steeds

<Inhoudsopgave

15

Toelichting cijferbasis concept NPE

duurder zullen worden. Waterstof kan daarbij worden ingezet waar elektriciteit geen

redelijk alternatief kan bieden. Nadere uitwerking van industriële verduurzamingsplannen
is cruciaal voor het scherper in beeld krijgen van de toekomstige industriële
waterstofvraag.

- De vraag naar waterstof als grondstof is geïnterpoleerd naar het II-NAT scenario.
Transport

- Op termijn zal een deel van met name het lange afstand en zware transport en

scheepvaart (deels) overstappen op waterstof of waterstofdragers als ammoniak.

- Na 2040 neemt de verduurzaming van lucht- en scheepvaart brandstof een ‘vlucht’, de
vraag naar waterstof neemt hierdoor aanzienlijk toe.

Verliezen in keten

2019

2030

2035

2040

2050

AW

Berek.

Berek.

Berek.

Berek.

Basis

Berek.

Berek.

Berek.

Berek.

Basis

Berek.

Berek.

Berek.

Berek.

Overig
Basis

AW

AW

AW

AW

Berek.

Berek.

Berek.

Berek.

- Het kabinet streeft naar netto nul emissie in de elektriciteitssector in 2035 en gaandeweg

- De vraag naar waterstof in de landbouw kent een bandbreedte en hangt af van de prijs. In

drie van de vier II3050 scenario’s is geen inzet van waterstof, in het INT scenario is de vraag
13 PJ gedreven door een lage prijs.

ontstaan doordat er conversie plaatsvindt tussen ketens of door transport, compressie en

omzetting van waterstof(dragers). In tabel 15 en 16 volgen de cijfers en verantwoording voor
de inzet van waterstof in andere ketens en verliezen.

over de vraag in welke mate binnenlandse brandstoffenproductie kan concurreren met
brandstoffenproductie elders.

- De totale waterstofvraag in 2019 bedraagt zo’n 180 PJ, iets minder dan de helft hiervan is

koolstofbrandstoffen richting 2050. Een onzekerheid daarbij is de vraag in hoeverre

2030

2035

2040

2050

13

34

138

155

155

-

3

11

33

96

-

-

-

4

6

Industrie (raffinage)

80

60

40

35

25

Som

97

102

195

284

292

4

onzekerheid hoe de brandstoffenvraag van lucht en scheepvaart zicht zal ontwikkelen, én

raffinageprocessen is geschat, uitgaande van een sterk dalende behoefte aan

2019

4

Velsercentrale restgassen ingezet.

op de conto van de raffinage sector. De toekomstige vraag naar waterstof in

Tabel 15 - Inzet van waterstof in andere ketens en verliezen (indicatief*)

Verliezen in keten

kolen)centrales. Cijfers volgen Adequacy Outlook van TenneT. In 2019 worden in de

productie van synfuel is nog veel onzekerheid. Dit komt met name voort uit de

Inzet van waterstof in andere ketens en verliezen

Jaar
Inzet in andere ketens
en verliezen (PJ)
Elektriciteit (gas-topower)
Koolstofdragers
(gas-to-x)
Warmte

nemen waterstofcentrales daarom de rol van regelbaar vermogen over van gas(-en

- De vraag naar synfuel neemt in de tijd toe. Over de toekomstige binnenlandse vraag en

Uit waterstof kan men elektriciteit en synthetische brandstoffen produceren. Verliezen

<Inhoudsopgave

Jaar
Bronvermelding
Waterstofcentrale
(gas-to-power)
Inzet voor synfuel (gasto-x)
Inzet voor warmte
(gas-to-heat)
Industrie (raffinage)

Toelichting op bronvermelding:

Landbouw

4.3.

Tabel 16 - Bronvermelding inzet van waterstof in andere ketens en verliezen

5

7

duurzame brandstofproductie een vergelijkbare waterstofvraag heeft als olieraffinage.

10

16

Toelichting cijferbasis concept NPE

5.

Toelichting koolstofketen

De ontwikkelingen binnen en tussen de energieketens vormen de basis van het NPE. In
dit hoofdstuk wordt de kwantitatieve basis van de koolstofketen nader toegelicht.

2050 nog essentieel, zoals als grondstof in de (chemische) industrie en als brandstof in de

internationale lucht- en scheepvaart. De hoeveelheid gebruikte koolstofdragers is daarom in
2050 weliswaar veel kleiner dan nu, maar nog altijd substantieel.

Tabel 17 - Overzichtstabel koolstofketen, periode 2019 - 2050 (indicatief*)
2019

2030

2035

2040

2050

gebruiken en uitstoten van koolstof zal in lijn daarmee steeds hogere kosten met zich

Jaar
Bronnen voor en inzet van
koolstof (PJ)
Bronnen voor koolstof

3.522

2.404

1.944

1.617

1.276

koolstofvrije energiedragers, zoals elektriciteit, duurzame warmte en waterstof. Alleen waar

Aardgas

1.360

802

467

199

0

nog koolstofdragers als sluitstuk ingezet. Voor bepaalde toepassingen blijft koolstof ook in

Biogrondstoffen (binnenlands)

100

100
210

285

490

832

Koolstofdragers blijven belangrijk in het energiesysteem. Het vermijden van koolstofuitstoot

is het kerndoel van de transitie. Het mondiale koolstofbudget wordt steeds krapper. Het
meebrengen. Voor veel toepassingen wordt in de transitie daarom overgestapt naar

alternatieven technisch moeilijk toepasbaar of onvoldoende betaalbaar zijn worden in 2050

Figuur 3 – Bronnen voor en inzet van koolstofdragers, periode 2019 - 2050

Olie

Kolen

1.725
270

46

1.023
0

100

672
0

100

0
0

100

Biogrondstoffen (import)
Recyclaat en inputs
synthestische koolstof-dragers
Inzet als eindgebruik

0

30

69

156

344

2.456

1.913

1.634

1.464

1.041

Industrie

840

626

562

502

430

Mobiliteit (internationaal)

659

627

639

549

Gebouwde omgeving
Mobiliteit (nationaal)

Landbouw
Inzet andere ketens en
verliezen
Elektriciteitsproductie
Waterstofproductie
Warmtelevering

Omzettingsverlies

67

1.216

416

498
43

290

193

366

240

21

12

610

128
181
14

37*
20
5

1.097

578

420

372

271

593

146

17

0

0

175
14

315

184

178

175

60

232

208

183

197

16

17

* tbv cijferplaat indicatief gesteld op 50% van totale duurzame gassen

14

14

Het gebruik van fossiele koolstofdragers in 2050 wordt tot een minimum beperkt en indien

mogelijk helemaal uitgefaseerd, in lijn met het doel van een volledig circulaire economie. De
resterende koolstofvraag wordt hernieuwbaar ingevuld: met biogrondstoffen, recyclaat en
synthetische koolstofdragers. Het kabinet zet in op maximaal ontsluiten van aanbod van
hernieuwbare koolstofdragers. Ook bij gebruik alleen in essentiële toepassingen is het

<Inhoudsopgave

17

Toelichting cijferbasis concept NPE

binnenlands aanbod aan hernieuwbare koolstof ontoereikend om in de vraag te voorzien en
is substantiële import nodig. Naast maximale inzet op binnenlands aanbod komt er daarom

Tabel 18 - Primaire bronnen voor koolstof (indicatief*)

synthetische koolstofdragers in combinatie met de grote energiebehoefte daarvan

Jaar
Bronnen (PJ)
Aardgas
Biogrondstoffen
(binnenlands)
Biogrondstoffen (import)

koolstofdragers. Figuur 3 en Tabel 17 schetsen hoe de ontwikkeling van de keten er op

Recyclaat

ook een importstrategie voor hernieuwbare koolstof. Vermijden van ongewenste

afhankelijkheden, het borgen van verantwoorde winning van duurzame biogrondstoffen
vanuit een mondiaal perspectief, het nog prille ontwikkelstadium van produceren van
impliceren een blijvende druk op het waar mogelijk beperken van de vraag naar

hoofdlijn uitziet. Zoals benoemd gaat het hier om indicatieve getallen die niet exact en

integraal zijn doorgerekend. In de volgende paragrafen worden de drie onderdelen van deze

tabel en figuur nader toegelicht in energiebronnen voor koolstof, inzet van koolstof als
eindgebruik en de inzet van koolstof in andere ketens en verliezen.

5.1.

Energiebronnen voor koolstofdragers

In de koolstofketen wordt gekeken naar koolstofdragers, dit zijn koolstofhoudende

energiedragers en CO2. Koolstofdragers worden enerzijds ingezet als energiedrager, maar

ook als grondstof in de (chemische) industrie.

Koolstofdragers verwijst naar de beschikbaarheid en levering van verschillende bronnen die
koolstof bevatten, zoals fossiele brandstoffen (aardolie, steenkool, aardgas) en

hernieuwbare koolstofdragers, waaronder biogrondstoffen, recyclaat en synthetische

koolstofdragers. In tabel 18 en 19 volgen de cijfers voor de bronnen (primair en uit andere

Kolen

Olie (fossiel)
Som

2019

2030

2035

2040

2050

1.360

802

468

199

-

100

100

100

100

100

66

210

285

489

833

-

25

50

100

180

1.946

1.616

1.277

270
1.725

3.521

46

-

1.216

1.023

2.403

-

672

Jaar
Afkomstig uit andere ketens
(PJ)
Raffinaderijgas (H2)
Elektriciteit en waterstof tbv
productie synthetische
brandstoffen
Som

2019

2030

2035

2040

2050

80

60

40

35

25

-

5

19

56

166

80

65

59

81

191

2050

Tabel 20 - Bronvermelding primaire bronnen voor koolstof
Jaar
Bronvermelding

2019

2030

2035

2040

van synthetische koolstofdragers mondiaal een vlucht neemt kan import van synthetische

Aardgas

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

Basis

AWB3.33.5
Berek.

Basis

IP-KA

AWB3.33.5
Berek.
AWB3.33.5
AWB3.33.5
IP-KA

AWB3.33.5
Berek.
AWB3.33.5
AWB3.33.5
II-gem.

koolstofdragers de druk op biogene bronnen verlichten.

-

Tabel 19 – Bronnen voor koolstof uit andere ketens (indicatief*)

ketens) voor koolstof en tabel 20 en 21 de bronvermelding hiervoor. In het beeld is

aangenomen dat import vooral zal bestaan uit biogene koolstofdragers. Indien ontwikkeling

-

Biogrondstoffen
(binnenlands)
Biogrondstoffen (import)
Kolen
Recyclaat en inputs
synthetische koolstof
Olie (fossiel)*

Basis

Basis
Basis

AWB3.33.5
IP-KA

AWB3.33.5
AWB3.33.5
Berek.
AWB3.33.5
AWB3.33.5
AW

*Incl. vraag internationaal.transport (o.b.v. getallen 2019)

<Inhoudsopgave

18

Toelichting cijferbasis concept NPE
Tabel 21 - Bronvermelding bronnen voor koolstof uit andere ketens
Jaar
Bronvermelding
Raffinaderijgas (H2)
Productie synthetische
brandstoffen

geproduceerd obv geïmporteerde ruwe biogrondstoffen, 60% in Nederland wordt

2019

2030

2035

2040

2050

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

II-gem.

Basis

Berek.

Berek.

Berek.

Berek.

Toelichting op bronvermelding:
Nu-2035

geproduceerd obv geïmporteerde halffabricaten zoals pyrolyseolie, en 20% geïmporteerd

wordt als finaal eindproduct. Indien productie van synthetische brand- en grondstoffen
elders een vlucht neemt, kan dit mogelijk de benodigde import van biogrondstoffen en
biogene producten beperken. De ontwikkelingen op dit vlak zijn evenwel nog zeer
onzeker.

- Het kabinet werkt toe naar een klimaatneutraal, circulair en fossielvrij Nederland. Het
kabinet ziet een fossielvrije koolstofketen in 2050 als de gewenste ontwikkelrichting.

- Waar nu nog 60% van de elektriciteitsopwekking plaatsvindt op basis van (veelal fossiele)

Omdat er onvoldoende zicht is op de haalbaarheid en consequenties van een volledig

elektriciteitsopwekking. In 2030 gaat het verbod op inzet kolen in bestaande centrales

sectoren − is het op dit moment niet wenselijk om van een fossielvrije koolstofketen een

koolstofdragers zal koolstof in 2035 nog slechts minimaal worden ingezet voor

fossielvrije samenleving in 2050 − en de consequenties daarvan voor internationale

voor opwek van elektriciteit in. Na die tijd zal, door de toename van opwek uit zon en wind

hard beleidsdoel te maken. Het kabinet zet daarom in op handhaving van

2035 ook de inzet van gascentrales afnemen.

werkdocument B), maar hecht er wel aan om in de vormgeving van de

koolstofdragers en wordt gewerkt aan de opbouw van de daarvoor benodigde productie

ambtelijk werkdocument B). Vooralsnog betekent dit dat er in 2050 indien nodig beperkt

van een zeer gering aandeel vandaag de dag naar rond de 15% in 2035.

mogelijk worden geminimaliseerd. De komende jaren wordt verder onderzocht wat

en met instrumentering van het streefdoel van een klimaatneutrale elektriciteitssector in

- Tegelijkertijd wordt er ook gewerkt aan de verduurzaming van het aanbod van

(en import). In de lucht- en scheepvaart groeit het aandeel hernieuwbare brandstoffen
2035-2050

- De totale resterende finale koolstofvraag binnen Nederland (dus exclusief doorvoer van
koolstofdragers naar buurlanden) wordt op basis van de verschillende sectorale

beleidsinstrumenten zoveel mogelijk te sturen richting “fossielvrij” (ontwikkelrichting 3; zie
ruimte is voor het gebruik van fossiele grondstoffen. Het aandeel fossiel moet wel zoveel

ervoor nodig is om 2050 als jaartal voor fossielvrij binnen bereik te houden en of daar een
concrete doelstelling aan kan worden verbonden.

- Het binnenlandse productiepotentieel voor biogrondstoffen wordt ingeschat op

transitiepaden geschat tussen 1000-1400 PJ in 2050. Het grootste deel van de vraag is

maximaal 250 PJ. Onduidelijk is welk deel daarvan beschikbaar kan worden gemaakt voor

(grondstoffentoepassing). Deze vraag is aanzienlijk groter dan het geschatte binnenlandse

benutting van circa 100 PJ. Naar mate een groter deel van dit potentieel daadwerkelijk kan

afkomstig van de internationale mobiliteit en de chemische sector

aanbod aan hernieuwbare koolstofdragers (maximaal 330 PJ) waarbij ook nog sprake is
van niet meegenomen conversieverliezen. Al met al betekent dit een grote

importbehoefte. In de cijfers is bovendien geen rekening gehouden met productie ten

behoeve van export en doorvoer. De toekomstige import kan derhalve nog beduidend
hoger liggen dan geschetst.

- De cijferplaat schetst het beeld dat het merendeel van de koolstofbehoefte wordt gedekt
door middel van (veelal) geïmporteerde biogrondstoffen. Als aanname is gehanteerd dat
van de biogene producten – voor zover op basis van import - 20% in Nederland wordt

<Inhoudsopgave

“klimaatneutraal” als centraal beleidsdoel voor 2050 (ontwikkelrichting 2; zie ambtelijk

centrale benutting in de koolstofketen. In het cijferbeeld is conservatief uitgegaan van een
worden ontsloten, kan de getoonde importbehoefte lager uitvallen.

- Het productiepotentieel voor recyclaat uit binnenlands koolstofhoudend afval is in de
ordegrootte van 40-80 PJ. Aangenomen wordt dat tevens recyclaat zal worden
geïmporteerd.

5.2.

Inzet van koolstof als eindgebruik

Inzet van koolstof als eindgebruik verwijst naar het gebruik van koolstofdragers in diverse
toepassingen (zoals de productie van plastics, chemicaliën, het gebruik van (duurzame)
brandstoffen) en voorziening van warmte van hoge en lage temperatuur in industrie,

19

Toelichting cijferbasis concept NPE

gebouwde omgeving en landbouw (met uitzondering van de inzet tbv collectieve warmte

Toelichting op bronvermelding:

In tabel 22 en 23 volgen de cijfers en bronvermelding voor de inzet van koolstof als

Gebouwde omgeving

zoals beschouwd in de warmteketen). Richting 2050 wordt de koolstofketen meer circulair.
eindgebruik. Hier wordt bijvoorbeeld de industrie nader uitgesplitst in energetisch en nonenergetisch gebruik.

Industrie (energetisch)
Industrie (nonenergetisch)
Transport (nationaal)
Transport
(internationaal)
Landbouw
Som

waarbij groen gas tot 2030 voornamelijk wordt ingezet in de gebouwde omgeving. De

2019

2030

2035

2040

2050

415

290

193

127

37

430

430

430

430

430

498

366

240

181

20

659

610

627

639

549

43

21

12

14

5

410

2.456

196

1.912

132

1.634

72

1.463

-

1.041

Jaar
Bronvermelding

2019

Gebouwde omgeving

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

Industrie (energetisch)*

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

Industrie (nonenergetisch)

Basis

AWB3.33.5

AWB3.33.5

AWB3.33.5

Transport (nationaal)

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

II-gem.

Basis

IP-KA

IP-KA

II-gem.

II-INT

Transport
(internationaal)**
Landbouw

inzet van groen gas na 2030 is mogelijk in meerdere sectoren en is mede afhankelijk van
de vraag vanuit de sectoren en de totale beschikbaarheid van groen gas. Richting 2050
wordt de inzet van groen gas in de gebouwde omgeving als sluitstuk beschouwd voor

toepassingen waarbij alternatieven niet realistisch zijn. De II3050 scenario’s (2023) gaan
voor 2050 uit van een totale resterende behoefte aan groen gas in de gebouwde

omgeving van 30-80 PJ op een totale behoefte van 35-120 PJ aan hernieuwbare gassen.
Ten behoeve van het NPE zijn voor de gebouwde omgeving verschillende scenario’s

opgesteld (zie hoofdstuk 1 van AWC). Binnen het concept-NPE wordt in het eindbeeld

uitgegaan van 75 PJ aan hernieuwbare gassen conform het GO-scenario NPE-SC1, wat in

andere scenario’s kan oplopen tot circa 140 PJ. Ten behoeve van de cijferplaat is voor
duurzame gassen een 50-50 verhouding tussen groen gas en waterstof als aanname
gehanteerd.

Tabel 23 - Bronvermelding inzet van koolstof als eindgebruik
2030

duurzame(re) alternatieven en energiebesparing.

- Het programma groen gas richt zich tot 2030 primair op opschaling van de productie,

Tabel 22 - Inzet van koolstof als eindgebruik (indicatief*)
Jaar
Inzet als eindgebruik
(PJ)
Gebouwde omgeving

- De vraag naar fossiel aardgas neemt de komende decennia af door stimuleren

2035

2040

* Bij deze waarden zijn de restgassen industrie (H2) in mindering gebracht.

** De totale inzet van koolstof excl. directe inzet elektriciteit en waterstof.

2050
AWB3.33.5
AWB3.33.5
AWB3.33.5
AWB3.33.5

Industrie

- Het EU ETS mechanisme is recent aangescherpt. Dit betekent dat omtrent het jaar 2040 er
geen nieuwe emissierechten meer worden uitgegeven. Door dit mechanisme neemt de

inzet van fossiele energie in de industrie af.

- De Cluster Energiestrategieën (CES) zetten erop in om de huidige koolstofvraag zoveel

mogelijk te vervangen door elektriciteit en waterstof en dus geen biogrondstoffen in te

zetten voor hoge-temperatuur proceswarmte in de industrie. Het kabinet doet er alles aan
om de hiervoor benodigde infrastructuur voldoende op te schalen. Dit betekent dat er in
het hier geschetste gewenste eindbeeld geen koolstofdragers worden gebruikt voor
(finaal) energiegebruik in de industrie.

- In een deel van de chemische sector, bijvoorbeeld in de kunstmestsector kan huidig

gebruik van de koolstofdrager aardgas in de toekomst door waterstof(dragers) vervangen
worden. De organische chemiesector zal daarentegen altijd koolstof nodig hebben.

<Inhoudsopgave

20

Toelichting cijferbasis concept NPE

Hiervoor geldt dus dat de koolstofbehoefte niet afhangt van de toename aan
alternatieven, maar van de grootte van de sector als geheel.
Transport

- Ook voor de binnenlandse mobiliteit (personenvervoer, zwaar wegtransport, binnenvaart)
geldt dat het kabinet zoveel mogelijk inzet op de verduurzaming met koolstofvrije
energiedragers, met name elektriciteit

- In het eindbeeld voorziet het kabinet een beperkte rol voor biobrandstoffen (ordegrootte
30-40 PJ) voor zwaar wegtransport en de binnenlandse scheepvaart.

- Voor de zeevaart en de luchtvaart geldt dat deze sectoren naar verwachting in ieder geval

naar bunkerbrandstoffen in deze sector stabiliseert en daarmee rond de 480 PJ ligt. Dit
resulteert in een totale koolstofvraag van zo’n 375 PJ. De totale energievraag in de

luchtvaart is ook onzeker. De totale energievraag in de luchtvaart is geschat op 205 PJ,

waarvan 175 PJ wordt ingevuld met koolstofhoudende brandstoffen, namelijk Sustainable
Aviation Fuels (SAFs); biogene of synthetische kerosine.
Landbouw

- In de glastuinbouw wordt het aardgasgebruik volledig afgebouwd en resteert een
verwachte vraag van 8 PJ aan groen gas en biogrondstoffen

nog tot en met 2050 voor het merendeel op koolstofhoudende hernieuwbare

5.3.

hiervan dat ingevuld zal worden met synthetische koolstofdragers is het nog erg onzeker

Verliezen binnen de keten ontstaan o.a. door omzettingen tussen koolstofdragers en door

brandstoffen zijn gebaseerd vanwege de benodigde energiedichtheid. Voor het gedeelte
in hoeverre de waterstof of de waterstofderivaten die hiervoor nodig zijn ook binnen

Nederland geproduceerd gaan worden. Het kabinet verwacht richting 2030 beter zicht te
hebben op de reële verwachtingen hierbij en daarmee het te verwachten effect op de
elektriciteitsketen.

- De verwachte beperkte beschikbaarheid van koolstofvrije alternatieven in 2050 betekent
dat er voor de lucht- en scheepvaart tussen nu en 2050 vooral een opbouw qua inzet van
hernieuwbare koolstofdragers zichtbaar is. Het aandeel brandstoffen in de scheepvaart

loopt in de Refuel EU-doelstellingen op van 14,5% in 2035 naar 31% in 2040, 62% in 2045
en 80% in 2050. Ook in de luchtvaart zal het aandeel hernieuwbare brandstoffen flink

toenemen. De Refuel EU-doelstellingen lopen in deze sector op van 20% in 2035 naar 34%
in 2040, 42% in 2045 en 70% in 2050. Het kabinet streeft richting hogere percentages om

Inzet van koolstof in andere ketens en verliezen

Met koolstofdragers kunnen elektriciteit, warmte of waterstof geproduceerd worden.
het eigen gebruik van de energiesector.

Tabel 24 - Inzet van koolstof in andere ketens en verliezen (indicatief*)
Jaar
Inzet in andere ketens en
verliezen (PJ)
Elektriciteitsproductie
Waterstofproductie
Warmtelevering

Verliezen in keten
Som

2019

2030

593

146

14

16

175

315

1.097

184
232

578

2035
17

178
17

208

420

2040
-

175
14

183

372

2050
-

60
14

197

271

in 2050 een 100% fossielvrije luchtvaart te bereiken. Tot aan 2040 zal het grootste deel
hernieuwbare brandstoffen voor de lucht- en scheepvaart naar verwachting worden
ingevuld met biobrandstoffen. Na 2040 neemt ook het aandeel synthetische

koolstofdragers en mogelijk ook het aandeel koolstofvrije dragers toe. In het verwachte
eindbeeld voor 2050 zal ongeveer 80 tot 95% van de energiemix voor de lucht- en

scheepvaart worden ingevuld met hernieuwbare koolstofdragers. De eindvraag naar

koolstof in 2050 hangt hierdoor met name af van de grootte van de totale bunkervraag.

- Hoewel de hoeveelheid bunkerbrandstoffen voor de internationale scheepvaart dus

moeilijk in te schatten is voor 2050, gaat het kabinet er vooralsnog vanuit dat de vraag

<Inhoudsopgave

21

Toelichting cijferbasis concept NPE
Tabel 25 - Bronvermelding inzet van koolstof in andere ketens en verliezen
Jaar
Bronvermelding
Elektriciteitsproductie
Waterstofproductie
Warmtelevering*

Verliezen in keten

2019

2030

2035

2040

2050

Basis

Berek.

Berek.

Berek.

Berek.

Basis
Basis

Overig

Overig

Overig

Overig

Basis

Berek.
Berek.

Berek.
Berek.

Berek.
Berek.

Berek.
Berek.

* Deze bronnen komen overeen met warmte uit biomassa en (groen) gas, zie ook hoofdstuk
6.

Toelichting op bronvermelding:

- In de cijferplaat is aangenomen dat de hoeveelheid restgassen uit de koolstofketen die in
waterstof wordt omgezet schaalt met de inzet van motorbrandstoffen en

koolstofhoudende grondstoffen. Deze bron is erg onzeker. Gegeven schaarste aan

koolstofdragers ligt het actief omzetten van koolstofhoudende gassen naar waterstof
richting 2050 immers niet langer voor de hand.

- In 2019 werd nog significante hoeveelheid koolstof in gezet ten behoeve van

elektriciteitsproductie. Met de verder ingroei van hernieuwbare elektriciteit neemt deze

hoeveelheid richting 2030 en verder sterk af. Het kabinet streeft naar netto nul emissies in
de elektriciteitssector vanaf 2035. Dit betekent dat de inzet van koolstofdragers vanaf dat
moment vermoedelijk nagenoeg zal verdwijnen.

<Inhoudsopgave

22

Toelichting cijferbasis concept NPE

6.

Toelichting warmteketen

De ontwikkelingen binnen en tussen de energieketens vormen de basis van het NPE. In
dit hoofdstuk wordt de kwantitatieve basis van de warmteketen nader toegelicht. De
warmteketen betreft in het NPE de voorziening van duurzame warmte via collectieve

warmtenetten in de gebouwde omgeving en de voorziening van duurzame warmte ten
behoeve van de glastuinbouw.

Warmtenetten met duurzame warmtebronnen vervullen in 2050 een significant deel van de

warmtebehoefte van de gebouwde omgeving en glastuinbouw. In Nederland is een

aanzienlijk potentieel aan duurzame lokale warmtebronnen beschikbaar die kunnen worden
ingezet voor de verwarming van de gebouwde omgeving en glastuinbouw. Door deze

Figuur 4 – Bronnen voor en inzet van warmte, periode 2019 - 2050

bronnen te ontsluiten en efficiënt te gebruiken wordt de vraag naar andere energiedragers
(o.a. groen gas, waterstof, elektriciteit) beperkt en wordt het energiesysteem ontlast. De
slimme inzet van lokale warmtebronnen zorgt verder voor een grotere autonomie en
stabielere energieprijzen.

Het kabinet zet in op de opschaling van (collectieve) warmtelevering aan de gebouwde

omgeving en landbouw, richting ordegrootte 150 PJ in 2050. Specifiek voor de warmteketen
geldt dat ontwikkeling van het aanbod van duurzame bronnen sterk gekoppeld is aan

ontwikkeling van de vraag. Gegeven de beperkte transportmogelijkheden van warmte en

beperkte mogelijkheden om lagetemperatuurwarmte in andere energiedragers om te zetten
moeten vraag en aanbod in samenhang worden ontwikkeld. De totale omvang van de keten
is dus sterk afhankelijk van de ontwikkeling van alternatieve manieren van

warmtevoorziening in de gebouwde omgeving en landbouw. Het NPE zet in op opschaling

van warmtebenutting, vanuit de optiek dat benutting van lokale warmtebronnen de druk op
systemische energiedragers als elektriciteit en groene gassen zal verminderen. De invulling

(bronnen) van de warmtebehoefte hangt daarbij sterk af van de mogelijkheden op lokale en
regionale schaal. Het geschetste beeld toont dat duurzame warmtebronnen en

restwarmtebronnen het merendeel van de (collectieve) duurzame warmtevraag zullen

Tabel 26 - Overzichtstabel warmteketen, periode 2019 – 2050 (indicatief*)
Jaar
Bronnen voor en inzet van
warmte (PJ)
Bronnen voor warmte
Aftapwarmte en afvalverwerking

Hernieuwbare warmtebronnen
Restwarmte

Biogrondstoffen

2030

2035

2040

2050

42

80

112

142

178

19

14

12

10

6

7

27

44

61

85

14

16

17

14

2

Elektriciteit

0

Inzet als eindgebruik

Waterstof

16

24

31

40
14

7

15

22

27

42

81

112

143

179

13

35

47

59

0

Gebouwde omgeving

19

Verliezen

10

Landbouw

<Inhoudsopgave

2019

0

33
13

0

50
15

4

6

67

100

17

20

59

23

Toelichting cijferbasis concept NPE
Tabel 28 - Bronvermelding energiebronnen voor warmte

dekken, in beperktere mate aangevuld met elektriciteit en duurzame gassen. Vanwege
verwachte terugloop van elektriciteitsopwekking in elektriciteitscentrales en van

Jaar
Bronvermelding
Aftapwarmte en
afvalverwerking
Hernieuwbare
warmtebronnen

Basis

Restwarmte

Basis

In de volgende paragrafen worden de drie onderdelen van deze tabel en figuur nader

Biogrondstoffen

Basis

warmteverliezen.

Elektriciteit

Basis

Waterstof

Basis

afvalverbranding loopt ook de mogelijkheid om in deze installaties warmte af te tappen
terug. Het geschetste aandeel van elk van de bronnen is echter nadrukkelijk indicatief;
binnen grenzen zijn ook andere verhoudingen van bronnen goed voorstelbaar.

Figuur 4 en tabel 26 schetsen hoe de ontwikkeling van de keten er op hoofdlijn uitziet. Zoals

benoemd gaat het hier om indicatieve getallen die niet exact en integraal zijn doorgerekend..
toegelicht in energiebronnen voor warmte, inzet van warmte als eindgebruik en

6.1.

Energiebronnen voor warmte

Energiebronnen voor warmte binnen de scope van de warmteken omvatten diverse

bronnen zoals aardwarmte, aquathermie en restwarmte uit industriële processen. Vaak zijn
aanvullende piekbronnen nodig, bijvoorbeeld bediend via duurzame gassen of elektriciteit.
Deze bronnen worden gebruikt om warmte te genereren voor warmtenetten en

2040

2050

AWB4.24.3
AWB4.24.3
II-2035gem.
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3

AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3

AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3

AWB4.24.3
AWB4.24.3
II-DEC
AWB4.24.3
AWB4.24.3
AWB4.24.3

Toelichting op bronvermelding:

- Voor het transitiepad van de gebouwde omgeving is een viertal scenario’s gemaakt, die

uitkomen op een groei van de collectieve warmtelevering naar 66-172 PJ (enkel lage- en

volledig duurzaam ingevuld moet worden (huidig volume duurzame warmte: 13 PJ). Deze

2019

2030

2035

2040

2050

19

14

12

10

6

7

27

44

61

85

2

16

24

31

40

-

7

15

22

27

81

112

142

179

Biogrondstoffen

14

Waterstof

-

Som

2035

Voor de glastuinbouw is er een verwachte vraag naar warmte van 60 PJ in 2040 die

Tabel 27 - Energiebronnen voor warmte (indicatief*)

Elektriciteit

Basis

2030

middentemperatuur warmtenetten) in de periode tot 2050 (huidig volume: +/- 20 PJ).

glastuinbouw.

Jaar
Bronnen (PJ)
Aftapwarmte en
afvalverwerking
Hernieuwbare
warmtebronnen
Restwarmte

2019

41

16
-

17
-

14
4

14
6

groei is in lijn met de doelen die het kabinet nastreeft voor het doorontwikkelen van
collectieve warmte. Hierbij wordt gestreefd naar het duurzaam invullen van de

warmtevraag voor collectieve warmte. Die wordt vooralsnog ingeschat op ongeveer 50 PJ

in 2030 en rond de 100 PJ in 2050 (enkel voor de gebouwde omgeving). Hiernaast wordt in
2030 voor de glastuinbouwsector een doel van 30 PJ ‘duurzame alternatieven’
nagestreefd, wat vrijwel allemaal in de vorm van warmte zal zijn.

- Het huidige beleid is erop gericht dat de wenselijkheid en haalbaarheid van een

warmtenet lokaal wordt onderzocht. Ook het initiatief om een warmtenet te ontwikkelen
wordt lokaal genomen. Vanuit het Rijk wordt gezorgd voor de juiste condities om

duurzame warmtebronnen en warmte-infrastructuur op te schalen. Hierbij zijn de
volgende indicatieve doelstellingen geformuleerd

 50 PJ collectieve warmtelevering in 2030 (enkel voor de gebouwde omgeving).

 30 PJ ‘duurzame alternatieven’ in 2030 voor de glastuinbouwsector. Vrijwel allemaal
warmte, maar niet allemaal collectief.

<Inhoudsopgave

24

Toelichting cijferbasis concept NPE

 100 PJ (bandbreedte 66-172 PJ) collectieve warmtelevering in 2050 (enkel voor de
gebouwde omgeving).

6.2.

collectieve warmte van 66-172 PJ. Afgezet tegen de huidige collectieve warmtevoorziening

Inzet van warmte als eindgebruik

Inzet van warmte als eindgebruik verwijst naar het gebruik van warmte-energie voor diverse
toepassingen, zoals ruimteverwarming en waterverwarming.

Landbouw
Som

2030

2035

2040

2050

19

33

50

67

100

68

97

125

159

35

32

47

59

59

Tabel 30 - Bronvermelding inzet van warmte als eindgebruik
Jaar
Bronvermelding

2019

Gebouwde omgeving

Basis

Landbouw

Basis

2030
AWB4.24.3
IP-ND/IPIA

sterke groei van duurzame warmtevoorziening voorzien, van 13 PJ naar 60 PJ. Om deze

ambities waar te maken zal de benutting van (collectieve) duurzame warmtebronnen met
nodig, voor collectieve warmtepompen, pompenergie en elektrische piekketels.

2019
13

van +/- 20 PJ is dit een aanzienlijke toename. Hiernaast wordt vanuit de glastuinbouw een

100-200 PJ moeten groeien. Voor de collectieve warmtenetten is nog 6-21 PJ elektriciteit

Tabel 29 - Inzet van warmte als eindgebruik (indicatief*)
Jaar
Inzet als eindgebruik
(PJ)
Gebouwde omgeving

 ZLT-warmtelevering: tussen 12 en 23 PJ

- Uit het sectorale transitiepad van de gebouwde omgeving volgt een totale vraag naar

6.3.

Inzet van warmte in andere ketens en verliezen

De levering van warmte leidt tot energetische verliezen. Warm(water) wordt via een

buisleiding over een afstand getransporteerd, afkoeling tijdens transport is zelfs bij zeer

goede isolatie onvermijdelijk. Warmte kan ook uit een warmtebuffer ‘ontsnappen’, dit is ook
opgenomen onder het onderdeel verliezen in de keten.

Tabel 31 - Verliezen in warmteketen (indicatief*)
2035

2040

2050

AW

AW

AWB4.24.3

AW

AW

AW

Toelichting op bronvermelding:

- Voor het transitiepad voor de gebouwde omgeving zijn vier scenario’s gemaakt

Jaar
Inzet in andere ketens
en verliezen (PJ)
Verliezen in keten
Som

2019
10

10

totale finale energievraag voor functionele warmte in 2050. De verwachting is dat de netto
PJ als finale energie in de vorm van warmte via collectieve warmtenetten worden

Toelichting op bronvermelding:

warmtevraag ongeveer 370 PJ zal zijn. Afhankelijk van het scenario zal daarvan 66 tot 172
geleverd. De mate waarin warmtenetten op verschillende temperatuurniveaus worden

ontwikkeld, hangt ook af van factoren en keuzes in de scenario’s. De warmtelevering per
temperatuurniveau ligt in die scenario’s binnen de volgende bandbreedtes:

 MT-warmtelevering: tussen 52 en 134 PJ

13

13

2035
15

2040
17

2050
20

15

17

20

Tabel 32 - Bronvermelding verliezen warmteketen
Jaar
Bronvermelding
Verliezen in keten

(werkdocument C, hoofdstuk 1). Voor deze scenario’s is een inschatting gemaakt van de

2030

2019

2030

2035

2040

2050

Basis

AW

AW

II-gem.

II-DEC

- De warmteverliezen in het concept-NPE betreffen een ruwe inschatting. Aangenomen zijn
verliezen van circa 15% in collectie warmtenetten gebouwde omgeving, en circa 5% voor
de glastuinbouw.

 LT-warmtelevering: tussen 0 en 15 PJ

<Inhoudsopgave

25