Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 349

Instelling van een gedeeltelijk verbod op het
dragen van gezichtsbedekkende kleding in het
onderwijs, het openbaar vervoer,
overheidsgebouwen en de zorg (Wet gedeeltelijk
verbod gezichtsbedekkende kleding)

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 april 2019
Bij de behandeling van de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende
kleding in juni 2018 (Kamerstuk 34 349) in de Eerste Kamer heb ik een
aantal toezeggingen gedaan.1 De Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft tijdens de Regeling van Werkzaamheden (Handelingen II 2018/19, nr. 28, item 31) in de Tweede Kamer op
27 november 2018 aan u toegezegd ook u te informeren over de
gesprekken met de sectoren en de inwerkingtreding van deze wet. Met
deze brief kom ik aan deze toezegging tegemoet.
Achtergrond
Het dragen van gezichtsbedekkende kleding in het openbaar is al een
aantal jaren onderwerp van maatschappelijke en politieke discussie. Met
de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding (hierna: de wet)
wordt uitvoering gegeven aan de afspraak in het Regeerakkoord «Bruggen
slaan» van het kabinet-Rutte II dat gezichtsbedekkende kleding wordt
verboden in het onderwijs, de zorg, het openbaar vervoer en overheidsgebouwen. De wet is op 26 juni 2018 door de Eerste Kamer aangenomen.
Met de wet wordt bepaald waar het dragen van gezichtsbedekkende
kleding niet is toegestaan. De wet bevat een gedeeltelijk verbod dat zich
specifiek richt op die plekken en situaties waar de onderlinge communicatie essentieel is voor een kwalitatief verantwoorde dienstverlening of de
(sociale) veiligheid. Het gaat hierbij om locaties waar mensen noodzakelijkerwijs bij elkaar komen en men elkaar niet kan ontwijken.

1

kst-34349-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Handelingen II 2018/19, nr. 33, item 4 en nr. 35, item 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 349, nr. 15

1

Stand van zaken implementatie
De afgelopen periode zijn overleggen gevoerd met de bij de implementatie van de wet betrokken ministeries en is er contact gelegd met
verschillende sectoren via de gebruikelijke koepels, vertegenwoordigers
en overlegstructuren. Onderwerp van de overleggen en contacten was het
uitwisselen van de stand van zaken van de implementatie van de wet en
het maken van afspraken over de uitvoering van de wet. Het verbod raakt
tientallen (deel)sectoren. Sommige sectoren hebben aangegeven met de
wet uit de voeten te kunnen en tot uitvoering over te gaan zodra er een
inwerkingtredingsdatum is. Andere hadden behoefte aan nader contact
en/of informatie. Ik verwacht de komende periode nog aanvullend contact
te hebben met de betrokken ministeries, uitvoerders en koepels over het
verdere proces rondom de invoering van de wet. Dit is gebruikelijk bij de
implementatie van nieuwe wetgeving. Om voortgang in de uitvoering te
houden is het nu – voor de sectoren en het publiek – eerst van belang dat
duidelijk is wanneer de wet inwerking treedt. Hier ga ik in het onderstaande allereerst op in. Daarna ga ik in op de overige door mij gedane
toezeggingen waarbij ik ook aandacht besteed aan punten die vanuit de
sectoren zijn aangegeven.
Moment van inwerkingtreding
De instellingen waar het verbod geldt moeten goed zijn voorbereid op de
inwerkingtreding van de nieuwe wet. In verband met de zorgvuldigheid is
hier tijd voor nodig. Bij de behandeling in de Eerste Kamer heb ik
aangegeven dat ik minimaal zes maanden nodig zou hebben voor de
invoering van deze wet. In het contact met sectoren is door hen aangegeven dat één moment van inwerkingtreding voor alle sectoren noodzakelijk is. Aanvankelijk was het streven om de wet op 1 juli 2019 in werking
te laten treden, aansluitend bij de vaste verandermomenten van de
meeste wetgeving. Na het afwegen van de verschillende belangen heb ik
niettemin besloten om de wet voor alle sectoren op 1 augustus 2019 in te
laten gaan, hetgeen een van de vaste verandermomenten voor onderwijswetgeving is. Op deze manier wordt namelijk gezorgd dat het verbod niet
tijdens het schooljaar ingaat, wordt verwarring voorkomen over het
moment waarop het verbod van toepassing is en is er tijd voor de
noodzakelijke voorbereiding in de sectoren.
Op dit moment wordt samen met het Ministerie van Justitie en Veiligheid
gewerkt aan de uitvoering van de handhaving van het verbod. Dit zoals
gebruikelijk is voorafgaand aan de invoering van een wet met een
strafrechtelijk verbod. Indien de wijze van uitvoering en handhaving van
de wet hier aanleiding toegeeft zal ik u voorafgaand aan de inwerkingtreding op 1 augustus 2019 hierover nader informeren.
Reikwijdte: locaties waar het verbod van kracht is
In de gesprekken met sectoren kwamen nadere vragen naar voren over de
precieze reikwijdte van de definities van de instellingen en het openbaar
vervoer. Bij een strafrechtelijk verbod is de kenbaarheid waar en wanneer
het verbod geldt van belang voor de rechtshandhaving. Bij de wetsbehandeling is aangegeven dat voor de definities aangesloten zou worden bij
het normale spraakgebruik. Dit is nog steeds het uitgangspunt. Voor een
goede rechtshandhaving is het echter eveneens noodzakelijk zoveel
mogelijk aan te sluiten bij bestaande wettelijke definities. Dit leidt in een
beperkt aantal gevallen tot een invulling van de reikwijdte die kan afwijken
van het normale spraakgebruik. Als voorbeeld noem ik het openbaar
vervoer. Artikel 1 van de Wet Personenvervoer 2000 is de algemene basis
en definieert het openbaar vervoer als: het voor een ieder openstaand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 349, nr. 15

2

personenvervoer volgens een dienstregeling met een auto, bus, trein,
metro, tram of een via een geleidesysteem voortbewogen voertuig.
Anders dan gebruikelijk kan zijn in het normale spraakgebruik vallen een
belbus en een (veer)boot niet onder deze definitie. Een overzicht van wat
deze reikwijdte concreet inhoudt en bij welke wetten vanuit de verschillende sectoren is aangesloten vindt u in de bijlage2.
Maatschappelijke effecten van de wet
De sectoren verwachten dat de overtreding als bedoeld in het verbod zich
in beperkte mate zal voordoen. Niettemin kan de wet voor sectoren
nieuwe situaties opleveren, zoals mogelijke discussies tussen burgers en
burgers onderling en burgers en professionals. De sectoren geven aan
zicht te willen houden op de effecten van deze nieuwe situaties en de
gevolgen die dit heeft voor de professional. Net als de sectoren en
professionals hecht ik er aan dat de gevolgen van de wet in de gaten
worden gehouden, zoals ik u ook heb toegezegd. Daarnaast heb ik de
komende periode aandacht voor eventuele vragen over de uitvoering van
de wet. Hierbij wordt tevens het (mogelijke) effect op het aantal personen
dat gezichtsbedekkende kleding draagt meegenomen evenals ontwikkelingen in andere Europese landen waar het vergelijkbare of andere
verboden op het dragen van gezichtsbedekkende kleding betreft. Ik heb
toegezegd drie jaar na inwerkingtreding over de gevolgen van de wet de
Eerste Kamer te informeren, waarmee ik afwijk van reguliere evaluatieperiodes van vijf jaar. Ik zal deze informatie ook aan u gelijktijdig toesturen.
Op basis van de bevindingen kan dan worden bezien of aanpassing –
bijvoorbeeld verdere verduidelijking – van de wet noodzakelijk is.
Communicatie
Naast gesprekken tussen sectoren wordt in de komende maanden de
communicatie over de inwerkingtreding van de wet verder opgepakt,
zowel richting de professionals van de betrokken sectoren als het publiek
in het algemeen. Uit de gesprekken met de sectoren is de wens naar
voren gekomen om met name sectorspecifiek en gericht te communiceren
over de invoering van het gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende
kleding, zoals gebruikelijk is en aansluit bij de dagelijkse praktijk in de
sectoren. De communicatie is gericht op uitleg van het verbod zoals waar
en wanneer het verbod geldt. In de communicatie zal het uitgangspunt
zijn: de algemene werking van de wet, het voorkomen van het escaleren
van situaties tussen burgers onderling en het belang van handhaving – op
basis van bestaande aanpak bij de handhaving van strafrechtelijke
verboden. Door de sectoren wordt een handelingsperspectief meegegeven aan de professionals.
Motie-Schalk
In de motie Schalk3 heeft de Eerste Kamer verzocht de wenselijkheid te
onderzoeken om gezichtsbedekkende kleding, zoals maskers, bivakmutsen, integraalhelmen en dergelijke, in zijn algemeenheid te verbieden
bij manifestaties en demonstraties, tenzij er sprake is van een specifieke
reden dit wel toe te staan.
In mijn brief aan uw Kamer van 13 juli 20184 over de Wet openbare
manifestaties heb ik aangekondigd op deze motie terug te komen zodra

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Motie van het lid Schalk (SGP), Kamerstuk 34 349, G.
4
Kamerstuk 34 324, nr. 3.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 349, nr. 15

3

het in de motie gevraagde onderzoek is afgerond. Dit onderzoek is
gaande. Mijn streven is om uiterlijk voor het zomerreces uw Kamer over
de uitkomsten van het onderzoek te informeren.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 349, nr. 15

4