Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1522

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 april 2023
Op 25 april 2023 vindt de Landbouw- en Visserijraad plaats in Luxemburg.
Mede namens de Minister van Economische Zaken en Klimaat, informeer
ik de Kamer met deze brief over de agenda van de Raad. Daarnaast
informeer ik de Kamer over de Mededeling Gemeenschappelijke
Marktordening Visserij (GMO) en zend ik de Kamer de appreciatie van en
een reactie op het CIWF rapport «Rethinking aquaculture».
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

kst-21501-32-1522
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

1

I. Agenda Landbouw- en Visserijraad
Verordening certificeringskader koolstofverwijdering: landbouw- en
bosbouwaspecten
De Europese Commissie zal de Raad informeren over de landbouw- en
bosbouwaspecten van de verordening voor het tot stand brengen van een
EU certificeringskader voor koolstofverwijdering. De besluitvorming over
deze verordening vindt plaats in de Milieuraad en op 16 maart jl. vond in
die Raad een eerste beleidsdebat over de verordening plaats.1 Omdat
koolstoflandbouw en koolstofopslag in producten twee van de drie
categorieën koolstofverwijderingsactiviteiten zijn, is een beleidsdebat over
de landbouw- en bosbouwaspecten van de verordening in de Landbouwen Visserijraad opportuun. Na de informatie van de Commissie zal een
beleidsdebat volgen over de belangrijkste aspecten van het certificeringskader voor langetermijn klimaatvoordelen, het bevorderen van innovatie
en het vergroten van het concurrentievermogen van de EU landbouw- en
bosbouwsectoren.
In lijn met het BNC-fiche dat aan de Kamer is gestuurd2 en de inbreng van
het kabinet in de Milieuraad, zal ik tijdens de Landbouw- en Visserijraad
inbrengen dat duidelijke en strikte kwaliteitscriteria belangrijk zijn voor het
bieden van langetermijn klimaatvoordelen. Alle koolstofverwijderingsactiviteiten, inclusief koolstoflandbouw en koolstofopslag in producten,
moeten hier aan voldoen om in aanmerking te komen voor certificering. In
het bijzonder de nadere specificatie van de kwaliteitscriteria «kwantificering van netto koolstofverwijderingsbaten» en «langetermijn opslag»
voor koolstoflandbouw en koolstofopslag in producten zijn van belang.
De vaststelling van een gestandaardiseerd referentiescenario in de
kwantificering van netto koolstofverwijderingsbaten van koolstoflandbouw is van belang om innovatie van de EU landbouw- en bosbouwsectoren te bevorderen. Het referentiescenario komt overeen met de
standaard koolstofverwijderingsprestatie van vergelijkbare activiteiten.
Door dit scherp vast te stellen worden landbeheerders aangezet tot het
toepassen van nieuwe of verbeterde koolstof-vastleggende landbeheerpraktijken.
De kwaliteitsborging van gerealiseerde koolstofverwijdering die wordt
geboden door certificering is tevens van belang voor het vergroten van
het concurrentievermogen van de EU landbouw- en bosbouwsectoren.
Kwaliteitsborging vergroot immers het vertrouwen in klimaat «claims» die
worden gedaan door ketenpartijen en kan zo de consumentenvraag naar
klimaatvriendelijke producten vergroten. De effecten van deze verordening dienen daarom te worden bezien in samenhang met de effecten
van de richtlijn omtrent groene claims, die de Commissie maart jl. heeft
gepubliceerd.3
Implementatie Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)-Nationaal
Strategische Plannen (NSP)
Het voorzitterschap heeft een gedachtewisseling over de stand van zaken
van de implementatie van de GLB-Nationaal Strategische Plannen. De
Commissie zal voorafgaand aan de Raad met nadere informatie te komen.
Op het moment van schrijven is niet bekend waarop deze informatie
betrekking heeft. Naar verwachting zal er tijdens de Raad aandacht zijn
1

Kamerstuk 21 501-08, nr. 898.
Kamerstuk 22 112, nr. 3618.
3
Proposal for a Directive on green claims (europa.eu).
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

2

voor de eerste ervaringen van de lidstaten met de invoering van het
nieuwe GLB per 1 januari jl. De start van het nieuwe GLB betekent dat veel
betrokkenen, boeren voorop, met nieuwe regels worden geconfronteerd.
Het indienen van de gecombineerde opgave, waarmee boeren hun
deelname aan het GLB vastleggen, betekent voor hen dat veel, vaak
gedetailleerde informatie moet worden aangeleverd, wat veel extra tijd
vraagt. Dit jaar meer dan in eerdere jaren vanwege de eerste registratie
van landschapselementen en bufferstroken. Door LNV en RVO wordt, ook
in overleg met belangenvertegenwoordigers van de sector, de voortgang
van het aanvraagproces nauwlettend gemonitord met het oog op de
einddatum van indiening van 15 mei. Om deelname aan het GLB voor
boeren maximaal mogelijk te maken, heb ik de Kamer eerder geïnformeerd op 14 november 20224 dat te goeder trouw gemaakte administratieve fouten in het nieuwe GLB in 2023 niet tot een sanctie zullen leiden,
maar dat met waarschuwingen zal worden gewerkt.
Raadsconclusies over de kansen van de bio-economie in het licht van de
huidige uitdagingen met speciale aandacht voor het landelijk gebied
De Raad van 25 april beoogt conclusies aan te nemen over de kansen van
de bio-economie, op initiatief van het Zweedse voorzitterschap. Nederland
kan instemmen met de voorliggende concept Raadsconclusies.
De conclusies richten zich op de kansen die de bio-economie biedt bij het
aangaan van de huidige maatschappelijke opgaven, met een bijzondere
focus op landelijke gebieden. Het Zweedse voorzitterschap vroeg lidstaten
om na te denken over welke mogelijkheden en uitdagingen zij voorzien
met betrekking tot bio-economie, welke maatregelen de EU verder kan
nemen om het potentieel van de bio-economie volledig te benutten, en
hoe de rol en behoeften van de primaire sector en het platteland met
betrekking tot de bio-economie door de jaren heen zijn ontwikkeld.
Tijdens de onderhandelingen onderstreepten de lidstaten unaniem het
potentieel van de bio-economie. Het overgrote deel van de lidstaten
benadrukte dat de bio-economie kan bijdragen aan het ontwikkelen van
strategische autonomie, en dat bio-economie een belangrijke rol kan gaan
spelen op het gebied van hernieuwbare energie. Een grote groep lidstaten
benadrukte het belang van innovatie en kennisdeling, en de investeringen
die daarvoor nodig zijn. Tevens riep het merendeel van de lidstaten op tot
meer EU-inzet ten aanzien van financiering en coherentie tussen beleidsterreinen om het potentieel van de bio-economie te benutten. De
onderhandelingen in de raadswerkgroepen gingen vooral over enkele
politiek-gevoelige paragrafen: de paragraaf over bio-technologie en
plant-gebaseerde alternatieven, en de paragraaf over bio-based fertilizers.
Nederland onderstreept het belang van bio-economie. Ondanks de
aandacht die bio-energie krijgt in de voorliggende Raadsconclusies – onze
positie is dat er geen bio-grondstoffen ingezet moeten worden voor
toepassingen waar al andere duurzame alternatieven beschikbaar zijn
zoals zonne- en windenergie – zal Nederland instemmen met de uiteindelijke versie van de Raadsconclusies. Nederland zal wel een kritische
opmerking maken tijdens de Raad over het feit dat bio-grondstoffen zo
hoogwaardig mogelijk dienen te worden toepast, bij voorkeur als
grondstof of in materialen.

4

Kamerstuk 28 625, nr. 347.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

3

Studie over biologische bestrijders
In juni 2021, tijdens het Portugese voorzitterschap, heeft de Raad de
Europese Commissie verzocht een studie uit te voeren naar mogelijkheden om de beschikbaarheid en het gebruik van biologische bestrijders
(bv. roofmijten, roofwantsen, sluipwespen) te stimuleren. Die studie is
afgerond en gepubliceerd, en de resultaten hiervan zullen door de
Commissie worden toegelicht. Nederland heeft destijds het raadsbesluit
gesteund maar heeft wel zorgen uitgesproken dat het op de markt
brengen van deze biologische bestrijders niet gehinderd zou mogen
worden door nieuwe Europese regelgeving. In Nederland geldt dat
voorafgaand aan de introductie van deze organismen eerst de risico’s
voor de inheemse natuur en biodiversiteit in beeld moeten worden
gebracht.
Met het onderzoek heeft de Commissie de situaties in de EU-lidstaten in
beeld gebracht. De Commissie ziet vooralsnog geen aanleiding voor een
EU-initiatief, zoals EU-regelgeving, en nodigt de lidstaten het onderzoek te
benutten om desgewenst op nationaal niveau de markttoelating en het
gebruik van biologische bestrijders te stimuleren. Nederland is
voornemens de Commissie te bedanken voor de studie. Verder kan
Nederland zich vinden in de conclusie dat er geen aanleiding is voor
nieuwe EU-regelgeving.
Aanvullend hierop wil ik de Kamer erop wijzen dat het voorstel van de
Commissie voor een verordening inzake duurzaam gebruik gewasbeschermingsmiddelen ingaat op het stimuleren van deze biologische bestrijders
en lidstaten vraagt hier inspanning op te leveren. Nederland steunt dit.
Mededeling en raadsconclusies «benutten talent in Europese regio’s»
Op de Raad zullen er raadsconclusies over de communicatie van de
Commissie «harnessing talent in Europe’s regions» worden aangenomen.
Deze raadsconclusies zijn opgesteld in de raadswerkgroep Structural
Measures and Outermost Regions. Gezien er op korte termijn geen Raad
Algemene Zaken – Cohesie plaatsvindt, staan deze op de agenda in de
Landbouw- en Visserijraad en is de appreciatie hiervan daarom ook
opgenomen in deze geannoteerde agenda.
De mededeling komt voort uit het European Year of Skills en richt zich op
het bevorderen van het benutten van talent in Europese regio’s. Demografische trends (vergrijzing, lagere geboortecijfers en migratie) leiden tot het
verminderen van de omvang van de beroepsbevolking. De mededeling
richt zich op regio’s die worden geconfronteerd met een sterke daling van
de omvang van de beroepsbevolking, een laag en stagnerend percentage
mensen met een diploma in het tertiaire onderwijs en het vertrek van een
groot aantal jongeren. Regio’s die hiermee te maken hebben zitten in een
zogenoemde talent development trap of lopen het risico hierin terecht te
komen.
Het is daarom volgens de Europese Commissie noodzakelijk om zowel de
vraag naar talent te stimuleren als het aanbod van talent te vergroten en
behouden. Hiervoor gaat de Europese Commissie in de loop van 2023
regio’s ondersteunen met het zogenoemde Talent Booster Mechanism. Dit
mechanisme zal onder andere bestaan uit rechtstreekse financiële bijstand
in het kader van bestaande instrumenten, voorlichting over EU-initiatieven
die de ontwikkeling van talent kunnen ondersteunen en proefprojecten in
specifieke regio’s om op maat gemaakte strategieën te ontwikkelen. Dit
voorgestelde mechanisme heeft geen budgettaire gevolgen. Het
voornemen van de Europese Commissie is om in bestaande programma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

4

onder het cohesiebeleid meer aandacht te besteden aan regio’s die moeite
hebben met het ontwikkelen, aantrekken en behouden van talent.
In de raadsconclusies wordt vervolgens benadrukt dat demografische
uitdagingen een effect hebben op alle Europese regio’s, niet specifiek op
die genoemd worden in de mededeling. Ook Nederland heeft namelijk te
maken met demografische uitdagingen en die kunnen leiden tot grotere
verschillen tussen regio’s als deze niet worden aangepakt. Deze
verschillen kunnen als gevolg hebben dat talent wegtrekt uit deze regio’s
en zich vestigt in gebieden met meer economische mogelijkheden.
Daarnaast onderschrijven de raadsconclusies ook dat het bevorderen van
het benutten van talent nodig is voor de groene en digitale transitie.
Daarnaast onderschrijven de raadsconclusies het belang van coördinatie,
zonder toename in administratieve lasten, van EU programma’s en
middelen om zo regio’s aantrekkelijker te maken. Nederland kan
instemmen met de raadsconclusies zoals die nu voorliggen en
verwelkomt de intenties die de Commissie in deze mededeling uiteenzet.
Nederland is tevens content met het feit dat nu benadrukt wordt dat alle
regio’s met demografische uitdagingen te maken hebben en dat er extra
aandacht gevraagd wordt voor de groene en digitale transities.
Diversenpunt – zorgen over voorstel voor een verordening voor duurzaam
gebruik gewasbeschermingsmiddelen
Letland heeft een diversenpunt aangekondigd met als titel «zorgen over
het voorstel voor een verordening voor duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen». Op het moment van schrijven is nog niet duidelijk
wat Letland bij dit diversenpunt wil bespreken en hebben zijn nog geen
schriftelijke inbreng gepubliceerd.
Diversenpunt – PFAS in voedingsmiddelen
Denemarken heeft aangegeven op meer voedingsmiddelen een maximum
limiet van de hoeveelheid PFAS te willen instellen. Daarnaast wil
Denemarken dat lidstaten data van de hoeveelheid PFAS in voedsel
indienen bij de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA), en dat
de Commissie constructief werk maakt van het voorstel op een EU-breed
PFAS-verbod.
Nederland kan dit punt steunen. De oproep voor meer maximum limieten
op de hoeveelheid PFAS in voedingsmiddelen is eerder aan bod gekomen
in de Europese contaminanten werkgroep. Deze discussie zal binnenkort
hervat worden. Nederland is daarnaast momenteel al bezig met datamonitoring van PFAS in voedingsmiddelen, en is mede-indiener van het
voorstel voor een verbod op PFAS.
II. Mededeling Gemeenschappelijke Marktordening Visserij
Naast de mededelingen waarover ik de Kamer op 7 april jl. per BNC-fiche
heb geïnformeerd heeft de Europese Commissie op 21 februari 2023 ook
de mededeling over de Gemeenschappelijke Marktordening voor
Visserijproducten (GMO) gepubliceerd. De GMO maakt onderdeel uit van
het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) en kent 5 thema’s:
• De instelling van Producentenorganisaties (PO’s) die door Produktieen Afzetplannen stabiliteit in de markt nastreven.
• Marktstandaarden voor visserijproducten.
• Consumenten-informatie
• Mededingingsregelgeving, en
• Het beschikbaar stellen van informatie (data) over prijsvorming,
handel- en markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

5

De Commissie geeft in de mededeling aan dat zij van mening is dat de
uitwerking van de betreffende vijf thema’s heeft bijgedragen aan de
doelstellingen van het GVB. Zij stelt dat dit in het bijzonder komt doordat
voor producenten en consumenten transparante en stabiele prijsvorming
is gerealiseerd en de markt is voorzien van een voldoende en
hoogwaardig aanbod aan visserijproducten.
In zijn algemeenheid ziet de Commissie geen redenen om grote aanpassingen door te voeren in de GMO. Het versterken van het aspect
duurzaamheid ten aanzien van het visproduct in de keten zal naar
verwachting invulling krijgen in de nadere uitwerking van de Van boer tot
bord-strategie.
Ik onderschrijf de analyse van de Commissie. Evenals de Commissie zie ik
evenmin reden tot aanpassingen in de GMO.
III. Appreciatie en reactie CIWF rapport «Rethinking aquaculture»
In de procedurevergadering van 22 maart jl. heeft de vaste commissie
voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit mij een appreciatie en reactie
verzocht op het rapport «Rethinking Aquaculture» van Compassion in
World Farming (CIWF). Dit rapport gaat in eerste instantie in op
kenmerken en effecten van de globale aquacultuursector, waarna het
toespitst op de aquacultuursector in de Europese Unie. De duurzaamheid
van de aquacultuursector krijgt niet alleen in Nederland, maar ook in de
EU, steeds meer aandacht met betrekking tot onder meer dierenwelzijn en
de ecologische effecten. Deze maatschappelijke ontwikkeling is onder
andere zichtbaar in het rapport van CIWF. De Nederlandse aquacultuursector is in verhouding tot de Europese sector een kleine en innovatieve
sector, waar de problemen die in het rapport worden aangestipt minder
aan de orde zijn. Desalniettemin zie ik wel aandachtspunten voor de
Nederlandse sector. Voor het verbeteren van de duurzaamheid van de
aquacultuursector, vind ik het van belang dat dit in Europees verband
opgepakt wordt. Zo worden de problemen EU-breed aangepakt en tevens
zorgt dit voor een gelijk speelveld tussen alle lidstaten. Het rapport sluit af
met vijftien aanbevelingen voor Europees beleid. In onderstaande
passages zal ik mijn inzet in EU-verband hierop verder toelichten.
Als eerste wil ik ingaan op dierenwelzijnsaspecten van de aquacultuursector. De Europese Commissie komt dit jaar met een voorstel voor de
herziening van de dierenwelzijnswetgeving voor gehouden dieren.
Gekweekte vissen vallen onder deze wetgeving. In dit verband is eerder
door Nederland bij de Europese Commissie erop aangedrongen dat er
soortspecifieke regels voor het houden, bedwelmen, doden en transporteren van kweekvissen moeten worden gesteld. Hierover is de Kamer
eerder geïnformeerd per brief.5 De Europese Commissie heeft bij de
European Food and Safety Authority (EFSA) inmiddels meerdere
onderzoekverzoeken ingediend om soortspecifieke welzijnsindicatoren
voor gekweekte vissen op te stellen. Hiermee zijn belangrijke eerste
stappen gezet om dierenwelzijnsaspecten rond het houden van vissen een
plek te geven in de EU dierenwelzijnsregelgeving. De Kamer is hier recent
over geïnformeerd per brief.6
Ten aanzien van de afweging welke soorten wel en niet gekweekt mogen
worden, geldt in Nederland voor het kweken van vissoorten het nee-tenzij
beginsel. Een vissoort mag enkel worden gehouden voor productie
wanneer deze in de Wet Dieren is aangewezen als geschikt om te houden
5
6

Kamerstuk 28 286, nr. 1255.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1481.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

6

voor productiedoeleinden. Voor het kweken van een vissoort die niet op
de lijst van productiedieren staat kan eerst een tijdelijke ontheffing
worden aangevraagd. In de ontheffingsperiode geldt een toetsingskader
waarin de risico’s voor dier, mens, plant en milieu worden getoetst en
afgewogen. Het toevoegen van een vissoort aan de lijst van productiedieren na de ontheffingsperiode kan vervolgens uitsluitend wanneer het
houden van deze soort geen onaanvaardbare problemen voor het welzijn
en de gezondheid van de desbetreffende diersoort oplevert.
In het rapport wordt tevens ingegaan op het opkweken van wild gevangen
vissoorten in aquacultuurbedrijven. In Nederland vindt dit plaats met
gevangen glasaal die in kweekbedrijven tot consumptie-aal wordt
opgekweekt. Uitgangspunt hierbij is dat opkweek van gevangen glasaal,
binnen de kaders van de EU Aalverordening, is toegestaan mits hierbij
aan de vereisten uit deze Verordening (en de vereisten uit de TAC en
Quota Verordening) wordt voldaan. Op basis hiervan zijn voor de visserij
op glasaal in Frankrijk een quotum en visperiode vastgesteld. Een deel
van de binnen deze kaders gevangen glasaal mag vervolgens worden
gebruikt voor aalkweek in onder andere de Nederlandse aalkwekerijen.
In het rapport wordt tevens aandacht geschonken aan het gebruikte voer
in aquacultuurbedrijven. Het voer van carnivore kweekvis bestaat voor
een deel uit gevangen vis. Voor sommige visetende vissoorten is het niet
mogelijk deze volledig te laten overschakelen op een menu van uitsluitend
plantaardige bronnen. Het gebruik van vismeel en visolie afkomstig uit in
het wild gevangen vis is dan noodzakelijk om de dieren op een gezonde
wijze te kunnen laten opgroeien. Van belang daarbij is vooral dat deze vis
op een verantwoorde manier gevangen is. In de afgelopen jaren zijn er
tegelijk al belangrijke stappen gezet in het gebruik van alternatieve
grondstoffen zoals plantaardige bronnen of afvalproducten van de vleesen visverwerkingsindustrie. In Europees verband wordt er verder ingezet
op een reductie van de afhankelijkheid van vismeel en visolie als voer in
de kweek van carnivore vissen, bijvoorbeeld door het gebruik van
alternatieve eiwitingrediënten zoals algen, insecten of reststoffen. Dit is
opgenomen in de Strategische richtsnoeren voor een duurzame en
concurrerende EU-aquacultuur. Deze ambitie steun ik.
In de beleidsaanbevelingen van het rapport worden verder suggesties
gedaan voor de gerichtere inzet van Europese fondsen. Vanuit het
European Maritime Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF) stelt de EU
geld beschikbaar aan Nederland. In het Programma EMFAF (2021–2027),
en het daarbij behorende Nationaal Strategisch Plan Aquacultuur
(2021–2027), wordt gespecificeerd wat voor projecten Nederland
ondersteunt. Voor de aquacultuur wordt in de loopperiode van het EMFAF
fondsen beschikbaar gesteld voor innovatieve aquacultuurprojecten. Dit
gaat dan om projecten die ten goede komen aan de ecologische verduurzaming van de sector, zoals versnelling van de energietransitie of
verbetering van dierenwelzijn. Onder het EMFAF programma kunnen ook
projecten gehonoreerd worden voor het kweken van andere soorten zoals
algen. De Kamer is hierover eerder geïnformeerd per brief7.
Samenvattend zie ik voor de Nederlandse en Europese aquacultuursector
dat deze in potentie een belangrijke rol kunnen gaan spelen in onze
voedselvoorziening. In Europees verband zet ik me daarbij in voor verdere
verduurzaming en een grotere aandacht voor dierenwelzijnsaspecten. Dit
in lijn met de Strategische Richtsnoeren voor een duurzamere en
concurrerende EU-aquacultuur. Een belangrijke uitdaging in de
aquacultuur in Nederland is daarbij de beperkte ruimte die beschikbaar is
7

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1502.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

7

voor kweek. Bij het zoeken naar ruimte voor aquacultuur moet een juiste
balans worden gevonden tussen de verschillende gebruikers op water, zee
of op land. Binnen het Programma Noordzee 2022–2027 (Bijlage bij
Kamerstuk 35 325, nr. 1) ben ik samen met de Minister van Infrastructuur
en Waterstaat de mogelijkheden aan het verkennen voor schelpdier- en
zeewierkweek als medegebruik binnen windparken op de Noordzee. Dit
gebruik moet binnen de grenzen passen van de draagkracht van het
ecosysteem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1522

8