Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 1212

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 augustus 2021
In deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van een
aantal wijzigingen van het Besluit houders van dieren. Daarnaast voorzie
ik de beleidsevaluatie van de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID) van een appreciatie en meld ik welke afspraken er zijn
gemaakt met het Dolfinarium. Ook doe ik de motie van de leden Graus en
Wassenberg over een levenslang houd- en beroepsverbod voor recidiverende dierenbeulen (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 16) middels deze brief af,
en informeer ik u over de uitvoering van de motie van de leden Vestering
en Tjeerd de Groot over de voorbereidingen voor een tussenevaluatie Wet
dieren (Kamerstuk 28 286, nr. 1187). Ik informeer uw Kamer ook over de
vrijstelling van het verbod om de achterste teen bij hanen te knippen en
de cursus knaagdierbestrijding.
Gezonde en sociale hond
In de verschillende levensfases van honden spelen risico’s op dierenwelzijn. Om dit aan te pakken heb ik een aantal stappen gezet met als doel
om te komen tot gezonde en sociale honden. Onderdeel daarvan is – zoals
aangegeven in mijn brief van september 2020 (Kamerstuk 28 286,
nr. 1126) – het verbod op de stroomband, de invoering van een verbeterd
systeem van identificatie en registratie (I&R) van honden en de invoering
van de paspoortplicht voor alle honden. De rapporten van de onderzoeken
over de hondenhandel door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en
Veiligheid (CCV) en over «de goede praktijken voor een adequate
gedragsontwikkeling (socialiseren) bij pups» door Davalon zijn op 20 april
2021 al naar uw Kamer gestuurd (Kamerstuk 28 286, nr. 1182).
Stand van zaken Besluit stroomband
Stroomstoten bij honden kunnen leiden tot angst, stress, agressiviteit,
fobie en blijvende aantasting van de vertrouwensband tussen eigenaar en
hond. Omdat het welzijn van honden voorop staat, wordt het gebruik van

kst-28286-1212
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1212

1

stroomstoten bij honden verboden. Door het gebruik van stroomstootapparatuur te verbieden zal het welzijn van honden verbeteren. Daarvoor is
een ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit houders van
dieren nodig. Het ontwerpbesluit heb ik op 11 december 2020 in het kader
van de voorhangprocedure aan uw beide Kamers gestuurd (Kamerstuk
28 286, nr. 1164).
Op 11 januari 2021 hebben de leden van de vaste commissie voor
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van de Tweede Kamer mij een
aantal vragen gesteld. Deze vragen zijn op 25 januari 2021 beantwoord
(Kamerstuk 28 286, nr. 1168). Uw Kamer heeft daarna het conceptbesluit
voor een VSO aangemeld welke gehouden is op 14 april 2021 (Handelingen II 2020/21, nr. 68, item 5). Daarna is het ontwerpbesluit aanhangig
gemaakt bij de Afdeling advisering van de Raad van State. Ik heb het
advies van de Afdeling advisering van de Raad van State ontvangen op
17 juni 2021. Het Besluit houdende wijziging van het Besluit houders van
dieren vanwege een aanpassing van het verbod op het gebruik van
stroomstootapparatuur is op 14 juli 2021 gepubliceerd in het Staatsblad.
Mede vanwege het beleid inzake vaste verandermomenten van wet- en
regelgeving, zal de inwerkingtreding zijn op 1 januari 2022.
Stand van zaken I&R hond
Om illegale hondenhandel effectiever te bestrijden, is het verbeteren van
het systeem van Identificatie en Registratie (I&R) van honden van belang.
Daarvoor heb ik een ontwerpbesluit I&R-hond1 opgesteld en voor advies
aan de Afdeling advisering van de Raad van State voorgelegd. De Raad
van State heeft inmiddels advies uitgebracht op het ontwerpbesluit. Ik heb
de bijbehorende ministeriële regeling in concept gereed. De uitvoeringsen handhaafbaarheidstoetsen voor dit concept zijn in behandeling.
Het nieuwe I&R-hond zorgt voor een betere controle op de hondenhandel.
In het nieuwe I&R-hond worden fokkers, importeurs, dierenartsen en
chippers geregistreerd. Het is straks direct duidelijk waar de hond
vandaan komt en van wie de hond een chip en paspoort kreeg.
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en de aangewezen
elektronische portalen werken hard om de systemen op tijd gereed te
hebben. De bouw van de systemen kost veel tijd, waardoor de eerder
toegezegde inwerkingtreding van 1 juli 2021 niet haalbaar is. De geplande
datum voor inwerkingtreding van het Besluit is nu 1 november 2021. Een
hond, jong of oud, kan vanaf 1 november alleen verkocht of overgedragen
worden als de hond is gechipt, geregistreerd is bij RVO en voorzien is van
een paspoort.
Meer informatie over de verbetering van het I&R-systeem is op de website
van RVO te vinden. Daarnaast zal ik in september en oktober breed
aandacht besteden aan de aanpassingen van het systeem.
Aanschaf van een dier
In Nederland hebben veel mensen de afgelopen periode een huisdier in
huis genomen, voornamelijk pups maar ook andere huisdieren zoals
konijnen. Een dier aanschaffen, opvoeden en verzorgen is een grote
verantwoordelijkheid, waarbij baasjes zich moeten realiseren dat deze
dieren vaak vele jaren deel uit maken van het gezin en dat je ze niet
zomaar van de hand kunt doen. Dat vraagt dat toekomstige baasjes zich
1

Ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit houders van dieren en het Besluit diergeneeskundigen in verband met het verbeteren van de identificatie en registratie van honden en het
registreren van chippers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1212

2

goed oriënteren en goed laten informeren als ze een dier aanschaffen. Er
is voldoende informatie te vinden op onder andere de websites van de
Dierenbescherming, het Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren
(LICG) of de Hondenbescherming. Het belang van de juiste keuze bij
aanschaf van een dier en de juiste verzorging en opvoeding is groot. Zo
zal een gezonde en sociale hond bijvoorbeeld voor veel minder
problemen zorgen en aanzienlijk minder maatschappelijk ongewenst
gedrag gaan vertonen.
Houdverbod
Het Wetsvoorstel aanpak dierenmishandeling en dierverwaarlozing
(houdverbod) is 15 juli 2021 bij uw Kamer ingediend. Dit wetsvoorstel
maakt het mogelijk dat door de rechter een houdverbod van ten hoogste
tien jaar kan worden opgelegd. Daarnaast stelt dit wetsvoorstel
overtreding van het zelfstandige houdverbod strafbaar, waardoor in geval
van overtreding van het houdverbod door de rechter meteen een nieuw
houdverbod kan worden opgelegd. Recidiverende dierenbeulen kunnen
hiermee stevig worden aangepakt.
Ook worden bijtincidenten door honden harder aangepakt door het
aanhitsen van een dier als misdrijf aan te merken. Nu is dit nog strafbaar
als overtreding. Het strafmaximum wordt verdubbeld van zes maanden
naar één jaar.
In de motie van de leden Graus en Wassenberg wordt gevraagd om een
levenslang houd- en beroepsverbod voor recidiverende dierenbeulen
(Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 16). Het Nederlandse strafrecht kent geen
maatregelen die (op voorhand) levenslang kunnen worden opgelegd. Met
de, in het genoemde wetsvoorstel vervatte, mogelijkheid om een
dierenhoudverbod voor maximaal tien jaar op te leggen, alsook de
mogelijkheid om bij eventuele volgende overtredingen van het
houdverbod een nieuw dierenhoudverbod (van eveneens maximaal tien
jaar) op te leggen, kan daadkrachtig worden opgetreden tegen recidiverende dierenbeulen. Hiermee wordt naar het oordeel van het kabinet
uitvoering gegeven aan de motie.
Appreciatie beleidsevaluatie LID
Het functioneren van de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming
(LID) dient periodiek geëvalueerd te worden op doelmatigheid en
doeltreffendheid. Aan PricewaterhouseCoopers (PwC) is de opdracht
gegeven deze evaluatie uit te voeren2. De evaluatie richtte zich op in
hoeverre de LID doeltreffend en doelmatig heeft gefunctioneerd en een
bijdrage heeft geleverd aan de bestrijding van dierenleed in Nederland in
de periode 2015–2020.
PwC concludeert dat de LID slagvaardig heeft opgetreden. Zo heeft er eind
2018 een werklastverschuiving van de politie naar de LID plaatsgevonden,
namelijk de eerstelijnsfunctie voor niet-spoedeisende meldingen over
verwaarlozing bij hobby- en gezelschapsdieren. De LID heeft deze taak,
ondanks een tijdelijke onderbezetting, voortvarend opgepakt. Daarnaast
concludeert PwC dat de LID doelmatig haar taken heeft uitgevoerd door te
sturen op het bereiken van resultaten en het maken van kostenbewuste
afwegingen.
Wel blijkt uit de evaluatie dat er nog kansen liggen om de opdrachtgeveropdrachtnemersrelatie tussen LNV en de LID verder te versterken en te
formaliseren. Ook benadrukt PwC op het gebied van samenwerking, het
belang van structureel overleg op strategisch niveau met de betrokken
partijen op de handhaving van dierenwelzijn (Ministeries van J&V en LNV,
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1212

3

LID, NVWA, RVO, dierenpolitie en OM). Er lopen reeds initiatieven die aan
deze twee aanbevelingen invulling geven. Daarnaast constateert PwC dat
integraal zicht op de meldingen betreffende dierenmishandeling- en
verwaarlozing van hobby- en gezelschapsdieren ontbreekt. In dit kader
beveelt PwC aan het gesprek met de handhavingspartners te voeren over
wat er van meldpunt 144 verwacht moet en kan worden. Dit gaat
gebeuren tijdens het structureel overleg op strategisch niveau. In de
bijlage bij deze brief vindt u het evaluatierapport.
Dolfinarium
In 2019 heb ik de Visitatiecommissie Dierentuinen gevraagd de dierverblijven en het educatieve programma van het Dolfinarium te beoordelen,
omdat ik mij zorgen maak over dierenwelzijn binnen de dierentuin. Naar
aanleiding van het kritische rapport van de Visitatiecommissie ben ik een
verbetertraject met het Dolfinarium gestart. Ik vind namelijk dat dierentuinen in de huidige tijd hun verantwoordelijkheid moeten nemen om de
dieren zo natuurlijk mogelijk te huisvesten en bezoekers te leren over de
dieren, hun natuurlijke leefomgeving en de bedreigingen voor dieren in
de natuur.
Ik heb dan ook afspraken gemaakt om er zeker van te zijn dat het
Dolfinarium zich ontwikkelt tot een moderne dierentuin waarin educatie,
conservatie en dierenwelzijn centraal staan. De afspraken vormen nadere
invulling van de van toepassing zijnde doelvoorschriften uit het Besluit
houders van dieren. Momenteel worden de afspraken omgezet naar
vergunningsvoorschriften die aan de dierentuinvergunning van het
Dolfinarium worden verbonden. Als onderdeel van de vergunningvoorschriften van de dierentuinvergunning van het Dolfinarium zijn de
gemaakte afspraken dan handhaafbaar. Ik zal er dan ook op toezien dat
het Dolfinarium de afspraken nakomt. Het Dolfinarium heeft een deel van
de afspraken reeds geïmplementeerd, door bijvoorbeeld de dierpresentaties aan te passen.
Natuurlijk gedrag zal de kern van de dierpresentaties binnen het Dolfinarium vormen, ook wordt de educatieve boodschap versterkt. De
fotomomenten, waarvan de commissie oordeelt dat deze geen educatieve
waarde hebben, worden stopgezet. Daarnaast zal het Dolfinarium de
aanwezige dieren per direct meer uitdaging bieden door ze te voorzien
van extra verrijking. Ook krijgen de dieren meer mogelijkheden om
soorteigen gedrag te vertonen. Er worden onder meer natuurlijke
elementen aan de verblijven toegevoegd en de Steller zeeleeuwen krijgen
de mogelijkheid om dieper te duiken. Deze aanpassingen dienen uiterlijk
in respectievelijk 2024 (natuurlijke elementen) en 2026 (diepte) te zijn
verwezenlijkt. Bovendien moeten alle dierverblijven op uiterlijk 1 maart
2029 in overeenstemming zijn met de normen die daarvoor door experts
van de European Association of Aquatic Mammals (EAAM) zijn vastgesteld, en vanaf dat moment gelden voor alle EAAM leden.
Bovendien moeten de verblijven een natuurlijke uitstraling krijgen. De
afspraken en meer informatie daarover zijn te vinden in bijgevoegd
afsprakendocument3. Met het delen dit document kom ik mijn toezegging
na om uw Kamer te informeren over de afspraken met het Dolfinarium
(Handelingen II 2020/21, nr. 29, item 9)
Ook van andere dierentuinen verwacht ik dat zij met de tijd mee gaan en
zich blijven ontwikkelen. Dierentuinen doen hier zelf al veel aan, dit
hebben ze mij onder meer laten zien in de transitieplannen die ze hebben
opgesteld ten behoeve van de Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1212

4

COVID-19. Ik onderzoek momenteel hoe ik de ontwikkeling van dierentuinen verder kan stimuleren en of het tussentijds beoordelen van andere
dierentuinen hieraan zou kunnen bijdragen.
Verlenging vrijstelling verbod knippen achterste teen hanen
In 2018 heb ik u geïnformeerd over de invoering van het verbod op
uitvoeren van een aantal ingrepen bij pluimvee, waaronder het verbod op
snavelbehandeling bij leghennen (Kamerstuk 28 286, nr. 983). In deze brief
gaf ik ook aan dat het verbod op het verwijderen van een deel van de
achterste teen bij hanen in de vleesvermeerderingssector op 1 september
2021 ingaat, en ik tegen die tijd zou bekijken of de invoering van dit
verbod op verantwoorde wijze kan plaatsvinden.
De Stuurgroep Ingrepen Pluimvee adviseert mij over de mogelijkheden
om ingrepen bij pluimvee vanuit het oogpunt van dierenwelzijn op een
verantwoorde wijze achterwege te laten. Daarbij weegt de Stuurgroep de
gevolgen af voor het welzijn van de dieren bij het achterwege laten van de
ingreep, ten opzichte van de gevolgen voor het welzijn van de dieren bij
het toepassen van de ingreep.
De Stuurgroep bestaat uit verschillende partijen uit de pluimveeketen en
de Dierenbescherming. Daarnaast wordt zij bijgestaan door onderzoekers
van Wageningen Livestock Research en mijn ministerie.
Uit het bijgevoegde advies van de Stuurgroep blijkt dat het achterwege
laten van de ingreep van een deel van de achterste teen bij hanen op
basis van de laatste onderzoeksresultaten nog niet op een verantwoorde
wijze kan plaatsvinden4. Het unanieme advies van de Stuurgroep is om
het verbod op de ingreep met 5 jaar uit te stellen. Het onderzoek laat zien
dat er voor moederdieren van reguliere vleeskuikenouderdieren een groot
risico is op ernstige welzijnsaantasting bij het paren als de achterste tenen
van de hanen intact zouden blijven. De welzijnsaantasting betreft forse
beschadigingen van de rug en/of dijen van de hennen en verhoogde uitval
door ziekte als gevolg daarvan. Bij vleeskuikenouderdieren van twee
trager groeiende vleeskuikenkoppels zijn de onderzoeksresultaten positief.
Er zullen komende periode echter meer praktijkkoppels van trager
groeiende rassen gevolgd moeten worden om de eerste uitkomsten voor
alle gebruikte rassen te kunnen bevestigen.
Naast bovenstaand advies heb ik rekening te houden met het aangenomen amendement van lid Vestering op artikel 2.1 Wet dieren. Zoals
aangegeven in mijn brief van 15 juli aan uw Kamer inzake het
amendement (Kamerstuk 28 286, nr. 1208) zijn er nu nog weinig
conclusies zonder voorbehoud te geven en zal het amendement tot
dilemma’s leiden, die om nadere politieke keuzes vragen. Het is aan uw
Kamer om hierin nadere richting te geven. Gezien het feit dat ik niet
vooruit wil lopen op de uitkomsten van de analyse en de richting die uw
Kamer hieraan wil geven, kies ik vooralsnog voor een verlenging van de
tijdelijke vrijstelling tot 1 januari 2023. In en naar aanleiding van het debat
met uw Kamer over het amendement en de impact daarvan op de praktijk
van het houden van dieren zal moeten worden bezien of verdere
verlenging wenselijk en mogelijk is.
Appreciatie «End the Cage Age»-initiatief
Een appreciatie van de mededeling van de Europese Commissie over het
«End the Cage Age»-initiatief volgt in het BNC-fiche dat ik uw Kamer in

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1212

5

september zal toezenden, zoals aangegeven in mijn brief aan uw Kamer
van 19 juli 2021 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1332).
Sectorspecifieke cursus knaagdierbeheersing
Zoals toegezegd in de Kamerbrief «Toezeggingen dierenwelzijn en
knaagdierbeheersing» van 20 november 2020 (Kamerstuk 28 286, nr. 1137)
faciliteren de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en ik, in
overleg met verschillende partijen en aanbieders, de ontwikkeling van een
sectorspecifieke cursus knaagdierbeheersing. Momenteel wordt er hard
gewerkt zodat deze cursus met de start van het nieuwe cursusjaar in
september a.s. gereed is. Hierbij wordt aandacht besteed aan het gebruik
van moderne lesmethoden en werkt het Kennis- en Adviescentrum
Dierplagen (KAD) samen met de cursusontwikkelaars om ook de input van
het KAD-onderzoek naar plaagdierrisico-inventarisaties op veehouderijen
te betrekken in de cursus. Hierdoor kunnen de betrokkenen uit de sector
tijdig, voor de uitbreiding van de IPM-verplichting, die gaat gelden in
2023, de cursus gevolgd en het examen gedaan hebben.
Motie voorbereidingen voor tussenevaluatie Wet dieren
De motie van de leden Vestering en Tjeerd de Groot (Kamerstuk 28 286,
nr. 1187) verzoekt de regering voorbereidingen te treffen voor een
tussenevaluatie van de Wet dieren, met het doel om deze te actualiseren
en het beschermingsniveau te verhogen. Ik ben bezig met de genoemde
voorbereidingen. In mijn reactie op de evaluatie Wet dieren heb ik
aangegeven die open normen uit de wet nader in te vullen die lastig
handhaafbaar zijn en van belang zijn voor de bescherming van dieren of
de voedselveiligheid. LNV en NVWA hebben een procedure opgesteld om
op een gestructureerde wijze open normen in te vullen. Hierbij dragen de
toezichthouders (naast de NVWA, ook RVO, LID en de (dieren)politie) open
normen aan bij LNV om nader in te vullen. Inmiddels hebben de toezichthouders 15 open normen uit de Wet dieren voorgedragen voor nadere
invulling. Het invullen van een open norm neemt ongeveer een half jaar
tijd in beslag. Ik bezie de komende maanden welke open normen met
prioriteit worden opgepakt.
Daarnaast zal de Raad voor Dieraangelegenheden (RDA) eind van dit jaar
een zienswijze uitbrengen over mogelijkheden om de rechtspositie van
het dier te versterken. Ik zal deze zienswijze met mijn reactie aan uw
Kamer toesturen.
Tot slot heb ik de RDA verzocht om een zienswijze op te stellen met de
centrale vraag: wat zijn de randvoorwaarden voor een integraal duurzame
landbouw waarbij het dier een positieve staat van welzijn ervaart? De RDA
zal naar verwachting deze zienswijze eind van deze zomer aanbieden.
Mede op basis van deze twee zienswijzen zal LNV bezien of het beleid en
relevante beleidsinstrumenten (waaronder de Wet dieren) aanpassingen
behoeven om het beschermingsniveau van dieren te versterken. Hiermee
heb ik invulling gegeven aan deze motie van de leden Vestering en Tjeerd
de Groot.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1212

6