Vervolg monitor
maximering GVSbijdragen

Op verzoek van het ministerie van VWS

Stichting Farmaceutische Kengetallen
22-6-2021

Samenvatting
In 2020 waren er in Nederland 12 miljoen mensen die een geneesmiddel gebruikten dat
op bijlage 1A van de Regeling zorgverzekering staat. De kosten van deze
geneesmiddelen bedroegen € 2,4 miljard. Voor deze geneesmiddelen gelden
vergoedingslimieten. Als de prijs van het geneesmiddel hoger is dan de
vergoedingslimiet, dan moet de patiënt het verschil bijbetalen. In 2020 waren er 2
miljoen mensen voor wie dat gold. Deze bijbetalingen kunnen vrij laag zijn – driekwart
van deze mensen betaalde maximaal € 10 bij per jaar – maar ook heel hoog. Om hele
hoge bijbetalingen te voorkomen geldt sinds januari 2019 een maximale bijbetaling van €
250. Het meerdere wordt betaald door de zorgverzekeraar. Het ministerie van VWS heeft
de SFK gevraagd te onderzoeken wat de gevolgen waren van deze maximering.
In 2020 werd in totaal € 65,7 miljoen bijbetaald, door 2 miljoen mensen. Van deze
mensen profiteerden er 55.000 van de maximering op € 250. In 2019 was de totale
bijbetaling nog € 50,3 miljoen door 2,1 miljoen mensen en profiteerden 42.000 mensen
van de maximering. De toename tussen 2019 en 2020 komt door twee geneesmiddelen:
dexamfetamine en lisdexamfetamine, die beide gebruikt worden bij adhd. Veel
gebruikers van dexamfetamine gebruikten eerder een vorm van dit middel – een
doorgeleverde bereiding – waarop geen bijbetaling gold. Omdat een nieuwe variant van
dexamfetemine als geneesmiddel geregistreerd werd, moesten gebruikers het
geregistreerde geneesmiddel gaan gebruiken. Voor dat geneesmiddel gold wel een
bijbetaling. Lisdexamfetamine werd in 2019 nieuw geïntroduceerd, waardoor het aantal
gebruikers over heel 2020 groeide ten opzichte van 2019.
Bij de invoering van de maximering waren er zorgen dat deze maatregel prijsstijgingen
zou veroorzaken. Voor sommige geneesmiddelen met een bijbetaling steeg de prijs
inderdaad in 2020. Voor bijna al deze middelen betaalde een gebruiker gemiddeld minder
dan € 250 bij en was er geen effect van de maximering. De prijsstijging zorgde dan voor
een hogere bijbetaling voor de patiënt. Ongeveer 17% van de 2 miljoen mensen met een
bijbetaling had daarmee te maken. Op macroniveau laat de SFK-prijsindex echter geen
opwaartse prijsontwikkeling zien voor geneesmiddelen met een bijbetaling, maar juist
een geleidelijke daling. De meeste middelen daalden of bleven gelijk in prijs.
Voor sommige geneesmiddelen met een bijbetaling hebben de fabrikanten een
terugbetaalregeling ontwikkeld. Als patiënten hier gebruik van maken dan krijgen zij (een
deel van de) bijbetaling terug. De SFK weet niet in hoeverre dit gebeurde en hoeveel
deze mensen dan terugkregen. Daarom zijn de terugbetaalregelingen niet meegenomen
in de cijfers. Wel heeft de SFK geteld hoeveel mensen hier mogelijk gebruik van zouden
kunnen maken. Dit waren er in 2020 ongeveer 51.000.

1

Inleiding
Nederlandse verzekerden hebben recht op de vergoeding van een extramuraal
geregistreerd geneesmiddel wanneer de minister van Medische Zorg het middel heeft
geplaatst op bijlage 1 van de Regeling zorgverzekering.
Voor onderling vervangbare geregistreerde geneesmiddelen die in het
Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) zijn opgenomen, gelden vergoedingslimieten.
Wanneer de prijs van de fabrikant hoger is dan de vergoedingslimiet, geldt een
bijbetaling voor de patiënt. Deze onderling vervangbare geneesmiddelen zijn opgenomen
op bijlage 1A van de Regeling zorgverzekering. Wanneer een middel niet onderling
vervangbaar is, staat het middel op bijlage 1B van de Regeling zorgverzekering. In die
gevallen wordt geen vergoedingslimiet bepaald en is dus nooit sprake van een bijbetaling
voor de patiënt.
Voor de geneesmiddelen op bijlage 1A is de vergoedingslimiet bepaald op basis van een
gewogen gemiddelde van de producten en prijzen in 1998. Is de officiële inkoopprijs van
een geneesmiddel hoger dan die limiet, dan moet de patiënt het verschil bijbetalen. Deze
eigen bijdragen moeten overigens niet worden verward met het algemene eigen risico
dat geldt voor de zorgverzekering; ze komen er bovenop.
Stapeling van deze GVS-bijdragen vanwege het gebruik van meerdere geneesmiddelen
waar een bijbetaling op van toepassing is kon leiden tot hoge jaarlijkse bijbetalingen per
patiënt, van in uitzonderlijke gevallen duizenden euro’s. Hoewel er in de markt
aanvullende verzekeringen beschikbaar waren en bepaalde fabrikanten zogenoemde
terugbetalingsregelingen in het leven hadden geroepen, is in het huidige regeerakkoord
afgesproken dat deze situatie onwenselijk is.
Sinds 1 januari 2019 geldt daarom dat de totale bijbetaling per geneesmiddelgebruiker
per kalenderjaar niet meer kan bedragen dan € 250 inclusief btw. Dit geldt voor de rest
van deze kabinetsperiode. Bijbetalingen boven het maximum komen ten laste van de
zorgverzekering. Net als bij de meeste zorg die vergoed wordt vanuit het basispakket,
vindt eventueel nog verrekening plaats met het nog openstaande eigen risico van de
(volwassen) patiënt. Het ministerie van VWS heeft de SFK in 2020 gevraagd te
monitoren wat de gevolgen van de maximering van de eigen bijdragen zijn voor de
prijzen van geneesmiddelen en de bijbetalingen voor patiënten voor het jaar 2019 (en
deels 2020). De Kamer is hierover geïnformeerd en toegezegd de monitor in 2021 te
herhalen en opnieuw de resultaten te delen.

In deze monitor wordt ingegaan op de volgende drie onderdelen:
1. Hoeveelheid en de hoogte van de bijbetalingen
2. Prijsontwikkelingen
3. Terugbetaalregelingen

2

1. Hoeveelheid en hoogte van de bijbetalingen
1.1 Ontwikkeling op macroniveau
In 2020 bedroegen de totale geneesmiddelkosten (tegen apotheekinkoopprijzen,
exclusief btw) van alle geneesmiddelen op bijlage 1A van de Regeling zorgverzekering €
2,4 miljard (€2,3 miljard in 2019). Deze geneesmiddelen werden verstrekt aan ongeveer
12 miljoen medicijngebruikers. Omdat op bijlage 1A GVS-limieten gelden, kán er sprake
zijn van bijbetalingen. In totaal werd er in 2020 € 65,7 miljoen aan eigen bijdragen
betaald (inclusief 9% btw) door ongeveer 2 miljoen medicijngebruikers, zie tabel 1.1. In
2019 was dat € 50,3 miljoen door 2,1 miljoen gebruikers. De forse stijging in het totale
bijbetalingsbedrag komt door twee geneesmiddelen: dexamfetamine en
lisdexamfetamine, en werd veroorzaakt door verschuivingen in het gebruik hiervan. Zie
paragraaf 1.3 voor een uitgebreidere toelichting.
Vóór 2019 zou het volledige bijbetalingsbedrag moeten worden betaald door patiënten.
Vanwege de maximale GVS-bijdrage van € 250 per kalenderjaar, blijkt dat verzekeraars
in 2019 en 2020 een deel van die € 50,3 en € 65,7 miljoen aan eigen bijdragen moesten
vergoeden. Die bedragen kwamen neer op respectievelijk ongeveer € 15,2 miljoen en €
27,5 miljoen (30% en 42% van de totale bijbetaling). Ook deze stijging komt door
dexamfetamine en lisdexamfetamine. Mogelijk werd een deel van de € 15,2 miljoen en €
27,5 miljoen alsnog in rekening gebracht bij de patiënt, wanneer het eigen risico dat op
de zorgverzekering van toepassing is (nog) niet volledig verbruikt was.
In 2018 was de totale bedrag aan eigen bijdragen nog € 45,3 miljoen. Ongeveer € 1
miljoen van de stijging in 2019 ten opzichte van 2018 is te verklaren uit de verhoging
van het lage btw-percentage dat voor geneesmiddelen van toepassing is van 6% naar
9%.

Tabel 1.1 - totale eigen bijdragen 2017-2020 en aantal bijbetalers
Jaar
Totale bijbetaling*
Totale bijbetaling met maximering**
Verschil: voor laste van
zorgverzekering**
(% van totale bijbetaling)
Aantal verzekerden met een
bijbetaling
Aantal bijbetalers dat boven € 250
uitkomt

2017
42,9
32,9
10
(23%)

2018
45,3
34,8
10,5
(23%)

2019
50,3
35,1
15,2
(30%)

2020
65,7
38,2
27,5
(42%)

1,5 mln

1,6 mln

2,1 mln

2,0 mln

42.000

44.000

42.000

55.000

* Bijbetaling in mln €, inclusief 9% btw in 2019 en 2020, 6% btw in 2017 en 2018.
** 2017 en 2018 zijn hypothetisch, wat als er toen ook een maximering was geweest?

1.2 Spreiding bijbetaling
Zonder rekening te houden met de maximering, betaalden bijbetalers in 2020 gemiddeld
ongeveer € 33 aan GVS-bijdrage. Rekening houdend met het maximum van € 250 per
kalenderjaar, was dit in 2020 ruim € 19. De spreiding tussen bijbetalers is hoog en de
verdeling is erg scheef, zie figuur 1.2.
Driekwart van de bijbetalers (75e percentiel) betaalde maximaal € 10 bij. 10% van de
bijbetalers betaalde minder dan € 0,80 bij en 90% van alle bijbetalers betaalde minder
dan ongeveer € 38,- bij. Van de overige 10% van de bijbetalers, die in 2020 de hoogste
bijbetalingsbedragen hadden, is ook de groep opgenomen van mensen die méér dan €

3

250 zou moeten bijbetalen en die dus profijt had van de maximeringsregeling. Ongeveer
55.000 bijbetalers - dat is 3% van alle bijbetalers – profiteerden in 2020 van de
maximeringsregeling.
Figuur 1.2 – spreiding bijbetaling 2017 - 2020

bijbetaling per bijbetaler €

€70,00
€60,00
€50,00
€40,00

2017

€30,00

2018

€20,00

2019
2020

€10,00
€-

10e
percentiel

25e
percentiel

50e
percentiel

75e
percentiel

90e
percentiel

bijbetalers (op volgorde van bijbetaling) -->

In de analyses hierboven is geen rekening gehouden met terugbetaalregelingen van
fabrikanten. Deze regelingen zorgen ervoor dat patiënten de GVS-bijdrage alsnog niet of
slechts deels zelf hoeven te betalen. Zie hiervoor hoofdstuk 3.

1.3 Ontwikkeling op geneesmiddelniveau
De 10 geneesmiddelen met de grootste macro bijbetalingen in 2020 zijn weergegeven in
tabel 1.3. Sommige middelen halen de top 10 omdat ze veel gebruikers hebben met een
bijbetaling (zoals hydrocortison dermatologisch en fosfomycine), andere middelen
hebben relatief weinig gebruikers maar een hoge gemiddelde bijbetaling per gebruiker
(zoals selexipag). Let wel, dit is zonder de maximering en zonder rekening te houden
met terugbetaalregelingen.

Tabel 1.3 – top 10 grootste bijbetalingsbedragen* per stofnaam in 2020
rang
2020

stof**

1
2
3
4
5
6
7

dexamfetamine
methylfenidaat
lisdexamfetamine
selexipag
dimethylfumaraat
atomoxetine
hydrocortison
(systemisch)
kaliumchloride
hydrocortison
(dermatologisch)
fosfomycine

8
9
10

totale
bijbetaling
2020
2019
€ 16,8
€ 5,9
€ 15,7
€ 16,6
€ 6,3
€ 0,6
€ 2,9
€ 3,3
€ 1,9
€ 1,4
€ 1,5
€ 3,0
€ 1,4
€ 0,5

rang
2019
2
1
15
3
6
4
22

aantal
bijbetalers
2020
2019
35.000
21.000
110.000 107.000
14.000
3.500
130
150
1.000
850
5.500
5.000
3.000
1.500

gemiddelde
bijbetaling
2020
2019
€ 480
€ 280
€ 140
€ 150
€ 450
€ 180
€ 22.000
€ 22.000
€ 1.900
€ 1.700
€ 300
€ 600
€ 500
€ 300

€ 1,2
€ 1,1

€ 1,2
€ 1,2

7
9

22.000
281.000

23.000
305.000

€ 50
€4

€ 50
€4

€ 1,1

€ 1,0

10

213.000

190.000

€5

€5

*Bijbetaling in mln €, inclusief 9% btw.
**niet alle artikelen met de genoemde werkzame stof hebben een bijbetaling. De hoogte van de
prijs, en daarmee de bijbetaling, is immers een keuze van de individuele fabrikant en kan daarmee
per artikel verschillen

4

De stoffen dexamfetamine en methylfenidaat, beide bij ADHD toegepast, zorgden in 2020
samen met € 32,5 miljoen voor de helft van het totaal aan eigen bijdragen van € 65,7
miljoen. Voor methylfenidaat is de totale bijbetaling in 2020 afgenomen, met € 0,9
miljoen.
Voor dexamfetamine is de totale bijbetaling flink gestegen. Dat geldt ook voor
lisdexamfetamine. Deze toenames worden grotendeels veroorzaakt door verschuivingen
in het gebruik. Voor dexamfetamine 1 is het aantal bijbetalers in 2020 toegenomen met
14.000. Dit komt vooral door de (verdere) beperking van verstrekkingen van
doorgeleverde bereidingen van dit middel en daardoor groei op het geregistreerde
geneesmiddel. Omdat doorgeleverde bereidingen niet in het GVS zijn opgenomen kan
hiervoor geen bijbetaling ontstaan. Op het geregistreerde geneesmiddel wel. Omdat de
beperking halverwege 2019 is ingegaan, waren er veel gebruikers die in 2019 maar
ongeveer een half jaar een bijbetaling hadden. Daarom was de gemiddelde bijbetaling in
2019 lager dan in 2020.
Lisdexamfetamine is in de tweede helft van 2019 op de markt gekomen en heeft mede
daardoor groei in het aantal gebruikers in 2020 ten opzichte van 2019. In 2019 hoefden
gebruikers van lisdexamfetamine dus maar maximaal een half jaar een eigen bijdrage te
betalen, terwijl dat in 2020 voor een heel jaar kon zijn. Daarom is de gemiddelde
bijbetaling ook toegenomen.
Samen zorgen dexamfetamine en lisdexamfetamine voor een stijging in de eigen
bijdrage van € 16,6 miljoen. De totale eigen bijdrage is in 2020 met € 15,4 miljoen
toegenomen. Dit betekent dat er ook geneesmiddelen zijn waarbij de bijbetaling is
afgenomen. De bijbetaling op lithium is in 2020 het meest afgenomen, met € 1,5 miljoen
naar nog maar € 24.000 en komt daarom niet meer voor in de top 10. Deze afname
komt doordat de limieten van dit GVS-cluster per 1 januari 2020 zijn herberekend 2.
Daardoor zijn er nog ruim 7.000 bijbetalers die gemiddeld nog € 3,30 bijbetaalden. In
2019 waren er nog 30.000 bijbetalers die gemiddeld ruim € 50 per persoon aan eigen
bijdragen betaalden.
Van atomoxetine is de bijbetaling eveneens met bijna € 1,5 miljoen afgenomen. Ook de
totale bijbetaling op methylfenidaat nam in 2020 af, met € 0,9 miljoen. Voor beide
ADHD-middelen geldt dat het aantal gebruikers met een bijbetaling in 2020 zelfs iets
hoger was dan in 2019, maar het gebruik is deels verschoven van (spécialité) varianten
met een hogere bijbetaling naar (generieke) varianten met een lagere bijbetaling.
Daardoor is de gemiddelde bijbetaling voor methylfenidaat gedaald van ruim € 150 naar
€ 140 en is de gemiddelde bijbetaling voor atomoxetine gehalveerd.

1.4 Ontwikkeling op artikelniveau
Voor één geneesmiddel zijn doorgaans meerdere artikelen beschikbaar, bijvoorbeeld van
verschillende fabrikanten of in verschillende verpakkingsgroottes. In Nederland bestaat
een database - de G-Standaard – die informatie bevat over alle verpakkingen van
geneesmiddelen. Iedere verpakkingsvorm krijgt in die database een aparte code, het
artikelnummer. Een artikel bevat informatie over de werkzame stof, de sterkte, de
toedieningsvorm, de fabrikant en de hoeveelheid per verpakking. Artikelen van dezelfde
fabrikant die bijvoorbeeld in verpakkingsgrootte verschillen, krijgen een apart
artikelnummer.

1 https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2020/dexamfetamine-steeds-vaker-als-specialite-verstrekt

2 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/12/19/stand-van-zaken-moties-

en-toezeggingen-vws-kerst-2019

5

Van alle artikelen op bijlage 1A, is de SFK nagegaan wat sinds januari 2017 de
ontwikkelingen is van het aantal bijbetalingsartikelen. In figuur 1.4 is te zien dat het
aantal bijbetalingsartikelen in januari 2017 534 bedroeg. Na een stijging tot 561
bijbetalingsartikelen in juli 2019, daalde het aantal bijbetalingsartikelen naar 500 in
augustus 2020. In 2020 waren er in totaal 582 artikelen waarvoor tenminste in één
maand een bijbetaling gold. Samen vormen zij 179 verschillende werkzame stoffen
(ATC5).
De oranje lijn in de grafiek toont de ontwikkeling in het aandeel dat bijbetalingsartikelen
hadden ten opzichte van alle artikelen waar sprake zou kúnnen zijn van een bijbetaling.
Alleen voor artikelen die op bijlage 1A van de Regeling zorgverzekering staan, kan een
bijbetaling van toepassing zijn, omdat daar limieten worden berekend. Dit aandeel
schommelde tussen januari 2017 en december 2020 rond de 5%. Het aandeel steeg licht
vanwege het feit dat er minder artikelen op bijlage 1A waren opgenomen.

600

6,0%

500

5,0%

400

4,0%

300

3,0%

200

2,0%

100

1,0%

0

1

3

5

7
2017

9

11

1

3

5

7

9

11

1

3

2018

5

7
2019

9

11

1

3

5

7

9

11

0,0%

Aandeel bijbetalingsartikelen t.o.v. artikelen in het GVS

Aantal artikelen met een bijbetaling

Figuur 1.4 - aantal en aandeel artikelen met bijbetaling per maand

2020

jaar-maand
aantal

aandeel

6

2. Prijsontwikkelingen
2.1 Prijsindex
Voorafgaand aan de invoering van de maximeringsregeling gaven sommige marktpartijen
aan dat maximering van de bijbetalingen zou kunnen leiden tot prijsstijgingen. Immers,
de overheid geeft aan dat bijbetalingen tot € 250 geaccepteerd zijn, en bijbetalingen
boven dat bedrag worden alsnog door verzekeraars vergoed. Dat zou mogelijk minder
prijsdruk geven aan fabrikanten. Om die reden onderzocht de SFK de ontwikkeling van
de prijzen van geneesmiddelen waarvoor een bijbetaling van toepassing is.
Onderstaande figuur geeft weer wat sinds januari 2018 (=100) de ontwikkeling is van de
prijzen van geneesmiddelen waarvoor een patiënt moet bijbetalen. De SFK berekent deze
ontwikkeling door het afgeleverde volume aan geneesmiddelen te vermenigvuldigen met
de prijzen van die maand en de opvolgende maand. Het procentuele verschil tussen die
twee getallen geeft de ontwikkeling van de index weer.

Figuur 2.1 - prijsontwikkeling geneesmiddelen met bijbetaling
120

100

80

60

40

20

0

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
2018
aip

2019
gvs

aip (excl. insuline degludec)

2020
gvs (excl. insuline degludec)

De ononderbroken blauwe lijn geeft weer wat van januari 2018 tot en met december
2020 de beweging is geweest van de apotheekinkoopprijzen (AIP) van de
geneesmiddelen waarop een GVS-bijbetaling van toepassing was. De index toont van alle
geneesmiddelen waarop een bijbetaling van toepassing is de ontwikkeling van de
inkoopprijs van dat geneesmiddel (blauwe lijn) en de GVS-bijbetaling van die
geneesmiddelen (oranje lijn). Geneesmiddelen waarbij de prijs voor het eerst boven de
GVS-limiet steeg, worden in de index opgenomen wanneer ze een prijs hebben die boven
de GVS-limiet ligt. Daarna maken deze artikelen deel uit van de ontwikkeling van de
index, zolang de geneesmiddelen een prijs houden boven de GVS-limiet.
Per januari 2019, de start van de maatregel waarbij de maximering van toepassing was,
daalden de gemiddelde prijzen met ruim 11%. Die prijsdalingen zorgden ervoor dat het
gemiddelde bijbetalingsbedrag per artikel een nog scherpere daling laat zien van

7

ongeveer 25%. In hoofdstuk 1 is toegelicht dat in absolute zin sprake was van een
stijging van het totale bedrag aan GVS-bijdragen. De belangrijkste reden hiervoor is het
toegenomen gebruik van artikelen waarvoor patiënten een GVS-bijdrage moeten betalen.
In januari 2019 lieten onder andere de verschillende aanbieders van insuline degludec
hun prijzen zakken tot onder de GVS-limiet. Die bijbetalingen waren in relatie tot andere
bijbetalingen relatief hoog. Dat veroorzaakt de grote daling die in de grafiek zichtbaar is
in januari 2019. In de praktijk betaalden patiënten die bijbetaling overigens al niet zelf
vanwege een terugbetalingsregeling (zie hoofdstuk 3).
De gestippelde lijnen tonen de ontwikkeling van de inkoopprijzen (blauw) en de GVSbijbetalingen (oranje) exclusief insuline degludec. Zonder dit geneesmiddel bedroeg de
gemiddelde prijsdaling in januari 2019 ongeveer 3% en de daling van het gemiddelde
bijbetalingsbedrag per artikel ongeveer 5%. In 2020 daalden de gemiddelde prijzen en
gemiddelde bijbetalingsbedragen verder. Ten opzichte van januari 2018 was een
geneesmiddel met een bijbetaling aan het eind van 2020 gemiddeld 5,5% goedkoper, en
was het bijbetalingsbedrag op deze middelen gemiddeld 25% lager. Per januari 2020 was
er een iets scherpere daling van de gemiddelde GVS-bijbetaling. Toen zijn de limieten
van het GVS-cluster met lithium herberekend, waarna de bijbetaling op deze stof sterk
afnam. De prijsdalingen van bijbetalingsartikelen passen binnen de trend dat prijzen van
geneesmiddelen gemiddeld genomen dalen. Dat kwam in 2020 vooral door de prijsdruk
die de Wet Geneesmiddelenprijzen (Wgp) uitoefent. In 2020 werd een aanscherping van
die Wgp doorgevoerd, waardoor prijzen in oktober 2020 sterk daalden 3.

2.2 Prijsstijgingen
Behalve naar de prijsindex heeft de SFK ook gekeken naar het aantal geneesmiddelen
waarvoor de prijs is gestegen, voor verschillende situaties van de AIP ten opzichte van de
GVS-limiet. Tabel 2.2 geeft de ontwikkeling hiervan voor de jaren 2017 t/m 2020.

Tabel 2.2 – aantal geneesmiddelen (artikelniveau) waarvoor de prijs is
gestegen
Jaar
1. Aantal middelen waarvoor de AIP onder de
vergoedingslimiet lag, en na de prijsstijging nog
steeds
2. Aantal middelen waarvoor de AIP onder de
vergoedingslimiet lag, en na de prijsstijging boven
de limiet uitkomt
3. Aantal middelen waarvoor de AIP al boven de
vergoedingslimiet lag, en na de prijsstijging nog
verder boven de vergoedingslimiet uitkomt
Totaal aantal artikelen met prijsstijging*

2017
1.160

2018
2.446

2019**
4.622

2020
2.269

15

24

54

42

46

104

150

106

1.220

2.571

4.816

2.410

* één artikel kan meerdere prijsstijgingen hebben gehad in een jaar en dus in meerdere situaties
meetellen.
** in 2019 was een sterke prijsstijging van vooral generieke geneesmiddelen 4. Dit zijn veelal
middelen die onder de vergoedingslimiet lagen en bleven.

Van de ongeveer 10.000 artikelen op bijlage 1A in 2020 had driekwart in geen enkele
maand een prijsstijging. De prijs van deze artikelen daalde of bleef gelijk. Een kwart van
3
4

https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2020/wijziging-wgp-bespaart-20ac-100-miljoen-per-jaar

https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2019/generieke-middelen-in-halfjaar-5-5-duurder
https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2019/prijsdalingen-oktober-goed-voor-20ac-12-miljoen-per-jaar

8

de artikelen had in tenminste één maand een hogere prijs dan de voorafgaande maand.
Veruit de meeste prijsstijgingen vonden plaats bij artikelen waar geen bijbetaling op zit.
Voor sommige artikelen leidde de prijsstijgingen wel tot een (hogere) bijbetaling –
situaties 2 en 3 uit tabel 2.2. Voor deze artikelen heeft de SFK de prijsstijgingen verder
onderzocht. In totaal ging het in 2020 om 144 artikelen, bij 57 verschillende werkzame
stoffen. Of de rekening van deze prijsstijging bij de patiënt of bij de zorgverzekeraar
terecht kwam is op artikelniveau moeilijk te bepalen. Dit verschilt namelijk per patiënt
vanwege een mogelijk stapelingseffect van andere geneesmiddelen die deze patiënt
gebruikt waarop hij of zij moet bijbetalen.
Wel heeft de SFK gekeken in hoeverre er op deze 144 artikelen voor dat specifieke artikel
zonder maximering een bijbetaling zou zijn geweest van meer dan 250 euro voor een
gemiddelde gebruiker in 2020. In dat geval komt de rekening van de prijsstijging dus
sowieso bij de zorgverzekeraar terecht. Bij twee van deze artikelen kwam de gemiddelde
bijbetaling per gebruiker in 2020 zonder maximering boven de 250 euro uit, twee
artikelen van de stof safinamide. Daar steeg de prijs per verpakking in lijn met de
geldende maximumprijzen (WGP) gedurende 2020 van € 82,90 naar € 85,32 en € 86,61,
terwijl de GVS limiet op respectievelijk € 14,44 en € 24,07 lag. Deze prijsstijging kwam
vanwege de maximering dus voor rekening van de zorgverzekeraar. Bij de andere 142
artikelen kwam de gemiddelde bijbetaling in 2020 niet boven de 250 euro uit.
Prijsstijgingen op deze artikelen waren dus voor rekening van de patiënt in de vorm van
een hogere bijbetaling, tenzij de patiënt door stapeling van bijbetalingen op andere
geneesmiddelen alsnog het maximum van 250 bereikte.
Behalve naar de gemiddelde bijbetaling heeft de SFK ook gekeken naar het aantal
gebruikers van de middelen uit situatie 2 en 3. In totaal hadden deze 144 artikelen
samen 350.000 unieke gebruikers. 14.000 gebruikers hadden op patiëntniveau profijt
van de maximering, de andere 335.000 gebruikers hadden een totale bijbetaling onder
de 250 euro. Voor deze laatste groep kwamen de prijsstijgingen dus geheel voor
rekening van de patiënt. Ongeveer 17% van de in totaal 2 miljoen
geneesmiddelgebruikers met een bijbetaling had in 2020 dus te maken met een
prijsstijging op een bijbetalingsartikel. Mogelijk hadden deze geneesmiddelgebruikers op
andere middelen die zij gebruikten weer te maken met een prijsdaling; figuur 2.1 liet
immers zien dat de algehele prijsontwikkeling van bijbetalingsartikelen neerwaarts was.

9

3. Terugbetaalregelingen
3.1 Achtergrond
Prijzen van geneesmiddelen hangen vaak internationaal samen; prijsverlagingen in
Nederland kunnen dan zorgen voor gedwongen prijsverlagingen in andere landen. Soms
kan het voor fabrikanten vanwege (internationale) marktomstandigheden van belang zijn
om de prijs van een geneesmiddel hoog te houden, terwijl zij de patiënt in Nederland niet
willen belasten met een bijbetaling. Daarvoor kunnen – al jaren – zogeheten
terugbetaalregelingen ontwikkeld worden, waarbij de fabrikant ervoor zorgt dat de
patiënt de GVS-bijdrage alsnog niet zelf hoeft te betalen.
De SFK beschikt niet over een historisch overzicht van deze regelingen en de
ontwikkeling daarvan. Ook is het beeld dat de SFK van deze regelingen heeft mogelijk
niet compleet.
Op de volgende website is door twee partijen die de terugbetaling namens fabrikanten
kunnen organiseren, informatie over terugbetaalregelingen openbaar gemaakt:
https://www.terugbetaalregeling.nl/nl/overzicht-medicijnen/
https://www.hevoconsult.nl/terugbetalingsregeling
Op die websites stonden op 29 april 2021 van zestien geneesmiddelen
terugbetaalregelingen beschreven, waarbinnen soms van verschillende sterktes.
Bij deze twee organisaties dienen patiënten zelf een bewijs in te leveren dat ze het
betreffende geneesmiddel ontvingen, soms in combinatie met een artsenverklaring. Dat
kan per post of online.
Ten opzichte van de regelingen van vóór 2019 zijn diverse regelingen aangepast aan de
maximeringsregeling. Bijbetalingen worden in vrijwel alle gevallen terugbetaald tot een
maximum van € 250 per jaar. Het bedrag boven deze grens komt sinds 2019 voor
rekening van de zorgverzekeraars, terwijl dat in eerdere jaren door de fabrikanten werd
terugbetaald. Daarmee profiteerden ook sommige fabrikanten met een
terugbetaalregeling van de maximeringsregeling.

3.2 Gebruikers en bedragen bij terugbetaalregelingen
Van de geneesmiddelen waarop op dit moment een terugbetaalregeling van toepassing
is, telt de SFK in 2020 in totaal ongeveer 51.000 gebruikers. De totale GVS-bijdrage die
gebruikers voor deze middelen betaalden bedroeg ongeveer € 22 miljoen, tegenover € 13
miljoen in 2019 (inclusief btw). Afhankelijk van de precieze terugbetaalregeling – die
verschilt per middel – krijgen zij een deel van de bijbetaling of de totale bijbetaling tot
een maximum van € 250 per jaar terug.
De grootste groep gebruikers van geneesmiddelen waar op moment van schrijven een
terugbetaalregeling beschikbaar is, bestond in 2020, net als in 2019 uit gebruikers van
dexamfetamine, zoals te zien is in tabel 3.1.

10

Tabel 3.1 - top 10 bijbetalers 2020 die middelen gebruiken met
terugbetaalregeling
stofnaam

# bijbetalers

totale GVS bijdrage, in mln incl. btw

DEXAMFETAMINE

24.000

€ 6,3

LISDEXAMFETAMINE

14.000

€ 6,3

TINZAPARINE

4.000

€ 0,5

TAPENTADOL

4.000

€ 0,2

COLESEVELAM

2.000

€ 0,4

GUANFACINE

2.000

€ 0,9

FLUDROCORTISON

1.000

€ 0,4

HYDROCORTISON

1.000

€ 1,4

DIMETHYLFUMARAAT

1.000

€ 1,9

800

€ 0,3

BRIVARACETAM

Gebruikers van dexamfetamine betaalden per verpakking € 23 aan GVS-bijdrage. De
ongeveer 24.000 gebruikers krijgen van de leveranciers van Tentin® € 15 per
verpakking terug. In 2020 werd Tentin® de opvolger van Amfexa® dat dezelfde
werkzame stof en sterkte bevatte. Het aantal van 24.000 bijbetalers in bovenstaande
tabel betreffen alleen de gebruikers van Tentin® omdat in de analyse van
terugbetaalregelingen alleen gekeken is naar de op dit moment bestaande
terugbetaalregelingen. Omdat Amfexa® van de markt is verdwenen, is daar op moment
van schrijven geen terugbetaalregeling meer voor beschikbaar. Het totaal aantal
bijbetalers van dexamfetamine bedroeg in 2020, zoals in tabel 1.3 weergegeven, 35.000.
Die konden allemaal profiteren van een terugbetaalregeling, omdat in 2020 ook voor
Amfexa® een terugbetaalregeling bestond.
Bij de analyse van het aantal mensen dat profiteerde van de maximeringsregeling
(55.000 in 2020 en 42.000 in 2019) zijn terugbetaalregelingen buiten beschouwing
gelaten. Het is de SFK onbekend in welke mate mensen van die regelingen gebruik
maakten en in hoeverre zij het volledige GVS-bijbetalingsbedrag terugkregen.
De SFK onderzocht hoeveel mensen van de terugbetaalregeling profiteerden wanneer de
middelen waarvoor – deels of volledige – terugbetaalregelingen bestaan buiten
beschouwing worden gelaten. Dit geeft een indicatie van het effect van de
terugbetaalregelingen. De SFK telt in dat geval nog ongeveer 22.000 mensen die
profiteerden van de maximeringsregeling, tegenover 30.000 in 2019.

11

Verantwoording van data
-

-

De data hebben betrekking op verstrekkingen van pakket-geneesmiddelen via
Nederlandse openbaar apotheken.
99% van alle openbaar apotheken is SFK deelnemer.
Een deel van de zogeheten Unieke Leveringen is buiten beschouwing gelaten. Dat
zijn verstrekkingen via gespecialiseerde landelijk werkende apotheken. Deze
apotheken zijn niet allemaal SFK-deelnemer.
Alleen GVS-bijdragen van afgerond minimaal 1 cent exclusief btw tellen mee.
GVS-limieten worden vastgesteld met vijf cijfers achter de komma.

12