Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 625

Waterbeleid

Nr. 190

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 april 2011
Met genoegen bied ik u het Bestuursakkoord Water aan dat ik ben
overeengekomen met het IPO, de VNG, de Unie van Waterschappen en de
Vewin1. Bij het Bestuursakkoord Water is bijgesloten de nadere toelichting
op het onderdeel «Financiering van een beheersbaar programma voor de
waterkeringen» (bilaterale overeenkomst tussen rijk en Unie van
Waterschappen)1. Tegelijkertijd stuur ik u, vanwege de onderlinge
samenhang, de kabinetsreactie op het advies van de taskforce Ten
Heuvelhof, die ik u heb toegezegd tijdens het Notaoverleg MIRT Water op
13 december 2010 (kamerstuk 32 500 A, nr. 74).
In hetzelfde notaoverleg heb ik aangegeven dat de opgave voor waterveiligheid groot is. Met het afsluiten van dit Bestuursakkoord Water is het
mogelijk om de lopende uitvoeringsprojecten voor waterveiligheid voort
te zetten. Invulling hiervan gebeurt zo sober en doelmatig mogelijk.
Daarnaast werk ik de komende jaren toe naar een waterveiligheidsprogramma als onderdeel van het Deltaprogramma waarin de opgave en de
noodzakelijke financiering voor de komende jaren nader in beeld wordt
gebracht en waarbij ook gekeken wordt naar de uitvoeringsvolgorde van
de te nemen maatregelen.
Bestuursakkoord Water

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer der Staten-Generaal.

Tijdens het debat over de Spoedwet 100 Miljoen op 18 november 2010
(Handelingen II 2010/11, nr. 24, blz. 44 t/m 56 en blz. 65 t/m 72) heb ik
toegezegd om nog voor maart 2011 te komen met een Bestuursakkoord
Water.
Op 28 februari 2011 heb ik het eindconcept bestuurlijk besproken in het
Nationaal Wateroverleg met het IPO, de VNG, de Unie van Waterschappen
en de Vewin.
Er is toen een brede mate van overeenstemming bereikt over het
Bestuursakkoord Water. Op basis van dit overleg is het concept Bestuursakkoord Water voorgelegd aan de partijen ter finale goedkeuring. De

kst-27625-190
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 190

1

1

partijen hebben aangegeven akkoord te zijn met de tekst van het
Bestuursakkoord Water. De uiteindelijke ondertekening heeft toen nog niet
kunnen plaatsvinden, omdat dit gekoppeld is aan ondertekening van het
Hoofdlijnenakkoord. Inmiddels is overeenstemming bereikt over het
Hoofdlijnenakkoord.
In het Bestuursakkoord Water wordt aangegeven dat er grote wateropgaven zijn die investeringen vragen zowel voor de korte als de lange
termijn. Het betreft investeringen op het gebied van veiligheid tegen
overstromingen, voor een goede zoetwatervoorziening, ter voorkoming
van wateroverlast, voor het stedelijke waterbeheer en de waterketen, en
voor het verbeteren van de waterkwaliteit conform de Europese Kaderrichtlijn Water. Het rijk heeft met het IPO, de VNG, de Unie van Waterschappen en de Vewin de afspraak gemaakt om met het uitvoeren van een
pakket van maatregelen een doelmatigheidswinst na te streven die
oploopt tot structureel 750 miljoen euro in 2020. Deze doelmatigheidswinst is opgebouwd uit 450 miljoen euro in de waterketen en 300 miljoen
euro in het beheer van het watersysteem. Van deze doelmatigheidswinst
wordt 200 miljoen euro gebruikt om de rijksuitgaven op het gebied van
waterveiligheid te verminderen zoals afgesproken is in het regeerakkoord.
De overige doelmatigheidswinst van 550 miljoen euro structureel komt
ten goede aan het watersysteem en de waterketen zodat de kostenstijging
beperkt wordt en de lokale lasten voor burgers en bedrijven gematigd
stijgen conform het gestelde in het regeerakkoord.
Belangrijk onderdeel van het Bestuursakkoord Water zijn de afspraken om
te komen tot een beheersbaar en structureel gefinancierd programma
voor de versterking van de primaire waterkeringen mede op basis van het
advies van de taskforce HWBP onder leiding van professor Ernst ten
Heuvelhof (27 625, nr. 177). Kernelementen zijn de cofinanciering door rijk
en waterschappen gezamenlijk van de aanleg en verbetering van de
primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen, en de verbetering
van de programmering en toetsing. De nadere uitwerking is opgenomen
in het Bestuursakkoord Water en de kabinetsreactie op het advies van de
taskforce Ten Heuvelhof.
Het Bestuursakkoord Water is van groot belang voor de uitwerking van de
waterveiligheidsopgave. In het notaoverleg MIRT-Water op 13 december
vorig jaar is met u gesproken over deze waterveiligheidsopgave. Tijdens
dit overleg heeft de Kamer haar zorgen geuit over de financiën ten
behoeve van de noodzakelijke uitvoeringsprojecten voor waterveiligheid.
Ik heb u aangegeven dat het ook mijn beeld is dat er een verschil is tussen
de noodzakelijke opgave voor waterveiligheid en de beschikbare
middelen. Ik heb u toegezegd mijn beeld nader uit te werken om zo te
komen tot inzicht over de totale waterveiligheidsopgave. Op termijn wil ik
u een integraal waterveiligheidsprogramma presenteren waarbij de
opgaven voor de komende jaren in kaart zijn gebracht.
Waterveiligheidsopgave
Om Nederland te beschermen tegen overstromingen wordt er permanent
aan de waterveiligheid gewerkt. De totale waterveiligheidopgave voor de
komende jaren kan worden onderverdeeld in lopende uitvoeringsprojecten en in voorbereiding zijnde programma’s waar de komende jaren
een start met uitvoering is voorzien. De lopende uitvoeringsprogramma’s,
zoals deze zijn opgenomen in het MIRT-projectenboek, hebben tot doel de
primaire waterkeringen in Nederland te laten voldoen aan de wettelijke
normering. Het betreft onder andere Ruimte voor de Rivier, de
Maaswerken, het Hoogwaterbeschermingsprogramma, de Zwakke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 190

2

schakels en herstel steenbekledingen. Daarnaast gaat het om
programma’s en projecten die in diverse fasen van voorbereiding en
besluitvorming zijn.
In de bijgaande tabel is een groot aantal van de betreffende programma’s
en projecten in beeld gebracht.
Lopende uitvoeringsprojecten/programma’s

Projecten/programma’s in voorbereiding;
voorbeelden

– HWBP 1 en 2
– Zwakke Schakels kust
– Ruimte voor de Rivier
– Maaswerken (Grensmaas en Zandmaas)
– Nadere uitwerking rivierengebied (NURG)
– Zandmotor
– Herstel steenbekledingen Oosterschelde
en Westerschelde

– Vervolg HWBP (rijkskeringen en waterschapskeringen)
– Afsluitdijk
– Extra suppleties kust
– Steenbestortingen
– Legger Vlieland/Terschelling
– Ooijen-Wanssum
– Waalweelde
– IJsseldelta (Kampen)
– IJsselsprong (Zutphen)
– Onderzoeken Deltaprogramma (Veiligheid,
Rivieren, Rijnmond-Drechtsteden,
IJsselmeergebied)

De kosten voor de lopende uitvoeringsprogramma’s bedragen ongeveer
€ 5,3 miljard. De hiervoor benodigde middelen zijn beschikbaar in het
Infrastructuurfonds tot en met 2020. Bij de financiering van de uiteindelijk
te realiseren opgave betrek ik conform het regeerakkoord de verlengde
planperiode van het Infrastructuurfonds. Hiermee is veiliggesteld dat ook
het vervolg van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, zoals
afgesproken in het Bestuursakkoord Water, kan worden bekostigd, en de
belangrijkste (rijks)projecten binnen het waterdomein zoals de Afsluitdijk
op termijn kunnen worden gerealiseerd.
De kosten voor de lopende programma’s kunnen uiteraard veel concreter
worden aangegeven dan de opgave die volgt uit de programma’s zoals
die op dit moment in voorbereiding zijn. De opgave voor de projecten die
in voorbereiding zijn, wordt ruwweg geïndiceerd op circa € 4 miljard. Dit
bevestigt het beeld dat ik in december vorig jaar heb geschetst, dat de
opgave op de middellange termijn eerder in miljarden dan miljoenen zal
lopen. Hierbij is nog geen rekening gehouden met een mogelijk aanzienlijke aanvullende investeringsopgave op langere termijn op grond van de
actualisatie van de waterveiligheidsnormen en toetsresultaten.
Ondanks de financiële economische situatie van Nederland en de daaruit
voortvloeiende noodzaak om de overheidsfinanciën op orde te brengen
heeft het kabinet er met de betrokken partijen voor gezorgd dat volop
gewerkt kan worden aan de waterveiligheid. Het is daarbij helaas niet
altijd mogelijk om alle projecten in het gewenste tempo uit te voeren. Dit
betreft ook projecten op het gebied van waterkwaliteit en zoetwatervoorziening. De ruimte om extra projecten in voorbereiding te nemen is
beperkt. Dit vergt de nodige inspanning om projecten zo sober en
doelmatig mogelijk in te vullen, te faseren en scherp te prioriteren.
Waterveiligheidsagenda 2011–2014
Tegen de achtergrond van het Bestuursakkoord Water werk ik deze
kabinetsperiode de volgende agenda uit:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 190

3

Uitvoering lopende projecten
De lopende programma’s gericht op veiligheid als Ruimte voor de Rivier,
de Maaswerken, het Hoogwaterbeschermingsprogramma, de Zwakke
schakels en herstel steenbekledingen wil ik voortvarend voortzetten.
Verder ben ik van plan om dit jaar de voorkeursbeslissing voor de
versterking van de Afsluitdijk te nemen. Met het bijgaand ondertekende
Bestuursakkoord Water is het mogelijk om door middel van een gezamenlijke financiering tussen het rijk en de waterschappen het lopende
Hoogwaterbeschermingsprogramma financieel te dekken en tevens een
start te maken met een volgend uitvoeringsprogramma ten behoeve van
de aanpassing van de in de derde toetsing afgekeurde keringen. De
afspraken uit het Bestuursakkoord Water zullen ook wettelijk worden
vastgelegd.
Actualisering toetsingssystematiek en programmeringsproces
In navolging van de aanbevelingen van de taskforce Ten Heuvelhof zal ik
de structuur, processen, organisatie en governance verbeteren. Conform
de afspraken in het Bestuursakkoord Water zal er worden gewerkt aan het
actualiseren van toetsingssystematiek en programmeringproces om zo
het stelsel doelmatiger te maken. Wat betreft de toetsingssystematiek zal
invulling worden gegeven aan de aanbeveling om meer rust in het
systeem te brengen door de frequentie terug te brengen en over te
stappen naar een continue toetsing. De programmering wordt opgepakt in
het Deltaprogramma, waarbij wordt gewerkt analoog aan de MIRT-systematiek waardoor een betere voorbereiding vorm wordt gegeven met
ruimte voor alternatieven, vernieuwing en innovatie. Dit zal leiden tot een
stabiel waterveiligheidsprogramma, als onderdeel van het jaarlijks te
verschijnen Deltaprogramma.
Inwerkingtreding Deltawet
Met het aanbieden van het Bestuursakkoord Water kan de Deltawet
binnenkort worden geagendeerd (27 625, nr. 183) conform de besluitenlijst van de procedurevergadering van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu van 16 maart 2011. Het is van groot belang dat op
korte termijn de wet in werking treedt zodat daarmee het Deltaprogramma, het daaraan gekoppelde Deltafonds en de rol van de Deltacommissaris een wettelijke status krijgen. Het Deltafonds is van belang voor
de stabiele financiering van de wateropgave op korte en lange termijn.
Onderzoek alternatieve financieringsmogelijkheden
Aanvullend op het Bestuursakkoord Water, de Deltawet en de actualisering van de toetssystematiek zal ik onderzoeken of alternatieve
financieringsbronnen en het inschakelen van private (en andere publieke)
partijen een mogelijkheid kunnen zijn, binnen de daarvoor afgesproken
spelregels.
Waterveiligheidsprogramma
Door de beschreven agenda kan de waterveiligheidsopgave slechts voor
een deel uitgevoerd worden. Dit betekent evenwel niet dat we de lange
termijn opgaven uit het oog moeten verliezen. Ook voor de volgende
generaties is en blijft een veilig Nederland noodzakelijk. Het is daarom van
belang dat de in 2014 voorziene Deltabeslissingen ook daadwerkelijk tijdig
worden genomen. Ik wil benadrukken dat we de inhoudelijke agenda vast
moeten houden en ook blijven werken aan de uitwerking van de lange
termijn opgave.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 190

4

Om de wateropgaven nader in kaart te brengen en in onderlinge
samenhang te presenteren, zal ik uiterlijk in 2014 als onderdeel van het
Deltaprogramma en als uitwerking van het Bestuursakkoord Water een
integraal waterveiligheidsprogramma opstellen. Hiermee worden de
wateropgaven naar aanleiding van de toetsresultaten van de derde
toetsing, de Deltabeslissingen en de daaraan gekoppelde benodigde
financiën voor de volgende kabinetten in beeld gebracht. Hierbij zal door
middel van een afwegingskader ook worden gekeken naar de uitvoeringsvolgorde van de te nemen maatregelen.
De komende jaren zal ik u door middel van het jaarlijkse Deltaprogramma
informeren over de stand van zaken van het integrale waterveiligheidsprogramma.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 190

5