Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3441
Vragen van de leden Wassenberg en Teunissen (beiden PvdD) aan de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het manifest «Klimaat in
de Klas» (ingezonden 17 mei 2021).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 2 juli 2021).
Vraag 1
Kent u het manifest «Klimaat in de Klas»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u – net zoals de Minister van EZK – bereid om in gesprek te gaan met de
initiatiefnemers van het manifest «Klimaat in de Klas»? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, wanneer gaat dit gesprek plaatsvinden?2
Antwoord 2
In algemene zin zijn we altijd bereid over dit soort thema’s in gesprek te
gaan. Een uitnodiging voor het gesprek is verzonden aan de initiatiefnemers.
Vraag 3
Onderschrijft u de oproep uit dit manifest dat het nieuwe curriculum
doorlopend moet meegroeien met de actuele ontwikkelingen op het gebied
van klimaatverandering en duurzame ontwikkeling? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, wat is daarop uw inzet?
Antwoord 3
Het onderwijs, en daarmee de doelen die via het curriculum hieraan worden
gesteld, moet uiteraard aansluiten bij de actualiteit en maatschappelijke
ontwikkelingen. Dat betreft daarmee natuurlijk ook de vraagstukken rondom
duurzame ontwikkeling, waaronder klimaatverandering. In de voorstellen van
Curriculum.nu is er versterkte inzet op kennis en vaardigheden rondom
1
2

ah-tk-20202021-3441
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

https://klimaatindeklas.nl/
Toezegging van de Minister van EZK op 11 mei 2021, tijdens het debat over de Wijziging van de
Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie in verband met beperking van de CO2-emissie
(Kamerstuk 35 668).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

duurzaamheid in vergelijking met het huidige curriculum. Het is de intentie
om deze voorstellen aan te scherpen met de aanbevelingen van de wetenschappelijke curriculumcommissie en deze vervolgens door te ontwikkelen tot
kerndoelen zodat álle leerlingen kunnen profiteren van goed onderwijs over
het thema duurzaamheid.
In de kwalificatiestructuur van het mbo is duurzaamheid inmiddels in een
groot aantal kwalificatiedossiers opgenomen. Ook zijn er generieke keuzedelen duurzaamheid, die als onderdeel van alle opleidingen kunnen worden
gevolgd. Er is namelijk een toenemende vraag naar kennis hierover vanuit
het bedrijfsleven.
Vraag 4
Onderschrijft u de oproep uit dit manifest dat leerlingen actief betrokken
moeten worden bij de samenstelling van het curriculum? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wat is daarop uw inzet?
Antwoord 4
Leerlingen zijn via het LAKS betrokken geweest bij de totstandkoming van de
voorstelen van de Curriculum.nu, en wij zullen LAKS in het vervolg daarop
natuurlijk blijven betrekken. Daarnaast is er een rol voor leerlingen weggelegd in het gesprek over een bijgesteld curriculum op de school zelf. Wanneer
een curriculum op landelijk niveau wordt bijgesteld, moet dit uiteindelijk ook
naar de schoolpraktijk worden vertaald, waarbij er voldoende ruime is voor
schooleigen keuzes. We verkennen graag met het LAKS wat de rol van (de)
leerlingen(raad) hierin zou kunnen zijn.
Vraag 5
Onderschrijft u de oproep uit dit manifest dat docenten meer vrijheid en
faciliteiten moeten krijgen om hun (klimaat)lessen te verbeteren? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, wat is daarop uw inzet?
Antwoord 5
We onderschrijven dat leraren meer zeggenschap over en keuzemogelijkheden moeten hebben om hun eigen curriculum te kunnen samenstellen. Dit
willen we bijvoorbeeld ondersteunen door in de – nog bij te stellen –
examenprogramma’s een bepaalde keuzeruimte voor leraren te borgen, zodat
zij kunnen inspelen op thema’s die bij hen of bij hun leerlingen passen.
Vraag 6
Onderschrijf u de oproep uit dit manifest dat klimaatonderwijs meer
vakoverstijgend moet worden, vanwege de complexiteit van de klimaatcrisis?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is daarop uw inzet?
Antwoord 6
In het verlengde van het antwoord op vraag 3, kunnen we ons voorstellen dat
thema’s als duurzaamheid en klimaat inderdaad vragen om een multidisciplinair perspectief. Dat vraagt erom dat deze thema’s in verschillende leergebieden terugkomen, vanuit een stevige (vakspecifieke) kennisbasis. Op het
niveau van de school kunnen leraren vanuit verschillende disciplines en
vakexpertises gezamenlijk invulling geven aan onderwijs over klimaat. Of zij
dit relatief meer vakgericht doen, of via vakoverstijgende projecten is aan
hen. Voorbeelden over hoe dat kan ten aanzien van duurzaamheid zijn
beschikbaar via bijvoorbeeld netwerken die aangesloten zijn bij de door het
Ministerie van LNV ondersteunde coöperatie «Leren voor Morgen».
Vraag 7
Onderschrijft u de oproep uit dit manifest dat klimaatonderwijs objectief
ontwikkeld en gegeven moet worden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is
daarop uw inzet?
Antwoord 7
In algemene zin moet al het onderwijs aan de hoogst mogelijke wetenschappelijke standaarden voldoen, zo ook het onderwijs dat gaat over klimaat,
milieu en duurzaamheid. Vandaar dat bij de curriculumbijstelling diverse
vakinhoudelijke experts en vakdidactici worden betrokken. Hoe scholen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

leraren vervolgens invulling aan deze kerndoelen en eindtermen geven, is
aan hen.
Vraag 8
Onderschrijft u de oproep uit dit manifest dat een volledige terugtrekking van
vervuilende bedrijven uit het onderwijssysteem noodzakelijk is? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, wat is daarop uw inzet?
Antwoord 8
Scholen zijn financieel niet afhankelijk van bedrijven, daar de financiering via
de rijksoverheid verloopt. Inhoudelijk hebben scholen en leraren de autonomie om zelf het curriculum in de praktijk vorm te geven en lesmaterialen te
kiezen en gebruiken. Desgewenst kunnen zij daarbij gebruik maken van
specifiek aanbod van bedrijven of organisaties. Het staat elk bedrijf of
maatschappelijke organisatie in beginsel vrij om lesmaterialen te ontwikkelen
en aan te bieden aan de scholen. Daarbij is het niet aan de overheid om
bepaalde methoden uit te sluiten, maar aan de scholen en leraren zelf om al
dan niet gebruik te maken van bepaalde (les)materialen. Wel zijn voor de
inzet van bedrijven en maatschappelijke organisaties het convenant Kindermarketing en de richtlijnen van de Reclame Code Commissie recent
aangescherpt.
Vraag 9
Herinnert u zich dat vertegenwoordigers van dit kabinet en het ministerie
aanwezig waren bij Generation Discover, het aantoonbaar misleidende
techniekfestival van Shell?3
Antwoord 9
Ja, enkele vertegenwoordigers van het kabinet waren hierbij aanwezig. De
kwalificatie «misleidend» laat ik aan u.
Vraag 10 en 11
Herinnert u zich dat dit kabinet royale subsidies heeft uitgedeeld aan partijen
als Agractie om, zonder controle op de lesinhoud, onderwijsprojecten op te
zetten die de vee-industrie promoten?4
Erkent u dat dit kabinet nauwelijks serieuze stappen heeft gezet om korte
metten te maken met de beïnvloeding van het onderwijs door de fossiele
industrie, vee-industrie, jagers en andere ontwrichtende sectoren? Zo nee,
welke stappen meent u wel gezet te hebben?
Antwoord 10 en 11
Ook hiervoor verwijzen we u naar antwoorden op eerdere vragen, via de link
in het antwoord op vraag 10. De invloed van het kabinet op de keuzes die
scholen maken op het gebied van leermiddelen is, zoals u weet, beperkt gelet
op de grondwettelijke vrijheid van onderwijs. Daarnaast zijn de bepalingen uit
het convenant kindermarketing en de geldende regels vanuit de Reclame
Code Commissie van toepassing.
Vraag 12
Wat is tot nu toe uw oordeel over het effect van de aanpassingen in het
vrijblijvende convenant over sponsoring in het basisonderwijs en voortgezet
onderwijs voor de jaren 2020–2022?5
Antwoord 12
Het effect van het sponsorconvenant wordt periodiek geëvalueerd. Uit het
laatste onderzoek van 2019 bleek dat ongeveer een kwart van de scholen
sponsoring accepteert. Twee derde van deze scholen meende dat hun school
in sterke mate aan de richtlijnen van het convenant voldoet. Schoolleiders,
mr-leden en convenantpartijen onderschrijven in grote mate de richtlijnen in
het convenant en de toegevoegde waarde ervan. In het convenant 2020–2022
3

https://www.shell.nl/media/persberichten/2018-media-releases/record-number-of-visitors-atgeneration-discover-festival.html
4
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2020–2021, nr. 652
5
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/02/11/bijlage-sponsorconvenant2020-2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

zijn door de convenantpartijen verbeteringen aangebracht. Na afloop van het
sponsorconvenant wordt een volledige evaluatie uitgevoerd, en dan kan een
afgewogen oordeel gegeven worden over de effecten die het convenant heeft
gehad.
Vraag 13
Is er al sprake van een aantoonbare vermindering van het aantal geslaagde
pogingen van bedrijven om het onderwijs te beïnvloeden? Zo ja, waar blijkt
dat uit?
Antwoord 13
Er wordt niet landelijk bijgehouden hoe vaak en waarmee bedrijven of andere
partijen proberen het onderwijs te beïnvloeden. Bovendien is er geen
eenduidige definitie te geven van wat een «geslaagde» poging is.
Vraag 14
Wanneer gaat u eindelijk eens paal en perk stellen aan als lesmateriaal
verpakte kindermarketing door ontwrichtende sectoren?
Antwoord 14
Gezien de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting staat het in beginsel
iedereen vrij om lesmateriaal te ontwikkelen en aan scholen aan te bieden, en
gezien de grondwettelijke vrijheid van onderwijs is het aan scholen en leraren
zelf om al dan niet van een bepaald aanbod gebruik te maken. We hebben
geen signalen dat scholen massaal gebruik maken van materialen die zijn
ontwikkeld door derden: in de regel worden de reguliere vakspecifieke
lesmethoden gebruikt die worden ontwikkeld door educatieve uitgevers. We
zijn voortdurend in gesprek met leermiddelenmakers en de onderwijssectoren
zelf, om te bezien welke kwalitatieve waarborgen ingebouwd kunnen worden
bij de ontwikkeling van leermiddelen.
Vraag 15
Kunt u een actuele stand van zaken geven van de uitvoering van de
aangenomen motie van het lid Van Raan (d.d. 16 juni 2020) waarin de
regering werd verzocht te onderzoeken op welke wijze het beste tegemoet
kan worden gekomen aan de behoefte van leraren omtrent kennis en
lesmaterialen rondom duurzaamheid en de samenwerkende nonprofitorganisaties voor duurzaam onderwijs te betrekken bij dit onderzoek?6
Antwoord 15
Deze motie wordt meegenomen in de bijstelling van het curriculum van het
funderend onderwijs. De kerndoelen worden in de praktijk beproefd alvorens
ze definitief vast te stellen, en dit wordt uitgebreid gemonitord. Daarbij zal in
lijn met deze motie aandacht zijn voor de behoefte die leraren hebben aan
ondersteunend materiaal rondom specifieke thema’s, zoals duurzaamheid. Op
dit moment is de vraag hoe we komen tot bijstelling van de kerndoelen en
eindtermen onderwerp van gesprek met Uw Kamer.
In de tussentijd ondersteunt het interdepartementale en interbestuurlijke
programma DuurzaamDoor onder regie van het Ministerie van LNV diverse
onderwijsnetwerken die zich met duurzaamheid bezighouden. Deze zijn
verenigd in de coöperatie «Leren voor Morgen». In de komende jaren zal dit
netwerk ondersteund worden in het ontsluiten en delen van good practices,
trainingen en onderzoek.

6

Motie Van Raan (d.d. 16 juni 2020) over kennis en lesmaterialen rondom duurzaamheid.
Kamerstuk: 31 293, nr. 529.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4