Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2545
Vragen van het lid Schouw (D66) aan de Staatssecretaris van Economische
Zaken en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu over een rapport van
het Duitse Milieu Agentschap (UBA) inzake de belasting op het milieu door
conventionele landbouw (ingezonden 22 april 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Dijksma (Economische Zaken), mede namens
de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 12 juni 2015) Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 2273
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «Umweltbelastende Stoffeinträge aus der
Landwirtschaft»1van het Duitse Umwelt Bundesambt en berichtgeving
hierover op Euractiv?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Onderschrijft u de conclusie van dit rapport dat intensieve veehouderij flinke
schade toebrengt aan het milieu en de biodiversiteit?
Antwoord 2
Het rapport gaat over de landbouw in het algemeen en benoemt bedreigingen en niet zozeer schade. Het rapport gaat niet over de intensieve veehouderij in het bijzonder. Wel adresseert het rapport enkele punten die specifiek zijn
voor de intensieve veehouderij, zoals geneesmiddelenuitstoot en het hoge
nutriëntenoverschot in Noord-West Duitsland. Deze effecten zijn bekend en
worden aangepakt met regelgeving, stimulering en sectorinitiatieven.
Vraag 3
In hoeverre zijn de alarmerende onderzoeksresultaten ook van toepassing op
de situatie in Nederland? Kunt u aangeven waar de verschillen zitten met de
Duitse situatie?

1

http://www.umweltbundesamt.de/sites/default/files/medien/378/publikationen/
umweltbelastende_stoffeintraege_aus_der_landwirtschaft.pdf
2
http://www.euractiv.com/sections/energy/agriculture-poses-immense-threat-environmentgerman-study-says-313669

ah-tk-20142015-2545
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Antwoord 3
In het rapport worden verschillende onderwerpen besproken: stikstof, fosfaat
en zware metalen (uit onder andere meststoffen), gewasbeschermingsmiddelen en diergeneesmiddelen.
Nederland kent net als Duitsland een nutriëntenoverschot, zowel voor stikstof
als voor fosfaat. Dat deze nutriënten op een verantwoorde wijze worden
toegepast of verwerkt wordt geregeld in de Meststoffenwet en Besluit
Gebruik Meststoffen. Elke vier jaar wordt bovendien het Actieprogramma bij
de Nitraatrichtlijn herzien en wordt waar nodig het maatregelenpakket
aangescherpt. De emissie van ammoniak wordt ook in Nederland voor een
groot deel bepaald door de veehouderij. Verschillende wettelijke maatregelen
op het gebied van huisvesting van dieren en mestaanwending hebben ervoor
gezorgd dat de ammoniakemissie in Nederland per eenheid product tot de
laagste van Europa behoort.
Bekend is dat (resten van) antibiotica in het Nederlandse oppervlaktewater
aanwezig kunnen zijn. Deze resten kunnen zowel via de veehouderij als via
humaan gebruik in het watersysteem terecht komen. Het is niet bekend hoe
hierbij de verhoudingen liggen. Er zijn de laatste jaren forse stappen gezet
om de uitstoot hiervan bij de bron te beperken. In de Nederlandse veehouderij is het antibioticagebruik in 2013 met 57% gereduceerd ten opzichte van
2009.
Het rapport gaat ook in op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in
de Duitse landbouw en de mogelijke risico’s daarvan voor de biodiversiteit.
Vervolgens wordt geschetst welke mogelijke maatregelen genomen kunnen
worden om dit te veranderen. Hierbij worden onder andere het toelatingsbeleid en het nationale actieplan dat Duitsland heeft opgesteld in het kader van
de Europese Richtlijn voor duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen genoemd. Het toelatingsbeleid is Europees geharmoniseerd en vastgelegd
in de Europese Verordening. Het uitgangspunt hierbij is dat gewasbeschermingsmiddelen alleen kunnen worden toegelaten als de risico’s voor mens,
dier en milieu acceptabel zijn. Nederland heeft evenals Duitsland een
Nationaal Actieplan voor het duurzame gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Daarnaast richt Nederland zich in de nota «Gezonde Groei, Duurzame
Oogst» op de verduurzaming van de hele gewasbescherming inclusief het
toelatingsbeleid. Het toepassen van de acht principes van geïntegreerde
bestrijding is voor alle telers een verplichting vanaf 2014. Daarnaast bevat de
nota onder andere maatregelen om de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu te verminderen.
Vraag 4
Is er samenhang met de onderzoeken van hoogleraar Brunekreef dat
ammoniak uit de veehouderij de vorming van fijnstof bevordert3 en het
onderzoek van de Gezondheidsraad, «De invloed van stikstof op de gezondheid»?4
Antwoord 4
Het Duitse onderzoek is breder van opzet en de focus ligt anders dan in de
beide andere genoemde onderzoeken. Net als in beide andere onderzoeken
wordt in het rapport ingegaan op reactief stikstof en de rol daarvan bij de
vorming van fijn stof.
Het onderzoek van de Gezondheidsraad richt zich op reactief stikstof,
waaronder ammoniak en stikstofoxiden. Een van de aspecten die daarin aan
de orde komen is de bijdrage van beide stoffen aan de vorming van
secundair fijn stof. Secundair fijn stof wordt in de atmosfeer gevormd.
Het onderzoek van hoogleraar Brunekreef richt zich op primair en secundair
fijn stof. In de veehouderij zijn onder andere mest, veren en haren bronnen
van primair fijn stof.
Het Europees en nationaal beleid richt zich op het verminderen van de
uitstoot van reactief stikstof en fijn stof.

3
4

http://www.volkskrant.nl/wetenschap/meer-koeien-melken-geeft-meer-fijnstof~a3958052/
http://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/
De_invloed_van_stikstof_op_de_gezondheid201228.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 5
Bent u bereid om bijvoorbeeld het Planbureau voor de Leefomgeving
hiernaar onderzoek te laten doen?
Antwoord 5
De emissies uit onder andere de intensieve veehouderij en de toestand van
het milieu worden in Nederland voortdurend gemonitord. Het PBL rapporteert
daarover elke twee jaar in de Balans voor de Leefomgeving. Ik ben van
mening dat extra onderzoek door het PBL niet nodig is.
Vraag 6
Kunt u aangeven welke stappen de Duitse regering van plan is te nemen naar
aanleiding van dit rapport?
Antwoord 6
De kennis uit het rapport zal worden meegenomen in bestaande trajecten.
Dat zijn bijvoorbeeld de omzetting van de Nitraatrichtlijn, Meststoffenverordening en de Stikstofstrategie en landbouwmilieumaatregelen onder de noemer
van de tweede pijler van het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3