6
Evaluatie verkiezingen
Aan de orde is het VAO Evaluatie verkiezingen (AO d.d.
13/11).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Taverne, Schouw
en Van Raak. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 26 (33268).

De voorzitter:
Gelukkig is de minister er nog. In dit VAO geef ik nu toch
echt als eerste het woord aan de heer Taverne voor de VVDfractie.

De heer Klein (Klein):
Het is een heel sympathieke motie, maar moet het woord
"partijen" niet vervangen worden door "lijsten"? Partijen
kunnen namelijk niks doen, het gaat om lijsten die op een
gegeven moment ingediend worden en verbonden worden.
Daarom heet het ook "lijstverbinding".

De heer Taverne (VVD):
Voorzitter. Op 13 november voerde de Kamer een algemeen
overleg met de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over verkiezingsaangelegenheden en
de afgelopen verkiezingen. Daarin kwam een onderwerp
op, namelijk lijstverbindingen en de al langer bestaande
wens van de VVD om die af te schaffen. Dit onderwerp
kwam ook in 2013 aan de orde tijdens een debat met de
minister over Kieswetaangelegenheden. Bij die gelegenheid
heeft de minister de Kamer toegezegd, informatie aan de
Raad van State te vragen. Dat heeft hij gedaan en daar
hebben we het resultaat van gekregen. Op dat advies
baseert de minister zijn oordeel dat lijstverbindingen moeten blijven bestaan. De VVD vindt dat je in de informatie
van de Raad van State ook goede argumenten kunt vinden
om juist van lijstverbindingen af te komen. Om die reden
dien ik de volgende motie in.

De heer Taverne (VVD):
Strikt genomen heeft de heer Klein gelijk. De Kieswet
spreekt over lijsten en niet over partijen. Ik neem de suggestie van de heer Klein graag ter harte.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de huidige Kieswet het politieke partijen
mogelijk maakt om lijstverbindingen (lijstencombinaties)
aan te gaan;
overwegende dat het oorspronkelijke doel van lijstverbindingen, te weten het bijdragen aan verdere bundeling van
politieke partijen, uit het zicht is verdwenen en dat nu het
hoofddoel is het behalen van extra zetelwinst;
overwegende dat door het aangaan van lijstverbindingen
uitgebrachte stemmen op een partij bij andere partijen
terecht kunnen komen;
van mening dat uitgebrachte stemmen in beginsel terecht
moeten komen bij die partij die de stemmen ook daadwerkelijk heeft gekregen;
verzoekt de regering, de mogelijkheid tot het aangaan van
lijstverbindingen bij verkiezingen af te schaffen, en de
Tweede Kamer zo spoedig mogelijk een wetsvoorstel ter
zake voor te leggen,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Evaluatie verkiezingen

De voorzitter:
Dan wordt de motie dus aangepast. Dat zal leiden tot een
gewijzigde motie, zeg ik tegen de heer Taverne. Hij moet
dus nog iets doen.
Ik kijk naar de minister. Ik hoop dat hij de motie snel krijgt,
want dan kan hij reageren.

Minister Plasterk:
Het dictum van deze motie is zo helder dat ik ook in staat
ben om erover te adviseren zonder dat deze ter hand is
gesteld. Het zal niemand verbazen dat de fractie van de
VVD met deze motie komt. Ik heb begrepen dat het onderdeel is van het verkiezingsprogramma van de VVD. Er zijn
niet bij andere gelegenheden, bijvoorbeeld bij het regeerakkoord, afspraken over gemaakt. Het is dus zeer begrijpelijk
dat de VVD dit voorstel doet. Ik heb bij een eerdere gelegenheid voorgesteld om eerst een advies te vragen aan de
Raad van State. Het advies van de Raad van State is dat het
allebei zou kunnen, dat het rechtstatelijk zou zijn om lijstverbindingen wel toe te staan maar ook om ze niet toe te staan.
Het is een knoop die uiteindelijk politiek moet worden
doorgehakt. Er zijn drie redenen waarom het toch mijn
voorkeur heeft om de mogelijkheid voor lijstverbindingen
niet af te schaffen. Allereerst zie ik het als een arrangement
dat aan de kiezers wordt geboden. Kiezers hebben namelijk
de ruimte om te zeggen: ik steun partij A, maar mocht mijn
stem bij het verdelen van de restzetels niet ten goede komen
aan die partij, dan weet ik dat die ten goede zou kunnen
komen aan de verwante partij B en dat heb ik liever dan dat
mijn stem ten goede komt aan partij X, Y of Z. Dat is een
arrangement waar kiezers iets aan hebben.
In de tweede plaats wordt het door politieke partijen kennelijk op prijs gesteld, want in de afgelopen jaren hebben veel
politieke partijen hun lijsten aan elkaar verbonden. Ook
D66, die deze motie heeft ondertekend, heeft dat gedaan,
niet bij de laatste Europese verkiezingen, maar bij de verkiezingen daarvoor. Bij eerdere gelegenheden heeft de VVD
dat ook gedaan. Op zichzelf is het overigens heel legitiem
om de mogelijkheid van een lijstverbinding te gebruiken
en om tegelijkertijd het standpunt te hebben dat die uitein-

3 december 2014
TK 32

32-6-1

delijk zou moeten worden afgeschaft. Het is dus geen kritiek.
Ik signaleer echter dat er kennelijk bij politieke partijen de
behoefte is geweest om dat te doen. Kiezers weten dat,
want het wordt vaak als onderdeel van de campagne duidelijk gemaakt aan kiezers. Bovendien staat het op het stembiljet. Kiezers die op de ChristenUnie stemmen, weten dat
die lijst wellicht verbonden is aan de SGP en dat hun stem,
als er nog een restzetel te verdelen is, eerder bij die partij
terecht zal komen, dan bij een andere partij.
Er is nog een derde reden. Bij het stelsel van het verdelen
van lijstzetels speelt het gewogen gemiddelde een rol en
hebben grotere partijen een grotere kans om een restzetel
in de wacht te slepen dan kleine partijen. Dat effect wordt
door de mogelijkheid van lijstverbindingen verminderd.
Dat is uiteindelijk een kwestie van weging. Je kunt immers
ook van mening zijn dat dit juist een beoogd of onvermijdelijk effect is, of een neveneffect. Hoe dan ook, ik vermeld
daar wel bij — en ik probeer het stelsel als geheel te bekijken, los van partijpolitieke voorkeuren — dat het in het
nadeel van kleine partijen zou zijn als dit zou gebeuren. Ik
heb begrip voor de motie, maar alles overziend, moet ik
haar toch ontraden.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
De stemming over de motie zal dinsdag plaatsvinden. Ik
dank de minister voor zijn komst naar de Kamer.
Voorzitter: Van Raak

Tweede Kamer

Evaluatie verkiezingen

3 december 2014
TK 32

32-6-2