Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3797

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 oktober 2023
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 6 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling visie klimaat en veiligheid (Kamerstuk 22 112, nr. 3794)
Fiche: Speelgoedverordening (Kamerstuk 22 112, nr. 3795)
Fiche: Richtlijn Business in Europe: Framework for income taxation
(Kamerstuk 22 112, nr. 3796)
Fiche: Wijziging Verordening Europese statistiek
Fiche: Richtlijn bodemmonitoring en veerkracht (Kamerstuk 22 112,
nr. 3798)
Fiche: Richtlijn tot wijziging minimumnormen slachtoffers strafbare feiten
(Kamerstuk 22 112, nr. 3799)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-22112-3797
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

1

Fiche: Wijziging Verordening Europese statistiek
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad
tot wijziging van verordening (EG) nr. 223/2009 betreffende de
Europese statistiek
b) Datum ontvangst Commissiedocument
10 juli 2023
c) Nr. Commissiedocument
COM (2023) 402
d) EUR-lex
https://eur-lex.Europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52023PC0402
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
SWD (2023) 240 https://eur-lex.Europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52023SC0240
SEC (2023) 269 https://eur-lex.Europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/
?uri=PI_COM:SEC(2023)269
f) Behandelingstraject Raad
Raad Algemene Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
h) Rechtsbasis
Artikel 338, lid 1 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie (VWEU)
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Verordening (EG) nr. 223/20091 is het bestaande rechtskader voor de
ontwikkeling, productie en verspreiding van Europese statistieken.
Op dit moment worden gegevens voor de productie van Europese
statistieken voor het merendeel ingewonnen door middel van traditionele
bronnen, zoals enquêtes en administratieve bestanden. Digitalisering
verandert de manier van het inwinnen van gegevens. Het doel van dit
voorstel is om het Europees statistisch systeem2 (hierna: ESS) toekomstbestendig te maken en beter in staat te stellen het aanwezige potentieel
van de digitalisering te benutten. In dat kader stelt de Commissie voor een
aantal nieuwe wettelijke bepalingen te introduceren en een aantal
bestaande aan te passen.
Ten eerste creëert de Commissie met dit voorstel een nieuw juridisch
kader waarmee het ESS private gegevenshouders kan verplichten onder
voorwaarden gegevens te verstrekken. Het gaat in dit geval om situaties
waaronder gegevens op geen andere manier kunnen worden verkregen,
1
2

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32009R0223.
Het Europees statistisch systeem (ESS) is een samenwerkingsverband tussen de communautaire statistische instantie, te weten de Commissie (Eurostat), en de nationale instituten voor de
statistiek (NSI) en andere nationale instanties die in elke lidstaat voor de ontwikkeling,
productie en verspreiding van Europese statistieken verantwoordelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

2

zoals op basis van enquêtes en registraties, of wanneer hergebruik van
reeds verzamelde gegevens kan leiden tot een aanzienlijke vermindering
van de administratieve lastendruk. De desbetreffende gegevens kunnen
uitsluitend voor de ontwikkeling en productie van Europese statistieken,
onder toepassing van een hoog niveau van veiligheid, vertrouwelijkheid
en privacy, worden gebruikt. Daarnaast moet het doel duidelijk zijn
onderbouwd en voldoen aan het beginsel van dataminimalisatie3 alsmede
evenredig zijn voor wat betreft de reikwijdte en de mate van detail.
Indien aan de hierboven genoemde voorwaarden is voldaan kan het
nationale bureau voor de statistiek of de Commissie (Eurostat) (hierna:
Eurostat) een verzoek indienen bij de private gegevenshouder om de
benodigde gegevens te verstrekken. Het voorstel introduceert verschillende regels voor de uitvoering van het verzoek. Zo moet er eerst een
dialoog tussen de belanghebbende partijen plaatsvinden. In het geval dat
er binnen drie maanden na het indienen van het verzoek op basis van de
dialoog geen overeenstemming kan worden bereikt over het verstrekken
van de gegevens, kan het betrokken nationale bureau voor de statistiek of
Eurostat, de benodigde gegevens van de betrokken private gegevenshouder op basis van een besluit opeisen.
Daarnaast wordt het mogelijk gemaakt dat de private gegevenshouder
voor een vergoeding in aanmerking kan komen in verband met de
voorbereiding voor het ter beschikking stellen van de gegevens. Deze
vergoeding mag niet hoger zijn dan de marginale kosten van de
benodigde voorbereidingen voor het beschikbaar stellen van de
gegevens. De verordening regelt vervolgens dat de lidstaten en de
Commissie geldboetes aan private gegevenshouders kunnen opleggen, in
het geval die opzettelijk of uit onachtzaamheid nalaten de bij een besluit
gevraagde gegevens aan de nationale statistische bureaus en de Eurostat
te verstrekken of onjuiste, onvolledige of misleidende gegevens
verstrekken.
Ten tweede stelt de Commissie de introductie voor van een nieuwe
systematiek «statistische respons op crises». Deze voorziet erin dat het
ESS in geval van crises en op basis van geactiveerde noodmechanismen4
van de Unie, door Eurostat op EU-niveau uitgevoerd, tijdelijk, snel en
gecoördineerd statistieken kan produceren om te reageren op dringende
informatiebehoeften voor de maximale duur van twee jaar. De nationale
bureaus voor de statistiek kunnen besluiten aan deze tijdelijke statistische
acties deel te nemen.
Ten derde wordt er een nieuwe systematiek met betrekking tot «ontwikkeling van Europese statistieken» geïntroduceerd. Als onderdeel van een
gezamenlijke inspanning van het ESS kunnen hiermee Europese
statistieken op specifieke gebieden worden ontwikkeld. Met instemming
van de nationale bureaus voor de statistiek publiceert de Eurostat deze

3

4

Dit houdt in dat je als organisatie niet meer gegevens mag verzamelen dat strikt noodzakelijk
voor het beoogde doel.
Richtlijn 2001/55/EG van de Raad van 20 juli 2001 betreffende minimumnormen voor het
verlenen van tijdelijke bescherming in geval van massale toestroom van ontheemden en
maatregelen ter bevordering van een evenwicht tussen de inspanning van de lidstaten voor de
opvang en het dragen van de consequenties van de opvang van deze personen;
Verordening (EU) 2022/2372 van de Raad van 24 oktober 2022 betreffende een kader van
maatregelen ter waarborging van de levering van in een crisissituatie relevante medische
tegenmaatregelen in geval van een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid op
Unieniveau;
Verordening (EU) 2022/2578 van de Raad van 22 december 2022 tot vaststelling van een
marktcorrectiemechanisme om de burgers van de Unie en de economie te beschermen tegen
buitensporig hoge prijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

3

statistieken. De verordening regelt vervolgens nieuwe definities en een
aanpassing van bestaande definities, zoals bijvoorbeeld «crisis»,
«hergebruik van gegevens» en «gebruik voor statistische doeleinden» op
basis waarvan de nationale bureaus voor de statistiek, Europese statistieken samenstellen. Verder schrijft de verordening voor dat het voor
Eurostat mogelijk wordt toegang te krijgen tot de relevante gegevens en
metagegevens uit databanken en interoperabiliteitssystemen die worden
beheerd door organen en agentschappen van de Unie.
Tevens legt de verordening nieuwe verplichtingen op aan de nationale
bureaus voor de statistiek en de Commissie (Eurostat) met betrekking tot
het hergebruik van gegevens die door de private gegevenshouders ter
beschikking zijn gesteld. Zo mogen deze gegevens uitsluitend voor
statistische doeleinden worden gebruikt en moeten er maatregelen
worden genomen om de vertrouwelijkheid en bedrijfsgeheimen te
beschermen. Tegelijkertijd moeten zij technische en organisatorische
maatregelen nemen om de rechten en vrijheden van betrokkenen te
waarborgen.
Ook nieuw in het onderhavige voorstel is dat gegevens tussen de
nationale bureaus voor de statistiek onderling en tussen de nationale
bureaus voor de statistiek en Eurostat verplicht moeten worden gedeeld.
Deze verplichting is van toepassing in het geval een nationaal bureau voor
de statistiek of Eurostat voor statistische doeleinden om gegevens
verzoekt.
Bovendien is nieuw dat de verordening de mogelijkheid creëert dat de
nationale bureaus voor de statistiek taken op zich kunnen nemen die een
bijdrage zouden kunnen leveren aan de nationale datastrategieën.
Opgesomd wordt in welke gevallen zoals bijvoorbeeld de integratie en
interoperabiliteit van data evenals andere taken en functies die zijn
vastgelegd in de Datagovernanceverordening5.
b) Impact assessment Commissie
De Commissie constateert in haar effectbeoordeling dat de Europese
statistieken niet tijdig, frequent, gedetailleerd en kostenefficiënt genoeg
zijn. De statistische instanties hergebruiken niet op een duurzame manier
de nieuwe en innovatieve gegevensbronnen die ontstaan als nevenproducten van digitale diensten. Daarnaast geeft de Commissie verder aan
dat het Europees statistische systeem onvoldoende reageert op dringende
informatiebehoeften in tijden van crises. De genoemde tekortkomingen
wordt door de Commissie als een probleem op EU-niveau gezien, omdat
de bestaande verordening niet voorziet in het mandaat om het probleem
te aan te pakken.
De Commissie heeft als antwoord op de geconstateerde problemen in
totaal drie verschillende beleidsopties onderzocht. De zogeheten nuloptie
zou het handhaven van de status quo betekenen en niet leiden tot een
wijziging van de bestaande verordening. De eerste optie betreft een
doelgerichte wijziging van de verordening met als doel om rechtszekerheid te bieden en zowel de gegevenshouders als het Europees
statistisch systeem in staat te stellen gebruik te maken van de mogelijkheden die de digitale technologie biedt alsmede met de passende
instrumenten die hen in staat stellen snel en gecoördineerd te reageren
op dringende behoeften van gebruikers in tijden van crisis. De tweede
optie betreft een wijziging van de verordening die ambitieuzer zou zijn
5

Verordening (EU) 2022/868 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2022 betreffende Europese datagovernance en tot wijziging van Verordening (EU) 2018/1724 (Datagovernanceverordening).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

4

dan de eerste optie voor wat betreft het opleggen van verplichtingen aan
de gegevenshouders en de nationale statistische instanties in de lidstaten
van de EU.
Volgens de Commissie heeft de eerste optie de voorkeur omdat deze het
meest wenselijk is, omdat deze onder meer maatregelen bevat met
betrekking tot het waarborgen van een duurzaam gebruik van digitale
gegevensbronnen voor Europese statistieken. Hiermee wordt een
mechanisme voorgesteld waarmee private gegevenshouders verplicht
kunnen worden gegevens waarover zij beschikken te verstrekken voor de
ontwikkeling en productie van Europese statistieken.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
In Nederland is de taak voor de statistische informatievoorziening van
overheidswege geregeld in de Wet op het Centraal Bureau voor de
Statistiek6 (CBS-wet). Het CBS voert deze taak uit met als doel vergelijkbare en betrouwbare statistieken te produceren en deze te publiceren.
Statistieken spelen een essentiële rol in onder andere de beleidsvorming
en het evalueren van het uitgevoerde beleid. In artikel 4 van de CBS-wet is
geregeld dat het CBS op nationaal niveau belast is met de productie van
Europese statistieken. Het kabinet onderschrijft de noodzaak voor
vergelijkbare, en betrouwbare statistische gegevens voor de beleidsvorming en het monitoren van de voortgang van de uitvoering van de
taken van de Unie die voortkomen uit de verschillende Europese
beleidsgebieden. In dat kader zijn volgens het kabinet kwalitatief
hoogwaardige Europese statistieken in de EU essentieel. Daarnaast is het
kabinet voorstander van het optimaal hergebruik van reeds beschikbare
data. Het hergebruik van reeds beschikbare data kan een bijdrage leveren
aan de kosteneffectiviteit, inclusief een vermindering van informatieverplichtingen voor het bedrijfsleven, omdat gegevens niet of niet langer
meermaals moeten worden ingewonnen. In zijn meerjarenprogramma
2024–20287 heeft het CBS zich tot strategisch doel gesteld de toegang tot
private databronnen noodzakelijk voor de uitvoering van zijn wettelijke
taak te verkrijgen. Dit houdt dus niet in dat het CBS ongelimiteerd toegang
zou willen verkrijgen tot data van private bronhouders; het gaat
uitsluitend om het hergebruiken van gegevens voor de ontwikkeling en
reguliere productie van statistieken, zoals bijvoorbeeld ov-data, data over
mobiele telefonie en data over energiecontracten.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet is overwegend positief over de noodzaak van een wijziging
van de bestaande verordening betreffende de Europese statistiek en
onderschrijft de constatering van de Commissie dat het Europees
statistisch systeem het potentieel van de digitalisering voor de productie
van Europese statistieken op een duurzame manier de nieuwe en
innovatieve gegevensbronnen die ontstaan als nevenproducten van
digitale diensten, maximaal dient te benutten. Het kabinet acht het
reguleren waarbij de nationale bureaus voor de statistiek en Eurostat
onder voorwaarden gegevens kunnen opvragen van private gegevenshouders van belang.

6
7

https://wetten.overheid.nl/BWBR0015926/2022-03-02.
Zie pagina 17 en pagina 18 van het CBS-meerjarenprogramma 2024–2028. Bijlage bij
Kamerstuk 36 200 XIII, nr. 121.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

5

Het kabinet is echter kritisch over de wijze waarop de Commissie in haar
voorstel hier invulling aan wenst te geven. De Commissie introduceert
hiervoor een systematiek met een combinatie van zowel bindende als
niet-bindende voorschriften. Het kabinet onderschrijft het belang van een
wettelijk kader waarbij gegevens voor de productie van Europese
statistieken door private gegevenshouders moeten worden verstrekt,
maar ziet tegelijkertijd een potentieel risico met betrekking tot de
effectiviteit en de uitvoerbaarheid om het gewenste doel van het voorstel
te bereiken, omdat de voorgestelde maatregelen volgens het kabinet
onvoldoende duidelijk zijn. Het kabinet zal inzetten op vereenvoudiging
van de procedures, het bestaan van een duidelijke wettelijke grondslag
voor het opvragen van gegevens van private gegevenshouders en het
opvragen van gegevens van private gegevenshouders verbinden aan de
juiste eisen en waarborgen. Dit acht het kabinet noodzakelijk voor de
reguliere productie van statistiek om de effectiviteit van de verordening te
vergroten.
Bovendien ziet het kabinet een risico op dubbele regimes. Het kabinet
plaatst daarom kanttekeningen over hoe dit voorstel zich verhoudt tot de
bestaande verordening en de aankomende Dataverordening8. Het kabinet
is er geen voorstander van dat in het voorstel een nieuwe systematiek
«statistische respons op crises» wordt geïntroduceerd, omdat deze
overlap tussen bestaande en aankomende EU-wetgeving lijkt te creëren.
Zo komt volgens het kabinet de voorgestelde systematiek nagenoeg
overeen met de reeds in de bestaande verordening vastgelegde mogelijkheden voor de Commissie om in onverwachte situaties in tijdelijke
informatiebehoeften en statistieken te kunnen voorzien. Tevens voorziet
de aankomende Dataverordening er onder meer in dat nationale bureaus
voor de statistiek in geval van uitzonderlijke noodzaak gegevens voor
statistische doeleinden mogen opvragen bij private gegevenshouders.
Ook mogen geïdentificeerde specifieke niet-persoonsgegevens worden
opgevraagd bij de mitigatie of herstel van een noodsituatie en indien dit
nodig is voor statistiek doeleinden indien deze gegevens niet op een
andere manier verkregen kunnen worden. Het kabinet acht inhoudelijke
overlap ongewenst, omdat dit tot onduidelijkheid voor de adressanten kan
leiden. Tevens ziet het kabinet hierin een potentieel risico voor een
verzwaring van de administratieve lastendruk en een verhoging van de
uitvoeringskosten. Ook staat in de Dataverordening dat gegevenshouders
geen compensatie mogen vragen voor het ter beschikking stellen van
gegevens voor de productie van officiële statistieken indien sprake is van
een uitzonderlijke noodzaak of indien de aankoop van data voor statistische doeleinden niet is toegestaan volgens nationaal recht. In dit
voorstel kunnen private gegevenshouders wel in aanmerking komen voor
compensatie van de marginale kosten voor het beschikbaar stellen van de
gegevens. Het voorstel geeft geen duidelijkheid op welke manier de
uitwerking van de compensatieaspecten, zoals de totstandkoming en de
hoogte van de compensatie, wordt geregeld. Voor het kabinet is het
belangrijk dat coherentie tussen EU-wetgeving wordt gewaarborgd. Het
kabinet zal zich in de onderhandelingen ervoor inzetten dat deze onderdelen met mogelijke dubbelingen ten opzichte van de Dataverordening
worden aangepast. Hierbij acht het kabinet het van belang dat de
bestaande bepalingen en de nieuwe voorstellen met overeenkomende
doelstellingen maximaal op elkaar zijn afgestemd ter voorkoming van
conflicterende en overlappende EU-wetgeving. Voor het kabinet is het van
essentieel belang dat inzichtelijk wordt gemaakt wat er niet mogelijk is in
de Dataverordening en wat in deze verordening wel zou moeten worden
opgenomen, en zal hierop inzetten in de onderhandelingen.
8

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52022PC0068.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

6

Het kabinet staat in beginsel niet afwijzend tegenover de mogelijkheid om
geldboetes op te leggen aan private gegevenshouders, nu de CBS-wet dit
instrument van bestuursrechtelijke sanctionering immers ook al kent. Het
kabinet kan zich echter niet zonder meer vinden in de voorgestelde
onduidelijke vormgeving van de boetebepaling, en zal inzetten op
aanpassingen van het voorstel binnen de kaders van de nationale praktijk.
Het kabinet vindt het borgen van privacy en gegevensbescherming
cruciaal en steunt de voorstellen van de Commissie dat bij iedere
gegevensverstrekking de essentiële waarborgen van een hoog niveau van
veiligheid, vertrouwelijkheid en privacy moeten worden gegarandeerd.
Eveneens steunt het kabinet de Commissie dat het doel van de verzoeken
tot het opvragen van gegevens duidelijk moet worden onderbouwd en dat
deze moeten voldoen aan het beginsel van dataminimalisatie en tevens
evenredig moeten zijn voor wat betreft de reikwijdte en de mate van
detail. Ook dient anonimisering van data altijd te worden toegepast indien
dit mogelijk is.
Het kabinet staat positief tegenover het voorstel om reeds bestaande
activiteiten die door het ESS worden uitgevoerd met betrekking tot
«statistieken in ontwikkeling», ook wel «experimentele statistiek9»
genoemd, in de verordening te verankeren. Dit doet volgens het kabinet
recht aan de bestaande praktijk en kan hiermee een bijdrage leveren die
de lidstaten en de Unie in staat stelt statistieken in ontwikkeling op een
gecoördineerde wijze verder vorm te geven, met als doel deze op termijn
waar nodig en mogelijk te integreren in de reguliere productie van
Europese statistieken.
De voorgestelde wijzigingen ten aanzien van de bescherming van
vertrouwelijke gegevens voor het (her)gebruik van de verkregen gegevens
voor statistische doeleinden alsmede de bepalingen met betrekking tot
het delen van vertrouwelijke gegevens tussen instanties van het Europees
statistisch systeem onderling bevatten volgens het kabinet inhoudelijke
overlap met de in de bestaande verordening vastgelegde bepalingen. Het
kabinet acht dit ongewenst en zal de Commissie om verduidelijking
vragen en inzetten op het voorkomen van overlap. Het kabinet constateert
afwijkende definities ten opzichte van die zijn opgenomen in de aankomende Dataverordening10 en de Datagovernanceverordening11. Het
kabinet acht afwijkende definities voor hetzelfde onderwerp onwenselijk
en zal de Commissie hierover om opheldering vragen en inzetten op
aanpassingen in het voorstel.
Vervolgens introduceert het onderhavige voorstel voor het CBS een
nieuwe verplichting om op verzoek gegevens te delen met de andere
nationale bureaus voor de statistiek, andere nationale instanties die in
elke lidstaat verantwoordelijk zijn voor de productie van Europese
statistieken en Eurostat. Het kabinet staat in beginsel niet afwijzend
tegenover het voorstel, voor zover het delen van gegevens noodzakelijk is
ingevolge een besluit van de Raad van de Europese Unie en het Europees
Parlement, omdat de CBS-wet hierin immers al voorziet. Het kabinet kan
zich echter niet vinden in het onderhavige voorstel waarin een generieke
verplichting om op verzoek gegevens te delen wordt opgelegd. Het
kabinet acht hier een regeling op basis van vrijwilligheid waarbij ieder
verzoek door de nationale instantie kan worden beoordeeld meer voor de
hand liggen, omdat dat beter aansluit bij de bestaande nationale situatie.

9

https://ec.europa.eu/eurostat/web/experimental-statistics.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52022PC0068.
11
https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/868/oj.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

7

Daarnaast acht het kabinet de in het voorstel genoemde definitie van
«gegevens12» te ruim geformuleerd. Het kabinet zal zich daarom in de
onderhandelingen ervoor inzetten dat dit onderdeel van het voorstel in de
uiteindelijke verordening wordt aangepast.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De inschatting is dat een meerderheid van de lidstaten het doel van het
voorstel steunt maar evenals Nederland zorgen kenbaar zullen maken
tegenover het voorstel in zijn huidige vorm. De inschatting is dat het
Europees Parlement positief zal staan tegenover het voorstel van de
Commissie. De Commissie Economische en Monetaire zaken (ECON) van
het Europees Parlement zal het voorstel gaan behandelen. Op dit moment
heeft het Europees Parlement nog geen formeel standpunt ingenomen.
Als rapporteur is Johan van Overveldt (ECR13, België) aangesteld.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het kabinet beoordeelt de bevoegdheid positief. Het voorstel is gebaseerd
op artikel 338, lid 1 VWEU. Op grond van dit artikel is de EU bevoegd
maatregelen aan te nemen voor de opstelling van statistieken wanneer
dat voor de vervulling van de taken van de EU nodig is. Dit is volgens het
kabinet de juiste rechtsgrondslag. Er is hierbij sprake van een gedeelde
bevoegdheid tussen de EU en lidstaten (artikel 4, lid 1, VWEU).
b) Subsidiariteit
De beoordeling ten aanzien van de subsidiariteit is positief. Het doel van
de verordening is het aanvullen en herzien van de bestaande gemeenschappelijke voorschriften over het verzamelen en opstellen van Europese
statistieken. Omdat het gaat over de productie van geharmoniseerde en
vergelijkbare statistieken op EU-niveau, nodig voor de coördinatie, de
beleidsvorming en het evalueren van de voortgang van EU-beleid, kan dit
niet op een afdoende wijze door de lidstaten afzonderlijk worden bereikt
en kan dit beter op EU-niveau worden verwezenlijkt. Bovendien kan een
wijziging van bestaande EU-regelgeving alleen op EU-niveau plaatsvinden. Optreden op EU-niveau is daarom gerechtvaardigd.
c) Proportionaliteit
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit is positief,
met een kanttekening. Het voorstel heeft tot doel om het Europees
statistisch systeem toekomstbestendig te maken en het aanwezige
potentieel van de digitalisering voor de productie van Europese statistieken maximaal te benutten. Het kabinet acht het voorstel geschikt om
deze doelstelling te bereiken. Zo ziet het kabinet meerwaarde in het
voorstel dat het opvragen van gegevens door het Europees statistisch
systeem bij private gegevenshouders en dat de reeds bestaande
activiteiten die door het ESS worden uitgevoerd met betrekking tot
«statistieken in ontwikkeling», ook wel «experimentele statistiek»
genoemd, wettelijk wordt verankerd. Het kabinet onderschrijft eveneens
de voorstellen ten aanzien van het borgen van privacy en gegevensbescherming bij iedere gegevensverstrekking cruciaal en hierbij de
essentiële waarborgen van een hoog niveau van veiligheid, vertrouwelijkheid en privacy moeten worden gegarandeerd. Het kabinet is het
12
13

«Gegevens»: elke digitale of niet-digitale weergave van handelingen, feiten en informatie.
European Conservatives and Reformists Group.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

8

bovendien eens met de Commissie dat een verordening het juiste
instrument is in relatie tot vrijwillige instrumenten, aangezien hierdoor in
de gehele EU hetzelfde kader kan gelden, zodat de productie van
kwalitatief hoogwaardige en vergelijkbare statistieken op EU-niveau kan
worden gegarandeerd.
Wel plaatst het kabinet een kanttekening bij het voorstel een nieuwe
systematiek «statistische respons op crises» te introduceren. Het
voorgestelde optreden gaat volgens het kabinet verder dan noodzakelijk,
omdat de bestaande verordening voor de Commissie reeds voldoende
mogelijkheden biedt om in onverwachte situaties in tijdelijke informatiebehoeften en statistieken te kunnen voorzien. Daarnaast voorziet de
aankomende Dataverordening in maatregelen dat nationale bureaus voor
de statistiek en de Commissie in uitzonderlijke noodzaak gegevens bij
bedrijven voor statistische doeleinden mogen opvragen.
Daarnaast heeft het kabinet een aandachtspunt ten aanzien van het
opleggen van een verplichting aan nationale instanties verantwoordelijk
voor de statistieken om op verzoek «gegevens14» te moeten delen met de
andere nationale bureaus voor de statistiek, andere nationale instanties
die in elke lidstaat verantwoordelijk zijn voor de productie van Europese
statistieken en Eurostat. In het voorstel ontbreekt een duidelijke inhoudelijke afbakening van welke gegevens op basis van deze verplichting
moeten worden gedeeld. Bovendien is de in dit kader gebruikte allesomvattende term «gegevens» onduidelijk en zou men hieruit kunnen afleiden
dat het om alle vertrouwelijke en niet vertrouwelijke gegevens gaat. Hier
zal het kabinet om verduidelijking vragen.
5. Financiële consequenties, gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Consequenties EU-begroting
Dit voorstel heeft volgens de Commissie geen consequenties voor de
EU-begroting. Daarom is het voorstel niet voorzien van een financieel
memorandum. Het kabinet merkt hierbij echter wel op dat de voorgestelde compensatie voor het beschikbaar stellen van de gegevens door de
Commissie aan de private gegevenshouders mogelijk wel financiële
consequenties kunnen hebben. Indien er toch gevolgen zijn voor de
EU-begroting, is het kabinet van mening dat de benodigde EU-middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor Rijksoverheid en/ of
medeoverheden
De Commissie raamt in haar uitgevoerde effectbeoordeling de directe
netto kosten van het voorstel voor de nationale begrotingen en overheden
op 85 miljoen euro per jaar15. Het is niet bekend hoe dit zich zal vertalen
naar de Nederlandse situatie. Het kabinet is hierover kritisch en zal de
Commissie om opheldering vragen. Het kabinet verwacht dat het
onderhavige extra uitvoeringskosten voor het CBS veroorzaakt. Deze
kunnen echter op basis van het onderhavige voorstel niet worden
14

15

Het voorstel definieert «gegevens»: elke digitale of niet-digitale weergave van handelingen,
feiten en informatie.
Werkdocument van de diensten van de Commissie, samenvatting van het effectbeoordelingsverslag bij het voorstel: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52023SC0241.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

9

geraamd, omdat het op dit moment nog niet duidelijk is welke concrete
maatregelen moeten worden genomen om de verplichtingen die de
verordening voorschrijft te implementeren. De budgettaire gevolgen voor
de Rijksbegroting moeten worden ingepast op de begroting van het
beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels voor budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties en gevolgen voor regeldruk bedrijfsleven en
burger
Een belangrijk doel van de verordening is om op EU-niveau een wetgevingskader op te stellen waarmee voor de ontwikkeling en productie van
Europese statistieken uitgebreider gebruik kan worden gemaakt van
(gebruikers)databestanden die gegenereerd worden door grote
ICT-dienstverleners. Hierdoor kan het gebruik van de meer traditionele
methode van surveys deels worden afgebouwd, en wordt dubbel
uitvragen vermeden. Dit heeft per saldo een forse regeldrukvermindering
tot gevolg, maar daarnaast ook een verschuiving van de regeldruk van het
MKB – dat grotendeels de last draagt van de traditionele surveymethode –
naar grote ICT-platformbedrijven. De regeldruk is in de EU breed in kaart
gebracht door het impact assessment. Als men aan de batenzijde de
regeldruk isoleert dan komt het totaal op € 444,5 miljoen; dat is de
regeldrukbesparing van het afbouwen van de traditionele uitvraagmethode. Aan de kostenzijde komt het totaal op € 195,5 miljoen nieuwe
regeldruk, voor (zoals gezegd) met name de grote ICT-platformbedrijven.
Bij die Europese totalen moeten echter drie kanttekeningen worden
geplaatst.
De voorgestelde verordening betreft slechts een kader. De nadere
invulling zal geschieden door uitvoeringshandelingen en richtsnoeren van
de Commissie alsmede door de werkprogramma’s voor het Europees
Statistisch Systeem die jaarlijks worden vastgesteld door de Commissie.
Een werkprogramma wijst nieuwe gegevenscategorieën aan waarvoor
vervolgens uitvraag bij particuliere bedrijven kan worden gedaan. Een
belangrijk deel van de kosten-batenanalyse vindt bij gelegenheid van het
vaststellen van het jaarlijkse werkprogramma plaats. Daardoor is de
kostenanalyse nu nog een vrij grove schatting.
Daarnaast is de opbouw van de Europese totaalbedragen voor de
verwachte regeldruk niet of nauwelijks inzichtelijk gemaakt. Het Standaard
Kosten Model wordt genoemd maar niet expliciet toegepast. Bovendien
zijn de uitgangspunten voor de compensatie voor particuliere gegevensverstrekkers niet helder, en het verwachte bedrag van € 16,4 miljoen
compensatie is daardoor evenmin inzichtelijk.
Vanwege de onduidelijke opbouw van de Europese totaalbedragen stelt
het kabinet vast dat een vertaling naar de Nederlandse situatie van de
regeldrukkosten en -besparingen op dit moment niet geloofwaardig te
maken is. Het kabinet neemt als aandachtspunten voor de Europese
onderhandelingen mee dat meer duidelijkheid hierover gewenst is,
temeer omdat het belang van beperking van regeldruk expliciet in de
rechtsgrondslag voor deze verordening genoemd staat. Tevens signaleert
het kabinet het belang van een transparante afweging met betrekking tot
de regeldruk bij de vaststelling van de jaarlijkse werkprogramma’s.
d) Gevolgen voor concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Niet van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

10

6. Juridische implicaties
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Het voorstel is grotendeels in lijn met de bestaande Wet op het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS-wet) en het Besluit gegevensverwerving
CBS. De Commissie heeft echter in haar voorstel nieuwe bepalingen
opgenomen voor nationale bureaus voor de statistiek (in Nederland het
CBS). Zo wordt voorgesteld dat geldboetes kunnen worden opgelegd aan
private gegevenshouders in het geval deze onjuiste, onvolledige of
misleidende gegevens verstrekken. Daarnaast voorziet het voorstel in een
nieuwe verplichting voor nationale bureaus voor de statistiek om zijn
gegevens waarover het beschikt voor de uitvoering van zijn wettelijke taak
te moeten delen met de andere nationale bureaus voor de statistiek,
andere nationale instanties die in elke lidstaat verantwoordelijk zijn voor
de productie van Europese statistieken en Eurostat. Voor de bovengenoemde onderwerpen zal naar verwachting een wetswijziging nodig zijn.
Het voorstel heeft geen invloed op de toepassing van de lex silencio
positivo.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
De Commissie stelt voor dat zij de bevoegdheid krijgt om op basis van de
onderzoeksprocedure uitvoeringshandelingen vast te stellen. Het voorstel
bevat verschillende bevoegdheden voor de Commissie om op grond van
uitvoeringshandelingen, het definiëren van de tijdelijke statistische
maatregelen (artikel 16 bis, vijfde lid), de algemene technische regelingen
voor het beschikbaar stellen van gegevens (artikel 17 quater, tiende lid) en
de technische aspecten van het delen van gegevens tussen de instanties
belast met de productie van Europese statistieken (artikel 17 septies,
zesde lid) vast te stellen. Het toekennen van deze bevoegdheid is mogelijk,
omdat het om niet-essentiële onderdelen van de basishandeling betreft.
De keuze voor uitvoering (i.p.v. delegatie) ligt voor de hand, omdat met de
handelingen wordt gewaarborgd dat de verordening volgens eenvormige
voorwaarden wordt uitgevoerd.
De keuze voor de onderzoeksprocedure bij de vaststelling van uitvoeringshandelingen acht het kabinet geschikt omdat het hier gaat om handelingen van algemene strekking (zie art. 2, tweede lid, onder a, van
Verordening 182/2011). Toekenning van deze bevoegdheid acht het
kabinet wenselijk, omdat via de betrokkenheid van het Comité voor het
Europees statistisch systeem16 de juiste specifieke statistische expertise
kan worden ingezet voor uitvoeren van de bovengenoemde technische en
methodologische onderwerpen. De huidige voorstellen geven volgens het
kabinet echter te ruime bevoegdheden, omdat deze mogelijk onvoldoende
waarborg bieden aan nationale instanties die met de uitvoering van deze
verordening zijn belast, omdat het nog onduidelijk is wat de inhoud en de
gevolgen van de uitvoeringsbevoegdheid voor de lidstaten zijn. Het
kabinet wil hierover meer duidelijkheid en zal inzetten op een inhoudelijke
afbakening van de algemene technische regelingen voor het beschikbaar
stellen van gegevens en de technische aspecten van het delen van
gegevens, omdat uit het voorstel onvoldoende duidelijk is wat concreet
hiermee wordt beoogd.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid.
16

Artikel 7 van verordening (EG) 223/2009 betreffende de Europese statistiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

11

Deze verordening treedt in werking op de 20e dag volgende op die van
haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie en is
daarna rechtstreeks van toepassing. De haalbaarheid voor Nederland is
momenteel nog niet in te schatten, omdat dit afhankelijk van de duur van
de onderhandelingen en de inhoud van de definitief vastgestelde
verordening.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De verordening zal vijf jaar na inwerkingtreding door de Commissie
worden geëvalueerd. Het kabinet acht dit wenselijk.
e) Constitutionele Toets
n.v.t.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
In artikel 4 van de Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek is
bepaald dat het CBS op nationaal niveau belast is met de productie van
statistieken ter uitvoering van bindende rechtshandelingen van de
Europese Unie. Op dit moment kunnen de exacte implicaties voor de
uitvoering en handhaving voor het CBS niet worden bepaald. De
verwachting is echter dat verwezenlijking van de voorstellen investeringen zal vergen.
Tevens is de Europese Centrale Bank op basis van artikel 5 van het
Protocol (nr.4) betreffende de statuten van het Europees Stelsel van
Centrale Banken (ESCB) en van de Europese Centrale Bank bevoegd
gegevens te verzamelen voor de ontwikkeling, productie en verspreiding
van Europese statistieken nodig voor het vervullen van de taken van het
ESCB. De Nederlandsche Bank N.V. (DNB) is in Nederland als nationale
centrale bank belast met het vervullen van de statistische taken van het
ESCB. Hoewel de leden van het ESCB niet belast zijn met de productie van
Europese statistieken op grond van deze verordening, kan op basis van
artikel 21 van de bestaande verordening en artikel 39 van de CBS-wet, het
CBS als een ESS-instantie gegevens met DNB uitwisselen, teneinde de
regeldruk zo gering mogelijk te houden en dubbel werk bij de verzameling
van statistische gegevens te voorkomen alsmede de voor de productie
van Europese statistieken noodzakelijke coherentie en statistische
kwaliteitsvereisten te borgen. Het kabinet zal in de onderhandelingen
aandacht hebben voor de implicaties voor de uitvoering en handhaving
door zoveel mogelijk rekening te houden met de bestaande Nederlandse
situatie.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3797

12