Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 279

Gezin boven tehuis
Aanbevelingen om de positie van pleegzorg in
Nederland te versterken en kinderen in de knel
meer kans te geven om op te groeien in een
pleeggezin

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Samenvatting
Pleegouders vervullen een belangrijke rol in onze samenleving. Zij voeden
kinderen op die in de knel zitten en om wat voor reden dan ook tijdelijk of
langdurig niet meer in hun eigen gezin kunnen opgroeien. Deze vorm van
jeugdzorg die door pleegouders wordt geboden moeten we daarom koesteren. Het is het beste alternatief als kinderen niet meer thuis kunnen
opgroeien. In de praktijk blijkt echter dat veel pleegouders aanlopen tegen
bureaucratische regels, juridische complicaties en grote verschillen in de
uitvoering en vergoedingen tussen bureaus jeugdzorg (hierna BJZ) en
pleegzorginstellingen.
Pleegzorg is onderdeel van de wet op de jeugdzorg die decentraal wordt
uitgevoerd door de 12 provincies en 3 grootstedelijke regio’s. De gesignaleerde problemen vragen er echter om dat de landelijke politiek hierin
haar verantwoordelijkheid neemt om hiervoor oplossingen aan te dragen.
Hiermee zal de positie van de pleegzorg worden versterkt en dit zal een
positieve bijdrage hebben aan de problemen in de jeugdzorg. De zorgkosten van een kind dat in een tehuis wordt opgevoed zijn 5x zo hoog als
die voor een kind dat in een pleeggezin wordt opgevoed.
Met deze nota brengen wij de gesignaleerde knelpunten in kaart en doen
wij 20 aanbevelingen voor verbetering.
20 Aanbevelingen initiatiefnota «Gezin boven tehuis»
Situatie van pleegkinderen
1. BJZ en pleegzorginstellingen dienen verplicht te worden om bij
aanpassing van het behandelingsbeleid instemming te verkrijgen van
pleegouders. Dit instemmingsrecht dient wettelijk verankerd te
worden in de wet op de Jeugdzorg;
2. Bij de plaatsing van een pleegkind in een pleeggezin dient door BJZ
onderzocht te worden welke ontwikkelingsachterstand eventueel aan
de orde is bij het pleegkind en hiervoor dient adequate zorg verleend
te worden;
3. Een ondertoezichtstelling (hierna OTS) kan nu maximaal voor een
jaar worden uitgesproken. De wettelijke mogelijkheden voor het

KST112432
0708tkkst31279-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2007

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

1

4.

uitspreken van een OTS dienen zo aangepast te worden dat een OTS
voor bepaalde tijd uitgesproken kan worden (bijvoorbeeld voor drie
jaar) zodat pleegkinderen in langdurige pleegzorg niet ieder jaar de
gang naar de rechter hoeven te maken;
BJZ en pleegzorgorganisaties dienen zich te interculturaliseren
waarbij zij zich richten op het bereiken van potentiële allochtone
pleegouders om zo een geschikt gezin voor allochtone pleegkinderen
te vinden;

Netwerkpleegzorg (pleegzorg in de familie of vriendenkring)
5. Netwerkpleegzorg dient een eigenstandige positie te krijgen in het
pleegzorgbeleid;
6. Er mogen door pleegzorgorganisaties geen maximumleeftijden
gehanteerd worden voor de geschiktheid van netwerkpleegouders
(grootouders);
7. Pleegouders kunnen niet alle gevolgen overzien van juridische keuzes
die nodig zijn om de zorg voor pleegkinderen op zich te nemen in een
vaak hectische tijd (voorbeeld Oma Boom, Telegraaf 29 september
2007). Hiervoor dient de mogelijkheid van voorlopige voogdij
gecreëerd te worden voor natuurlijke personen (grootouders e.a.)
zodat ze wel het gezag kunnen voeren en voor de pleegkinderen de
noodzakelijke zaken kunnen behartigen maar dat ze langer de tijd
krijgen om te besluiten in welk kader (pleegzorg of voogdij) ze de
kinderen willen opvoeden. Dit vraagt om aanpassing van BW Boek 1
art. 241, lid 2;
Pleegouders
8. De positie van pleegouders als medehulpverlener dient in de wet op
de jeugdzorg verankerd te worden. Dit doet recht aan de betrokkenheid en inzet van pleegouders;
9. Het recht van inspraak van pleegouders (pleegouderraden) op het
pleegzorgbeleid van pleegzorginstellingen dient wettelijk verankerd
te worden in de wet op de jeugdzorg;
10. Ontwikkelen van landelijke richtlijn voor alle BJZ’s en pleegzorgorganisaties waarin uniformering van uitvoeringstaken en verantwoordelijkheidsverdeling tussen BJZ en pleegzorgorganisaties helder
uiteengezet wordt en waarbij de rechten en plichten van pleegouders
en communicatie hierover richting pleegouders wordt opgenomen;
11. Recht op gespecialiseerde hulp voor pleegouders dient opgenomen
te worden in de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO);
12. Nader onderzoek naar wet- en regelgeving die de verhouding bepaalt
tussen opvoedingsrelatie die bij pleegouder ligt versus de gezagsrelatie van ouders en hoe dit uitwerkt in de dagelijkse praktijk van het
pleegouder zijn;
Juridisch
13. Pleegzorg als hulpverlening in het kader van de wet op de jeugdzorg
betekent dat pleegouders, die dus medehulpverlener zijn, recht
hebben op het blokkaderecht zoals opgenomen in art. 1:253s BW en
art. 1:336a. Harmonisatie van dit recht voor zowel vrijwillige pleegzorg als pleegzorg op basis van wet op de jeugdzorg is noodzakelijk;
14. Rechterlijke toetsing bij tussentijdse beëindiging van machtiging
uithuisplaatsing in het kader van een OTS dient bij wet vastgelegd te
worden zodat pleegouders gehoord worden bij de kinderrechter;
Financieel
15. De algemene maatregel van bestuur; Regeling pleegzorg dient een
landelijk financieel kader te bevatten met duidelijke criteria voor
vergoedingen aan pleegouders zodat er geen regionale verschillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

2

16.

17.

18.

19.

20.

optreden en iedere pleegouder dezelfde aanspraak heeft op financiële
vergoedingen;
Pleegouders die, vanwege het feit dat ouders ontzet of ontheven
worden uit hun ouderlijk gezag, de voogdij willen over hun pleegkind
dienen direct bij de voogdijverlening met de gezamenlijke voogdij te
kunnen worden belast. Tevens dient de Regeling pleegzorg zo aangepast te worden dat dit niet leidt tot het verlies aan recht op pleegzorgvergoeding;
Crisisplaatsing van pleegkinderen dient vergoed te worden zolang de
crisisplaatsing voortduurt en dus niet gemaximaliseerd te worden
aan de bestaande 4 weken termijn. Hiertoe dient de Regeling pleegzorg aangepast te worden;
Onderzocht dient te worden of er criteria zijn op te stellen voor het
verstrekken van een standaard vergoeding voor de aanvangskosten
die door pleegouders worden gemaakt alvorens een pleegkind in het
gezin wordt opgenomen;
Een pleeggezin met meerdere pleegkinderen vanuit verschillende
(juridische) plaatsingen, bijvoorbeeld OTS, vrijwillig en voogdij stelt
pleegouders voor complexiteit aan rechten en plichten. Voor pleegouders zit hierin een ongelijkheid en grote administratieve last.
Uniformering van (financiële) rechten en plichten van pleegouders
dient gerealiseerd te worden;
Met betrekking tot het knelpunt kinderbijslag zie aanbeveling 5 onder
pleegouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

3

Inhoudsopgave
Samenvatting

1

1.

Inleiding

5

2.
2.1
2.2

6
6

2.3
2.4
2.5

Pleegzorg en haar verschijningsvormen
Bestandspleegzorg en netwerkpleegzorg
Vrijwillige plaatsing en plaatsing als
kinderbeschermingsmaatregel
Bureau Jeugdzorg en de Pleegzorginstelling
Vormen van pleegzorg
Pleegzorgcijfers 2006

3.
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.4
3.4.1
3.4.2
3.5
3.5.1
3.5.2

Knelpunten en aanbevelingen
Situatie van pleegkinderen
Knelpunten
Aanbevelingen
Netwerkpleegzorg
Knelpunten
Aanbevelingen
Pleegouders
Knelpunten
Aanbevelingen
Juridisch
Knelpunten
Aanbevelingen
Financieel
Knelpunten
Aanbevelingen

10
10
10
11
11
12
12
13
13
14
14
14
15
15
16
16

4.

Financiën

17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

7
8
8
9

4

1. INLEIDING
Iedereen wenst een kind toe om in een gezonde en veilige situatie op te
groeien. Een gezin waarin een kind zichzelf kan ontwikkelen en ontplooien
onder de bescherming van zijn of haar ouders. Deze ideaalsituatie is niet
voor alle kinderen weggelegd. Helaas komen veel kinderen in de situatie
dat verder opgroeien in het eigen gezin niet meer mogelijk is.
Wij zijn van mening dat kinderen die in de knel zitten en niet meer thuis
opgevoed kunnen worden het beste in een pleeggezin opgevangen
kunnen worden. De omgeving van een pleeggezin is het beste alternatief
om een veilige omgeving te creëren voor kinderen die vaak traumatische
ervaringen hebben meegemaakt. Een ander alternatief voor deze kinderen
is een tehuis.
Wij zijn het aan deze kinderen verplicht om alles in het werk te stellen om
ze een zo goed mogelijk alternatief te geven voor wat zij om wat voor
reden dan ook in de eigen thuissituatie niet hebben kunnen krijgen. Uit
onderzoek dat is verricht naar de ontwikkeling van kinderen in pleeggezinnen en in tehuizen blijkt ook dat kinderen in pleeggezinnen zich op
verschillende terreinen beter ontwikkelen dan kinderen in een tehuis.
Daarom de titel: Gezin boven tehuis.
In de voorbereiding op deze nota zijn wij opnieuw verwonderd over de
inzet en betrokkenheid van pleegouders. Zij tonen een tomeloze inzet om
hun pleegkinderen een gezonde en veilige toekomst te bieden. Helaas
hebben wij moeten constateren dat het vaak een zwaar gevecht is voor
pleegouders om voor hun pleegkind het beste te krijgen. De bureaucratie
en juridisering van onze samenleving plaatsen de pleegouders voor dichte
deuren en vaak lopen zij vele kilometers tussen het kastje en de muur.
Voor al deze pleegouders en toekomstige pleegouders willen wij met deze
nota bewerkstelligen dat kinderen in de knel een kans krijgen om verder
op te groeien in een pleeggezin. Pleegouders dienen niet geconfronteerd
te worden met overheidsregelgeving die hen hierin belemmert. Dit geldt
eveneens voor de financiële kant van pleegzorg. Veel pleegouders lopen
tegen de grenzen van hun financiële mogelijkheden op terwijl ze best nog
ruimte in hun hart hebben om een extra pleegkind op te vangen. Dit geldt
ook voor aspirant pleegouders.
Pleegzorg is 5x goedkoper dan opvang van een kind in een tehuis. Met
deze wetenschap en de grote druk op de jeugdzorg is dit een extra stimulans om met deze nota een bijdrage te leveren aan het verbeteren van de
positie van pleegouders en daarmee ook van de pleegkinderen.
Met de uitwerking van deze nota geven wij uitvoering aan ons verkiezingsprogramma waarin reeds werd gesteld:
Pleegouders vervullen een heel belangrijke rol in onze samenleving.
Zij vangen en voeden kinderen op, die het niet gegeven is in hun
eigen gezin op te groeien. Het CDA wil belemmeringen, waaronder
financiële, voor deze pleegouders wegnemen. Bij wet dient tevens
geregeld te worden dat pleegouders meer rechten worden toegekend.
Pleegzorg is een vorm van jeugdzorg en is verankerd in de Wet op de
jeugdzorg. Deze wet legt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering
decentraal bij provincies en grootstedelijke regio’s. Het rijk is echter
systeemverantwoordelijk voor een goed functionerende jeugdzorg en
daarmee dus ook pleegzorg. Op basis van de knelpunten dient de landelijke politiek en daarmee ook het ministerie voor Jeugd en Gezin haar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

5

verantwoordelijkheid te nemen om pleegouders in staat te stellen om de
zorg te bieden die nodig is aan pleegkinderen.
Wij hopen dat andere politieke partijen onze doelstelling onderschrijven
en samen met ons optrekken om de pleegzorg te versterken.

2. PLEEGZORG EN HAAR VERSCHIJNINGSVORMEN
2.1 Bestandspleegzorg en netwerkpleegzorg
In de wet op de jeugdzorg die in 2005 van kracht is geworden zijn grofweg
4 vormen van jeugdzorg te onderscheiden:
1. Ambulant;
2. Dagbehandeling;
3. Residentieel;
4. Pleegzorg
Pleegzorg is een vorm van jeugdzorg die wordt aangeboden als hulp thuis
niet meer toereikend is. Pleegouders zijn dus hulpverleners die kinderen
een goede en stabiele omgeving willen geven waarin een kind een
gezonde ontwikkeling kan krijgen. Pleegzorg is terug te vinden in drie
artikelen in de wet op de jeugdzorg:
Artikel 22
1. Een zorgaanbieder die pleegzorg biedt, draagt er voor zorg dat de
verzorging en opvoeding van een jeugdige door een pleegouder
geschiedt op basis van een pleegcontract tussen hem en de pleegouder, dat voldoet aan daaraan door Onze Ministers te stellen eisen.
2. Bij ministeriële regeling worden eisen gesteld met betrekking tot
pleegouders.
Artikel 23
1. Een zorgaanbieder die pleegzorg biedt, verstrekt aan een pleegouder
waarmee hij een pleegcontract heeft gesloten een subsidie voor de
opvoeding en verzorging van de in het gezin van de pleegouder
geplaatste jeugdige, bestaande uit een door Onze Ministers vast te
stellen basisbedrag, dat voor te onderscheiden leeftijdscategorieën
verschillend kan zijn.
2. Onze Ministers kunnen regels stellen omtrent op het basisbedrag te
verlenen toeslagen of op het basisbedrag toe te passen kortingen.
3. De regels, bedoeld in het tweede lid, hebben betrekking op:
a. het basisbedrag en het bedrag van de toeslagen en kortingen en de
omstandigheden waaronder deze worden verleend of toegepast;
b. de dagen waarover het basisbedrag en de toeslagen worden
verleend en de kortingen worden toegepast.
Artikel 25
5. Een zorgaanbieder die pleegzorg biedt, pleegt over het hulpverleningsplan tevens overleg met de betrokken pleegouder. Het hulpverleningsplan wordt vastgesteld vóór de aanvang van de zorg, doch uiterlijk
binnen zes weken na de dag waarop is komen vast te staan welke
aanbieder of zorgaanbieders de zorg waarop de cliënt is aangewezen,
zal verlenen.
Naast de omschrijving van pleegzorg zoals in bovenstaande wetsartikelen
kent de pleegzorg daarnaast nog verschillende verschijningsvormen.
1. Bestandspleegzorg is een vorm van pleegzorg waarbij na indicatie van
Bureau Jeugdzorg (hierna BJZ) door de pleegzorginstelling, die het
zorgaanbod dient te verzorgen op basis van de wet op jeugdzorg, zoekt
naar een geschikt pleeggezin. Dit pleeggezin komt voort uit de «bestanden» van pleegouders die hiervoor zijn aangeworven en opgeleid. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

6

pleegouders krijgen een financiële vergoeding in de onderhoudskosten
van het pleegkind;
2. Netwerkpleegzorg is een vorm van pleegzorg waarbij mensen uit de
directe omgeving van de familie een kind in hun gezin opnemen en de
opvoeding en verzorging overnemen, de grootste groep bestaat hierbij
uit grootouders die hun kleinkinderen opvoeden. Dit komt enerzijds
voort uit situaties waarbij de ouders bijvoorbeeld komen te overlijden
en anderzijds waarbij ouders onmachtig zijn om de opvoeding van hun
kind op zich te nemen.
Bij deze vorm van pleegzorg bestaat een informele en formele regeling. De informele netwerkpleegzorg bestaat eruit dat binnen een
familie zelf een oplossing wordt gevonden voor een tijdelijke of langdurige vraag naar pleegzorg. Vaak zijn dit grootouders die hun kleinkinderen in huis nemen en de kinderen opvoeden. Hierbij wordt dan
ook geen aanspraak gedaan op BJZ of andere hulpverleninginstanties.
Hierdoor is er ook weinig bekend over de omvang van het aantal informele netwerkpleegzorg gezinnen.
Bij formele netwerkpleegzorg kan er of door de pleegouders zelf een
beroep gedaan worden op ondersteuning door BJZ en pleegzorginstelling of BJZ vindt zelf na een indicatie voor pleegzorg een geschikt
pleeggezin in de directe omgeving van de familie van de pleegkinderen. Bij formele netwerkpleegzorg krijgt men naast ondersteuning
ook een financiële tegemoetkoming in de onderhoudskosten van de
pleegkinderen.
2.2 Vrijwillige plaatsing en plaatsing als kinderbeschermingsmaatregel
Naast de verschillende vormen van pleegzorg bestaat er ook verschil in de
ontstaansgeschiedenis van de vraag om pleegzorg. Hierbij valt een onderscheid te maken tussen de vrijwillige plaatsingen en plaatsing in het kader
van een kinderbeschermingsmaatregel.
1. Indien ouders zonder tussenkomst van een rechter instemmen met een
uithuisplaatsing van hun kind, wordt dat een vrijwillige plaatsing
genoemd.
2. Voor pleegzorg in het gedwongen kader is een kinderbeschermingsmaatregel verreist. De rechter kan op verzoek van de Raad voor de
Kinderbescherming (hierna Raad) of op verzoek van het Openbaar
Ministerie (OM) in het belang van de ontwikkeling van het kind, een
maatregel van de kinderbescherming opleggen. Er zijn hierbij drie
maatregelen mogelijk:
1. De meest voorkomende vorm is de ondertoezichtstelling (OTS). Het
kind wordt onder toezicht gesteld van BJZ en krijgt een gezinsvoogd toegewezen. De gezinsvoogd begeleidt het kind en zijn
ouders bij het oplossen van opvoedingsproblemen. Bij een OTS
wordt het ouderlijk gezag beperkt in die zin dat er toezicht is op de
wijze waarop de ouders hun gezag aanwenden. Een instrument
hiertoe is de mogelijkheid van de gezinsvoogd om aan de ouders
aanwijzingen te geven. Zowel ouders als kind zijn verplicht de
aanwijzingen op te volgen. De ondertoezichtstelling duurt maximaal een jaar, maar kan telkens met een jaar verlengd worden tot
het kind 18 jaar is.
De rechter kan echter in het belang van het kind, op verzoek van de
Raad of BJZ, besluiten om hem (tijdelijk) in een pleeggezin of
tehuis te plaatsen. Hiervoor is een machtiging uithuisplaatsing
(UHP) verreist. Deze machtiging kan niet zonder een OTS worden
uitgesproken;
2. Als ouders, al dan niet tijdelijk, niet in staat zijn om hun kind op te
voeden en te verzorgen wordt het gezag op verzoek geschorst en
krijgt een ander voor onbepaalde tijd de voogdij over het kind. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

7

kan een rechtspersoon zijn (BJZ) of een natuurlijk persoon. Is BJZ
met de voogdij belast dan zal deze de minderjarige in een pleeggezin of tehuis plaatsen waar het dan zal worden opgevoed. De
ouders hebben dan officieel niets meer over het kind te vertellen,
maar blijven wel zo veel mogelijk bij het kind betrokken;
3. Indien ouders ontheven dan wel ontzet zijn door de rechtbank op
verzoek van de Raad omdat zij ongeschikt en of onmachtig zijn om
hun kind op te voeden c.q. zij zich verwijtbaar verkeerd jegens het
kind hebben gedragen kan BJZ met de voogdij over de desbetreffende minderjarige worden belast. BJZ kan het kind plaatsen in een
tehuis of bij pleegouders. Ook kunnen pleegouders in dit kader tot
voogd worden benoemd.
2.3 Bureau Jeugdzorg en de Pleegzorginstelling
Om een kind bij pleegouders te kunnen plaatsen is een indicatie van BJZ
verreist. BJZ bepaalt, in overleg met alle betrokkenen, of pleegzorg de
meest passende oplossing is. Zo ja, dan wordt vervolgens bekeken welke
vorm nodig is. Er zijn diverse vormen mogelijk, zoals weekend- of
vakantieopvang, crisisopvang of pleegzorg voor langere duur. Als BJZ een
indicatie heeft gegeven voor plaatsing bij pleegouders gaat de pleegzorginstelling, als netwerkpleegzorg niet mogelijk is, op zoek naar een geschikt
pleeggezin en start de begeleiding. Elk pleeggezin wordt binnen dit kader
begeleid door een maatschappelijk werker van de pleegzorginstelling, de
pleegzorgbegeleider. De pleegzorgbegeleider onderhoudt ook, waar
mogelijk, het contact met de ouders en BJZ.
De pleegzorginstelling stelt vast of een pleegouder geschikt is voor de
opvoeding en verzorging van het pleegkind. Het bieden van pleegzorg in
dit kader gebeurt op basis van een pleegzorgcontract. Dit contract wordt
afgesloten tussen de pleegzorginstelling en de pleegouder. In de Regeling
pleegzorg staan nadere eisen met betrekking tot pleegouders en het
pleegcontract.
2.4 Vormen van pleegzorg
Pleegzorg kent verschillende vormen. Voor sommige kinderen is enkele
weken opvang voldoende, voor anderen is het noodzakelijk dat zij jaren bij
pleegouders wonen, soms zelfs tot na hun meerderjarigheid. De landelijke
pleegzorgvisie spreekt over twee pleegzorgvarianten, te weten:
1. De hulpverleningsvariant (oogmerk is terugplaatsing bij de ouders)
Bij de hulpverleningsvariant is het doel om de oorspronkelijke opvoedingssituatie weer te herstellen. Binnen een vooraf gestelde termijn
van een half jaar tot een jaar wordt intensief met de ouders van het
kind gewerkt. Als blijkt dat na deze termijn terugplaatsing (nog) niet
mogelijk is, kan bezien worden of doorplaatsing naar de opvoedingsvariant noodzakelijk is;
2. De opvoedingsvariant (oogmerk is pleegkind tot 18 jaar bij pleegouders)
In de opvoedingsvariant wordt een pleegkind voor langere tijd door
pleegouders opgevoed. Doel van de plaatsing is om continuïteit,
opvoedingszekerheid en optimale ontwikkelingskansen voor het pleegkind te creëren. Contact met de ouders blijft, waar mogelijk, bestaan.
Binnen deze pleegzorgvarianten komen in de praktijk diverse vormen van
pleegzorg voor, waaronder:
1. Crisispleegzorg
In een crisissituatie kan een kind zonder indicatie van BJZ in een pleeggezin geplaatst worden. Kinderen van 0 tot 18 worden maximaal
4 weken op deze wijze opgevangen. In deze periode wordt uitgezocht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

8

of het kind terug kan naar huis of in aanmerking komt voor langdurige
plaatsing;
2. Dagpleegzorg
Wanneer ouders hun kind tijdelijk niet volledig kunnen verzorgen, kan
dagpleegzorg een aanvulling zijn. Het kind wordt dan een deel van de
week in een pleeggezin opgevangen. Het kind slaapt thuis, maar
verblijft een gedeelte van de dag bij pleegouders. Zodra de thuissituatie weer stabiel is, stopt de dagpleegzorg;
3. Vakantie- en weekendpleegzorg
Bij deze vormen woont het kind thuis en is het belangrijk om het gezin
te ontlasten om een uithuisplaatsing te voorkomen. Deze pleegzorgvorm kan uitkomst bieden voor een gezin met een gehandicapt kind,
voer wie de zorg zwaar op het gezin drukt. Ook kan het gaan om
kinderen die in een tehuis of een ander pleeggezin wonen en die niet
bij familie of vrienden terecht kunnen;
4. Langdurige pleegzorg
Hierbij staat vast dat de problemen zo groot zijn dat een kind langere
tijd niet meer thuis kan wonen, soms tot meerderjarigheid. De tijdsduur kan variëren van 6 maanden tot vele jaren.
Naast deze vormen zijn er specialistische vormen van pleegzorg te onderscheiden, waaronder:
1. Gehandicapte kinderen/gehandicapte ouders
Bij deze vorm gaat het om een kind met een lichamelijke of verstandelijke handicap of om een kind met ouders die een verstandelijke beperking hebben. De pleeggezinnen worden vaak begeleid door de landelijk werkende instelling, de William Schrikker Groep (WSG). De WSG is
gespecialiseerd in het bieden van hulp aan pleeggezinnen met gehandicapte kinderen;
2. Behandelpleegzorg
Dit is een intensieve variant van pleegzorg, vaak voor langere tijd.
Naast extra begeleiding voor de pleegouders, is ook therapie voor het
pleegkind beschikbaar.
2.5 Pleegzorgcijfers 2006
Naast de 15 Bureaus Jeugdzorg zijn er 28 pleegzorginstellingen. Deze
werken landelijk samen onder de noemer «Pleegzorg Nederland». Hieronder vallen dus niet pleegkinderen die middels informele netwerkpleegzorg worden verzorgd.
In 2006 hebben 19 461 kinderen gebruik gemaakt van pleegzorg, zowel
voor kortdurende als voor langer durende opvang. Op 1 januari 2006
verbleven in Nederland 12 042 kinderen bij pleegouders. In 2006 zijn er
7447 nieuwe plaatsingen bij pleegouders gerealiseerd. In de afgelopen
10 jaar is het aantal kinderen dat gebruik maakt van de pleegzorg meer
dan verdubbeld. Dit komt onder andere door het verkorten van de
verblijfsduur in de pleegzorg. Ruim 36% van alle pleegzorgplaatsingen in
2006 duurde korter dan drie maanden.
Aan de ene kant maken veel kinderen voor korte tijd gebruik van de pleegzorg. Aan de andere kant is er een groep kinderen die voor langere duur
bij pleegouders verblijft. Van de nieuwe plaatsingen in 2006 is het doel bij
44% van de plaatsingen kortdurend en bij 43% langdurend, dat wil zeggen
langer dan 2 jaar.
Van alle lopende plaatsingen op 1 januari 2006 heeft 73% het perspectief
van langdurend verblijf bij pleegouders.
Ruim 35% van de pleegkinderen vindt onderdak bij bekenden (netwerkpleegzorg). Dit kunnen grootouders, tantes en ooms, maar ook onderwij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

9

zers of buren zijn. Deze vorm van pleegzorg is de afgelopen jaren sterk
gegroeid. Hierop is het beleid van de pleegzorginstellingen ook gericht.
Hierin zijn de regionale verschillen wel groot.
In 2006 zijn ongeveer evenveel meisjes als jongens bij pleegouders
geplaatst. De grootste groep kinderen waarvoor een pleeggezin gezocht
wordt (70%) is onder de dertien jaar: 35% daarvan is onder de vier jaar en
de andere 35% is in de basisschoolleeftijd.
Ruim 10% van de pleegkinderen heeft een lichamelijke en/of verstandelijke handicap (1984 kinderen in 2006).
Van alle pleegkinderen is ongeveer 30% van allochtone afkomst. Het
betreft met name Surinaamse, Antilliaanse, Turkse en Marokkaanse
kinderen. Op dit punt zijn de regionale verschillen natuurlijk groot. In de
steden Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en de provincie Flevoland is
tussen eenderde en de helft van de kinderen van allochtone komaf, terwijl
in Drenthe en Zuid Limburg minder dan 10% van de pleegkinderen
allochtoon is.
Ruim 60% van alle pleegkinderen is uit huis geplaatst met een justitiële
kinderbeschermingsmaatregel: OTS of een voogdijmaatregel. Dit percentage is al jaren stabiel.
In totaal zetten ruim 11 750 pleeggezinnen zich in voor de opvang van
ruim 19 400 pleegkinderen per jaar. In 2006 hebben 2952 nieuwe pleegouders zich aangemeld en zijn 2081 pleegouders gestopt. Ruim de helft
van de uitgeschreven pleegouders is netwerkpleegouder. Wanneer zo’n
plaatsing is afgerond, kiezen de meeste netwerkpleegouders er niet voor
een verdere pleegzorgcarrière voor een onbekend kind.

3. KNELPUNTEN EN AANBEVELINGEN
De knelpunten en aanbevelingen zijn geclusterd naar een aantal onderwerpen, te weten:
1. Situatie van pleegkinderen
2. Netwerkpleegzorg
3. Pleegouders
4. Juridisch
5. Financieel
3.1 Situatie van pleegkinderen
Pleegkinderen hebben een al dan niet vrijwillige uithuisplaatsing achter de
rug en hebben dus te maken gehad met een traumatische ervaring. Ze
dragen een complexe geschiedenis met zich mee die ze, op hun vaak
jonge leeftijd, een plek moeten geven. Daarom is het van belang dat er
mensen in hun omgeving zijn waar ze een vertrouwensband mee kunnen
opbouwen. Een gezinsvoogd of pleegzorgmedewerker nemen hierin naast
de pleegouders een belangrijke plaats in.
Het is van belang dat het toekomstperspectief voor een pleegkind snel
duidelijk wordt. Is het perspectief terugkeer naar ouders of is het perspectief langdurig verblijf in een pleeggezin?

3.1.1 Knelpunten
1. Gebrek aan continuïteit in het behandelingsbeleid van BJZ en de
Pleegzorgorganisaties. Pleegkinderen, ouders en pleegouders hebben
behoefte aan stabiliteit en continuïteit in behandeling. De grote frustratie van pleegkinderen, ouders en pleegouders is dat bij het vertrek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

10

2.

3.

4.

5.

of wisseling van professionals het behandelingsbeleid ook verandert.
Het is van belang dat BJZ en Pleegzorginstelling juist bij personele
wijziging het ingezette behandelingsbeleid blijven voortzetten;
Het gevolg van de vaak traumatische ervaring van een pleegkind is dat
dit negatieve invloed heeft op de ontwikkeling van het kind waardoor
er vaak sprake is van een (tijdelijke) achterstand. Het is zowel in het
belang van het pleegkind als de pleegouders dat deze achterstand in
kaart wordt gebracht en van adequate behandeling wordt voorzien
zodat de achterstand zoveel mogelijk ingelopen kan worden. Dit is een
verantwoordelijkheid die door BJZ ter hand genomen dient te worden;
Een ondertoezichtstelling (OTS) is in beginsel een tijdelijke kinderbeschermingsmaatregel die maximaal een jaar geldig is. Indien de
OTS langer noodzakelijk is kan op verzoek door de rechter besloten
worden om deze maatregel met een jaar te verlengen. In situaties
waarbij al zicht is op langdurige plaatsing in een pleeggezin (bijvoorbeeld behandeling van ouders die meerdere jaren zal duren) maar
waarbij dus toch ieder jaar de rechter opnieuw een OTS dient uit te
spreken is dit voor pleegkinderen erg verwarrend en vormt dit ook een
extra belasting voor de Raad en de rechterlijke macht;
Van het totaal aantal pleegkinderen is 30% van allochtone afkomst
terwijl er heel weinig allochtone pleegouders zijn. Een plaatsing in een
pleeggezin is het meest succesvol als het kind wordt opgenomen in
een gezin waarin het zich snel thuis en vertrouwd voelt (sociaal, maatschappelijk en culturele herkenning). Dit vraagt om maatwerk in het
vinden van geschikte pleegouders;
Uitgangspunt bij pleegzorg is dat er in het belang van de ontwikkeling
van het kind gewerkt wordt aan het realiseren van een evenwichtige
verhouding tussen pleegkind, pleegouders en ouders. Waar mogelijk
dient zoveel mogelijk gestreefd te worden naar plaatsing in de directe
leefomgeving van het kind en de ouders.

3.1.2 Aanbevelingen
1. BJZ en pleegzorginstellingen dienen verplicht te worden om bij
aanpassing van het behandelingsbeleid instemming te verkrijgen van
pleegouders. Dit instemmingsrecht dient wettelijk verankerd te worden
in de wet op de Jeugdzorg;
2. Bij de plaatsing van een pleegkind in een pleeggezin dient door BJZ
onderzocht te worden welke ontwikkelingsachterstand eventueel aan
de orde is bij het pleegkind en hiervoor dient adequate zorg verleend
te worden;
3. Een ondertoezichtstelling (hierna OTS) kan nu maximaal voor een jaar
worden uitgesproken. De wettelijke mogelijkheden voor het uitspreken
van een OTS dienen zo aangepast te worden dat een OTS voor
bepaalde tijd uitgesproken kan worden (bijvoorbeeld voor drie jaar)
zodat pleegkinderen in langdurige pleegzorg niet ieder jaar de gang
naar de rechter hoeven te maken;
4. BJZ en pleegzorgorganisaties dienen zich te interculturaliseren waarbij
zij zich richten op het bereiken van potentiële allochtone pleegouders
om zo een geschikt gezin voor allochtone pleegkinderen te vinden.
3.2 Netwerkpleegzorg
Kinderen die geplaatst worden in een pleeggezin kunnen ook door familie
of vriendenkring van ouders opgevangen worden, de netwerkpleegzorg.
Hierbinnen bestaan twee typen pleegouders; de formele met een pleegcontract (met bijbehorende ondersteuning en tegemoetkoming in onderhoudskosten) op basis van de Wet op de jeugdzorg en de informele pleegouders (waarbij er binnen de familie een oplossing wordt gevonden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

11

zonder tussenkomst van BJZ of pleegzorgorganisatie) zonder een pleegcontract.
Netwerkpleegouders worden vaak geconfronteerd met een acute situatie
rondom kinderen uit het nabije netwerk en kiezen of worden gevraagd om
als pleegouder op te treden. Dit is een totaal ander vertrekpunt dan de
reguliere pleegouders (bestandpleegouders) die vaak middels een traject
van werving, scholing, opleiding en geschikt bevonden als pleegouders
gaan functioneren. Deze pleegouders kiezen bewust voor het zorg dragen
voor pleegkinderen terwijl het bij netwerkpleegouders vaak een situatie is
die ze overkomt. Deze achtergronden werken sterk door in de verschillende positie die netwerkpleegouders hebben ten opzichte van bestandspleegouders. Vaak zijn de netwerkpleegouders de opa en oma van de
kinderen. Deze achtergronden maken duidelijk dat netwerkpleegzorg een
bijzondere positie inneemt in de pleegzorg.

3.2.1 Knelpunten
1. Netwerkpleegzorg start vaak vanuit een acute situatie. Hierbij is de
training en begeleiding vooraf dus niet mogelijk. Het is van belang dat
juist in deze specifieke situaties maatwerk geleverd wordt vanuit de
pleegzorgorganisaties met betrekking tot begeleiding van deze vorm
van pleegzorg;
2. Soms vormt de leeftijd in combinatie met gezondheid van de netwerkpleegouders een contra-indicatie. Pleegzorg is per definitie maatwerk,
ieder kind en iedere ouder is uniek. Elk kind heeft eigen opvoedingsen ontwikkelingsvragen. Om daar aan tegemoet te komen zijn verschillende antwoorden nodig. Leeftijd van pleegouders kan daarbij een
contra-indicatie zijn, evenals mobiliteit, gezondheid en de relatie met
de ouder(s). Het is dan ook niet wenselijk om een maximum leeftijd
vast te stellen. Een goede communicatie over het al dan niet accepteren van grootouders als pleegouders is een eis waaraan pleegzorgorganisaties gehoor moeten geven. De angst van veel grootouders is
dat als zij in contact treden met BJZ dat zij vanwege hun leeftijd niet in
aanmerking komen voor formele pleegzorg omdat ze niet geschikt
zouden zijn als pleegouder. Deze drempel zorgt er voor dat er nu een
onbekende groep van kinderen door met name grootouders wordt
opgevangen (informele netwerkpleegzorg) waarbij geen zicht bestaat
op de ontwikkeling van deze kinderen en grootouders dus ook geen
gebruik maken van de ondersteuning en vergoeding voor pleegouders;
3. Een netwerk pleegouder die reeds met de voogdij is belast heeft geen
recht op pleegzorgvergoeding. Was deze pleegouder reeds aangemeld
bij een pleegzorginstelling en had deze daarna voogdij verzocht, dan
had deze pleegouder wél recht op pleegzorgvergoeding gehad. Met
andere woorden: heeft een pleegouder eerst de voogdij en wenst hij
naderhand een pleegzorgvergoeding dan heeft hij heeft zijn rechten
verspeeld. Het is dus van groot belang dat een netwerkpleeggezin een
formeel pleeggezin wordt op basis van de Wet op de Jeugdzorg,
vóórdat deze met de voogdij wordt belast. Het probleem is dat veel
mensen dit niet weten en vervolgens geen pleegzorgvergoeding
krijgen. Deze ongelijkheid die niet verwijtbaar is aan met name grootouders die hun verantwoordelijkheid nemen voor hun kleinkinderen
dient ongedaan gemaakt te worden.

3.2.2 Aanbevelingen
1. Netwerkpleegzorg dient een eigenstandige positie te krijgen in het
pleegzorgbeleid;
2. Er mogen door pleegzorgorganisaties geen maximum leeftijden
gehanteerd worden voor de geschiktheid van netwerkpleegouders
(grootouders);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

12

3. Pleegouders kunnen niet alle gevolgen overzien van juridische keuzes
die nodig zijn om de zorg voor pleegkinderen op zich te nemen in een
vaak hectische tijd (voorbeeld Oma Boom, Telegraaf 29 september
2007). Hiervoor dient de mogelijkheid van voorlopige voogdij
gecreëerd te worden voor natuurlijke personen (grootouders e.a.)
zodat ze wel het gezag kunnen voeren en voor de pleegkinderen de
noodzakelijke zaken kunnen behartigen, maar dat ze langer de tijd
krijgen om te besluiten in welk kader (pleegzorg of voogdij) ze de
kinderen willen opvoeden. Dit vraagt om aanpassing van BW Boek 1
art. 241, lid 2.
3.3 Pleegouders
Ongeacht het verschil in netwerkpleegzorg of bestandspleegzorg hebben
de pleegouders te maken met een aantal zaken die nadere aandacht
verdienen.

3.3.1 Knelpunten
1. De Wet op de jeugdzorg dan wel de Regeling pleegzorg strekt niet
verder dan de bepaling dat overleg nodig is over het hulpverleningsplan (art. 24 lid 5 WJZ) en de mogelijkheid voor pleegouders om
klachten in te dienen overeenkomstig de klachtenregeling, bedoeld in
Hoofdstuk XII van de wet. Deze wettelijke verankering is veel te smal
als het uitgangspunt is dat pleegzorg een vorm van jeugdzorg en
daarmee hulpverlening is. Dit maakt de pleegouders belanghebbende
bij belangrijke beslissingen aangaande het pleegkind. Deze positie van
pleegouders is nu niet voldoende wettelijke verankerd. De praktijk zou
moeten zijn dat pleegouders een gelijkwaardige gesprekpartner zijn
voor BJZ en pleegzorginstelling;
2. Pleegouders zijn vaak onvoldoende bekend met de rechten die zij
hebben om tegen besluiten, of het niet nemen van een besluit, van
BJZ of pleegzorginstelling in te gaan. Op basis van Algemene wet
bestuursrecht is bezwaar en beroep tegen besluiten mogelijk. Dit dient
meer aandacht te krijgen in de begeleiding en scholing die wordt
verleend. Daarnaast dienen BJZ en Pleegzorginstellingen verplicht te
worden om in hun communicatie omtrent genomen besluiten altijd
een passage op te nemen op welke wijze bezwaar ingediend kan
worden (overeenkomstig andere instellingen die onder de werking van
Awb vallen);
3. Mogelijkheden voor inspraak van pleegouders in de vorm van pleegouderraden dienen wettelijk verankerd te worden in Wet op de jeugdzorg;
4. BJZ en pleegzorgzorginstellingen dienen vooraf helder, duidelijk en
tijdig informatie te verstrekken aan pleegouders over de geldende wet
en regelgeving ten aazien van pleegzorg en wat de consequenties zijn
bij de verschillende vormen van pleegzorg;
5. De Wet op de jeugdzorg gaat uit van provinciaal georganiseerde jeugdzorg waaronder ook pleegzorg wordt verstaan. Gelet echter op de
bijzondere positie van pleegouders is het van belang dat er landelijke
sturing is op de uitvoering van pleegzorg ter waarborging van de
positie van pleegouders. Het is nu teveel afhankelijk van de provincie
en of er een Pleegouderraad actief is. Uitvoeringstaken en verantwoordelijkheidsverdeling van BJZ en Pleegzorginstellingen zijn nergens
helder vastgelegd waardoor pleegouders van het kastje naar de muur
gestuurd worden;
6. In het geval een pleegouder als gevolg van bijvoorbeeld een knieoperatie thuis niet volledig inzetbaar is voor de verzorging van de
pleegkinderen is beroep op gespecialiseerde thuiszorg niet mogelijk.
Hiervoor ontbreekt een aparte titel voor pleegouders. Hierdoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

13

ontstaan er situaties waarbij pleegkinderen tijdelijk bij de pleegouders
worden weggehaald en in een jeugdzorginstelling of ander pleeggezin
worden opgevangen. Dit zorgt voor veel onrust en draagt niet bij aan
een de gewenste stabiele omgeving voor pleegkinderen. Gespecialiseerde hulp dient verleend te worden indien pleegouders tijdelijk niet
de verzorging zelf kunnen uitvoeren;
7. Verdeling tussen verantwoordelijkheid pleegouders en ouders leidt
soms tot conflicterende situaties waarbij het gaat over de vraag wie
het gezag heeft om beslissingen te nemen in het belang van het pleegkind. Bij zwaarwegende beslissingen moet eerst toestemming verkregen worden van de ouders waarmee soms het contact niet goed
verloopt. Hierover moet meer duidelijkheid komen zodat het pleegkind
niet heen en weer geslingerd wordt tussen pleegouders en ouders.
Voorbeelden hiervan zijn de aanvraag van specifieke jeugdhulp, medische zorg, schoolkeus, buitenlandse vakantiereizen en paspoortaanvraag. Deze situatie vraagt om een betere uitwerking van de betekenis van de opvoedingsrelatie die bij pleegouders ligt en de gezagsrelatie die nog bij de ouders ligt.

3.3.2 Aanbevelingen
1. De positie van pleegouders als medehulpverlener dient in de wet op
de jeugdzorg verankerd te worden. Dit doet recht aan de betrokkenheid
en inzet van pleegouders;
2. Het recht van inspraak van pleegouders (pleegouderraden) op het
pleegzorgbeleid van pleegzorginstellingen dient wettelijk verankerd te
worden in de wet op de jeugdzorg;
3. Ontwikkelen van landelijke richtlijn voor alle BJZ’s en pleegzorgorganisaties waarin uniformering van uitvoeringstaken en verantwoordelijkheidsverdeling tussen BJZ en pleegzorgorganisaties helder uiteengezet wordt en waarbij de rechten en plichten van pleegouders en
communicatie hierover richting pleegouders wordt opgenomen;
4. Recht op gespecialiseerde hulp voor pleegouders dient opgenomen te
worden in de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO);
5. Nader onderzoek naar wet- en regelgeving die de verhouding bepaalt
tussen opvoedingsrelatie die bij pleegouder ligt versus de gezagsrelatie van ouders en hoe dit uitwerkt in de dagelijkse praktijk van het
pleegouder zijn.
3.4 Juridisch
Er bestaan drie soorten plaatsingen van pleegkinderen. Het vrijwillige
kader, de OTS en voogdij.

3.4.1 Knelpunten
1. Op grond van art 1:253s BW en art.1:336a is het mogelijk dat een
pleegkind, dat met toestemming van zijn ouders of voogd in een
pleeggezin werd geplaatst en daar één jaar of langer heeft verbleven
niet door die ouders of voogd mag worden weggehaald, zonder de
toestemming van de pleegouders. Deze regeling geldt voor een ieder
die als pleegouder optreedt. Dit zgn. blokkaderecht geldt echter niet
voor pleegouders bij wie een pleegkind is geplaatst met een machtiging uithuisplaatsing in het kader van een ondertoezichtstelling. Het
argument hiervoor is dat het in dergelijke gevallen gaat om een proces
van hulpverlening waarin de voogdij c.q. gezinsvoogdij-instelling in
verband met de ontwikkelingen die zich voordoen, de vrijheid moeten
hebben om het kind bij de eigen ouders te plaatsen, ook als het verblijf
bij de pleegouders langer heeft geduurd dan één jaar. Afhankelijk van
het kader wordt de positie van het pleeggezin beïnvloed, wat zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

14

ongelijk en verwarrend is met name als zij meerdere pleegkinderen
hebben die vanuit verschillende juridische kaders geplaatst zijn.
Harmonisatie van rechten op dit terrein is wenselijk;
2. Art. 1:263 BW bepaalt dat «een uithuisplaatsing kan worden beëindigd
door BJZ. BJZ doet hiervan zo spoedig mogelijk en onder overlegging
van een verslag van het verloop van de uithuisplaatsing mededeling
aan de Raad voor de Kinderbescherming. In lid 2 van ditzelfde artikel
staat vermeld dat «de met het gezag belaste ouder, een ander die de
minderjarige als behorende tot zijn gezin verzorgt en opvoedt en de
minderjarige van 12 jaren of ouder» wegens gewijzigde omstandigheden de stichting kunnen verzoeken:
a. de uithuisplaatsing te beëindigen
b. de duur ervan te bekorten
c. af te zien van een krachtens de machtiging toegestane wijziging
van de verblijfplaats van de minderjarige.
Het BJZ kan dus al de uithuisplaatsing beëindigen voordat de termijn
van de machtiging uithuisplaatsing afloopt. De wet stelt hier geen
nadere voorwaarden aan. Het BJZ dient aan de Raad mededeling te
doen van het beëindigingbesluit en de Raad kan dan alsnog de kinderrechter verzoeken het BJZ te vervangen door een ander bureau. Dit is
echter een wassen neus omdat de Raad vaak pas een mededeling
ontvangt nadat de minderjarige reeds is teruggeplaatst. Bij een tussentijdse beëindiging van een OTS wordt er door de kinderrechter
getoetst; dit geldt niet voor een tussentijdse beëindiging van een
uithuisplaatsing.
In zo’n situatie hebben pleegouders weinig in te brengen, immers er
vindt geen verhoor bij de kinderrechter plaats. Wat wel blijft staan is de
mogelijkheid van pleegouders om middels de Algemene Wet Bestuursrecht bezwaar en beroep in te stellen tegen de beslissing van BJZ maar
dit laatste redmiddel doet geen recht aan de dan reeds aangerichte
schade voor de relatie tussen pleegkind en pleegouders.

3.4.2 Aanbevelingen
1. Pleegzorg als hulpverlening in het kader van de Wet op de jeugdzorg
betekent dat pleegouders, die dus medehulpverlener zijn, recht hebben
op het blokkaderecht zoals opgenomen in art. 1:253s BW en art.
1:336a. Harmonisatie van dit recht voor zowel vrijwillige pleegzorg als
pleegzorg op basis van wet op de jeugdzorg is noodzakelijk;
2. Rechterlijke toetsing bij tussentijdse beëindiging van machtiging
uithuisplaatsing in het kader van een OTS dient bij wet vastgelegd te
worden zodat pleegouders gehoord worden bij de kinderrechter.
3.5 Financieel
Pleegouders krijgen een dagvergoeding voor de verzorging en opvoeding
van hun pleegkind(eren). Dit bedrag is afhankelijk van de leeftijd van het
pleegkind. Naast deze pleegvergoeding kan een extra toeslag verstrekt
worden wanneer pleegouders extra onkosten maken bij crisisopvang,
zorg voor een pleegkind met een handicap of wanneer pleegouders voor
drie of meer pleegkinderen zorgen.
Naast deze vergoeding is er nog een financiële relatie met de ouders met
betrekking tot kosten die de kinderen maken dan wel de kinderbijslag die
door de ouders wordt ontvangen.
In 2006 is hierdoor door het ministerie van VWS reeds onderzoek naar
gedaan en in debat met de Kamer besloten om hierin op een aantal
punten te zorgen voor harmonisering. Onderstaande knelpunten laten
echter zien dat in de praktijk door pleegouders nog steeds knelpunten
worden ervaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

15

3.5.1 Knelpunten
1. Binnen de pleegzorg zijn 15 bureaus Jeugdzorg en 28 pleegzorginstellingen betrokken. De diversiteit aan rechten, plichten en regelingen is
groot. Hierdoor ontstaan onwenselijke verschillen tussen pleegouders.
Voorbeelden hiervan zijn:
– Hoogte van de vergoeding, vergoeding voor incidentele kosten,
schoolkosten, vergoeding voor crisisopvang;
– Vergoedingen voor weekend- en vakantiepleegzorg zijn verschillend en worden niet overal toegekend;
2. Pleegvergoeding kan in uitzonderingsgevallen aangevuld worden met
een extra toeslag. Toeslag kan worden toegekend maar pleegzorgaanbieder is hiertoe niet verplicht de toeslag te betalen. Bestaan geen
criteria voor deze toeslag;
3. Wanneer een gezagdragende ouder (of ouders) wordt ontzet of
ontheven van het gezag dan dient te worden voorzien in het gezag/
voogdij over de kinderen. Indien een kind al jaren in een pleeggezin
verblijft dan zal bekeken worden of wellicht deze pleegouders met de
voogdij over het kind belast willen worden. Indien één pleegouder met
de voogdij wordt belast dan behoudt deze het recht op pleeggeldvergoeding (en de daarbij behorende begeleiding door pleegzorg).
Willen de pleegouders echter gezamenlijk met de voogdij worden
belast, dan kan geen pleeggeldvergoeding worden verkregen. Dit heeft
te maken met het feit dat een voogd het recht heeft om het vermogen
van de minderjarige «te gebruiken» voor diens verzorging en opvoeding en dat er bij gezamenlijke voogdij sprake is van een onderhoudsverplichting jegens de minderjarige. Daarnaast kunnen pleegouders
niet direct met de gezamenlijke voogdij worden belast, bijvoorbeeld na
een ontheffing van de gezagdragende ouder, maar dient eerst één
pleegouder met de voogdij te worden belast waarna deze voogd gezamenlijk met zijn partner de gezamenlijke voogdij kan verzoeken. Hiervoor is procesvertegenwoordiging verplicht, dus worden de pleegouders noodgedwongen op kosten gejaagd. Verzocht wordt om de
mogelijkheid te creëren dat beide pleegouders direct bij de voogdijverlening met de gezamenlijke voogdij kunnen worden belast en dat
de regeling pleegzorg zo wordt aangepast dat dit niet leidt tot het
verlies aan recht op pleegzorgvergoeding;
4. Vergoeding voor crisisplaatsing wordt voor maximaal 4 weken
verstrekt terwijl crisisopvang vaak langer doorloopt;
5. Aanvangskosten bij de start van plaatsing van een pleegkind worden
niet vergoed. Hierbij dient bijvoorbeeld gedacht te worden aan aanpassingen die in huis nodig zijn om een pleegkind op te kunnen vangen
(bijvoorbeeld dakkapel op zolder voor extra kamer);
6. Verschillen die ontstaan door wijze van plaatsing: vrijwillig, OTS of
voogdij:
– Bij OTS is collectieve regeling getroffen voor aanvullende verzekering bij VGZ. Bij vrijwillige plaatsing niet;
– Bij OTS wel recht op vergoeding incidentele kosten;
7. Kinderbijslag wordt ontvangen door ouders. Pleegouders moeten vaak
zelf onderhandelen met ouders voor vergoeding van kosten. Ook
hierbij speelt dat deze situatie vraagt om een betere uitwerking van de
betekenis van de opvoedingsrelatie die bij pleegouders ligt en de
gezagsrelatie die nog bij de ouders ligt (met recht op kinderbijslag).

3.5.2 Aanbevelingen
1. De algemene maatregel van bestuur; Regeling pleegzorg dient een
landelijk financieel kader te bevatten met duidelijke criteria voor
vergoedingen aan pleegouders zodat er geen regionale verschillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

16

2.

3.

4.

5.

6.

optreden en iedere pleegouder dezelfde aanspraak heeft op financiële
vergoedingen;
Pleegouders die, vanwege het feit dat ouders ontzet of ontheven
worden uit hun ouderlijk gezag, de voogdij willen over hun pleegkind
dienen direct bij de voogdijverlening met de gezamenlijke voogdij te
kunnen worden belast. Tevens dient de Regeling pleegzorg zo aangepast te worden dat dit niet leidt tot het verlies aan recht op pleegzorgvergoeding;
Crisisplaatsing van pleegkinderen dient vergoed te worden zolang de
crisisplaatsing voortduurt en dus niet gemaximaliseerd te worden aan
de bestaande 4 weken termijn. Hiertoe dient de Regeling pleegzorg
aangepast te worden;
Onderzocht dient te worden of er criteria zijn op te stellen voor het
verstrekken van een standaard vergoeding voor de aanvangskosten
die door pleegouders worden gemaakt alvorens een pleegkind in het
gezin wordt opgenomen;
Een pleeggezin met meerdere pleegkinderen vanuit verschillende
(juridische) plaatsingen, bijvoorbeeld OTS, vrijwillig en voogdij stelt
pleegouders voor complexiteit aan rechten en plichten. Voor pleegouders zit hierin een ongelijkheid en grote administratieve last. Uniformering van (financiële) rechten en plichten van pleegouders dient
gerealiseerd te worden;
Met betrekking tot het knelpunt kinderbijslag zie aanbeveling 5 onder
pleegouders.

4. FINANCIËN
Het is niet mogelijk om de financiële consequenties van alle aanbevelingen in kaart te brengen. In het algemeen wordt aangestuurd op harmonisatie van rechten op financiële vergoedingen.
Het ligt in de verwachting dat bij een verbetering van de positie van pleegouders er meer pleegkinderen in een pleeggezin geplaatst kunnen worden
in plaats van dat zij in een tehuis opgevangen dienen te worden. Hierdoor
treden inverdieneffecten op die het mogelijk maken om de positie van
pleegouders te versterken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 279, nr. 2

17