Rapport

Onderzoek misbruikrisico’s
ZW en WIA
Onderdeel WIA

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

VERTROUWELIJK
—
30 oktober 2020

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA
KPMG Advisory N.V.
KPMG Forensic
Postbus 74500
1070 DB Amsterdam

Laan van Langerhuize 1
1186 DS Amstelveen
Telefoon (020) 656 7890

Vertrouwelijk

Ref.: HhvP/KdB/la/1864549

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
La Guardiaweg 94-114
1043 DL AMSTERDAM
Amstelveen, 30 oktober 2020
Geachte opdrachtgever,
In overeenstemming met uw opdrachtformulering ‘Opdrachtbeschrijving onderzoek misbruikrisico’s en afwegingskader’ d.d.
29 januari 2020, ons hierop volgende voorstel van 19 februari 2020 en de daarbij behorende inkooporder 6060115990 d.d. 11
maart 2020, doen wij u hierbij ons rapport inzake het onderdeel WIA toekomen naar aanleiding van onze werkzaamheden.
Het doel van de opdracht zoals aan ons verstrekt was om u inzicht te verschaffen in de misbruikrisico’s in de ZW en WIA, de
Europese coördinatieverordening 883/2004 en voor de WIA drie bilaterale verdragen, alsmede het toepassen van het
ontwikkelde afwegingskader.

Ons advies in dit rapport is uitsluitend gebaseerd op de uitkomsten van de overeengekomen werkzaamheden. Wij zullen onze
rapportage niet aanpassen naar aanleiding van toekomstige veranderingen, aanpassingen in wet- en regelgeving of gewijzigde
juridische en administratieve interpretaties van wet- en regelgeving.
Wij bedanken alle in het onderzoek betrokken personen van ABDTOPConsult, SZW en UWV voor de open en constructieve
samenwerking bij het verrichten van onze werkzaamheden en de totstandkoming van onze rapportage.
Tot het verstrekken van nadere toelichting zijn wij gaarne bereid.
Hoogachtend,
KPMG Advisory N.V.

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

2

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting

4

3. Vertaling bruto risico’s naar netto risico’s

1. Introductie

9

3.1 Inleiding
3.2 Toelichting op WIA-proces
3.3 Beheersingsmaatregelen
3.4 Resulterende netto risico’s

1.1 Inleiding
1.2 Doel en scope van de werkzaamheden
1.3 Aard en beperkingen
1.4 Aanpak en werkzaamheden
1.5 WIA op hoofdlijnen
1.6 WIA in cijfers
1.7 Leeswijzer

2. Brutorisicoanalyse

4. Typering netto risico’s

20

27

4.1 Inleiding
4.2 Typering risico’s door UWV
4.3 Aanvullende typering risico’s

17
Bijlagen

2.1 Inleiding
2.2 Risicoanalyses UWV
2.3 Aanvullende risicoanalyse

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

32

Bijlage A: Overzicht bruto risico’s
Bijlage B: Overzicht bruto risico’s incl. interne beheersing
Bijlage C: Overzicht bruto risico’s naar netto risico’s
Bijlage D: Overzicht netto risico’s incl. typering
Bijlage E: Visualisatie netto risico’s in risicomatrix

3

Managementsamenvatting

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

Managementsamenvatting
Achtergrond
In opdracht van Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (hierna:
UWV) en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (hierna:
SZW) heeft KPMG een onderzoek naar de misbruikrisico’s in de uitvoering
van de Werkloosheidswet (hierna: WW) uitgevoerd en een afwegingskader
ontwikkeld. Dit onderzoek is afgerond op 30 september 2019.
Door SZW en UWV is besloten een soortgelijk onderzoek uit te laten voeren
voor de Ziektewet (hierna: ZW) en de Wet werk en inkomen naar
arbeidsvermogen (hierna: WIA).
Dit onderzoek bestaat uit twee onderdelen. Het eerste deel van het
onderzoek is gericht op het inzichtelijk maken van misbruikrisico’s in de ZW
en de WIA en de relevante onderdelen van de Europese coördinatieverordening 883/2004 (hierna: de Verordening) die betrekking hebben op
deze wetten alsmede drie bilaterale verdragen van verschillende categorieën
waar per categorie de meeste export van uitkeringen naartoe gaat.
Het tweede deel van het onderzoek heeft betrekking op het toepassen van het
eerder voor de WW ontwikkelde afwegingskader. Dit betekent dat de
geformuleerde netto risico’s van de WIA worden afgewogen op voorwaarden
en overtreding van die voorwaarden met behulp van de ontwikkelde
risicomatrix.
In dit rapport zijn de bevindingen van het misbruikonderzoek inzake de WIA
opgenomen.
In de publieke discussie is verschillende terminologie, zoals ‘oneigenlijk gebruik’
en ‘fraude’, met elkaar vermengd geraakt. Om een zuivere discussie te voeren
dienen deze definities eenduidig te zijn en dient inzichtelijk te zijn op welk niveau
de interventiemogelijkheden liggen en wie de verantwoordelijkheid heeft in het
geval dat een overtreding van voorwaarden uit de wet is geconstateerd. In
onderhavig onderzoek hebben we getracht hier inzicht in te brengen.
Het is van belang om de discussie rondom uitkeringsfraude vanuit

maatschappelijke gevoeligheid maar ook vanuit proportionaliteit te bezien.
De totale omvang van de 1,2 miljoen uitkeringen die UWV in 2019 verstrekte,
bedraagt bijna EUR 20 miljard.¹ Hiervan heeft ongeveer EUR 5,7 miljard
(gemiddeld ongeveer 327.000 lopende uitkeringen per dag) betrekking op de
WIA. Uit de cijfers uit 2018 die bekend zijn omtrent de export van WIAuitkeringen blijkt dat respectievelijk 4,7% en 3,6% van het totaalaantal
Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA)- en Werkhervatting
Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA)-uitkeringen wordt geëxporteerd
(ongeveer 3% van de totale omvang in euro’s).² Betreffende context is
essentieel voor het in perspectief plaatsen en prioriteren van risico’s volgend
uit de verschillende wetten en interne en externe signalen. Dit zonder afbreuk
te doen aan het uitgangspunt om overtreding van voorwaarden uit de wet zo
veel mogelijk te minimaliseren.
WIA
Werknemers die arbeidsongeschikt zijn, kunnen een beroep doen op een
WIA-uitkering als zij de wachttijd voor de WIA hebben doorlopen. Aanvragers
van een WIA-uitkering zijn met name werknemers die eerder een werkgever
hadden met een loondoorbetalingsverplichting voor ziekte of werknemers die
eerder een ZW-uitkering hebben ontvangen.
Verordening 883/2004 en verdragen
Bij grensoverschrijdende situaties binnen de Europese Unie moet rekening
worden gehouden met de Verordening. Daarnaast bestaan bilaterale
verdragen, coördinatieverdragen en verdragen ten behoeve van export van
de uitkering. In de Verordening en verdragen is bepaald dat voor werknemers die hieronder vallen de woonplaatsvereiste uit artikel 43 lid f van de
WIA wordt opgeheven. De aanvullende bepalingen, onder meer met
betrekking tot het vaststellen van de hoogte van een WIA-uitkering op basis
van een pro-rataberekening, in Verordening en de verdragen leiden tot
aanvullende misbruikrisico’s.
¹ UWV Jaarverslag 2019
² Kamerstukken II, 2019/20, 17050, 592, p. 2

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

5

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

Managementsamenvatting (vervolg)
WIA-proces
Bij het primaire WIA-proces zijn hoofdzakelijk de divisies Sociaal Medische
Zaken (hierna: SMZ), Uitkeren en Werkbedrijf betrokken. SMZ richt zich
hierbij op de aanvraag door het re-integratieverslag te toetsen, de
claimbeoordeling uit te voeren en het recht, de hoogte en de duur van de
uitkering te bepalen. SMZ voert daarnaast sociaal-medische herbeoordelingen uit ten behoeve van het continueren van de WIA-uitkering. Uitkeren is
verantwoordelijk voor het uitbetalen van de WIA-uitkering en het verwerken
van situatiewijzigingen voor het continueren van de uitkering. Werkbedrijf is
verantwoordelijk voor de re-integratiebegeleiding van de uitkeringsgerechtigde.
UWV maakt onderscheid in zijn processen indien de aanvraag internationale
elementen bevat. Indien een aanvraag internationale aspecten heeft, zoals
een aanvrager die in het buitenland woont of een buitenlands arbeidsverleden
heeft, vindt afhandeling plaats bij de afdeling Bijzondere Zaken (hierna: BZ)
binnen de divisie SMZ. Dit betreft de toets van het re-integratieverslag, de
claimbeoordeling en het bepalen van recht, hoogte en duur van de uitkering
alsmede het proces bij continuering (uitkeren en re-integratie) en de
herbeoordeling. Op hoofdlijnen hanteert BZ dezelfde werkwijze als binnen het
Proces bij aanvraag uitkering

nationale proces. Ten aanzien van onder meer loon, inkomsten, overlijden,
detentie en medische aspecten is de informatievoorziening anders in het
internationale proces. (Geautomatiseerde) gegevensuitwisseling vindt in
beperktere mate plaats. Hierdoor heeft UWV minder informatie tot zijn
beschikking.
De verschillende taken en verantwoordelijkheden zijn op hoofdlijnen
schematisch weergegeven in figuur 1 hieronder.
Het WIA-proces kan worden onderverdeeld in het proces bij aanvraag en het
proces bij continuering van de uitkering nadat deze is toegekend.
Na de aanvraag van een uitkering voert UWV een toets van het re-integratieverslag (hierna: RIV-toets) uit. Hierna start UWV de claimbeoordeling en stelt
daarbij de mate van arbeidsongeschiktheid vast. Vervolgens stelt UWV het
recht, de hoogte en de duur van de uitkering vast. Indien een uitkering is
toegewezen, volgt een overdracht vanuit SMZ naar Uitkeren voor het
continueren van de WIA-uitkering. Uitkeren voert onder andere mutaties door
op basis van eventuele situatiewijzigingen. Tevens vindt overdracht aan
Werkbedrijf plaats indien de mate van arbeidsongeschiktheid is bepaald op
WGA 35%-80% of WGA 80%-100% arbeidskundig. UWV kijkt voor deze
eventuele overdracht naar de mogelijkheden van de verzekerde.
Proces bij continuering uitkering
Legenda

WIA-aanvraag
door werknemer

Toets
re-integratieverslag

Divisie SMZ

Uitkeren en
muteren
situatiewijzigingen
WIA-claimbeoordeling

Vaststellen recht,
hoogte en duur

Re-integratiebegeleiding*

Divisie Uitkeren
Divisie Werkbedrijf

Herbeoordeling
(indien
aanleiding)

Divisie SMZ – Bijzondere zaken
bij internationale aspecten

* Indien WGA 35%-80% of WGA 80%-100% arbeidskundig
Figuur 1: Primair WIA-proces op hoofdlijnen
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

6

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

Managementsamenvatting (vervolg)
Indien daartoe aanleiding is, voert SMZ een herbeoordeling uit.
Naast eerder genoemde divisies in het primaire proces hebben in de tweede
lijn de organisatieonderdelen Business Control & Kwaliteit en Handhaving en
in de derde lijn de Interne Accountantsdienst een rol.
UWV maakt in zijn uitvoering gebruik van diverse bronnen, waaronder de
Basisregistratie Personen en de Polisadministratie. De kwaliteit van de
bronbestanden kan van invloed zijn op het identificeren van individuele
casuïstiek naar aanleiding van de risicoanalyse.
Bevindingen risicoanalyse
De systematische identificatie van risico’s in de loop der jaren en de
afwegingen die hieromtrent zijn gemaakt door UWV en SZW, zijn momenteel
niet op periodieke basis geborgd. Als gevolg hiervan is het zicht op de
(opvolging van) risico’s in de loop der jaren niet eenduidig vastgelegd,
waardoor op dit moment geen totaaloverzicht bestaat van de frauderisico’s
ten aanzien van de WIA. Verantwoording door UWV en SZW over
verschillende acties en maatregelen inzake onder andere WIA-fraude vindt
plaats op een geaggregeerd niveau.
In dit onderzoek is bij het identificeren van de bruto risico’s nog geen
rekening gehouden met de processen en interne beheersing van UWV die
deze risico’s al dan niet kunnen mitigeren. Per bruto risico zal moeten
worden bezien of dit zich manifesteert in een netto risico, afhankelijk van de
gevoerde processen en interne beheersing. Deze risicogedreven aanpak is
hieronder in figuur 2 gevisualiseerd.

Bruto
risico

-

Interne
beheersing

=

Netto
risico

Figuur 2: Illustratie vertaling bruto risico’s naar netto risico’s

Op basis van de ontvangen documentatie en de gehouden interviews blijkt
dat UWV zijn risicoanalyse hoofdzakelijk benadert met een signaalgedreven
aanpak, op basis van interne en externe meldingen van vermoedens van
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

regelovertreding. UWV geeft hierdoor momenteel met name aandacht aan
de netto risico’s, zoals zichtbaar in figuur 2 hierboven, in het WIA-proces.

In dit onderzoek is een risicogedreven aanpak gehanteerd om een
totaaloverzicht van de bestaande risico’s te creëren. Hier ligt de focus in
eerste instantie op bruto risico’s volgend op de vereisten vanuit de WIA,
waarbij inzichtelijk is gemaakt of deze risico’s betrekking hebben op recht,
hoogte en/of duur.
In totaal zijn in dit onderzoek 63 bruto risico’s geïdentificeerd in samenspraak
tussen SZW, UWV en KPMG. Hiervan geldt dat 6 specifieke risico’s vanuit
de Verordening en de verdragen zijn geïdentificeerd en specifiek van
toepassing zijn op internationale gevallen. De overige 57 risico’s gelden voor
zowel nationale als internationale gevallen.
UWV heeft in het WIA-proces specifieke controles ingericht die de
geïdentificeerde bruto risico’s (deels) mitigeren. Deze beheersingsmaatregelen zijn preventief, detectief en/of responsief van aard. Deze
beheersingsmaatregelen betreffen onder andere: specifieke procescontroles,
overkoepelende kwaliteitsborging en themaonderzoeken.
Na afweging van de beheersingsmaatregelen zijn in totaal in dit onderzoek in
relatie tot de huidige wet- en regelgeving WIA, 44 actuele netto risico’s
geïdentificeerd in samenspraak tussen SZW, UWV en KPMG. Van deze
44 netto risico’s zijn 17 netto risico’s reeds schriftelijk door UWV
gedocumenteerd.
Uit de nadere typering van de 44 netto risico’s komt naar voren dat 11 netto
risico’s (waarvan 4 reeds schriftelijk gedocumenteerd door UWV) al dan niet
op basis van bewuste keuzes niet volledig zijn afgedekt in de huidige interne
beheersing. Deze netto risico’s zijn daarom (mede) bij de categorie
‘administratieve onvolkomenheden’ opgenomen.
UWV typeert risico’s op basis van impact en realiseerbaarheid. Aanvullend is
in het onderzoek een aantal andere typeringen en dwarsdoorsneden
gemaakt om inzichtelijk te maken wat de achtergrond van de diverse netto
risico’s is. Het hoofdrisico, de voorwaarden uit de wet en de overtreding van
7

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

Managementsamenvatting (vervolg)
de voorwaarden uit de wet zijn hierbij de belangrijkste handvatten voor de
nadere discussie tussen SZW en UWV.

Een netto risico resteert indien een risico zich in de praktijk kan etaleren,
ondanks de ingerichte interne beheersing en de mate daarvan. Middels de
typering, zoals beschreven in hoofdstuk 4, is inzichtelijk gemaakt of het risico
door middel van aanvullende beheersingsmaatregelen binnen het proces
verder kan worden gemitigeerd. Diverse netto risico’s, bijvoorbeeld de
zestien netto risico’s aangaande arbeidsongeschiktheid, kennen een
beoordelingsaspect dat een bepaalde mate van subjectiviteit van met name
de verzekeringsarts met zich meebrengt. Dit zorgt ervoor dat het niet altijd
mogelijk is om dit soort netto risico’s geheel in de administratieve organisatie
af te dekken. Ook voor andere netto risico’s kan gelden dat het niet mogelijk
is om deze verder af te dekken in de administratieve organisatie van UWV.
In dit onderzoek naar misbruikrisico’s is op de beschreven wijze in kaart
gebracht welke netto risico’s aanwezig zijn. Het in kaart brengen of het
bepalen van de omvang van de netto risico’s is geen onderdeel van dit
onderzoek. Het overzicht van netto risico’s bevat derhalve geen waardeoordeel over de importantie van deze risico’s. Dit betekent dat het overzicht
netto risico’s bevat die bijvoorbeeld als ‘groot’ of ‘zeer klein’ kunnen worden
ingeschat.

de verschillen tussen het nationale en internationale proces. Wij merken op
dat het wenselijk is opvolging van de gehele risicoanalyse te bezien met
redelijkheid en billijkheid. In een aantal gevallen is aanpassing van het WIAproces, door bijvoorbeeld additionele interne beheersingsmaatregelen te
nemen, wenselijk maar in een aantal andere gevallen moet de context van
het gekozen proces worden meegewogen. Bijvoorbeeld als de wet op
zodanige wijze is geformuleerd dat handhaving ingewikkeld is en/of
onuitvoerbaar wordt.
Door bovenstaande komt een zorgvuldige afweging tot stand over de vraag
of het desbetreffende risico al dan niet kan worden geaccepteerd en is
inzichtelijk hoe de beschikbare capaciteit wordt ingezet.
Een andere vervolgstap is om de risicoanalyse en het afwegingskader
tevens toe te passen op andere wetgeving ten aanzien van de sociale
zekerheid, waaronder andere wetten gericht op arbeidsongeschiktheid zoals
de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) en de Wet werk en
arbeidsondersteuning Jonggehandicapten (Wajong). Per wet zal de typering
van de risico’s moeten worden herzien, omdat deze mogelijk aanpassing
behoeft inzake de voorwaarden uit de wet. De overtreding van de
voorwaarden uit de wet kan uniform voor de verschillende wetten worden
gebruikt, net als de methode van de risicoanalyse.

Verdere afweging netto risico’s
De volgende stap voor UWV en SZW is om de geïdentificeerde netto risico’s
samen verder af te wegen om te komen tot een gedragen waardering en
prioritering van de risico’s op overtreding van de wet, middels het eerder voor
de WW ontwikkelde afwegingskader. Deze gezamenlijke afstemming kan
ertoe leiden dat additionele aandacht aan een netto risico wordt gegeven,
maar bijvoorbeeld ook dat een netto risico is geaccepteerd. Een netto risico
kan bijvoorbeeld zijn geaccepteerd omdat is bepaald dat de omvang van het
netto risico dermate beperkt is dat het geen additionele aandacht behoeft.
In de opvolging van deze afweging dient aandacht te worden gegeven aan
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

8

1. Introductie

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

1. Introductie
1.1 Inleiding

1.2 Doel en scope van de werkzaamheden

In opdracht van Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (hierna:
UWV) en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (hierna:
SZW) heeft KPMG een onderzoek naar de frauderisico’s in de uitvoering van
de Werkloosheidswet (hierna: WW) uitgevoerd en een afwegingskader
ontwikkeld. Dit onderzoek is afgerond op 30 september 2019.

Het eerste doel van het onderzoek is het inzichtelijk maken van misbruikrisico’s in de ZW en de WIA en de relevante onderdelen van de Europese
coördinatieverordening 883/2004 (hierna: de Verordening) die betrekking
hebben op deze wetten alsmede drie bilaterale verdragen van verschillende
categorieën waar per categorie de meeste export naartoe gaat.

Door SZW en UWV is besloten een soortgelijk onderzoek uit te laten voeren
voor de Ziektewet (hierna: ZW) en de Wet werk en inkomen naar
arbeidsvermogen (hierna: WIA).

De scope van het onderzoek is gericht op de huidige misbruikrisico’s ten
aanzien van de ZW- en WIA-uitkering. De scope is niet gericht op de
beoordeling van rechtmatigheid van uitkeringen, de werking van de
loonaangifteketen en de werking van de Polisadministratie.

Het gevraagde onderzoek in de concept-opdrachtformulering ‘Opdrachtbeschrijving onderzoek misbruikrisico’s en afwegingskader’ d.d. 29 januari
2020 betreft een gezamenlijke opdracht van SZW en UWV, waarbij UWV de
formele opdrachtgever is.
Het onderzoek wordt begeleid door de Begeleidingsgroep, waarvan
ABDTOPConsult het voorzitterschap heeft.

In het tweede deel van het onderzoek is het in het vorige onderzoek
ontwikkelde afwegingskader toegepast. Dit betekent dat de geformuleerde
netto risico’s zijn afgewogen op voorwaarden en overtreding van die
voorwaarden met behulp van de ontwikkelde risicomatrix. Met dit
afwegingskader kan naar de toekomst toe inzicht worden gegeven in de
prioritering van de risico’s inzake een verkeerde wetstoepassing en de
gezamenlijke prioritering van deze risico’s door SZW en UWV.

In de rapportage van het onderzoek inzake de WIA is uitgegaan van de
wettekst van de WIA en de Verordening zoals die geldt per 1 juni 2020.
Daarnaast is uitgegaan van de verdragen met Joegoslavië (van toepassing
op Bosnië en Herzegovina), Marokko en Thailand zoals die gelden per 1 juni
2020.

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

10

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

1. Introductie (vervolg)
1.3 Aard en beperkingen

Brutorisicoanalyse

Aard

Voor de uitvoering van de brutorisicoanalyse inzake de WIA hebben wij de
volgende werkzaamheden uitgevoerd:

Onze opdracht betreft een adviesopdracht. De aard van de werkzaamheden
houdt in dat wij geen accountantscontrole, beoordelingsopdracht of andere
assuranceopdracht verrichten. Derhalve zal geen zekerheid worden verstrekt
met betrekking tot de getrouwheid van financiële of andere informatie. Wij
zullen namens u geen beslissingen nemen of participeren in enig
besluitvormingsproces.
De aard van het onderzoek brengt verder met zich mee dat wij geen juridisch
advies verstrekken en voor zover wij gedurende het onderzoek of in ons
rapport verwijzen naar relevante wet- en regelgeving, dit niet beschouwd
dient te worden als het verstrekken van een juridisch advies.
Voor deze opdracht zijn de voorwaarden gehanteerd zoals vastgelegd in de
overeenkomst Strategische Adviesdiensten door KPMG Advisory N.V. en
UWV d.d. 26 november 2018.

•

kennisgenomen van de WIA en de Verordening en de context van deze
wetten om de (bestaande) risico’s in perspectief te kunnen plaatsen;

•

kennisgenomen van de verdragen met Joegoslavië, Marokko en Thailand
en de context van deze wetten om de (bestaande) risico’s in perspectief
te kunnen plaatsen;

•

kennisgenomen van reeds beschikbare en voor het onderzoek relevante
documentatie, waaronder Kamerstukken, onderzoeken, procesbeschrijvingen, de rolling document-risicoanalyse d.d. 13 juni 2019 van
UWV en de Signaleringsbrief en rapportage Meldingen en Fraudefenomenen d.d. 27 mei 2020;

•

twee processessies gehouden voor nationaal en internationaal met een
afvaardiging van UWV en SZW voor toelichting op het WIA-proces, op
respectievelijk 16 juni 2020 en 25 juni 2020;

•

brutorisicoanalyse uitgevoerd op de WIA en de Verordening, waarbij bruto
risico’s per wetsartikel zijn geïdentificeerd inclusief het gevolg van de
actie, waar van toepassing;

•

twee evaluatiesessies gehouden voor nationaal en internationaal met een
afvaardiging van SZW en UWV voor het evalueren en doornemen van de
geïdentificeerde bruto risico’s, op respectievelijk 16 juli 2020 en 23 juli
2020;

•

in meerdere opvolgende processtappen nadere afstemming met SZW en
UWV gehad om tot een definitieve lijst van bruto risico’s te komen;

•

door UWV reeds geïdentificeerde thema’s in bovenstaande evaluatiesessies op 16 juli 2020 en 23 juli 2020 doorgenomen met een afvaardiging van UWV en SZW om te komen tot relevante thema’s voor de WIA;

Beperkingen
Wij hebben voor ons onderzoek gebruikgemaakt van zowel voor ons
beschikbare schriftelijke en digitale informatie als mondeling verkregen
informatie. Dit impliceert dat de juistheid en volledigheid van de in dit rapport
opgenomen informatie afhankelijk zijn van deze aan ons ter beschikking
gestelde informatie.
1.4 Aanpak en werkzaamheden
In deze paragraaf zijn de werkzaamheden op hoofdlijnen beschreven die in
het kader van dit onderzoek voor de WIA zijn verricht, onderverdeeld naar de
onderdelen van het onderzoek. Deze werkzaamheden zijn uitgevoerd in een
team bestaande uit experts op het gebied van forensische accountancy,
risicomanagement en socialezekerheidsrecht.
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

11

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

1. Introductie (vervolg)
•

nadere afstemming met UWV gehad op 10 augustus 2020 om tot een
definitieve lijst relevante thema’s te komen;

•

de lijst met relevante thema’s vertaald naar (netto) risico’s.

• Gegevensdiensten, aanvullende vragen gesteld per e-mail;
• Interne Accountantsdienst, aanvullende vragen gesteld per e-mail;
•

additionele vragen gesteld aan de geïnterviewde medewerkers en
additionele documenten opgevraagd, zoals werkbeschrijvingen,
vragenlijsten en informatie-uitwisselingsformulieren;

•

de (additioneel) ontvangen documentatie en toelichtingen geanalyseerd
en verwerkt ten opzichte van de brutorisicoanalyse zodat de netto risico’s
in het WIA-proces van UWV zichtbaar zijn;

•

analyse uitgevoerd op bronnen en betrokken afdelingen per
geïdentificeerd risico alsmede op voor de vaststelling en continuering van
de uitkering noodzakelijke gegevens;

•

concept interne beheersingskader in meerdere processtappen voorgelegd
aan hiervoor als relevant geïdentificeerde geïnterviewden in het kader van
zorgvuldigheid.

Interne beheersing
Voor de uitvoering van het in kaart brengen van de interne beheersing inzake
de WIA hebben wij de volgende werkzaamheden verricht:
•

analyse uitgevoerd op basis van de reeds verkregen documentatie op de
mate van interne beheersing in het WIA-proces;

•

diverse interviews afgenomen ten aanzien van het primaire WIA-proces
en de interne beheersing daarop, bij medewerkers van de volgende UWVafdelingen:
• SMZ (Procesbegeleider), op 13 juli 2020;
• SMZ (Verzekeringsarts), op 14 juli 2020;
• SMZ (Arbeidsdeskundige), op 22 juli 2020;

Bepaling netto risico’s

• SMZ (algemeen), op 14 augustus 2020;
• Uitkeren (Uitkeringsdeskundigen), op 21 juli 2020;

Voor de bepaling van de netto risico’s inzake de WIA hebben wij de volgende
werkzaamheden verricht:

• Uitkeren (Domeinconsultant), op 18 augustus 2020;

•

bruto risico’s naar netto risico’s vertaald aan de hand van de verkregen
informatie omtrent de interne beheersing uit de interviews en
documentatie;

•

nettorisicoanalyse uitgevoerd, mede op basis van de naar netto risico’s
vertaalde thema’s zoals reeds door UWV geïdentificeerd;

•

twee evaluatie- en plotsessies gehouden voor nationaal en internationaal
met een afvaardiging van SZW en UWV voor het evalueren en
doornemen van de geïdentificeerde netto risico’s, op respectievelijk
8 september 2020 en 11 september 2020;

• Bijzondere Zaken (Heerlen en Breda), op 28 juli 2020;
• Bijzondere Zaken (Amsterdam), op 30 juli 2020;
• Bijzondere Zaken (backoffice Amsterdam), op 7 augustus 2020;

• Werkbedrijf (algemeen), op 20 juli 2020;
• Werkbedrijf (Beslisser Voorzieningen), op 29 juli 2020;
• Handhaving, op 13 juli 2020;
• Adviseur Gezondheidsfraude, op 27 juli 2020;
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

12

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

1. Introductie (vervolg)
•

nadere afstemming met SZW en UWV gehad om tot een definitieve lijst
van netto risico’s te komen.

•

voortgangsgesprekken gevoerd met degenen die betrokken zijn bij de
begeleiding van het onderzoek, vanuit ABDTOPConsult, SZW en UWV,
om (desgewenst) toelichting te geven op het onderzoek;

•

naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek hebben wij een
rapport opgesteld. Ter afstemming van de inhoudelijke juistheid is dit
rapport op 30 september 2020 in concept gedeeld met de
Begeleidingsgroep;

•

in de Begeleidingsgroep van 14 oktober 2020 het conceptrapport
toegelicht;

•

op het conceptrapport tot en met 14 oktober 2020 verkregen wederhoor
in beschouwing genomen en een toelichting verstrekt op de verwerking
van het wederhoor;

•

op 30 oktober 2020 heeft KPMG het definitieve rapport met
opdrachtgever gedeeld.

Afweging van de netto risico’s
Voor de afweging van de netto risico’s inzake de WIA hebben wij de
volgende werkzaamheden verricht:
•

de risicomatrix specifiek gemaakt voor de WIA door de assen van de
matrix te evalueren en waar nodig aan te passen;

•

geanalyseerd of de netto risico’s betrekking hebben op recht, hoogte en/of
duur van de uitkering;

•

de netto risico’s geplot in de risicomatrix met de assen ‘voorwaarden uit
de wet’ en ‘overtreding voorwaarden uit de wet’;

•

in de eerder beschreven evaluatie- en plotsessies met een afvaardiging
van SZW, UWV en KPMG, de geïdentificeerde netto risico’s
doorgenomen en geplot in de ontworpen risicomatrix, op 8 september
2020 en 11 september 2020.

KPMG heeft op 14 oktober decharge verkregen.

Algemeen
Wij hebben de volgende algemene werkzaamheden verricht:
•

projectmanagement;

•

gedurende de periode juni t/m 30 september jl. is 4 keer voortgangsoverleg gehouden met de Begeleidingsgroep, waarbij een procesdocument is toegelicht, te weten op:
• 16 juni 2020;
• 1 juli 2020;
• 22 juli 2020;
• 2 september 2020.
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

13

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

1. Introductie (vervolg)
1.5 WIA op hoofdlijnen
De WIA regelt een uitkering bij langdurige arbeidsongeschiktheid. Deze wet
is in 2005 in de plaats getreden van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (hierna: WAO) en heeft de toekenningsvoorwaarden voor een
arbeidsongeschiktheidsuitkering aangescherpt door onder meer een sterkere
nadruk te leggen op de re-integratie.
De WIA is, net als de WW en de ZW, een werknemersverzekering. Om voor
een WIA-uitkering in aanmerking te komen, moet de belanghebbende
werknemer zijn. Het begrip ‘werknemer’ van de WIA komt in belangrijke mate
overeen met dat in de ZW en de WW. Daarnaast moet de belanghebbende
onder andere arbeidsongeschikt zijn.
De WIA kent verschillende gradaties van arbeidsongeschiktheid, waarbij het
grootste verschil is te onderkennen tussen gedeeltelijk en volledig en
duurzaam arbeidsongeschikt zijn.
Bij volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn, ontvangt een verzekerde
een Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (hierna: IVA)uitkering. Deze IVA-uitkering bedraagt 75% van het maandloon. In de
overige situaties ontvangt een verzekerde een Werkhervatting Gedeeltelijk
Arbeidsgeschikten (hierna: WGA)-uitkering. Uitzondering hierop is indien een
verzekerde minder dan 35% arbeidsongeschikt is, in dat geval keert UWV
geen WIA-uitkering uit.
Een WGA-uitkering is onder te verdelen in drie soorten uitkeringen:
― loongerelateerde uitkering: een tijdelijke (hogere) uitkering, waarbij de
duur afhankelijk is van het arbeidsverleden. Gedurende de eerste twee
maanden bedraagt de uitkering 75% van het maandloon. In de daarop
volgende maanden is dit 70%;
― loonaanvullingsuitkering: een (hogere) uitkering zolang de verzekerde
meer dan 50% van zijn resterende verdiencapaciteit benut of indien de
verzekerde volledig, maar niet duurzaam arbeidsongeschikt is. De
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

uitkering is 70% van het maandloon verminderd met 70% van het bedrag
dat verzekerde kan verdienen of verdient indien hij zijn resterende
verdiencapaciteit volledig benut;
― vervolguitkering: een uitkering gebaseerd op het minimumloon indien de
verzekerde minder dan 50% van zijn resterende verdiencapaciteit benut.
De hoogte van de uitkering hangt af van het arbeidsongeschiktheidspercentage van de verzekerde en betreft 28% tot 50,75% van het
minimumloon.
In figuur 3 hieronder is een nadere detaillering gegeven van de verschillende
uitkeringen.
De uitkeringen worden betaald uit premies die door de werkgevers worden
opgebracht. Specifieke werkgevers kunnen ervoor kiezen om geen WIApremies af te dragen. Zij dragen de kosten van de uitkeringen zelf en zijn dus
eigenrisicodragers.
WIA-aanvraag

<35%

Geen WIAuitkering

35-80%

80-100% niet
duurzaam

WGA-uitkering

80-100%
duurzaam

IVA-uitkering

Loongerelateerde
uitkering

Loonaanvullingsuitkering

Vervolguitkering

Figuur 3: Type WIA-uitkeringen

14

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

1. Introductie (vervolg)
De WIA legt medewerkingsverplichtingen ofwel inspanningsverplichtingen op
aan de arbeidsongeschikte werknemer, zoals de verplichting om mee te
werken aan medisch onderzoek. Het niet nakomen van deze verplichtingen
kan leiden tot het opleggen van een maatregel. De maatregel bestaat uit een
tijdelijke of blijvende, gehele of gedeeltelijke korting op het uitkeringsrecht.
Daarnaast kent de WIA inlichtingenverplichtingen, zoals het doorgeven van
eventuele inkomsten. Bij overtreding van de inlichtingenverplichtingen moet
een boete worden opgelegd door UWV ingevolge de WIA.
Grensoverschrijdende wetstoepassing
Bij grensoverschrijdende situaties binnen de Europese Unie moet rekening
worden gehouden met de Verordening. In de Verordening is bepaald dat
voor werknemers binnen de Europese Unie het woonplaatsvereiste uit artikel
43 lid f van de WIA wordt opgeheven. Dit betekent bijvoorbeeld dat mensen
die in Nederland werken hun in Nederland opgebouwde rechten niet
verliezen wanneer zij terugkeren naar het woonland. De Verordening bevat
aanwijsregels voor het bepalen van het van toepassing zijnde Europese
socialezekerheidsstelsel en bevat bepalingen voor een pro-rataberekening.
Een pro-rataberekening voor een WIA-uitkering wil zeggen dat de migrerende
werknemer recht heeft op een uitkering in de landen waar hij gewerkt heeft
naar rato van de verzekeringsduur in die landen. Met bovengenoemde is in de
uitvoering van onze werkzaamheden rekening gehouden. Daarnaast bestaan
bilaterale verdragen, coördinatieverdragen en verdragen ten behoeve van
export van de uitkering. De verdragen met Joegoslavië (van toepassing op de
inwoners van Bosnië en Herzegovina), Marokko en Thailand vallen op verzoek
van opdrachtgever binnen de scope van dit onderzoek inzake de WIA. Zoals
hierna toegelicht vertegenwoordigen deze drie verdragen drie verschillende
type verdragen zijnde: een coördinatieverdrag met pro-rataberekening, een
coördinatieverdrag zonder pro-rataberekening en een BEU-verdrag, om
daarmee een inzicht te verkrijgen in de risico’s volgend uit de verschillende
type verdragen. Deze drie specifieke verdragen zijn door UWV en SZW
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

gekozen omdat de hoogste exportaantallen per categorie naar deze landen
gaan. In de bijlagen bij dit rapport wordt waar relevant naar deze verdragen
verwezen. De betreffende beschreven bruto en netto risico’s kunnen niet
zonder meer worden geëxtrapoleerd naar andere verdragen maar geven
inzicht in risico’s op verdragsniveau. Deze verdragen zijn hierna kort uitgelicht.
Coördinatieverdrag met Joegoslavië
Dit betreft een bilateraal verdrag tussen Nederland en toenmalig Joegoslavië
uit 1977.¹ Dit verdrag is van toepassing gebleven op de inwoners van Bosnië
en Herzegovina. In dit verdrag is de coördinatie van de sociale zekerheid
tussen beide landen geregeld. Onderdeel hiervan is een pro-rataberekening
voor de WIA-uitkering, net als inkomstenverrekening. Op grond van artikel 4
van dit verdrag gelden de bepalingen van de WIA en de daaruit voorvloeiende
risico’s tevens voor de onderdanen van Bosnië en Herzegovina.
Coördinatieverdrag met Marokko
Dit betreft een bilateraal verdrag tussen Nederland en Marokko uit 1972.² In dit
verdrag is de coördinatie van de sociale zekerheid tussen beide landen
geregeld. In tegenstelling tot het coördinatieverdrag met Joegoslavië kent dit
verdrag geen pro-rataberekening voor een WIA-uitkering. Op grond van
artikel 3 van dit verdrag gelden de bepalingen van de WIA en de daaruit
voorvloeiende risico’s tevens voor de onderdanen van Marokko.
BEU-verdrag met Thailand
Dit betreft een bilateraal verdrag tussen Nederland en Thailand uit 2002³ op
grond van de Wet beperking export uitkeringen. In dit verdrag is alleen de
export van onder andere arbeidsongeschiktheidsuitkeringen tussen beide
landen geregeld. In dit verdrag is derhalve geen sprake van een prorataberekening voor de WIA-uitkering.
¹ Verdrag inzake sociale zekerheid tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Socialistische
Federatieve Republiek Joegoslavië, Belgrado, 11-05-1977
² Algemeen Verdrag inzake sociale zekerheid tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het
Koninkrijk Marokko, Rabat, 14-02-1972
³ Verdrag tussen de Regering van het Koninkrijk der Nederlanden en de Regering van het
Koninkrijk Thailand inzake de export van sociale verzekeringsuitkeringen, Nonthaburi, 11-11-2002
15

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

1. Introductie (vervolg)
1.6 WIA in cijfers
Aantal WIA-uitkeringen
Uit de cijfers en trends van januari 2020 van UWV blijkt dat in 2019
12.000 nieuwe IVA-uitkeringen en 34.000 nieuwe WGA-uitkeringen zijn
toegekend. Het aantal uitkeringen voor IVA en WGA is in 2019
respectievelijk 127.000 en 200.000.
In 2019 heeft UWV in totaal bijna EUR 20 miljard aan uitkeringen verstrekt,
waarvan voor IVA- en WGA-uitkeringen respectievelijk EUR 2,9 en
EUR 2,8 miljard.¹
Uit de cijfers uit 2018 die bekend zijn omtrent de export van WIA-uitkeringen
blijkt dat respectievelijk 4,7% (5.282) en 3,6% (6.747) van het totaalaantal
IVA- en WGA-uitkeringen wordt geëxporteerd (ongeveer 3% van de totale
omvang in euro’s).² De landen waar de meeste export binnen Europa naartoe
plaatsvindt zijn voor zowel de IVA- als WGA-uitkering respectievelijk
Duitsland, België en Polen.² Naar Marokko, Bosnië en Herzegovina en
Thailand is voor respectievelijk 181, 117 en 54 personen in 2018 de WIAuitkering geëxporteerd.
Sanctionering WIA-uitkeringen
In het jaarverslag 2019 maakt UWV een onderscheid tussen afdoeningen
van overtredingen van de inlichtingenplicht en afdoeningen van overtredingen van de inspanningsplicht. In 2019 heeft UWV ten aanzien van de
WIA, WAO en de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen
(hierna: WAZ) gecombineerd 1.424 overtredingen van de inspanningsplicht, ook wel medewerkingsverplichting genoemd, geconstateerd (in 2018:
1.245). Hiervan is ongeveer 31% afgedaan met een boete, 54% met een
waarschuwing en 15% is afgedaan zonder boete of waarschuwing.

In 2019 heeft UWV ten aanzien van de WIA, WAO en WAZ gecombineerd
3.468 overtredingen van de inlichtingenplicht geconstateerd (2018:
2.698). Hiervan is ongeveer 31% afgedaan met een boete, 53% met een
waarschuwing en 16% is afgedaan zonder boete of waarschuwing. In 2019
zijn 9 processen-verbalen opgemaakt (in 2018: 11). Een proces-verbaal
wordt opgemaakt als het (verwachte) benadelingsbedrag hoger is dan de
aangiftegrens van EUR 50.000. In deze gevallen kan strafrechtelijke
vervolging plaatsvinden door het Openbaar Ministerie.
Naast het opleggen van boetes en maatregelen vordert UWV betaalde WIAuitkeringsgelden terug, tenzij sprake is van dringende redenen.
In de UWV Rapportage meldingen en fraudefenomenen 2019 toont UWV dat
het aantal aanpakwaardige externe meldingen licht is gestegen ten aanzien
van de WIA, WAO en WAZ – van 4.342 in 2018 naar 4.575 in 2019.
Het aantal aanpakwaardige interne meldingen ten aanzien van de WIA, WAO
en WAZ is gestegen naar 3.727 in 2019 (in 2018: 2.141). UWV beschrijft in
het jaarverslag de volgende oorzaken van de stijging van het totale aantal
interne meldingen voor UWV: “de toename is mede het gevolg van de
invoering van een nieuw intern meldingsformulier, de workshops fraudealertheid die binnen UWV gehouden zijn en mogelijk ook de media-aandacht voor
UWV en handhaving”.
1.7 Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 1 zijn de aanleiding, de
scope en het doel, alsmede de verrichte werkzaamheden in het kader van dit
onderzoek beschreven. Eveneens is in dit hoofdstuk kort inzicht gegeven in
de WIA. In hoofdstuk 2 zijn de werkzaamheden aangaande de brutorisicoanalyse toegelicht. Daarnaast is in hoofdstuk 3 een toelichting gegeven
op de interne beheersing op de geïdentificeerde bruto risico’s. In hoofdstuk 4
is weergegeven wat de typering van de resterende netto risico’s is.
¹ UWV Jaarverslag 2019
² Export Uitkeringen 2018, UWV september 2019

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

16

2. Brutorisicoanalyse

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

2. Brutorisicoanalyse
2.1 Inleiding
In dit hoofdstuk is een toelichting gegeven op de brutorisicoanalyse. Eerst
volgt een toelichting op de risicoanalyses die UWV heeft uitgevoerd, daarna
is een toelichting op de aanvullende risicoanalyses in het onderzoek
opgenomen.
2.2 Risicoanalyses UWV
UWV geeft momenteel met name aandacht aan de netto risico’s in het
WIA-proces. Dit zijn risico’s die zijn geïdentificeerd op basis van interne en
externe signalen over bestaande fraudemogelijkheden. Op basis van het
UWV Jaarplan, waarvan het handhavingsbeleid een onderdeel is, vindt
jaarlijkse afstemming plaats tussen SZW en UWV over de verschillende
acties en maatregelen inzake onder andere WIA-fraude. Deze verantwoording vindt plaats op een geaggregeerd niveau.
UWV heeft middels themaonderzoeken reeds een aantal netto risico’s ten
aanzien van fraude en misbruik geïdentificeerd die aandacht van UWV
behoeven. Dit betekent dat voor het identificeren van deze risico’s rekening
is gehouden met de processen en interne beheersing van UWV. Een deel
van de beschreven themaonderzoeken, waarin verschillende netto risico’s
zijn gevat, is reeds in uitvoering. Voor de toelichting op risico’s wordt
verwezen naar hoofdstuk 4, waar tevens de overige netto risico’s zijn
toegelicht.
Op basis van de ontvangen documentatie en de gehouden interviews blijkt
dat UWV zijn risicoanalyse hoofdzakelijk benadert met een signaalgedreven
aanpak. UWV ontwikkelt thema’s op basis van ontvangen signalen en doet
individueel onderzoek naar aanleiding van interne en externe signalen.
UWV voert een doorlopende risicoanalyse uit, deze is gedocumenteerd in
het geüpdatete rolling document. De systematische identificatie van
risico’s in de loop der jaren en de afwegingen die hieromtrent zijn gemaakt,
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

zijn niet op periodieke basis geborgd. Als gevolg van deze systematiek is het
zicht op de (opvolging van) risico’s in de loop der jaren niet eenduidig vastgelegd, waardoor op dit moment geen totaaloverzicht van de geïdentificeerde
frauderisico’s ten aanzien van de WIA bestaat.
2.3 Aanvullende risicoanalyse
In het onderzoek is een risicogedreven aanpak gehanteerd, met als
uitgangspunt de risico’s voortvloeiend uit de wet, om een totaaloverzicht van
huidige risico’s te creëren. Hierin ligt de focus in eerste instantie op bruto
risico’s volgend op de vereisten vanuit de wet, waarbij inzichtelijk is gemaakt
of deze risico’s betrekking hebben op recht, hoogte en/of duur.
De risico’s volgend uit de wet betreffen bruto risico’s, hetgeen betekent dat
bij het identificeren van deze risico’s nog geen rekening is gehouden met de
processen en interne beheersing van UWV die deze risico’s al dan niet
kunnen mitigeren. Per bruto risico zal moeten worden bezien of dit zich
manifesteert in een netto risico, afhankelijk van de gevoerde processen en
interne beheersing.
Een aantal van deze bruto risico’s is reeds (geheel) ondervangen in het
proces dat UWV voert. Niet elk bruto risico resulteert daarom in een netto
risico, omdat het risico mogelijkerwijs al afdoende is ondervangen in de
interne beheersing. Een bruto risico kan tevens resulteren in meerdere netto
risico’s. Onze risicogedreven aanpak is hieronder gevisualiseerd.

Bruto
risico

-

Interne
beheersing

=

Netto
risico

Figuur 4: Illustratie vertaling bruto risico’s naar netto risico’s

18

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

2. Brutorisicoanalyse (vervolg)
In totaal zijn in het onderzoek 63 bruto risico’s geïdentificeerd in
samenspraak tussen SZW, UWV en KPMG; 48 van deze risico’s hebben
(deels) betrekking op de bepaling van het recht, 31 hebben (deels)
betrekking op hoogte en 6 risico’s hebben (deels) betrekking op duur. In
figuur 5 hieronder is de verdeling van de bruto risico’s schematisch
weergegeven, geclassificeerd naar hoofdrisico’s, om een eerste inzicht te
geven in de achtergrond van deze bruto risico’s.
Overzicht bruto risico's (1)
Hoofdrisico

Aantal

Recht
Hoogte
Duur
Recht/ hoogte
Recht/ hoogte/ duur
Totaal

31
14
1
12
5
63

Figuur 5: Overzicht bruto risico’s (1)

Andere dwarsdoorsneden
Naast de dwarsdoorsnede op recht, hoogte en duur is in het onderzoek
eveneens inzichtelijk gemaakt waar in het WIA-proces een risico zich
manifesteert, door inzichtelijk te maken welke processtappen per risico worden
gezet. Hierin is tevens inzichtelijk gemaakt welke afdelingen zijn betrokken bij
het WIA-proces, om eventuele vervolgstappen goed te kunnen beleggen.
Zie voor deze dwarsdoorsneden bijlage B.

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

WIA (nationaal) en de Verordening en verdragen (internationaal)
Bij het identificeren van de bruto risico’s zijn de Verordening en de verdragen
met Joegoslavië, Marokko en Thailand naast de WIA als bron gehanteerd.
De 57 geïdentificeerde bruto risico’s voor de WIA gelden voor zowel
nationale als internationale casuïstiek. Aanvullend zijn 6 specifieke bruto
risico’s vanuit de Verordening en de verdragen geïdentificeerd en zijn
specifiek van toepassing op internationale casuïstiek. Dit is hieronder in
figuur 6 gevisualiseerd.
Overzicht bruto risico's (2)
Bron van risico

Aantal

WIA/Verordening/verdragen
Verordening/verdragen

57
6

Totaal

63

Figuur 6: Overzicht bruto risico’s (2)

In bijlage A is een overzicht opgenomen van de 63 geïdentificeerde bruto
risico’s. In dit overzicht is inzichtelijk gemaakt op welke wetsartikelen de
bruto risico’s betrekking hebben en welke hoofdrisico’s bij de bruto risico’s
horen. Eveneens is opgenomen of de vereisten vanuit de wet objectief of
subjectief van aard zijn en of eventuele opmerkingen van toepassing zijn.
Bruto risico’s naar netto risico’s
De volgende stap is om de interne beheersing op deze specifieke bruto
risico’s in kaart te brengen, zodat kan worden bepaald welke risico’s
overblijven als de interne beheersing in het WIA-proces tegen het risico is
afgezet. Dit is toegelicht in hoofdstuk 3. De hieruit voortvloeiende resterende
risico’s zijn de netto risico’s. Deze zijn toegelicht in hoofdstuk 4.

19

3. Vertaling
bruto risico’s naar
netto risico’s

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

3. Vertaling bruto risico’s naar netto risico’s

3.1 Inleiding

3.2 Toelichting WIA-proces

Uitgaande van de onderstaande visualisatie is in dit hoofdstuk een toelichting
gegeven op de interne beheersing van UWV op de geïdentificeerde bruto
risico’s. Op basis van deze interne beheersing vertalen de bruto risico’s zich al
dan niet naar een of meerdere netto risico’s.

Om de inhoudelijke analyse van de interne beheersing in de context te
begrijpen, volgt hieronder eerst een korte toelichting op het WIA-proces en de
daarin betrokken afdelingen en bronnen.

Bruto
risico

-

Interne
beheersing

=

Netto
risico

Figuur 7: Illustratie vertaling bruto risico’s naar netto risico’s

Proces bij aanvraag uitkering

3.2.1 Primair WIA-proces
Bij het primaire WIA-proces zijn hoofdzakelijk de divisies Sociaal Medische
Zaken (hierna: SMZ), Uitkeren en Werkbedrijf betrokken. Bij aanvragen met
een internationaal aspect wordt de afdeling Bijzondere Zaken binnen de
divisie SMZ betrokken. We verwijzen naar figuur 8 voor een weergave van het
primaire proces op hoofdlijnen. Dit proces kan worden verdeeld in het proces
bij aanvraag van een uitkering en het proces bij continuering van de uitkering
nadat deze is toegekend.

Proces bij continuering uitkering

WIA-aanvraag
door werknemer

Toets
re-integratieverslag

Legenda

Divisie SMZ

Uitkeren en
muteren
situatiewijzigingen
WIA-claimbeoordeling

Vaststellen recht,
hoogte en duur

Re-integratiebegeleiding*

Divisie Uitkeren
Divisie Werkbedrijf

Herbeoordeling
(indien
aanleiding)

Divisie SMZ – Bijzondere zaken
bij internationale aspecten

* Indien WGA 35%-80% of WGA 80%-100% arbeidskundig
Figuur 8: Primair WIA-proces op hoofdlijnen

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

21

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

3. Vertaling bruto risico’s naar netto risico’s (vervolg)

1 WIA-aanvraag
1.

Werknemers die arbeidsongeschikt zijn, kunnen een beroep doen op een
WIA-uitkering als zij de wachttijd voor de WIA hebben doorlopen. Aanvragers
van een WIA-uitkering zijn met name werknemers die een werkgever hebben
met een loondoorbetalingsverplichting bij ziekte of werknemers die eerder
een ZW-uitkering ontvangen. Een werknemer kan een aanvraag doen voor
een verkorte wachttijd. Daarnaast is het ook mogelijk dat een werkgever een
verlenging van de wachttijd aanvraagt indien hij verwacht dat de werknemer
kan re-integreren.
Aanvragen vinden schriftelijk, telefonisch of digitaal plaats via een standaard
formulier of middels het stellen van de vragen conform het formulier.
Aanvragen worden vervolgens in het UWV-systeem RESA FASA
geregistreerd.
2 Toets re-integratieverslag
2.

Na een aanvraag vindt een toets van het opgeleverde re-integratieverslag
(hierna: RIV-toets) plaats. Indien de WIA-aanvraag volgt op een ZW-uitkering,
wordt de RIV-toets overgeslagen. Een teamondersteuner van SMZ
controleert of de RIV-documentatie compleet is. Vervolgens voert de arbeidsdeskundige van SMZ, eventueel ondersteund door een verzekeringsarts, een
inhoudelijke beoordeling op de RIV-stukken uit. Hierbij is van belang of de
werkgever en de werknemer voldoende re-integratie-inspanningen hebben
ondernomen. Indien de arbeidsdeskundige van mening is dat onvoldoende
inspanningen zijn verricht, kan UWV een loondoorbetalingsverplichting van
maximaal één jaar opleggen aan de werkgever.
3 WIA-claimbeoordeling
3.

Na de RIV-toets voert de verzekeringsarts eventueel in samenwerking met de
arbeidsdeskundige een WIA-claimbeoordeling uit. De verzekeringsarts stelt
op basis van de ontvangen medische gegevens en ontvangen toelichtingen
tijdens een spreekuur de mogelijkheden van de klant vast en verwerkt deze in
een functionele mogelijkhedenlijst (hierna: FML). Aan de hand van de FML en
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

met gebruik van een database stelt de arbeidsdeskundige mogelijke functies
voor de aanvrager vast. Tevens bepaalt de arbeidsdeskundige het maatmaninkomen (het inkomen dat de aanvrager verdiende op het moment dat hij ziek
werd) vast. Op basis van het maatmaninkomen en het theoretische inkomen
van de mogelijk geachte functies wordt het percentage arbeidsongeschiktheid
berekend.
4.4 Vaststellen recht, hoogte, duur
Vervolgens stelt de procesbegeleider van SMZ het recht, de hoogte en de duur
van de uitkering vast. De procesbegeleider maakt gebruik van onder meer de
volgende bronnen: de aanvraag, de Polisadministratie, de Basisregistratie
Personen (hierna: BRP) en het elektronische archief van UWV.
Op basis van de werkzaamheden van de verzekeringsarts en de arbeidskundige wordt vastgesteld in welke categorie van arbeidsongeschiktheid de
aanvrager valt:
― 100%
volledig en duurzaam arbeidsongeschikt;
― 80-100% medisch arbeidsongeschikt;
― 80-100% arbeidskundig arbeidsongeschikt;
― 35-80% arbeidsongeschikt;
― 0-35% arbeidsongeschikt.
Deze categorisering is onder meer van belang voor het bepalen van het type
uitkering, zoals uiteengezet in hoofdstuk 1, en voor de overdracht naar het
Werkbedrijf. Zie voor een nadere toelichting over het Werkbedrijf punt 6, reintegratiebegeleiding.
5.5 Uitkeren en muteren situatiewijzigingen
Indien een uitkering is toegewezen, volgt een overdracht vanuit SMZ naar
Uitkeren voor het continueren van de WIA-uitkering. Uitkeren voert onder
andere mutaties door op basis van eventuele situatiewijzigingen, zoals een
adreswijziging, vrijheidsontneming of het starten van werkzaamheden naast
de WIA-uitkering.
22

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

3. Vertaling bruto risico’s naar netto risico’s (vervolg)

6.6

Re-integratiebegeleiding

Indien de verzekerde een resterende verdiencapaciteit (en dus een WGAuitkering) heeft en niet 80-100% medisch arbeidsongeschikt is, volgt tevens
een overdracht vanuit SMZ naar het Werkbedrijf. Het Werkbedrijf begeleidt
verzekerden in de re-integratie door onder meer het opstellen van een
werkplan en het inkopen van re-integratietrajecten, het geven van workshops
of het houden van coachgesprekken. Deze begeleiding is in beginsel voor vijf
jaar, tenzij verzekerde om verlenging hiervan vraagt. Het Werkbedrijf heeft
het beleid om gemiddeld 1,8 contactmomenten per jaar met de verzekerde te
hebben. Afhankelijk van de situatie van de verzekerde wijkt het aantal
contactmomenten af.
7.7

Herbeoordeling (indien aanleiding)

Een herbeoordeling kan plaatsvinden naar aanleiding van een intern verzoek
vanuit met name SMZ, Uitkeren, Werkbedrijf of Handhaving. Daarnaast kan een
herbeoordeling plaatsvinden naar aanleiding van een extern verzoek vanuit met
name de verzekerde, (ERD-)werkgever en verzekeraar of garantsteller. De
herbeoordeling volgt het reguliere proces van een claimbeoordeling.

Voor LBV geldt dat de buitenlandse uitvoeringsinstantie een gedeelte van de
uitkering kan bevorderen bij UWV. Hiervoor maakt UWV altijd een prorataberekening¹.
Continuering
Voor LNV geldt dat BZ op hoofdlijnen dezelfde werkwijze hanteert als bij het
nationale proces, maar ten aanzien van loon, inkomsten, overlijden, detentie
en medische aspecten is de informatievoorziening anders in het proces voor
internationaal indien verzekerde in het buitenland woont.
Voor Nederlandse loon- en inkomstengegevens maakt UWV gebruik van de
Polisadministratie. Gegevens ten aanzien van ontvangen loon en inkomsten
verdiend in het buitenland zijn beperkt beschikbaar voor UWV, waardoor
mogelijk onterecht een onjuist dagloon wordt vastgesteld of geen
inkomstenverrekening plaatsvindt.
Afhankelijk van de samenwerking met de buitenlandse uitvoeringsinstantie
vindt een re-integratietraject plaats bij wonen in het buitenland. In de meeste
landen vindt beperkt tot geen re-integratie plaats en/of heeft verzekerde
beperkt tot geen contact met UWV.

Bijzondere Zaken bij internationale aspecten

3.2.2 Organisatieonderdelen

Aanvraag
Indien een aanvraag internationale aspecten heeft, vindt de gehele afhandeling
plaats bij de afdeling Bijzondere Zaken (hierna: BZ) binnen de divisie SMZ. BZ
maakt onderscheid tussen twee categorieën: laatst verzekerd in Nederland
(hierna: LNV) en laatst verzekerd in het buitenland (hierna: LBV).

Binnen UWV is de primaire handhavingstaak belegd bij de uitvoerende
organisatieonderdelen, zijnde de divisies SMZ, waaronder de afdeling BZ,
Uitkeren en Werkbedrijf, zoals aan bod gekomen in paragraaf 3.2.1. De
uitvoering wordt daarbij ten aanzien van gegevens ondersteund door de
divisie Gegevensdiensten. Business Control & Kwaliteit (hierna: BC&K) en
Handhaving zijn UWV-onderdelen met een secundaire rol ten aanzien van
de betreffende taak in het WIA-proces. In de derde lijn heeft de Interne
Accountantsdienst (hierna: IAD) een rol ten aanzien van het WIA-proces.

Een dossier van een LNV wordt door BZ behandeld indien hij bijvoorbeeld in
het buitenland woont of indien hij een arbeidsverleden heeft in het
buitenland. UWV maakt voor deze situaties twee berekeningen (op basis van
bepalingen inzake pro-ratering en anti-cumulatie) en kent de meest gunstige
berekening toe. UWV kan voor een LNV een gedeelte van de uitkering
bevorderen bij de buitenlandse uitvoeringsinstantie in het land waar
verzekerde (tevens) een arbeidsverleden heeft.
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

Om een beeld te geven van de niet in het primaire proces betrokken UWVorganisatieonderdelen in het WIA-proces, volgt hierna een beknopt overzicht
van deze organisatieonderdelen en hun taken.
¹ Deze berekening is als volgt: (aantal jaren verzekerd in Nederland / aantal jaren verzekerd in totaal in de landen die hebben
toegekend, in ieder geval het land van laatste verzekering) * hoogte van de uitkering volgens de Nederlandse wet- en regelgeving.

23

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

3. Vertaling bruto risico’s naar netto risico’s (vervolg)

Gegevensdiensten
Deze divisie is verantwoordelijk voor het verzamelen, beheren en leveren
van burgergegevens over werk en inkomen (zoals lonen, arbeidsverhoudingen en uitkeringen). Gegevensdiensten beheert onder andere de
Polisadministratie.
Business Control & Kwaliteit (BC&K)
Als onderdeel van de divisies houdt BC&K zich bezig met de financiële en de
bedrijfsmatige controle binnen UWV en met de kwaliteit van de processen.
BC&K is bij de verschillende divisies betrokken, waaronder de divisies
Uitkeren en SMZ, op zowel centraal niveau als bij de elf districten op
decentraal niveau. De invulling van de rol van BC&K is divisieafhankelijk.
BC&K SMZ vervult een grote secundaire rol inzake de WIA. In het kader van
het Minimum Controleprogramma (hierna: MCP) wordt door het jaar heen
steekproefsgewijs een controle uitgevoerd op het werk van de
verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen. Het MCP wordt uitgevoerd door
onafhankelijke auditoren; dit is een specifieke groep verzekeringsartsen en
arbeidsdeskundigen die alleen bezig is met het uitvoeren van controles. Het
team Vakinhoudelijke Kwaliteit doet onder meer een controle op de
uitvoering van het MCP. Daarnaast doet BC&K SMZ onder meer
vakinhoudelijke onderzoeken op specifieke risicogerichte thema’s en
kwaliteitsonderzoeken naar diverse bedrijfsprocessen. Elk districtskantoor
heeft een adviseur verzekeringsarts en een adviseur arbeidsdeskundige die
beschikbaar is om te ondersteunen op complexe dossiers. Deze adviseurs
voeren per district kwaliteitstoetsingen uit via het Kwaliteit Management
Systeem en adviseren op individueel en teamniveau.
BC&K Uitkeren vervult eveneens een grote secundaire rol inzake de WIA.
Deze rol bestaat uit het uitvoeren van rechtmatigheidstoetsen, een analyse
op basiskwaliteit, het monitoren van en sturen op KPI’s zoals klachten,
tijdigheid en het aantal dossiers dat medewerkers afhandelen, risicogerichte
audits en een jaarlijkse algemene risicoanalyse op het gehele uitvoeringsproces. BC&K Uitkeren ondersteunt de uitvoering op basis hiervan bij het
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

initiëren, implementeren en monitoren van verbeteringen. De rechtmatigheidstoetsen worden uitgevoerd op basis van een aselecte statistische
steekproef. Hierbij selecteert BC&K Uitkeren dossiers die van begin tot eind
opnieuw worden beoordeeld op (de juiste vaststelling van) recht, hoogte en
duur.
Inzake basiskwaliteit voert BC&K Uitkeren onder meer controles uit op grote
uitgaande betalingen en plausibiliteitscontroles op uitkeringen. Tevens doet
BC&K Uitkeren een meting operationele kwaliteit (MOK 2.0). Dit is een
selecte streekproef op tien dossiers per uitkeringsdeskundige per jaar om de
kwaliteit van de dossiers te meten.

Handhaving
De lijndirectie Handhaving (hierna: Handhaving¹) is verantwoordelijk voor de
preventie en het handhaven van ongewenst gebruik van uitkeringsgelden en
het beheersen van bijbehorende risico’s. Handhaving voert onder andere
preventieve data-analyse uit om frauderende individuen te identificeren en
brengt fraudefenomenen in kaart middels themaonderzoeken. Daarnaast
acteren medewerkers Handhaving middels individuele onderzoeken op
interne en externe meldingen. Handhaving werkt samen met verschillende
partijen, zoals gemeenten, de Belastingdienst, de Inspectie SZW, de Politie
en het Openbaar Ministerie.
Interne Accountantsdienst (IAD)
Deze stafdirectie is verantwoordelijk voor de jaarrekeningcontrole inclusief
rechtmatigheidstoets met inachtneming van de materialiteit. Daarnaast voert
de IAD interne audits uit binnen UWV. De IAD stelt jaarlijks een interneauditkalender op met de uit te voeren audits op basis van nieuwe
ontwikkelingen en input vanuit periodieke gesprekken met de verschillende
divisies. De interne audits vinden met name plaats op de tweedelijnscontroles, waaronder het uitvoeren van handhavingsbeleid en de wijze
waarop fraudesignalen worden afgehandeld.
¹ Indien wordt gerefereerd aan ‘Handhaving’ (met een hoofdletter), verwijst dit naar de lijndirectie Handhaving. Waar wordt
gerefereerd aan ‘handhaving’ (met een kleine letter), verwijst dit naar het begrip handhaving in algemene zin.

24

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

3. Vertaling bruto risico’s naar netto risico’s (vervolg)
3.2.3 Gebruikte bronnen
De hiervoor genoemde organisatieonderdelen van UWV maken onder meer
gebruik van de BRP, de Polisadministratie, het aanvraagformulier, het reintegratieverslag, eventueel bij aanvrager nader opgevraagde documentatie
en toelichtingen door de aanvrager, als voornaamste bronnen voor de
beoordeling van WIA-aanvragen en bij continuering van een WIA-uitkering.
Hieronder volgt een korte toelichting op de Polisadministratie en de
beschikbare bronnen voor internationale gegevens.
De Polisadministratie is onderdeel van de loonaangifteketen. De vier
bronnen van de Polisadministratie zijn: loonaangifteadministratie,
werkgeversadministratie, persoonsadministratie en doelgroepregister.
Naast UWV maken andere partijen gebruik van de Polisadministratie.
Inhoudingsplichtigen doen loonaangifte bij de Belastingdienst over arbeidsen uitkeringsverhoudingen en vervolgens worden de gegevens uit de
aangifte door de Belastingdienst doorgestuurd naar UWV. Gegevensdiensten
beheert de Polisadministratie die UWV heeft ontvangen van de Belastingdienst. De gegevens uit de Polisadministratie gebruikt UWV om recht, hoogte
en duur van uitkeringen te berekenen en om formulieren vooraf zo veel
mogelijk in te vullen.
Internationale gegevensdeling
De uitwisseling van informatie tussen de Europese lidstaten is geregeld in de
Verordening en specifieke bilaterale verdragen. Momenteel vindt (nog) geen
structurele uitwisseling plaats met UWV van gegevens zoals inkomsten,
overlijden of adresmutaties in het buitenland. Indien gewenst kan UWV dit
per individueel geval opvragen bij een uitvoeringsinstantie in de relevante
Europese lidstaat, waarbij gebruik wordt gemaakt van uniforme elektronische
formulieren. Ook met landen waarmee Nederland een verdrag heeft
afgesloten, heeft UWV afspraken gemaakt met betrekking tot de uitwisseling
van gegevens via uniforme formulieren.

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

3.3 Beheersingsmaatregelen
UWV heeft in het WIA-proces specifieke controles ingericht die de
geïdentificeerde bruto risico’s (deels) mitigeren. Deze beheersingsmaatregelen zijn preventief, detectief en/of responsief van aard.
Enerzijds bestaan de beheersingsmaatregelen in het WIA-proces dat UWV
heeft ingericht uit specifieke procescontroles. Hierin is in het onderzoek
onderscheid gemaakt tussen het proces voor en na aanvang van een
uitkering. Anderzijds bestaan de beheersingsmaatregelen uit de controle op
het WIA-proces en overige getroffen maatregelen. Deze beheersingsmaatregelen zijn overkoepelend voor de bruto risico’s.
Additionele beheersing wordt met name uitgevoerd door BC&K en
Handhaving. Voorbeelden hiervan zijn de kwaliteitscontroles die door BC&K
worden uitgevoerd. In paragraaf 3.2.2 zijn deze organisatieonderdelen en
hun rollen kort toegelicht.
De specifieke beheersingsmaatregelen zijn in het onderzoek per bruto risico
in kaart gebracht. Immers, voor een met de interne beheersing afgedekt
bruto risico is geen expliciete aandacht meer nodig omdat dit risico zich niet
kan etaleren in de praktijk. Het overzicht van de interne beheersing op de
bruto risico’s in het WIA-proces is opgenomen in bijlage B. Hierin is
inzichtelijk gemaakt wat eventuele verschillen zijn tussen de interne
beheersing op nationaal en internationaal vlak. In dit overzicht is tevens
zichtbaar wat de gehanteerde bronnen zijn.
3.4 Resulterende netto risico’s
De bruto risico’s zijn met inachtneming van de interne beheersing afgewogen
om te bepalen of de bruto risico’s resulteren in netto risico’s. In bijlage C is per
bruto risico weergegeven welke netto risico’s resteren na afweging van de
interne beheersing. Hierin is inzichtelijke gemaakt welke netto risico’s nationaal
en internationaal bestaan. Voor sommige risico’s is, door de ingerichte interne
beheersing, zichtbaar dat het netto risico ingeval van nationale casuïstiek
andere vormen aanneemt dan voor internationale casuïstiek. Voor de
toelichting op de interne beheersing verwijzen wij naar bijlage B.
25

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

3. Vertaling bruto risico’s naar netto risico’s (vervolg)

Een netto risico resteert indien een risico zich in de praktijk kan etaleren,
ondanks de ingerichte interne beheersing en de mate daarvan. Middels de
typering, zoals beschreven in hoofdstuk 4, is inzichtelijk gemaakt of het risico
door middel van aanvullende beheersingsmaatregelen binnen het proces
verder kan worden gemitigeerd. Diverse netto risico’s, bijvoorbeeld aangaande
arbeidsongeschiktheid, kennen een beoordelingsaspect dat een bepaalde
mate van subjectiviteit van met name de verzekeringsarts met zich meebrengt.
Dit zorgt ervoor dat het niet altijd mogelijk is om dit soort netto risico’s geheel in
de administratieve organisatie af te dekken. Ook voor andere netto risico’s kan
gelden dat het niet mogelijk is om deze verder af te dekken in de
administratieve organisatie van UWV.

omdat is bepaald dat de omvang van de netto risico’s dermate beperkt is dat
het geen additionele aandacht behoeft.

Sommige netto risico’s zijn in de omschrijving soortgelijk aan de bruto
risico’s. Dit betekent niet per definitie dat de omvang van deze netto risico’s
identiek is aan de omvang van bruto risico’s. In een aantal gevallen houdt dit
slechts in dat de interne beheersing de bestaande risico’s niet volledig
afdekt. Dit betekent dat de resterende risico’s relatief zijn aan de interne
beheersing. In bijlage D is bij het overzicht van de netto risico’s, waar
relevant, een additionele toelichting opgenomen omtrent de strekking van de
resterende netto risico’s. Deze toelichting kan worden gebruikt voor de
bepaling van de omvang van de netto risico’s.

11 netto risico’s, waarvan reeds 4 gedocumenteerd door UWV, zijn al dan
niet op basis van bewuste keuzes niet volledig afgedekt in de huidige interne
beheersing.

In dit onderzoek naar misbruikrisico’s is in kaart gebracht welke netto risico’s
aanwezig zijn. Het in kaart brengen of het bepalen van de omvang van de
netto risico’s is geen onderdeel van dit onderzoek. Het overzicht van netto
risico’s bevat derhalve geen waardeoordeel over de importantie van deze
risico’s. Dit betekent dat het overzicht netto risico’s bevat die bijvoorbeeld als
‘groot’ of ‘zeer klein’ kunnen worden ingeschat. UWV en SZW dienen
gezamenlijk de waardering en prioritering van de netto risico’s te bepalen.
Deze gezamenlijke afstemming kan ertoe leiden dat additionele aandacht
aan een netto risico wordt gegeven, maar bijvoorbeeld ook dat een netto
risico is geaccepteerd. Netto risico’s kunnen bijvoorbeeld zijn geaccepteerd
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

In totaal hebben wij in relatie tot de wet- en regelgeving WIA 63 bruto risico’s
geïdentificeerd, waarvan een aantal reeds door UWV is onderkend en deels
al opvolging krijgt. In totaal zijn in dit onderzoek in relatie tot de huidige weten regelgeving WIA in combinatie met de huidige interne beheersing,
44 actuele netto risico’s geïdentificeerd in samenspraak tussen SZW, UWV
en KPMG. 17 hiervan zijn reeds door UWV gedocumenteerd en krijgen
(deels) al opvolging. Dit betreft onder andere risico’s omtrent gezondheidsfraude. Naar verwachting zijn dit de netto risico’s die het hoogste potentiële
benadelingsbedrag omvatten.

In bijlage D is een overzicht opgenomen van de 44 geïdentificeerde netto
risico’s. Hierin is inzichtelijke gemaakt welke netto risico’s nationaal en
internationaal bestaan en welke vorm het netto risico voor respectievelijke
casuïstiek aanneemt, indien deze afwijkend is. Het grootste deel van de netto
risico’s ziet toe op beide situaties. Daarnaast is een beperkt aantal netto
risico’s geïdentificeerd voor specifiek de internationale casuïstiek.
Wij merken op dat de kwaliteit van de bronbestanden, zoals de Polisadministratie, van invloed kan zijn op de risicoanalyse. Een jaarlijkse evaluatie
van deze kwaliteit is tevens essentieel voor de risicoanalyse, aangezien de
uitkomsten hiervan van invloed kunnen zijn op de weging van de risico’s.
Typering netto risico’s
De volgende stap is om de 44 geïdentificeerde netto risico’s te typeren, zodat
inzichtelijk is wat de achtergrond is van deze netto risico’s en hoe deze zich
in het WIA-proces manifesteren. Het is vervolgens aan UWV in samenspraak
met SZW om te bepalen of een netto risico geaccepteerd is.
26

4. Typering
netto risico’s

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

4. Typering netto risico’s

In dit hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op de werkzaamheden die zijn
uitgevoerd ten behoeve van de typering van de in het vorige hoofdstuk
opgenomen netto risico’s. Eerst volgt een toelichting op de typering van de
netto risico’s door UWV, daarna is de aanvullende typering van de netto
risico’s op basis van het onderzoek opgenomen.

Dit zijn de hoofdcategorieën van risico’s als het gaat om het (onterecht)
ontvangen van een (deel van de) WIA-uitkering. Een WIA-ontvanger ontvangt
de WIA-uitkering mogelijk onterecht (hij/zij heeft geen recht), ontvangt mogelijk
een te hoge WIA-uitkering en/of ontvangt een WIA-uitkering gedurende een te
lange periode. Dit geeft op hoofdlijnen zicht op de aard van het risico en toont
hoe een risico zich in het WIA-proces manifesteert.

4.2 Typering risico’s door UWV

Voorwaarden uit de wet

De afdeling Handhaving typeert de door UWV onderkende netto risico’s
middels een assessment op de geïdentificeerde thema’s uit het rolling
document. De thema’s worden door middel van een categorisering van
1 (laag) t/m 5 (hoog) gewogen op impact en realiseerbaarheid. De impact
ziet toe op de onderdelen schade, politieke relevantie, klantperceptie en eigen
organisatie. Realiseerbaarheid ziet toe op de onderdelen complexiteit,
beschikbaarheid data, implementeerbaarheid en afhankelijkheden.

Op basis van de wet is een onderscheid gemaakt tussen vijf categorieën
voorwaarden uit de wet. De wetsartikelen zijn op basis van de essentie uit de
wet gegroepeerd naar een van deze vijf categorieën om een risicoanalyse op
hoger geaggregeerd niveau te kunnen uitvoeren. De categorisering volgt de
wettelijke systematiek niet strikt, de onderliggende risico’s in de risicoanalyse
zelf doen dit wel. Niet nakomen levert een overtreding van de wet op.

4.1 Inleiding

Met behulp van een dashboard, Jiraboard, prioriteert Handhaving mogelijke
themaonderzoeken. Hierna vindt binnen Handhaving besluitvorming plaats
over het al dan niet opstarten van een pilot of themaonderzoek. Uit het
onderzoek is niet naar voren gekomen dat in dit proces afstemming met SZW
plaatsvindt.
Ons onderzoek geeft aanvullende typeringen om de achtergrond van de
geïdentificeerde netto risico’s inzichtelijk te maken, om te faciliteren in de latere
afweging van de verschillende netto risico’s.
4.3 Aanvullende typering risico’s
Aanvullend aan de typering van de risico’s door UWV, is op basis van ons
onderzoek een aantal dwarsdoorsnedes gemaakt van de netto risico’s. Een
toelichting hierop volgt hierna.
Hoofdrisico: recht, hoogte en/of duur
Allereerst is op een hoger abstractieniveau bepaald of risico’s betrekking
hebben op recht, hoogte en duur.
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

De categorieën zijn hierna toegelicht. Bij de verschillende categorieën zijn
voorbeelden opgenomen om te verduidelijken waar de categorie onder andere
betrekking op heeft:
1. Werknemersbegrip
Deze categorie heeft betrekking op de vraag of een aanvrager voldoet aan
het werknemersbegrip op grond van de WIA. Hierbij gaat het met name
om de kwalificatie van de arbeidsverhouding in termen van een
verzekerde dienstbetrekking uit onder andere artikel 8 WIA, waarin is
opgenomen dat indien een werknemer wordt geclassificeerd als
werknemer in de zin van de ZW, hij ook een werknemer in de zin van de
WIA is.
2. Arbeidsongeschiktheidsbegrip
Binnen deze categorie wordt gekeken of een verzekerde onder de WIA
voldoet aan het arbeidsongeschiktheidsbegrip zoals opgenomen in de wet.
Het moet bijvoorbeeld rechtstreeks en objectief medisch vast te stellen zijn
dat een verzekerde als gevolg van ziekte of gebrek volledig en duurzaam
of gedeeltelijk arbeidsongeschikt is, op basis van artikel 4 en 5 WIA.
28

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

4. Typering netto risico’s (vervolg)
3. Inlichtingenplicht
Deze categorie heeft betrekking op of een verzekerde voldoet aan de
eisen vanuit de inlichtingenplicht zoals opgenomen in de wet. Hierbij gaat
het onder andere om de plicht om (buitenlandse) inkomsten op te geven
uit onder andere artikel 52 WIA en de Verordening artikel 53 tot en met 55.

2. Oneigenlijk gebruik
Dit is in overeenstemming met de letter van de wet, maar niet met de
bedoeling van de wetgever, of is in strijd met het algemeen belang. Deze
categorie wordt ook wel aangeduid met de term fraus legis, oftewel legale
fraude.

4. Inspanningsplicht
Deze categorie heeft betrekking op of een verzekerde voldoet aan de
eisen vanuit de inspanningsplicht zoals opgenomen in de wet. Dit heeft
bijvoorbeeld betrekking op het voldoen aan de re-integratieverplichtingen
zoals de plicht bij een WGA-uitkering om in voldoende mate mogelijkheden tot het verrichten van passende arbeid te behouden of te verkrijgen
uit artikel 29 en 30 WIA.

3. Administratieve onvolkomenheden
Dit betreft een vorm van onrechtmatige rechtstoepassing, van misbruik en
fraude is in deze categorie geen sprake. De uitvoering heeft ofwel bewuste
keuzes gemaakt omtrent het niet beheersen van bepaalde specifieke
risico’s ofwel maakt fouten door administratieve inertie, verkeerde interne
procedures, achterstanden, etc., ongeacht de schuld of verwijtbaarheid
van de burger. Indien een netto risico inzake verwijtbaar handelen door de
burger en/of in georganiseerd verband (categorie 4 en 5) zou kunnen
worden ondervangen met het nemen van additionele interne beheersingsmaatregelen, verschuift de overtreding van voorwaarden naar de categorie
administratieve onvolkomenheden.

5. Overige voorwaarden
Deze categorie heeft betrekking op of een verzekerde voldoet aan overige
eisen opgenomen in de wet. Hierbij moet bijvoorbeeld worden gedacht aan
het van toepassing zijn van specifieke situaties, zoals het in detentie
verblijven uit artikel 43 sub d WIA.
Overtreding voorwaarden uit de wet
De hiervoor opgenomen voorwaarden kunnen worden overtreden. Deze
overtreding kent gradaties die alle op zichzelf een wetsovertreding betreffen,
maar een oplopende intensiteit kennen. Onderstaande overtredingsvormen
zijn oplopend in de intensiteit van de verkeerde wetstoepassing weergegeven.
1. Buitenwettelijk begunstigd
Dit is het bewust ruimer interpreteren van de wet. Dit mag van de rechter,
als het maar niet willekeurig gebeurt vanuit het perspectief van de burger;
vanuit het perspectief van het toezicht moet het echter kritisch worden
bezien. Buitenwettelijke begunstiging vindt alleen plaats in afstemming
tussen UWV en SZW. Deze categorie wordt ook wel aangeduid met de
term contra legem, oftewel tegen de wet.

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

4. (Opzettelijk) verwijtbaar niet voldoen door de burger
Dit betreft het niet voldoen door de burger aan eisen en verplichtingen, in
oplopende gradatie van ernst. Deze categorie betreft handelen van de
burger alleen of in samenspraak met zijn/haar werkgever en betreft
incidentele en relatief eenvoudige casuïstiek.
5. Georganiseerd (opzettelijk) verwijtbaar niet voldoen door samenspel
van burgers en/of partijen
Dit betreft het niet voldoen door de burger aan eisen en verplichtingen, in
samenspraak met andere personen en partijen, naast eventuele samenwerking met de werkgever. Dit betreft geen incidenten en kan gaan om
herhaling / stelselmatig handelen. Deze categorie betreft relatief complexe
casuïstiek.
In figuur 10 op pagina 31 zijn de definities van deze overtredingen weergegeven evenals de interventiemogelijkheden en de daaraan verbonden
beheersingsmogelijkheden per categorie.
29

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

4. Typering netto risico’s (vervolg)
De risicomatrix die voortvloeit uit de voorwaarden uit de wet in combinatie met
de overtreding van deze voorwaarden zoals op voorgaande pagina’s
toegelicht, is hieronder visueel weergegeven.
Hierbij is de focus van dit onderzoek gelegen in de bovenste drie overtredingen
van voorwaarden, gelet op de interventiemogelijkheden van de overtredingen.

Overzicht typering netto risico’s
In samenspraak tussen SZW, UWV en KPMG is de typering van de
44 onderkende netto risico’s uitgevoerd. Dit is weergegeven in bijlage D. In dit
overzicht is inzichtelijk gemaakt welke netto risico’s bestaan op basis van
welke wetsartikelen. Daarbij is opgenomen of deze netto risico’s reeds in het
eerder uitgevoerde onderzoek naar misbruikrisico’s in de WW en ZW zijn
geïdentificeerd. Tevens is de typering van de netto risico’s opgenomen: het
hoofdrisico (recht, hoogte en/of duur) en de voorwaarden en overtreding van
de voorwaarden uit de wet waarop het netto risico van toepassing is.
De netto risico’s zijn op basis van de voorwaarden uit de wet en de overtreding
van die voorwaarden uit de wet visueel te maken in een risicomatrix.
In bijlage E is het raster opgenomen dat is ingevuld voor de 44 netto risico’s. In
dit overzicht is tevens inzichtelijk gemaakt of UWV de netto risico’s reeds
gedocumenteerd heeft.
Verdere afweging netto risico’s
De volgende stap is dat UWV en SZW gezamenlijk het afwegingskader van de
verschillende netto risico’s bepalen. Hieruit zal blijken dat geïdentificeerde
netto risico’s variëren in (verwachte) omvang en impact op de diverse aspecten. Omdat op basis van dit onderzoek een totaaloverzicht is gemaakt van de
netto risico’s, betekent dit dat UWV en SZW gezamenlijk weloverwogen
keuzes kunnen maken om al dan niet focus aan te brengen op specifieke netto
risico’s.

Figuur 9: Risicomatrix voorwaarden uit de wet
© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

30

Rapport d.d. 30 oktober 2020 inzake onderzoek misbruikrisico’s ZW en WIA, onderdeel WIA

4. Typering netto risico’s (vervolg)
Oplopende intensiteit

Intensite
it

Misbruik en fraude
(variërend van louter verwijtbaar tot
opzettelijk en georganiseerd)

Overzicht overtredingen van voorw aarden uit de WIA
Definitie

Toelichting

Interventiem ogelijkheden Beheersingsm ogelijkheden

Georganiseerd (opzettelijk)
Dit betreft niet voldoen door de burger aan eisen en verplichtingen, in
Ketenpartners
verwijtbaar niet voldoen door samenspraak met andere personen en partijen, naast eventuele
samenspel van burgers en/of samenwerking met de werkgever. Dit betreft geen incidenten en kan gaan
partijen
om herhaling/stelselmatig handelen. Deze categorie betreft relatief complexe
casuïstiek.
(Opzettelijk) verwijtbaar niet
Dit betreft niet voldoen door de burger aan eisen en verplichtingen
UWV
voldoen door de burger
waaronder de inlichtingenplicht en medewerkingsplicht, in oplopende
gradatie van ernst. Deze categorie betreft handelen van de burger alleen of in
samenspraak met zijn/haar werkgever en betreft incidentele en relatief
eenvoudige casuïstiek.
Administratieve
Dit betreft een vorm van onrechtmatige rechtstoepassing, van misbruik en
UWV
onvolkomenheden
fraude is in deze categorie geen sprake. De uitvoering heeft ofwel bewuste
keuzes gemaakt omtrent het niet beheersen van bepaalde specifieke risico's
ofwel maakt fouten door administratieve inertie, verkeerde interne
procedures, achterstanden, etc., ongeacht de schuld of verwijtbaarheid van
de burger. Het probleem is volledig intern maar moet wel worden opgepakt.

Ketenoverstijgend / gerichte
risicoanalyses en
ketenoverstijgende
onderzoeken

Oneigenlijk gebruik

Beheersingsmogelijkheden
liggen buiten UWV

Dit is in overeenstemming met de letter van de wet, maar niet met de
Wetgeving aanpassen
bedoeling van de wetgever of in strijd met het algemeen belang.
Deze categorie wordt ook wel aangeduid met de term fraus legis, oftewel
legale fraude.
Buitenwettelijk begunstigend Dit is bewust ruimer zijn dan de wet. Dit mag van de rechter als het maar niet Gedogen of beleid
willekeurig gebeurt vanuit het perspectief van de burger; vanuit het
aanpassen
perspectief van het toezicht moet het echter kritisch worden bezien.
Buitenwettelijke begunstiging vindt alleen plaats in afstemming tussen UWV
en SZW. Deze categorie wordt ook wel aangeduid met de term contra legem,
oftewel tegen de wet.

Processen van UWV /
gerichte risicoanalyses en
onderzoeken

Processen van UWV

Intern toezicht door
Inspectie SZW

Figuur 10: Overtreding voorwaarden uit de wet

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.

31

KPMG on social media

KPMG app

© 2020 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit.
Alle rechten voorbehouden.
De naam KPMG en het logo zijn geregistreerde merken van KPMG International.