Woondeal zuidelijke Randstad
SAMENWERKINGSAGENDA VOOR TOEKOMSTBESTENDIGE VERSTEDELIJKING

Partijen
Provincie Zuid-Holland, op grond van artikel 176 van de Provinciewet rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw A. Bom-Lemstra, gedeputeerde van Zuid-Holland,
hierna te noemen: provincie,
Gemeente Den Haag, op grond van artikel 171 van de Gemeentewet rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer B. Revis, tevens vertegenwoordiger van het
samenwerkingsverband Verstedelijkingsalliantie;
Gemeente Rotterdam, op grond van artikel 171 van de Gemeentewet rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer S.A. Kurvers;
Gemeente Leiden, op grond van artikel 171 van de Gemeentewet rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw F. Spijker;
Gemeente Dordrecht, op grond van artikel 171 van de Gemeentewet rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw R. Reynvaan;
hierna te noemen: gemeenten,
De (overige) gemeenten van de Bestuurlijke tafel wonen Haaglanden: gemeente Delft,
gemeente Leidschendam-Voorburg, gemeente Midden-Delfland, gemeente PijnackerNootdorp, gemeente Rijswijk, gemeente Wassenaar, gemeente Westland, gemeente
Zoetermeer, op grond van artikel 171 van de Gemeentewet rechtsgeldig vertegenwoordigd
door de heer R.C. Paalvast;
De (overige) gemeenten van het samenwerkingsverband wonen regio Rotterdam: gemeente
Albrandswaard, gemeente Barendrecht, gemeente Brielle, gemeente Capelle aan den IJssel,
gemeente Hellevoetsluis, gemeente Krimpen aan den IJssel, gemeente Lansingerland,
gemeente Maassluis, gemeente Nissewaard, gemeente Ridderkerk, gemeente Schiedam,
gemeente Vlaardingen, gemeente Westvoorne, op grond van artikel 171 van de
Gemeentewet rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer J.W. Mijnans;
hierna te noemen: woningmarktregio’s,
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mevrouw K.H. Ollongren, hierna te
noemen: minister,
Overwegingen
Aanleiding en opgave
In de zuidelijke Randstad hebben de woningmarktregio’s Haaglanden en Rotterdam een
forse woningbouwopgave, zowel op de korte termijn (tot 2025) als de lange termijn (tot
2040).
De betrokken gemeenten en de provincie Zuid-Holland zetten reeds volop in op versnellen
van de woningbouw, het borgen van voldoende plancapaciteit en het toegankelijk houden
van de woningmarkt voor verschillende doelgroepen. In 2017 en 2018 lag de
nieuwbouwproductie met 13.000 en 11.000 op een hoog niveau. Het vasthouden van dit
niveau is niet vanzelfsprekend.
Zachte planvoorraad omzetten in harde plancapaciteit op veelal complexe binnenstedelijke
locaties, inclusief een aanzienlijk betaalbaar woningbouwprogramma, vraagt veel expertise
en middelen van alle betrokken partijen. Bovendien stijgen de bouwkosten, kennen

1

bouwprocedures een lange doorlooptijd, is de personele capaciteit krap en is de
investeringscapaciteit van corporaties in de zuidelijke Randstad landelijk het laagst. De
toegankelijkheid van de woningmarkt – met name voor de lage en middeninkomens - komt
daardoor in toenemende mate onder druk te staan. De grootste druk op de regionale
woningmarkten in de zuidelijke Randstad bevindt zich daarbij in de steden Den Haag en
Rotterdam. Tegelijkertijd is het de kunst om andere opgaven in het fysieke domein, zoals de
klimaatopgave, bereikbaarheidsopgave, mobiliteitstransitie en energietransitie, op een
slimme manier te koppelen aan de woningbouwopgave. Als derde component in deze
complexe opgave is er de verbinding tussen het fysieke en het sociale domein, waar in de
stedelijke regio’s van Haaglanden en Rotterdam stevige opgaven liggen in verouderde
stadswijken.
De stapeling van deze opgaven pakt regionaal verschillend uit. De opgaven en de daarvoor
benodigde investeringen in de zuidelijke Randstad, onder andere vanwege het uitplaatsen
van functies met hoge milieucategorie voor binnenstedelijke woningbouw, zijn in disbalans
ten opzichte van de beschikbare publieke investeringsruimte in deze regio.
Woningbouwprojecten, onder meer binnenstedelijke hoogbouwprojecten, lopen hier nu op
vast. Het sluitend krijgen van de businesscases van dergelijke projecten in de zuidelijke
Randstad is daarmee een grotere uitdaging dan in andere delen van het land.
Naast voldoende aanbod is het van belang dat de juiste woning op de juiste plek wordt
gerealiseerd. Om – in het verlengde van het OESO-advies uit 2015 – de agglomeratiekracht
van de zuidelijke Randstad te versterken kiezen Rijk en regio ervoor om aanvullende
planvoorraad hoofdzakelijk binnenstedelijk en geconcentreerd rond HOV-infrastructuur en knooppunten te ontwikkelen. Gezien de hoge woningbehoefte hebben alle gemeenten in de
zuidelijke Randstad een woningbouwopgave, waarbij de tekorten aan (centrum)stedelijke
woonmilieus in de woningmarktregio’s Haaglanden en Rotterdam en in de studentenstad
Leiden het grootst zijn. Hiertoe hebben acht gemeenten 1 samen met de provincie ZuidHolland het voortouw genomen om het samenwerkingsverband Verstedelijkingsalliantie op
te richten. Binnen de Verstedelijkingsalliantie wordt gewerkt aan het geschikt maken van
woningbouwlocaties. In aansluiting op de woningbehoefte in Zuid-Holland is de ambitie om
circa twee derde van die behoefte binnen de gemeenten van de Verstedelijkingsalliantie te
realiseren.
Voor de versterking van de agglomeratiekracht in de zuidelijke Randstad is het belangrijk
dat voor de gehele woningbouwopgave, binnen én buiten de Verstedelijkingsalliantie,
gestuurd wordt op de juiste kwalitatieve balansen, waaronder een betaalbaar
woningbouwprogramma, en dat goede regionale samenwerking daarin verder wordt
ondersteund.
Naast de nieuwbouwopgave ligt er ook in de bestaande woningvoorraad een forse opgave.
In een aantal gemeenten is behoud van de bestaande voorraad één van de mogelijke
strategieën om de volkshuisvestelijke opgaven te realiseren. Daarnaast ligt er, met name in
de steden, een forse opgave in de aanpak van de kwaliteit van de bestaande
woningvoorraad: in de oude stadswijken die worden gekenmerkt door veelal gestapelde en
relatief oude voorraad met hoge (slechte) energielabels is een forse kwaliteitsslag nodig om
de woningen op een goed en toekomst- en klimaatbestendig niveau te krijgen. Het gaat om
zowel de corporatievoorraad als de particuliere voorraad. In beide segmenten vormt de
beperkte investeringskracht een knelpunt. De corporaties staan voor een stapeling aan
opgaven (nieuwbouw, herstructurering, verduurzaming, betaalbaarheid) terwijl de
investeringsruimte van de corporaties in de regio’s Haaglanden en Rotterdam zeer laag is.

De acht gemeenten die zich verenigd hebben in de Verstedelijkingsalliantie zijn: Leiden, Zoetermeer, Den Haag,
Rijswijk, Delft, Schiedam, Rotterdam en Dordrecht.

1

2

Daarbovenop stelt de financiële positie van saneringscorporatie Vestia een aantal
gemeenten voor additionele opgaven.
In de particuliere voorraad spelen daarnaast onder andere in gebieden zoals RotterdamZuid en een aantal voor- en naoorlogse wijken van Den Haag, een aantal specifieke
knelpunten zoals niet functionerende (kleine) VvE’s en een toename van malafide
verhuurders.
De opgave in de bestaande voorraad vraagt een gezamenlijke (gebiedsgerichte) inzet op de
benodigde kwaliteitsslag in de bestaande woningvoorraad en het tegengaan van
ongewenste effecten van de gespannen woningmarkt.
Lopende trajecten
Momenteel zetten betrokken partijen belangrijke stappen in integrale gebiedsgerichte
uitwerkingen in de (MIRT-)verkenningen Oeververbinding regio Rotterdam en Binckhorst.
Dit zijn cruciale uitwerkingen, en de eerste stappen om de geconcentreerde
verstedelijkingsstrategie en doelen van de Verstedelijkingsalliantie gericht op de integrale
ontwikkeling van 12 2 gebieden 3 rond de spoorlijn Leiden-Dordrecht (Oude Lijn) te
realiseren. Daarmee samenhangend wordt gewerkt aan een adaptieve ontwikkelstrategie
Metropolitaan OV en Verstedelijking rondom de Oude Lijn en E-lijn, waarbij investeringen in
mobiliteit en verstedelijking met elkaar worden afgestemd. De volgende stap is om op basis
van de uitkomsten van deze trajecten integrale besluiten te nemen over
maatregelenpakketten voor bereikbaarheid en gebiedsontwikkeling die bijdragen aan de
realisatie van geconcentreerde verstedelijking langs deze ‘backbone’ van de zuidelijke
Randstad. Het Rijk en de Verstedelijkingsalliantie hebben daartoe tijdens het BO MIRT van
november 2018 afgesproken in het najaar van 2019 tot een integraal
Verstedelijkingsakkoord te komen.
Deze woondeal vormt onder meer een opmaat naar het integrale Verstedelijkingsakkoord
voor de zuidelijke Randstad.
Verkenning Rijk – G4 bekostiging integrale Verstedelijkingsopgave
Zoals ook uiteengezet in de Kamerbrief “Uitkomsten overleg Rijk-G4 over verstedelijking”
dd. 18 januari jl. zijn Rijk en regio het erover eens dat we voor een grote
verstedelijkingsopgave staan die heel Nederland raakt en in het bijzonder de grote
stedelijke regio’s, zowel binnen als buiten de Randstad. Wonen, werken, bereikbaarheid en
duurzaamheid moeten in deze gebieden bij elkaar worden gebracht. Door de omvang van
de opgave is nauwe samenwerking tussen overheden onderling en tussen overheden en
marktpartijen nodig. Bij investeringen is er bij de ontwikkeling van grote binnenstedelijke
gebieden goede, inhoudelijke en programmatische, afstemming nodig over besluiten gericht
op wonen en besluiten ten aanzien van bereikbaarheid en infrastructuur. Afspraken over
woningbouw zijn dan ook niet los te zien van noodzakelijke maatregelenpakketten
(waaronder ook investeringen) voor mobiliteit en de klimaat- en energietransitie. De
adaptieve ontwikkelstrategie voor Metropolitaan OV en Verstedelijking (MOVV) geeft
invulling aan deze wederkerigheid.
De integrale verstedelijkingsopgave vereist een systeemaanpassing waarbij baten die
voortvloeien uit verstedelijking ook daadwerkelijk neerslaan in de gebieden waar de hoogste
Deze 12 locaties betreffen: Leiden Campus, Zoetermeer-Entreegebied, Den Haag-CID/Binckhorst, Den HaagKnoop Moerwijk, Rijswijk-Boogaard/Plaspoelpolder, Delft-Schieoevers-Station Campus, Schiedam-Schieveste/A20
zone, Rotterdam-M4H/Nieuw Mathenesse, Rotterdam-Binnenstad, Rotterdam-Willemsas, Rotterdam-Stadionpark,
Dordrecht/Zwijndrecht-Spoorzone.
3
In deze Woondeal zijn 12 van de 13 gebieden van de Verstedelijkingsalliantie overgenomen. Scheveningen is niet
overgenomen omdat in Scheveningen minder sterk de nadruk ligt op grootschalige woningbouw en meer op
andere (o.a. economische) functies.
2

3

kosten daarvoor worden gemaakt, zoals ook beschreven staat in hierboven genoemde
Kamerbrief van 18 januari jl. Ook als het huidig beschikbare investeringspotentieel wordt
aangeboord met een gecombineerde inzet van Rijk, gemeenten en private partijen, is de
verwachting dat deze inzet ontoereikend is om de verstedelijkingsopgave in de zuidelijke
Randstad volledig te kunnen bekostigen. In de systeemaanpassing die nodig is gaat het
zowel om publieke middelen zoals het infrafonds, de transformatiefaciliteit, of gemeentelijke
middelen, als om bijdragen van marktpartijen die direct en indirect profiteren van publieke
investeringen zoals de aanleg van hoogwaardig openbaar vervoer (HOV).
Deze systeemaanpassing is niet van de ene op de andere dag geregeld. Rijk en regio gaan
een langdurig partnerschap aan om investeringen in binnenstedelijke gebieden af te
stemmen, te intensiveren en daarmee het maatschappelijk rendement te vergroten. Daarbij
gaan we onorthodoxe maatregelen niet uit de weg.
Rijk en G4 willen de ingezette manier van samenwerken (zie TK-brief “Uitkomsten overleg
Rijk-G4 over verstedelijking”, dd. 18 januari jl.) voortzetten om de komende jaren
noodzakelijke aanpassingen aan regelgeving en publieke bekostiging vorm te geven. Ook
gaan Rijk en G4 dit voorjaar in gesprek met marktpartijen met als doel om afspraken te
maken over de bijdrage die zij kunnen doen aan de verstedelijkingsopgave en wat zij van
Rijk en gemeenten nodig hebben. Het succes van de integrale verstedelijkingsopgave is
afhankelijk van de voortgang die we samen op dit terrein boeken de komende jaren.
Aanvullend op bovengenoemde trajecten om tot oplossingen te komen voor de complexe
verstedelijkingsopgave worden in deze woondeal regiospecifieke afspraken gemaakt.
Daarmee komt een intensievere samenwerking tussen de betrokken decentrale overheden
en het Rijk tot stand die nodig is om de slagkracht te versterken en de complexe (stapeling
van) opgaven aan te kunnen pakken.
Een goed voorbeeld van de beoogde samenwerking in de zuidelijke Randstad is de integrale
aanpak van sociaal-fysieke wijkvernieuwing in Rotterdam-Zuid. Het Rijk en de gemeente
Rotterdam investeren vanuit die samenwerking €260 miljoen in Rotterdam-Zuid. Met de
gemeente Den Haag is een eerste stap gezet richting een soortgelijke aanpak waarbij het
Rijk en de gemeente samen €17,5 miljoen investeren in het verbeteren van veiligheid en
sociaaleconomische versterking van Den Haag Zuidwest.
Tot slot fungeert deze woondeal als regiospecifieke uitwerking van het Interbestuurlijk
Programma (IBP) in die regio’s waar de druk op de woningmarkt het grootste is.

Partijen sluiten met elkaar een Woondeal
•
•
•
•

Als wederzijdse erkenning in de zuidelijke Randstad van de kwantitatieve én kwalitatieve
opgaven in de gebieden waar de spanning op de woningmarkt het grootst is
Om de wederzijdse verantwoordelijkheden en inspanningen voor die opgaven vast te
leggen
Als startpunt van een meerjarig samenwerkingstraject
Met als doel om op korte termijn tot doorbraken te komen voor de kwantitatieve én
kwalitatieve opgaven in de gebieden waar de spanning op de woningmarkt het grootst is

4

Partijen maken de volgende afspraken

Kernafspraken
Gemeenten en provincie zetten zich in voor:
• Voldoende plancapaciteit voor de bouwproductie van 230.000 woningen tot
2040 4, aansluitend op de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte.
• De productie van ruim 100.000 woningen in de periode 2018 - 2025 waarvan:
- bijna de helft in de gemeenten Den Haag en Rotterdam;
- een aanzienlijk deel in het betaalbare segment.
• Evenwichtige verdeling onder doelgroepen en bevordering van spreiding van
betaalbare woningen voor lagere en middeninkomens.
Om dit mogelijk te maken zet het Rijk zich in voor:
• Instrumentarium om de integrale verstedelijkingsopgave te realiseren en tot
oplossingen te komen voor bekostiging van betaalbare woningen op locaties
binnen bestaand stedelijk gebied nabij HOV.
• Verbetering van de investeringsruimte voor de corporaties in de zuidelijke
Randstad om de volkshuisvestelijke opgaven te kunnen realiseren.
• Aanpassingen in wet- en regelgeving waarmee evenwichtigheid en
toegankelijkheid op de woningmarkt bevorderd wordt.
Deze kernafspraken zijn niet van de ene op de andere dag gerealiseerd, maar
vergen grote systeemaanpassingen en forse investeringen van vele partijen zoals
ook beschreven staat in de Kamerbrief van 18 januari jl. 5. De afspraken in deze
woondeal zijn erop gericht om de productie van 100.000 woningen tot 2025 in de
zuidelijke Randstad te versnellen, om te zorgen voor voldoende harde
plancapaciteit voor de periode tot 2040 en om een evenwichtig woningaanbod te
bevorderen.
Partijen blijven zoeken naar mogelijkheden om de investeringen te bekostigen en
gaan dan ook een langdurig partnerschap aan om dit proces, waaronder de
systeemaanpassingen, stapsgewijs te doorlopen, vergelijkbaar met de gevolgde
werkwijze voor het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. Het Rijk herkent en
erkent dat de grote verstedelijkingsopgave in het bijzonder de grote stedelijke
regio’s raakt. De minister kijkt daarom bij het nemen van maatregelen, waaronder
inzet van middelen, met voorrang naar deze grote stedelijke regio’s, zoals de
zuidelijke Randstad.
In de hiernavolgende afspraken worden stappen gezet voor de korte en
middellange termijn in het kader van deze kernafspraken.
In halfjaarlijkse bestuurlijke overleggen worden tussentijdse vorderingen doorgesproken en
worden de vervolgstappen geactualiseerd.

4
5

Woningbouwopgave volgens de WBR 2019 voor de Provincie Zuid-Holland.
TK-brief: Uitkomsten overleg Rijk-G4 over verstedelijking

5

I. Gezamenlijke Verstedelijkingsstrategie
Verstedelijking in de zuidelijke Randstad vindt met voorrang plaats binnen
bestaand stedelijk gebied in nabijheid van hoogwaardig OV (geconcentreerde
verstedelijkingsstrategie) 6. Dit vanwege een combinatie van uitbreidingsbehoefte aan
(centrum)stedelijke woonmilieus, schaarste aan open groengebieden, de druk op het
wegennet, de samenhang tussen verstedelijking en hoogwaardig OV, benutting van
voorzieningen, nabijheid van werkgelegenheid, de aanpak van leefbaarheidsproblemen in
stadswijken en toenemende aandacht voor een gezonde leefomgeving. Deze
verstedelijkingsstrategie, die nader uitgewerkt wordt door de provincie in samenwerking
met onder meer de Verstedelijkingsalliantie, vormt de basis voor deze woondeal en het
voorgenomen integrale Verstedelijkingsakkoord. Door de gezamenlijke inzet op
intensivering van bestaand stedelijk gebied kan de diversiteit van het kwalitatieve aanbod
aan woonmilieus in de zuidelijke Randstad uitgebreid en versterkt worden.
Vanuit de gezamenlijke verstedelijkingsstrategie is het vertrekpunt om in te zetten op
concentratie van circa twee derde van de toekomstige verstedelijkingsopgave in de
verstedelijkingszone langs de Oude Lijn.
Om voldoende woningen te bouwen om in de behoefte te voorzien is het tijdig kunnen
realiseren van bestaande woningbouwplannen, zowel voor de korte termijn (tot 2025) als
voor de (middel)lange termijn (na 2025) cruciaal. Met andere woorden: van zachte naar
harde plannen en realisatie. Deze inzet is ook nodig, zodat een stabiele bouwstroom van
voldoende omvang in bestaand bebouwd gebied gegarandeerd is en gerealiseerd kan
worden.
Binnen deze verstedelijkingsstrategie is onder meer de gezamenlijke inzet om de ambities
van de Verstedelijkingsalliantie met specifieke focus op 12 verstedelijkingslocaties te
realiseren. Randvoorwaardelijk voor de ontwikkeling van deze gebieden zijn besluiten over
de toekomstige energievoorziening en de benodigde mobiliteits-, capaciteits- en
infrastructurele ingrepen op en in verbinding met de Oude Lijn, die in beeld worden
gebracht in de Adaptieve ontwikkelstrategie binnen de Werkplaats MOVV. Daarnaast vergt
de ontwikkeling van deze gebieden publieke investeringen. Op stedelijk niveau is de
gemiddelde omvang van de benodigde publieke investeringen bekend en voor onder meer
de gebiedsontwikkelingen Binckhorst en Kralingse Zoom-Stadionpark zijn de kosten en
baten inmiddels gedetailleerd in beeld gebracht. Het inzicht ontbreekt hoe dit specifiek
uitpakt voor een aantal andere grootschalige gebiedsontwikkelingen, waarbij rekening
gehouden wordt met de gedeeld ambitie om gemengde inclusieve gebieden van hoge
kwaliteit te ontwikkelen.
Aanvullend op de bestuurlijk afspraken over bestaande woningbouwlocaties en
gebiedsontwikkeling en focus op de verstedelijkingszone langs Oude Lijn zijn er nog keuzes
te maken op welke plekken en in welke mate de overige woningbehoefte geaccommodeerd
kan worden.

Uit het MIRT-onderzoek Bereikbaarheid Rotterdam-Den Haag blijkt dat deze verstedelijkingsstrategie de
agglomeratiekracht van de metropool Rotterdam-Den Haag versterkt.

6

6

I.1
Partijen vertalen in hun omgevingsbeleid door dat verstedelijking in de zuidelijke Randstad
zich concentreert binnen bestaand stedelijk gebied in nabijheid van HOV, met bijpassend
lokaal mobiliteitsbeleid. Het Rijk onderschrijft en ondersteunt de bestuurlijk koers binnen de
zuidelijke Randstad bij de eventuele aanwijzing van gebieden in de NOVI.
I.2
De minister stelt het instrument Dashboard Verstedelijking beschikbaar. Ondersteunend aan
de verstedelijkingsstrategie van de Verstedelijkingsalliantie en de adaptieve
ontwikkelstrategie uit de Werkplaats MOVV, helpt dit instrument om de
verstedelijkingsstrategie voor de zuidelijke Randstad te concretiseren en aanvullende
keuzes ten aanzien van verstedelijking, waaronder het aanbod van de Alliantie
Middengebied (Pijnacker-Nootdorp, Zoetermeer, Lansingerland), te onderzoeken op
maatschappelijke meerwaarde/kosten en op de effecten op bereikbaarheid, duurzaamheid,
leefbaarheid e.d. De focus ligt op de vraag waar het overige deel van de
verstedelijkingsopgave te accommoderen. De minister benut deze inzichten ten behoeve
van bestuurlijke besluitvorming in het MIRT en ondersteunt daarmee de gezamenlijke
verstedelijkingsstrategie en te maken afwegingen in het omgevingsbeleid van de provincie.
I.3
Partijen onderkennen het gemeenschappelijk belang om betrouwbare en deelbare gegevens
te hebben met betrekking tot de plancapaciteit, planstatus en planlocatie. Gemeenten
spannen zich in om deze gegevens te verzamelen en beschikbaar te stellen via de provincie.
Voor gemeenten, samenwerkingsregio’s, provincie en de minister zijn de gegevens
onmisbaar om te komen tot inzicht en overzicht in het totaal aan nieuwe regionale
woonontwikkelingen, fasering en kwaliteiten van deze ontwikkelingen. Partijen kunnen aan
de hand van deze gegevens knelpunten in realisatie signaleren en mogelijkheden om te
versnellen uitwerken.
I.4
Een groene leefomgeving is van belang voor een hoogwaardig (internationaal)
vestigingsklimaat. De leefkwaliteit in de sterk verstedelijkte zuidelijke Randstad staat onder
druk. De omliggende groene landschappen vervullen een belangrijke rol in het verbeteren
van de leef- en verblijfkwaliteit. Partijen erkennen het gezamenlijke belang om ecologische
en recreatieve verbindingen, zichtlijnen en wateropgaven te realiseren. Partijen spannen
zich in om in hun verstedelijkingsopgaven vanaf de planvorming structureel de relatie
tussen de woonopgave en het landschap te leggen. De verkenning Landschapspark
Zuidvleugel die door verschillende betrokkenen is opgesteld vormt het uitgangspunt voor
deze opgave.
I.5
De stadsranden vormen een belangrijke schakel tussen stad en land. Onderzoek van het
PBL toont aan dat de verstedelijkingsdruk op de stadsranden in Zuid-Holland het grootst is,
terwijl de groene beschermingsregimes beperkt aanwezig zijn. Partijen spreken af om een
aantal pilots te starten waarin wordt uitgewerkt hoe de woningbouwopgave als de motor
voor vergroting van de gebiedskwaliteit, tegengaan van verrommeling en opvang van
recreatiebehoefte als gevolg van de groei van de steden kan dienen. Inzichtelijk wordt
gemaakt wat nodig is aan instrumentarium voor integrale ontwikkeling van deze
stadsranden.

7

II. Operationalisering Verstedelijkingsstrategie
Zoals eerder beschreven vergt de complexe verstedelijkingsopgave een intensievere
meerjarige samenwerking, zowel generiek als gebiedsspecifiek.
Het Rijk en de G4-steden hebben recent samen naar een vernieuwing in de aanpak van de
grote verstedelijkingsopgaven gekeken. De uitwerkingen van de businesscases Binckhorst
en Kralingse Zoom–Stadionpark in dat traject bieden veel inzicht in de voorliggende
complexe opgave: deze concrete gebiedsontwikkelingen kennen op lange termijn hoge
maatschappelijke baten, maar de beschikbare publieke middelen zijn ontoereikend voor
bekostiging op de korte termijn, zelfs als deze door Rijk, provincie en gemeenten
gecombineerd worden ingezet. Deze bekostigingsproblematiek betreft de nodige
bereikbaarheidsmaatregelen, de (intensivering van de) woningbouwopgaven en collectieve
stedelijke voorzieningen. De casuïstiek geeft inzicht in de complexiteit die ook op andere
locaties speelt.
Het Rijk en de G4-steden hebben zich eraan gecommitteerd om regels waar mogelijk aan te
passen en nauwer samen te werken om de verstedelijkingsopgaven te kunnen realiseren.
Rijk en G4 beogen hiermee te komen tot nieuwe vormen van bekostiging,
samenwerking en een instrumentarium met een bredere betekenis dat ook
toepasbaar is voor andere gemeenten.
II.1
Partijen erkennen dat de reservering van extra publieke middelen onvermijdelijk is om de
verstedelijkingsopgave in transformatie- en verdichtingsgebieden in de zuidelijke Randstad
te bekostigen, die niet met een andere inzet van publieke middelen en samenwerking met
de markt te verwezenlijken zijn. Partijen plegen hun uiterste inzet om ervoor te zorgen dat
een groter aandeel van de baten die voortvloeien uit verstedelijking ook daadwerkelijk voor
de bekostiging hiervan wordt ingezet. Partijen gaan daartoe een langjarige bestuurlijke
samenwerking aan waarbij de voortgang op die samenwerking minimaal tweemaal per jaar
tijdens bestuurlijke overlegmomenten besproken wordt.
II.2
Partijen spannen zich in om het instrumentarium uit de (ontwerp) nationale omgevingsvisie
(NOVI) aan te wenden ten bate van de uitvoering van de gezamenlijke
verstedelijkingsstrategie binnen de (in de NOVI) aan te wijzen gebieden in de zuidelijke
Randstad. In de NOVI zal gezamenlijk ingezet worden op verdere beleidsontkokering
(regelgeving) en bundeling van financiële middelen voor bekostiging van verstedelijking.
II.3
De partijen onderschrijven de aanpak op hoofdlijnen van de adaptieve ontwikkelstrategie uit
de Werkplaats Metropolitaan OV en Verstedelijking. Doel van deze strategie is het
integreren en afstemmen in de tijd van de verstedelijkingsopgave (woningbouw,
arbeidsplaatsen, voorzieningen) en de OV-bereikbaarheid (inclusief fiets en knooppunten)
ten behoeve van het voorzien in de grote stedelijke woningvraag, het versterken van de
agglomeratiekracht van deze metropool, het ontlasten van de weginfra en bescherming van
het buitengebied. De strategie biedt onderbouwing voor samenhangende besluiten voor
verstedelijking en OV, en vormt een belangrijke bouwsteen voor het gezamenlijk integraal
Verstedelijkingsakkoord zuidelijke Randstad.
Partijen onderschrijven dat goede bereikbaarheid een randvoorwaarde is voor de
ontwikkeling van verschillende woningbouwlocaties in de zuidelijke Randstad. In het
gebiedsprogramma MoVe is met het instellen van de werkplaats Metropolitaan OV en
Verstedelijking deze relatie reeds onderkend en zetten partijen zich tevens in om het
stedelijk programma te intensiveren op goed bereikbare locaties. De gemeenten zullen hun

8

bijdrage aan de woningbouwopgave leveren als op Rijks- en provinciaal niveau, en binnen
de MRDH, in aansluiting op het gebiedsprogramma MoVe volgens de adaptieve strategie van
de werkplaats Metropolitaan OV + verstedelijking, besluiten worden genomen. Dit richt zich
met name op de bereikbaarheid per openbaar vervoer, fiets en ketenmobiliteit in
samenhang met sturende (gemeentelijke) maatregelen bijvoorbeeld op het gebied van
parkeren. Besluiten hierover vinden plaats aan de tafel van het BO MIRT.

Operationalisering Verstedelijkingsstrategie: Gebiedsontwikkelingen
Gebiedsspecifiek spitst de verstedelijkingsopgave in de zuidelijke Randstad zich toe in
verschillende integrale gebiedsontwikkelingen. Rondom deze gebiedsontwikkelingen wordt
met deze woondeal een meerjarig partnerschap afgesloten gericht op verbetering van
publieke samenwerking.
Dit partnerschap richt zich op de volgende gebiedsontwikkelingen:
a. Gebiedsontwikkelingen CID-Binckhorst en Kralingse Zoom-Stadionpark, die binnen de
zuidelijke Randstad prioriteit krijgen van de minister bij het nemen van maatregelen,
omdat in deze gebiedsontwikkelingen het grootste aandeel van het gevraagde
binnenstedelijke woningbouwprogramma gerealiseerd moet worden. Bestaande en
toekomstige inzet van overheden wordt hier verder gebundeld om te komen tot
efficiencyvoordelen en (onorthodoxe) oplossingen voor de bekostigingsproblematiek,
met als inzet extra publieke middelen te genereren;
b. De overige prioritaire locaties van de Verstedelijkingsalliantie die nader uitgewerkt
worden om de noodzaak van extra publieke middelen voor de verstedelijkingsopgave
te onderbouwen en om (onorthodoxe) oplossingen voor deze
bekostigingsproblematiek nader te onderzoeken;
II.4
Tegen de achtergrond van het forse woningtekort van de stad Den Haag en de betekenis
van het gebied ‘Central Innovation District (CID) en de Binckhorst’ voor de realisatie
van deze opgave (tevens REOS locatie) gaan de gemeente Den Haag en de minister van
BZK een meerjarig partnerschap aan om de woningbouwrealisatie in het gebied te
optimaliseren en te bevorderen. Ambitie is om in totaal circa 25.000 woningen toe te
voegen in CID – Binckhorst en waar mogelijk in te zetten op verdere intensivering van het
woningbouwprogramma. Het maken van een rendabele business case voor de
gebiedstransformatie met voldoende woningdifferentiatie en woonkwaliteit is een grote
uitdaging, in combinatie met onder meer de urgentie van de energietransitie,
infrastructurele belemmeringen en -opgaven in het gebied, stijgende bouwkosten, behoud
van ruimte voor werkgelegenheid en het bewaken van een betaalbaar bouwprogramma.
De gemeente Den Haag maakt bij dit partnerschap het voorbehoud dat tijdig besluitvorming
zal moeten plaatsvinden over de noodzakelijke openbaar vervoer- en
bereikbaarheidsmaatregelen in het gebied CID - Binckhorst.
Als onderdeel van het partnerschap maken de gemeente Den Haag, de provincie en de
minister de volgende afspraken:
a. partijen onderschrijven dat goede bereikbaarheid en passend flankerend beleid een
essentiële randvoorwaarde is voor de realisatie van de geoptimaliseerde
woningbouwambitie in CID – Binckhorst. Partijen spannen zich in voor voortvarende
besluitvorming, op korte termijn, bij Rijk en regio over de verkenning CID Binckhorst en het daarbij behorende no regret-pakket;
b. in het CID – Binckhorst gebied is sprake van een complexe bouwopgave. Onder
andere de nabijheid van spoor- en (Rijks)weginfrastructuur bemoeilijkt de financiële

9

haalbaarheid van de integrale gebiedsontwikkeling en de woningbouwopgave daarin.
Partijen erkennen dat publieke middelen nodig zijn voor de bekostiging van deze
binnenstedelijke woningbouw (zie artikel II.1). Daarnaast zal gezamenlijk
onderzocht worden hoe binnen de kaders van de Chw gebruik gemaakt kan worden
van flexibele milieunormeringen en acceptatie van tijdelijke overlast;
c. verdere verdichting van dit stedelijk gebied ten behoeve van woningbouw hangt
nauw samen met milieuknelpunten als gevolg van mobiliteit en bedrijvigheid.
Gemeente, provincie en de minister spreken af dat uitvoering en vormgeving van dit
proces om tot een oplossing van deze knelpunten te komen wordt vastgelegd in het
op te stellen Verstedelijkingsakkoord (najaar 2019). Partijen erkennen voorts dat
extra publieke middelen nodig zijn voor de bekostiging van dit proces, waarvoor
binnen het partnerschap naar oplossingen gezocht zal worden;
d. om de Binckhorst tot versnelling te brengen zullen de gemeente en de minister voor
deze ontwikkeling medio 2019 een pilot starten voor het opzetten van een
gebiedsinvesteringszone (GIZ). De minister zal hierbij, mede in het kader van de
samenwerking Rijk-G4, een bijdrage leveren voor personele capaciteit en expertise
en, indien nodig, zich inzetten voor een wettelijke basis voor een GIZ. Daarnaast
verkent het Rijk de mogelijkheden voor een startbijdrage van €1 mln. in het GIZ. De
inzichten uit dit experiment vormen input voor het vervolggesprek Rijk-G4 over de
bekostiging van binnenstedelijk bouwen;
e. de realisatie van het woonprogramma vraagt om een mobiliteits- en
energietransitie. Dat vraagt ook versterking van de stationsentrees en de OV-knoop
bij de hoofdstations van Den Haag en afstemming met en input vanuit EnergieRijk
Den Haag. De minister en de gemeente werken samen uit hoe zij hierin gezamenlijk
kunnen optrekken met andere betrokken partijen zoals NS, ProRail, TM,
Metropoolregio Rotterdam Den Haag, provincie Zuid-Holland en het
Rijksvastgoedbedrijf;
f. de minister zal een beleidsopdracht formuleren voor het Rijksvastgoedbedrijf (RVB)
om in beeld te brengen hoe, in projecten die zich binnen het CID-gebied bevinden
(zoals CS Oost en de Campusboulevard), beleidsdoelen verder mee gekoppeld
kunnen worden. Vertrekpunt daarbij is dat de gemeente en het RVB samen bereid
zijn om de aanwezigheid van Rijkskantoren in deze gebieden te combineren met
wonen en aantrekkelijke plintfuncties, om zo een levendig, economisch aantrekkelijk
gebied te maken.
II.5
Tegen de achtergrond van de forse woningbouwopgave van de stad Rotterdam en de
betekenis van het gebied ‘Rotterdam Kralingse Zoom - Stadionpark’ voor de
planvoorraad van de stad, gaan de gemeente Rotterdam en de minister een meerjarig
partnerschap aan om de woningbouwrealisatie in delen van dit gebied te optimaliseren en te
bevorderen. Ambitie is om in dit gebied het merendeel van de in het oostelijke deel van
Rotterdam mogelijk te realiseren 15.000-30.000 woningen toe te voegen. Het maken van
een rendabele businesscase voor de gebiedstransformatie naar een gemengd stedelijk
gebied met voldoende woningdifferentiatie en woonkwaliteit is een grote uitdaging i.v.m. de
urgentie van de energietransitie, het inpassen, beëindigen en/of verplaatsen van bestaande
functies, infrastructurele opgaven in het gebied, stijgende bouwkosten, behoud van ruimte
voor werkgelegenheid en het bewaken van een betaalbaar bouwprogramma. De realisatie
van een nieuwe oeververbinding, waarvoor een MIRT-verkenning loopt binnen het
gebiedsprogramma MoVe, is daarbij voorwaardelijk om de maximale potentie van het
gebied te kunnen benutten. Medio 2019 zal het partnerschap tussen de minister en de
gemeente verder uitgewerkt worden. Binnen dat partnerschap zal ingegaan worden op:

10

a. het belang van multimodale bereikbaarheid via een versterking van de (HOV-)
structuur (Zuidplein-station Stadionpark-Kralingse Zoom) en een nieuwe
multimodale oeververbinding, mede ter ontlasting van de Van Brienenoord- en
Algeracorridor. Binnen de kaders van de in 2018 gezamenlijke gestarte MIRTverkenning wordt toegewerkt naar een eenduidig bestuurlijk besluit over de te
kiezen variant en benodigde aanvullende maatregelen;
b. het belang van een samenhangende gebiedsontwikkeling waarin een gemengd
gebied wordt ontwikkeld dat een bijdrage levert aan de ontwikkeling van de gehele
stad (agglomeratiekracht) en de inwoners (kansen voor mensen);
c. het belang van een goede fasering van investeringen in publieke voorzieningen en
infrastructuur in relatie tot de fasering van het woningbouwprogramma en de
beschikbaarheid van middelen, zowel publiek als privaat;
d. de mogelijkheden voor het creëren van extra financiële ruimte voor dergelijke
investeringen, in relatie tot de te verwachte effecten als gevolg van de ruimtelijkeconomische ontwikkelimpuls van de nieuwe multimodale oeververbinding, conform
inzet Rijk en G4 in het kader van de bekostiging van de integrale
verstedelijkingsopgave (zie ook II.1);
e. de aansluiting van de realisatie van deze gebiedsontwikkeling op de mobiliteits- en
energietransitie. Bij de verdere uitwerking krijgt dit nadrukkelijk aandacht, inclusief
de wijze waarop andere partners hieraan kunnen bijdragen.
II.6
Om de ambities van de Verstedelijkingsalliantie met de specifieke focus op 12
verstedelijkingslocaties te realiseren spreken partijen af om samen te verkennen welke
extra reserveringen van publieke middelen nodig zijn. Hiertoe brengen partijen in de loop
van 2019, op basis van de uitkomsten van de ‘Realitycheck’ voor de 12 locaties, voor
dezelfde locaties concreet in beeld hoe de maatschappelijke kosten en baten zich tot elkaar
verhouden. Hierbij blijft de ambitie om te voorzien in de regionale woningbehoefte en
daarbij gemengde, inclusieve gebieden te realiseren voorop staan. Beoogd resultaat is in
beeld te brengen hoeveel middelen nodig zijn om deze locaties te ontwikkelen om het
betreffende woningbouwprogramma te kunnen realiseren. De uitkomsten hiervan zullen
betrokken worden in het voorgenomen Verstedelijkingsakkoord.
II.7
Om tot oplossingen te komen voor de ongedekte publieke kosten (resultaten II.6)
worden verschillende publieke bekostigingsbronnen in beeld gebracht en worden relevante
oplossingsrichtingen uit het G4-traject verder uitgewerkt, zoals het in kaart brengen van de
(maatschappelijke) baten en het vormgeven van een (regionaal) fonds voor verstedelijking
(die ingericht wordt om de investeringsruimte van betreffende gebiedsontwikkelingen te
vergroten en als voorziening voor ongedekte publieke kosten), passend bij de specifieke
bekostigingssituatie in de zuidelijke Randstad. De inzichten uit deze gezamenlijke
verkenning geven deels invulling aan de beoogde systeemaanpassing (zie TK-brief
“Uitkomsten overleg Rijk-G4 over verstedelijking”) en vormen een proeftuin voor
toekomstige bekostigingsmodellen voor gebiedsontwikkeling. In dat kader zullen deze
resultaten ook teruggelegd worden in de werkgroep Alternatieve bekostiging. Gestreefd
wordt naar oplevering van deze uitwerkingen in december 2019 en doorvertaling daarvan in
het voorgenomen regionale Verstedelijkingsakkoord.

11

III. Wijkvernieuwing en verduurzaming
De opgave in de bestaande voorraad en de benodigde kwaliteitsslag daarin vergt
intensivering van de samenwerking, onder meer in gebieden voor wijkvernieuwing. Deze
gebieden komen op basis van leefbaarheidsproblemen in aanmerking voor een integrale
aanpak van sociaal-fysieke wijkvernieuwing waarbij een verbinding wordt gelegd met de
verduurzamingsopgave, de leefbaarheid en het woonklimaat voor de bewoners in de wijken.
De aanpak in Rotterdam-Zuid (NPRZ) strekt daarbij tot voorbeeld.
In het Klimaatakkoord hebben corporaties afgesproken te fungeren als ‘startmotor’ voor de
energietransitie in de gebouwde omgeving. Om deze rol te kunnen invullen is het van
belang dat corporaties in staat zijn om de benodigde investeringen te doen (zie paragraaf
V). Daarnaast is het van belang enkele specifieke belemmeringen weg te nemen.
Rondom het aardgasvrij maken van wijken hebben partijen reeds samenwerkingen
opgestart. Op grond van het Programma ‘Aardgasvrije wijken’ is in 2018 € 6 miljoen
beschikbaar gesteld voor de proeftuin Rotterdam Pendrecht Zuid, € 4,835 miljoen voor de
proeftuin Den Haag Zuidwest en € 6,534 miljoen voor de proeftuin Zoetermeer Palenstein.
III.1
De minister verruimt de mogelijkheden in de Woningwet voor het opwekken van duurzame
energie door corporaties op, aan of in de woongelegenheden. Daaraan gekoppeld wordt
bezien of de (directe) binding met de bewoning losgelaten kan worden.
III.2
In het ontwerp-klimaatakkoord wordt voor bestaande woningen een standaard voor
verduurzaming, met daarbij behorende streefwaarden per gebouwdeel, aangekondigd.
De minister zal in afstemming met de VNG een afvaardiging van gemeenten vaststellen
voor betrokkenheid in dit proces, in elk geval via botsproeven.
III.3
Tegen de achtergrond van de rol van corporaties als Startmotor voor de
verduurzamingsopgave onderzoeken de minister en de gemeenten Leiden en Delft komend
jaar de mogelijkheden om de verduurzaming van studentenhuisvesting in de
studentensteden Leiden en Delft een impuls te geven. In dit onderzoek worden de lokale
opgave en de mogelijkheden van corporaties in kaart gebracht, rekening houdend met de
passendheid voor de woonlasten van studenten.
III.4
Het onderhoud aan woningen en de verduurzaming daarvan is in principe een
aangelegenheid voor VvE’s. In kwetsbare wijken blijken overwegend kleinere, slapende
VvE’s niet in staat deze opgaven op te pakken. Voor de opgaven in de energietransitie, in
het kader van het Klimaatakkoord, en het sociale evenwicht in deze wijken is het investeren
in goede woningen cruciaal. Opschalen van kleine VvE’s naar een Koepel-VvE per
bouweenheid is noodzakelijk om goed beheer structureel te borgen.
Om tot oplossingen te komen participeert de minister in een Rotterdamse pilot die in 2018
vanuit het NPRZ-programma Steigers op Zuid is gestart. Op basis van bevindingen uit deze
pilot en uit eerdere casuïstiek worden door de minister, de gemeenten Rotterdam en Den
Haag gezamenlijk knelpunten in kaart gebracht, en welke maatregelen nodig zijn om deze
knelpunten op te kunnen oplossen. Indien hieruit de noodzaak blijkt de knelpunten met een
wijziging van wet- en regelgeving op te lossen, brengt de minister wet- en regelgeving in
aanpassing.

12

III.5
In de zuidelijke Randstad wordt een impuls gegeven aan de wijkvernieuwing. In overleg met
enkele nader te bepalen gemeenten, waaronder in ieder geval Schiedam, zal worden
nagegaan welke andere wijken met leefbaarheidsproblemen in de zuidelijke Randstad voor
een intensivering van de aanpak in aanmerking komen.
III.6
De opgave in Den Haag Zuidwest (inwonersaantal ca. 70.000) is grootschalig,
meervoudig, langdurig en zeer urgent. De middenklasse is de afgelopen decennia
weggetrokken en de instroom van nieuwe groepen betrof veelal mensen met een laag
inkomen en opleidingsniveau. Om deze neerwaartse spiraal tegen te gaan is dringend een
grootschalige samenhangende aanpak nodig. In het kader van de nog te sluiten Regio Deal
wordt momenteel een programma, gericht op de 3 pijlers: Samenleving en participatie;
Vitale inwoners; en Activeren, leren en werken (inclusief wijkeconomie), uitgewerkt.
Daarnaast is de fysieke vernieuwing en verdichting van Zuidwest van zeer groot belang.
Hiervoor is een ambitieus woningbouwprogramma nodig om tot een betere mix van sociale
huurwoningen en duurdere huur- en koopwoningen voor middeninkomens te komen.
Daarbij is een hoger voorzieningenniveau en een betere lokale en regionale bereikbaarheid
van het gebied noodzakelijk. De gemengde gebiedsontwikkeling wordt gestart in Knoop
Moerwijk, omgeving Leyweg en Lozerlaan/Gaarden/Dreven/Zichten. Het Rijk en gemeente
Den Haag streven daarbij naar een bijzondere Rijksstatus voor Den Haag Zuidwest.
De gemeente Den Haag en de minister van BZK gaan een meerjarig partnerschap aan om
de stedelijke vernieuwing en verdichting in Zuidwest vorm te geven en uit te voeren. Als
onderdeel van dit partnerschap maken de gemeente Den Haag, de provincie en de minister
de volgende afspraken:
a. in Zuidwest zetten we in op het intensiveren van het woningbouwprogramma. De
minister en de gemeente Den Haag spreken af om voor de periode vanaf 2020 een
financiële bijdrage van het Rijk aan de gewenste verdichtings-, transformatie-,
herstructureringsopgave van de woningvoorraad in Zuidwest te verkennen. Dit in
samenhang met een te ontwikkelen integrale aanpak waarbij partijen op grond van
de opgave streven naar een bijzondere Rijksstatus voor Zuidwest;
b. in het licht van de integrale (woon)opgave zal ook vanuit het programma
aardgasvrije wijken actief met de gemeente worden meegedacht en samengewerkt
aan de mogelijkheden voor het aardgasvrij maken van delen van wijken;
c. in het kader van de verdichtingsopgave wordt de minister medeondertekenaar van
het convenant Den Haag Zuidwest, dat de gemeente voornemens is medio 2019 af
te sluiten met corporaties en marktpartijen ten behoeve van de woningbouwopgave
in Den Haag Zuidwest. De minister zet zich in om de achterstand op het gebied van
wonen om te buigen naar het G4 gemiddelde.
Als onderdeel van deze samenwerking zet de minister zich proactief in om
belemmeringen voor de verdichtings-, transformatie- en herstructureringsopgave
van de woningvoorraad weg te nemen;
d. met het oog op de verduurzamingsopgave en de beoogde rol van corporaties als
startmotor, heeft de minister de Regeling heffingsvermindering verhuurderheffing
voor Verduurzaming (RVV) ingericht om verdergaande woningverbeteringen te
stimuleren (>3 labelstappen), deze is inmiddels vanwege het grote aantal
aanvragen gesloten. De afgelopen jaren hebben Haagse corporaties relatief weinig
gebruik gemaakt of kunnen maken van rijkssubsidies (zoals STEP) en de RVV. De
minister en de gemeente Den Haag spreken af in kaart te brengen hoe de RVVregeling benut wordt in Den Haag Zuidwest, tegen de achtergrond van de
wijkvernieuwingsopgaven. Deze inzichten kunnen vervolgens betrokken worden bij
evaluaties of de inrichting van eventuele nieuwe regelingen;

13

e. voor gebieden waar specifieke omstandigheden tot extra uitdagingen voor
corporaties leiden, verkennen gemeente Den Haag, de minister en betrokken
corporaties samen de mogelijkheden om via een WOM (WijkOntwikkelingsMaatschappij) corporatiewoningen te verduurzamen in wijken waar het aardgas
eruit gaat, maar die niet of te laat in de planning van de corporaties voorkomen.
Tevens wordt bekeken of InvestNL een passende financieringsbron kan zijn in dit
proces.
Op basis van de uitkomsten van deze verkenning nemen bovengenoemde partijen in
de tweede helft van 2019 een go/no go beslissing over een op te richten WOM
Duurzaamheid. Bij een positief besluit worden de gewenste constructie en de
verdeling van rollen- en verantwoordelijkheden vormgegeven. Daarbij kijken de
partijen ook kritisch naar de spelregels die toezichthouders van corporaties hanteren
ten aanzien van de taken in een WOM, die een belemmerende werking hebben op
woningverduurzaming. Deze gezamenlijke verkenning starten we in Zuidwest;
f. de gemeente Den Haag, de provincie en de minister spannen zich in om de
bereikbaarheidsopgaven die zijn verbonden aan de samenhangende aanpak van
Zuidwest op de daarvoor bedoelde tafels te agenderen.
III.7
De minister en de gemeente Rotterdam zetten de langjarige samenwerking voor
wijkvernieuwing in Rotterdam-Zuid (NPRZ) onverminderd voort. Als onderdeel van deze
samenwerking zetten de minister en de gemeente zich proactief in om belemmeringen voor
de wijkvernieuwing weg te nemen. In de Regio Deal Rotterdam-Zuid hebben de gemeente
Rotterdam en de minister herbevestigd om met het NPRZ de forse achterstandspositie op de
terreinen school, werk en wonen in 2030 om te buigen naar het G4-gemiddelde. Er is voor
de periode 2018-2021 financiering vanuit Rijkszijde geregeld. Voor de periode na 2021
spreken partijen af om een financiële bijdrage van het Rijk aan de gewenste transformatie
van de bestaande woningvoorraad van Rotterdam Zuid te verkennen.
Voorts maken partijen de volgende afspraken in aanvulling op de Regio Deal dd. 6
december 2018:
a. Indien en voor zover het praktisch onmogelijk blijkt dat de afzonderlijke corporaties de
dekking uit de aftrek verhuurdersheffing voor de projecten die ten grondslag lagen aan
de toezegging uit de brief aan de Tweede kamer van de minister dd. 1 juli 2016
realiseren, zal de minister in overleg met alle betrokkenen een wenselijke oplossing
aandragen voor dit knelpunt. Het gaat daarbij met name om de aanvragen die de
corporaties gedaan hebben voor de projecten Tweebos- en Mijnkintbuurt. Deze
projecten zijn essentieel voor het behalen van de doelstelling uit de kamerbrief om 600
particuliere woningen aan te pakken in het kader van het Nationaal Programma
Rotterdam Zuid;
b. De gemeente Rotterdam heeft de minister verzocht om een uitspraak met betrekking
tot het geschil met corporatie Woonbron. De gemeente acht een financiële bijdrage van
de corporatie(s) aan de grondige aanpak van de particuliere voorraad in RotterdamZuid redelijk en noodzakelijk. De uitkomst van het advies vergt hoe dan ook
gesprekken met betrokken partijen over het vervolg. Gemeente en de minister blijven
in het kader van NPRZ in gesprek over oplossingen;
c. De gemeente en de minister blijven in het kader van NPRZ in gesprek over oplossingen
inzake de bekostiging van VVE010 voor het aandeel van Vestia;
d. De minister en de gemeente Rotterdam zoeken samen naar de meest effectieve
oplossing om de aanwas van kleine VvE’s (<10 eenheden) in aangewezen gebieden
tegen te gaan als eigenaar-verhuurders binnen een grotere bouweenheid ongesplitst

14

eigendom willen uitponden. Hiervoor brengt Rotterdam casuïstiek in. Op basis van deze
casuïstiek zal de minister samen met de gemeente Rotterdam knelpunten in kaart
brengen, en welke maatregelen nodig zijn om deze knelpunten op te kunnen oplossen.
Indien hieruit de noodzaak blijkt de knelpunten met een wijziging van wet- en
regelgeving op te lossen, brengt de minister wet- en regelgeving in aanpassing;
e. De gemeente Rotterdam brengt casuïstiek in rond tijdelijke verhuur in het kader van de
Leegstandswet (en dan met name uitbreiding van de maximale termijn van 7 jaar) bij
samenvoegen van woningen door gemeente, woningcorporaties en marktpartijen in
aangewezen gebieden in Rotterdam Zuid. Op basis van deze casuïstiek en een nadere
onderbouwing kan een aanvraag gedaan worden voor een experiment op basis van de
Crisis- en herstelwet. De minister zal de gemeente Rotterdam ondersteunen bij het
doen van de betreffende aanvraag;
f. De minister en de gemeente Rotterdam voeren overleg over mogelijkheden voor
versnelling van onteigeningsprocedures, vermindering van juridische kosten bij
onteigening en de inzet van de Wvg bij samenvoegen. In het vierde kwartaal van 2019
zullen de minister en de wethouder Bouwen, Wonen en Energietransitie van Rotterdam
in overleg gaan over de uitkomsten van deze verkenningen en vervolgafspraken
maken;
g. De minister zet een periodiek overleg op met de gemeente Rotterdam en andere
betrokken gemeenten en instellingen waarin op basis van de door hen ingebrachte
casuïstiek bestaande instrumenten worden toegelicht, en zo nodig nieuwe instrumenten
worden ontwikkeld, om legale en gewenste bewoning te bevorderen en te monitoren
door middel van onder meer informatieverzameling en gegevensdeling binnen de
kaders die de AVG biedt;
h. In de focuswijken met veel particulier verhuurd woningbezit, zoals Carnisse, vertoont de
lokale woningmarkt disfunctionele aspecten, mede ingegeven door malafide
verhuurgedrag. Dit komt tot uitdrukking in hoge huurprijzen, onduidelijke
verhuurconstructies en een groot verloop in bewoning. Het aantal eigenaar-bewoners
neemt af en steeds meer woningen worden verhuurd. Extra handhavingscapaciteit is
niet toereikend om goed verhuurderschap af te dwingen en het (ondermijnende)
verdienmodel te doorbreken. Om misstanden ten aanzien van huurprijzen in de
particuliere sociale verhuursector binnen een aantal specifieke wijken aan te kunnen
pakken onderzoeken BZK en de gemeente Rotterdam daarom aanvullende juridische en
praktische mogelijkheden. Te denken valt aan:
het versterken van de positie van de huurder, bijvoorbeeld door middel van
huurteams. Dit kan ertoe kan leiden dat een gecoördineerde en samenhangende
aanpak het verdienmodel van malafide verhuurders aantast,
de inzet van een systeem van vergunningen voor verhuurders, waarbij bij malafide
gedragingen de vergunning kan worden ingetrokken, waarmee de facto de
mogelijkheid van een verhuurverbod wordt gerealiseerd;
een nog te ontwikkelen gebiedsgerichte specifieke aanpak met behulp van de Wet
bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (mogelijk als experiment).
In het 4e kwartaal van 2019 zullen de minister en de wethouder Bouwen, Wonen en
Energietransitie van Rotterdam in overleg treden over de uitkomsten van deze
verkenningen en zullen afspraken gemaakt worden over hoe deze disfunctionele
aspecten van de lokale woningmarkt kunnen worden aangepakt, waarbij de genoemde
drie opties in ieder geval een onderwerp van gesprek zijn. In dit gesprek zal ook de
voortgang op de punten a t/m g worden besproken.

15

IV. Versnellingslocaties en doorbraaktafels korte termijn
Partijen delen de urgentie van woningbouwversnelling in de periode tot 2025.
Tijdens het BO MIRT in het najaar van 2018 hebben Rijk en regio daartoe afspraken
vastgelegd in een Actieplan, onderdeel daarvan is de versnelling van de 12 locaties van de
Verstedelijkingsalliantie, waarvoor onder meer €550.000 beschikbaar is gesteld door de
minister voor inzet van de Vliegende brigade in deze projecten. Binnen de afspraken van het
Actieplan worden verder doorbraaktafels ingericht voor specifieke afspraken over verdere
versnelling van concrete projecten en het oplossen van thematische knelpunten.
Instrumentarium dat ingezet kan worden aan de doorbraaktafels betreft onder meer kennis
en kunde en juridische expertise via de Crisis- en herstelwet, het Expertteam Woningbouw
van BZK of de Vliegende Brigade van de provincie. Indien nodig is er ook medefinanciering
beschikbaar voor versnelling van de realisatie.
Voor specifieke vraagstukken rond de implementatie van de energietransitie en de aanleg
van een warmtenet biedt het Rijk reeds ondersteuning aan via het Expertise Centrum
Warmte (ECW).
IV.1
Om de gebiedsontwikkeling in de 12 locaties van de Verstedelijkingsalliantie te versnellen
heeft de minister € 550.000 beschikbaar gesteld die besteed zal worden aan inhuur van
kennis en extra personele capaciteit via de Vliegende Brigade, tevens wordt voor deze
locaties gekeken naar het oplossen van knelpunten via de Crisis- en herstelwet (Chw).
Het gaat om de volgende 12 locaties:
a. Leiden-Campus (Stationsgebied/Bioscience Park)
b. Zoetermeer-Entreegebied
c. Den Haag-CID/Binckhorst,
d. Den Haag-knoop Moerwijk,
e. Rijswijk-Boogaard/Plaspoelpolder,
f. Delft-Schieoevers-Station Campus,
g. Schiedam-Schieveste/A20-zone,
h. Rotterdam-M4H/Nieuw Mathenesse,
i. Rotterdam-Binnenstad
j. Rotterdam-Willemsas,
k. Rotterdam-Stadionpark
l. Dordrecht/Zwijndrecht-Spoorzone.
IV.2
Buiten de 12 locaties van de Verstedelijkingsalliantie doen zich ook kansen voor om
binnenstedelijke woningbouwprojecten (binnen BSD 7) nabij HOV 8, in de regio’s Haaglanden
en Rotterdam of de gemeenten Leiden of Dordrecht, in de periode tot 2025 te versnellen.
Het gaat daarbij om projecten met een concrete hulpvraag, waarbij inzet van de Crisis- en
herstelwet, het Expertteam Woningbouw van de minister of de Vliegende Brigade van de
provincie of een andere vorm van ondersteuning kan helpen om knelpunten op te lossen en
om een betekenisvolle stap richting realisatie te zetten. Medio 2019 organiseren de
provincie en de minister voor de volgende versnellingsprojecten doorbraaktafels:
a) Leiden, Lammenschanspark
b) Zoetermeer, Binnenstad
c) Rijswijk, Rijswijk-Buiten
7
8

BSD definitie Provincie Zuid-Holland
Betekenis van nabij HOV is binnen 1200m van een HOV-halte van trein, metro, tram of R-net-bus

16

d) Capelle aan den IJssel, Nieuw Rivium
e) Barendrecht, Stationsgebied
f) Lansingerland, Wilderszijde
De minister en de provincie stellen procesgeld en expertise beschikbaar voor de gevraagde
ondersteuning. Tijdens de bestuurlijke Verstedelijkingsconferentie eind 2019 zal de
voortgang gedeeld worden en kunnen nieuwe versnellingslocaties 9 voor een volgende
tranche geselecteerd worden, waarvoor vergelijkbare ondersteuning beschikbaar gesteld zal
worden.
De selectie van versnellingsprojecten is het resultaat van de input uit werksessies met
overheden en marktpartijen die plaatsvonden in februari en maart 2019, telefonische
consultaties met projectleiders en een separate beoordeling van onderstaande onderdelen.
Projecten moeten, naast de vereiste van ligging binnen BSD en nabijheid van HOV, in ieder
geval voldoen aan onderstaande criteria:
- Projectomvang: het project omvat meer dan 500 woningen
- Over het project is geen beleidsmatige discussie tussen gemeente en provincie
- Harde (of op korte termijn uitzicht op harde) bestemming
- Versnellingsmogelijkheden op korte termijn: binnen twee jaar kunnen concrete
stappen worden gezet, realisatie is mogelijk voor 2025
IV.3
De minister en de provincie monitoren samen met de gemeente Katwijk halfjaarlijks de
voortgang in de planvorming voor gebiedsontwikkeling Valkenburg. Indien nodig worden
Expertteam Woningbouw en/of Vliegende Brigade ingezet.
IV.4
Vanwege de urgentie om tot versnelling van woningbouwprojecten te komen, organiseren
de minister, de gemeente Rotterdam en het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) in het tweede
kwartaal van 2019 een overleg om afspraken te maken over een snelle start van de
woningbouwontwikkeling in het Wilhelminahofcomplex (inzet: 300 woningen, start bouw
2021). Partijen spannen zich daarbij gezamenlijk in om oplossingen voor binnenstedelijke
verdichting, mobiliteitstransitie, energietransitie en klimaatbestendigheid waar mogelijk mee
te koppelen in de gebiedsontwikkeling. De minister zal hiertoe een formele beleidsopdracht
formuleren voor het RVB.
IV.5
Op de verdichtingslocatie Leiden-Campus en rondom Leiden Centraal hebben partijen de
ambitie om een wezenlijke bijdrage te leveren aan de regionale en lokale
verstedelijkingsopgave, passend binnen de verstedelijkingsopgave zoals deze in het kader
van de Verstedelijkingsalliantie wordt uitgewerkt. Dat betekent dat in dit gebied fors
verdicht moet worden, onder andere door hoogbouw te realiseren. Tevens bevinden zich in
(delen) van dit gebied molenbiotopen die beperkingen opleggen aan de realisatie van
hoogbouw. Partijen staan achter de gezamenlijke Verstedelijkingsstrategie in deze woondeal
en hebben tegelijkertijd een verantwoordelijkheid voor het behoud van cultureel erfgoed (de
aanwezige windmolens). De provincie Zuid-Holland en de gemeente Leiden zitten in een
proces van overleg om tot oplossingen te komen. Partijen maken in 2019 concrete
afspraken over de verstedelijkingsopgave en de borging van de molenbiotopen.

Op de longlist voor volgende tranches versnellingslocaties staan in elk geval: Delft-Reinier de Graaf- en
Juniusbuurt, Leiden-diverse locaties (o.a. Lead en Groenenoord fase 2), Spijkenisse-Centrum/rond metrostation.

9

17

IV.6
Op de verdichtingslocatie Dordrecht/Zwijndrecht-Spoorzone van de
Verstedelijkingsalliantie is sprake van een overschrijding van het groepsrisico vanwege het
vervoer van gevaarlijke stoffen per spoor. Partijen zetten zich gezamenlijk in om ambities
voor verdichting en groei van spoorgoederenvervoer beiden te realiseren, waarbij veiligheid
voor de omgeving als randvoorwaarde geldt. Deze ambitie voor de groei van het
spoorgoederenvervoer kan de verdichtingsopgave (centrum-stedelijk wonen) en de
kwaliteitsslag die daarmee gepaard gaat in de weg staan. De minister en de gemeente
spannen zich in om, in geval van (verdere) intensivering, effecten daarvan op de
voorgenomen planontwikkeling in de spoorzone Dordrecht/Zwijndrecht te beperken via
gezamenlijke maatregelen.
IV.7
Voor de verdichtingslocatie Delft-Schieoevers geldt dat artikel 7c besluit uitvoering Crisisen herstelwet (Chw) van toepassing is verklaard. De gemeente Delft wil voor deze
ontwikkeling gebruik maken van het experiment voor kostenverhaal uit de Chw artikel 7V
besluit uitvoering Chw. In de Aanvullingswet grondeigendom komt per 1 januari 2021
instrumentarium beschikbaar voor kostenverhaal. In overleg wordt bezien of het
noodzakelijk is voor de korte termijn te komen tot oplossingen voor dit gebied en zo ja
welke oplossingen wenselijk zijn. Indien deze kwestie ook speelt op andere
transformatielocaties in de zuidelijke Randstad worden deze ook betrokken bij dit overleg.
IV.8
Partijen onderzoeken gezamenlijk of er transformatielocaties in de zuidelijke Randstad
versneld kunnen worden met de Financieringsfaciliteit Binnenstedelijke Transformatie
(hierna: Transformatiefaciliteit). Daarin heeft de minister €38 mln beschikbaar gesteld, van
waaruit geldleningen verstrekt kunnen worden ten behoeve van voorinvesteringen op
transformatielocaties.
IV.9
Afhankelijk van de collegeonderhandelingen organiseert de provincie een eigen
knelpuntenpot voor binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. Toekenning is afhankelijk van de
nog vast te stellen criteria. Deze middelen kunnen daarbij fungeren als cofinanciering in het
kader van de Transformatiefaciliteit (IV.5).
IV.10
Vanwege tekorten in de bouwcapaciteit stijgen de kosten voor bouwprojecten. Dit zet de
haalbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid van binnenstedelijke projecten onder druk. Alle
partijen in de bouwkolom hebben belang bij een continue bouwstroom.
Gebiedsoverstijgende afspraken zijn daarom nodig aan zowel de vraag- als aanbodzijde.
Daarnaast kunnen flexibele, hoogwaardige en industrieel vervaardigde
woningbouwconcepten een belangrijke bijdrage leveren aan de continue bouwstroom omdat
deze minder afhankelijk zijn van het personeelstekort. Bovendien hebben industrieel
vervaardigde woningen een kortere productietijd en een stabielere marktprijs. Door voor
een langere periode het gewenste productievolume en -typologie vast te leggen kan de
aanbodzijde investeren in innovatie en opschaling van het productievolume.
Om tot een continue bouwstroom te komen, worden de volgende doorbraaktafels gestart:
a. Gemeenten, provincie en marktpartijen zetten in op langetermijnoplossingen om de
bouwcapaciteit blijvend te optimaliseren. Dat betekent continuering van de

18

b.

bouwstroom door langetermijnsamenwerkingen, anticyclisch bouwen en uitbreiding
van de capaciteit. Het initiatief om tot een dergelijke samenwerking te komen ligt bij
de samenwerkende gemeenten en (regionale) marktpartijen. De provincie heeft waar
nodig een faciliterende rol.
De minister en de provincie verkennen samen met gemeenten en marktpartijen de
kansen en knelpunten voor vergroting van de inzet van de industriële
productiecapaciteit van innovatieve en efficiënte bouwvormen in de zuidelijke
Randstad, zoals flexibele en/of conceptbouw (beton-, houtbouw) om de bouwproductie
te versnellen. Deelnemende partijen streven naar het maken van afspraken over
toepassing op locaties.

19

V. Borging van betaalbaar aanbod: investeringscapaciteit corporaties
De woningmarktregio’s Haaglanden en Rotterdam hebben een grote volkshuisvestelijke
opgave waarin gedeeltelijk ook een inhaalslag verwerkt is van de woningproductie die is
blijven liggen tijdens de crisis. De opgave betreft uitbreiding van de sociale huurvoorraad,
kwalitatieve verbetering van de bestaande corporatievoorraad via herstructurering en
verduurzaming, verbetering van de leefbaarheid en verbetering van betaalbaarheid.
Specifiek voor Rotterdam is verder de aanpak van particuliere woningen van slechte
kwaliteit in Rotterdam-Zuid.
De sociale woningbouwopgave is groot. In de Woonvisie woningmarktregio Haaglanden
2017-2021 is vastgesteld dat gemiddeld ruim 31 procent van de inwoners in de
woningmarktregio Haaglanden behoort tot de sociale doelgroep. Op basis van de
Woningmarktverkenning 2016 komt de toename van de sociale doelgroep in 2025 uit op
ruim 17.500 huishoudens. Dit leidt tot 2025 tot een groei in de behoefte aan sociale
huurwoningen van de woningcorporaties in Haaglanden van circa 12.230 woningen. In de
Rotterdamse regio zijn behoud van voldoende sociale voorraad en betere spreiding van deze
voorraad over de regio de grootste opgave.
Uit cijfers van de jaarlijkse Staat van de Volkshuisvesting blijkt dat de additionele
investeringsruimte (gebaseerd op de bedrijfswaarde) van de regionaal opererende
woningcorporaties per woning in deze woningmarktregio’s structureel het laagst is van alle
regio’s in Nederland. Daarbovenop stelt de financiële positie van saneringscorporatie Vestia,
een belangrijke sociale huisvester in deze regio’s, een aantal gemeenten voor additionele
opgaven en versterkt daarmee het bovengenoemde regionale financiële knelpunt. Er is bij
Vestia weinig investeringsruimte (uitbreiding en vervanging, verbetering) en Vestia moet
vanwege de financiële gezondmaking woningen verkopen c.q. gereguleerde huurwoningen
liberaliseren. Resumerend is op dit moment het beeld dat de investeringscapaciteit
van de corporaties in deze regio ontoereikend is voor de gestelde opgaven. De
inzet van partijen is erop gericht dat de betrokken woningmarktregio’s in staat
worden gesteld hun volkshuisvestelijke opgaven te realiseren.
V.1
Partijen spreken het volgende stappenplan af ter verbetering van de huidige
investeringscapaciteit van de corporaties in de zuidelijke Randstad:
a. de minister zal in samenspraak met de corporaties de investeringscapaciteit van de
corporaties geactualiseerd in kaart brengen, waarbij het effect van de introductie van
de beleidswaarde betrokken zal worden. Hiertoe wordt medio 2019 een pilot
uitgevoerd, waarbij gemeenten en corporaties in de zuidelijke Randstad in
samenspraak hun opgaven definiëren en informatie aanleveren ten bate van de
doorrekeningen/varianten;
b. de minister zal in de tweede helft van 2019 de investeringscapaciteit van corporaties
in heel Nederland in kaart brengen en op basis daarvan beoordelen of, en op welke
wijze, woningmarktregio’s in staat zijn hun opgave te realiseren. De minister zal op
basis van deze inzichten met voorstellen richting Tweede Kamer komen waarmee
ook de corporaties in de zuidelijke Randstad hun opgaven kunnen realiseren. Hierbij
zullen ook mogelijkheden voor verevening bekeken worden en zal de invloed van
fiscale maatregelen (waaronder ATAD en de verhuurderheffing) op de
investeringscapaciteit van woningcorporaties worden bezien 10;

10

Zie Kamerbrief dd. 9 november 2018 (TK 32847 nr. 441)

20

c. tegelijkertijd, in de tweede helft van 2019, verkennen partijen samen met
corporaties en het WSW hoe collegiale financiering en (financiële) ondersteuning
tussen woningcorporaties de regionale sociale huursector kan verbeteren en hoe
corporaties hun investeringsvermogen optimaal kunnen benutten, zonder
onaanvaardbare risico’s te lopen. De minister is daarbij bereid te kijken naar
flankerende maatregelen en het wegnemen van belemmeringen;
d. aanvullend verkennen partijen in de tweede helft van 2019 welke extra maatregelen
een impuls kunnen geven aan de volkshuisvestelijke opgave voor corporaties in de
zuidelijke Randstad. Specifiek voor de nieuwbouwopgave valt te denken valt aan het
stimuleren van verstedelijkingslocaties waarin corporaties een opgave hebben, al dan
niet via grondbeleid;
e. mocht voor de resterende opgave, na toepassing van voorgaande mogelijkheden en
maatregelen, extra oplossingsrichtingen nodig zijn, dan zal de minister eind 2019,
gevoed door de adviezen van de bestuurlijk regisseur (zie V.2), bezien hoe deze
redelijkerwijs gerealiseerd kunnen worden.
V.2
Om oplossingen aan te dragen voor de additionele opgaven die veroorzaakt worden door de
financiële positie van saneringscorporatie Vestia heeft de minister een bestuurlijk regisseur
aangesteld. De opdracht van de bestuurlijk regisseur moet voor de zomer 2019 leiden tot
afspraken tussen gemeenten, corporaties, de provincie en het Rijk over de verdeling van de
volkshuisvestelijke opgave ten aanzien van sociale woningbouw in de Vestia-gemeenten.
Oplossingen die de bestuurlijk regisseur daarvoor aandraagt zullen uiterlijk eind 2019 in
gezamenlijkheid beoordeeld worden op haalbaarheid en toepasbaarheid ten behoeve van
vervolgafspraken.

21

Borging van betaalbaar aanbod: spreiding van sociale woningvoorraad
Zowel in de regio Rotterdam als in de regio Haaglanden wordt gestreefd naar een
meer evenwichtige spreiding van de sociale woningvoorraad. In de regio Rotterdam
zijn hierover afspraken gemaakt in het Regioakkoord Nieuwe Woningmarktafspraken 20182030. Waar nu nog sprake is van een concentratie van deze woningen in de
kerngemeenten, is het de bedoeling dat op termijn via het toevoegen van extra sociale
voorraad in de omliggende gemeenten meer evenwicht wordt bereikt. In de regio
Haaglanden werken de 9 gemeenten aan een verdieping van het convenant “Gaten dichten
in Haaglanden” en zullen afspraken worden gemaakt over behoud, toevoeging, spreiding,
betaalbaarheid en beschikbaarheid van de sociale woningvoorraad.
Verder zetten partijen in op een betere verdeling van de kwetsbare (zorg)groepen. Omdat
veel intramurale voorzieningen in kerngemeenten staan worden kwetsbare mensen in geval
van extramuralisering vaak automatisch gehuisvest in kwetsbare stadswijken. Deze wijken
kunnen deze toenemende concentratie/druk niet aan, de leefbaarheid in de wijk verslechtert
en de woonoverlast in complexen en portieken neemt daarop toe.
V.4
De provincie en de minister ondersteunen het streven naar een meer evenwichtige spreiding
van de sociale voorraad binnen de regio Rotterdam. Gemeente, provincie en NPRZ werken
hiervoor in het tweede kwartaal van 2019 een stimuleringsregeling uit. Hierbij wordt een
financiële bijdrage geleverd vanuit de Regio Deal Rotterdam Zuid en de provincie (€4 mln).
Doel van de regeling is stimulering van extra nieuwbouw van sociale huurwoningen door
woningcorporaties.
V.5
Tegen de achtergrond van het streven naar een meer evenwichtige spreiding van de sociale
voorraad in de zuidelijke Randstad spreken de provincie en de minister af om de spreiding
samen te monitoren en personele/procedurele ondersteuning te bieden bij de uitvoering van
de gemaakte afspraken op dit onderwerp in de regio Rotterdam.
Op basis van de inzichten uit de samenwerking in de Rotterdamse regio zullen in het najaar
aanvullende afspraken vastgelegd worden. Deze afspraken zullen gericht zijn op borging
van de regionale afspraken, zowel in de Rotterdamse regio als in Haaglanden. Daarbij zal
ook bezien worden of voor de regio Haaglanden ook financiële bijdragen beschikbaar gesteld
kunnen worden in het kader van een stimuleringsregeling.
V.6
Mocht blijken dat er financiële of juridische beperkingen zijn voor gemeenten om een
bijdrage te leveren aan evenwichtiger spreiding van de sociale voorraad (en kwetsbare
zorggroepen) binnen de regio’s Rotterdam en Haaglanden, en/of mochten de juridische
mogelijkheden die de provincie heeft niet afdoende zijn om een evenwichtigere spreiding te
bewerkstelligen, dan zal de minister de provincie verder equiperen danwel doeltreffende
oplossingen aandragen.

22

Borging van betaalbaar aanbod: duurzaam middensegment
In de gespannen woningmarkten in Den Haag, Rotterdam, en de studentensteden Leiden en
Delft is in bepaalde gebieden sprake van excessief stijgende huurprijzen. Betaalbare
middenhuur-woningen worden daarmee steeds schaarser. Deze woningen zijn noodzakelijk
om de middeninkomens, waaronder politieagenten, leraren en verpleegkundigen, in de
steden te kunnen laten wonen. Partijen zetten daarom in op een duurzaam
middensegment dat voldoende kwaliteit biedt voor de toekomst, zodat de
doorstroming tussen verschillende segmenten wordt versoepeld en de
toegankelijkheid van de woningmarkt voor verschillende doelgroepen evenwichtig
blijft. Om een duurzaam middensegment te stimuleren wordt in overleg met marktpartijen
en corporaties gebruik gemaakt van een mix van maatregelen en instrumenten. De minister
van BZK heeft onlangs haar voornemen bekend gemaakt (Kamerbrief 32 847 – 470) om
een aantal van die maatregelen uit te werken, waaronder de maximering van het aandeel
dat de WOZ-waarde kan hebben in het woningwaarderingsstelsel, de vereenvoudiging van
de markttoets en de uitwerking van een noodknop als tijdelijk instrument tegen excessieve
huurstijgingen. In het kader van het bevorderen en behoud van het middensegment zijn de
gemeenten Den Haag en Rotterdam constructief in gesprek met investeerders en
ontwikkelaars om tot goede samenwerking te komen. Dit gesprek kan op een later moment
worden verbreed naar de woningmarktregio’s.
V.8
De minister werkt de zogeheten ‘Noodknop’ uit, waarmee gemeenten aan de hand van een
percentage van de WOZ kunnen voorkomen dat er excessief hoge huren gevraagd worden
en huurmatiging kunnen bevorderen. Tevens wordt hiermee een positief effect op de
beschikbaarheid van goedkopere koopwoningen beoogd. Bij de preciezere uitwerking van
het instrument is lokaal maatwerk van belang. De minister informeert rond de zomer van
2019 de Tweede Kamer over de uitwerking van de noodknop en gaat direct daarna met de
regio in gesprek over het vervolgtraject. Bij een mogelijke wetswijziging streeft de minister
naar invoering van de wet per 1 januari 2021. Bij de uitwerking van deze noodknop wordt
tevens gekeken naar gebiedsgerichte toepasbaarheid.
V.9
Ter bevordering van de rol van corporaties in het (lage)middensegment bekijken de
gemeenten en de minister, samen met betrokken corporaties, in het tweede kwartaal van
2019 hoe de vereenvoudigde markttoets, die onderdeel uitmaakt van het wetsvoorstel
maatregelen middenhuur, toegepast kan worden zodra deze van kracht wordt.
V.10
De minister, provincie en de samenwerkingsregio’s Haaglanden en Rotterdam delen het
belang om meer inzicht te krijgen in de behoefte en het planaanbod in het middensegment
en de doorstroming. Partijen spreken daartoe af dat gemeenten de gerealiseerde
middenhuurwoningen uit het woningbouwprogramma inzichtelijk te maken. Op basis van
deze inzichten en de inzichten uit de kwalitatieve woningbehoefteverkenning van de
provincie bepalen partijen of verdiepend onderzoek naar de daadwerkelijke doorstroming
gewenst is.

23

VI. Particuliere voorraad, aanpak excessen en huisvesting specifieke doelgroepen
In de gespannen woningmarkten staan betaalbaarheid en toegankelijkheid van de
woningmarkt onder druk. Hierdoor komen bepaalde doelgroepen op de woningmarkt minder
goed aan bod en kunnen malafide verhuurders misbruik maken van de
marktomstandigheden. Dit vraagt om gerichte interventies om excessen aan te
pakken en te voorkomen dat bepaalde doelgroepen een structureel lagere
slagingskans hebben.
Voor de huisvesting van studenten zijn recent reeds afspraken vastgelegd in het Actieplan
studentenhuisvesting 2018-2021, waarbij het doel is om lokaal vraag en aanbod in
evenwicht te brengen binnen 10 jaar.
VI.1
In de studentensteden Leiden en Delft is de vraag naar studentenhuisvesting zeer groot.
De minister en de gemeenten Leiden en Delft plannen medio 2019 een overleg met als doel
de uitwerking van het landelijk actieplan studentenhuisvesting in beide steden een
bijzondere impuls te geven. Dit moet bijdragen aan het laten afnemen van de druk op de
studentenhuisvesting in Leiden en Delft.
VI.2
De minister zal medio 2019 samen met de gemeenten Rotterdam en Den Haag onderzoek
uitvoeren naar of en hoe een – eventueel tijdelijke - zelfbewoningsplicht in aangewezen
gebieden mogelijk is, om de bevoegdheden van een gemeente ten aanzien van de
samenstelling van de schaarse woningtypen in de lokale of gebiedsspecifieke
woningvoorraad te verstevigen en/of voor de leefbaarheid in die gebieden. Hierbij wordt
gekeken naar toepassingen in kwetsbare wijken, zoals binnen het Nationaal Programma
Rotterdam Zuid, en/of bredere toepassing zoals gewenst in beide gemeenten, waarbij
koppelingen gemaakt worden met gebiedsspecifieke urgenties. Onderdeel van het
onderzoek is het inventariseren van de (on)mogelijkheid van de inzet van de Wbmgp en van
het aanpassen van de Huisvestingswet. Indien uit het onderzoek blijkt dat de aanpassing
van wetgeving een oplossing biedt, is de minister bereid hiertoe de nodige stappen te
zetten. Hierover zal zij in de tweede helft van 2019 met de betrokken wethouders in overleg
gaan.
VI.3
De minister zal bij nieuwe wettelijke maatregelen en aanpassing van bestaande wetgeving
zich inspannen de uitleg van de Huisvestingswet te verduidelijken. Het doel hiervan is te
bevorderen dat de Huisvestingswet als eenduidige basis kan functioneren voor het inzetten
van instrumenten door gemeenten ter regulering van de toegang tot de woningmarkt en de
samenstelling van de woonruimtevoorraad.
VI.4
Ter bevordering van goed verhuurderschap maken partijen de volgende afspraken:
a. De minister heeft aan de gemeente Den Haag €500.000 beschikbaar gesteld, via een
decentralisatie-uitkering van het gemeentefonds, om een pilot in het kader van de
aanpak ‘goed verhuurderschap’ uit te voeren. Met deze pilot wil de gemeente de rol
van de huurteams bij handhaving versterken, werken aan de informatiepositie van
huurder en verhuurder en aandacht geven aan hoge huren als symptoom van malafide
verhuurderschap.
b. De minister heeft aan de gemeente Rotterdam €500.000 beschikbaar gesteld in het
kader van goed verhuurderschap, via een decentralisatie-uitkering van het
gemeentefonds, om op de Rotterdamse woningmarkt de gelijke behandeling te
bevorderen en de discriminatie te beteugelen. Deze pilot in Rotterdam heeft onder

24

meer tot doel het probleem van discriminatie op de woningmarkt in Rotterdam beter
in beeld te brengen en instrumenten te ontwikkelen om de voortgang te monitoren.
c. De opgedane kennis en ervaringen uit a. en b. zullen gedeeld worden met onder meer
de minister en de G40 ten behoeve van mogelijke toepasbaarheid in andere
gemeenten.
VI.5
Ter bevordering van de huisvesting van specifieke doelgroepen maken partijen de volgende
afspraken:
a. De minister heeft aan de regio €400.000 beschikbaar gesteld, via een decentralisatieuitkering van het gemeentefonds, om een regionale aanpak rondom de huisvesting
van arbeidsmigranten te bevorderen. In een samenwerking met de provincie ZuidHolland wordt gewerkt aan een regionaal programma, dat gestart is in de regio
Haaglanden. Dit programma wordt in gezamenlijkheid verder uitgewerkt op basis van
bijlage A, waarbij ook gekeken wordt naar bredere betrokkenheid van gemeenten. De
opgedane kennis en ervaringen worden landelijk gedeeld. De minister onderzoekt
daarbij of regelgeving in de weg staat. Partijen leveren daarvoor casuïstiek aan;
b. De groei van het aantal 70-plussers vraagt om toegankelijke wijken en voldoende
passende woonvormen. De gemeenten in de zuidelijke Randstad brengen de lokale
opgave in beeld, ondersteunen de realisatie van vernieuwende woonvormen voor
ouderen en hebben een lokale aanpak om ouderen te helpen geschikt te wonen. Het
Rijk ondersteunt de gemeenten hierbij met een expertteam Wonen en Zorg, een
kennisprogramma, een financieringsregeling voor burgerinitiatieven en sociale
ondernemers (€30 mln. per jaar) en een vervolg op de prijsvraag Who Cares van de
Rijksbouwmeester. In het eerste half jaar van 2019 verkennen de gemeenten en de
minister de inzet van de bovengenoemde instrumenten. Hierbij is aandacht nodig voor
de inkomenspositie en de lage verhuisbereidheid.
c. De doelgroep met psychische zorgvraag doet, door uitstroom uit de instellingen,
steeds vaker aanspraak op een woning in het gereguleerde segment. Het gaat onder
meer om GGZ-cliënten, cliënten BW/MO en jeugdzorg. De minister en de provincie
ondersteunen onderzoek (Platform31 i.s.m. G40) naar de huisvestingsmogelijkheden
voor deze groepen en de vertaalslag naar projecten in gemeenten. Aandachtspunten
daarbij zijn het sociaal beheer, de draagkracht en draaglast van de buurt, regionale
spreiding, begeleiding, eenzaamheid en sociaal isolement onder deze doelgroep zelf.
VI.6
De minister gaat een pilot uitvoeren met het digitaliseren van de inkomenstoets bij
woningtoewijzingen door corporaties. Dit heeft tot doel om het reageren op een woning
eenvoudiger te maken voor de burger, administratieve lasten van woningcorporaties te
verlagen en de kans op fraude met inkomensgegevens zo veel mogelijk te beperken. Bij de
pilot zal een corporatie en woonruimteverdeler uit de regio Haaglanden worden betrokken.

25

VII. Flexwonen
Op dit moment drukt de vraag van spoedzoekers enorm op het bestaande aanbod in de
zuidelijke Randstad. Flexwonen helpt deze druk te verlichten, kan bijdragen aan het
spreiden van kwetsbare doelgroepen en voorkomt dat mensen te lang en zonder
bescherming in dubieuze woonomstandigheden terecht komen. Met flexwonen wordt
gedoeld op een divers palet aan tijdelijke woonoplossingen waarmee de
huisvestingsmogelijkheden voor spoedzoekers toenemen. Het gaat zowel om oplossingen in
de bestaande voorraad als om nieuwbouw of verplaatsbare woningen. Ook kunnen er
verschillende vormen van tijdelijke huurcontracten worden ingezet. Flexwonen is geschikt
voor doelgroepen wiens huisvestingsbehoefte in eerste instantie tijdelijk van aard is 11.
Partijen onderkennen dat de vraag naar tijdelijke en flexibele woonoplossingen structureel is
geworden en daarom een duurzame aanpak vergt. Partijen zetten zich daarom in voor
meer mogelijkheden voor flexwonen. Onderstaande afspraken dragen daaraan bij.
VII.1
De minister, de provincie en de samenwerkingsregio Haaglanden spreken af om in 2019 tot
5 locaties te komen voor de realisatie van flexibele of tijdelijke woningen. Ook in
Rotterdam worden mogelijke locaties onderzocht voor tijdelijk wonen. Van de betreffende
locaties worden de doelgroepen, de mogelijke woonarrangementen en de voor- en nadelen
in kaart gebracht. Indien nodig helpen de provincie en de minister met het wegnemen van
juridische knelpunten of het versnellen van procedures.
VII.2
De minister heeft €3 mln. beschikbaar gesteld aan JenV en COA voor het uitvoeren van
pilots op het gebied van flexwonen en de flexibilisering van de asielopvang. In de zuidelijke
Randstad zullen de volgende pilots worden uitgevoerd:
a. In de gemeente Rotterdam wordt een oplossing gecreëerd waar zowel studenten als
statushouders in kunnen worden gehuisvest (mogelijk aangevuld met andere
doelgroepen zoals (kwetsbare) jongeren). Het Rijk draagt aan deze oplossing
maximaal €300.000,- bij;
b. De provincie en een aantal meer landelijke gemeenten werken in een alliantie samen
aan het realiseren van meerdere kleinschalige flexwoningen die passen bij de lokale
schaal. Deze alliantie kent een samenstelling die breder is dan de zuidelijke
Randstad. Het Rijk draagt aan deze alliantie maximaal €300.000,- bij;
c. De minister en de provincie gaan op zoek naar een of meerdere oplossingen waar
zowel arbeidsmigranten als statushouders of asielzoekers in kunnen worden
gehuisvest. Het Rijk draagt voor deze oplossing(en) in totaal maximaal €300.000,bij. Onder andere met gemeente Westland wordt gesproken over een dergelijke
pilot;
d. In de regio Haaglanden zal een oplossing worden gezocht voor de huisvesting van
grote gezinnen die een verblijfsvergunning hebben gekregen maar nog steeds in de
asielopvang zitten, omdat de bestaande voorraad niet in deze huisvestingsbehoefte
kan voorzien. Het Rijk draagt aan deze oplossing maximaal €150.000,- bij.
VII.3
Om eventuele juridische belemmeringen weg te nemen en de realisatie van flexwonen te
bevorderen maken partijen de volgende afspraken:
a. De minister onderzoekt in het tweede kwartaal van 2019 de mogelijkheden om de
‘tijdelijke’ afwijking van het bestemmingsplan toe te staan voor een periode van 15
11

Te denken valt aan arbeidsmigranten, (internationale) studenten, mensen die uitstromen uit instellingen, de
maatschappelijke opvang en beschermd wonen, jongeren en starters op de woningmarkt, jongeren die
uitstromen en statushouders die wachten op nareizigers of met een groot gezin huisvesting behoeven.

26

b.
c.

of 20 jaar en beziet of daar in de zuidelijke Randstad mee geëxperimenteerd kan
worden op basis van concrete casuïstiek die door gemeenten wordt aangeleverd;
De minister brengt in kaart welke mogelijkheden er zijn om tijdelijke huurcontracten
in te zetten;
De provincie beziet welke mogelijkheden er zijn om in de
woningbouwprogrammering meer ruimte te laten voor tijdelijke wooneenheden en
andere flexwoningen;

VII.4
De minister en de provincie inventariseren het aantal reeds bestaande permanente en
tijdelijke en/of flexibele oplossingen voor flexwonen in de zuidelijke Randstad, en de duur
dat deze oplossingen beschikbaar zijn, om in beeld te brengen wat de betekenis van
flexwonen is voor de volkshuisvestelijke opgave.
De minister en de provincie analyseren de consequenties van de vernieuwing van
beschermd wonen voor de woningmarkt en bezien of flexwonen een rol kan spelen bij de
huisvesting van de doelgroep die uitstroomt uit een instelling of beschermd wonen.

VIII. Ten slotte
Door ondertekening van dit akkoord committeren partijen zich om samen te werken aan de
geformuleerde afspraken. In een bestuurlijk overleg in het najaar van 2019 bespreken
partijen de voortgang van de gemaakte afspraken en de voortgang van de acties die daaruit
voortvloeien. Desgewenst kan het akkoord worden aangevuld met nadere afspraken.

27

Aldus overeengekomen en in 8-voud ondertekend,
Den Haag, 3 juni 2019,

Mevrouw A. Bom-Lemstra,
gedeputeerde,

De heer B. Revis,
wethouder van de gemeente Den Haag,

De heer R.C. Paalvast,
wethouder van de gemeente Zoetermeer,
namens de (overige) gemeenten van de
Bestuurlijke tafel Wonen Haaglanden,

De heer J.W. Mijnans,
wethouder van de gemeente Nissewaard,
namens de (overige) gemeenten van het
Samenwerkingsverband Wonen regio
Rotterdam,

De heer S.A. Kurvers,
wethouder van de gemeente Rotterdam,

Mevrouw K.H. Ollongren,
minister,

Mevrouw F. Spijker,
wethouder van de gemeente Leiden,

Mevrouw R. Reynvaan,
wethouder van de gemeente Dordrecht,

28