Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (XIV) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2022

Nr. 158

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2022
Hiermee informeer ik de Tweede Kamer, mede namens de Staatssecretaris
van Infrastructuur en Waterstaat, over het volgende. Naar aanleiding van
de beoordeling van de innovatieprojecten die recent zijn ingediend tijdens
de openstelling van de innovatiemodule van de Subsidiemodules
brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv) is
het signaal naar voren gekomen dat bij het gebruik van een tweetal
ionisatietechnieken in pluimveestallen het risico op een stalbrand
toeneemt. Met deze brief wil ik de Tweede Kamer hierover informeren.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat is beleidsverantwoordelijk voor de emissiegrenswaarden van fijnstof in het Besluit
emissiearme huisvesting veehouderij (Behv) en voor de fijnstoflijst met
technieken die emissies reduceren. Ik ben beleidsverantwoordelijk voor de
stimulering van innovatie en de aanpak van stalbranden. Brandveiligheid
van veestallen is van groot belang. Om die reden is in de
Sbv-innovatiemodule als voorwaarde opgenomen dat het dierenwelzijn,
waaronder de brandveiligheid, bij de ontwikkeling en toepassing van
emissiereducerende technieken moet verbeteren in plaats van gelijk
blijven. Om te kunnen beoordelen of de brandveiligheid wel of niet
verbetert in een innovatieproject, heeft RVO de expertpool die advies
geeft voor de beoordeling van de innovatieprojecten van de Sbv
uitgebreid met brandveiligheidsexperts.
Bij deze advisering zijn zorgen geuit over de toepassing van zogenaamde
hoogspanningstechnieken ten behoeve van fijnstofreductie bij twee
pluimveeprojecten. Bij een hoogspanningsionisator staat een spanning
van meer dan 1.000 volt op coronadraden en is sprake van een verhoogd
brandrisico, doordat vlambogen kunnen ontstaan tussen de draad en het
plafond van de stal. Door de hoge temperatuur die hierbij ontstaat in
combinatie met het opgehoopte stof op de draden bestaat de kans op

kst-35925-XIV-158
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 158

1

brand. Deze technieken zijn volgens de experts in de huidige uitvoering
eigenlijk niet geschikt voor gebruik in stallen. Specifiek gaat het om de
volgende twee technieken die gesubsidieerd zijn via de
Sbv-investeringsmodule, toegepast zouden worden in innovatieprojecten
van de laatste openstelling van de Sbv-innovatiemodule en op de
fijnstoflijst1 staan:
– Positieve ionisatie d.m.v. ionisatie-units met ingebouwde coronadraden en collectoroppervlak (fijnstofreductie van 16%, E7.17
(BWL2020.05));
– Negatieve ionisatie d.m.v. coronadraden met 40 emitters per meter
(prikkeldraad) (fijnstofreductie van 52%, E7.16 (BWL2020.04)).
Naar aanleiding van dit signaal heeft overleg plaatsgevonden met het
Verbond van Verzekeraars. Als branchevereniging bespreekt het Verbond
van Verzekeraars geen acceptatiebeleid, maar een ronde langs de leden
bevestigt het beeld dat de ionisatietechnieken op dit moment een negatief
effect hebben op de brandveiligheid. Dat maakt de verzekerbaarheid in de
basis moeilijk. Wel wordt door het Verbond van Verzekeraars aangegeven
dat producenten van dergelijke systemen blijven innoveren. Als bewijs
wordt geleverd dat de verbetering ten goede komt aan de brandveiligheid
zullen deze systemen opnieuw beoordeeld worden door de betreffende
verzekeraars op verzekerbaarheid.
Naar aanleiding van dit signaal en het raadplegen van het Verbond van
Verzekeraars en diverse experts wil ik veehouders per direct waarschuwen
en oproepen om uit voorzorg de hoogspanningstechnieken uit te zetten.
Dit gaat om de twee eerder genoemde technieken en techniek E7.22.
Daarmee wordt het verhoogde risico op een stalbrand weggenomen
aangezien de technieken geen risico vormen als ze uit staan.
Uiteraard begrijp ik dat dit de nodige vragen oproept en consequenties
heeft. Een aantal vragen beantwoord ik in deze brief. Daarnaast blijft een
aantal vragen open staan. Hierover zal ik zo snel mogelijk duidelijkheid
verschaffen. Het belang om dit signaal snel kenbaar te maken is in dit
geval groter dan het hebben van antwoorden op alle vragen.
Gevolgen van dit signaal
De oproep om uit voorzorg de hoogspanningstechnieken uit te zetten, is
gericht tot alle pluimveehouders die van deze techniek gebruik maken.
Veehouders die volgens hun vergunningen gebruik maken van
emissiearme technieken, maar dat in de praktijk niet doen, kunnen hier
door de Omgevingsdienst op worden aangesproken. Ik heb de
Omgevingsdiensten over het signaal geïnformeerd en ik ga met hen in
gesprek over de gevolgen voor de vergunningen, aangezien sprake is van
een uitzonderlijke situatie. In dat gesprek zal ik hun vragen om het
uitzetten van de hoogspanningstechnieken tijdelijk te gedogen.
Ik ga in overleg met leveranciers van technieken, pluimveehouders en
andere betrokkenen over wat de consequenties zijn van het uitschakelen
van de techniek en wat mogelijke oplossingen zijn. Daarbij zal ook naar de
financiële gevolgen worden gekeken.

1

De emissie van fijnstof vanuit een huisvestingssysteem wordt aangegeven met een emissiefactor. Deze factor geeft de emissie in gram per dierplaats per jaar weer. De fijnstoflijst geeft
een overzicht van de emissiefactoren per huisvestingssyteem. Daarnaast staan in de fijnstoflijst
emissiereductiepercentages van additionele technieken.
2
Ionisatiesysteem met negatieve coronadraden (fijnstofreductie van 49%, E7.2 (BWL
2009.18.V2)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 158

2

Gevolgen subsidie Sbv-investeringsmodule
In 2020 en 2021 zijn in totaal 133 hoogspanningstechnieken gesubsidieerd
in de twee openstellingen van de Sbv-investeringsmodule. Deze
133 stallen staan bij 41 pluimveehouders die samen zo’n € 1,95 miljoen
subsidie verleend hebben gekregen. Uitgezocht wordt of voor deze
pluimveehouders vervangende technieken beschikbaar zijn of dat
mitigerende maatregelen kunnen worden getroffen, zodat de huidige
technieken toch toegepast kunnen worden. Op dit moment is nog geen
zicht op mitigerende maatregelen.
Gevolgen subsidie Sbv-innovatiemodule
Met de aanvragers van twee projecten die zijn ingediend tijdens de
recente openstelling van de Sbv-innovatiemodule ga ik in overleg om te
bezien of de projecten zonder toepassing van één van de twee hoogspanningstechnieken, die overigens verder aan de subsidievoorwaarden
voldoen, toch doorgang kunnen vinden.
Gevolgen Arbonorm
Het uitschakelen van deze fijnstofreducerende technieken in de stal zal
mogelijk ook gevolgen hebben voor het werkklimaat van het personeel.
Werkgevers zijn verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen om
mogelijke gezondheidsrisico’s voor werkenden als gevolg van blootstelling aan fijnstof in het binnenklimaat te voorkomen.
Gevolgen fijnstoflijst
Emissiefactoren voor ammoniak en fijnstof worden gebruikt om te toetsen
aan het Besluit emissiearme huisvesting (Behv). Technieken die een
emissiereductie bieden, worden opgenomen op de fijnstoflijst. Een in
2012 uitgevoerd onderzoek had als conclusie dat de hoogspanningstechnieken veilig te gebruiken zijn, echter is dit onderzoek niet onder praktijkomstandigheden uitgevoerd. Doordat brandveiligheid expliciet onderdeel
is van de beoordeling van technieken binnen de innovatiemodule van de
Sbv, komt nu naar voren dat bij het gebruik van de desbetreffende
ionisatietechnieken in pluimveestallen het risico op een stalbrand
toeneemt. De brandveiligheidsexperts geven aan dat de conclusies uit het
in 2012 uitgevoerde onderzoek niet gelden voor gebruik in een stal.
Vervolgonderzoek
Naar aanleiding van het onderzoek naar de veiligheid van emissiearme
stalvloeren voor melkvee, is in de procedure voor stalbeoordeling
inmiddels wel opgenomen dat een fabrikant moet aangeven hoe de
veiligheid van een emissiereducerend systeem (ammoniak en fijnstof)
wordt gewaarborgd, o.a. voor wat betreft brandveiligheid. (Kamerstukken
29 383 en 28 973, nr. 365).
Deze nieuwe bevindingen rond hoogspanningsdraden bevestigen
nogmaals dat een betere aanpak nodig is om het risico van stalbranden te
verminderen. Ik heb hiervoor een onderzoek uitbesteed aan Wageningen
University & Research. Zij brengen in kaart welke technologische
ontwikkelingen in stallen hebben plaatsgevonden, uit welk beleid en
welke regelgeving dit voortkomt en wat de gevolgen van deze ontwikkelingen zijn voor de brandveiligheid. Dit onderzoek zal voor het einde van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 158

3

dit jaar worden opgeleverd. Op basis van dit onderzoek zal worden
bekeken welke acties wenselijk zijn. Daar kom ik samen met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat bij uw Kamer op terug.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 158

4