Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 191

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2020
Met de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) is
sinds maart 2020 een groot aantal zelfstandigen geholpen. Gemeenten
hebben met vereende krachten in zeer korte tijd de regeling ten uitvoer
gebracht. Voor de uitvoering is dat een grote opgave geweest. Om de
aanvragen snel te verwerken, hebben veel gemeenten een digitaal
aanvraagproces opgezet. SZW, VNG en Divosa hebben hierbij ondersteuning geboden met onder meer handreikingen, Toolkits en modelaanvraagformulieren. Bij mijn reguliere gesprekken met de gemeenten over
de uitvoering, zijn verschillen naar voren gekomen tussen de uitvoering
en de wettelijke vereisten van de Tozo. Met deze brief informeer ik uw
Kamer over twee van deze kwesties en hoe gemeenten worden geacht
hiermee om te gaan. Tevens ga ik in op een motie van uw Kamer over het
vervroegen van de aanvraagdatum Tozo1.
Graag informeer ik uw Kamer over de balans tussen snelheid van
handelen, zorgvuldigheid in de verwerking en de wens tot rechtmatige
besteding van Tozo-middelen door gemeenten.
Identificatie
Een evidente en fundamentele eis in de uitvoering van de sociale
zekerheid, is dat de uitkering terechtkomt bij degene die er recht op heeft.
Het is derhalve essentieel om met zoveel mogelijk zekerheid vast te stellen
dat de aanvrager tot de zogenaamde kring der rechthebbenden behoort.
Belangrijk is dat de aanvrager is wie hij zegt dat hij is. Een aantal (grote)
gemeenten heeft bij de Tozo de identiteit van de aanvrager vastgesteld via
DigiD. Aan de hand van de DigiD registratie en veelal in combinatie met
inzage in de Basisregistratie Personen (BRP) of Suwinet hebben deze
gemeenten onder meer woonplaats en verblijfsstatus gecontroleerd. Deze
keuze is gemaakt omdat de Tozo onder hoge druk en in korte tijd moest
worden verstrekt en vrijwel altijd op afstand en digitaal is aangevraagd.
Volgens de regels in de Participatiewet (artikel 17, derde lid) dient het

kst-35420-191
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 191

1

college de identiteit van aanvragers vast te stellen aan de hand van een
geldig identiteitsbewijs zoals een paspoort of identiteitskaart. Omdat de
Tozo gebaseerd is op de Participatiewet, geldt deze eis ook voor de Tozo.
Deze gemeenten hebben de identiteit van de aanvrager dus wel vastgesteld, maar formeel niet volgens de regels van de Participatiewet. In de
afwegingen van de risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik is het risico
op identiteitsfraude met de Tozo door deze werkwijze als laag ingeschat.
Het ontbreken van een geüploade kopie van een identiteitsbewijs
verhoogt het restrisico beperkt. Ik benadruk hierbij graag dat de Participatiewet is ontwikkeld met het oog op persoonlijk contact met de aanvrager.
Aanvragers worden immers gevraagd om naar het loket te komen om ook
het gesprek rondom re-integratie te kunnen starten. Het persoonlijk
identificeren met een identiteitsbewijs ligt daarbij meer in de rede, dan bij
een aanvraag die op afstand wordt gedaan. Wel kunnen de ervaringen in
de Tozo leiden tot nieuwe overwegingen over het toekomstig gebruik van
digitale identificatie bij het aanvraagproces van de Participatiewet en het
gewenste beveiligingsniveau daarbij.
Ik acht het, gelet op de druk op de uitvoering en bovenstaande afweging,
niet realistisch om van gemeenten te verwachten dit formele gebrek te
herstellen. Gemeenten kunnen volstaan met raadpleging van DigiD indien
de identificatie gecombineerd is met controle in BRP of Suwinet. Ik heb
daarom besloten deze onrechtmatigheid, voor zover die zich voordoet ten
aanzien van onder Tozo 1, 2 en 3 (maart 2020 tot en met maart 2021)
verstrekte uitkeringen en leningen, op basis van de hardheidsclausule in
de Tozo toch te vergoeden. Voor toekomstige Tozo 4 (april 2021 tot en met
juni 2021) aanvragen worden gemeenten wel gevraagd (kopieën van)
identiteitsbewijzen te controleren, om daarmee te voldoen aan de
Participatiewet. Vanwege de omvang van de Tozo en het feit dat het om
een aantal grote gemeenten gaat, leidt mijn besluit tot vergoeding
automatisch tot een substantiële onrechtmatigheid in het jaarverslag van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid die naar schatting
kan oplopen tot 1 miljard euro. Dit houdt echter niet in dat er hier sprake
is van op grote schaal onterecht verstrekte uitkeringen. De onrechtmatigheid heeft betrekking op het administratieve proces van verantwoording, waarbij in dit geval niet is voldaan aan de wettelijke eis dat de
identiteit wordt vastgesteld aan de hand van een geldig identiteitsbewijs.
Recht op Tozo in relatie tot aanspraak op studiefinanciering
Een tweede kwestie betreft de aanspraak op studiefinanciering van
ondernemers jonger dan 27 jaar die niet studeren. Op grond van artikel 13
van de Participatiewet hebben jongeren tot 27 jaar geen recht op
algemene bijstand, indien zij onderwijs kunnen volgen en daarmee
aanspraak zouden kunnen maken op studiefinanciering. Omdat de Tozo
op de Participatiewet is geënt, geldt dit ook voor de Tozo. In het modelaanvraagformulier dat door SZW, VNG en Divosa beschikbaar is gesteld
en dat gemeenten hebben gebruikt om snel hun eigen aanvraagprocessen
op te zetten, is niet gevraagd of zij eventueel aanspraak op studiefinanciering zouden kunnen maken.
Bij de beoordeling van het recht op Tozo tot 1 oktober 2020 zijn jonge
ondernemers tot 27 jaar die geen onderwijs volgen en dientengevolge
geen studiefinanciering ontvangen, derhalve door veruit de meeste
gemeenten niet beoordeeld op hun mogelijkheden om onderwijs te gaan
volgen en als gevolg daarvan hun mogelijke aanspraak op studiefinanciering. Dat houdt in dat de betreffende jongeren Tozo toegekend hebben
gekregen. De reden hiervan is uitvoeringstechnisch van aard, omdat de
capaciteit voor een dergelijke arbeidsintensieve, individuele beoordeling
van de individuele omstandigheden van deze jonge ondernemers op dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 191

2

moment niet bij gemeenten beschikbaar was en nog steeds niet is. Los
hiervan vind ik het niet redelijk om jonge ondernemers in deze periode
tijdelijk naar het onderwijs te verwijzen, omdat zij immers niet werkloos
zijn en hun aandacht primair moeten richten op continuering en eventueel
aanpassing van hun bedrijf tijdens deze coronacrisis. Mijn ministerie is in
gesprek met accountants om te voorkomen dat er voor gemeenten
problemen ontstaan bij de rechtmatigheidscontroles.
Ik hecht eraan dat de Tozo zoveel mogelijk rechtmatig en uniform door
gemeenten wordt uitgevoerd. De grondslag van de Tozo, artikel 78f van de
Pw, staat afwijking van artikel 13 van de Participatiewet niet toe. Om die
reden wordt de Participatiewet tijdelijk gewijzigd, voor de resterende duur
van de Tozo (dus met ingang van 1 oktober 2020 tot 1 juli 2021), waarbij
de uitsluitingsgrond ten aanzien van jongeren tot 27 jaar die zouden
kunnen studeren en daardoor aanspraak zouden kunnen maken op
studiefinanciering (artikel 13, tweede lid, onderdeel c, aanhef en subonderdeel 2, van de Participatiewet) buiten toepassing wordt verklaard voor
de Tozo. De nota van wijziging hiervoor heb ik uw Kamer op 6 november
2020 doen toekomen.1
Ik heb gemeenten gevraagd te anticiperen op de wetswijziging.
Vervroegen aanvraagdatum Tozo 1
Met de motie van de leden Van Weyenberg en Tielen2 werd het kabinet
verzocht om in overleg met gemeenten te treden om te waarborgen dat
zelfstandigen die per april of mei de Tozo 1 hadden aangevraagd, alsnog
de gelegenheid kregen om deze aanvraag per maart te laten ingaan. Deze
motie is besproken met VNG en Divosa. In de handreiking Tozo hebben
SZW, VNG en Divosa gemeenten opgeroepen om coulant om te gaan met
een verzoek om de aanvraagdatum van Tozo 1 te vervroegen van
ondernemers die minder dan drie maanden gebruikmaken van de
aanvullende uitkering. Deze oproep heeft mijn voorganger ook gedaan in
de Gemeentenieuwsbrief van SZW. Uit gesprekken met VNG en Divosa
blijkt dat er geen signalen zijn dat dit vraagstuk nog speelt.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
B. van ’t Wout

1
2

Kamerstuk 35 557, nr. 9.
Kamerstuk 35 473, nr. 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 191

3