Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1399

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2014
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de Raad Buitenlandse
Zaken van 22 juli 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1399
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1399

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 22
JULI 2014
Oekraïne
De RBZ zal spreken over de actuele ontwikkelingen in Oekraïne, mede in
het licht van de conclusies van de Europese Raad van 26 en 27 juni (zie
verslag van deze Europese Raad; Kamerstuk 21 501-20, nr. 897) en de
aankomende ER van 16 juli 2014. In het verlengde hiervan zal mogelijk
gesproken worden over aanscherping van het EU-sanctiebeleid ten
aanzien van Rusland indien de situatie op dat moment daartoe aanleiding
geeft. Naar verwachting zal de Raad voorts een besluit nemen met
betrekking tot de ontplooiing van een GVDB-missie.
Algemeen
De ontwikkelingen in Oekraïne hebben zich sinds de Europese Raad
(27 juni jl.), in hoog tempo opgevolgd. In lijn met het vredesplan van
president Porosjenko kondigden de Oekraïense autoriteiten op 20 juni een
eenzijdig staakt-het-vuren af. Tien dagen later werd, vanwege aanhoudende schendingen van de wapenstilstand door pro-Russische separatisten, het staakt-het-vuren weer beëindigd. Het staakt-het-vuren werd in
tien dagen meer dan 100 keer gebroken door separatisten, hetgeen ca. 30
doden en 70 gewonden tot gevolg had aan de zijde van het Oekraïense
leger. Ook misbruikten de separatisten de wapenstilstand om hun positie
en militaire capaciteiten te versterken. President Porosjenko stond onder
grote binnenlandse druk om de militaire operaties te hervatten. Inmiddels
heeft het Oekraïense leger de militaire operaties in het Oosten van het
land hervat en verschillende gebieden weten te heroveren op de
separatisten. De separatisten hebben nog altijd zeven steden in
Oost-Oekraïne in handen en in bepaalde delen van Oost-Oekraïne (o.m.
Loegansk) zijn de gevechten nog gaande. De Oekraïense autoriteiten
hebben het recht om de orde te herstellen in het land, maar het kabinet
blijft alle partijen oproepen maximale terughoudendheid te betrachten bij
het gebruik van geweld.
De Europese Raad heeft op 27 juni jl., in relatie tot mogelijke additionele
besluiten voorwaarden gesteld aan Rusland, waar uiterlijk op 30 juni
overeenstemming over diende te worden bereikt. Deze vier voorwaarden
betroffen het instellen van een verificatiemechanisme voor het staakt-hetvuren en effectieve grensbewaking, gemonitord door de OVSE; teruggave
van drie bezette grensposten door de separatisten aan de Oekraïense
autoriteiten; vrijlating van alle gegijzelden in Oekraïne, incl. de gegijzelde
OVSE-waarnemers; en het starten van daadwerkelijke onderhandelingen
over de implementatie van het vredesplan van president Porosjenko. Op
28 juni jl. werden de laatste gegijzelde OVSE-waarnemers vrijgelaten. Op
30 juni jl. werd duidelijk dat hoewel Rusland niet aan alle eisen had
voldaan, het land wel bereidheid tot dialoog had getoond. Op 2 juli jl.
kwamen de Ministers van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, Rusland,
Duitsland en Frankrijk bijeen in Berlijn om nadere afspraken te maken
over de tijdens de Europese Raad gestelde voorwaarden. Daar werd
afgesproken gezamenlijk te werken aan een duurzame oplossing van het
conflict. Er werd overeengekomen dat de tripartite contactgroep (met
vertegenwoordigers uit Oekraïne, Rusland en de OVSE), uiterlijk op 5 juli
diende bijeen te komen om verder te spreken over een duurzame
wapenstilstand, te monitoren door de OVSE. Op 6 juli jl. vond deze
bijeenkomst plaats en hoewel het overleg niet tot concrete afspraken
leidde, werd wederom door alle partijen de noodzaak om tot een
vreedzame oplossing van het conflict te komen benadrukt en is
opgeroepen om weer spoedig bijeen te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1399

2

Inzet kabinet
De bijeenkomst van 2 juli jl. in Berlijn biedt een kans op voortzetting van
de dialoog en een mogelijk nieuw staakt-het-vuren. Dit momentum dient
benut te worden. Om het politieke en diplomatieke proces een kans van
slagen te geven acht het kabinet het derhalve van belang dat geen
overhaaste beslissingen worden genomen met betrekking tot bredere
economische maatregelen. Het kabinet blijft ervan overtuigd dat dit
conflict alleen middels een politiek akkoord kan worden opgelost.
De situatie in Oekraïne blijft door de omstandigheden op de grond zeer
veranderlijk en is bovendien onderhevig aan een intensieve internationale
politieke interactie, waardoor het conflict een extra dynamiek heeft. Het
kabinet blijft de ontwikkelingen ter plekke nauwgezet in de gaten houden.
Nederland zal zich hard blijven maken voor een continuering en waar
mogelijk intensivering van de politieke dialoog en blijven inzetten op
de-escalatie. Het kabinet blijft een drieledige aanpak voorstaan: 1) de druk
op Rusland hoog houden; 2) de dialoog met Rusland openhouden; 3) de
Oekraïense autoriteiten steunen.
Nederland is niet naïef over de rol van Rusland in het conflict en blijft
Rusland zien als aanjager van de instabiliteit. Tegelijkertijd is Rusland
onmisbaar voor het oplossen van het probleem; Moskou ondersteunt de
separatisten en verzuimt om publiekelijk de-escalerend op te treden. Het
kabinet verwelkomt in dit verband de recente Russische bereidheid tot
dialoog en medewerking. Rusland heeft aangegeven bereid te zijn om
Oekraïense grenswachters toegang te verlenen tot Russisch grondgebied
om deel te nemen aan de controle van de grensovergangen. Het kabinet
roept Rusland op om woorden om te zetten in daden en op korte termijn
concrete afspraken te maken hierover. Ook is het nu zaak om Rusland bij
de les te houden en hen geen excuus te geven om zich te onttrekken aan
de politieke dialoog. In dit verband moedigt het kabinet alle betrokken
partijen aan om de afspraken te implementeren zoals die zijn neergelegd
tijdens de bijeenkomst van 2 juli jl.
Het kabinet acht het van belang de druk op Rusland om mee te werken
aan een politieke oplossing van het conflict hoog te houden. Voorbereidingen voor bredere economische sancties dienen te worden voorgezet
zodat de EU paraat staat hierover besluiten te nemen indien de situatie
daartoe aanleiding geeft. Daarnaast is het kabinet van mening dat de EU
ook continue moet bezien of de lijst van namen van mensen en entiteiten
die onder de huidige sanctiecriteria op de lijst zijn geplaatst (m.n.
reisbeperkingen en tegoedenbevriezing) dient te worden aangepast in het
licht van de ontwikkelingen. Ook kan worden bezien of de sanctiecriteria
moeten worden verruimd. Hierdoor wordt de sanctiedruk op Rusland en
de seperatisten eveneens gradueel opgevoerd.
Steun aan Oekraïne
Nederland zal Oekraïne blijven ondersteunen bij de politieke, economische en maatschappelijke hervormingen waar het land voor staat. In dit
kader liggen de Nederlandse prioriteiten vooral op het gebied van
veiligheid/stabiliteit, rechtsstatelijkheid en economie. Op 8 juli jl. vond een
eerste high level bijeenkomst plaats in Brussel over de implementatie van
het Associatieakkoord door Oekraïne en het doorvoeren van de nodige
hervormingen. Oekraïne heeft hiertoe het zogenoemde European Agenda
for Reform opgesteld. Bij de bijeenkomst waren naast de Oekraïense
regering o.l.v. vice-premier Hroisman, ook alle EU-lidstaten, de Europese
Commissie en EDEO aanwezig, evenals internationale partners als VS,
Canada en Japan en alle betrokken internationale organisaties (RvE,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1399

3

OVSE, UNDP, OESO) en financiële instellingen (EBRD, EIB, IMF, WB). De
deelnemers spraken allen hun steun uit voor de transitie van Oekraïne
naar een democratische rechtsstaat en voor de noodzakelijke economische hervormingen. Belangrijkste conclusie was dat de financiële steun
aan Oekraïne effectief besteed moet worden en dat coördinatie nodig is
om overlap tussen donoren en gebrek aan absorptiecapaciteit aan
Oekraïense zijde te voorkomen. Nederland onderstreepte dat Oekraïne zelf
aan het stuur zit van het hervormingsproces en dat het belangrijk is dat zij
haar eigen bevolking in deze langdurige en wellicht ook moeizame
transitie meeneemt.
Stand van zaken GVDB-missie
23 juni jl. nam de Raad het politieke besluit tot het instellen van een civiele
GVDB missie in de Oekraïne. Nu zal de Raad naar verwachting het
Raadsbesluit tot vestiging van de GVDB missie aannemen. Op 15 juli 2014
treedt reeds een team kwartiermakers in Kiev aan, ter voorbereiding van
de start van de voltallige missie, voorzien voor september.
Overige internationale organisaties
Ook in andere internationale organisaties wordt verder gesproken over de
situatie in Oekraïne.
OVSE
Naar aanleiding van de eerder genoemde ER-conclusies en de bijeenkomst van de Ministers Steinmeier, Fabius, Klimkin en Lavrov in Berlijn op
2 juli jl., wordt momenteel gesproken over het monitoren van een
staakt-het-vuren en de mogelijke rol van de OVSE daarin. Het huidige
mandaat van de OVSE Special Monitoring Mission (SMM) in Oekraïne, dat
momenteel tot eind september loopt, zal moeten worden verlengd en
aangevuld. Een formeel verzoek van Oekraïne en van Rusland is hiertoe
noodzakelijk.
VN
De VN richt zich voornamelijk op de mensenrechtensituatie, de vluchtelingenproblematiek en de diplomatieke rol van de SGVN. Zo onderstreepte
de SGVN het belang van een nieuw staak-het-vuren en een politieke
oplossing voor de crisis. VN Hoge Commissaris voor de Mensenrechten,
Navi Pillay, waarschuwde vorige week voor aanhoudend geweld tegen
vrouwen en meisjes. Zij noemde hierbij berichten over omgekomen
mensen in Donetsk en Loehansk, onder andere de dood van een vijfjarig
meisje. UNHCR heeft een groei in het aantal Oekraïense vluchtelingen
geregistreerd (27 juni 2014). UNHCR schat het aantal interne ontheemden
op 54,400 – 12.000 afkomstig van de Krim, de andere komen van andere
gebieden in het oosten. Ongeveer 110,000 mensen zijn gevlucht naar
Rusland en enkele honderden naar Polen, Wit-Rusland, Tsjechië en
Roemenië.
Raad van Europa
Het kabinet deelt de vastberadenheid van Secretaris-Generaal Jagland
van de Raad van Europa (RvE) om de rechtsstaat in Oekraïne op orde te
krijgen. De constitutionele hervorming ligt op schema: ontwerpamendementen worden op korte termijn aan de Venetië Commissie voorgelegd.
Deze hebben betrekking op decentralisatie, lokaal en regionaal zelfbestuur, territoriaal-administratieve hervormingen, gebruik van minderheidstalen op lokaal niveau en de hervorming van het openbaar minis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1399

4

terie. Voor wat betreft de hervorming van de rechterlijke macht heeft de
RvE geconstateerd dat de «wet over het bureau van de openbare
aanklager» voldoet aan RvE-normen. De RvE heeft voor vraagstukken van
decentralisatie een RvE-expert beschikbaar gesteld voor advisering.
Voorts is het International Advisory Panel, dat moet toezien op onafhankelijk onderzoek naar gewelddadige gebeurtenissen in Kiev vanaf
30 november 2013, begonnen met zijn werkzaamheden. Tijdens een
toespraak in de Parlementaire Assemblee sprak president Porosjenko
steun uit voor het betrekken van de gebeurtenissen van 2 mei jl. in Odessa
in het mandaat van het panel.
Speciaal Vertegenwoordiger voor Oekraïne, Jeroen Schokkenbroek, heeft
zijn succesvolle werkzaamheden beëindigd en wordt opgevolgd door de
Directeur Mensenrechten, Christos Giakoumopoulos. Per 1 juli is
Schokkenbroek aan zijn nieuwe functie als Secretaris van het Comité ter
Voorkoming van Foltering begonnen. Tot slot is vermeldenswaardig dat
het Monitoring comité van het Congres van de Regio’s op 3 juli in
Chisinau bij elkaar is gekomen. In de verklaring die na afloop werd
uitgevaardigd, werd grote bezorgdheid uitgesproken over de regio’s in
Oekraïne en de spanningen die de separatisten veroorzaken. Lokaal
zelfbestuur kan in de ogen van het Comité alleen worden ontwikkeld als
het land stabiel is en de inwoners vreedzaam samenleven.
Irak
Er is brede consensus binnen de internationale gemeenschap dat de
leiders en regering van Irak aan zet zijn om een politieke uitweg uit de
crisis te vinden. Uiteindelijk kan alleen een spoedig en inclusief politiek
proces stabiliteit in Irak brengen. Dat betekent dat alle (vreedzame)
etnische en religieuze groepen, conform de Iraakse grondwet, een plaats
aan tafel moeten krijgen en dat alle pogingen de stabiliteit te herstellen
gepaard moeten gaan met een inclusieve agenda en een einde aan het
sektarische discours. Om het politieke proces op gang te brengen acht het
kabinet van belang dat de Iraakse parlementsleden hun verantwoordelijkheid nemen en binnen de periode die daarvoor staat een parlementsvoorzitter en een president kiezen. Het kabinet draagt deze boodschap
zowel bilateraal als binnen de EU uit.
Het geweld in Irak heeft vooralsnog geleid tot ongeveer 600.000 nieuwe
intern ontheemden, bovenop de omvangrijke groep reeds bestaande
Iraakse ontheemden en de circa 250.000 in de Koerdisch Autonome Regio
aanwezige Syrische vluchtelingen. Het kabinet verwelkomt de verhoging
van de humanitaire bijdrage van de EU van 7 miljoen naar 12 miljoen euro
in 2014, evenals de aankondiging van Saoedi-Arabië om via de VN 500
miljoen dollar beschikbaar te maken voor intern ontheemden in Irak. Het
kabinet moedigt de Iraakse regering aan eveneens de benodigde zorg
voor de ontheemde bevolking te tonen.
De ontwikkelingen aangaande ISIS benadrukken andermaal het belang
van geïntensiveerde Europese en internationale samenwerking op het
gebied van tegengaan van jihadgang en buitenlandse strijders, niet in het
minst met landen in de regio zelf. Het kabinet zal hiervoor in EU-verband
aandacht blijven vragen.
MOVP
De Raad Buitenlandse Zaken zal spreken over de laatste ontwikkelingen
binnen het Midden-Oosten Vredesproces (MOVP) en zal mogelijk
raadsconclusies hierover aannemen. Na de opschorting van de onderhandelingen onder leiding van Secretary of State Kerry is de situatie de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1399

5

afgelopen weken geëscaleerd. De spanningen op de Westelijke Jordaanoever en Gaza zijn hoog opgelopen na de ontvoering en moord op drie
Israëlische tieners en de moord op een Palestijnse jongen. In reactie
hierop heeft Hamas raketbeschietingen vanuit Gaza hervat. Dit heeft Israël
beantwoord met uitvoering van «Operation Protective Edge».
Het kabinet is zeer bezorgd over deze escalatie en roept partijen op
terughoudendheid te betrachten, het geweld te stoppen en te zoeken naar
een politieke oplossing. Nederland erkent het recht van Israël om zijn
burgers te beschermen tegen raketbeschietingen, met inachtneming van
de grenzen die het internationale recht hieraan stelt. De vicieuze cirkel van
geweld moet doorbroken worden zodat er niet nog meer onschuldige
slachtoffers vallen. Duurzame vrede in de regio kan alleen worden bereikt
als beide partijen terugkeren naar de onderhandelingstafel om een
akkoord te sluiten over een twee-statenoplossing. Sinds de start van de
vredesbesprekingen heeft de EU een eensgezinde lijn uitgedragen. Het
kabinet streeft ernaar deze voort te zetten.
Iran
Hoge Vertegenwoordiger Ashton zal de Raad informeren over het verloop
van de onderhandelingen over een alomvattend akkoord over het Iraanse
nucleaire programma tussen de E3+3 (Frankrijk, Duitsland, VK, Rusland,
China en de VS) en Iran. De deadline voor het verstrijken van het interim
akkoord dat op 24 november 2013 werd gesloten is 20 juli a.s. De tijdelijke
opschorting van een beperkt deel van de sancties, als onderdeel van het
interim akkoord, verloopt ook op die datum. Op dit moment zijn er nog
grote verschillen tussen de partijen, m.n. over de omvang van het
verrijkingsprogramma (aantal centrifuges), de timing van sanctieverlichting, het timeframe van het akkoord, de status van de zwaarwaterreactor in Arak en de mogelijke militaire dimensie. Mogelijk zal de Hoge
Vertegenwoordiger ook ingaan op de volgende stappen in het proces,
afhankelijk van de uitkomst.
Het kabinet steunt de inspanningen van de E3+3, onder leiding van de
Hoge Vertegenwoordiger, om tot een alomvattend akkoord te komen.
Totdat dit is bereikt acht het kabinet het belangrijk druk te houden op Iran.
Daarnaast is voor Nederland het verificatiemechanisme van een eventueel
akkoord van wezenlijk belang. Mocht het tot een akkoord komen, dan is
solide implementatie van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1399

6