Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 313

Initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff
en Koşer Kaya over wei voor de koe

Nr. 7

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 oktober 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de initiatiefnemers van de initiatiefnota van
de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer Kaya over wei voor de koe
(Kamerstuk 34 313, nr. 2).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 juli 2016 aan de initiatiefnemers
voorgelegd. Bij brief van 10 oktober 2016 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-34313-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de
VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij
voor de Dieren-fractie

2

17

II

Antwoord / Reactie van de initiatiefnemers

26

III

Volledige agenda

26

2

20
25

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van de initiatiefnota
van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer Kaya. Hoewel deze leden het
oneens zijn met de initiatiefnemers om tot een wettelijke verplichting van
weidegang te komen waarderen zij de moeite die er is genomen om een
initiatiefnota op te stellen. Het zal de initiatiefnemers niet verbazen dat de
leden van de VVD-fractie zeer kritisch staan tegenover de initiatiefnota en
hebben derhalve nog heel wat vragen bij deze nota.
De leden van de VVD-fractie willen allereerst de initiatiefnemers vragen of
zij bereid zijn de initiatiefnota in te trekken aangezien de Staatssecretaris
aangeeft dat een wettelijke verplichting eerder een negatieve dan een
positieve uitwerking zal hebben op reeds bestaande initiatieven en
inspanningen door verschillende organisaties afgesproken in het
Convenant Weidegang?
De indieners danken de leden van de VVD fractie voor de uitgesproken
waardering. De door de Staatssecretaris aangedragen argumenten achten
zij niet voldoende grond om de nota in te trekken. Zij verschillen met de
Staatssecretaris van mening over de effectiviteit van verplichte weidegang
en zullen ook in beantwoording beargumenteren waarom. De feiten
spreken voor zich: het Convenant Weidegang brengt in onvoldoende mate
weidegang tot stand. Indieners staan open voor argumenten en initiatieven. Voor de indieners staat het doel voorop en niet het middel. Echter
het aantal weidende koeien is ondanks de inspanningen van het
Convenant Weidegang, volgens de meest recente CBS cijfers in 1 jaar
teruggelopen van 69% tot 65%.
Inleiding
De leden van de VVD-fractie willen van de initiatiefnemers weten welke
motivatie er ten grondslag ligt aan de verplichte weidegang voor koeien?
De indieners verwijzen hiertoe primair naar de motivatie in de initiatiefnota, maar zijn gaarne bereid dit ook bij deze gelegenheid toe te
lichten.
Verschillende wetenschappelijke rapporten hebben aangetoond dat
weidegang vele voordelen biedt boven opstallen: het is economisch
voordeliger voor de boer, beter voor het dierenwelzijn en de diergezondheid, gunstiger qua arbeidsinzet, beter voor het imago en beter voor
de weidevogels. Wageningen University and Research Centre (WUR)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

2

concludeert zelfs dat weidegang onder vrijwel alle omstandigheden de
boer economische voordelen biedt. Dit wordt bevestigd door Agrifirm en
andere organisaties. De totale emissie van broeikasgassen is in bijna alle
gevallen met weidegang gunstiger, aldus het Centrum voor Landbouw en
Milieu (CLM). Opstallen kan voorts leiden tot 25 procent meer ammoniakemissie dan bij weidegang. Weidegang leidt tot minder sterfte, minder
uierproblemen, minder vruchtbaarheidsproblemen en minder pootproblemen, aldus dierenartsen en de Wageningse Animal Science Group.
Nederlandse burgers, maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven en
boerenorganisaties onderschrijven het belang van weidegang.
Wat hebben de initiatiefnemers uiteindelijk voor ogen?
Initiatiefnemers willen dat weidegang tot norm wordt verheven. Om de
achteruitgang in het percentage weidende koeien te stoppen en te
transformeren naar een groeiend aantal koeien met weidegang, willen de
initiatiefnemers weidegang tot voorwaarde stellen voor uitbreiding van
melkveehouderijen.
Zijn de initiatiefnemers zich ervan bewust dat met een dergelijke
wettelijke bepaling bedrijven gedwongen kunnen worden in te krimpen?
Wat is de reactie van de initiatiefnemers op de mogelijkheid dat bedrijven
verplicht moeten inkrimpen vanwege de voorgestelde wettelijke bepaling?
In tegenstelling tot wat de leden van de VVD-fractie veronderstellen
worden bedrijven niet verplicht tot krimp. De indieners nemen dat
misverstand graag weg. De indieners willen weidegang als voorwaarde
stellen voor uitbreidingen. Melkveehouders kunnen uitbreiden indien met
de uitbreiding weidegang mogelijk wordt gemaakt voor alle koeien. Voor
bestaande gevallen waar helemaal geen weidegang mogelijk is, kan
ontheffing verleend worden van de verplichte weidegang. Met deze
ontheffing is er sprake van een stand-still, niet van krimp. Wel zijn de
mogelijkheden tot uitbreiding gebonden aan de eis van weidegang.
Hebben de initiatiefnemers inzicht in de financiële gevolgen voor
bedrijven bij een wettelijke verplichting tot weidegang? Zo ja, kunnen de
initiatiefnemers deze met de Kamer delen en aangeven hoe deze in de
belangenafweging worden meegenomen? Zo nee, kunnen de initiatiefnemers aangeven hoe er dan sprake kan zijn van een goede belangenafweging?
De indieners verwijzen hiertoe naar de economische onderbouwing in de
initiatiefnota.
Weidemelk levert de boer een hogere prijs op bij de melkfabriek dan melk
van stalkoeien. Maar los van deze meerprijs blijkt uit verschillende
rapporten1 dat weidegang onder bijna alle omstandigheden meer
inkomen oplevert voor de boer. Lagere loonkosten, minder aankoop van
krachtvoer en minder mestafzetkosten zorgen ervoor dat weidegang een
gunstig financieel plaatje oplevert. In 2005 constateerde de Animal
Science Group al dat weidegang economisch gunstig is. Aanvullend
onderzoek in 2008 richtte zich op weidegang onder moeilijke omstandigheden: een kleine huiskavel, een hoge melkproductie per koe, een
melkrobot en/of veel dieren. Maar ook onder deze uitdagende omstandigheden levert beweiding bijna altijd een gunstiger financieel plaatje op. Dit
kan oplopen tot twee euro per honderd kilo melk. Onderzoek van
Wageningen University2 onderschrijft het beeld: «Weidegang blijkt in veel
1

Animal Science Group (ASG), 2005, «Weidegang in beweging». Animal Science Group (ASG),
2008, «Weidegang onder moeilijke omstandigheden». Wageningen University, 2013, «Economisch weiden».
2
Wageningen University, 2013, «Economisch weiden».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

3

gevallen economisch perspectief te hebben, ook bij grotere en geautomatiseerde bedrijven» en «Op veel bedrijven is het inkomen door optimalisatie van de beweiding met € 10.000 te verhogen». Dit is exclusief
weidemelkpremie. Een ander Wagenings rapport3 concludeert aan de
hand van praktijkonderzoek dat weidegang zorgt voor meer inkomen.
Daarbij is meer dagen per jaar en meer uren per dag weiden gunstiger: de
kostprijs van 1 kilo melk kan hierdoor 1 cent dalen ten opzichte van korter
beweiden. Vergeleken met permanent opstallen is beweiden 1,75 cent per
liter goedkoper.
Het Louis Bolk instituut heeft aangegeven dat het te vroeg is om
weidegang te verplichten. Zij pleit om de huidige inspanning voor een
periode van 10 jaar af te wachten. Waarom kiezen initiatiefnemers toch
voor een verplichte weidegang? Wat zijn de argumenten om hiervoor te
kiezen?
De initiatiefnemers hebben kennis genomen van deze conclusie van het
Louis Bolk Instituut. Dat heeft echter niet geleid tot andere opvattingen bij
de initiatiefnemers. Zij hebben geconstateerd dat er sinds het begin van
dit millennium vele initiatieven geweest zijn om weidegang te stimuleren.
Zij juichen alle initiatieven toe, maar constateren dat geen van deze
initiatieven heeft kunnen voorkomen dat het percentage weidende koeien
terug is gelopen van 90% in 2001 naar 68,6% (afgerond 69%) in 2014,
aldus het CBS4. Uit de nieuwste CBS cijfers, gepubliceerd op 4 oktober
2016, blijkt dat in 2015 het percentage weidende koeien fors is teruggelopen naar 65%. Om deze redenen achten de indieners niet-vrijblijvende
maatregelen nodig. In onderstaande tabel is het historisch verloop van het
percentage weidende koeien te zien5. Het laatste jaar 2015 is helaas bij
publicatie van deze antwoorden nog niet in het betreffende CBS tabel
verwerkt.
Kunnen de initiatiefnemers een reactie geven op de opmerkingen in de
kabinetsreactie (Kamerstuk 34 313, nr. 4) bij de nota dat er een einde lijkt
te zijn gekomen aan de dalende trend van weidegang en dat het aantal
bedrijven dat aan weidegang doet in 2015 licht is toegenomen? Vooral in
relatie tot de opmerking in de initiatiefnota dat de weidegang verder zal
teruglopen.
De indieners wijzen deze leden graag op de meest recente CBS cijfers. Uit
de op 4 oktober 2016 gepubliceerde cijfers blijkt dat het percentage
weidende koeien fors is teruggelopen van afgerond 69% in 2014 naar 65%
in 2015.
Ten tijde van het schrijven van de nota waren alleen de CBS cijfers van
2014 bekend. Die lieten destijds al een daling zien ten opzichte van het
jaar ervoor van 1%. De Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) kijkt naar
het percentage weidende bedrijven. De indieners vinden dat een minder
goed criterium, omdat het hen om het aantal weidende koeien gaat. De
NZO heeft aangegeven dat het percentage weidende bedrijven in 2015 is
gegroeid naar 78,3% ten opzichte van 77,8% in 2014. Het betreft hier
bedrijven die een vorm van weidegang toepassen, hoe minimaal ook. Het
percentage bedrijven met volledige weidegang (120 dagen 6 uur) is in de
NZO cijfers echter gekrompen: van 70,1% in 2014 naar 69,8% in 2015. In
3

Wageningen Livestock Research, 2013, Proeftuin Natura 2000.
CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/40/melkveestapel-groeit-maar-minder-koeien-naarbuiten De gepresenteerde cijfers zijn de voorlopige cijfers. De cijfers zijn gebaseerd op de
voorlopige Landbouwtelling 2016 van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) van
het Ministerie van Economische Zaken. Het aantal bedrijven in de definitieve Landbouwtelling
kan nog wijzigen en daarmee ook de definitieve cijfers over de weidegang. De definitieve cijfers
worden maart 2017 verwacht.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

4

2012 was het NZO percentage weidegang nog 81,3%, waarbij 73,6% van
de bedrijven volledige weidegang had.
NZO, percentage weidende bedrijven
Jaar

2012

2013

2014

2015

Weiden 120 dagen x 6 uur
Deelweiden (minder dan de norm)

73,6
7,7

72,2
7,8

70,1
7,7

69,8
8,4

Alle weiders

81,3

80

77,8

78,3

Daarnaast hebben de indieners geconstateerd uit de antwoorden van de
Staatssecretaris, dat het CBS percentage weidende koeien eigenlijk nog
beduidend lager ligt, als de minimum norm van 120 dagen en 6 uur per
dag wordt toegepast. Van de CBS cijfers voldoet 6% niet aan de norm van
120 dagen per jaar en minimaal 6 uur per dag. Daarmee bedraagt het CBS
percentage weidende koeien voor 2014 eigenlijk 62,6%.
Daarnaast wijzen de initiatiefnemers op de verwachting in de wetenschappelijke wereld dat het percentage weidegang met ongewijzigd beleid zal
afnemen. Het WUR rapport «Impact groei melkveehouderij op weidegang
en landschap» voorspelt dat in 2020 het aantal melkkoeien dat volgens de
norm weidegang heeft, nog slechts 57% zal bedragen en dat het aantal
koeien dat permanent op stal staat toeneemt tot 37%.6
Verder verwijzen de initiatiefnemers naar de verwachting de dat het
percentage beweidbaar oppervlakte afneemt. Van den Pol-van Dasselaar
schrijft hierover in juni 2016: «In 2013 was op 85% van de bedrijven
voldoende gras per koe beschikbaar om te voldoen aan de normen van
het Convenant Weidegang (minimaal 120 dagen per jaar weiden en
minimaal 6 uur per dag) bij een vuistregel van 1 kg droge stofopname uit
weidegras per uur beweiding per koe. Slechts 1–2% van de bedrijven
heeft helemaal geen huiskavel, waardoor beweiding op die bedrijven
onmogelijk is. Het percentage bedrijven waarop in de toekomst geweid
kan worden zal met name afhangen van de schaalgrootte van bedrijven
en de mate waarin groei van het aantal dieren gecombineerd kan worden
met groei van de huiskavel. Naar verwachting is in 2020 het percentage
bedrijven waar geweid kan worden volgens de normen van het
Convenant 69–84% van het totaal aantal bedrijven.7

6

7

T.J.A. Gies, H.J. Agricola en L.L. de Rooij, WUR dec 2014 «Impact groei melkveehouderij op
weidegang en landschap»
Agnes van den Pol-van Dasselaar juni 2016, p33 «Kijken met een Weide Blik» http://
www.kcagro.nl/~/media/Files/Aeres-KennisCentra/KC-Agro/Publicaties/
Publicatie%20Kijken%20met%20een%20weide%20blik%20LR.ashx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

5

Bron: Kamerstuk 34 313, nr. 5, bijlage

De leden van de VVD-fractie willen de initiatiefnemers vragen waar zij op
doelen met de zinsnede in de initiatiefnota; «Met de deur voor schaalvergroting wagenwijd open.»? Op welke manier staat de schaalvergroting
wagenwijd open? Is het niet zo dat juist voor de veehouderij, en dus ook
de melkveehouderij, er reeds uitgebreide wet- en regelgeving op het
gebied van zowel omgeving, milieu als dierenwelzijn bestaat en er geen
sprake is van een figuurlijke deur voor schaalvergroting die wagenwijd
open zou staan? Zijn de initiatiefnemers het met deze leden eens dat een
dergelijke zinsnede een verkeerde voorstelling van zaken geeft voor de
huidige stand van zaken binnen de veehouderij?
De initiatiefnemers erkennen met de leden van de VVD-fractie dat de
melkveehouderij omgeven worden door regels op de genoemde
gebieden, maar dat doet niets af aan de feitelijke constatering dat zowel
de melkveestapel als de jaarlijkse melktoevoer de afgelopen jaren, na
afschaffing van de melkquotering en met de nieuwe mestwetgeving, flink
gestegen zijn8.

8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

6

Bron: Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM), F. van der Schans, 2015, op basis van CBS-data.

Deze groei heeft deels niet-grondgebonden plaats gevonden. Dat betekent
dat boeren wel nieuwe koeien hebben genomen en nieuwe stallen hebben
gebouwd, maar niet nieuwe weilanden er bij hebben gekocht.
De groei van de melkveestapel wordt een halt toe geroepen als fosfaatrechten worden ingevoerd (de wet daartoe wordt naar verwachting in de
herfst van 2016 in de Kamer behandeld). De intensivering die op een
aantal bedrijven heeft plaatsgevonden is slechts voor een deel een halt
toegeroepen met de wet «verantwoorde groei melkveehouderij». Dezelfde
wet laat echter ook ruimte voor bedrijven om verder te gaan met
intensiveren. De wet vraagt immers slechts gedeeltelijke grondgebondenheid en biedt ruimte voor groei bij niet-grondgebonden bedrijven.
Groei van de melkveestapel en intensivering hebben reeds plaat
gevonden. De groei van de melkveestapel gaat gestopt worden met de
invoering van fosfaatrechten. De intensivering kan in bepaalde mate
doorgaan.
De cijfers van de afgelopen jaren laten heel duidelijk zien dat de trend is:
meer dieren, minder boeren en dus een hoger gemiddeld aantal dieren
per bedrijf. De intensivering van de afgelopen jaren is dus ook in de cijfers
van het CBS in bijgevoegde grafiek aantoonbaar9.
Hoe zien de initiatiefnemers de rol van de consument? Zijn initiatiefnemers met de leden van de VVD-fractie van mening dat weidemelk of
weidekaas een eigen keuze is en als men daar voor kiest de consument
een hogere bijdrage mag vragen voor het product wat men koopt? Zo nee
waarom niet? Graag een uitgebreide toelichting.
De initiatiefnemers zien een belangrijke rol voor de consument. De
overheid heeft echter ook een rol, namelijk om een minimumstandaard
vast te stellen. Weidegang is wat betreft de initiatiefnemers de bodem die
de overheid in de markt moet leggen. Weidegang is immers van groot
belang voor dierenwelzijn, diergezondheid en het milieu en levert
bovendien een economische meerwaarde voor de boer. Door de
invoertermijn en de ontheffingsmogelijkheid in voorliggend voorstel voor
melkveehouders waar helemaal geen weidegang mogelijk is, zal het nog
enige tijd duren voordat stalmelk helemaal uit het assortiment verdwenen
is. Daarmee blijft weidemelk voorlopig een onderscheidend marktconcept.
Op de wat langere termijn verwachten de initiatiefnemers dat bestaande
9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

7

onderscheidende marktconcepten meer kansen en een betere positie in de
markt zullen krijgen en dat de sector aanvullende onderscheidende
marktconcepten zal ontwikkelen. Daarbij denken wij bijvoorbeeld aan
melk waarbij de koeien maximaal weiden, kalf-bij-de-koe-melk of
weidevogelmelk. Dit laatste concept is reeds ontwikkeld en recent
gelanceerd. Als weidemelk in de toekomst de standaard is, zullen
dergelijke nieuwe concepten makkelijker van de grond komen en
makkelijker een meerprijs in de markt kunnen vinden. Daarmee is niet
alleen de minimumnorm omhoog gekrikt, maar zullen ook de beste van
de klas, hun producten beter in de markt kunnen zetten of nieuwe
concepten ontwikkelen. Daarmee blijft er ook voor consumenten genoeg
te kiezen en kunnen melkveehouders zichzelf blijven onderscheiden.
Waarom hebben de initiatiefnemers zich bij het opstellen van het voorstel
gebaseerd op oude cijfers met betrekking tot weidegang? Zijn de
initiatiefnemers met de leden van de VVD-fractie eens dat de oude cijfers
een vertekend beeld geven? De cijfers over de voortgang van het
Convenant Weidegang over 2016 zijn pas in 2018 gereed. Waarom geven
de initiatiefnemers het huidige convenant niet een kans om zich op basis
van cijfers van het CBS te verantwoorden?
De initiatiefnemers zien het CBS als hét gezaghebbende instituut
betreffende statistiek. Daarom baseren de initiatiefnemers zich in eerste
instantie op de cijfers van het CBS. Daarnaast meet het CBS het aantal
weidende koeien. De NZO meet het aantal bedrijven dat weidegang
toepast. Initiatiefnemers vinden dat het aantal weidende koeien het te
meten criterium is. Kleinere bedrijven passen vaker weidegang toe dan
grotere bedrijven. Daarom is het percentage weidende bedrijven hoger
dan het percentage weidende koeien. De initiatiefnemers hebben de
meest recente cijfers van het CBS genomen.
Voorts verwijzen de indieners naar de hierboven gegeven antwoorden
betreffende het percentage weidegang.
In de initiatiefnota wordt vier keer verwezen naar een artikel uit 2013 en de
overige verwijzingen gaan uit naar documenten van 2005 tot en met 2009.
Waarom hebben de initiatiefnemers gekozen om op basis van oude
documenten deze nota te schrijven en niet de actuele rapporten hierbij
betrokken?
Tijdens het rondetafelgesprek op 29 juni 2016 hebben diverse deelnemers
aan het blok wetenschap aangegeven dat de initiatiefnemers en de
maatschappelijke organisaties zich baseren op oude onderzoeken.
Waarom hebben de initiatiefnemers zich gebaseerd op oude onderzoeken? Realiseren de initiatiefnemers zich dat geciteerd wordt uit
onderzoeken die de basis hebben in de bedrijfsvoering van de jaren «90
en er in de afgelopen 10 jaar veel veranderd is in de bedrijfsvoering en
bedrijfsmanagement? Waarom hebben initiatiefnemers zich niet
gebaseerd op de actuele onderzoeken? En indien deze onderzoeken in
onvoldoende mate aanwezig zijn, waarom is er niet gekozen om
aanvullend onderzoek te doen? Zijn de initiatiefnemers zich bewust dat
beleid maken op oude onderzoeken ongewenste neveneffecten kan
hebben?
Recentere literatuur die voorhanden is, is met name onderstaande. Hier
zijn interessante bevindingen in opgeschreven die in lijn liggen met
eerdere door indieners beschreven literatuur. Indieners hebben geen
belangrijke bevindingen geconstateerd die hun stellingnamen ondergraven, wel veel bevindingen die hun stellingnamen onderbouwen. Zij
zien geen aanleiding voor wijzigingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

8

Van den Pol-van Dasselaar, A., P.W. Blokland, T.J.A. Gies, G. Holshof,
M.H.A. de Haan, H.S.D. Naeff, A.P. Philipsen, 2015. Beweidbare oppervlakte en weidegang op melkveebedrijven in Nederland (bijlage bij
Kamerstuk 34 313, nr. 4 ). Wageningen, Wageningen UR (University &
Research centre) Livestock Research, Livestock Research Rapport 917. Zie
p. 47–48. http://edepot.wur.nl/362949
Van den Pol-Dasselaar, 2016 «Kijken met een weide blik» http://
www.kcagro.nl/~/media/Files/Aeres-KennisCentra/KC-Agro/Publicaties/
Publicatie%20Kijken%20met%20een%20weide%20blik%20LR.ashx
Reijs, J.W., C.H.G. Daatselaar, J.F.M. Helming, J. Jager & A.C.G. Beldman,
2013 LEI Wageningen UR «Grazing dairy cows in North-West Europe:
economic farm performance and future developments with emphasis on
the Dutch situation.»
T.J.A. Gies, H.J. Agricola en L.L. de Rooij, Alterra Wageningen UR 2014
«Impact groei melkveehouderij op weidegang en landschap» HTTP://
EDEPOT.WUR.NL/326605
Marijke Meul & Steven Van Passel & Dirk Fremaut & Geert Haesaert, HAL
2012 «Higher sustainability performance of intensive grazing versus
zero-grazing dairy systems»
https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00930551/file/hal-00930551.pdf
Carin Rougoor en Frits van der Schans, CLM okt 2014 «Opties voor een
grondgebonden melkveehouderij» https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/rapporten/2014/11/06/clm-rapport-opties-voor-eengrondgebonden-melkveehouderij
Er zijn enkele kleinere verschillen relevant.
uit «Beweidbare oppervlakte en weidegang op melkveebedrijven in
Nederland»
Nitraat:
«Uit recente metingen van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid blijkt
geen effect van beweiding op nitraatuitspoeling (LMM, 2015). Eerdere
studies toonden echter aan dat bij beweiding de nitraatuitspoeling
toeneemt. Met name op (droogtegevoelige) zandgronden zal meer
beweiding gedurende het groeiseizoen en met name in de herfst (een
langer groeiseizoen) een hogere nitraatuitspoeling tot gevolg hebben. Op
andere grondsoorten is dit effect beperkt.
Biodiversiteit:
Bij meer beweiding zullen er meer mestflatten in het land komen.
Enerzijds geeft dat kans op een matige stikstof- en fosfaatbenutting,
anderzijds neemt het aantal regenwormen onder koeienvlaaien toe. Ook
trekken mestflatten extra vliegen en mestkevers aan: allemaal voedselbronnen voor weidevogels en hun kuikens. Weidegang speelt dus een
belangrijke rol in de voedselvoorziening van weidevogels (Van Eekeren,
2013). Daarnaast is weidegang minder bedreigend voor kuikens van
weidevogels dan maaibeheer (Melman et al., 2013). Dus beweiding heeft
een positieve bijdrage aan biodiversiteit. Wel dienen er voor succesvol
weidevogelbeheer ook andere factoren, zoals de grondwaterstand,
bemesting van het grasland en de grasmengselsamenstelling, in
ogenschouw te worden genomen.»
In de nota was de betere biodiversiteit en het verbeterde bodemleven niet
benoemd. Ook was in de nota niet meegenomen dat uit nieuwe metingen
bleek dat er geen effect is op nitraatuitspoeling bij beweiding. De
recentere literatuur hier dus nog iets positiever voor weidegang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

9

De leden van de VVD-fractie hechten veel waarde aan de inspanningen die
door 66 partijen worden geleverd in het Convenant Weidegang. Kunnen
de initiatiefnemers een reactie geven op de stelling dat voorliggende
initiatiefnota de inspanningen van de 66 aangesloten partijen doorkruist,
en het Convenant Weidegang in de wielen rijdt?
De initiatiefnemers hebben veel waardering voor de partijen van het
Convenant Weidegang. Initiatiefnemers hebben geconstateerd dat er
sinds het begin van dit millennium meerdere initiatieven geweest zijn om
weidegang te stimuleren. Zij juichen alle initiatieven toe, maar constateren dat geen van deze initiatieven heeft kunnen voorkomen dat het
percentage weidende koeien terug is gelopen van 90% in 2001 naar 68,6%
(afgerond 69%) in 2014, en in 2015 gedaald is naar 65% aldus het CBS.
Daarom achten zij niet-vrijblijvende maatregelen nodig.
Beleidsmatige onderbouwing
Kunnen de indieners aangeven welk belang zij bij wei voor de koe
prefereren? Is dit het belang voor de koe of voor de mens? En indien zij
voor het belang van de koe gaan speelt diergezondheid en dierwelzijn dan
parten of wordt de menselijke maat op de grote huisdieren toegepast?
Verschillende wetenschappelijke rapporten hebben aangetoond dat
weidegang vele voordelen biedt boven opstallen: het is economisch
voordeliger voor de boer, beter voor het dierenwelzijn en de diergezondheid, gunstiger qua arbeidsinzet, beter voor het imago en beter voor
de weidevogels. Wageningen University and Research Centre (WUR)
concludeert zelfs dat weidegang onder vrijwel alle omstandigheden de
boer economische voordelen biedt. Op alle deze fronten biedt weidegang
voordelen. Bij weidegang voor de koe gaan belang voor de koe en voor de
mens dus samen.
Steeds meer publicaties schrijven over een besmetting van koeien die
vers gras eten met leverbot. Een besmetting kan leiden tot verminderende
weerstand, lagere melkproductie, slechter groeiende kalfjes en jongvee en
afgekeurde levers van geslachte dieren. Dit probleem wordt door
vernatting steeds groter. Hoe kijken indieners tegen een verplichte wei
voor de koe en een besmetting van leverbot? Hebben de indieners
onderzoek gedaan naar andere ziekten of besmettingen, zoals salmonella,
die op koeien overgedragen kan worden of waarmee koeien worden
besmet welke een risico voor dier en/of mens zijn? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, wat waren hiervan de uitkomsten?
Het bieden van weidegang heeft meer voordelen voor de gezondheid van
de koe dan het opstallen van koeien. Daarvoor verwijzen de initiatiefnemers naar onderzoek van dierenartsen en de Wageningse Animal
Science Group, die stellen dat weidegang leidt tot minder sterfte, minder
uierproblemen, minder vruchtbaarheidsproblemen en minder pootproblemen.
Desalniettemin blijven er gezondheidsrisico’s bestaan, ook al staat de koe
in de wei. Zo kan besmetting met leverbot leiden tot verminderde
weerstand en bijvoorbeeld lagere melkopbrengst. Het Louis Bolk Instituut
heeft in 2014 een instrument ontwikkeld dat veehouders helpt om
risicofactoren in kaart te brengen en geeft veehouders inzicht in preventieve maatregelen die ze kunnen nemen om besmetting te voorkomen.
De leden van de VVD-fractie willen de initiatiefnemers vragen nader in te
gaan op de negatieve effecten van de verplichting tot weidegang. De
initiatiefnemers geven een korte opsomming van de negatieve effecten,
maar gaan hier verder nauwelijks op in. Graag zien de leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

10

VVD-fractie een uitgebreide uitleg bij de negatieve effecten. Kunnen de
initiatiefnemers deze geven?
Weidegang geeft bovenal voordelen voor de boer, het milieu en de koe.
Deze zijn al eerder genoemd. Toch heeft weidegang ook enkel nadelen,
welke al uiteen zijn gezet in de initiatiefnota. De boeren die willen
uitbreiden en nog geen weidegang toepassen, zullen aanpassingen
moeten doen in hun bedrijfsvoering en zullen mogelijk extra grond
moeten verwerven. Voor het milieu zijn bij weidegang het verlies van
nutriënten, zoals fosfaat, lachgas en stikstof vaak iets groter dan bij
opstallen. Eerdere studies toonden aan dat bij beweiding de nitraatuitspoeling toeneemt, vooral in het najaar. Dit is afhankelijk van bodemtype
en weersomstandigheden. Dit komt doordat de urine bij weidegang niet
gelijkmatig verdeeld wordt over het land, maar geconcentreerd op
urineplekken. Uit recente metingen van het Landelijk Meetnet effecten
Mestbeleid blijkt echter geen effect van beweiding op nitraatuitspoeling
(LMM, 2015).
Verder kunnen koeien hittestress krijgen bij temperatuur boven de 25
graden. Het is daarom belangrijk dat bij weidegang er voldoende
beschutting is, zodat de koeien bij hitte de schaduw op kunnen zoeken en
voldoende drinkwater hebben. Ook kan de melkveehouder zijn tijden voor
beweiding aanpassen.
Weidegang in de wet
De leden van de VVD-fractie willen de initiatiefnemers vragen hoe
weidegang in andere landen is geregeld. Kunnen de initiatiefnemers een
overzicht geven hoe dit andere lidstaten van de EU is geregeld? Hebben
de indieners een internationale vergelijking gemaakt? Wat is de stand van
zaken weidegang internationaal gezien?
De leden van de VVD fractie kunnen voor een vergelijking met andere
Noord-West-Europese landen bijvoorbeeld het rapport «Grazing dairy
cows in North-West Europe» uit 2013 van het LEI bekijken. Dergelijke
cijfers zijn echter niet per se relevant voor een keuze omtrent weidegang
in Nederland. Verschillende landen kennen verschillende opvattingen over
dierenwelzijn en het grasgroeiseizoen kan ook sterk uiteenlopen.
Bovendien verschilt de bedrijfsvoering en de marktpositionering van
melkveehouders. Nederland levert kwalitatief hoogwaardige melk en
melkproducten waarbij afnemers grote waarde hechten aan het beeld van
de buiten in het weiland lopende koe.
Voor zover de vraag zag op een indicatie over het toepassing van
beweiding in verschillende Europese regio’s kunnen de indieners als volgt
antwoorden:
– In de regio Noord (Zweden, Finland, Noorwegen) wordt veel beweiding toegepast door de wettelijke verplichting dat alle koeien naar
buiten moeten.
– In de regio West (Ierland, Engeland) is veel beweiding, vooral vanuit
kostprijsoverwegingen
– In de regio Midden-West (Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Zwitserland) is sprake van een afname van beweiding in de afgelopen jaren.
Er is nog wel sprake van meer dan 50% beweiding.
– In de regio Midden-Oost (Denemarken, Duitsland) is er een sterke
afname van beweiding in de laatste jaren. Er is sprake van minder dan
50% beweiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

11

–

In de regio Oost (Oostenrijk, Tsjechië, Hongarije, Bosnië-Herzegovina,
Slovenië) en Zuid (Spanje en Griekenland) wordt weinig weidegang
toegepast.10

De grafiek over de verwachte ontwikkeling van het beweidingspercentage
tussen 2012 en 2025 is raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Deze leden constateren dat de initiatiefnemers kiezen voor één norm met
betrekking tot weidegang. Hierbij wordt geen rekening gehouden met
specifieke bedrijfskenmerken. Door de deelnemers bij het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer gehouden op 29 juni 2016, is er gewaarschuwd
voor het ontstaan van één norm en één systeem. Het huidige gemiddelde
aantal dagen weidegang ligt hoger dan deze norm. Waarom leggen de
initiatiefnemers deze kritiek ter zijde? In hoeverre hebben zij de situatie in
bijvoorbeeld Zweden of Denemarken geanalyseerd?
De norm voor weidegang van minimaal 120 dagen en minimaal 6 uur per
dag, hebben de initiatiefnemers overgenomen van de NZO en is de
gangbare norm. Wat de indieners betreft is dit het minimum. Meer
weidegang wordt aangeraden. Het huidige gemiddelde aantal dagen
weidegang ligt hoger dan deze norm en dat pleit voor de boeren die nu
weidegang toepassen. Dit doet echter niets af aan de wens van de
indieners iedere koe weidegang te bieden in verband met de vele
voordelen voor dierenwelzijn, diergezondheid, milieu en de economische
positie van de boer.
De leden van de VVD-fractie willen de initiatiefnemers vragen uitgebreid
in te gaan op de definitie van wei voor de koe? Waar zou een verplichte
weidegang volgens de indieners uit moeten bestaan? Wordt er onderscheidt gemaakt tussen de verschillende leeftijden? Zo ja hoe ziet het
onderscheidt er uit zo nee waarom niet?
Onder weidegang wordt verstaan dat het melkvee in de periode van
1 april tot 1 oktober ten minste 120 dagen, minimaal zes uren per dag
buiten in de wei is. Deze omschrijving volgt de gangbare definitie van
weidegang en wordt gebruikt door de Nederlandse Zuivel Organisatie
(NZO). Daarbij wordt het aantal koeien per hectare weidekavel gemaximeerd op 8. Er wordt geen nader onderscheid gemaakt tussen leeftijdscategorieën. Er is aangesloten bij de gangbare definitie. Indieners zien 120
dagen 6 uur als de minimale vorm van weidegang.
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD)
stelt dat de bedrijfsomstandigheden geschikt moeten zijn en het bedrijfsmanagement moet aansluiten bij de hoogproductieve koeien. Op welke
manier geven de initiatiefnemers ruimte aan de ondernemers om de
bedrijfsomstandigheden aan te passen? Op welke wijze worden de
ondernemers gecompenseerd voor de kosten om deze maatschappelijke
wensen te verwezenlijken?
Indieners zien geen reden om hoogproductieve koeien weidegang te
ontzeggen. Weidegang leidt tot minder sterfte, minder uierproblemen,
minder vruchtbaarheidsproblemen en minder pootproblemen. Opstallen
is een belangrijke oorzaak van pootproblemen zoals zoolbloedingen en
stinkpoten bij koeien. Door de harde en bevuilde vloeren ontstaan
wondjes en infecties. Weidegang vermindert pootproblemen in hoge mate
en de EFSA adviseert in haar rapport dan ook om weidegang toe te
10

Van den Pol-Dasselaar, 2016 «Kijken met een weide blik» http://www.kcagro.nl/~/media/Files/
Aeres-KennisCentra/KC-Agro/Publicaties/
Publicatie%20Kijken%20met%20een%20weide%20blik%20LR.ashx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

12

passen. Uierontsteking (mastitis) is niet alleen zeer pijnlijk voor de koe,
maar zorgt ook voor productieverlies voor de boer. De Animal Science
Group constateert dat bij weidegang aanzienlijk minder uierontsteking
voorkomt, waardoor minder antibiotica ter bestrijding van uierontsteking
nodig zijn. De EFSA11 constateert dat koeien die langdurig op stal blijven
een verhoogd risico hebben op kreupelheid, klauwproblemen en
uierontsteking. Ondernemers worden niet gecompenseerd. Weidegang
levert onder bijna alle omstandigheden meer inkomen op voor de boer.
De initiatiefnemers stellen voor weidegang in de wet te verankeren. De
indieners grijpen naar Richtlijn 98/58/EG inzake de bescherming van voor
landbouwdoelen gehouden dieren. Kunnen de initiatiefnemers aangeven
op basis van welke feiten de bewegingsvrijheid wordt beperkt waarbij het
dier onnodig lijdt of letsel wordt toegebracht? Welke feiten onderbouwen
dit standpunt?
Koeien die langdurig op stal blijven hebben een verhoogd risico op
kreupelheid, klauwproblemen en uierontsteking. Koeien in de wei hebben
meer mogelijkheden om hun natuurlijk gedrag te uiten, weidegang komt
beter tegemoet aan de biologische behoeften van de koe. De Europese
Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) concludeert dat angst en pijn
door huisvesting het grootst is in ligboxstallen en het laagst bij
weidegang. Bij ontzegging van weidegang is er dus zowel sprake van
lijden (doordat het dier natuurlijk gedrag niet kan uiten) als van onnodig
letsel (kreupelheid, klauwproblemen en uierontsteking). Een extra
argument is dat het lijden geen redelijk doel dient; economisch is het niet
voordeliger. Er is dus onnodig lijden. Dat de bewegingsvrijheid van het
dier wordt beperkt door haar toegang tot de wei te ontzeggen is evident.
Geheel in lijn met het Besluit houders van dieren (artikel 1.6) en Richtlijn
98/58/EG is het voorstel van de initiatiefnemers om natuurlijk gedrag van
koeien niet te beperken door het onthouden van de mogelijkheid tot
weidegang.
Kunnen de initiatiefnemers aangeven wat de waarde is van een ontheffing
wanneer het bedrijf in feite op slot staat? De initiatiefnemers geven aan
dat een ontheffing alleen verleend kan worden wanneer er helemaal geen
weidegang mogelijk is. Toch stellen de initiatiefnemers de eis dat deze
ontheffingshouders alleen maar in aanmerking voor nieuwe vergunningen voor uitbreiding of verbouwingen wanneer weidegang mogelijk
wordt gemaakt. De leden van de VVD-fractie willen de initiatiefnemers
vragen hoe deze voorwaarde aan de ontheffing te rijmen is met de
grondslag van de ontheffing, namelijk dat er helemaal geen weidegang
mogelijk is? Hoe realistisch is het om van ontheffingshouders te
verwachten dat zij bij de aanvraag voor een uitbreiding of verbouwing,
zonder grote financiële gevolgen, aan de wettelijke eis kunnen voldoen?
Zetten de initiatiefnemers bedrijven hiermee niet op slot?
De indieners voorzien de leden van de VVD-fractie hierin graag van
nadere toelichting. De waarde van een ontheffing is dat de betreffende
melkveehouder zijn bedrijf kan voortzetten ondanks het feit dat hij niet
voldoet aan de voorwaarde van de wet (indien de initiatiefnota tot wet
wordt verheven). De betreffende melkveehouder krijgt echter alleen een
vergunning voor uitbreiding, als hij wel aan de wet gaat voldoen. De
betreffende melkveehouder kan weer uitbreiden als hij op een manier
stallen bouwt of grond aankoopt waarmee weidegang voor zijn koeien
mogelijk wordt. Hoe dat vorm moet krijgen, hangt af van de specifieke

11

European Food and Safety Authority (EFSA), 2009, «Scientific opinion on the overall effects of
farming systems on dairy cow welfare and disease».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

13

situatie van de betreffende melkveehouder. Ruilen van grond is uiteraard
ook een optie.
Uit een rapport van Wageningen Universiteit blijkt dat slechts 1–2% van
de bedrijven in het geheel geen huis(bedrijfs)kavel heeft, waardoor
beweiding op de huis(bedrijfs)kavel zeker onmogelijk is. Uitgaande van
20% bedrijven met een automatisch melksysteem is volgens het criterium
van minimaal 1 kg droge stofopname per dag voor alle melkkoeien en
minder dan 12 melkkoeien per ha beweidbare oppervlakte, weidegang
technisch niet mogelijk bij 6% van de bedrijven. De resultaten van BIN en
Landbouwtelling laten echter zien dat ook bedrijven met meer dan 12
melkkoeien per ha beweidbare oppervlakte (deel)weidegang toepassen,
mogelijk op de veldkavel, hoewel droge stofopname en aantal uren
weidegang per dag dan wel beperkt zijn.12
De initiatiefnemers geven aan dat er te zijner tijd in overleg met de Kamer
overwogen kan worden om vrijstelling te verlenen mits zo’n concept qua
dierenwelzijn en milieuprestaties gelijkwaardig scoort. Deze leden willen
vragen hoe dergelijke vrijstelling in het voorstel is verzekerd. Het enkel
doorverwijzen naar de Kamer is naar het idee van de leden van de
VVD-fractie niet voldoende.
Indieners geven in de initiatiefnota slechts aan dat een dergelijke
vrijstelling een mogelijkheid is die de Kamer te zijner tijd kan overwegen
ten bate van vrijloopstallen of andere innovatieve concepten. Indieners
willen niet onnodig uitsluiten, maar ook niet vooruitlopen op zaken. Er
wordt dus niks verzekerd. De ontwikkeling van innovatieve concepten is
aan de markt en de wetenschap. Te zijner tijd kan gekeken worden hoe
deze concepten in de maatschappij geaccepteerd worden, hoe zij
beoordeeld worden op dierenwelzijn, gezondheid en op milieu effecten
door maatschappelijke organisaties en wetenschap. Tevens zal blijken hoe
zij in bedrijfseconomisch opzicht scoren.
Deze leden willen de initiatiefnemers vragen op basis van welke wetenschappelijke onderbouwing is gekozen voor de maximering van 8 koeien
per hectare? Waarom zijn initiatiefnemers van mening dat een groter
aantal koeien per hectare niet volwaardig is? Willen de indieners
uitgebreid ingaan op de hoeveelheid grote grazers in bijvoorbeeld de
Oostvaardersplassen waar duizenden dieren in een afgeschermd gebied
lopen?
Indieners willen graag in hun voorstel borgen dat weidegang, serieuze
weidegang betreft, en niet slechts een klein modderig overbevolkt excuus
veldje. Daarom hebben zij gemeend dat een minimum norm onvermijdelijk is. Uit het rapport «Beweidbare oppervlakte en weidegang op
melkveebedrijven in Nederland» blijkt dat voor de norm van 120 dagen 6
uur beweiden, 6 koeien per hectare de norm is (bij 200% maaien). Ook
voor een wijze van beweiden die economisch rendabel is, vormt 6 koeien
per hectare het richtsnoer. Indieners willen echter niet te streng zijn, hoe
strenger de norm immers, hoe meer bedrijven buiten de boot vallen. Ook
willen indieners melkveehouders de ruimte geven om naar eigen inzicht
de bedrijfsvoering in te richten naar de gestelde minimum norm van 120
dagen 6 uur. Zo kan de melkveehouder er bijvoorbeeld voor kiezen om
minder te maaien op de betreffende kavel, en geen 6, maar 8 koeien per
hectare te houden. Indieners zouden dus eerder een lager aantal koeien

12

WUR Livestock Research A. van den Pol-van Dasselaar, Beweidbare oppervlakte en weidegang
op melkveebedrijven in Nederland; 2015 http://www.wageningenur.nl/nl/nieuws/Op-94-van-demelkveebedrijven-is-weidegang-mogelijk.htm http://edepot.wur.nl/362949

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

14

per hectare aanraden, mede met het oog op de mestproblematiek, maar
laten de ruimte tot 8 koeien per hectare.
De indieners zien geen verband met de door de leden van de VVD-fractie
aangehaalde grote grazers op de Oostvaardersplassen. Dat betreft een
natuurbeheerkwestie die los staat van het voorliggende voorstel dat
toeziet op landbouw. De indieners wijzen er bovendien op dat de
provincie inmiddels de verantwoordelijke bestuurslaag is inzake de
Oostvaardersplassen.
Hebben de indieners een analyse gemaakt van de Kringloopwijzer waaruit
blijkt dat de Kringloopwijzer weidegang niet stimuleert? Wat denken de
indieners hiermee te doen?
De Kringloopwijzer valt niet binnen het initiatiefvoorstel van de indieners.
De Kringloopwijzer is een privaat initiatief vanuit de sector waar de
indieners kennis van nemen. Er zijn verschillende geluiden te horen over
de kringloopwijzer; sommigen zijn kritisch en van mening dat de
kringloopwijzer weidegang niet stimuleert, anderen zijn enthousiast. De
indieners zien de Kringloopwijzer als een separate kwestie van de
wettelijke verplichting tot weidegang. Wel constateren zij dat uit een
onderzoek van de WUR en PPP-Agro, waar 700 Kringloopwijzers zijn
geanalyseerd, blijkt dat ook met weidegang goede resultaten zijn te
behalen in de Kringloopwijzer, zelfs nog beter dan bij opstallen.13
Financiële paragraaf
De leden van de VVD-fractie zijn bezorgd over de zeer beperkte financiële
onderbouwing van de gevolgen van de initiatiefnota. In één zin geven de
initiatiefnemers aan dat er geen financiële consequenties zijn voor de
overheidsfinanciën door het voorstel. De Staatssecretaris geeft in de
kabinetsreactie (Kamerstuk 34 313, nr. 4) aan dat het voorstel uit de
initiatiefnota zal leiden tot een forse verhoging van de regeldruk en tot
grote uitvoerings- en controlelasten voor de overheid. Waarom zijn de
initiatiefnemers van mening dat het voorstel geen financiële gevolgen zal
hebben voor de overheidsfinanciën? De leden van de VVD-fractie vragen
de initiatiefnemers hier uitgebreider op in te gaan en dit nader te
onderbouwen.
De indieners zien in de brief van de Staatssecretaris geen inhoudelijke
onderbouwing van de stelling dat uitvoerings- en controlelasten voor de
overheid fors zouden stijgen. De initiatiefnemers zijn van mening dat
controle van weidegang niet ingewikkeld is. Reeds nu is bekend bij de
melk-coöperaties welke toeleveranciers weidemelk leveren en welke niet.
Daarbij is het voor een kenner goed te zien of een grasland deels wordt
beweid of permanent wordt gemaaid. De NVWA kan controle hierop
meenemen in reguliere controles.
Deze leden willen de initiatiefnemers daarnaast vragen om naast de
overheidsfinanciën ook aandacht te besteden aan de financiële gevolgen
voor bedrijven door het voorstel. Kunnen de initiatiefnemers ingaan op
gevolgen van dit voorstel voor bedrijven met betrekking tot regeldruk?
Kunnen de initiatiefnemers tevens aangeven welke financiële gevolgen dit
voorstel voor bedrijven kan hebben? En waarom deze financiële gevolgen
voor bedrijven gerechtvaardigd zijn?
13

http://www.mijnkringloopwijzer.nl/upload_mm/8/c/7/43965060–54e1–4a8b-b9c5d8f1f61d17ea_Goede%20resultaten%20te%20behalen%20met%20weidegang%20WUR.pdf
http://www.verantwoordeveehouderij.nl/show/Is-weidegang-nadelig-voor-deKringloopWijzer.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

15

Indieners zijn van mening dat het door hen gedane voorstel eigenlijk
tamelijk simpel is, en daarmee weinig regeldruk veroorzaakt. Zeker in
vergelijking met de ingewikkelde wetgeving omtrent mest, gedeeltelijke
grondgebondenheid en fosfaatrechten is voorliggend voorstel een mooi
voorbeeld van eenvoud in regelgeving. De meeste melkveehoudersdegene die al weiden volgens de norm- zullen nauwelijks regeldruk
ondervinden. Melkveehouders die niet weiden, zullen hun bedrijfsvoering
moeten aanpassen en kunnen – indien zij geen kennis hebben over
weiden- zich hierin scholen. Hiervoor zijn cursussen en coaches die hun
diensten aanbieden. Zij zullen moeten wennen aan een andere manier van
bedrijfsvoering. Deze manier van bedrijfsvoering – met beweiding – is
echter in bijna alle gevallen economisch voordeliger. Daarmee is het een
investering die goed loont. De indieners verwijzen naar de paragraaf
«economisch» op p5 van hun nota voor nadere toelichting op de
economische gevolgen voor de melkveehouder. Ook voor de groep die nu
nog niet aan weidegang doet, is de regelgeving eenvoudig en behelst
weinig regeldruk. De kleine groep melkveehouders die – bijvoorbeeld
door een gebrek aan huiskavel- in het geheel geen weidegang kan
hebben, zal enige tijd moeten besteden aan het verkrijgen van een
ontheffing.
Indieners constateerden in de beantwoording van de regering het
volgende schreef «Ter indicatie: € 0,01 hogere productiekosten per kg
melk, gerekend over de 30% van de melkveestapel die nu niet wordt
geweid, komt overeen met een gevolg van ongeveer € 40 mln. voor de
Nederlandse melkveehouderij.» Uit onderzoek blijkt echter dat weidegang
in vrijwel alle omstandigheden meer inkomen oplevert voor de boer. Er is
dus eerder een plus is te verwachten dan een min.
De indieners wijzen er op dat ook de regering erkent dat weiden economisch voordeliger is, zoals blijkt uit haar beantwoording; «In het
algemeen kan worden gesteld dat weidegang meer inkomen oplevert,
zoals ook blijkt uit diverse studies. Zie hiervoor ook de publicatie «Kijken
met een weide blik» van Van den Pol-Dasselaar uit 2016 (p.24–p.27).»
De leden van de VVD-fractie constateren dat het voorstel mogelijk zal
leiden tot inkrimping van bedrijven met grote financiële gevolgen. Kunnen
de initiatiefnemers hier nadere op ingaan? Zijn de initiatiefnemers
voornemens het voorstel door te zetten wanneer het grote financiële
gevolgen heeft voor melkveehouders?
De indieners voorzien geen inkrimping van bedrijven binnen afzienbare
tijd. Het voorstel behelst een ontheffingsmogelijkheid voor bedrijven
waarbij geen weidegang mogelijk is. Bedrijven met ontheffing kunnen niet
uitbreiden tenzij weidegang hiermee mogelijk wordt. Er is dus geen
kwestie van bedrijven die moeten krimpen. Wel is er sprake van bedrijven
die niet meer kunnen uitbreiden, tenzij weidegang daarmee mogelijk
wordt. Er zijn dus ook geen financiële gevolgen van krimp.
De leden van de VVD-fractie willen de initiatiefnemers vragen in te gaan
op onderstaande voorbeelden, en van een reactie te voorzien:
– Neem boer Piet, hij heeft 80 melkkoeien, een huiskavel van 7 hectare
en 42 hectare verderop gelegen. Om zijn koeien te beweiden moet
boer Piet of koeien wegdoen (hij kan er volgens de initiatiefnemers
namelijk maar 56 weiden) of een nieuwe stal bouwen op het verder
gelegen perceel. Helaas zit daar geen bouwblok op. Hoe ziet de
toekomst van boer Piet eruit volgens de indieners en wat zijn de
financiële gevolgen?
– Of boerin Janneke, zij heeft samen met haar vader en moeder een
bedrijf met 190 melkkoeien. Zij wonen aan een drukke provinciale weg.
De huiskavel is 20 hectare en de overige gronden liggen aan de
overkant van de drukke weg. Hoe wordt dit familiebedrijf, waar twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

16

gezinnen een boterham moeten verdienen, door de indieners
gefaciliteerd?
De indieners willen nogmaals aangeven dat boeren die willen uitbreiden
en nog geen weidegang toepassen, aanpassingen zullen moeten doen in
hun bedrijfsvoering en in het geval van onvoldoende grond, extra grond
zullen moeten verwerven. Welke aanpassingen nodig zijn zal per
melkveehouder verschillen. Dus ook in het geval van boerin Janneke of
boer Piet. De indieners willen daarbij aangeven dat zij bestaande
melkveehouders, waar weidegang niet mogelijk is, willen ontzien. Zo kan
er een ontheffing worden verleend, afhankelijk van de situatie. Echter,
ontheffingshouders komen niet meer in aanmerking voor nieuwe
vergunningen voor uitbreidingen of verbouwingen, tenzij weidegang
daarmee mogelijk wordt gemaakt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota over Wei voor de koe. Deze leden betreuren het dat
het percentage koeien dat in de wei loopt steeds verder terugloopt. Het
weiden van koeien heeft voordelen voor zowel de koe als de boer. Zij
onderschrijven daarom ook het belang van weidegang en zijn hier in
principe voorstander van. De leden van de PvdA-fractie hebben slechts
een enkele vraag en verzoeken de initiatiefnemers hierop te reageren.
De leden van de PvdA-fractie hebben in de kabinetsreactie (Kamerstuk
34 313, nr. 4) verschillende bezwaren gelezen van de Staatssecretaris
tegen het in de Wet Dieren opnemen van een verplichte weidegang. De
genoemde leden zijn zoals gesteld voorstander van een verplichte
weidegang voor koeien, maar zij horen graag de reactie van de initiatiefnemers op deze bezwaren.
De indieners zijn verheugd over de steun van de leden van de
PvdA-fractie. Zij onderschrijven dat het percentage weidende koeien
gestaag terugloopt. In 2001 weide nog 90% van de koeien, in 2015 was dit
nog slechts 65% (CBS cijfers). In artikel 1.6 van het Besluit Houders van
Dieren staat dat de bewegingsvrijheid van een dier niet op zodanige wijze
beperkt mag worden dat het dier er onnodig door lijdt. Door een koe de
mogelijkheid tot weidegang te onthouden, wordt haar natuurlijk gedrag
(grazen) belemmerd. Bovendien hebben koeien die de mogelijkheid tot
weidegang wordt onthouden, aantoonbaar meer pootproblemen zoals
zoolbloedingen, kreupelheid en stinkpoten en hebben zij aanzienlijk vaker
uierontsteking. Dit zijn pijnlijke aandoeningen die lijden veroorzaken. Dit
lijden dient geen redelijk doel en is dus onnodig. Weidegang is zelfs
economisch voordeliger voor de boer dan opstallen.
Om deze redenen willen de indieners dat aan het artikel 2.2 van de Wet
dieren (of aan een onderliggende AMvB) wordt toegevoegd dat het
natuurlijk gedrag van koeien niet dient te worden beperkt door het
onthouden van de mogelijkheid tot weidegang. Uitgangspunt van de
bestaande Wet dieren is reeds dat dieren hun natuurlijk gedrag kunnen
vertonen.
De voorliggende nota ligt dus sterk in het verlengde van bestaande weten regelgeving.
De bezwaren die de indieners in de brief van de Staatssecretaris lezen zijn
de volgende:
a) Er zijn reeds vrijwillige initiatieven om weidegang te bevorderen.
b) Er is een grote controle last.
c) De weidemelkpremie komt in gevaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

17

ad a) De indieners constateren dat de afgelopen decennia vele vrijwillige
initiatieven zijn ontplooid voor het stimuleren van weidegang. Geen van
deze initiatieven heeft helaas de grote teruggang in het percentage
weidende koeien kunnen keren. Uit onderzoek van TNS-NIPO in opdracht
van Milieudefensie blijkt dat 86 procent van de respondenten het
belangrijk of heel belangrijk vindt dat koeien nog buiten kunnen grazen.
Slechts 2% vindt het onbelangrijk. Vanwege het maatschappelijk belang,
het grote maatschappelijk draagvlak en de grote voordelen van
weidegang voor koe, boer en milieu willen de indieners nu overgaan tot
een minder vrijblijvende aanpak. De Staatssecretaris spreekt over een
einde aan de daling van het percentage weidende koeien. Dit is echter niet
juist. De CBS cijfers laten een daling zien in het percentage weidende
koeien. De NZO cijfers laten eveneens een daling zien als we kijken naar
het percentage bedrijven met weidegang dat voldoet aan de norm van
120 dagen 6 uur. Zie voor nadere uitleg over de krimp van het percentage
weidende koeien de antwoorden op de vragen van de leden van de
VVD-fractie hierover.
De brief van de Staatssecretaris onderschrijft feitelijk juist dat er een
achteruitgang van het aantal weidende koeien wordt verwacht. In de brief
staat immers «In 2013 voldeed 85% van alle melkveebedrijven aan het
uitgangspunt van maximaal 6 melkkoeien per hectare. In 2020 zal dit
uitgangspunt, afhankelijk van de mate van verdere schaalvergroting en
het toepassen van meer automatische melksystemen, nog het geval zijn
op 69 tot 84% van alle melkveebedrijven.« Dit is een verwijzing naar het
rapport «Beweidbare oppervlakte en weidegang op melkveebedrijven in
Nederland». Hiermee wordt voorzien dat in 2020 meer bedrijven minder
geschikt of helemaal niet geschikt zijn voor weidegang. Deze trend moet
nu gekeerd worden voor het te laat is. In onderstaande tabel14 is zichtbaar
dat anno 2013 slechts 1,4 a 1,9% van de bedrijven in het totaal geen
huiskavel of bedrijfshuiskavel hadden, waardoor weidegang onmogelijk
is. Het is dus nog niet te laat.
Tabel 1.7 laat zien hoe dit zich vertaalt bij automatische melksystemen
(momenteel heeft 20% een melkrobot).

14

P.26 WUR Livestock Research A. van den Pol-van Dasselaar, Beweidbare oppervlakte en
weidegang op melkveebedrijven in Nederland; 2015 http://www.wageningenur.nl/nl/nieuws/
Op-94-van-de-melkveebedrijven-is-weidegang-mogelijk.htm http://edepot.wur.nl/362949

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

18

ad b) Indieners verwijzen naar het antwoord dat zij reeds aan de leden van
de VVD fractie gaven «De indieners zien in de brief van de Staatssecretaris
geen inhoudelijke onderbouwing van de stelling dat uitvoerings- en
controlelasten voor de overheid fors zouden stijgen. De initiatiefnemers
zijn van mening dat controle van weidegang niet ingewikkeld is. Reeds nu
is bekend bij de melk-coöperaties welke toeleveranciers weidemelk
leveren en welke niet. Daarbij is het voor een kenner goed te zien of een
grasland deels wordt beweid of permanent wordt gemaaid. De NVWA kan
controle hierop meenemen in reguliere controles.»
ad c) Indieners wijzen er op dat ook zonder weidemelk premie, weidemelk
in veruit de meeste gevallen economisch rendabeler is dan stalmelk.
Indieners vinden een weidemelk premie als extra blijk van waardering
wenselijk. De komende jaren blijft wat de indieners betreft de weidemelkpremie sowieso in stand. Steeds meer boeren zullen hier gebruik van
kunnen maken en op een gegeven moment zullen alle boeren de koeien
weiden en zullen dus alle melkveehouders een weidepremie krijgen.
De indieners zien een rol weggelegd voor de bewindspersoon om
afspraken te maken met melkcoöperaties om zich er van te verzekeren dat
een meerprijs voor weidemelk in stand blijft zolang dit relevant is, voor
zover coöperaties dit niet al van zichzelf zouden doen. Daarnaast zien de
indieners een rol voor de bewindspersoon om met supers en melkcoöperaties afspraken te maken over eerlijke handelspraktijken en een faire prijs
voor alle melk. De huidige situatie waarbij de prijs voor stalmelk heel hard
is gekelderd, maar de consumentenprijs niet, weerspiegelt geen wenselijke situatie. Overigens merken de indieners op dat de veel melkcoöperaties een aanzienlijke kwantum-bonus geven aan grote melkveehouders
en een nog hogere kwantum-bonus aan zeer grote melkveehouders.
Daarmee is er dus een prijsprikkel voor schaalvergroting. Grote bedrijven
hebben minder vaak weidegang dan kleinere bedrijven. Indieners willen
graag dat de bewindspersoon hier opheldering over vraagt in zijn
gesprekken met coöperaties.
De markt heeft een belangrijke rol, in de ogen van de indieners. De
overheid heeft echter ook een rol, namelijk om een minimum standaard
vast te stellen. Weidegang is wat betreft de initiatiefnemers de bodem die
de overheid in de markt moet leggen. Weidegang is immers van groot
belang voor dierenwelzijn, diergezondheid en het milieu en levert
bovendien een economische meerwaarde voor de boer. Door de
invoertermijn en de ontheffingsmogelijkheid in voorliggend voorstel voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

19

melkveehouders waar helemaal geen weidegang mogelijk is, zal het nog
enige tijd duren voordat stalmelk helemaal uit het assortiment verdwenen
is. Daarmee blijft weidemelk voorlopig een onderscheidend marktconcept.
Op de wat langere termijn verwachten de initiatiefnemers dat bestaande
onderscheidende marktconcepten meer kansen en een betere positie in de
markt zullen krijgen en dat de sector aanvullende onderscheidende
marktconcepten zal ontwikkelen. Daarbij denken wij bijvoorbeeld aan
melk waarbij de koeien maximaal weiden, kalf-bij-de-koe-melk of
weidevogel melk. Dit laatste concept is reeds ontwikkeld en recent
gelanceerd. Als weidemelk in de toekomst de standaard is, zullen
dergelijke nieuwe concepten makkelijker van de grond komen en
makkelijker een meerprijs in de markt kunnen vinden. Nu is dat zeker niet
altijd het geval. Daarmee is niet alleen de minimum norm omhoog gekrikt,
maar zullen ook de besten van de klas, hun producten beter in de markt
kunnen zetten of nieuwe concepten ontwikkelen. De focus zal zich op
natuurlijke wijze verleggen van een situatie waar steeds meer boeren een
weidepremie krijgen, naar een situatie waar iedereen een weidepremie
krijgt en nieuwe concepten, zoals weidevogelmelk een extra premie
krijgen.
Voorts kondigt de Staatssecretaris in zijn brief een aantal maatregelen aan
ter bevordering van weidegang zoals deskundigheidsbevordering,
stimuleren vroeg weiden, de fiscale instrumenten MIA/ Vamil en
gesprekken met de provincies. De indieners zijn blij met deze maatregelen
die zij zien als maatregelen die ondersteunend zijn aan de voorstellen uit
de initiatiefnota.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota
van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer Kaya over wei voor de koe.
Hierover hebben deze leden nog vragen.
Inleiding
De leden van de CDA-fractie zijn trots op de Nederlandse melkveehouderijsector, die een uitstekende internationale reputatie heeft en veilige en
gezonde producten maakt voor binnen- en buitenland. Zijn de indieners
het met deze leden eens dat de melkveehouderijsector een belangrijke
bijdrage levert aan de Nederlandse economie?
De leden van de CDA-fractie zijn voorstander van weidegang en zien
hierin ook een deel van de kracht van de Nederlandse melkveehouderij.
Echter, deze leden hebben vertrouwen in de Nederlandse melkveehouderij
en dat zij zich bewust zijn van de vraag van consumenten, maatschappelijk draagvlak en dierenwelzijn. Zij verwachten dat een verplichting op
weidegang hier enkel afbreuk aan zou doen. De leden van de CDA-fractie
zijn daarom ook verbaasd dat een lid van de D66-fractie de voorliggende
initiatiefnota mede indient gezien deze partij wel pretendeert vertrouwen
te hebben in ondernemerschap. Graag een reactie.
Volgens de indieners is van de veronderstelde tegenstelling in deze nota
tussen vertrouwen in de Nederlandse melkveehouderij en wetgeving
omtrent weidegang geen sprake. De meeste melkveehouders zijn van
goede wil en veel streven ook naar een zo hoog mogelijke mate van
dierenwelzijn, inclusief weidegang. Tegelijkertijd is er sprake van een
trend van afnemende weidegang en schaalvergroting. Een wettelijk
steuntje in de rug om de best-practice (weidegang) tot standaard te
maken betreft dan geen vertrouwensvraag, maar dient ter ondersteuning
van het gezamenlijke belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

20

Bent u het eens met de stelling dat juist vanaf 2013 de weidegang is
toegenomen tot ongeveer 78% in 2015? Zo nee, waarom niet? Welke
definitie van weidegang hanteren de indieners? Is de keuze voor de koe
om naar buiten te gaan genoeg, of moet de koe verplicht de stal uit?
Gezien dat de huidige populariteit van weidegang bij melkveehouders erin
ligt dat melkveehouders een meerprijs voor hun melk kunnen realiseren,
zijn de indieners er dan niet voor beducht dat bij een verplichte
weidegang deze meerprijs teniet wordt gedaan? Bent u het met de leden
van de CDA-fractie eens dat het verdienmodel van weidegang voor
boeren belangrijk is? Zo ja, hoe wilt u dit verdienmodel behouden bij de
door u voorgestelde verplichting van weidegang?
De indieners danken het CDA voor de vragen en verwijzen ze voor de
beantwoording door naar soortgelijke vragen van VVD en PvdA.
Deze leden willen daarnaast vragen naar de Europese en mondiale trends
en markten. Kunnen de indieners aangeven hoe het percentage
weidegang in Nederland zich verhoudt met weidegang in de rest van de
Europese Unie en daarbuiten? Is het niet zo dat Nederland het goed doet
op het gebied van weidegang ten opzichte van andere landen?
De indieners verwijzen de leden van de CDA-fractie naar het antwoord op
een vraag van de leden van de VVD-fractie eerder in deze nota.
De leden van de CDA-fractie vragen de indieners waarom zij niet kiezen
voor het maken van Europese afspraken over weidegang gezien er een
Europese markt is? Hoe lopen de overleggen hierover binnen de Europese
fracties van de indieners?
Indieners juichen het toe als de rest van Europa haar initiatiefnota
opvolgt. Indieners wijzen er op dat haar initiatiefvoorstel naadloos
aansluit op Richtlijn 98/58/EG inzake de bescherming van voor landbouwdoelen gehouden dieren. Het voorstel van de indieners past geheel in het
gedachtegoed van de Europese Richtlijn en is feitelijk een nadere
precisering. De indieners zullen zeker aanmoedigen dat landen een zelfde
invulling aan deze richtlijn geven als zij voorstellen. Zij zijn echter niet van
plan te wachten op andere landen of op nadere Europese precisering van
de richtlijn. Zij hebben de negatieve trend van de afgelopen 15 jaar
betreffende weidegang in Nederland bezien en vinden het hoog tijd dat er
ingegrepen wordt.
De indieners verwijzen naar p.4 van hun nota. Tevens verwijzen zij naar
eerdere soortgelijke vragen van andere fracties en naar het antwoord op
de vraag hierna over stalsystemen. Daarnaast heeft het rapport « Het
Belang van Weidegang»15 van Stichting Dier & Recht p. 8–13 een
verhelderend overzicht van de verschillende aspecten van dierenwelzijn
met de bijbehorende literatuurverwijzingen.
Beleidsmatige onderbouwing
Wat is natuurlijk gedrag bij gedomesticeerde (landouw) huisdieren? In
hoeverre heeft het gedrag van gedomesticeerde dieren zich aangepast
aan de mens?
Ondanks dat we het rund (stamsoort het oerrund), het varken (stamsoort
het wilde zwijn) en de kip (stamsoort het Bankivahoen) generaties lang
hebben geselecteerd op voor de mens nuttige eigenschappen, zoals een
15

http://www.dierenrecht.nl/sites/dierenrecht.nl/files/field/attachment/dierenrechthetbelangvanweidegangupdate2016.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

21

hoge productie, blijven de oorspronkelijke behoeften en gedragingen ook
in de tegenwoordig gehouden rassen aanwezig. Deze behoeften en
gedragingen zijn dan ook in duizenden jaren diep ingesleten.
Het is daarom altijd zaak goed te letten op wat een diersoort onder min of
meer natuurlijke omstandigheden doet. Daaruit kunnen we weer afleiden
welke eisen van de kant van het dier aan de houderij worden gesteld.
Dieren proberen hun behoeften op peil te houden. Daartoe hebben ze
fysiologische middelen, zoals het immuunsysteem voor afweer van
ziekten, en gedragsprogramma’s zoals op een bepaalde wijze eten zoeken.
Wanneer een dier door mensen gehouden wordt, zal het dier binnen de
door de mens geboden omstandigheden met zijn eigen natuurlijke
middelen zijn behoeften op peil trachten te houden. Als een dier zich niet
of nauwelijks kan aanpassen aan de omstandigheden die de mens biedt
ontstaat stress, gefrustreerd en afwijkend gedrag en uiteindelijk kunnen
daar ziektes en zelfs sterfte uit voorkomen.
• Zo ontstaan bij eenzijdige selectie op productie-eigenschappen
conflicten met andere kenmerken van het dier en kunnen er productiegerelateerde ziekten optreden. Zo leidt eenzijdige selectie op de
hoeveelheid melk geproduceerd per koe bijna onvermijdelijk tot
minder weerstand tegen ziektekiemen. Om een dier optimaal en niet
maximaal te laten produceren moet deze productie dan ook in balans
zijn met de overige aanleg van het dier.
• Maar ook eenzijdige of onjuiste voeding, houderij of opgroeiomstandigheden kunnen tot storingen in gedrag, reproductie en
gezondheid leiden. Zo leidde het zes maanden houden van kalveren op
uitsluitend kalvermelk tot tongrollen terwijl er geen gras met de tong
vast te pakken was, en schijnherkauwen terwijl het kalf helemaal geen
te herkauwen ruwvoer had gehad. Het leidde ook tot gezondheidsafwijkingen in het verteringsstelsel. Kalveren moeten dan ook tegenwoordig verplicht een minimum hoeveelheid ruwvoer krijgen.
Hoe ver we kunnen gaan met het opvoeren van de productie per dier en
met het beperken van het dier in zijn behoeften en gedragingen zijn
ethische kwesties, waarbij begrippen als «gebruikswaarde» en «eigen
waarde» van een dier een rol spelen. Het wel of niet weiden van koeien is
zo’n ethische kwestie. De indieners van de Initiatiefnota «Wei voor de koe»
zijn van mening dat de eigen waarde van de koe zo zwaar moet wegen dat
koeien weidegang horen te krijgen, omdat dit goed is voor hun welzijn.
Kunnen de indieners een overzicht geven van de verschillende in
Nederland gebruikte stalsystemen en de verschillen van deze stalsystemen voor dierenwelzijn?
Er zijn in Nederland een aantal staltypen in gebruik voor runderen
gehouden voor de melkproductie. Het meest verbreid is de ligboxenstal.
Verder zijn er nog bedrijven met een grup- of aanbindstal en met een
potstal. Sinds een paar jaren wordt er een nieuw stalconcept ontwikkeld;
de vrijloopstal.
Een ligboxenstal is tegenwoordig het meest gangbare huisvestingssysteem voor melkvee in Nederland. Zo’n 95% van de bedrijven heeft een
ligboxenstal. De dieren kunnen in de ligboxenstal vrij rondlopen en zelf
kiezen wanneer ze gaan liggen en eten. De stal bestaat uit een voergang
met aan één of beide zijden een voerhek met daarachter voor de koeien
één of meer lengte-rijen ligboxen. De loopvloer is meestal een roostervloer van hard materiaal. Het rooster dient om de mest ertussen te laten
verdwijnen in de hieronder gelegen mestopslag. Bij een dichte vloer
wordt de mest frequent weggeschoven met een mestschuif of een
mestrobot of met de hand. De liggedeeltes zijn afgeschermd met stangen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

22

zodat op iedere ligplaats één melkkoe kan liggen. Moderne ligboxenstallen (open frontstallen) hebben alleen lage zijmuren, waarover de
koeien naar buiten kunnen kijken en er veel licht en frisse lucht naar
binnenkomt.
Een ligboxenstal heeft een aantal kritische punten wat betreft het
dierenwelzijn, zoals de volgende.
– Het ligbed van een ligbox bestaat meestal uit een matras (soms een
waterbed) met daarop wat zaagsel, zand of stro. Te harde ligbedden
bieden te weinig ligcomfort. Wanneer ligboxen niet goed zijn
uitgevoerd staan koeien moeizamer op en gaan minder soepel liggen
en kunnen de koeien last krijgen van slijt-, druk- en doorligplekken.
– De vloeren zijn voor de koeien om op te lopen dikwijls te hard en vaak
nat en glad, met als gevolg klauw- en pootproblemen. Steeds vaker zie
je dat de vloeren bij ver- en nieuwbouw van rubber worden voorzien.
– De verkeersruimte achter het voerhek en tussen de ligboxen is beperkt
wat het normale onderlinge rangordegedrag negatief beïnvloedt. Dit is
één van de redenen om de dieren te onthoornen, of hoornloze dieren
te fokken, maar daarmee haal je wel de scherpe kantjes van rangordeproblemen af, maar neem je niet de achterliggende oorzaken hiervan
weg.
In een grupstal staan runderen naast elkaar vastgebonden. Achter de
koeien loopt een mestgoot (de grup), waarin de mest en urine wordt
afgevoerd. Minder dan 5% van de Nederlandse melkveebedrijven heeft
nog dit staltype. De bedrijven waar grupstallen nog worden gebruikt, zijn
in de regel klein en hebben meestal geen opvolger. Door het aanbinden
hebben de dieren te weinig bewegingsruimte en minder mogelijkheden
voor sociaal gedrag en huidverzorging. Daar staat tegenover dat
concurrentie en agressie om voer- en ligplaatsen en groepswisselingen
ontbreken.
In de biologische melkveehouderij is de grupstal verboden en geldt voor
bestaande grupstallen een uitfaseringsregeling.
De potstal wordt tegenwoordig als een van de meest diervriendelijke
stallen beschouwd. De koeien kunnen namelijk vrij rondlopen door de
gehele stal en overal liggen waar ze willen. Het liggen en opstaan gaat in
een potstal een stuk vlotter dan in een ligbox. Daarnaast is de ligbedding
zacht. In de stal komt er iedere dag een laag stro bij, zodat de koeien altijd
een droge bedding hebben. De bedding wordt zo steeds hoger opgepot
en wanneer het vee in het voorjaar weer naar buiten mag wordt de mest
uit de stal uitgereden over het land. Klauwproblemen als gevolg van een
harde ondergrond komen in dit staltype dan ook niet voor. Ook druk-,
slijt-, en doorligplekken, zoals in een ligboxenstal vaak wordt waargenomen als gevolg van de krappe, harde ligboxen, komen hier zelden voor.
En omdat er geen smalle gangen of dode hoeken zijn zoals in een
ligboxenstal kunnen de dieren elkaar in het kader van de onderlinge
rangorde goed ontwijken.
Relatief nieuw is de vrijloopstal. Hierin zijn geen ligboxen verwerkt en
kunnen koeien vrij rondlopen en liggen waar ze zelf willen. Hiermee lijkt
de vrijloopstal op de potstal, maar in een vrijloopstal hoeft de bedding
niet opgehoogd te worden. Er zijn in een vrijloopstal verschillende typen
bodems of vloeren mogelijk. Deze typen worden onderverdeeld in
composteren, absorberen en draineren. In composterende bodems
verdampt het vocht. Bodemmaterialen kunnen houtsnippers, verse
compost, dikke fractie mest of combinaties hiervan zijn. Bij absorberende
bodems worden materialen gebruikt als GFT compost, compost snoeiafval, gedroogde bagger, stro en olifantsgras. Stikstof wordt in deze
bodem vastgehouden of organisch gebonden. Drainerende bodems zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

23

gemaakt van kunststofvloeren of bestaan uit een laag zand. In deze
bodems wordt mest en urine van elkaar gescheiden (Zevenbergen, 2007;
Vrijloopstallen, 2013). In een (compost-)vrijloopstal is meer ruimte per
koe, namelijk min. 20m2, om te voorkomen dat de bodem niet te nat
wordt.
De vrijloopstal scoort van deze qua dierenwelzijn het best. De dieren
liggen op een comfortabel bodem en hebben veel ruimte, met als gevolg
veel minder klauw-, poot-, huid- en rangordeproblemen16.
In uw initiatiefnota schetst u het belang van de hogere prijs voor
weidemelk maar zonder de impact van weidegang op deze huidige
meerprijs te schetsen. Welke gevolgen verwachten de indieners van een
verplichting op de meerprijs?
De indieners verwijzen graag door naar de antwoorden op soortgelijke
vragen van de leden van de VVD fractie en de leden van de PvdA fractie.
Weidegang in de wet
Kunnen de indieners een inschatting geven van de kosten die de
melkveehouderijsector zou moeten maken om te voldoen aan verplichte
weidegang? Bent u voornemens om ook flankerende maatregelen te
nemen? Zo ja, welke?
Weidegang is in bijna alle gevallen economisch voordeliger voor de boer
dan stalmelk. Of een melkveehouder enkele investeringen moet doen om
zijn bedrijf geschikt te maken voor beweiding, hangt af van de specifieke
situatie op de boerderij en de keuzes die de melkveehouder in het
verleden gemaakt heeft. Slechts 1,4% a 1,9% van de melkveehouders
heeft in het geheel geen huiskavel of bedrijfshuiskavel, waardoor
weidegang per definitie onmogelijk is. (Zie antwoorden op soortgelijke
vragen van de leden van de VVD fractie en de leden van de PvdA fractie.)
Zij komen in aanmerking voor een ontheffing, maar mogen niet meer
uitbreiden tenzij weidegang daarmee mogelijk gemaakt wordt. De
indieners stellen geen flankerende maatregelen voor maar de Staatssecretaris heeft in zijn brief (Kamerstuk 34 313 nr. 4) een aantal maatregelen
aangekondigd ter bevordering van weidegang zoals deskundigheidsbevordering, stimuleren vroeg weiden, de fiscale instrumenten MIA/ Vamil
en gesprekken met de provincies. De indieners zijn blij met deze maatregelen die zij zien als maatregelen die ondersteunend zijn aan de
voorstellen uit de initiatiefnota.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de indieners niet verschillende vormen van weidegang voor ogen hebben, zodat meer melkveehouders hiermee uit de voeten kunnen? Wat te doen voor bedrijven met
een kleine huiskavel?
Bij de invoering van weidegang voor koeien in de Wet dieren willen de
initiatiefnemers bestaande melkveehouders, waarbij weidegang niet
mogelijk is, ontzien. Voor boeren met een klein huiskavel kan een
uitzonderingsbepaling nader uitgewerkt worden, waarbij koeien bij
toerbeurt geweid kunnen worden en waarbij het aantal dagen uitgebreid
wordt door het weideseizoen te verlengen. Een lang weide seizoen kan
een oplossing bieden voor deze gevallen. De Staatssecretaris heeft in zijn
brief (Kamerstuk 34 313 nr. 4) een regeling aangekondigd waarbij vroeg
weiden (voor circa 15 april)stimuleert.

16

E.V. Nijhof, An alternative in accommodation for the Dutch dairy cow: comparing the cubicle
stall with the compost barn, Faculteit Diergeneeskunde, Universiteit van Utrecht, maart 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

24

Kunt u aangeven hoe een stelsel van verplichte weidegang praktisch
gehandhaafd zou moeten worden door de overheid? Kunt u daarbij ook
een inschatting maken van de financiële kosten voor de borging en
handhaving van weidegang door de overheid?
De indieners verwijzen graag door naar de antwoorden op soortgelijke
vragen van de leden van de VVD fractie en de leden van de PvdA fractie.
Kunt u toelichten waarom u kiest voor een verplichting in plaats van
stimulering zoals voorgesteld door het Louis Bolk instituut en wetenschappers van Wageningen Instituut bij het rondtafelgesprek op 29 juni
jl.? Verwacht u dat het van bovenaf opleggen negatief doorwerkt bij het
ondernemerschap ten aanzien van weidegang bij melkveehouders? Zo
nee, waarom niet?
De indieners verwijzen graag door naar de antwoorden op soortgelijke
vragen van de leden van de VVD fractie en de leden van de PvdA fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met belangstelling kennisgenomen van voorliggende initiatiefnota over het
verplichten van weidegang voor koeien. De leden van de PvdD-fractie
strijden al jaren voor een wettelijke verplichting voor weidegang voor
koeien. In 2013 riep de motie Thieme cs. (Kamerstuk 33 400-XIII, nr. 103)
de regering op om weidegang te verplichten. Deze motie werd destijds
helaas verworpen. De leden danken de initiatiefnemers voor de geleverde
inspanning om deze nota tot stand te brengen. Naar aanleiding daarvan
brengen zij de enige vragen en op- en aanmerkingen naar voren.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie sluiten zich aan bij de
argumenten die door de initiatiefnemers worden aangehaald dat
weidegang beter is voor het dierenwelzijn, de diergezondheid, het milieu
en dat weidegang tevens economische voordelen schept. Zij zijn het met
de initiatiefnemers eens dat het noodzakelijk is om weidegang tot de
norm te verheffen en dit wettelijk te verankeren.
De indieners danken de leden van de Partij voor de Dieren voor de
uitgesproken steun.
Deze leden merken op dat met de initiatiefnota Wei voor koe er nog steeds
een aanzienlijk aantal koeien is die nooit de wei in zal komen en gedoemd
is tot levenslange opsluiting op stal.
De indieners wijzen er op dat slechts 1,4 a 1,9% van de melkveehouders in
het geheel geen huiskavel of bedrijfshuiskavel heeft, waardoor weidegang
per definitie onmogelijk is. Zij verwachten dat het aantal ontheffingshouders dus zeer beperkt zal zijn en dat op lange termijn met voorliggend
voorstel, uiteindelijk alle koeien zullen weiden.
De initiatiefnemers geven in hun nota namelijk de ruimte voor
megastallen om een ontheffing te krijgen. Megastallen leiden tot verdere
industrialisering van de melkveehouderij en hebben een negatieve impact
op het landschap, milieu, dierenwelzijn en klimaat. De leden van de
PvdD-fractie vinden dat alle koeien recht hebben op weidegang en merken
op dat een ontheffing, juist bij megastallen, niet op zijn plaats is. Waarom
hebben de initiatiefnemers er niet voor gekozen om binnen de initiatiefnota te kiezen voor een overgangstermijn die ondernemers van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

25

megastallen de gelegenheid biedt om hun bedrijfsvoering om te zetten of
eventueel te stoppen?
De initiatiefnemers doen in hun nota geen uitspraak over megastallen. Dat
is volgens hen een separate kwestie, en voorstellen hiertoe zullen zij met
belangstelling bezien. Wel is het zo dat in de CBS statistieken is aangetoond dat grotere melkveebedrijven minder vaak aan weidegang doen
dan kleinere. Voorliggend voorstel betreft weidegang voor alle bedrijven,
ongeacht hun grootte. Een beperkte groep waarbij weidegang niet
mogelijk is, komt in aanmerking voor een ontheffing. Deze ontheffingshouders komen niet meer in aanmerking voor nieuwe vergunningen voor
uitbreidingen, tenzij weidegang hiermee mogelijk gemaakt wordt.
Hiermee zal de beperkte groep ontheffingshouders op een natuurlijke
manier slinken tot nul.
Verder merken de leden van de PvdD-fractie op dat de initiatiefnemers in
hun initiatiefnota aansluiten op de norm van de melkvee-industrie,
namelijk 6 uur weiden per dag op 120 dagen per jaar. De leden constateren dat dit «luchten» van koeien in schril contrast staat met het 11 uur
weiden per dag op 181 dagen per jaar wat in 2006 nog het gemiddelde
was. Waarom hebben de initiatiefnemers in hun initiatiefnota niet gekozen
voor het uitbreiden van weidegang qua uren en dagen? Immers, het
uitbreiden van de duur van weiden zorgt voor een lagere ammoniakemissie, een betere koegezondheid en een hoger koeienwelzijn. Graag
een reactie.
Indieners vinden de norm van 120 dagen 6 uur beweiden het minimum.
Zij zien liever langere beweiding. Zij hebben echter willen aansluiten bij
de bestaande standaarden en definities in de sector. Ze juichen toe dat de
Staatssecretaris een stimuleringsmaatregel heeft aangekondigd ten bate
van vroeg beweiden.
De initiatiefnemers zien een rol voor de overheid, namelijk om een
minimum standaard vast te stellen. Zij zien echter ook een rol voor
initiatieven uit de markt. 120 Dagen 6 uur weidegang is wat betreft de
initiatiefnemers de bodem die de overheid in de markt moet leggen. Op
de wat langere termijn verwachten de initiatiefnemers dat bestaande
onderscheidende marktconcepten meer kansen en een betere positie in de
markt zullen krijgen en dat de sector aanvullende onderscheidende
marktconcepten zal ontwikkelen. Daarbij denken wij bijvoorbeeld aan
melk waarbij de koeien maximaal weiden, kalf-bij-de-koe-melk of
weidevogel melk. Dit laatste concept is reeds ontwikkeld en recent
gelanceerd. Als weidemelk in de toekomst de standaard is, zullen
dergelijke nieuwe concepten makkelijker van de grond komen en
makkelijker een meerprijs in de markt kunnen vinden. Daarmee is niet
alleen de minimum norm omhoog gekrikt, maar zullen ook de beste van
de klas, hun producten beter in de markt kunnen zetten of nieuwe
concepten ontwikkelen.
II Antwoord / Reactie van de initiatiefnemers
III Volledige agenda
Initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer Kaya
over Wei voor de koe. Initiatiefnota d.d. 08-10-2015, Tweede Kamerlid,
H.P.J. van Gerven (SP) (Kamerstuk 34 313, nr. 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 313, nr. 7

26