Nationaal actieplan
voor energie uit
hernieuwbare bronnen
				

Richtlijn 2009/28/EG

Nationaal actieplan
voor energie uit
hernieuwbare bronnen
Richtlijn 2009/28/EG

3 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Inhoudsopgave
1	Samenvatting van nationaal beleid inzake
hernieuwbare energie

6

2 Verwachte eindverbruik van energie 2010-2020

11

3 Streefcijfers en trajecten voor hernieuwbare energie
3.1 Algemene nationale streefcijfers
3.2 Streefcijfers per sector en trajecten

16
17
17

4 Maatregelen voor het bereiken van streefcijfers

22

4.1	Overzicht van alle maatregelen en beleid ter bevordering
van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen
23
4.2	Specifieke maatregelen om te voldoen aan de
vereisten in de artikelen 13, 14, 16 en 17 t/m 21,
van richtlijn 2009/28/eg
29
4.2.1 Administratieve procedures en ruimtelijke
ordening
(artikel 13, lid 1, van richtlijn 2009/28/eg
29
4.2.2 Technische specificaties
(artikel 13, lid 2, van richtlijn 2009/28/eg)
34
4.2.3 Gebouwen
(artikel 13, lid 3, van richtlijn 2009/28/eg)
34
4.2.4 Informatieverstrekking
(artikel 14, lid 1, 2 en 4, van richtlijn 2009/28/eg) 40
4.2.5 Certificatie van installateurs
(artikel 14, lid 3, van richtlijn 2009/28/eg
43
4.2.6 Ontwikkeling van infrastructuur voor elektriciteit
(artikel 16, lid 1 en artikel 16, lid 3 t/m 6,
van richtlijn 2009/28/eg)
44
4.2.7 Exploitatie van het elektriciteitsnetwerk
(artikel 16, leden 2, 7 en 8, van richtlijn
2009/28/eg)
50
4.2.8 Integratie van biogas in het aardgasnetwerk
(artikel 16, leden 7, 9 en 10, van richtlijn
2009/28/eg)
52
4.2.9 Ontwikkeling van infrastructuur voor
stadsverwarming en -koeling
(artikel 16, lid 11, van richtlijn 2009/28/eg
53
4.2.10 Biobrandstoffen en andere vloeibare
biomassa - duurzaamheidscriteria en controle
op de naleving (artikelen 17 t/m 21 van richtlijn
2009/28/eg)
54
4.3	Steunregelingen ter bevordering van het gebruik van
energie uit hernieuwbare bronnen voor elektriciteit die
worden toegepast door de lidstaat of een groep lidstaten 56
4.4	Steunregelingen ter bevordering van het gebruik
van energie uit hernieuwbare bronnen voor
verwarming en koeling die worden toegepast
door de lidstaat of een groep lidstaten
75

4.5	Steunregelingen ter bevordering van het gebruik
van energie uit hernieuwbare bronnen voor het
vervoer die worden toegepast door de lidstaat of
een groep lidstaten
80
4.6	Specifieke maatregelen ter bevordering van het
gebruik van energie uit biomassa
87
4.6.1 Energievoorziening uit biomassa: zowel voor
binnenlands gebruik als voor de handel
87
4.6.2 Maatregelen ter vergroting van de
beschikbaarheid van biomassa, waarbij
rekening wordt gehouden met andere
gebruikers van biomassa (land- en bosbouw)
96
4.7	Gepland gebruik van statistische overdracht tussen
lidstaten en geplande deelname in gezamenlijke
projecten met andere lidstaten en derde landen
98
4.7.1 Procedurele aspecten
98
4.7.2 Geschatte overmatige productie van
hernieuwbare energie ten opzichte van het
indicatieve traject die kan worden
overgedragen aan andere lidstaten
99
4.7.3 Geschat potentieel voor gezamenlijke projecten 99
4.7.4 Geschatte vraag naar hernieuwbare energie
waarin op andere manieren moet worden
voorzien dan met binnenlandse productie
100

5 Beoordelingen
5.1	Totale verwachte bijdrage van iedere technologie
voor hernieuwbare energie om te voldoen aan de
bindende streefcijfers voor 2020 en het indicatieve
tussentijdse traject voor het aandeel energie uit
hernieuwbare bronnen in elektriciteit, verwarming
en koeling en vervoer
5.2	Totale verwachte bijdrage van maatregelen voor
energie-efficiëntie en energiebesparing om te
voldoen aan de bindende streefcijfers voor 2020 en
het indicatieve tussentijdse traject voor het aandeel
energie uit hernieuwbare bronnen in elektriciteit,
verwarming en koeling en vervoer
5.3	Effectbeoordeling (facultatief)
5.4	Opstelling van het nationale actieplan voor energie
uit hernieuwbare bronnen en follow-up van de
tenuitvoerlegging

6 Gebruikte afkortingen

5 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

101

102

110
110

111

114

		 Inleiding

In het kader van Richtlijn 2009/28/EG1 (Hierna ook: Richtlijn voor hernieuwbare energie) dient
iedere lidstaat een nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen vast te stellen.
Dit actieplan dient uiterlijk 30 juni 2010 door de lidstaat aan de Europese Commissie te worden
toegezonden.
Dit actieplan voldoet aan het verplichte model dat door de Europese Commissie op 30 juni 2009 is
vastgesteld. Voor een eventuele toelichting op tabellen en getallen wordt verwezen naar het
verplichte model en de Frequently Asked Questions, zoals gepubliceerd door de Europese
Commissie op het Transparantieplatform.
Dit actieplan geeft een tentatieve beschrijving van de wijze waarop Nederland zal voldoen aan de
doelstelling uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie van 14 % hernieuwbare energie in 2020.

Verantwoording van dit actieplan
Ten aanzien van dit actieplan zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd over de beschrijving van het beleid en de gebruikte
data;

1.	Beschrijving bestaand of aangekondigd beleid
Uitgangspunt is dat in dit actieplan vooral bestaand beleid is
opgenomen. In geval van aangekondigd beleid is dit reeds op de
gebruikelijke wijze gecommuniceerd. Pas na de gebruikelijke
aankondiging en/of behandeling is het beleid/instrument
opgenomen in dit actieplan. Het in dit actieplan opgenomen
aangekondigde beleid is wel onder voorbehoud, gegeven de
demissionaire status van het kabinet Balkenende IV. Dit
document beschrijft de stand van zaken tot en met april 2010.

2.	Grafieken en tabellen: referentieramingen en
beschikbaarheid biomassa
Uitgangspunt voor gebruikte getallen in dit actieplan (m.u.v.
paragraaf 4.6, biomassa beschikbaarheid) is de Referentieraming
energie en emissies 2010-2020 van ECN/PBL2. De raming dient als
input voor beleidsinformatie en -evaluaties in het kader van
nationaal en internationaal energie en klimaatbeleid3.
De basis voor de getallen voor biomassa beschikbaarheid
(paragraaf 4.6) is een inschatting van een consortium van Procede
Biomass, WUR en LEI. Deze inschatting is gemaakt ten behoeve
van dit actieplan en is gebaseerd op twee studies die een beschik­
baarheidsanalyse hebben gemaakt voor elektriciteit en warmte4,
en transport5. In een interdepartementale expert workshop in
september 2009 zijn deze cijfers en aannames besproken, en
vervolgens verwerkt in dit actieplan.

3.	Indicatieve inschattingen op basis van huidige
inzichten en beleid
Nederland wenst te benadrukken dat de genoemde hoeveelheden
hernieuwbare energie en bruto finale energie in dit actieplan een
indicatieve inschatting zijn, gebaseerd op huidige inzichten en het
huidige beleid.
De streefcijfers per sector voor elektriciteit, verwarming en koeling
met hernieuwbare energie en de trajecten per sector zijn daarmee
ook schattingen.
Tot slot is een belangrijke omstandigheid de huidige demissionaire
status van kabinet Balkenende IV. De in dit actieplan gekozen
invulling heeft daarmee een tentatief karakter. Besluitvorming
over de meest wenselijke mix van duurzame opties of de inzet van
extra middelen voor het realiseren van het Europese doel is aan
volgende kabinetten. Bedoelde beleids­aanpassingen zullen de
Commissie tijdig worden meegedeeld.

1 Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter bevordering
van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van
Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG.
2 Referentieraming energie en emissies 2010-2020; Energieonderzoek Centrum Nederland en
Planbureau voor de Leefomgeving, ECN-E--10-004, april 2010.
3 ‘Waar voor het jaar 2005 cijfers gerapporteerd zijn, zijn deze gebaseerd op modeluitkomsten. Dit
heeft tot gevolg dat kleine verschillen met de officiële nationale statistiek van het Centraal
Bureau voor de Statistiek kunnen voorkomen.’
4 Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit en warmte in 2020; Jaap Koppejan,
Wolter Elbersen, Marieke Meeusen en Prem Bindraban, november 2009.
5 Can biofuels be sustainable by 2020? An assessment for an obligatory blending target of 10 % in
the Netherlands; Prem Bindraban, Erwin Bulte, Sjaak Conijn Bas Eickhout, Monique Hoogwijk,
Marc Londo, januari 2009.

7 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

1 Samenvatting van
nationaal beleid inzake
hernieuwbare energie

Energie situatie
De huidige Nederlandse energiesituatie kenmerkt zich door een
primair energieverbruik van 3,3 EJ (2009). Grote bronnen van
energie zijn aardgas (1,5 EJ), olie (1,3 EJ) en kolen (0,3 EJ).
Hernieuwbare energiebronnen leveren momenteel een bijdrage van
0,1 EJ (vermeden primair).

1 % Elektriciteit
5 % Warmte, biomassa en afval

1 % Stoom uit kernenergie

9 % Totaal steenkool en
steenkoolproducten

46 % Aardgas

38 % Totaal
aardoliegrondstoffen
en producten

Figuur 1 Energieverbruik Nederland 2009: totaal 3,3 EJ (Bron CBS Statline)

9 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Strategie

Minder energie, meer diversificatie

Voor de realisatie van voldoende energie uit hernieuwbare bronnen,
is het noodzakelijk om aan marktpartijen een stabiel inves­terings­
klimaat met een lange termijn horizon te bieden in Nederland. Een
visie, strategie en agenda voor de middellange termijn (met lange
termijn horizon van 2020 en 2050) is vastgelegd in het energie­
rapport 2008. Centrale beleidsthema’s hierin zijn economisch
efficiënte energievoorziening, een duurzame energiemix voor
Nederland en daarbij behorende adequate infrastructuur.
De strategie om er voor te zorgen dat een energievoorziening in
Nederland ontstaat die duurzaam in de energievraag kan voldoen
bestaat uit de volgende drie hoofdlijnen:
• Schoner en zuiniger maken van energievoorziening door het
stimuleren van energiebesparing, de productie van meer
hernieuwbare energie en de afvang- en opslag van CO₂.
• Bevorderen van goed functionerende energiemarkten waarin de
afnemers van energie centraal staan en waarin volop ruimte is
voor energie-innovaties op centraal en decentraal niveau.
• Zorgen voor een goed en stabiel investeringsklimaat voor alle
energieopties door middel van duidelijke randvoorwaarden en
procedures en waar nodig extra stimulering.
Dit dient te leiden tot een schone, betaalbare en zekere energievoorziening. De Nederlandse overheid geeft daarbij geen blauwdruk
voor een duurzame energiehuishouding maar stelt doelen en
rand­­voorwaarden, stimuleert en regisseert.

Energiebesparing is eveneens een belangrijke pijler van het
energiebeleid.
De doelstelling van Schoon en Zuinig voor energiebesparing is
2 % per jaar.
Ook is verdere diversificatie van de brandstofmix nodig in de vorm
van kolen- of kerncentrales. Bij kolencentrales is de afvang en
opslag van CO₂ (CCS) essentieel om de doelstelling voor CO₂
uitstootreductie te kunnen halen. Het kabinet zet daarom krachtig
in op de ontwikkeling van CCS. Momenteel wordt tevens gewerkt
aan verschillende kernenergiescenario’s. Het volgende kabinet zal
hierover beslissen.

Hernieuwbare energie
Naast energiebesparing en diversificatie is er ook reden om meer te
investeren in hernieuwbare energie. De drijvende factoren achter
het Nederlandse beleid voor hernieuwbare energie zijn het leveren
van een bijdrage aan de aanpak van het klimaatprobleem, het
veiligstellen van de voorzieningszekerheid en het op lange termijn
betaalbaar houden van energie. Daarnaast is het ook een belang­
rijke stimulans voor innovatie en bedrijvigheid.

Kabinetsdoelstellingen 2020
De kabinetsdoelstellingen voor 2020, zoals vastgelegd in het
werkprogramma Schoon en Zuinig5 zijn om in 2020 30 % CO₂
reductie t.o.v. 1990 te realiseren, een aandeel hernieuwbare energie
van 20 % in 2020 en een jaarlijkse energiebesparing van 2 % vanaf
2011 mogelijk te maken.

5 Nieuwe energie voor het klimaat, Werkprogramma Schoon en Zuinig, september 2007

10 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Vermeden primaire energie en bruto
finale energie
De Nederlandse methode voor het berekenen van hernieuwbare
energie en de methode uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie
verschillen van elkaar. De Nederlandse methode voor het berekenen
van de bijdrage van hernieuwbare energie wordt de substitutie­
methode genoemd. Hierbij wordt gekeken naar wat het primaire
energieverbruik zou zijn in een referentiesituatie, als er geen
gebruik gemaakt zou zijn van hernieuwbare energie. Bij de methode
uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie wordt het bruto finale
energetisch energieverbruik als uitgangspunt (de noemer) genomen
en wordt gekeken welk deel daarvan van hernieuwbare bronnen
afkomstig is. De verwachte 14,5 % bruto finale energie in 2020 in dit
actieplan komt overeen met 15,5 % conform de substitutiemethode.

Strategie Schoon en Zuinig
De strategie is om langs drie fasen de doelstellingen van Schoon en
Zuinig te realiseren;
1) Meters maken met technieken en beleidsinstrumenten die reeds
nu beschikbaar zijn.
2) Meters voorbereiden door te werken aan opties die over enkele
jaren voluit kunnen worden ingezet en;
3) verdergaande innovaties door het uitvoeren van een innovatieagenda voor middellange en lange termijn.
Middels een breed en samenhangend portfolio aan instrumenten
(zie 4.1) wordt uitvoering gegeven aan deze strategie.

Overheid en markt werken samen

Centrale instrumenten
Om het aandeel hernieuwbare energie te doen toenemen, staat een
aantal instrumenten centraal;
• De Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE) is een
financieel instrument. Hernieuwbare energie in de sectoren
elektriciteit, warmte en gas wordt hiermee gesubsidieerd.
• De Verplichting Biobrandstoffen is een instrument dat een
minimum aandeel voor benzine- en voor dieselvervangers in de
transportsector verplicht stelt.
• De Rijkscoördinatieregeling (RCR) maakt het mogelijk om de
vergunningen voor grotere energie-infrastructurele en hernieuwbare energieprojecten te coördineren. Daarmee wordt beoogd
een versnelling in de vergunningverlening te realiseren.
• De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) heeft als
doel vergunningprocedures voor kleinere hernieuwbare
energie-installaties te versnellen en transparantie te vergroten.
• Het wetsvoorstel ‘Voorrang voor duurzaam’ heeft als doel
hernieuwbare energie voorrang te geven op het energienet in
geval van congestie.

Beleidsinstrumentarium
In de Referentieraming Energie en Emissies 2010-2020 wordt
uitgegaan van de projectie voor de lange termijn SDE die de
minister van Economische Zaken in haar brief van 17 april 2009 aan
de Kamer heeft gestuurd. Deze projectie behelst de indicatieve
ontwikkeling van hernieuwbare elektriciteit tot en met 2020 waarbij
kosteneffectiviteit een randvoorwaarde is: grootschalige bij- en
meestook van biomassa in kolencentrales, windenergie op land, en
windenergie op zee domineren in dit beeld.

De overheid kiest ervoor om deze uitdagingen samen met de
samenleving op te pakken. Daardoor kan meer tempo worden
gemaakt dan wanneer de overheid de samenleving maatregelen
moet opdringen. In de zogenoemde energietransitie werken
overheid en markt samen aan met name die transitiepaden die voor
Nederland de beste mogelijkheden bieden. Middels convenanten en
akkoorden worden gemeenschappelijk doelen en paden vastgelegd.

11 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

14,0 %
14,5 %

Doelbereik
16 %

4,7 %
5,1 %

8%

4%

2,4 %
2,5 %

6%

5,9 %
7,2 %

10 %

7,6 %
9,1 %

12 %

9,9 %

11,5 %

14 %

2%

2020

2017-2018

2015-2016

2013-2014

2011-2012

2005

0%

Doelstelling Richtlijn 2009/28/EG
Verwachte realisatie
Figuur 2 Doelstelling Richtlijn voor hernieuwbare energie en verwachte realisatie

In Figuur 2 zijn de verwachte realisatie en de indicatieve streefcijfers
uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie weergegeven. Nederland
verwacht de doelstelling uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie
voor het algemene aandeel energie uit hernieuwbare bronnen te
realiseren. Deze doelstelling uit de Richtlijn voor hernieuwbare
energie voor 2020 is 14,0 %. De verwachting is dat in 2020 het
aandeel hernieuwbare energie 14,5 % zou kunnen bedragen.
Ten aanzien van de indicatieve keten verwacht Nederland tot 2018
een realisatie boven deze keten. Het indicatieve cijfer voor 2011-2012
is 4,7 %. Gemiddeld voor het jaar 2011-2012 is de verwachte realisatie
5,1 %.
De doelstelling uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie van
10,0 % hernieuwbare energie binnen de transportsector wordt naar
verwachting ook gerealiseerd. De verwachte realisatie op basis van
de referentieramingen en additionele aannames over het aandeel
brandstoffen naar artikel 21, lid 2 uit de Richtlijn voor hernieuwbare

energie is 10,3 % hernieuwbare energie binnen de transportsector.

Onzekerheden
Ramingen op langere termijn zijn notoir onzeker. ECN/PBL
hanteren daarom een bandbreedte waarbinnen het aandeel
hernieuwbare energie zich zal bewegen. De bandbreedte
weerspiegelt een 95 %-zekerheidsinterval en bedraagt 12 % - 15 %,
waarbij de geraamde 14,5 % in dit actieplan dus aan de bovenkant
van deze bandbreedte uitkomt6.
Daarbij moet worden opgemerkt dat dit aandeel realiseerbaar is
maar wel onder de voorwaarden dat geen vertraging in de bouw van
duurzame opties optreedt en voldoende budget beschikbaar komt
om deze opties te financieren.

6 De referentieramingen gaan nader in op de onzekerheidsanalyse.

12 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

2	Verwachte eindverbruik
van energie 2010-2020

Bruto finale energievraag
ktoe

PJ

70.000

2.931

60.000

2.512

50.000

2.094

40.000

1.675

30.000

1.256

20.000

837

10.000

419

2020

2015

2010

0
2005

0

Figuur 3 Bruto finale energievraag Nederland

Figuur 3 presenteert de bruto finale energievraag van Nederland.
Het nationale energiebesparingsbeleid is onlosmakelijk verbonden
met het integrale pakket aan beleidsmaatregelen, zoals dat is
bepaald in de referentieramingen, en dat met name gebaseerd is op
maatregelen die vóór 2009 zijn vastgesteld. Deze referentie­
ramingen zullen ook de bron zijn van andere schattingen die door
Nederland aan de Commissie worden meegedeeld, met name op
grond van de richtlijn inzake energiediensten en de richtlijn inzake
de energieprestaties van gebouwen. Het referentiescenario ‘zonder
besparing’ wordt daarom niet in dit actieplan gepresenteerd.
Het nationale energiebesparingsbeleid, waarvan de resultaten zijn
weergegeven in de variant ‘met besparing’ leidt ertoe dat in 2020
het nationale bruto eindverbruik 52 Mtoe (2,2 EJ) bedraagt.
Vanwege de korting voor het vliegverkeer is de bruto finale
energievraag conform artikel 5 van de Richtlijn voor hernieuwbare
energie 51 Mtoe (2,1 EJ) in 2020. De korting vliegverkeer (conform
artikel 5, lid 6) is van toepassing omdat de hoeveelheid verbruikte
energie in de luchtvaart als aandeel van het bruto-eindverbruik in
Nederland 9,2 % is. Dit is meer dan de grenswaarde van 6,18 %
conform artikel 5, lid 6. Daarmee komt Nederland in aanmerking
voor de vliegtuigcorrectie.

14 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Met besparing
Met korting vliegverkeer

Bruto finaal eindverbruik in drie sectoren

ktoe

PJ

60.000

2.512

50.000

2.093

40.000

1.674

30.000

1.256

20.000

837

10.000

419

Figuur 4 Verwacht bruto eindverbruik in drie sectoren, rekening houdend met effect
maatregelen voor energie-efficiëntie en energiebesparing.

Figuur 4 presenteert het aandeel van het energieverbruik voor de
drie sectoren (vervoer, elektriciteit en verwarming en koeling) voor
de jaren 2005 en 2010 t/m 2020. In 2020 is de verwachting dat in de
sector verwarming en koeling 25 Mtoe (1,0 EJ) wordt gebruikt.
Elektriciteit (11,7 Mtoe (0,5 EJ) in 2020) en transport (10,6 Mtoe (0,4
EJ) in 2020) leveren een kleinere bijdrage aan het energiegebruik.
Tabel 1 presenteert de data die de basis biedt voor Figuur 3 en Figuur 4.

15 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

0
2005

0

Verwarming en koeling
Elektriciteit
Vervoer (artikel 3, lid 4, onder a)

Tabel 1: Verwacht bruto-eindverbruik van energie van Nederland in elektriciteit,
verwarming en koeling en vervoer tot 2020, rekening houdend met het effect van
maatregelen voor energie-efficiëntie en energiebesparing 2010-2020 (ktoe)

2005

2010

2011

2012

2013

2014
Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Basisjaar

(1) Verwarming en
koeling

28.436

24.612

24.614

24.615

24.616

24.617

(2) Elektriciteit

10.347

10.627

10.743

10.860

10.976

11.093

(3) Vervoer zoals in
artikel 3, lid 4, onder
a)

11.351

11.699

11.643

11.587

11.531

11.475

(4) Brutoeindverbruik van
energie

54.010

51.008

51.146

51.284

51.422

51.560

Eindverbruik voor de 3.630
luchtvaart

3.920

4.004

4.088

4.172

4.256

Verlaging van
grenswaarde voor
de luchtvaart artikel
5, lid 6

293

768

843

919

994

1.069

TOTAAL verbruik na
verlaging van de
grenswaarde voor
de luchtvaart

53.717

50.240

50.303

50.366

50.428

50.491

16 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

2015

2016

2017

2018

2019

2020
Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario

Aanvullende
energieefficiëntie

Referentiescenario
(1) Verwarming en
koeling

24.618

24.692

24.766

24.840

24.914

24.989

(2) Elektriciteit

11.210

11.304

11.398

11.493

11.587

11.681

(3) Vervoer zoals in
artikel 3, lid 4, onder
a)

11.419

11.262

11.105

10.948

10.791

10.634

(4) Brutoeindverbruik van
energie

51.698

51.776

51.854

51.932

52.010

52.088

Eindverbruik voor de
luchtvaart

4.339

4.426

4.514

4.601

4.688

4.775

Verlaging van
grenswaarde voor
de luchtvaart artikel
5, lid 6

1.144

1.227

1.309

1.391

1.473

1.556

TOTAAL verbruik na
verlaging van de
grenswaarde voor
de luchtvaart

50.554

50.550

50.545

50.541

50.536

50.532

17 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

3	Streefcijfers en trajecten
voor hernieuwbare
energie

3.1 Algemene nationale streefcijfers
Tabel 2 presenteert de algemene nationale streefcijfers voor
Nederland. In 2005 was het nationale aandeel voor energie uit
hernieuwbare bronnen 2,4 %. Het bindende nationale algemene
streefcijfer voor 2020 is 14,0 %.
Een aandeel van 14,0 % komt bij een verwacht bruto finaal
energieverbruik in 2020 van 50,5 Mtoe (2,1 EJ) overeen met
7,1 Mtoe (0,30 EJ).

Tabel 2: Algemene nationale streefcijfers voor het aandeel energie uit hernieuwbare
bronnen in het bruto-eindverbruik van energie in 2005 en 2020.

(A) Aandeel energie uit hernieuwbare bronnen in
bruto-eindverbruik van energie in 2005 (S2005) (%)

2,4 %

(B) Streefcijfers voor energie uit hernieuwbare
bronnen in bruto-eindverbruik van energie in 2020
(S2020) (%)

14,0 %

(C) Verwacht totaal aangepast energieverbruik in
2020 (uit tabel 1, laatste vak) (ktoe)

50.532

(D) Verwachte hoeveelheid energie uit hernieuwbare 7.074
bronnen die overeenkomt met het streefcijfer voor
2020 (berekend als B x C) (ktoe)

3.2	Streefcijfers per sector en trajecten
Ontwikkeling aandeel hernieuwbare energie per sector
40 %
35 %
30 %
25 %
20 %
15 %
10 %
5%

Figuur 5 Ontwikkeling aandeel hernieuwbare energie binnen de drie sectoren en
totaal aandeel.

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2005

0%

Hernieuwbare energie in sector elektriciteit (%)
Algemeen aandeel hernieuwbare energie (%)
Hernieuwbare energie in transport (%)
Hernieuwbare energie in verwarming en koeling (%)

19 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Figuur 5 presenteert de ontwikkeling van het aandeel hernieuwbare
energie voor de drie sectoren en het algemene aandeel. In 2005 was
het aandeel hernieuwbare energie voor de sector verwarming en
koeling 2,5 %, voor de sector elektriciteit 6,0 % en voor de
transportsector 0,1 %.
Voor 2020 is de verwachting voor het aandeel in de sector verwarming
en koeling 8,7 %, de sector elektriciteit 37,0 % (gerelateerd aan de
bruto elektriciteitsproductie) en de sector transport 10,3 %. Daarmee
stijgt het algemene aandeel hernieuwbare energie in de energiesector
van 2,4 %7 in 2005 naar 14,5 % in 2020.
In Figuur 5 is bij het aandeel hernieuwbare energie in de
transportsector rekening gehouden met
a) de dubbeltelling (conform artikel 21, lid 2) voor de
biobrandstoffen op basis van afval, residuen, non-food
cellulosemateriaal en lignocellulosisch materiaal en;
b) de vermenigvuldiging met 2,5 voor het aandeel elektriciteit
binnen de transportsector.
Voor het algemene aandeel hernieuwbare energie zijn deze twee
vermenigvuldigingsfactoren conform de definities (artikel 2) niet
meegenomen.

Streefcijfers en indicatief traject
Tabel 3 presenteert de onderliggende data bij Figuur 2 en Figuur 5.
Dit betreft de nationale streefcijfers voor 2020 en het geschat traject
voor energie uit hernieuwbare bronnen voor de drie sectoren.
Tabel 3: Nationale streefcijfers voor 2020 en geschat traject voor energie uit
hernieuwbare bronnen in verwarming en koeling, elektriciteit en vervoer.

2005

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

HEB-V&K (%)

2,5  %

3,7  %

4,0  % 4,4 %

4,8 %

5,2 %

5,6 %

6,2 %

6,9 %

7,5 %

8,1 %

8,7 %

HEB-E (%)

6,0 %

8,6 %

9,1 %

12,5 % 15,3 % 19,0 % 21,0 % 24,4 % 27,6 % 30,8 % 33,9 % 37,0 %

HEB-T (%)

0,1 %

4,1 %

4,2 %

4,6 %

5,1 %

5,6 %

6,0 %

6,8 %

7,7 %

Algemeen aandeel HEB (%)

2,5 %

4,2 %

4,6 %

5,6 %

6,6 %

7,7 %

8,5 %

9,7 %

10,9 % 12,1 % 13,3 % 14,5 %

8,5 %

9,4 %

10,3 %

Waarvan via samenwerkings­
mechanisme (%)
Overschot voor samenwerkings­
mechanisme (%)

Als deel B van bijlage I bij de
richtlijn

2011-2012

2013-2014

2015-2016

S2005 + 20 % S2005 + 30 % S2005 + 45 % S2005 + 65 %
(S2020-S2005) (S2020-S2005) (S2020-S2005) (S2020-S2005)

S2020

Minimumtraject HEB (%)

4,7 %

5,9 %

7,6 %

9,9 %

14,0 %

Minimumtraject HEB (ktoe)

2.505

3.102

3.984

5.134

7.074

7 Ofwel 2,5 % volgens de modeluitkomst, zie opmerking in verantwoording.

20 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

2017-2018

2020

Hernieuwbare energie per sector in eindverbruik van energie

3.000

126

2.000

84

1.000

42

0

0
2020

167

2019

4.000

2018

209

2017

5.000

2016

251

2015

6.000

2014

293

2013

7.000

2012

335

2011

8.000

2010

PJ

2005

ktoe

Verwacht eindverbruik van energie uit hernieuwbare bronnen in vervoer
Verwacht bruto-eindverbruik van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen
Verwacht bruto-eindverbruik van hernieuwbare energie voor verwarming en koeling
Verwachte overdracht van hernieuwbare energiebronnen naar andere lidstaten
Verwachte overdracht van hernieuwbare energiebronnen van andere lidstaten en derde landen

Figuur 6 Bijdrage hernieuwbare energie per sector en voor
samenwerkingsmechanismen.

Figuur 6 is een grafische weergave van tabel 4a. Het presenteert de
absolute bijdrage van de drie sectoren en de samenwerkings­
mechanismen aan de totale hoeveelheid hernieuwbare energie.
In 2005 kwam de bijdrage van hernieuwbare energie met name uit
de sectoren verwarming en koeling (0,72 Mtoe, 30 PJ) en elektriciteit
(0,62 Mtoe, 26 PJ). In 2020 is de verwachting dat deze sectoren
2,2 Mtoe (91 PJ) respectievelijk 4,3 Mtoe (181 PJ) bijdragen.
Het verwachte hernieuwbare eindverbruik in de sector vervoer stijgt
van 0,01 Mtoe (0,3 PJ) in 2005 tot 0,91 Mtoe (38 PJ) in 2020 (zonder
dubbeltellingen).

Merk op dat voor de algemene doelstelling uit de Richtlijn voor
hernieuwbare energie (14,0 % in 2020) gas, elektriciteit en waterstof
in de bijdrage voor de sector vervoer maar met een factor één
meetellen. Niets wordt op deze plaats dubbel geteld.
Ten aanzien van samenwerkingsmechanismen zoals statistische
overdracht wordt vooralsnog geen nationaal beleid voorzien,
alhoewel Nederland wel open staat voor voorstellen en ideeën van
andere lidstaten. Daarom is de statistische overdracht naar listaten
en vanuit lidstaten vooralsnog op nul gesteld.

21 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Hernieuwbare transportbrandstoffen

900

38

800

34

700

29

600

25

500

21

400

17

300

13

200

8

100

4

0

0

Bio-ethanol / bio-ETBE niet artikel 21 lid 2
Bio-ethanol / bio-ETBE conform Artikel 21 lid 2
Biodiesel niet Artikel 21 lid 2
Biodiesel conform Artikel 21 lid 2
Hernieuwbare elek. wegtransport
Hernieuwbare elek. geen wegtransport
Waterstof
Andere (biogas, bio-olie)

2020

42

2015

1000

2010

PJ

2005

ktoe

Figuur 7 Bijdrage hernieuwbare energie in de transportsector.

Figuur 7 en tabel 4b presenteren de berekening van de bijdrage van
hernieuwbare energie in de transportsector.
Deze ramingen zijn gebaseerd op staand beleid uit voorafgaande
jaren. In het voorjaar van 2010 wordt het biobrandstoffenbeleid
voor de komende jaren geformuleerd en daarmee is bij deze
ramingen geen rekening gehouden.
Inclusief de dubbeltellingen wordt in 2020 in de transportsector
1,10 Mtoe (46 PJ) aan hernieuwbare energie gebruikt. Exclusief de
dubbeltellingen is dit 0,91 Mtoe (38 PJ).

De bijdragen van de dubbeltellende biobrandstoffen in 2020 zijn
naar verwachting in totaal 0,16 Mtoe (6,5 PJ). Dit betreft 0,03 Mtoe
(1,4 PJ) voor artikel 21 lid 2 benzinevervangers als bio-ethanol /
bio-ETBE en 0,12 Mtoe (5,1 PJ) voor artikel 21 lid 2 biodiesel.
In 2020 betreft hernieuwbare elektriciteit in het wegvervoer 0,02
Mtoe (1,0 PJ). Dit telt conform artikel 3 van de richtlijn met een
factor 2,5. Voor niet-wegvervoer (voornamelijk trams en trolleys)
verwacht Nederland een bijdrage van 0,05 Mtoe (2,0 PJ) in 2020.
Deze deelsector telt met een factor één mee in de transport­
doelstelling.

22 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Tabel 4a: Rekentabel voor de bijdrage van hernieuwbare energie per sector in het
eindverbruik van energie (ktoe).

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

717
(A) Verwacht bruto- eindverbruik van hernieuwbare energie
voor verwarming en koeling

2005

906

987

1.076

1.172

1.276

1.380

1.540

1.700

1.860

2.019

2.179

(B) Verwacht bruto-eindverbruik van elektriciteit uit
hernieuwbare energiebronnen

622

915

981

1.357

1.683

2.108

2.360

2.753

3.146

3.540

3.933

4.326

(C) Verwacht eindverbruik van
energie uit hernieuwbare
bronnen in vervoer

8

319

374

428

482

537

591

654

717

780

842

905

(D) Verwacht verbruik van
hernieuwbare energiebronnen

1.339

2.128

2.328

2.845

3.319

3.900

4.307

4.914

5.520

6.127

6.733

7.340

(E) Verwachte overdracht van
hernieuwbare energiebronnen
naar andere lidstaten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

(F) Verwachte overdracht van
hernieuwbare energiebronnen
van andere lidstaten en derde
landen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

(G) Verwacht verbruik van
hernieuwbare energiebronnen
aangepast voor streefcijfers
(D)-(E)+(F)

1.339

2.128

2.328

2.845

3.319

3.900

4.307

4.914

5.520

6.127

6.733

7.340

Tabel 4b: Rekentabel voor het aandeel hernieuwbare energie in vervoer (ktoe)

2005

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

(C) Verwacht verbruik van
hernieuwbare energiebronnen
voor vervoer

8

319

430

459

507

556

591

654

717

780

842

905

(H) Verwacht verbruik van
elektriciteit uit hernieuwbare
bronnen in het wegvervoer

0

0

0

1

1

1

1

6

11

15

20

24

0
(I) Verwacht verbruik van
biobrandstoffen uit afval,
residuen, non-food cellulosemateriaal en lignocellulosehoudend materiaal voor vervoer

156

63

68

77

85

92

105

117

130

143

155

8

475

494

528

585

643

685

768

850

932

1.014

1.097

(J) Verwachte bijdrage van
hernieuwbare energiebronnen
aan vervoer voor de streefcijfers voor vervoer: (C)+(2,5-1)
x(H)+(2-1)x(I)

23 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4	Maatregelen voor het
bereiken van streefcijfers

4.1	Overzicht van alle maatregelen
en beleid ter bevordering van het
gebruik van energie uit
hernieuwbare bronnen
Tabel 5 presenteert een overzicht van nationale maatregelen en
beleid. De presentatie van de maatregelen is op volgorde van
voorkomen in dit document. Daarbij is de doelstelling van de
maatregelen aangegeven, aan welke artikelen uit de richtlijn
invulling gegeven wordt en in welke paragraaf aanvullende
informatie beschikbaar is over deze maatregel.

25 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Tabel 5a: Overzicht van alle maatregelen en beleid. Overzicht van alle maatregelen en beleid

Naam en referentie
van de maatregel

Type
maatregel

Verwacht resultaat

Doelgroep en/of activiteit

1.

Energierapport 2008

Zacht

Gedragsverandering, geïnstalleerde
capaciteit en gegenereerde energie

Diversen

2.

Beleidsprogramma Schoon en Zuinig

Zacht

Gedragsverandering, geïnstalleerde
capaciteit en gegenereerde energie

Overheid

3.

Rijkscoördinatie-regeling

Regulerend Geïnstalleerde capaciteit

Overheid

4.

Wabo

Regulerend Geïnstalleerde capaciteit

Overheid

5.

EPC

Regulerend Geïnstalleerde capaciteit

Overheid, planologen,
architecten

6.

Klimaatakkoord gemeenten en rijk

Zacht

Geïnstalleerde capaciteit

Overheid

7.

Klimaatakkoord- en energie-akkoord Zacht
tussen Rijk en provincies

Geïnstalleerde capaciteit

Overheid

8.

Nationaal Plan van Aanpak
Windenergie

Zacht

Gedragsverandering, geïnstalleerde
capaciteit en gegenereerde energie

Diversen

9.

Voorrang voor Duurzaam

Regulerend Gegenereerde energie

Energie-producenten

10.

Gaswet en elektriciteitswet

Regulerend Gegenereerde energie

Energie-producenten en
-transporteurs

11.

SDE: Stimulering duurzame
energieproductie

Financieel

Gegenereerde energie

Energieproducenten (incl.
consumenten)

12.

MEP

Financieel

Gegenereerde energie

Energie-producenten

13.

OVMEP

Financieel

Gegenereerde energie

Energie-producenten

14.

EIA: Energie Investeringsaftrek

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit

Energie-producenten

15.

MIA/VAMIL

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit

Energie-producenten

16.

Groen beleggen

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit

Energie-producenten en
beleggers

17.

Innovatieagenda energie

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit, gegenereerde
energie, energie-innovatie

Energie-producenten

18.

Subsidieregeling duurzame warmte

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit

Eindgebruikers

19.

Risico’s dekken voor Aardwarmte

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit

Energie-producenten

20. Verplichting biobrandstoffen

Regulerend Gegenereerde energie

Handelaren in transportbrandstoffen

21.

TAB: Tankstations Alternatieve
Brandstoffen

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit

Verkoop-organisaties
transport-brandstoffen

22. IBB: Innovatieve biobrandstoffen

Financieel

Geïnstalleerde capaciteit

Producenten
biotransportbrandstoffen

23.

Zacht en
financieel

Gedragsverandering

Beleggers, eind-gebruikers,
overheid

Plan van Aanpak Elektrisch Rijden

26 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Doelstelling

Referentie naar Bestaand of
richtlijn
gepland

Start- en einddatum van
de maatregel

Referentie
(paragraaf)

Beleidsprogramma

Bestaand

2008

Samenvatting

Beleidsprogramma

Bestaand

2007 - 2011

Samenvatting

Verkorten procedures bij totstandkoming hernieuwbare energieprojecten

Artikel 13, lid 1.

Bestaand

2008,-

4.2.1

Verkorten procedures bij totstandkoming hernieuwbare energieprojecten

Artikel 13, lid 1.

Bestaand

2010,-

4.2.1

Reductie energiegebruik gebouwde omgeving en
productie hernieuwbare energie

Artikel 13, lid 6

Bestaand

1995,-

4.2.3

Ruimte voor hernieuwbare energie

Artikel 13, lid 3
Artikel 14

Bestaand

2007 - 2011

4.2.3

Ruimte voor hernieuwbare energie

Artikel 13, lid 3
Artikel 14

Bestaand

2009,-2011

4.2.3

Bestaand

2008

4.2.1

Beleidsprogramma
Voorrang voor hernieuwbare energie bij netaansluiting
en transport

Artikel 16, lid 2

Gepland

2010,-

4.2.6

Non discrimaire behandeling hernieuwbare energie

Artikel 16

Bestaand

Gaswet 2000,Elektriciteitswet 1998,-

4.2.7

Subsidie op geproduceerde hernieuwbare energie

Bestaand

2008,-

4.3

Subsidie op geproduceerde hernieuwbare energie

Bestaand

2003 - 2006
(openstelling regeling)

4.3

Subsidie op geproduceerde hernieuwbare energie

Bestaand

2006-2007
(openstelling regeling)

4.3

Reductie kapitaalslasten investering

Bestaand

2001,-

4.3

Reductie kapitaalslasten investering

Bestaand

MIA: 2000,Vamil: 1991,-

4.3

Reductie kapitaalslasten investering

Bestaand

1995,-

4.3

Stimuleren innovaties binnen hernieuwbare energie

Bestaand

2008-2012

4.3

Subsidie op aanschaf hernieuwbare energie

Bestaand

2009,-

4.4

Risico’s dekken op misboring bij aardwarmte projecten

Bestaand

2009-2010

4.4

Gebruik biobrandstoffen

Bestaand

2007-2010

4.5

Subsidie op vulpunten biotransport-brandstoffen

Bestaand

2008,-

4.5

Subsidie op projecten ter productie innovatieve
biobrandstoffen

Bestaand

2006,-

4.5

Marktintroductie elektrisch rijden

Bestaand

2009,-

4.5

27 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Overheid en markt werken samen
Binnen het nationale energiebeleid spelen convenanten en de
energietransitie een rol. Convenanten en activiteiten van de
energietransitie worden genoemd op de daartoe aangewezen
plaatsen in dit actieplan. Omwille van het overzicht worden hierna
de volgende convenanten gepresenteerd.
Tabel 5b: Overzicht convenanten

Convenant

Datum

Ondertekenaars

Meerjarenafspraken energie­efficiency (MJA’s)

Diverse jaren

MJA1: Supermarkten en Nederlandse Spoorwegen
MEE: ETS-ondernemingen
MJA3: niet ETS-ondernemingen
MJA-e+: Bloembollen- en bolbloementeelt en paddenstoelenteelt

Klimaatakkoord Gemeenten en Rijk

November 2007

VNG en de Rijksoverheid

Meer Met Minder

Januari 2008

Bouwend Nederland, UNETO-VNI, EnergieNed, Vereniging voor
Marktwerking in Energie (VME) en de Rijksoverheid.

Lente-akkoord Energiebesparing in
de Nieuwbouw

April 2008

Bouwend Nederland, Neprom, NVB en de Rijksoverheid

Convenant ‘Schone en Zuinige
Agrosectoren’

Juni 2008

LTO Nederland, KAvB, LTO glaskracht, Productschap Tuinbouw,
Productschap Akkerbouw, Platform Hout in Nederland, BVOR, Bosschap,
Nevedi, FNLI, Platform Agrologistiek, NZO en de Rijksoverheid

Convenant Energiebesparing in de
corporatiesector

Oktober 2008

Aedes, Woonbond en de Rijksoverheid

Sectorakkoord Energie 2008 - 2020

Oktober 2008

EnergieNed, Vereniging voor Marktwerking in Energie VME, Netbeheer
Nederland en de Rijksoverheid

Sectorakkoord: Duurzaamheid in
Beweging

December 2008

ANWB, RAI, BOVAG, VNA, KNV, TLN, EVO, CBRB, NS reizigers, Havenbedrijf
Rotterdam, Schiphol Group, KLM, PDM en de Rijksoverheid

Klimaat-Energieakkoord Provincies
en Rijk

Januari 2009

IPO en de Rijksoverheid

28 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Doelen
– E nergie-efficiencyverbetering bij bedrijven en instellingen realiseren; binnen de poort en in de keten

–B
 ijdragen aan realisatie doelstellingen Schoon en Zuinig
– S timuleren en faciliteren hernieuwbare energie bij woningen, gemeentelijke gebouwen en energie-en afvalbedrijven
–A
 anwijzen van bestemmingsplannen voor opwekking Hernieuwbare Energie
– E xtra energiebesparing in bestaande gebouwen van 100 PJ in 2020.
–T
 en opzichte van het gebouwgebonden energieverbruik conform de EPC eis van 2007:
– 2 5 % lager gestandaardiseerd energieverbruik in 2011
– 5 0 % lager gestandaardiseerd energieverbruik in 2015
– CO₂-reductie: 3,5-4,5 Mton in 2020 t.o.v. 1990
– Reductie overige broeikasgassen: 4-6 Mton CO₂-equivalenten in 2020
– Hernieuwbare energie:
– 200 PJ in 2020 uit binnenlandse biomassa
– 12 PJ in 2020 uit windenergie
– Verbetering van 2 % energieefficientie per jaar
– Conform Meer met Minder en Lente-Akkoord
– Extra energiebesparende maatregelen; 24 PJ besparing in 2020
– Bijdrage aan de realisatie van de klimaat- en energiedoelstellingen
– Afspraken over inspanningen voor realisatie van doelen op het gebied van wind op zee, wind op land, biomassa, zon-pv, CCS,
warmte, en infrastructuur
– Duurzame mobiliteit: reduceren CO₂-emissies en energieverbruik
– Bijdragen aan realisatie doelstellingen Schoon en Zuinig
– Aanspreken en faciliteren marktpartijen om aandeel in realisatie hernieuwbare energie te leveren
– Uitwerken en beleidsmatig verankeren duurzame energiemix

29 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Binnen de EnergieTransitie zetten bedrijfsleven, overheid, kennis­
instellingen en maatschappelijke organisaties zich gezamenlijk in
om ervoor te zorgen dat de energievoorziening in 2050 duurzaam is.
Energie is dan schoon, voor iedereen betaalbaar en wordt continu
geleverd. EnergieTransitie brengt partijen bij elkaar en zorgt voor
bundeling van denkkracht. De Energietransitie stroomlijnt wet- en
regelgeving en geeft financiële ondersteuning voor kansrijke
projecten.
Gezamenlijk zijn zeven thema’s vastgesteld waarop de
EnergieTransitie zich richt om de duurzame energievoorziening
te realiseren. Deze zijn gekozen omdat ze Nederland grote
economische kansen bieden en voor Nederland werkelijk
begaanbaar zijn.

Tabel 5c: Overzicht thema’s EnergieTransitie

Thema

Toelichting

Duurzame Mobiliteit

Het Platform Duurzame Mobiliteit werkt aan schone en meer klimaatneutrale brandstoffen, schone en
efficiënte voertuigen en efficiënter gebruik van voertuigen.

Groene Grondstoffen

Het Platform Groene Grondstoffen streeft ernaar om in 2030 in Nederland 30 % van de fossiele
grondstoffen te vervangen door groene grondstoffen. Met als resultaat minder CO₂-uitstoot en minder
afhankelijkheid van aardolie, kolen en aardgas.

Ketenefficiency

De ambitie van het Platform Ketenefficiency is om in de product- en productieketens een jaarlijkse
besparing te behalen van 150 à 180 PJ rond 2030 en zo’n 240 à 300 PJ rond 2050.

Nieuw Gas

Het Platform Nieuw Gas neemt het voortouw om een duurzame gashuishouding te realiseren.
Bij de primaire energievoorziening is Nederland nu nog voor ongeveer 50 % afhankelijk van aardgas.

Duurzame Elektriciteit

Het Platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening concludeert dat het mogelijk is mogelijk om in Nederland,
vrijwel zonder uitstoot van CO₂, te beantwoorden aan de vraag naar elektriciteit. In 2020 acht het Platform
een aandeel van 40 procent hernieuwbare elektriciteit realistisch.

Gebouwde Omgeving

Het Platform EnergieTransitie Gebouwde Omgeving (PeGO) wil binnen 20 jaar (2030) een energiereductie
van 50 procent in de gebouwde omgeving. Het Platform wil dit bereiken door het toepassen van
energiebesparingsmaatregelen op brede schaal en het gebruik van duurzame energie.

Kas als Energiebron

Vanuit de Kas als Energiebron heeft de glastuinbouw als ambitie voor 2020: klimaatneutrale (nieuwbouw)
kassen, 48 % minder CO₂ emissie, leverancier van duurzame warmte en energie zijn en een sterk
verminderd gebruik van fossiele energie.

30 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.2	Specifieke maatregelen om te
voldoen aan de vereisten in de
artikelen 13, 14, 16 en 17 t/m 21,
van Richtlijn 2009/28/EG
4.2.1		Administratieve procedures en

ruimtelijke ordening (artikel 13, lid 1,
van Richtlijn 2009/28/EG)
(a) Lijst van bestaande nationale en eventuele regionale
wetgeving inzake procedures voor vergunning en certificering
en ruimtelijke ordening die van toepassing is op installaties en
de bijbehorende netwerkinfrastructuur voor transmissie en
distributie:
In deze paragraaf worden onderstaande wetten toegelicht;
1. Wet milieubeheer
2. Wet ruimtelijke ordening
• Rijkscoördinatieregeling
3. Flora en faunawet
4. Natuurbeschermingswet
5. Crisis en herstelwet
6. Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
7. Overige wetten
• Algemene wet bestuursrecht (Awb)
• Woningwet
• Wet beheer rijkswaterstaatswerken

1. 		 Wet milieubeheer
De Wet milieubeheer (Wm) regelt de vergunningplicht voor
inrichtingen voor hernieuwbare energie. Op grond van deze wet
moet aan algemene regels worden voldaan en/of een vergunning
verleend zijn voor het oprichten, in werking hebben en veranderen
van een installatie.
Activiteitenbesluit
Uitgangspunt is dat bedrijven moeten voldoen aan algemene regels,
tenzij deze bedrijven zijn opgenomen op een limitatieve lijst van
vergunningsplichtige bedrijven. Dit overzicht is gegeven in bijlage 1
van het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer ook
wel Activiteitenbesluit genoemd. Een voorbeeld van een techniek
die onder het activiteitenbesluit valt is windenergie. Bedrijven die
onder de Integrated Pollution Prevention and Control (IPPC), zoals
afvalverbrandingsinstallaties of stookinstallaties groter dan 50 MW,
staan helemaal buiten de reikwijdte van het Activiteitenbesluit en
zijn dus altijd geheel vergunningsplichtig.

Bevoegd gezag
Bijlage 1 van het Inrichtingen- en vergunningenbesluit (Ivb) bepaalt
wie het bevoegd gezag is voor welk soort inrichtingen.
Milieu Effect Rapportage
De Wm regelt tevens, samen met het Besluit milieu-effect­
rapportage 1994, de milieu-effect- (beoordelings)plicht.

2.		 Wet ruimtelijke ordening
De Wet ruimtelijke ordening (Wro) regelt:
• de ruimtelijke inpassing van installaties voor hernieuwbare
energie en de bijbehorende netwerkstructuur;
• het opstellen van structuurvisies op gemeentelijk, provinciaal en
rijksniveau zoals een streek- of provinciaal omgevingsplan;
• de bestemming van gronden op gemeentelijk niveau. Specifiek
voor hernieuwbare energieprojecten in het landelijk gebied is van
belang of deze passen binnen de activiteiten van de bestaande
agrarische bedrijven.
De provincie en het rijk hebben de mogelijkheid inpassingsplannen
te maken voor projecten van provinciaal of rijksbelang.

Rijkscoördinatieregeling
Toepassing
Voor grootschalige energieprojecten geldt de rijkscoördinatie­
regeling (RCR). De RCR beoogt de procedures rond de totstand­
koming van deze projecten te verkorten en te stroomlijnen.
De rijks­coördinatieregeling is opgenomen in art. 3.35 en 3.36 Wro.
Voor hernieuwbare energieprojecten geldt de RCR in de volgende
situaties:
• Voor een productie-installatie voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit met behulp van windenergie met een capaciteit
van ten minste 100 MW, inclusief de aansluiting van die installatie
op het net.
• Voor een productie-installatie voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit anders dan met behulp van windenergie met een
capaciteit van ten minste 50 MW, inclusief de aansluiting van die
installatie op het net.
Modules
De RCR bestaat uit twee modules: de projectmodule en de
uitvoeringsmodule.
• De projectmodule omvat het ruimtelijk besluit over het project.
In het geval het project niet is voorzien in het bestemmingsplan,
wordt een rijksinpassingsplan opgesteld dat onderdeel uitmaakt
van het bestemmingsplan. Dit rijksinpassingsplan wordt
opgesteld door de rijksoverheid (Het Ministerie van Economische
Zaken (EZ) en het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer (VROM) samen).
• De uitvoeringsmodule voorziet in de coördinatie van alle overige
voor het project benodigde besluiten door de Minister van EZ. De
betrokken bestuursorganen blijven zelf bevoegd voor het nemen
van de besluiten en de inhoud van de besluiten. De Minister van
EZ bepaalt echter de termijn waarbinnen de besluiten genomen
moeten zijn en zorgt ervoor dat alle besluiten goed op elkaar zijn

31 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

afgestemd en de logistiek van de terinzagelegging wordt
gecoördineerd. Ook de inspraak op de benodigde (ontwerp)
besluiten en het beroep bij de Raad van State is gebundeld. Veelal
geldt binnen deze procedure ook direct beroep bij de Raad van
State. Indien een bestuursorgaan niet of niet tijdig het gewenste
besluit nemen, is de rijksoverheid bevoegd (de Ministers van EZ
en VROM) om een besluit te nemen dat in plaats treedt van het
besluit van het betreffende bestuursorgaan.

3.		 Flora en faunawet
De flora- en faunawet regelt via een natuurtoets dat er bij ruimtelijke ingrepen rekening wordt gehouden met beschermde plantenen diersoorten en beschermde gebieden. In principe mogen
werkzaamheden in de openbare ruimte geen schade berokkenen
aan beschermde plant- of diersoorten. Het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) kan ontheffing of
vrijstelling verlenen. Hiervoor geldt als criterium dat de instandhouding van soorten geen gevaar loopt. Als dat wel wordt verwacht,
zal een afweging van de natuurbelangen tegen het belang van de
activiteit worden gemaakt.

4.		 Natuurbeschermingswet
De Natuurbeschermingswet is van toepassing op Natura 2000gebieden (Vogelrichtlijn- en Habitatrichtlijngebieden), Beschermde
Natuurmonumenten en Wetlands. Voor activiteiten of projecten die
schadelijk zijn voor de beschermde natuur geldt een
vergunningplicht.
Provincies zijn doorgaans vergunningverlener. Verstorende
gevolgen waarop bijvoorbeeld getoetst wordt zijn de impact van
geluid van windturbines of emissies van bio-­
energie installaties op de natuur binnen het Natura 2000 gebied.
De Europese Commissie is wettelijk verplicht de bescherming van
Natura 2000 gebieden af te dwingen. De nationale overheid wijst
gebieden aan als Natura 2000 gebied. Voor deze gebieden dienen
vervolgens beheerplannen te worden opgesteld. Dat gebeurt
doorgaans door provincies. Activiteiten die gevolgen hebben voor
de natuurwaarden in de Natura 2000 gebieden zijn vergunningsplichtig onder het regime van de Natuurbeschermingswet.

5.		 Crisis- en herstelwet

6.		 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) brengt
ongeveer 25 regelingen samen die de fysieke leefomgeving
betreffen. Het gaat hierbij om bouw-, milieu-, natuur- en
monumentenvergunningen, die opgaan in één vergunning, de
zogenaamde Omgevingsvergunning. Wabo heeft daarmee ook
effect op de ontwikkeling van de nationale hernieuwbare
energievoorziening.
Burgers en ondernemers hebben bij inwerkingtreding van de Wabo
nog maar te maken met één loket, één beschikking en één
procedure. De aanvraag kan digitaal worden gedaan en behandeld.
Hiervoor wordt de Landelijke Voorziening Omgevingsloket (LVO)
ontwikkeld.

7.		 Overige relevante wetten:
De Algemene wet bestuursrecht (Awb) bevat mede voorschriften
voor de te volgen procedures. De Woningwet regelt de vergunningplicht voor het bouwen. Het bouwbesluit stelt eisen ten aanzien van
het bouwwerk. De Wet beheer rijkswaterstaatswerken regelt de
vergunningplicht voor onder andere windturbines op zee.
(b) Verantwoordelijk(e) ministerie(s)/autoriteit(en) en hun
bevoegdheden op dit gebied:
De Ministers van VROM, Verkeer en Waterstaat (V&W) en EZ zijn in
eerste instantie verantwoordelijk voor de wetgeving op dit gebied.
(c) Herziening voorzien om de passende maatregelen te nemen
zoals beschreven in artikel 13, lid 1, van Richtlijn 2009/28/EG in
december 2010
Om te voldoen aan artikel 13, lid 1, van Richtlijn 2009/28/EG wordt
de Wm en de Wro herzien. De herziening is naar verwachting in
december 2010 afgerond.
Daarnaast is de inwerkingtreding van de Wabo voorzien. Deze treedt
naar verwachting in de loop van 2010 in werking en hiermee wordt
de coördinatie en de procedure van vergunningverlening verbeterd.

De Crisis- en herstelwet is in 2009 geïnitieerd voor het bestrijden
van de economische crisis. Het kabinet wil met de wet (bouw-)
projecten waaronder windenergie- en bio-energieprojecten
versnellen door procedures te vereenvoudigen en te bekorten.
Wijzigingen van de Natuurbeschermingswet en Onteigeningswet
maken deel uit van de wet, die ten dele een tijdelijk karakter heeft.
In de Crisis- en herstelwet wordt de provincie vrijwel altijd bevoegd
gezag voor windparken van 5 MW tot 100 MW. Als een initiatiefnemer zich bij de provincie meldt dan zal de provincie een inpassingplan en vergunningentraject in moeten zetten.

32 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(d) Samenvatting van de bestaande en geplande maatregelen
op regionaal en lokaal niveau (indien relevant):

Bestaande en geplande maatregelen op regionaal en lokaal niveau
zijn vastgelegd in 1) Klimaat- Energieakkoord tussen Rijk en
provincies en 2) Klimaatakkoord Gemeenten en Rijk (2007 - 2011).
Zie voor een uitgebreide beschrijving van deze akkoorden paragraaf
4.2.3. Hieronder zijn de maatregelen op het gebied van ruimtelijke
ordening weergegeven. Een recente ontwikkeling is het opzetten
van gemeentelijke energiebedrijven.
Klimaat-Energieakkoord tussen Rijk en provincies
Het klimaat-energieakkoord benoemt een aantal specifieke rollen
voor de provincies;
• Ruimtelijke ordening: provincies bevorderen randvoorwaarden
voor ruimtelijke inpassing van energieprojecten; Provincies
ondersteunen en faciliteren gemeenten.
• Vergunningverlening: Provincies faciliteren investeerders door
snel vergunningen te verlenen en nemen knelpunten en
belemmeringen weg.
• Voorbeeldfunctie: provincies vervullen voorbeeldrol en
investeren in energiebesparing en opwekking of gebruik van
duurzame energie in de eigen provinciale organisatie.
• Aandeelhouder: provincies die aandeelhouder zijn van energieproductie en/of netwerkbedrijven kunnen deze rol gebruiken om
doelstellingen te ondersteunen.
• Voor uitvoering van dit Klimaat-Energieakkoord is een
uitvoeringsprogramma vastgesteld.
Klimaatakkoord Gemeenten en Rijk (2007 - 2011)
Rijk en gemeenten bevorderen dat opwekking en gebruik van
hernieuwbare energie aanzienlijk wordt vergroot. Via bestemmingsplannen wijzen gemeenten locaties aan voor opwekken van
hernieuwbare energie. Vooral regelgeving en lokale acceptatie zijn
aandachtspunten. Rijk en gemeenten hebben in het akkoord
afgesproken een nationaal uitvoeringsprogramma windenergie op
te stellen.

(e) Zijn er onnodige belemmeringen of onevenredige eisen
gevonden met betrekking tot de procedures voor het verlenen
van vergunningen en certificeringen aan installaties en de
bijbehorende netwerkinfrastructuur voor transmissie en
distributie voor de productie van elektriciteit, verwarming of
koeling uit hernieuwbare bronnen, en voor het proces
waarmee biomassa wordt omgezet in biobrandstoffen of
andere energieproducten? Wat zijn deze belemmeringen?

Een belemmering bij installaties voor hernieuwbare energie is de
huidige noodzaak om een groot aantal verschillende vergunningen,
met elk hun eigen criteria, procedures, loketten, afhandelings­
termijnen, leges en toezichtshouders te krijgen, vaak verstrekt door
verschillende overheidsinstanties. In lid a van deze paragraaf zijn de
RCR, de Wabo en de Wro beschreven die deze belemmeringen
dienen te reduceren.
(f) Welk overheidsniveau (lokaal, regionaal en nationaal) is
verantwoordelijk voor het verlenen van vergunningen aan en
het certificeren van installaties voor hernieuwbare energie en
voor ruimtelijke ordening? (Als dit per type installatie verschilt,
gelieve dit te vermelden.) Hoe is de coördinatie tussen
verschillende niveaus geregeld als meerdere niveaus een rol
spelen? Hoe wordt de coördinatie tussen verschillende
verantwoordelijke autoriteiten in de toekomst verbeterd?
Artikel 8.2 van de Wm bepaalt samen met het Ivb wie bevoegd gezag
is. Afhankelijk van de situatie is dat burgemeester en wethouders,
gedeputeerde staten of de Minister van VROM en/of EZ. De
coördinatie is tevens geregeld in die wet. De Minister van V&W is
bevoegd voor de Wet beheer rijkswaterstaatswerken. De uitvoeringsmodule van de RCR voorziet in de coördinatie van minimaal de bij
wet aangewezen besluiten door de Minister van EZ. Voor de Wro zijn
bevoegd gemeente, provincie of het Ministerie van VROM.
Zie voor verbeteringen in de coördinatie tussen de verschillende
autoriteiten hierboven de Wabo en de RCR.

Gemeentelijke energiebedrijven
Gemeenten en provincies hebben recent hun aandelen verkocht van
grotere energiebedrijven zoals Nuon en Essent. Parallel hieraan is
een ontwikkeling gaande waarbij gemeenten zelf een energiebedrijf
opzetten. Een doelstelling daarbij kan zijn om de lokale productie
van hernieuwbare energie binnen de gemeente of regio te
realiseren. Voorbeelden hiervan zijn initiatieven in de gemeenten
Apeldoorn, Veenendaal en Tilburg.

33 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(g) Hoe wordt gewaarborgd dat er uitgebreide informatie
beschikbaar wordt gesteld over de verwerking van
vergunnings- en certificeringsaanvragen en over bijstand aan
instanties die een aanvraag indienen? Welke informatie en
bijstand hebben instanties tot hun beschikking die een
aanvraag willen indienen voor nieuwe installaties voor
hernieuwbare energie?

De Awb regelt samen met de Wm en de Wet openbaarheid van
bestuur (Wob) welke informatie beschikbaar moet zijn.
InfoMil informeert overheden over milieubeleid, waaronder
energiebeleid. Het programma Duurzame Energie in Nederland
(DEN) ondersteunt bij vergunningverlening met bijvoorbeeld
windteams bij windenergie en het steunpunt vergunningverlening
voor bio-energie.
(h) Hoe wordt horizontale coördinatie bevorderd tussen
verschillende administratieve organen die verantwoordelijk zijn
voor afzonderlijke onderdelen van de vergunning? Hoeveel
procedurele stappen moeten worden gevolgd om de
vergunning te krijgen? Is er één loket waar alle stappen worden
gecoördineerd? Wordt vooraf meegedeeld binnen welke
termijn aanvragen worden verwerkt? Wat is de gemiddelde
termijn waarbinnen een besluit over de aanvraag wordt
verkregen?
Horizontale coördinatie
De horizontale coördinatie wordt bevorderd door samenwerking
tussen de verschillende betrokken afdelingen van het bevoegd
gezag en de verplichting om adviseurs te raadplegen. Deze
coördinatie zal verder verbeteren door de invoering van de Wabo en
de daarmee gepaard gaande gevolgen voor de uitvoeringspraktijk.
Procedurele stappen voor vergunning
Het aantal procedurele stappen om een vergunning te krijgen hangt
van de soort vergunning af. Als er een vergunningplicht op grond
van de Wm geldt, wordt een ontwerpbesluit genomen op grond van
de aanvraag, waarna inspraak openstaat. Vervolgens wordt het
besluit tot vergunningverlening genomen, waarna beroep bij de
rechter openstaat.
Één loket
In de Wabo, is voorzien in één loket waar de aanvrager terecht kan.
Vooraf wordt meegedeeld binnen welke termijn aanvragen worden
verwerkt.

Termijnen voor vergunningverlening
De toegestane termijn voor het verlenen van een vergunning op
grond van de Wm bedraagt zes maanden, waarbij in bijzondere
gevallen verlenging mogelijk is.
Voor het uitvoeren van activiteiten die gereguleerd worden door het
Activiteitenbesluit geldt dat vier weken voor aanvang of verandering
van de activiteiten een melding gedaan moet worden. Aan deze
melding is verder geen procedure gekoppeld. Een melding
Activiteitenbesluit is onder de Wabo een indieningsvereiste bij de
aanvraag om een omgevingsvergunning in geval van samenloop
met een benodigde omgevingsvergunning. Regels uit het
Activiteitenbesluit gelden van rechtswege.
Voor de Wro (art. 3.8) geldt een wettelijke termijn vanaf het
moment dat een ontwerpbestemmingsplan ter inzage wordt gelegd.
Na afloop van de inzagetermijn van 6 weken moet de bevoegd gezag
binnen 12 weken omtrent vaststelling. Binnen 2 weken na vaststelling wordt het bestemmingsplan bekendgemaakt en volgt een
beroepstermijn van 6 weken. Voorafgaand aan het ontwerpbestemmingsplan is een periode van planvoorbereiding. De lengte van
deze periode is niet wettelijk geregeld.
Voor grootschalige energieprojecten die onder de RCR vallen
bepaalt de Minister van EZ de termijn waarbinnen het bevoegde
gezag het (ontwerp)besluit gereed moet hebben.
(i) Wordt in de vergunningsprocedures rekening gehouden met
de specifieke kenmerken van de verschillende technologieën
voor hernieuwbare energie? Indien dat het geval is, gelieve dat
nader toe te lichten. Indien dat niet het geval is, hoe denkt u
hiermee in de toekomst rekening te houden?
Specifieke kenmerken technologieën
De Wm-vergunning is afgestemd op de specifieke installatie
waarvoor vergunning wordt aangevraagd, waarmee rekening wordt
gehouden met de specifieke kenmerken. Voor windturbines en
bio-energie installaties is bijvoorbeeld een grens (in opgesteld
vermogen respectievelijk verwerkte biomassa) opgenomen voor een
beoordeling of een milieueffectrapportage dient te worden
uitgevoerd.
In het Activiteitenbesluit zijn passende voorschriften opgenomen
voor installaties die daaronder vallen, waarbij voor enkele aspecten
maatwerk mogelijk is. Voor windprojecten die onder de eisen van
het activiteitenbesluit vervalt de vergunningplicht in het kader van
de Wm. Momenteel is een herziening van het activiteitenbesluit
voor windturbines gaande met als doel voor meer windturbines de
milieuvergunningsplicht te laten vervallen.
Binnen de Wro worden toepassingsmogelijkheden van verschillende technologieën beoordeeld op hun ruimtelijke invloeden. Een
voorbeeld van een richtlijn voor de ruimtelijke inpassing van
vergistingsinstallaties is de ‘Handreiking co-vergisting van mest’.

34 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(j) Gelden er specifieke procedures, bijvoorbeeld eenvoudige
aanmelding, voor kleinschalige, decentrale installaties (zoals
zonnepanelen op gebouwen of biomassaketels in gebouwen)?
Indien dat het geval is, uit welke stappen bestaan deze
procedures? Zijn de regels openbaar toegankelijk voor burgers?
Waar zijn deze gepubliceerd? Zijn er plannen om in de
toekomst vereenvoudigde aanmeldingsprocedures in te
voeren? Indien dat het geval is, voor welke types installaties/
systemen? (Kan er gebruik worden gemaakt van
energiemeters?)

Specifieke procedures: Activiteitenbesluit
Het Activiteitenbesluit stelt van rechtswege geldende regels voor
windturbines. Deze regels zijn gepubliceerd in het Staatsblad.
Daarbij meldt de aanvrager de activiteit aan bij het bevoegd gezag.
Van de melding wordt openbaar kennisgegeven in één of meer dag-,
nieuws- of huis-aan-huisbladen. Indien nodig kan het bevoegd
gezag individuele maatvoorschriften opleggen. Deze regels moeten
voor wat betreft de openbaarheid voldoen aan de algemene eisen
van de Awb, en van de beschikking moet mededeling worden
gedaan door kennisgeving in één of meer dag-, nieuws- of huis-aanhuisbladen. Deze regels zijn openbaar toegankelijk voor burgers.
Voor zonnepanelen en voor warmte- en koudeopslag (bij inrichtingen) worden geen specifieke milieuregels gesteld en geldt ook geen
milieuvergunningplicht. Voor kleine zonneboilers en zonne­
panelen is geen bouwvergunning nodig. Voor overige zaken bevat
het wetsvoorstel Wabo eenvoudigere regels voor de vergunning­
procedure dan de huidige regelgeving.
(k) Waar worden de kosten gepubliceerd waarmee
vergunnings­aanvragen voor nieuwe installaties gepaard gaan?
Staan deze in verhouding tot de administratieve kosten voor
het verlenen van dergelijke vergunningen? Zijn er plannen om
deze kosten te herzien?

(l) Hebben lokale en regionale bestuursorganen officiële
richtsnoeren tot hun beschikking inzake het ontwerpen,
bouwen en renoveren van industriegebieden en woonwijken
zodat hier uitrustingen en systemen kunnen worden
geïnstalleerd die gebruikmaken van hernieuwbare energiebronnen voor de opwekking van elektriciteit en verwarming en
koeling, inclusief stadsverwarming en -koeling? Indien
dergelijke officiële richtlijnen niet bestaan of ontoereikend zijn,
hoe en wanneer moeten deze dan worden ingevoerd?

De uniforme maatlat van het Nationaal Expertisecentrum Warmte
(NEW) is een methode die is ontwikkeld om de energieprestaties
van verschillende hernieuwbare (en niet hernieuwbare) technieken
goed vergelijkbaar te maken. De uniforme maatlat is een
instrument dat op vrijwillige basis ingezet kan worden. In de
bouwregelgeving komt een mogelijkheid om regionale energie­
oplossingen mee te tellen voor het realiseren van de doelstellingen.
Hiervoor wordt als uitbreiding op de Energieprestatienormering
voor gebouwen een energieprestatienorm op gebiedsniveau
ontwikkeld (de EMG). Het programma Energie in Gebouwde
Omgeving (EGO) van het Ministerie van VROM/WWI helpt
­professionals bij het behalen van de in convenanten afgesproken
energiebesparing en CO₂ reductie.
(m) Bestaan er speciale opleidingen voor instanties en
personen die zich toeleggen op de procedures voor het
verlenen van vergunningen en het certificeren van installaties
voor hernieuwbare energie?
De Hoger Beroepsonderwijs (HBO)-opleidingen milieukunde en
universitaire studies milieuwetenschappen besteden aandacht aan
vergunningverlening bij ondermeer hernieuwbare energie.

De Gemeentewet en de Provinciewet bepalen dat gemeente en
provincie rechten mogen heffen voor diensten, maar daarop geen
winst mogen maken. Elke overheid kan zelf haar tarieven vaststellen
en er is geen landelijk tarief.
Kosten voor leges worden niet apart gepubliceerd. Wel is er een
model-leges-verordening van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) waarin een handvat wordt gegeven aan
gemeenten welke kosten deze zouden kunnen rekenen. De kosten
staan in redelijke verhouding tot de gemaakte kosten voor het
verlenen van deze vergunningen. Er zijn geen plannen om deze
kosten te herzien.

35 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.2.2	Technische specificaties (artikel 13,

lid 2, van Richtlijn 2009/28/EG)

4.2.3	Gebouwen (artikel 13, lid 3, van

Richtlijn 2009/28/EG)

(a) Moeten technologieën voor hernieuwbare energie aan
bepaalde kwaliteitsnormen voldoen om in aanmerking te
komen voor steunregelingen? Voor welke installaties geldt dit
en wat zijn de kwaliteitsnormen? Zijn er nationale of regionale
normen die verder reiken dan de Europese normen?

(a) Verwijzing naar eventuele bestaande nationale en regionale
wetgeving en samenvatting van lokale wetgeving betreffende
de bevordering van het aandeel energie uit hernieuwbare
bronnen in de bouwsector:

De kwaliteitsnormen waaraan hernieuwbare energie technologieën
moeten voldoen zijn afhankelijk van zowel de technologie als de
steunregeling. De belangrijkste steunregelingen staan beschreven in
paragraaf 4.3. Hier staat per regeling onder punt i beschreven of er
aan minimumeisen wat betreft efficiëntie voldaan moet worden.

Voor nieuw te bouwen woningen en utiliteitsgebouwen en bij
ingrijpende renovatie gelden in Nederland sinds 1995 eisen aan de
energieprestatie van een gebouw. Dit betekent dat het totale
gebouwgebonden energiegebruik van een gebouw (onder
standaardgebruik- en klimaatcondities) niet hoger mag zijn dan het
genormeerde energiegebruik. Het genormeerde energiegebruik is
afhankelijk van de gebruiksfunctie, het totale verliesoppervlak en
het totale gebruiksoppervlak van het gebouw. De eis wordt gesteld
in de vorm van een dimensieloos getal: de EPC.
Het totale gebouwgebonden energiegebruik van een gebouw onder
standaardcondities wordt bepaald door middel van een energie­
prestatienorm. Kenmerk van de energieprestatienorm is dat de
bouwpartijen zelf kunnen kiezen welke maatregelen getroffen
worden om aan de eis te voldoen. Dit kunnen maatregelen zijn om
het energieverlies te beperken, zoals betere isolatie en kierdichting,
toepassing van hernieuwbare energie, zoals warmtepompen en
zonneboilers, en het gebruik van energie-efficiënte apparatuur
zoals HR-ketels en gebalanceerde ventilatie.
Bij de introductie van de energieprestatie-eis, kon nog met een
enkele maatregel aan de gestelde eis worden voldaan, maar sinds
1995 is de eis steeds verder aangescherpt en zijn steeds meer
combinaties van maatregelen en steeds meer inzet van hernieuwbare energie nodig om aan de gestelde eis te kunnen voldoen.

Energieprestatie-normering

Op hoofdlijnen geldt per subsidieregeling het volgende:
• SDE / Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie (MEP) /
Subsidieregeling vergistingsinstallaties (OVMEP): De regeling
biedt de mogelijkheid om extra kwaliteitsnormen te eisen.
Voor Afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s) wordt bijvoorbeeld
een minimum rendement vereist. Daarnaast is voor
verschillende biomassacategorieën de hoogte van de subsidie
afhankelijk van het gebruik van hernieuwbare warmte.
• Groen beleggen: Voor Groen beleggen gelden er voor bepaalde
technologieën eisen om in aanmerking te komen voor deze
regeling. Een windturbine dient bijvoorbeeld te voldoen aan de
eisen zoals opgenomen in de NVN 11400-0.
• Energie investeringsaftrek (EIA): Voor enkele (hernieuwbare
energie) bedrijfsmiddelen binnen de EIA worden kwaliteits­
eisen genoemd zoals een rendementseis bij een biomassaketel.
Voor de overige hernieuwbare energie-installaties binnen de
EIA zijn vermogens- en budgetgrenzen opgenomen om in
aanmerking te komen voor deze fiscale stimuleringsregeling.
• Duurzame warmte: Afhankelijk van de technologie wordt een
minimale rendementseis gesteld. Daarnaast is de hoogte van
de subsidie afhankelijk van het rendement van de installatie.
Er wordt verwezen naar internationale normen. Bijvoorbeeld:
		 –	zonneboilers moeten voldoen aan NEN EN 12976. De
subsidie is gekoppeld aan de opbrengst onder Nederlandse
standaardcondities berekend volgens NPR 7976;
		 –	warmtepompen moeten voldoen aan: (NEN EN 14511 of
EN 12309).
Daarnaast wordt in gevallen gekozen voor een constructie waarbij
kwaliteits- of veiligheidsnormen opgelegd worden vanuit de Wm of
de Wro. Omdat toestemming vanuit deze wetten vaak nodig is voor
subsidietoekenning of installatie van deze hernieuwbare energie
installatie wordt er in deze gevallen voor gekozen deze eisen niet op
te nemen bij steunregeling. Voorbeelden zijn emissie-eisen van
bio-energie installaties of veiligheidseisen van windturbines die
geregeld worden binnen de Wm en niet zijn opgenomen in de SDE.
Om in aanmerking te komen voor steunregelingen zijn er geen
nationale normen die verder reiken dan de internationale normen.

Gebiedsgebonden maatregelen in de energieprestatienormering
Om decentraal opgewekte warmte en elektriciteit in de energie­
prestatienorm te kunnen waarderen, wordt een aanvullende norm
ontwikkeld, de EMG. In plaats van de huidige forfaitaire waarden
kan daarmee de werkelijke prestatie gewaardeerd worden. Het
betreft onder andere collectieve warmtepompsystemen, gebruik
van restwarmte van industriële locaties etc. De bedoeling is dat
duurzame opwekking van warmte en elektriciteit hiermee
gestimuleerd wordt.

Experimenteren en innoveren
Er zijn verschillende regelingen in het leven geroepen die partijen in
staat stellen te experimenteren met steeds verder aanscherpende
energieprestatie-eisen.
• De Innovatie Agenda Energie - Gebouwde Omgeving
• De Unieke Kansen Regeling
• De regelingen voor Excellente gebieden en de Noordelijke
Nederlanden

36 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(b) Verantwoordelijk(e) ministerie(s) / autoriteit(en):
VROM/WWI.
(c) Herziening van regelgeving voorzien uiterlijk: [datum]
De EPC voor woningbouw wordt aangescherpt in 2011 met 25 % en
in 2015 met 50 % met als doel de energieneutrale woning in 2020.
Voor Utiliteitsbouw wordt een aanscherping van de EPC in 2015
voorzien. De huidige energieprestatienorm en de normen voor het
bepalen van het energielabel zullen per 1 januari 2011 vervangen
worden door de energieprestatienorm gebouwen (EPG). De norm
voor het waarderen van gebiedsgebonden maatregelen (EMG) zal
naar verwachting ook per 1 januari 2011 in werking treden.
(d) Samenvatting van de bestaande en geplande maatregelen
op regionaal en lokaal niveau:
Met gemeenten en provincies zijn klimaatakkoorden afgesloten.
Beide akkoorden hebben betrekking op een breder gebied dan
alleen (hernieuwbare) energie, zoals energie-efficiëntie. Hieronder
geven we de afspraken enkel voor hernieuwbare energie weer. Voor
beide akkoorden geldt dat de bestuurlijke afspraken niet in rechte
afdwingbaar zijn.

Klimaatakkoord gemeenten en rijk
• In het Klimaatakkoord gemeenten en rijk is afgesproken dat
gemeenten streven naar een klimaatneutrale huisvesting en
organisatie. 20 gemeenten zullen een voorbeeldfunctie gaan
vervullen en hun eigen gemeentelijke organisatie klimaat­
neutraal hebben ingericht in 2012.
• Voor het bevorderen van de opwekking en het gebruik van
hernieuwbare energie is voor de rol van de gemeenten het
volgende afgesproken:
–	Gemeenten geven in bestemmingsplannen ruimte voor
duurzame energie, onder andere door het aanwijzen van
locaties voor de opwekking hiervan;
–	Gemeenten wenden hun invloed als aandeelhouder van
energie- en afvalbedrijven aan om de mogelijkheden voor het
gebruik van duurzame energie en restwarmte te benutten;
– Gemeenten ondersteunen de ontwikkeling van ‘groen gas’ door
het ondersteunen en medewerking geven aan proefprojecten.
• Het rijk stelt een klimaatsubsidieregeling vast (SLOK) voor de
periode 2008 - 2012. Gemeenten kunnen de bijdragen uit deze
regeling inzetten voor de realisatie van energiebesparingsplannen, onder voorwaarde van cofinanciering uit eigen middelen.
• Om experimenten met verdergaande energiebesparing te
stimuleren en zo de weg voor te bereiden naar energieneutrale
nieuwbouw in 2020, is het volgende afgesproken:
–	er worden 10 (woon-)wijken aangedragen waar geëxperimenteerd kan worden met innovatieve energiebesparende
maatregelen en/of hernieuwbare energiebronnen;

37 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

–	er wordt een innovatieprogramma energiebesparing bij
nieuwbouw en renovatie opgezeten hiervoor wordt budget
beschikbaar gesteld.

Klimaat- en Energie-akkoord tussen Rijk en provincies
De provincies onderschrijven de nationale en Europese ambities op
het gebied van klimaatbeleid en zetten zich gezamenlijk in om
samen met andere overheden en private partners de gestelde
doelstellingen te halen. Specifiek voor hernieuwbare energie zijn
o.a. de volgende afspraken gemaakt:
• In ruimtelijke plannen worden mogelijkheden geschapen voor de
productie en het gebruik van biomassa.
• Er wordt gestreefd naar het versoepelen van de nitraatrichtlijn ten
behoeve van mestverwerking en covergisting.
• Er wordt gestart met zonne-energieprojecten op grote schaal.
• Provincies en rijk stimuleren de productie van biobrandstoffen
die voldoen aan de duurzaamheidscriteria die in Europa worden
ontwikkeld.
• Provincies faciliteren grootschalige productie-installaties voor
biobrandstoffen nabij energie-infrastructuur.
• Het rijk en provincies werken samen aan een effectieve
vergunningverlening voor bodemenergiesystemen.
• Provincies bevorderen via vergunningverlening het benutten van
restwarmte in bedrijfsprocessen. Zij brengen in kaart waar
warmte vrijkomt en waar potentiële afnemers zitten.
• Provincies stimuleren en faciliteren regionale samenwerking bij
het gebruik van restwarmte.
Provincies rapporteren in 2009 welke bijdrage zij kunnen leveren
aan het realiseren van energieneutrale nieuwbouw in 2020 en aan
het realiseren van de doelstelling van 100 PJ energiebesparing in de
bestaande voorraad.

Lente-akkoord
Projectontwikkelaars, woningcorporaties en bouwbedrijven
hebben met het Rijk een convenant afgesloten om energiezuiniger
bouwen dan de wettelijke eisen voorschrijven, te stimuleren: het
Lente-akkoord. Toepassing van hernieuwbare energie maakt hier
deel van uit. Over de technieken en processen om dit te realiseren
worden zij geïnformeerd via de website van het Lente-akkoord en
via cursussen en excursies die door het Lente-akkoord worden
georganiseerd.

Meer met Minder
Meer met Minder is een convenant afgesloten tussen de overheid
(Ministeries van VROM/WWI, VROM en EZ) en het bedrijfsleven
(Bouwend Nederland, UNETO-VNI energieleveranciers aangesloten
bij EPHRIN – voor de sectie Retail van EnergieNed, energie­
leveranciers aangesloten bij de Vereniging voor Marktwerking en
Energie (VME) en Aedes vereniging van woningcorporaties).
Het convenant is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met
het Platform Energietransitie Gebouwde Omgeving en richt zich op
het stimuleren van energiebesparing in de bestaande bouw.

(e) Gelden er minimumniveaus voor het gebruik van hernieuwbare energie in bouwverordeningen en -voorschriften? In
welke geografische gebieden gelden deze en waaruit bestaan
deze bepalingen? (Gelieve deze regelgeving kort samen te
vatten.) Welke maatregelen zijn er in het bijzonder in deze
voorschriften opgenomen om ervoor te zorgen dat er meer
hernieuwbare energie wordt gebruikt in de bouwsector? Wat
zijn de toekomstplannen met betrekking tot deze vereisten en
maatregelen?

Hernieuwbare energie in de energieprestatienormering
Voor nieuw te bouwen woningen en utiliteitsgebouwen en bij
ingrijpende renovatie gelden in Nederland sinds 1995 eisen aan de
energieprestatie van een gebouw. Zie voor een uitgebreide
beschrijving onder (a). Het gebruiken van hernieuwbare energie is
één van de mogelijkheden om aan de gestelde te kunnen voldoen,
en er wordt dus geen minimumniveau voor het gebruik van
hernieuwbare energie geëist.
Bij de introductie van de energieprestatienorm, kon nog met een
enkele maatregel aan de gestelde eis worden voldaan, maar sinds
1995 is de eis steeds verder aangescherpt en zijn steeds meer
combinaties van maatregelen en steeds meer inzet van hernieuwbare energie nodig om aan de gestelde eis te kunnen voldoen.
Voor de komende jaren zijn weer aanscherpingen van de eis
voorzien. De EPC voor woningbouw wordt aangescherpt in 2011
naar 0,6 en in 2015 naar 0,4, met als doel de energieneutrale woning
in 2020. Voor Utiliteitsbouw is een vergelijkbare aanscherping
aangekondigd voor het jaar 2015.

Invloed van aanscherping van de energieprestatie-eis
op de toepassing van hernieuwbare energie
Bij de keuze van maatregelen om aan de energieprestatie-eis te
voldoen, speelt de kostenafweging in de praktijk een grote rol.
We kunnen hier effecten in de utiliteitsbouw en woningbouw
onderscheiden;
• In een studie voorafgaand aan de laatste aanscherping voor de
utiliteitsbouw (ingevoerd in 2009) is voor alle gebouwfuncties
onderzocht wat het meest energie-efficiënte en kostenneutrale
maatregelenpakket is. Het blijkt dat hernieuwbare energie
(meestal warmtepompen) onderdeel van dit pakket uitmaakt in
de helft van de doorgerekende referentiegebouwen, met name in
de middelgrote en grote gebouwen.
• Uit een studie (ECN, 2009) naar toepassing van energiebesparende maatregelen en hernieuwbare energie bij verschillende EPC
in de woningbouw, was het beeld dat bij 1200 woningen met een
lagere EPC meer hernieuwbare energie werd toegepast. Het betrof
wel woningen gebouwd in dezelfde periode, dus het effect van
aanscherping van de eis is nog niet zichtbaar. In hierop volgende
studies wordt dit ook in kaart gebracht.

38 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(f) Wat is de verwachte toename van hernieuwbare energie in
gebouwen tot 2020? (Splits dit indien mogelijk op tussen
woongebouwen –”één eenheid” en “meerdere eenheden”,
bedrijfsruimten, overheidsgebouwen en industrie.)
Tabel 6a: Geschat aandeel hernieuwbare energie

2010

2015

2020

Huishoudens

2,3 %

2,8 %

3,8 %

Diensten

1,8 %

2,7 %

3,7 %

Industrie

0,8 %

0,7 %

0,9 %

De gegevens voor de berekening van de in bovenstaande tabel
genoemde percentages zijn voor een deel bepaald op basis van
aannames over de inzet naar gebruik en sector van de opties. Zo is
voor de industrie het hele verbruik als referentie genomen, omdat
onbekend is welk deel daarvan niet gebouwgebonden is. Voor het
samenstellen van de tabel zijn de volgende technieken meegenomen: aardwarmte, afvalwaterzuivering, diverse biomassa-opties (bij
WKK is de opgewekte elektriciteit niet meegenomen), omgevingsenergie uit de warmtepomp, houtkachels, vuilverbranding (met

aannames over de sector waarin de warmte ingezet wordt), warmtekoudeopslag (koude is niet meegenomen), zon-PV en zonneboilers.
(g) Zijn er in het nationale beleid verplichtingen opgenomen
voor minimumniveaus van hernieuwbare energie in nieuwe en
onlangs gerenoveerde gebouwen? Wat zijn deze niveaus? Als
dit niet het geval is, hoe wordt dan tegen 2015 nagegaan of
dergelijk beleid passend is?
Voor nieuw te bouwen woningen en utiliteitsgebouwen en bij
ingrijpende renovatie gelden in Nederland sinds 1995 eisen aan de
energieprestatie van een gebouw. Zoals onder (a) toegelicht, wordt
er geen minimumniveau van hernieuwbare energie geëist, maar is
toepassing van hernieuwbare energie een maatregel om aan de
energieprestatie-eis te voldoen. Grootschalige renovatie en
functiewijziging van een gebouw worden in de bouwregelgeving
gezien als ‘nieuw bouwen’ en hiervoor gelden ook eisen aan de
energieprestatie van het gebouw. Voor renovatie zijn er wel voor
specifieke situaties vrijstellingen van de EPC mogelijk. Bij een
beperkte aanpassing van een gebouw schrijft het huidige beleid
geen eis aan de EPC voor.

39 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Bij nieuwbouw en renovatie gaat de overheid werken met milieuprestatieinstrumenten waarmee de milieukwaliteit van gebouwen
integraal kan worden bepaald.
• Bij nieuwbouw van kantoren zal de overheid een milieuprestatievragen: minimaal GreenCalc-score 200 of GPR-Gebouw-score 7.
• Bij renovatie wordt een verbetering van de milieuprestatie
gevraag van minimaal 60 punten berekend met GreenCalc of
minimaal 2 punten met GPR-Gebouw.
Binnen GreenCalc weegt de bijdrage van energie in de totaalscore
relatief zwaar. Binnen GPR zijn er 5 thema’s waarvan energie er één
is. Binnen het duurzaam inkopen is de eis om op ieder van deze vijf
thema minimaal een score van 7 te hebben.
Alle overheden huren vanaf 2010 alleen nog duurzame gebouwen
met minimaal een C-label. De effecten hiervan kunnen groot zijn.
Jaarlijks wordt door de overheid 25 miljard euro uitgegeven aan
kantoorgebouwen. Van de 78.000 kantoren in Nederland is 20 % in
gebruik door de overheid. Dit beleid wordt nu ook gevolgd door
grotere marktpartijen.

Convenanten

(h) Beschrijf plannen waarmee de voorbeeldrol van openbare
gebouwen op nationaal, regionaal en lokaal niveau wordt
gewaarborgd door installaties voor hernieuwbare energie te
gebruiken of deze met ingang van 2012 om te vormen tot
nulenergiegebouwen. (Houd hierbij rekening met de vereisten
van de richtlijn inzake energieprestaties, de EPBD).

Duurzaam inkopen
Het programma ‘duurzaam inkopen’ gaat uit van een goede balans
tussen mens, omgeving en economie. Duurzaam inkopen is
opgezet voor overheden, en wordt nu gevolgd door bedrijven zoals
banken en verzekeraars. Organisaties houden bij duurzaam inkopen
bijvoorbeeld rekening met energie-gebruik.
De overheid geeft jaarlijks meer dan 50 miljard euro uit aan inkopen
en aanbestedingen. Dit vormt een substantieel deel van de markt
voor onder andere kantoorgebouwen, kantoorinrichting, weg- en
bouwwerkzaamheden, transportmiddelen en energie.

In Nederland is in Schoon en Zuinig en in de akkoorden met
provincies en gemeenten vastgelegd dat:
• Het Rijk in 2012 klimaatneutraal wordt gehuisvest m.b.v. het
energielabel en maatwerkadvies, waarbij de rijksgebouwendienst
voor nieuwe gebouwen tenminste één fase vooruit wil lopen op
de aanscherping van de EPC. Hierbij wordt aangesloten bij de
eisen die in de Energy Performance Building Directive (EPBD)
worden gesteld.
• Gemeenten streven naar een klimaatneutrale huisvesting door
het vervullen van een voorbeeldrol. VNG zal 20 gemeenten
voordragen die hun organisatie klimaatneutraal hebben ingericht
in 2012.
• Bij de opdrachtverlening voor openbare gebouwen is een
investering in energiebesparing/ klimaat een vereist aandachtspunt bij alle aanbestedingen.
Provincies rapporteren op welke wijze zij een bijdrage kunnen
leveren aan het realiseren van energieneutrale nieuwbouw in 2020
en in het realiseren van 100 PJ energiebesparing in de bestaande
voorraad. Provincies houden bij eigen bouwprojecten rekening met
de toenemende koelbehoefte door de klimaatverandering om het
energieverbruik te beperken.

Subsidie Naar Energieneutrale Scholen en Kantoren
De Rijksoverheid wil in 2010 voor 100 procent duurzaam inkopen.
Gemeenten streven naar 75 procent in 2010 en 100 procent in 2015.
Provincies en waterschappen hebben 100 procent in 2015 als doel
gesteld. Organisaties zoals overheden kunnen producten en
diensten duurzaam inkopen door bij elke aanbesteding en inkoop
duurzaamheidcriteria toe te passen. Dit kan op basis van duurzaamheidcriteria die opgesteld zijn voor 45 productgroepen.

Om het energieneutrale bouwen bij scholen en kantoren te
stimuleren bestaat het Unieke Kansen Programma Naar
Energieneutrale Scholen en Kantoren (UKP-NESK). Ondermeer door
subsidie bij de voorbereiding en realisatie van zeer energiezuinige
scholen en kantoren wordt de sector ondersteund. Hernieuwbare
Energie kan onderdeel uitmaken van de voorstellen.

40 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Covenant of Mayors
In 2009 is het initiatief van de Europese Commissie ‘The Covenant
of Mayors’ van start gegaan. Door ondertekening van dit convenant
bevestigen gemeenten dat ze door hun inspanningen verder willen
gaan dan de 20-20-20 doelstelling van de Europese Unie. Inmiddels
hebben 14 Nederlandse gemeenten dit convenant ondertekend.
Agentschap NL treedt op als Supporting Structure voor Nederland,
met als doel gemeenten aan te sporen mee te doen en de gemeenten te ondersteunen.
(i) Hoe worden energie-efficiënte technologieën voor hernieuwbare energie in gebouwen bevorderd?

Energie-efficiënte technologieën voor hernieuwbare
energie in de energieprestatienorm
In de EPG (zie onder a) zijn warmtepompen en thermische
zonne-energiesystemen voor verwarming en warmtapwater
opgenomen. Biomassa-ketels worden (nog) niet apart gewaardeerd
in de EPG. Onderzoek hiernaar loopt. Systemen met een beter
rendement worden in de norm beter gewaardeerd. Dit stimuleert
toepassing van systemen met een beter rendement. Voor het
bepalen van het rendement worden voornamelijk Europese normen
gebruikt, daar waar nodig met aanpassingen voor de Nederlandse
situatie.

Nationale keurmerken: Stichting Energie Prestatie Keur
In de EPG worden keurmerken, zoals die van de Stichting Energie
Prestatie Keur (EPK) gewaardeerd. EPK is een onafhankelijke
organisatie die het gebruik van hernieuwbare-energie relevante
installatieproducten stimuleert. De Stichting EPK ontwikkelt en
promoot hiertoe kwaliteitskeurmerken die een waarborg zijn dat
betreffende apparatuur aan hoge, objectieve eisen voldoet.
De kwaliteitskeurmerken zijn toegankelijk voor alle leveranciers op
de Nederlandse markt en zijn erkend door de Raad voor de
Accreditatie, waaruit blijkt dat het keurmerk op een onafhankelijke
en deskundige wijze wordt verleend. De criteria voor de keurmerken
zijn voornamelijk gebaseerd op Europese normen, daar waar nodig
met aanpassingen voor de Nederlandse situatie. Voor warmtepompen is er het keurmerk ‘Warmtepompkeur’ en voor zonneboilers en
zonnecombi’s ‘Zonnekeur’.

Er wordt een vier sporenbeleid gevolgd, dat uitmondt in een
samenhangend pakket van maatregelen. De vier sporen zijn:
• Wet- en regelgeving WKO
• Informatie- en kennisontwikkeling
• Kwaliteitsborging
• Flankerend beleid
In het spoor kwaliteitsborging vindt de implementatie van de
Richtlijn voor hernieuwbare energie (zoals certificatie voor
installateurs) plaats.
Het samenwerkingsprogramma is het product van samenwerking
tussen alle bij WKO betrokken partijen. Dit zijn bijvoorbeeld
overheden (gemeenten, waterschappen, provincies en ministeries),
de branche (NVOE) en kennisinstituten (SKB en SIKB).

Financiële stimulering
• De EIA (paragraaf 4.3) is een fiscale regeling ter stimulering van de
toepassing van energiebesparende bedrijfsmiddelen en hernieuwbare energie. Om de investering in een warmtepomp in
aanmerking te laten komen voor EIA, moet de warmtepomp
voldoen aan minimale eisen met betrekking tot het rendement.
Hiermee wordt de toepassing van energie-efficiënte warmtepompen gestimuleerd. Voor de bepaling van het rendement worden
Europese normen gehanteerd. Daarnaast komen ook biomassaketels voor op de lijst van technieken in de gebouwde omgeving
die kwalificeren voor de EIA.
• De SDE (paragraaf 4.3) stimuleert productie van energie uit
hernieuwbare bronnen. Binnen de gebouwde omgeving komen
PV-systemen in aanmerking voor SDE.
• Het energiebesparingskrediet biedt het voordeel van een lagere
rente, omdat het Rijk garant staat voor de lening. De looptijd van
de lening is maximaal vijftien jaar. Het energiebesparingskrediet
geldt voor eigenaar-bewoners. Voor zonnecellen (fotovoltaïsch),
zonnecollectoren en warmtepompen geldt een aanzienlijke
rentekorting, omdat kredietverstrekkers deze via de Regeling
Groenprojecten (paragraaf 4.3) goedkoper kunnen financieren.
• De regeling duurzame warmte (paragraaf 4.4) is een investeringsubsidie voor zonneboilers, warmtepompen en micro-wkk in
bestaande woningen. Doelgroep is particuliere woningeigenaren,
maar ook andere investeerders in bestaande woningen, bijvoorbeeld woningcorporaties.

Samenwerkingsprogramma Warmte Koude Opslag
Het Samenwerkingsprogramma Warmte Koude Opslag (SWKO)
heeft als doel het uitvoeren van activiteiten die ervoor zorgen dat
WKO substantieel kan bijdragen aan duurzame energieopwekking
en -besparing in Nederland. De inzet is gericht op versnelde groei
door het benutten van kansen en het wegnemen van belemmeringen, maar ook op borging van de kwaliteit.

Niet-financiële stimulering
• Burgers en bedrijven worden ook gestimuleerd door het
verstrekken van informatie. Dit is beschreven in hoofdstuk 4.2.4.

41 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.2.4	Informatieverstrekking (artikel 14, lid

1, 2 en 4, van Richtlijn 2009/28/EG)
(j) Verwijzing naar eventuele bestaande nationale en regionale
wetgeving met betrekking tot informatievereisten op grond
van artikel 14 van Richtlijn 2009/28/EG:

Wet openbaarheid bestuur
De Wet openbaarheid bestuur (Wob) garandeert de mogelijkheid
voor burgers om documenten over een bestuurlijke aangelegenheid
bij een bestuursorgaan (bijvoorbeeld een ministerie, provincie of
gemeente) op te vragen. Daarnaast is het verdrag van Aarhus in
Nederland geïmplementeerd in de Wob. Ter implementatie van het
verdrag en de Richtlijn voor hernieuwbare energie is een nieuw
artikel 19.1c in de Wet milieubeheer ingevoerd met een aantal eisen
inzake het verstrekken van milieu-informatie uit eigen beweging.
(k) Orgaan dat verantwoordelijk is voor de verspreiding van
informatie op nationaal, regionaal en/of lokaal niveau (dit
kunnen er meerdere zijn):
Op nationaal niveau wordt informatie over het energielabel,
landelijke subsidieregelingen, financieringsregelingen en fiscale
regelingen gegeven:
• Via de website van de verschillende ministeries wordt inhoudelijke informatie over hernieuwbare energie en subsidieregelingen
gegeven. Voorts wordt doorverwezen naar de hierna genoemde
organisaties die ingezet worden voor de informatieoverdracht
over hernieuwbare energie.
• Op de website van Agentschap NL, agentschap van het Ministerie
van Economische Zaken, wordt informatie gegeven over
subsidieregelingen. Steeds vaker kan subsidie ook via deze
website worden aangevraagd. De website van omvat een groot
aantal subsites, die gericht zijn op gebruik van hernieuwbare
energie door specifieke doelgroepen (Energie in Gebouwde
Omgeving (EGO) ) of op de toepassing en opwekking van
hernieuwbare energie (NEW, Energie Onderzoeksubsidie (EOS),
Duurzame Energie Nederland (DEN)). Ook heeft Agentschap NL
een helpdesk waar informatie over subsidieregelingen en
inhoudelijke informatie kan worden ingewonnen.
• Vanuit het werkprogramma ‘Schoon en Zuinig’ is de uitvoeringsorganisatie Meer Met Minder opgezet om burgers en bedrijven te
stimuleren en te informeren over energiebesparing en hernieuwbare energie. Via de website en helpdesk worden burgers en
bedrijven geïnformeerd over de mogelijkheden van subsidies en
financieringsregelingen voor hernieuwbare energie.
• Milieu Centraal is een onafhankelijke stichting die zich richt op
het verstrekken van onafhankelijke milieu-informatie aan
consumenten. Milieu Centraal wordt door de overheid
gefinancierd voor haar basisactiviteiten – zoals het maken van
brondocumenten en voorlichtingsmateriaal, het onderhouden

van een website en de informatielijn.
• Postbus 51 is het adres voor burgers en bedrijven met vragen aan
de Rijksoverheid. Hier wordt informatie verstrekt over hernieuwbare energie en kan men publicaties over het onderwerp
aanvragen.
Op lokaal niveau zijn het vooral gemeenten en provincies die
burgers en bedrijven informeren over de opwekking en de
toepassing van hernieuwbare energie. Zie hiervoor ook paragraaf
4.2.3 voor het klimaatakkoord gemeenten en Rijk en Klimaat- en
Energieakkoord tussen Rijk en provincies.
(l) Samenvatting van de bestaande en geplande maatregelen
op regionaal en lokaal niveau (indien relevant):

Facilitering Lokale en Regionale Klimaatinitiatieven
Agentschap NL voert in opdracht van het Ministerie van VROM het
programma Facilitering Lokale en Regionale Klimaatinitiatieven
(FLOK) uit. Dit programma richt zich op de intensivering van lokaal
en regionaal klimaatbeleid en op de samenwerking met markt­
partijen met klimaatambities. Opwekking en toepassing van
hernieuwbare energie maakt hier deel van uit.

Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven
De door de overheid beschikbaar gestelde subsidie Stimulering
Lokale Klimaatinitiatieven (SLOK) voor zowel provincies als
gemeenten biedt hen de kans om hun beleid te gaan uitvoeren.
Elk van de twaalf provincies geven hier op hun eigen manier invulling
aan. 320 van de 441 gemeenten hebben klimaatbeleid vastgesteld
voor de komende vier jaar. Projecten om hernieuwbare energie onder
de aandacht te brengen komen daar bijna altijd in voor.

HIER
In de klimaatcampagne ‘HIER’ werken diverse lokale & regionale
overheden, ngo’s en marktpartijen samen om Nederland klimaatneutraal te krijgen.
(m) Gelieve aan te geven hoe aan alle relevante actoren
(consumenten, bouwbedrijven, installateurs, architecten,
leveranciers van relevante systemen en voertuigen) informatie
beschikbaar wordt gesteld over ondersteunende maatregelen
voor het gebruik van hernieuwbare energiebronnen voor de
opwekking van elektriciteit, verwarming en koeling en voor
vervoer. Wie is verantwoordelijk voor de adequaatheid en de
publicatie van deze informatie? Zijn er specifieke informatiebronnen voor de verschillende doelgroepen, zoals
eindgebruikers, bouwbedrijven, beheerders, makelaars,
installateurs, architecten, landbouwers, leveranciers van
apparaten en systemen die gebruikmaken van hernieuwbare
energiebronnen, en overheidsinstanties? Zijn er op dit moment
informatiecampagnes of permanente informatiecentra of zijn
er plannen om deze in de toekomst op te zetten?

42 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

De organisaties die verantwoordelijk zijn voor informatieverspreiding (genoemd onder punt b) hebben verschillende programma’s
en methoden om doelgroepen op maat te bedienen. Voor (subsidie)
regelingen wordt er altijd een vorm gevonden om hierover te
communiceren door overheid of marktpartijen. Het volgende
overzicht is niet uitputtend maar dient als illustratie van de
verschillende kanalen waar uitleg gegeven wordt.
Tabel 6b: Informatieverstrekking

Doelgroep

Uitvoerings-organisatie

Toelichting

Gebouwbeheerders

AgNL Energie in Gebouwde
Omgeving (EGO)

‘Slimme Energie’: een campagne om facility managers te informeren over
energiebesparing en toepassing van hernieuwbare energie in hun gebouw.

Overheden

AgNL Duurzaam inkopen

Omvat criteria die de overheid implementeert om zelf duurzaam te gaan
inkopen. Toepassing van hernieuwbare energie en criteria voor duurzaam
vervoer en transport maken hiervan deel uit.

Overheden

AgNL-InfoMil

Informatie over wet en regelgeving (o.a. vergunningen) aan lokale
overheden. Website, helpdesk en voorlichtingsdagen.

Bouw, architecten,
installateurs

AgNL-Energie in Gebouwde
Omgeving (EGO)

Voorbeeldprojecten en onafhankelijke informatie via website en
publicaties.

Projectontwikkelaars,
woningcorporaties en
overheden

AgNL NEW Energie in
Onafhankelijke informatie en afwegingskaders over toepassing van
Gebouwde Omgeving (EGO) (duurzame) warmte in gebouwde omgeving.

Projectontwikkelaars en
bouwbedrijven

Lente-akkoord

Toepassing van hernieuwbare energie om energiezuiniger bouwen dan de
wettelijke eisen voorschrijven te stimuleren.

Marktpartijen, overheden, AgNL
kennisinstellingen
DEN

Informatie en kennisuitwisseling over hernieuwbare energie middels
Duurzame Energie Centrum en kennisproducten.

Consumenten

Milieu Centraal

Website en informatieproducten als onafhankelijke informatiebron voor
consument. Informatie wordt getoetst door wordt getoetst door een
forum van onafhankelijke deskundigen.

Consumenten

Postbus 51

Portaal voor informatie van de overheid.

(agrarische) ondernemers

Antwoord voor bedrijven

Website en helpdesk waar ondernemers terecht kunnen met vragen
ondermeer over subsidies, fiscale regelingen, tenders, etc.

Consumenten/bedrijven

Meer met minder

Meer met Minder heeft eigen organisatie en website met voorlichting over
verduurzaming van energie in de gebouwde omgeving.

Marktpartijen, adviseurs,
kennisinstellingen

AgNL
GAVE

Informatie en kennisuitwisseling over biobrandstoffen middels helpdesk
en kennisproducten.

(n) Wie is verantwoordelijk voor de publicatie van informatie
over de nettovoordelen, de kosten en de energie-efficiëntie
van apparatuur en systemen die gebruikmaken van hernieuwbare energiebronnen voor verwarming, koeling en elektriciteit?
(Wie is de leverancier van de uitrusting of het systeem, een
openbaar orgaan of iemand anders?)
In principe nemen marktpartijen hierin hun eigen verantwoordelijkheid. Er bestaan een aantal stichtingen waarin leveranciers van
energie-efficiënte producten samenwerken om de markt te
informeren. Voorbeelden hiervan zijn:

• De DE Koepel is een branchevereniging van hernieuwbare energie
opties in Nederland. Deelnemende partijen zijn onder andere:
Holland Solar, de stichting Platform Bio-Energie, de Nederlandse
Wind-Energie Associatie (NWEA), de Stichting Warmtepompen en
de Nederlandse Vereniging voor Ondergrondse Energie­opslag­
systemen (NVOE). De leden van de DE-koepel verstrekken zelf ook
informatie over hernieuwbare energie.
• De Stichting EPK is een onafhankelijke organisatie die het
gebruik van energiezuinige, schone en doelmatige verwarmingstoestellen, warmwatertoestellen en andere hernieuwbare-energierelevante installatieproducten stimuleert. De Stichting EPK
ontwikkelt en promoot kwaliteitskeurmerken.

43 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

• Stichting Warmtenetwerk is een breed samengesteld platform,
dat het gebruik van fossiele energie en de uitstoot van broeikasgassen wil verminderen door bevordering van collectieve
warmte- en koudenetten. Activiteiten van de stichting
Warmtenetwerk zijn onder andere kennis en informatie verzamelen en beschikbaar stellen, en onderwijs en training stimuleren
op het gebied van warmte- en koudelevering.
(o) Hoe worden aan planologen en architecten richtsnoeren
meegegeven waarmee zij bij het ontwerpen, bouwen en
renoveren van industriegebieden en woonwijken adequaat
kunnen overwegen wat de optimale combinatie is van
hernieuwbare energiebronnen, technologieën met een hoge
efficiëntie en stadsverwarming en -koeling? Wie is daarvoor
verantwoordelijk?

• Projectontwikkelaars, woningcorporaties en overheden en
andere betrokkenen bij gebiedsontwikkeling, worden middels
NEW van Agentschap NL geïnformeerd over toepassing van
hernieuwbare energie voor warmteopwekking in de gebouwde
omgeving. Het betreft met name de toepassing van collectieve
warmteopwekking en gebruik van restwarmte. Het NEW heeft een
website waarop tools te vinden zijn om een goede afweging over
deze systemen te maken. Ook heeft het NEW een helpdesk en
adviseurs om individuele vragen te beantwoorden.
• De klimaatadviseurs van het programma Energie in Gebouwde
Omgeving (EGO) zijn door het hele land actief om te adviseren
over de mogelijkheden van energiebesparing en hernieuwbare
energie bij gebiedsontwikkeling. De adviseurs helpen bij het
creëren van draagvlak bij de verschillende partijen door procesmatige ondersteuning, inbreng van kennis over wetgeving en
beleidsdoelen van de rijksoverheid en de inbreng van technische
kennis.

44 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(p) Gelieve de bestaande en geplande programma’s te
beschrijven waarmee burgers bewust worden gemaakt van en
worden geïnformeerd en opgeleid over de voordelen en
praktische aspecten van het ontwikkelen en gebruiken van
energie uit hernieuwbare bronnen. Welke rol spelen regionale
en lokale actoren bij het opzetten en beheren van deze
programma’s?

Milieu Centraal is een onafhankelijke stichting die zich richt op
het verstrekken van onafhankelijke milieu-informatie aan consumenten. Milieu Centraal wordt door de overheid gefinancierd voor
haar basisactiviteiten – zoals het maken van brondocumenten en
voorlichtingsmateriaal, het onderhouden van een website en de
informatielijn. Via deze website is de meest uitgebreide en op de
burger toegesneden informatie te verkrijgen.
Postbus 51 is het adres voor burgers en bedrijven met vragen aan de
Rijksoverheid. Hier wordt informatie verstrekt over hernieuwbare
energie en kan men publicaties over het onderwerp aanvragen.
Hier wordt ook doorverwezen naar bovengenoemde organisaties.
De uitvoeringsorganisatie Meer Met Minder is opgezet om burgers
te stimuleren en te informeren over energiebesparing en hernieuwbare energie. Via de website worden burgers geïnformeerd over de
mogelijkheden van subsidies en financieringsregelingen voor
hernieuwbare energie. Aan de website is een helpdesk gekoppeld.
Via de Campagne Beter Klimaat wordt aan mensen getoond dat
duurzaam handelen al heel gewoon is. Het leunt op drie pijlers:
milieuvriendelijk handelen; zichtbaar maken dat de overheid en
bedrijven al veel duurzame activiteiten ondernemen en mensen
inspireren zich in te zetten voor een beter klimaat.

Regionale en gemeentelijke actoren
320 van de 441 gemeenten hebben klimaatbeleid vastgesteld voor de
komende vier jaar. Projecten richting burgers en om hernieuwbare
energie onder de aandacht te brengen komen daar bijna altijd wel
in voor. Deze 320 gemeenten hebben SLOK gekregen om hun beleid
te gaan uitvoeren.
In het kader van woningverbeteringprojecten zetten een aantal
gemeenten een één loketfunctie op om burgers te faciliteren bij
labelkeuringen, subsidieaanvragen en uitvoering van maatregelen
op het gebied van energiebesparing en hernieuwbare energie.
Binnen een dergelijk project organiseert de gemeente voorlichtingsavonden en zorgt voor artikelen in lokale bladen.

4.2.5	Certificatie van installateurs (artikel

14, lid 3, van Richtlijn 2009/28/EG)
(a) Verwijzing naar eventuele bestaande nationale en/of
regionale wetgeving met betrekking tot certificatie of gelijkwaardige kwalificatieregelingen voor installateurs op grond
van artikel 14, lid 3, van Richtlijn 2009/28/EG:
Nederland heeft momenteel geen nationale en/of regionale
wetgeving met betrekking tot certificatie of gelijkwaardige
kwalificatieregelingen voor installateurs, conform artikel 14, lid 3.
Wel bestaat op het gebied van bouwen en hernieuwbare energie een
vrijwillige certificatieregeling en erkenningsregeling voor
installateurs (zie hierover onder c).
Er is een Plan van Aanpak in voorbereiding voor de implementatie
van het betreffende artikel. Dit plan van aanpak omvat alle acties
noodzakelijk om vóór 31 december 2012 te voldoen aan art. 14 sub 3
van de Richtlijn voor hernieuwbare energie, te weten:
• het beschikbaar hebben van certificatieregelingen of gelijk­
waardige kwalificatieregelingen gebaseerd op artikel 14 en bijlage
IV van de Richtlijn voor hernieuwbare energie voor installateurs
van kleinschalige warmwaterketels en verwarmingsketels op
biomassa, fotovoltaïsche en thermale systemen op zonneenergie, ondiepe geothermische systemen en warmtepompen;
• het wegnemen van mogelijke hindernissen bij het opzetten en
uitvoeren van het hiervoor genoemde;
• een communicatieplan waarin staat op welke wijze alle
betrokkenen, inclusief de consument, wordt geïnformeerd over
de certificatieregeling.
(b) Verantwoordelijk orgaan (dit kunnen er meerdere zijn) voor
het opstellen en goedkeuren van certificatieregelingen voor
installateurs van kleinschalige warmwaterketels en verwarmingsketels op biomassa, fotovoltaïsche en ondiepe geothermische systemen op zonne-energie en warmtepompen,
uiterlijk 2012:
Momenteel is certificering op vrijwillige basis geregeld. Met de
invoering van de Richtlijn voor hernieuwbare energie wordt VROM/
WWI het verantwoordelijk departement voor deze certificatie­
regeling of gelijkwaardige kwalificatieregeling.

45 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(c) Bestaan dergelijke certificatieregelingen / kwalificaties al?
Indien dat het geval is, verzoeken we u deze te beschrijven.

Er zijn productkeurmerken en keurmerken voor diensten;
• Voor de productkeurmerken geeft de stichting EPK de productkeurmerken af voor warmtepompen en zon-thermische
apparaten.
• Als keurmerk voor diensten bestaan er de certificatieregeling
Komo-install en de Erkenningsregeling Installateurs. Deze
regelingen zijn vrijwillig en worden beheerd door de branche
organisaties.
De certificatieregeling Komo-Instal is vastgelegd in een
beoordelings­richtlijn (BRL6000) voor de deelgebieden warmtepompboilers (6000-12), warmtepompen (6000-12, 6000-13 en
6000-18) en zonneboilers (6000-14). De BRL richt zich op de
verschillende bedrijfsmatige processen in de praktijk en is daarmee
een vorm van bedrijfscertificatie. Ook biedt de BRL duidelijkheid
over de eisen ten aanzien van materialen, producten en/of
grondstoffen die worden gebruikt. De certificering is zowel
organisatie als projectgericht opgezet met toetsing in de praktijk.
De Erkenningsregelingen Installateurs worden beheerd door de
Stichting Erkenningsregeling van Installateurs (SEI) en is er
momenteel alleen voor warmtepompen. De basis voor deze
erkenningsregeling zijn persoonsgebonden techniekspecifieke
opleidingsmodules die zijn opgezet conform de ISSO-richtlijnen.
De opleidingen worden veelal verzorgd door Kenteq en examens
worden afgenomen door het Centraal Instituut voor Toets­
ontwikkeling (CITO), een expert in het ontwikkelen en afnemen
van examens en toetsen.
(d) Is informatie over deze regelingen openbaar beschikbaar?
Zijn er lijsten gepubliceerd met gecertificeerde of
gekwalificeerde installateurs? Waar zijn deze gepubliceerd?
Worden andere regelingen geaccepteerd als gelijkwaardig aan
de nationale of regionale regeling?

Certificatieregeling

4.2.6	Ontwikkeling van infrastructuur

voor elektriciteit (artikel 16, lid 1
en artikel 16, lid 3 t/m 6, van
Richtlijn 2009/28/EG)
(a) Verwijzing naar bestaande nationale wetgeving met
betrekking tot vereisten inzake energienetwerken (artikel 16):
– Elektriciteitswet 1998 en Gaswet
– Wetsvoorstel ‘Voorrang voor duurzame elektriciteit’
(TK 2008-2009, 31904, nr 2.) (Wijziging van de Gaswet en de
Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de
gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en
houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame
elektriciteit, alsmede enkele andere wijzigingen van deze wetten.)
(b) Hoe wordt ervoor gezorgd dat er transmissie- en
distributienetten worden ontwikkeld met het oog op integratie
van de beoogde hoeveelheid hernieuwbare elektriciteit, met
behoud van de veiligheid van het elektriciteitssysteem? Hoe
wordt deze vereiste verwerkt in de periodieke netwerkplanning
van de exploitant die de energie doorzendt en distribueert?
De netbeheerder heeft als wettelijke taak om te voorzien in
voldoende transportcapaciteit. De netbeheerders borgen met
periodieke kwaliteits- en capaciteitsdocumenten dat beoogde
hoeveelheden elektriciteit, afkomstig van ondermeer hernieuwbare
bronnen, met behoud van de veiligheid van het elektriciteits­
systeem geïntegreerd kunnen worden. Meer daarover verder
hieronder. Tarieven voor aansluiting en transport zijn vastgelegd in
de tarievencode. Het wetsvoorstel 31904 dient voor het verbeteren
van de investeringsmogelijkheden in infrastructuur door
netbeheerders, ondermeer voor hernieuwbare elektriciteit. Tevens
zorgt dit wetsvoorstel voor de implementatie van voorrang voor
hernieuwbare elektriciteit in geval van transportschaarste.

Wet Onafhankelijk Netbeheer

Zowel voor Komo-Install als de Erkenningsregeling is de informatie
openbaar en zijn er lijsten beschikbaar van gecertificeerde
bedrijven. Deze zijn te vinden op www.stichtingkbi.nl en
www.erkendinstallatiebedrijf.nl.
(e) Samenvatting van bestaande en geplande maatregelen op
regionaal en lokaal niveau (indien relevant).
Bij het uitwerken van het eerder genoemde Plan van Aanpak zullen
alle bestaande en geplande maatregelen op regionaal en lokaal
niveau worden beoordeeld en indien relevant in de uitvoering
worden meegenomen.

De Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON) (‘splitsingswet’) stelt in
aanvulling op de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet nadere regels
omtrent onafhankelijk netbeheer. De wet bevat drie hoofd­
elementen, te weten:
• De overdracht van het beheer van de hoogspanningsnetten met
een spanningsniveau 110-150 kV aan TenneT.
• De creatie van zogenaamde ‘vette netbeheerders’ die alle
strategische taken zelf uitvoeren en tevens over het economische
eigendom van het net beschikken.
• De invoering van het groepsverbod dat bepaald dat beheer en
eigendom van energienetwerken en levering en productieactiviteiten via deze netwerken per 1 januari 2011 moeten zijn
ondergebracht bij aparte ondernemingen.

46 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Onafhankelijk netbeheer heeft tot doel de netten als onafhankelijk
platform voor de werking van de energiemarkt te laten functio­
neren. Er vindt inherent geen belangenverstrengeling plaats met
productie- of leveringsactiviteiten binnen dezelfde groep.
Investeringen worden beter gewaarborgd omdat voor netbeheerders geen potentiële negatieve prikkels bestaan ten aanzien van
afscherming van markten.

Kwaliteits- en capaciteitsdocumenten
In de Implementatie- & Interventiewet zijn artikelen opgenomen
met betrekking tot kwaliteitsregulering. In de wet wordt
aangegeven dat de netbeheerders elektriciteit en gas:
• over een doeltreffend kwaliteitsbeheersingssysteem moeten
beschikken;
• over voldoende transportcapaciteit moeten beschikken om in de
totale behoefte te voorzien;
• éénmaal per twee jaar een kwaliteits- en capaciteitsdocument bij
de Raad van Bestuur van de Energiekamer moeten indienen.
De Energiekamer beoordeelt deze documenten en brengt indien
nodig advies uit aan de Minister van Economische Zaken.

• Realiseren van meer concurrentie op de (inter) nationale
energiemarkt door vergroting en vernieuwing van het beschikbare productievermogen, leidend tot een hogere efficiency van
het productiepark.
• Meer zekerheid voor netbeheerders ten aanzien van het terug­
verdienen van investeringen in het netwerk.
Indien er onvoldoende transportcapaciteit bestaat is het van belang
om na ‘voorrang voor duurzaam’ de resterende schaarse transportcapaciteit te verdelen onder de partijen die geen voorrang genieten.
Daarvoor is een congestiemanagementsysteem geïntroduceerd. Het
voorgestelde congestiemanagementsysteem gaat uit van het
zogenaamde “system redispatch”. In dat verband wordt een
biedladder voor af- en opregelvermogen gehanteerd die wordt
gecoördineerd door de netbeheerder. Producenten van hernieuwbare elektriciteit krijgen voorrang op het net zonder dat zij met
kosten van congestie worden geconfronteerd. Indien de beschikbare transportcapaciteit zelfs onvoldoende is voor het transporteren
van alle hernieuwbare elektriciteit, dan heeft niet-regelbare
hernieuwbare elektriciteit voorrang boven regelbare hernieuwbare
elektriciteit.

Netcode
In de Elektriciteitswet (1998) staat dat de gezamenlijke
netbeheerders een voorstel moeten doen aan de Energiekamer
voor een tarievenstructuur en technische voorwaarden (regelingen)
voor netbeheer. Een van de technische regelingen is de Netcode.
De Energiekamer beoordeelt het voorstel van de netbeheerders
voor de Netcode en stelt dit vast.
In de Netcode staan voorwaarden voor de gedragingen van
netbeheerders en afnemers:
• voor het in werking hebben van de netten;
• het voorzien van een aansluiting op het net (aansluitingdienst);
• het uitvoeren van het transport van elektriciteit over het net
(transportdienst);
• buitenlandtransporten.

Wetsvoorstel Voorrang voor duurzame elektriciteit
Het wetsvoorstel voorrang voor duurzame elektriciteit bepaalt dat
duurzame elektriciteit voorrang krijgt in geval van schaarste in
transportcapaciteit. Het wetsvoorstel heeft de volgende
doelstellingen:
• Transport van hernieuwbare energie zeker stellen, ook wanneer
er een tekort is aan fysieke transportcapaciteit.
• Optimale benutting van de beschikbare transportcapaciteit; een
maximale prikkel bij de netbeheerder om nieuwe productie­
middelen altijd zo snel mogelijk aan te sluiten binnen de grenzen
van doelmatigheid.
• Nieuwe toetreders kunnen direct worden aangesloten in plaats
van pas op het moment dat er voldoende transportcapaciteit is
gerealiseerd door de netbeheerder.

Aanleg elektriciteitsnetwerk op zee
Op 19 februari 2010 heeft de minister van Economische Zaken
met een brief aan de Tweede Kamer de stand van zaken over de
ontwikkeling van infrastructuur voor windenergie op zee
uiteengezet;
In fase 1 zijn twee windparken (in totaal 228 MW Wind op zee
gerealiseerd). Voor de komende ontwikkelingen zijn twee fasen
te onderscheiden:
1. Ronde 2 (950 MW Wind op zee)
Kosten voor aanleg van de kabel tussen de windmolenparken en het
landelijke hoogspanningsnet zijn meegenomen bij de berekening
van het SDE-subsidiebedrag. Het ligt niet in de rede dat kabels
alsnog worden gesocialiseerd. Ook is vanwege de grootte van de
kavels en de afstand tot de kust een geclusterde aanleg niet perse de
meest kostenefficiënte oplossing in deze ronde 2.
2. Ronde 3 (4800 MW Wind op zee)
Na besluitvorming over ronde 2, en de aanwijzing van extra
windenergiegebieden kunnen de meer exacte kosten van
aansluiting van ronde 3 windparken op het elektriciteitsnet
weergegeven worden. Dan kan ook een integrale beslissing worden
genomen over de meest kostenefficiënte aanleg van het net op zee.
Op dit moment heeft de landelijke netbeheerder geen wettelijke
taak om een net op zee aan te leggen. De minister heeft toegezegd
een wetsvoorstel voor te bereiden om de landelijke netbeheerder
tevens verantwoordelijk te maken voor aanleg en beheer van het
transmissienet op zee.

47 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

North Sea Countries offshore grid initiative
In de Tweede strategische energie review (2008) heeft de EC het
‘Noordzee offshore netwerk’ voorgesteld. Dit betreft de aanleg van
een gemeenschappelijk hoogspanningsnetwerk op de Noordzee
voor transport van bijvoorbeeld windenergie, waterkracht en
getijdekracht.
Het initiatief heeft geleid tot een verklaring. Deze is in december
2009 ondertekend door Nederland, samen met België,
Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Luxemburg, Zweden en
het Verenigd Koninkrijk. In 2010 wordt middels een Memorandum
of Understanding een strategisch werkplan overeengekomen ten
aanzien van dit Noordzee hoogspanningsnetwerk.

Informatievoorziening en monitoring
Producten die bijdragen aan de informatievoorziening en
monitoring zijn:
• Marktmonitor van de Energiekamer van de Nederlandse
Mededingingsautoriteit (NMa). De Energiekamer schrijft jaarlijks
haar bevindingen over de mate van marktwerking in een rapport
aan de Minister van Economische Zaken. Daarbij verzamelt de
Energiekamer marktinformatie zoals prijzen en hoeveelheden.
• De leveringszekerheid rapportages van TenneT en GTS. Het
rapport monitoring leveringszekerheid 2008-2024 is opgesteld
door de transmission system operator (TSO) TenneT op verzoek
van de Minister van Economische Zaken. Dit rapport is onder
meer gebaseerd op gegevens van energieproducenten en geeft
inzicht in de verwachte ontwikkeling van vraag en aanbod van
elektriciteit.
• De Visie 2030 van Tennet. Dit betreft een analyse van de lange­
termijnontwikkelingen van de Nederlandse elektriciteits­
voorziening.
(c) Wat is de rol van intelligente netwerken, hulpmiddelen op
het gebied van informatietechnologie en opslagfaciliteiten?
Hoe wordt de ontwikkeling daarvan gewaarborgd?

Actieplan Decentrale Infrastructuur
De Werkgroep Decentrale Infrastructuur heeft in 2008 het actieplan
decentrale infrastructuur opgesteld. Deze werkgroep is een
samenwerking van de energietransitieplatforms Duurzame
Elektriciteitsvoorziening (DEV) en het Platform Nieuw Gas (PNG).
Door de ambities van de diverse platforms en de gezamenlijke
netbeheerders te inventariseren zijn de gevolgen voor de infra­
structuur van aardgas, elektriciteit en warmte in beeld gebracht.
Aan de orde komen uiteenlopende zaken die volgens de werkgroep
van belang zijn voor netbeheerders. Tevens worden concrete acties
benoemd, met als hoofdlijnen a) kennisontwikkeling bij
netbeheerders, b) definiëring van standaardoplossingen en c)
concretisering door investering.

Taskforce Intelligente Netten
De Minister van Economische Zaken heeft in oktober 2009 de
Taskforce Intelligente netten ingesteld. Deze Taskforce heeft als taak
een visie op de totstandkoming van intelligente netten uit te
werken en een actieplan voor het realiseren van intelligente netten
in Nederland op te stellen.
Voor intelligente netten zullen nieuwe technologieën moeten
worden ontwikkeld en toegepast zonder dat de levering van
elektriciteit er onder lijdt. Uitgebreide uitrol van intelligente netten
zal naar verwachting met name in de jaren tussen 2015 en 2020
plaatsvinden. De Taskforce dient dit proces in goede banen te
leiden.

Innovatieprogramma Intelligente Netten in
ontwikkeling
Slimme netwerken’ is één van de drie iconen in het Energierapport
2008. Het Ministerie van Economische Zaken heeft een overleggroep bestaande uit netwerkbedrijven en kennisinstituten gevraagd
een “innovatieprogramma intelligente netten” op te stellen. Het
doel van dit innovatieprogramma is het voorbereiden van de
energie-infrastructuur op de introductie van intelligente netten.
Bezien wordt of een systeem, waarbij netbeheerders buiten het
reguleringskader om een financiële prikkel krijgen waarop ze
achteraf worden afgerekend, een effectieve en efficiënte manier is
om netwerkinnovatie te vergroten.

Slimme meter
De slimme meter wordt beschouwd als een belangrijke bouwsteen
voor smart grids en smart markets. Met name om op termijn de
consument meer actief te laten participeren op de energiemarkten,
middels teruglevering, gebruik op basis van actuele prijzen, etc. De
introductie van de slimme meter is in wetgeving geregeld, deze
bevindt zich in een finale fase in het parlement.

Voorbeeldprojecten
Stichting Energy Valley en de Noordelijke Ontwikkelings
Maatschappij (NOM) bepleiten een koploperpositie in slimme
stroomnetten voor Noord-Nederland. In ontwikkeling zijnde
voorbeeldprojecten zijn de woonwijk Nieuwveense Landen in
Meppel en de nieuwbouw van het dierenpark in Emmen.
(d) Is het de bedoeling de koppelingscapaciteit met buurlanden
te versterken? Indien dat het geval is, wat zijn dan de onderlinge koppelingen, voor welke capaciteit en binnen welke
termijn?
De plannen voor interconnectiecapaciteit zijn beschreven in het
ENTSO-E Ten Years Network Development Plan (TYNDP). De
volgende versterkingen van de interconnectiecapaciteit van het
Nederlandse net zijn gepland;

48 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Verbinding

Vermogen
(MW)

Geplande
inbedrijfstelling

Status

1290

2010

In aanleg

NiederrheinDoetinchem
380kV

Duitsland

10002000

2013

In
voorbereiding

NorNed 2

Noorwegen

7001400

20152017

In
overweging

Cobra

Denemarken

600700

2016

In
overweging

Naam

Verenigd
Koninkrijk

BritNed

(e) Hoe wordt ervoor gezorgd dat vergunningsprocedures voor
de netwerkinfrastructuur sneller verlopen? Wat is de huidige
situatie en de gemiddelde tijd voor het verkrijgen van een
goedkeuring? Hoe wordt dit verbeterd?

(f) Hoe worden de goedkeuring voor de netwerkinfrastructuur
en andere administratieve procedures voor de aanleg ervan
gecoördineerd?

Rijkscoördinatieregeling
Binnen de RCR coördineert de projectminister in de uitvoerings­
module alle benodigde vergunningen. De Minister bepaalt de
termijnen waarbinnen de vergunningen moeten worden verleend,
verzorgt de publicatie, ter inzage legging, verzamelt alle inspraak
etc. De mogelijkheid bestaat om, indien een bestuursorgaan
weigert mee te werken, zelf een besluit te nemen. Dit besluit wordt
samen met de Minister van VROM genomen. Alle besluiten worden
voor beroep aan­gemerkt als één besluit zodat alle besluiten
gezamenlijk behandeld kunnen worden.

Kwaliteits- en capaciteitsdocumenten
Zoals aangegeven onder lid a) wordt de verdere totstandkoming van
netwerkinfrastructuur ontwikkelt en beschreven in de kwaliteits- en
capaciteitsdocumenten van de netbeheerders.

Wetsvoorstel Voorrang voor duurzame elektriciteit
Vergunningen (Ruimtelijke Ordening) vanaf 220 kV: RCR
De RCR is ook van toepassing voor vergunningsprocedures voor
netwerkinfrastructuur. Netwerkinfrastructuur kwalificeert voor de
RCR als het het Landelijk elektriciteitshoogspanningsnet vanaf 220
kV of het landelijk gastransportnet met een druk van tenminste 40
bar betreft. Zie voor een toelichting op de RCR paragraaf 4.2.1
Indien de RCR niet zou worden toegepast, zou het realiseren van
een interconnector tussen Doetinchem en Wesel naar verwachting
7 tot 10 jaar duren. Door het toepassen van deze regeling kan de
periode die gebruikelijk is voor het realiseren van dit soort
projecten worden teruggebracht tot 4,5 à 5 jaar. Doordat besluiten
voor beroep worden gebundeld, treedt er voor de bedrijven ook een
kostenvoordeel op, en kunnen eventuele insprekers een integrale
afweging maken.

Vergunningen (Ruimtelijke Ordening) <220 kV:
gebruikelijke procedures
Voor netwerkinfrastructuur met een spanningsniveau lager dan 220
kV worden de gebruikelijke Ruimtelijke Ordenings procedures
gevolgd. Ruimtelijke Ordening wordt voor de ontwikkeling van deze
netwerkinfrastructuur niet als knelpunt ervaren. Deze infrastructuur
wordt veelal ondergronds aangelegd.

Het wetsvoorstel ‘voorrang voor duurzame elektriciteit’ voorziet in
een verplichte afstemming van de investeringsplannen van de
netbeheerders waarvan de netten aan elkaar grenzen. Deze
afstemming beoogt een optimalisatie van de integrale netplanning.
Hierdoor wordt bijgedragen aan het sneller en efficiënter vergroten
van de transportcapaciteit. Dit moet leiden tot netverzwaringen en
-uitbreidingen die niet meer partieel bekeken worden maar vanuit
een integrale benadering.
(g) Zijn er prioritaire koppelingsrechten of bepaalde
koppelingscapaciteiten voorbehouden voor nieuwe installaties
die elektriciteit produceren uit hernieuwbare energiebronnen?
Nee. Er is een algemeen geldende aansluitplicht van netbeheerders.
Prioritaire koppelingsrechten worden met dit aansluitbeleid niet
nodig geacht. Met het wetsvoorstel ‘Voorrang voor duurzame
elektriciteit’ wordt wel de voorrang bij transport voor hernieuwbare
energie geregeld.

Vergunningen nettoegang: Netcode
Voor aansluiting aan de netwerkinfrastructuur van een hernieuwbare energie installatie geldt de elektriciteitswet. In de Netcode zijn
ondermeer voorwaarden opgenomen voor het ontwikkelen van een
aansluiting. De kwaliteitscriteria schrijven bijvoorbeeld voor dat
een offerte voor een aansluiting met een aansluitcapaciteit tot en
met 10 MVA binnen 10 werkdagen na ontvangst van een volledige
aanvraag moet worden afgegeven.

49 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(h) Zijn er installaties voor hernieuwbare energie die klaar zijn
om aan het netwerk te worden gekoppeld, maar daarvan
worden weerhouden door capaciteitsbeperkingen van het
netwerk? Indien dat het geval is, welke stappen worden er
ondernomen om dit op te lossen en wanneer zal dit naar
verwachting zijn opgelost?

Verzoeken om aansluiting dienen altijd door de regionale net­
beheerder of de TSO te worden ingewilligd, tenzij de veiligheid van
het netwerk niet kan worden gewaarborgd.
De Ministeriele Regeling (MR) betere benutting transportcapaciteit
zorgt ervoor dat in het geval van mogelijke congestie verzoeken om
aansluiting langer kunnen worden gehonoreerd tot het maximum
is bereikt om nog de veiligheid te kunnen garanderen. Op deze
manier wordt voor zowel bestaande producenten als nieuwkomers
capaciteit gecreëerd. De MR is een voorlopige regeling en zal tot het
wetsvoorstel ‘Voorrang voor transport duurzame elektriciteit’ in
werking treedt een oplossing voor schaarste in transportcapaciteit
moeten bieden.
Het wetsvoorstel Voorrang voor duurzaam is reeds eerder besproken
en is inmiddels geakkordeerd door de Tweede Kamer. EZ is op dit
moment bezig met de voorbereiding van de lagere regelgeving per
Amvb.
(i) Zijn er regels opgesteld voor het delen en het dragen van de
kosten van technische aanpassingen aan het netwerk en zijn
deze gepubliceerd door exploitanten van transmissie- en
distributiesystemen? Waar zijn deze gepubliceerd? Hoe wordt
gewaarborgd dat deze regels gebaseerd worden op objectieve,
transparante en niet-discriminatoire criteria? Gelden er
speciale regels voor producenten in perifere regio’s en regio’s
met een lage bevolkingsdichtheid?

Tariefregulering, Aansluitvoorwaarden en tarief­
structuren NMa
Ja, dit betreft de tariefregulering van de Nederlandse Mededingings­
autoriteit (de Energiekamer), alsmede de aansluitvoorwaarden en
tariefstructuren die de NMa vast heeft gelegd in de codes.
In de Elektriciteitswet 1998 staat dat de Energiekamer de maximum
transport- en aansluittarieven alsmede het systeemdiensttarief
vaststelt voor elk bedrijf in Nederland dat beheerder is van een
elektriciteitsnetwerk. Elk jaar dient een netbeheerder daarom bij de
Energiekamer een voorstel in met daarin de tarieven die zij het
volgende jaar wenst te hanteren. De Energiekamer beoordeelt deze
tarievenvoorstellen en stelt deze tarieven, al dan niet gewijzigd, vast.

Publicatie
Zowel de netbeheerders als de Energiekamer publiceren de
tariefbesluiten op de website. In de codes legt de NMa de voor­
waarden vast voor het realiseren van aansluitingen, met inbegrip
van de toe te passen principes voor de verdeling van de kosten.

Objectieve, transparante en niet-discriminatoire criteria
Objectiviteit, transparantie en non-discriminatie worden
gewaarborgd door het proces dat door de Nederlandse
Mededingings­autoriteit wordt gevolgd m.b.t. de voorbereiding van
de tariefbesluiten en de codes. De Raad stelt deze besluiten vast na
overleg met de gezamenlijke netbeheerders en representatieve
organisaties van partijen op de markt. Dit proces is wettelijk
vastgelegd.

Perifere gebieden en regio’s met lage
bevolkingsdichtheid.
Er gelden geen speciale regels voor producenten in perifere
gebieden en regio’s met een lage bevolkingsdichtheid. Wel kunnen
de kosten in gebieden verschillen doordat er diverse netwerk­
gebieden zijn.
(j) Gelieve te beschrijven hoe de kosten van koppeling en
technische aanpassing worden toegekend aan producenten en/
of exploitanten van transmissie- en/of distributiesystemen.
Hoe kunnen exploitanten van transmissie- en/of distributie­
systemen deze investeringskosten terugverdienen? Is er in de
toekomst een wijziging voorzien van deze regels voor het
dragen van de kosten? Welke wijzigingen worden er overwogen
en welke resultaten worden daarvan verwacht?

TarievenCode
Met de TarievenCode wordt door de Energiekamer invulling gegeven
aan de in artikel 36 van de Elektriciteitswet 1998 bedoelde tariefstructuren. In de TarievenCode is vastgelegd hoe de kosten van het
elektriciteitsnetwerk in Nederland worden verdeeld over de
verschillende afnemers in Nederland. De TarievenCode wordt door
de Energiekamer gebruikt bij het vaststellen van de hoogte van de
tarieven die de netbeheerders in rekening mogen brengen bij hun
afnemers.

Tariefstructuur voor de aansluitdienst
De werkzaamheden voor de aansluitdienst zijn beschreven in de
elektriciteitswet. Het aansluittarief dient ter bestrijding van de
kosten die de netbeheerder maakt en zijn te onderscheiden in a)
initiële investeringskosten en b) kosten voor het in stand houden
van de aansluiting.

50 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Tariefstructuur voor de transportdienst
De transportdienst omvat het transporteren van elektriciteit van
producenten naar verbruikers door gebruik te maken van het net.
Hieronder wordt mede verstaan: a) het oplossen van transportbeperkingen; b) het compenseren van bij het transport optredende
verliezen; c) het instandhouden van de spannings- en
blindvermogenshuishouding.
De kosten worden ingedeeld in twee categorieën:
a. de transport-afhankelijke kosten, zijnde:
• de afschrijvingslasten van de netinfrastructuur;
• een redelijk rendement op het geïnvesteerde vermogen in de
netinfrastructuur;
• d e kosten van aanleg en instandhouding van de netinfrastructuur;
• de kosten van inkoop van energie voor de dekking van
netverliezen, het oplossen van transportbeperkingen en de
handhaving van de spannings- en blindvermogenshuishouding;
• de gecascadeerde kosten van netten op een hoger
spanningsniveau;
• de operationele kosten in verband met het voorgaande.

b. de transport-onafhankelijke kosten, zijnde:
• de kosten van verwerking van meetgegevens;
• de kosten voor beheer van het aansluitregister;
• de kosten voor allocatie, reconciliatie en validatie;
• de kosten voor factureren, klantenservice, incasso en klantenen contractadministratie;
• de kosten voor het invullen van dataverzoeken van Raad van
Bestuur van de mededingingsautoriteit;
• de kosten voor het afhandelen van switch- en
verhuisberichten.

Kosten terugverdienen
Netbeheerders kunnen hun kosten – voorzover de NMa deze
aanmerkt als efficiënt – terugverdienen via de tarieven. In de
bovengenoemde tarievencodes zijn de tariefdragers vastgelegd,
evenals de principes voor de kostenverdeling.

Wijziging regels
Jaarlijks worden aanpassingen in de codes doorgevoerd. Er is geen
structurele wijziging voorzien van deze regels.

51 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(k) Gelden er regels voor het delen van de kosten tussen
producenten die van meet af aan en producenten die op een
later moment aan het netwerk worden gekoppeld? Als dat niet
het geval is, hoe wordt dan rekening gehouden met de
voordelen voor producenten die op een later moment worden
aangekoppeld?
Aansluitingen (behalve de allerzwaarste) worden gerealiseerd op het
dichtstbijzijnde punt in het net waar voldoende capaciteit is en de
nieuwe aangeslotene betaalt de kosten tot aan dat aansluitpunt in
het net. De kosten van hieraan te relateren netverzwaring elders in
het net komen voor rekening van de netbeheerder. De netbeheerder
kan deze kosten terugverdienen via de tarieven. Ontsluiting van een
nieuw geografisch gebied komt voor rekening van de netbeheerder
die deze kosten via de tarieven kan terugverdienen. Nieuwe
aansluitingen worden gerealiseerd tegen gereguleerde tarieven, c.q
tegen marktprijzen voorzover de aanleg ook door andere partijen
kan worden verzorgd.
(l) Hoe wordt gewaarborgd dat exploitanten van transmissieen distributiesystemen nieuwe producenten die willen worden
aangekoppeld de noodzakelijke informatie over kosten
verstrekken evenals een precies tijdschema voor de verwerking
van hun aanvragen en een indicatief tijdschema voor de
aankoppeling van hun net?
De NMa heeft de TSO in april 2009 verzocht om in het kader van de
uitvoering van de wettelijke taak als omschreven in artikel 16, eerste
lid, onderdeel k, van de Elektriciteitswet 1998 een voorstel te doen
over de wijze waarop de informatie over beschikbare, aangevraagde
en toegewezen transportcapaciteit in Nederland transparant
beschikbaar wordt gesteld aan marktpartijen.
Daarnaast is een verzoek gedaan tot het indienen van een voorstel
voor wijziging van de technische voorwaarden als bedoeld in artikel
31, eerste lid, van de E-wet. Dit wijzigingsvoorstel moet zien op de te
volgen procedure indien een afnemer verzoekt om een aansluiting
die afwijkt van de standaardaansluitingen. Dat een dergelijke
procedure moet worden vastgelegd in de technische voorwaarden,
valt in het bijzonder af te leiden uit artikel 6, onderdeel b, van de
Regeling inzake tariefstructuren en voorwaarden elektriciteit. Meer
specifiek wordt de TSO gevraagd in dit voorstel te borgen dat:

• er meer informatie wordt gepubliceerd over de beschikbare
transportcapaciteit, de bezetting door huidige producenten en de
nog lopende aanvragen, teneinde zo de transparantie voor het
aansluitproces te vergroten;
• er een aansluitprocedure met een systeem van wederzijdse
mijlpalen en/of borgstellingen wordt ingevoerd.
Dit systeem moet ertoe leiden dat een aanvraag voor een aan­
sluiting alleen in behandeling zal blijven, zolang de aanvrager
aantoonbaar voortgang maakt met zijn project. Deze kan dit
aantonen aan de hand van belangrijke mijlpalen, zoals stappen in
het vergunningentraject en aanbestedingen. Het is de bedoeling dat
met een dergelijk systeem de mogelijkheden voor strategisch gedrag
afnemen.

4.2.7	Exploitatie van het elektriciteits­

netwerk (artikel 16, leden 2, 7 en 8,
van Richtlijn 2009/28/EG)
(a) Hoe wordt de transmissie en distributie van elektriciteit uit
hernieuwbare energiebronnen door exploitanten van trans­
missie- en distributiesystemen gewaarborgd? Wordt er
prioritaire of gegarandeerde toegang verleend?
Er geldt een non-discriminatoire aansluit- en transportplicht voor
de netbeheerder krachtens artikel 23 van de Elektriciteitswet 1998,
en artikel 14 van de Gaswet.
Prioritaire rechten voor transport van elektriciteit uit hernieuwbare
bronnen in het geval van transportschaarste zijn onderdeel van het
wetsvoorstel voorrang voor duurzaam (TK 2008-2009, 31904, nr 2).
Zie hiervoor paragraaf 4.2.6.
(b) Hoe wordt ervoor gezorgd dat exploitanten van transmissiesystemen bij het verdelen van elektriciteitsopwekkende
installaties voorrang verlenen aan installaties die gebruik­
maken van hernieuwbare energiebronnen?
Dit is onderdeel van het wetsvoorstel voorrang voor duurzaam (TK
2008-2009, 31904, nr 2). Zoals beschreven in paragraaf 4.2.6.
Er wordt binnen ‘Voorrang voor duurzaam’ een congestie­
managementsysteem voorgesteld dat voorkomt dat een overschot
aan te produceren elektriciteit in een netvlak ontstaat. Dit nieuwe
aansluitbeleid heeft als belangrijk voordeel dat nieuwe toetreders
niet langer hoeven te wachten op een aansluiting en dus eerder
toegang krijgen tot de markt.
Het voorgestelde systeem gaat uit van het zogenaamde ‘system

52 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

redispatch’. In dat verband wordt een biedladder voor af- en
opregelvermogen gehanteerd die wordt gecoördineerd door de
netbeheerder. Producenten van hernieuwbare elektriciteit krijgen
voorrang op het net zonder dat zij met kosten van congestie worden
geconfronteerd. Indien in een gebied vrijwel alleen capaciteit voor
hernieuwbare elektriciteitsproductie aanwezig is, worden deze
noodzakelijkerwijs toch betrokken bij het voorrang verlenen.
Daarbij heeft niet-regelbare hernieuwbare elektriciteit voorrang
boven regelbare hernieuwbare elektriciteit.
(c) Hoe worden operationele maatregelen getroffen met
betrekking tot het netwerk en de markt om belemmering van
elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen tot een
minimum te beperken? Welke soorten maatregelen staan er op
stapel en wanneer worden deze naar verwachting ten uitvoer
gelegd?
In beginsel is dit een verantwoordelijkheid die is belegd bij de
landelijk en regionale netbeheerders. Op nationaal niveau is dit
tevens onderdeel van het wetsvoorstel Voorrang voor duurzaam
(TK 2008-2009, 31904, nr 2). Daarnaast wordt op internationaal
niveau gewerkt aan verregaande vormen van marktintegratie in het
kader van het Florence Forum en het Pentalaterale Energie Forum.

Electricity Regulatory Forum (Florence Forum)
Het Electricity Regulatory Forum, of Florence Forum, is opgezet
om de ontwikkeling van een interne elektriciteitsmarkt te
bediscussiëren. Op dit moment staat op de agenda grens­
overschrijdende handel van elektriciteit, met name de tariefstelling
van grensoverschrijdende elektriciteitshandel en het management
van schaarse interconnectiecapaciteit.
Participanten van het Florence Forum zijn de nationale regulerende
autoriteiten, lidstaten van de EU, de Europese Commissie, TSO’s,
handelaren, consumenten, netgebruikers en handelshuizen.

Pentalaterale Energie Forum

(d) Is de regelgevende autoriteit op energiegebied op de
hoogte van deze maatregelen? Heeft deze autoriteit de
bevoegdheid toe te zien op de tenuitvoerlegging en naleving
van deze maatregelen?

Energiekamer (NMa)
De uitvoering van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet en het
toezicht op de naleving van deze wetten is opgedragen aan de
Energiekamer (EK). De Energiekamer is een dienst die ressorteert
onder de Minister van Economische Zaken en is als kamer onder­
gebracht bij de NMa. Hierdoor is sprake van een effectieve synergie
tussen de Energiekamer en de andere directies van de NMa.
Er is een mandaatregeling waarmee aan de directeur en de clustermanagers mandaat, ondervolmacht en machtiging is verleend voor
aangelegenheden inzake de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet en
voor alle andere aangelegenheden die de Energiekamer betreffen.
De Energiekamer is nauw betrokken bij de afspraken die op basis
van het Florence Forum worden gemaakt en heeft bevoegdheden op
het gebied van de implementatie van afspraken in Technische Codes
en de handhaving daarvan.
(e) Maken centrales die elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen genereren deel uit van de elektriciteitsmarkt? Hoe zijn
deze op de markt opgenomen? Welke verplichtingen hebben zij
voor deelname aan de elektriciteitsmarkt?
Alle producenten van elektriciteit hebben op grond van de
Elektriciteitswet 1998 dezelfde rechten en plichten.
(f) Wat zijn de tariefregels voor de transmissie en distributie
aan generatoren van elektriciteit uit hernieuwbare
energiebronnen?
De tarieven zijn niet anders dan zoals beschreven in (i) uit 4.2.6.

Het Pentalaterale Energie Forum is een initiatief van de Benelux,
Duitsland en Frankrijk met als doel de samenwerking te bevorderen
tussen alle relevante partijen teneinde een regionale NoordwestEuropese elektriciteitsmarkt te creëren, als tussenstap naar één
gemeenschappelijke Europese elektriciteitsmarkt. Het Pentalateral
Energy Forum wil hindernissen voor verdere marktintegratie
wegnemen en leveringszekerheid verhogen.

53 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.2.8	Integratie van biogas in het

aardgasnetwerk (artikel 16, leden 7, 9
en 10, van Richtlijn 2009/28/EG)
(a) Hoe wordt gewaarborgd dat de tarieven voor transmissie en
distributie niet in het nadeel zijn van gas uit hernieuwbare
energiebronnen?
Gas uit hernieuwbare bronnen dat ingevoegd is in het aardgas­
netwerk wordt behandeld als zijnde aardgas. Daarmee is
gewaarborgd dat tarieven voor transmissie en distributie niet in
het nadeel zijn van gas uit hernieuwbare bronnen.
(b) Heeft er een beoordeling plaatsgevonden van de noodzaak
om de infrastructuur van het gasnetwerk uit te breiden om de
integratie van gas uit hernieuwbare bronnen te bevorderen?
Wat is daarvan het resultaat? Indien er geen beoordeling heeft
plaatsgevonden, is er dan een gepland?

Status integratie
Momenteel zijn er in Nederland minder dan 10 installaties die gas
uit hernieuwbare bronnen (opgewerkt tot aardgaskwaliteit) in het
gasnet invoeden. Een aantal hiervan doet dit al enige jaren maar
qua omvang is het dus nog beperkt.

Verwachting integratie gas uit hernieuwbare bronnen
De projecten voor de productie van biogas en invoeding van biogas
in het gasnet, worden ontwikkeld en uitgevoerd door private
organisaties. Of uitbreiding van het gasnet noodzakelijk is, hangt
dus mede af van de locatie waar ondernemers hun project willen
gaan realiseren. Ondernemers met plannen voor groen gas
projecten dienen dan ook in vroeg stadium contact op te nemen
met de netbeheerder om de mogelijkheden van aansluiting te
bespreken.
Er wordt door de overheid en een aantal marktpartijen op regionale
schaal studies uitgevoerd naar de noodzaak om de infrastructuur
van het gasnetwerk uit te breiden om de integratie van gas uit
hernieuwbare bronnen te bevorderen.
Voor een specifiek regionaal gebied waar momenteel al een
knelpunt is vastgesteld, wordt in opdracht van de overheid een
bredere verkenning uitgevoerd naar het potentieel voor biogas en
mogelijke toekomstige plannen van ondernemers. Deze verkenning
is een samenwerking tussen de betreffende regionale netbeheerder,
de landelijke netwerkbeheerder, de Rijksoverheid en de provincie.
Deze verkenning geeft naast een concrete oplossing voor het
betreffende gebied t.a.v. netinpassing ook leer- en aandachts­punten
voor een nadere inventarisatie van benodigde gasnet­infrastructuur
op landelijk niveau. De genoemde studies zullen dienen als
voorbeeldstudies voor andere regio’s.

In verschillende regio’s, maar vooral in Noord Nederland wordt
door marktpartijen nadrukkelijk gekeken naar de ontwikkeling van
(groen-) gashubs als mogelijkheid voor haalbare netwerkinpassing
van gas uit hernieuwbare energie. Verschillende vergisters werken
samen bij het zuiveren, opwerken en invoeden van groen gas in het
gasnet en willen op deze manier schaalvoordelen realiseren. Deze
schaalvoordelen maken het ook eerder economisch interessant het
groengas in te voeden op het hogedruknet. Op het hogedruknet is
voldoende capaciteit.
De landelijk netbeheerder voert nu tevens in eigen beheer een
scenariostudie uit naar netwerkinpassing van gas uit hernieuwbare
bronnen. De Rijksoverheid zoekt uit of het noodzakelijk is om
indien er congestie is op het gasnet, groen gas voorrang zou
moeten hebben.
Resultaten van alle hiervoor genoemde studies worden in 2010
verwacht.
(c) Zijn er technische regels gepubliceerd over netwerk­
koppeling en koppelingstarieven voor biogas? Waar zijn deze
regels gepubliceerd?

Aansluit- en transportvoorwaarden Gas
De directie toezicht energie van de NMa heeft aansluit- en transportvoorwaarden Gas gepubliceerd. Aanvullend hierop hebben de
netbeheerders de ‘aanvullende voorwaarden Regionale
Netbeheerders (RNB) groen gas invoeders’ gepubliceerd. Deze zijn
momenteel nog in concept. De komende tijd wordt verdere ervaring
opgedaan met de invoeding van groen gas en de aanvullende
voorwaarden zullen op basis van de ervaringen worden aangepast.

Nettoegang en transportcapaciteit
De tarieven voor aansluiting van de productie-installatie van
hernieuwbaar gas op het gasnet zijn voor rekening van de projectontwikkelaar. Deze zal deze kosten – evenals alle andere kosten –
moeten dekken uit de verkoop van het biogas en de ontvangen
subsidie. De aansluitkosten zijn sterk afhankelijk van de locatie van
de productie-installatie. De nabijheid van het gasnet, eventuele
infrastructurele belemmeringen als kanalen, rivieren, snelwegen
etc. zijn alle van invloed op het kostenniveau.

54 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.2.9	Ontwikkeling van infrastructuur voor

stadsverwarming en -koeling (artikel
16, lid 11, van Richtlijn 2009/28/EG)
(a) Gelieve een beoordeling te geven van de noodzaak van een
nieuwe infrastructuur voor stadsverwarming en -koeling
waarbij gebruik wordt gemaakt van hernieuwbare energiebronnen en waarmee wordt bijgedragen aan de streefcijfers
voor 2020. Zijn er op basis van deze beoordeling plannen om in
de toekomst een dergelijke infrastructuur aan te leggen? Welke
bijdrage kunnen grote faciliteiten voor biomassa, geo­
thermische en zonne-energie naar verwachting leveren aan
systemen voor stadsverwarming en -koeling?
Nederland heeft een lange historie in het gebruik van aardgas.
Hierdoor heeft het gasnet een zeer uitgebreide dekking. Een
grootschalige transitie van een aardgasnetwerk naar een warmte
netwerk wordt niet voorzien. Toch zijn er lokaal warmtenetwerken.

Voor geothermie worden eerste demonstratieprojecten uitgevoerd.
Zo wordt bijvoorbeeld in Den Haag een project uitgevoerd om
hernieuwbare warmte uit geothermie toe te passen in de gebouwde
omgeving. Als dit slaagt kunnen er de komende jaren meer
projecten volgen.
Bij de ontwikkeling van nieuwe woonwijken, bedrijventerreinen en
glastuinbouwgebieden wordt nadrukkelijk gekeken welke rol een
(duurzaam) warmtenetwerk kan hebben. Vaak is dit ook in
combinatie met bio-energie of warmtekoudeoplag.

Kleine netwerken
Er is groei in de kleine netwerken, waarbij een cluster woningen is
voorzien van een collectieve warmtepomp of zonneboiler. Hier
wordt met name een groei verwacht in de nieuwbouw en renovatie.
Het gebruik van duurzame koude door warmtekoudeopslag in
aquifers is wijd verbreid in Nederland. Ongeveer de helft van de
nieuwe grote kantoren wordt voorzien van deze technologie,
waarmee Nederland wereldwijd koploper is.

Grootschalige warmtenetwerken
Bij de aanwezige grootschalige netten is de bron meestal warmte uit
elektriciteitsproductie of afvalverbranding. Onder druk van
gemeenten zoeken de exploitanten naar mogelijkheden om deze
netten te verduurzamen door bijvoorbeeld het gebruik van warmte
uit biomassa of geothermie.

55 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.2.10	Biobrandstoffen en andere vloeibare

biomassa - duurzaamheidscriteria en
controle op de naleving (artikelen 17
t/m 21 van Richtlijn 2009/28/EG)
(a) Hoe worden de duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen
en vloeibare biomassa op nationaal niveau ten uitvoer gelegd?
(Is er wetgeving gepland voor de tenuitvoerlegging? Hoe wordt
dit institutioneel geregeld?)
In de Wm ontbreekt tot dusver een artikel waarmee duurzaamheidseisen in het algemeen van een bepaald product kunnen worden
gesteld. Bij een aantal onderwerpen worden de duurzaamheids­
aspecten thans wel meegewogen (ketenbenadering bij afvalstoffen,
ecologisch ontwerp e.d.).
Een wetsvoorstel voor aanpassing van de Wm voorziet in een
regeling waarmee duurzaamheidseisen aan biobrandstoffen en
vloeibare biomassa gesteld kunnen worden.

De kwantitatieve eisen voor de inzet van hernieuwbare energie als
transportbrandstof, alsmede de duurzaamheidsaspecten, zullen een
plaats krijgen in het Besluit biobrandstoffen wegverkeer 2007 en de
daarop gebaseerde ministeriële regelingen.
Nog nader wordt bezien op welke manier de uitvoeringsorganisatie
vorm gegeven kan worden. Belangrijkste taak zal zijn de controle
op de door de bedrijven - in het kader van de implementatie van
de betreffende richtlijnen - ingediende rapportages en de voor­
bereiding van de Nederlandse rapportages aan de Europese
Commissie. Tot het bestaan van deze uitvoeringsorganisatie blijft
de taak van uitvoering bij de VROM inspectie liggen.
(b) Hoe wordt gewaarborgd dat biobrandstoffen en vloeibare
biomassa die meetellen in de nationale streefcijfers voor
hernieuwbare energie, in nationale verplichtingen voor
hernieuwbare energie en/of in aanmerking komen voor
financiële steun, voldoen aan de duurzaamheidscriteria van
artikel 17, leden 2 t/m 5, van Richtlijn 2009/28/EG? (Is er een
nationale instelling of instantie verantwoordelijk voor
monitoring en controle op de naleving van de criteria?)

56 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Er komt een onafhankelijke audit, georganiseerd en opgezet door
het bedrijfsleven. Deze ziet toe op de naleving. Verder is een
certificeringssysteem gepland. De Richtlijn voor hernieuwbare
energie is hierbij bindend. De overheid ondersteunt de ont­
wikkeling van het certificeringssysteem dat de duurzaamheidseisen
borgt. De normen NTA8080/8081 en de CEN normen leveren input
voor de certificering, waarbij de Nederlandse normen getoetst
worden aan de Richtlijn voor hernieuwbare energie.
Voor biobrandstoffen voor transport is het Ministerie van VROM
verantwoordelijk. Voor biomassa voor elektriciteit en warmte is het
Ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk.
(c) Als een nationale autoriteit of een nationaal orgaan erop zal
toezien dat aan de criteria wordt voldaan, bestaat deze of dit
al? Gelieve een beschrijving te geven indien dat het geval is.
Als een dergelijk orgaan nog niet bestaat, wanneer wordt dit
dan in het leven geroepen?
De instantie zal conform implementatietraject in de loop van 2010
operationeel zijn.
(d) Gelieve informatie te verstrekken over het bestaan van
nationale wetgeving inzake ruimtelijke ordening en kadaster
voor de controle op de naleving van artikel 17, leden 3 t/m 5,
van Richtlijn 2009/28/EG. Hoe hebben economische actoren
toegang tot deze informatie? (Gelieve informatie te
verstrekken over het bestaan van regels en onderscheid tussen
verschillende grondbestemmingen, zoals gebied voor bio­
diversiteit, beschermd gebied e.d. en over de bevoegde
nationale autoriteit die het kadaster en wijzigingen in de
bestemming bijhoudt.)
Er is geen specifieke wetgeving op het gebied van ruimtelijke
ordening en kadaster in Nederland die betrekking heeft op de
duurzaamheid van gewassen. Er is wel wetgeving die beschermde
gebieden of gebieden met een hoge biodiversiteit aanwijzen. Deze
nationale wetten (bv. natuurbeschermingswet) zijn hoofdzakelijk
gebaseerd op de vogel- en habitatrichtlijn. Zie hiervoor paragraaf
4.2.1.
De in Nederland geproduceerde biomassa betreft met name
residuen (zie paragraaf 4.6). Vanwege de beperkte biomassa
productie wordt het risico voor het niet naleven van artikel 17,
leden 3 t/m 5 laag ingeschat.

(e) Gelieve voor beschermde gebieden informatie te v
erstrekken over de nationale, Europese of internationale regels
op grond waarvan deze als zodanig zijn aangemerkt.

Er is wel wetgeving die beschermde gebieden of gebieden met een
hoge biodiversiteit aanwijzen. Deze nationale wetten (bv.natuur­
beschermingswet) zijn hoofdzakelijk gebaseerd op de vogel- en
habitatrichtlijn. Zie hiervoor paragraaf 4.2.1.
(f) Wat is de procedure voor wijziging van de bestemming van
grond? Wie houdt wijzigingen in de bestemming van grond bij
en meldt deze op nationaal niveau? Hoe vaak wordt het
register met bestemmingsplannen bijgewerkt (maandelijks,
jaarlijks, tweejaarlijks)?
De kaderwet voor ruimtelijke ordening is de Wet ruimtelijke
ordening. Hierin staan op nationaal niveau landschappen en
gebieden aangewezen. Verder is de ruimtelijke ordening hoofd­
zakelijk de verantwoordelijkheid van lokale overheden en wordt
door middel van bestemmingsplannen vormgegeven. Wijzigingen
in bestemmingsplannen worden door de lokale autoriteiten
doorgevoerd, met inachtneming van regionale en nationale kaders,
zoals bijvoorbeeld beschermde gebieden. Het register wordt bij elke
aanpassing bijgewerkt. Zie ook paragraaf 4.2.1.
(g) Hoe wordt de naleving van goede milieupraktijken in de
landbouw en andere milieuvoorwaarden (die vereist zijn op
grond van artikel 17, lid 6, van Richtlijn 2009/28/EG) op
nationaal niveau gewaarborgd en gecontroleerd?
De handhaving van milieuzaken in de landbouw wordt nationaal
gewaarborgd. De VROM-inspectie verzorgd de handhaving en
naleving van de milieuregelgeving. De Algemene Inspectiedienst
een onderdeel van het Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit zorgt ervoor dat regels op het gebied van voedselveiligheid, dierenwelzijn en milieu worden nageleefd.
(h) Bent u voornemens een bijdrage te leveren aan het
opzetten van een of meerdere vrijwillige certificatieregelingen
voor duurzaamheid van biobrandstoffen en vloeibare
­biomassa zoals beschreven in de tweede alinea van artikel 18,
lid 4, van Richtlijn 2009/28/EG? Hoe wilt u dat bewerkstelligen?
Ja, de certificering is voor en door het bedrijfsleven, maar de
overheid gaat hen helpen bij het opzetten daarvan. De norm is de
onafhankelijke audit. Het ontwikkelen van de certificering wordt
gesteund door inhoudelijke medewerking en een financiële steun
van € 200.000.

57 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.3	Steunregelingen ter bevordering
van het gebruik van energie uit
hernieuwbare bronnen voor
elektriciteit die worden toegepast
door de lidstaat of een groep
lidstaten
Voor de stimulering van het gebruik van hernieuwbare elektriciteit
worden in deze paragraaf de volgende regelingen genoemd;

Stimuleringsregeling Duurzame
Energieproductie (SDE)
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
De SDE is een exploitatiesubsidie voor de productie van hernieuwbare elektriciteit en hernieuwbaar gas. De SDE is in 2008 gestart met
de openstelling van verschillende subsidiecategorieën.

Basisbedrag
1. SDE
2. MEP
3. OVMEP
4. MIA/Vamil
5. EIA
6. Regeling Groen beleggen
7. Innovatieagenda energie
8. Technologieontwikkeling: EOS, ERA-NET en SET
9. Stimulering bij- en meestook van biomassa in kolencentrales

De SDE biedt langjarige financiële zekerheid door het afdekken van
de onrendabele top van projecten. Voor het bepalen van de on­rendabele top wordt een basisbedrag opgenomen in de beschikking
tot subsidieverlening. Dit is de gemiddelde kostprijs van de
hernieuwbare energie-optie, oftewel de som van investerings- en
exploitatiekosten, plus een redelijke winstmarge, gedeeld door de
te verwachten hoeveelheid geproduceerde duurzame energie.

Subsidie
De subsidie is het verschil tussen het basisbedrag en de energieprijs.
De energieprijs wordt na afloop van ieder kalenderjaar over het
voorgaande jaar vastgesteld. De energieprijs kan per categorie
verschillen. Naast de energieprijs kunnen nog andere factoren
worden meegenomen die relevant zijn voor de prijs die de
producent krijgt. De energieprijs inclusief overige factoren wordt
het correctiebedrag genoemd. Omdat het correctiebedrag elk jaar
kan verschillen, ontvangt de producent per geproduceerde
energie-eenheid per kalenderjaar een ander subsidiebedrag.

Basisenergieprijs
Naast het basisbedrag geldt ook een basisenergieprijs. In geval van
elektriciteit bedraagt de basiselektriciteitsprijs 2/3 van de verwachte
langjarig gemiddelde elektriciteitsprijs. De subsidie wordt hiermee
gemaximeerd; de maximale subsidie per geproduceerde energieeenheid kan niet meer bedragen dan het verschil tussen basisbedrag
en basisenergieprijs.

58 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

euro/MWh
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10

Maximering subsidie
De hoogte van de subsidie wordt ook gemaximeerd door in de
beschikking tot subsidieverlening per kalenderjaar een maximum
hoeveelheid te subsidiëren hernieuwbare energie op te nemen. Dit
wordt uitgedrukt in het maximaal aantal MWh of Nm3 per jaar
waarover subsidie kan worden verkregen.

Aanvraag subsidie en verdeling middelen
Subsidie kan worden aangevraagd wanneer hiervoor een subsidie­
categorie is opengesteld. Subsidiebudget kan worden verdeeld op
volgorde van binnenkomst of op ‘volgorde van rangschikking’.
Volgorde van rangschikking kan zijn op basis van verschillende
tendercriteria, zoals bijvoorbeeld prijs (een aanvrager geeft dan zelf
het basisbedrag op).

Basisbedrag
Basiselektriciteitsprijs
Het correctiebedrag
Subsidie
Extra verlies voor de producent
Extra winst voor de producent
	De verwachte langjarig gemiddelde
elektriciteitsprijs. De basis
elektriciteitsprijs is hier 2/3 van.

Tot op heden wordt voor de meeste categorieën het subsidiebudget
verdeeld op volgorde van binnenkomst. Voor de categorie Wind op
Zee (openstelling januari-februari 2010) is als verdeelmechanisme
de ‘volgorde van rangschikking’ gepubliceerd.

59 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Jaar

15

14

13

12

11

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?

De SDE is een vrijwillige regeling.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)
De regeling valt onder verantwoordelijkheid van EZ en wordt
uitgevoerd door Agentschap NL.
Toezichthoudende autoriteit is de Auditdienst EZ.
Voor hernieuwbare elektriciteit moeten Garanties van Oorsprong
worden afgegeven. De verantwoordelijkheid voor de afgifte van
Garanties van Oorsprong ligt bij CertiQ; zij verstrekken deze
informatie aan Agentschap NL.
Voor hernieuwbaar gas is er nog geen wettelijk certificerings­
systeem. Hierbij dient de producent de productie zelf door te geven;
wel zijn hierbij eisen gesteld aan de bemetering en het toezicht
hierop. Sinds juli 2009 is er een vrijwillig systeem voor Garanties
van Oorsprong voor groen gas operationeel. Deze groen gas
certificaten worden verstrekt door Vertogas.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?

Huidige bekostiging SDE
De SDE wordt bekostigd uit de rijksbegroting en valt onder
verantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische Zaken.
In januari 2010 is een budget gepubliceerd van 2,1 miljard euro voor
verschillende categorieën in deze regeling. Het betreft een
reservering voor de uitkering van subsidies in de komende 12-15 jaar
voor projecten die in 2010 een subsidie beschikking zullen
ontvangen.
Daarnaast is eind 2009 een budget van 5,3 miljard euro
gepubliceerd voor de projecten onder de subsidiecategorie wind op
zee, en 1,3 miljard euro voor projecten onder de subsidiecategorie
wind op land en in water, die eveneens in 2010 een subsidie­
beschikking ontvangen.
Merk op dat het beschikte budget een maximale reservering is,
gebaseerd op het verschil tussen basisbedrag en basisenergieprijs en
het productiemaximum in de beschikking. Het uit te keren budget
zal kleiner zijn, omdat deze afhankelijk is van daadwerkelijke
productie en de energieprijs.

Aangekondigde bekostiging SDE: Opslag op
elektriciteitstarief
In het aanvullend beleidsakkoord (maart 2009) heeft het kabinet
uitgesproken: “Om een schone en zuinige energievoorziening voor
de toekomst veilig te stellen, zal de SDE in zijn huidige vorm blijven
bestaan, maar zal deze ruimer en robuuster worden gefinancierd uit
een opslag op het elektriciteitstarief.” Voorbereiding en eventuele
invoering van de in het aanvullend beleidsakkoord afgeproken
opslag is – gegeven de demissionaire status van het kabinet
Balkenende IV – aan een volgend kabinet.
(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

Beschikte projecten
Producenten die beschikken over een SDE-subsidieverlening
hebben voor lange tijd (12-15 jaar) zekerheid over de inkomsten van
hun project. Het subsidiebedrag kan per jaar weliswaar verschillen,
maar daar tegenover staat een lagere of hogere energieprijs.
Ondernemers zijn wel afhankelijk van de subsidiecategorieën die
opengesteld worden, de eisen die hierbij aan de productie-installatie worden gesteld, het budget dat hierbij gepubliceerd wordt en de
hoeveelheid concurrentie van andere projecten bij de verdeling van
het budget. Op voorhand staat niet vast of een project gesubsidieerd
kan worden of niet. Voor deze systematiek is gekozen om de
regeling vanuit financieel oogpunt beheersbaar te houden en
daardoor langdurig als instrument toe te kunnen passen. Dit in
tegenstelling tot de MEP, waarvan de SDE de opvolger is, die een
open einde karakter kende.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?

Algemene Maatregel van Bestuur en MR
De systematiek van de SDE is vastgelegd in een Algemene Maatregel
van Bestuur (AMvB). Daarbij is er een Ministeriële Algemene
Uitvoeringsregeling, waarin een aantal zaken uit de AMvB
praktische invulling hebben gekregen. Jaarlijks worden bij MR
nieuwe subsidiecategorieën opengesteld met daarbij horende
basis(energie)bedragen.

Advies basisbedragen
Jaarlijks vraagt het Ministerie van Economische Zaken aan ECN
advies over de basisbedragen voor hernieuwbare elektriciteit en
groen gas. Dit advies komt tot stand na consultatie van een
conceptadvies met de markt. De zaken die uit de marktconsultatie
naar voren zijn gekomen, met een reactie daarop van ECN/KEMA,
worden vastgelegd in een consultatiedocument dat in een later
stadium gepubliceerd wordt.

60 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Vaststelling subsidiecategorieën (incl. basisbedragen)
De Minister van Economische Zaken bepaalt jaarlijks de invulling
van de subsidiecategorieën (incl. de basisbedragen). Bij de
totstandkoming hiervan is overleg gevoerd met de Tweede Kamer.

Optimalisatie regeling

Open te stellen
vermogen 2010

2011 (indicatief)

Totaal 2009-2011

Biomassa gas
Zon-pv klein
Zon-pv groot
Elektriciteit RWZI, AWZI en stortgas
Biogasproductie RWZI, AWZI en stortgas
AVI’s
Waterkracht
Wind op zee
Totaal

De verwachte effecten van de SDE voor de energieproductie zijn in
onderstaande tabel weergegeven.

Verwachte
realisatie tot en
met 2009

Biomassa elektriciteit

(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?

MW

2.070

542

355-500

367-517

1.265-1.559

GWh

4.554

1.580

1.100

1.137

3.818

MW

190

70

30-38

30-38

130-146

GWh

1.520

556

240-304

240-304

1.039-1.164

MW

18

31

16-22

16-22

63-75

GWh

144

250

128-176

128-176

506-602

MW

93

38

20

25

83

GWh

79

33

17

21

71

MW

-

11

5

5

21

GWh

-

9

4

4

18

MW

30

0

9

5

14

GWh

240

0

72

40

112

MW

10

0.3

13

5

18

GWh

80

2

104

40

146

MW

160

127

86

0

213

GWh

621

492

337

0

829

MW

-

0

14-31

0

14-31

GWh

-

0.1

52-118

0

52-118

0

9508

Categorie
Wind op land

Ja. Omdat de bedragen per technologie verschillend kunnen zijn
(zoals het basisbedrag of correctiebedrag) kan ook de steun per
categorie verschillen.

Vermogen
gecommuniceerd
in 2008

Ten opzichte van de eerste openstelling van de regeling zijn
bijvoorbeeld een aantal optimalisaties;
• Een stimulering van de productie van warmte uit Bio-warmtekracht-koppeling (door een verhoogde prijs voor de elektriciteit
bij nuttig gebruik warmte).
• Een vergroot aantal subsidiabele biomassa stromen door
aanpassingen in subsidiecategorieën en Nederlandse Technische
Afspraken.
• Een publicatie van rekensystematieken om daarmee meer
zekerheid te bieden.
• Een subsidiecategorie voor Wind Near Shore en grotere
windturbines.

(g) Is de steun per technologie verschillend?

MW

450

0

9508

GWh

1.643

0

3.776

0

3.776

MW

3.021

819

1.504-1.688

459-630

2.783-3.137

GWh

8.880

2.922

5.855-6.107

1.634-1.785

10.420-10.424

8 Naar alle waarschijnlijkheid is op basis van voorlopige resultaten van de huidige tender een bijstelling naar 750 MW verwacht.

61 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?
In de aanwijzingsregeling voor subsidiecategorieën kunnen eisen
worden gesteld aan energie-efficiëntie. In geval van AVI’s geldt een
ander basisbedrag afhankelijk van het maandrendement van de
installatie. Vanaf 2009 geldt voor bepaalde categorieën biomassaprojecten dat afhankelijk van de warmtebenutting er een hoger
basisbedrag van toepassing is.
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?

het MSK zijn vastgelegd in de Communautaire richtsnoeren inzake
staatssteun voor milieubescherming (2008/C 82/01).
De MSK-toets is voor projecten nodig als voor het project met
SDE-subsidie, naast Energie Investeringsaftrek (EIA) en de Regeling
Groenprojecten, ook nog andere vormen van overheidssteun
ontvangt of gaat ontvangen.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

Het is een bestaande maatregel. Het Besluit stimulering duurzame
energieproductie is een Algemene Maatregel van Bestuur. Het basis
voor het besluit is genomen op basis van de Kaderwet EZ-subsidies.

Specifieke vragen voor premiebetalingen voor
teruglevering:

(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?

(a) Wat zijn de voorwaarden voor de premiebetaling?

Niet van toepassing.

Op hoofdlijnen zijn de voorwaarden voor premiebetaling;
• de producent dient te beschikken over een subsidiebeschikking;
• de energieprijs dient lager te zijn dan het basisbedrag;
• de productie dient aangetoond te worden:
– Voor hernieuwbare elektriciteit dienen garanties van oorsprong afgegeven te zijn, voor elektriciteit op basis van
warmtekrachtkoppeling certificaten. Garanties van Oorsprong
voor elektriciteit en wkk worden in Nederland verstrekt door
CertiQ.
–	Voor hernieuwbaar gas is er nog geen wettelijk certificeringssysteem. Hierbij dient de producent de productie zelf door te
geven; wel zijn hierbij eisen gesteld aan de bemetering en het
toezicht hierop. Sinds juli 2009 is er een vrijwillig systeem voor
Garanties van Oorsprong voor groen gas operationeel. Deze
groen gas certificaten worden verstrekt door Vertogas.

(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?
De regeling is gestart in 2008. Er is geen einddatum voorzien.
Jaarlijks wordt de regeling voor een bepaald aantal maanden
geopend. Deze periode van openstelling kan per categorie en per
jaar verschillen.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?
Dit is afhankelijk van de subsidiecategorie. In 2010 zijn bijvoorbeeld
bij de categorieën zon-PV en biomassa grenzen gesteld aan de
omvang van het project.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?

Toegestane combinaties
Projecten kunnen in aanmerking komen voor SDE in combinatie
met steunmaatregelen als EIA, regeling groen beleggen en MIA/
VAMIL. Niet toegestaan is een combinatie van SDE met MEP of
OVMEP.

(b) Geldt er een maximale totale hoeveelheid geproduceerde
elektriciteit per jaar of geïnstalleerde capaciteit voor de
premie?
Ja, in de beschikking tot subsidieverlening is de maximale hoeveelheid geproduceerde elektriciteit die per kalenderjaar gesubsidieerd
wordt opgenomen. Daarnaast kan nog een maximale hoeveelheid
te subsidiëren elektriciteit over de looptijd van het project worden
opgenomen, wanneer dit nodig is om te voldoen aan het milieusteunkader (MSK).

Milieusteunkader
In verband met mogelijke overstimulering is het verplicht om
projecten aan het Europese Milieusteunkader (MSK) te toetsen. In
de kaderregeling is bepaald hoeveel financiële steun aan projecten
op het gebied van milieubescherming is toegestaan. De regels van
62 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(e) Is er een minimum- en een maximumpremie? Gelieve deze
te vermelden.

(c) Is het een alternatief voor vaste tarieven?

Ja.
(d) Is de regeling bedoeld voor een specifieke technologie? Wat
zijn de premieniveaus per technologie?

basisbedrag

basisenergieprijs

Elk jaar worden verschillende categorieën aangewezen. Categorieën
voor 2010 zijn:

Hernieuwbare elektriciteit:

EUR /kWh

EUR /kWh

wind op land < 6MW

0,12

0,049

wind op land >= 6 MW

0,12

0,050

– 1-15 kWp

0,474

0,202

– 15-100 kWp

0,430

0,053

Afvalverbranding

0,114-0,137

0,090

Stortgas, AWZI, RWZI

0,059

0,044

zon-pv :

biomassa :

De minimumpremie is nul. Het maximum verschilt per categorie.
De regeling zelf (AMvB) schrijft geen absoluut maximum voor.
De grootste maximum vergoedingen bij de categorieën 2010 zijn
gereserveerd voor zon-pV.
Als voorbeeld:
Voor de categorie groter dan 0,6 kWp en kleiner of gelijk aan 15 kWp
is het basisbedrag € 0,474 per kWh en een basiselektriciteitsprijs van
€ 0,202 per kWh. De maximale subsidie bedraagt dus € 0,272 per
kWh (=0,474-0,202). Of dit in de praktijk ook uitbetaald zal worden,
is afhankelijk van de energieprijs.
Voor de categorie groter dan 15 kWp en kleiner of gelijk aan 100 kWp
is het basisbedrag EUR 0,43 per kWh en een basiselektriciteitsprijs
van € 0,053 per kWh. De maximale subsidie bedraagt dus € 0,377 per
kWh (=0,43-0,053). Of dit in de praktijk ook uitbetaald zal worden,
is afhankelijk van de energieprijs.
(f) Hoe lang wordt de premieprijs gegarandeerd?
Dit verschilt per categorie. Bij de categorieën in 2010 is dit 12 of 15
jaar.
(g) Is in de regeling een aanpassing van de tarieven voorzien?

– co-vergisting van dierlijke mest en
thermische conversie (≤10 MW)

0.165-0.193

0,044

– vergisting GFT

0,129-0,149 0,044

– overige vergisting

0,158

0,044

– thermische conversie (≤10 MW)

0,151-0,176

0,044

– verbranding thermische conversie
(10-50 MW)

0,115-0,156

0,044

Voor een project met een subsidieverlening veranderen het
basisbedrag en de basisenergieprijs niet. Wel verandert het jaarlijkse
correctiebedrag, dat afhankelijk is van de energieprijs. Bij openstelling van een nieuwe subsidiecategorieën worden de basisbedragen
en basisenergiebedragen wel geactualiseerd. ECN brengt hierover
advies uit aan EZ.

Waterkracht :
– valhoogte < 5 mtr

0,123

0,044

– valhoogte > 5 mtr

0,072

0,044

Hernieuwbaar gas:

€/m3

€/m3

Stortgas, AWZI, RWZI

0,218

0,147

– GFT vergisting

0,465

0,147

– co-vergisting van dierlijke mest

0,635

0,147

– overige vergisting

0,583

0,147

biomassa :

In 2009 is een subsidiecategorie opengesteld voor hernieuwbare
elektriciteit uit wind op zee. Daarnaast is een subsidiecategorie
opengesteld voor hernieuwbare elektriciteit uit wind op land en in
water. Ook deze categorieën worden in 2010 afgehandeld.

63 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Milieukwaliteit Electriciteitsproductie
(MEP)
Financiële steun
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
De subsidieregeling MEP is een exploitatiesubsidie om de milieu­
kwaliteit van de Nederlandse elektriciteitsproductie te verbeteren.
De regeling is in 2003 geopend en in 2006 gesloten. De MEPsubsidie is een vaste subsidietarief per geproduceerde kWh en geldt
voor een periode van 10 jaar. De uitzondering op deze regel zijn de
wkk-installaties, voor deze installaties gold een jaarlijkse subsidieregeling. Hoewel de subsidieregeling is gesloten, lopen de subsidie­
betalingen door tot voor alle projecten die een subsidieverlening
hebben gekregen de subsidietermijn is verstreken.

(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

Producenten die beschikken over een MEP-subsidie hebben voor 10
jaar zekerheid op een vaste bijdrage per geproduceerde kWh (geldt
niet voor wkk). De MEP is in 2006 gestopt en in 2008 opgevolgd
door de SDE. Er worden geen nieuwe MEP-subsidies meer verstrekt.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
Uitgangspunt bij de MEP is dat de subsidie per kWh voor 10 jaar is
vastgelegd. De hoogte van de subsidie is wel afhankelijk van de
periode waarin de aanvraag om subsidie is gedaan. De regeling is
gesloten en wordt daarom niet meer herzien.
(g) Is de steun per technologie verschillend?

(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?
MEP is een vrijwillige regeling.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)

Ja. De tarieven werden aangepast op basis van ramingen van de
onrendabele top en energieprijs. Omdat de onrendabele top voor
verschillende technologieën verschillend is, resulteerde dit in
verschillende tarieven.
(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?

De regeling valt onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van
Economische Zaken. De uitvoering van de regeling lag bij EnerQ,
dochteronderneming van Tennet (beheerder hoogspanningsnet).
Vanaf 1 januari 2009 is de uitvoering overgenomen door Agentschap
NL, agentschap van het Ministerie van Economische Zaken.
Alleen productie waarvoor garantie van oorsprong wordt afgegeven
(certificaten in het geval van wkk) komen voor subsidie in aan­
merking. De verantwoordelijkheid voor de uitgifte van garanties
van oorsprong ligt bij CertiQ, eveneens dochteronderneming van
Tennet.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke begrotings /financieringmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
De MEP wordt bekostigd uit de rijksbegroting en valt onder
verantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische Zaken.

De verwachte effecten voor de energieproductie zijn geïntegreerd
met andere maatregelen opgenomen in de totaalramingen van ECN
zoals weergegeven in hoofdstuk 3 en 5 van dit document.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?
Momenteel ontvangen de volgende categorieën nog steun uit de
MEP: wind op land, wind op zee, biomassa (inclusief afval), zon-pv
en waterkracht. Uit deze categorieën gelden er alleen rendementseisen voor elektriciteit uit afvalverbranding.
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?
De MEP is een bestaande maatregel, echter kunnen er geen nieuwe
aanvragen meer ingediend worden. De MEP valt onder de
Elektriciteitswet 1998.

64 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?

(b) Geldt er een maximale totale hoeveelheid geproduceerde
elektriciteit per jaar of geïnstalleerde capaciteit voor de
premie?

Het is een gesloten regeling.
(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?
1 juli 2003 tot 18 augustus 2006.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?
Nee. Omvang kan wel effect hebben op het subsidietarief.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?
MEP kan gecombineerd worden met EIA en Groenfinanciering.
Indien er sprake is van andere steunmaatregelen dan wordt een
milieusteunkadertoets uitgevoerd en indien nodig gekort.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

Specifieke vragen voor premiebetalingen voor
teruglevering:

De capaciteit van de productie-installatie is vastgelegd in de
subsidieverlening. Voor wind op land geldt aanvullend dat de
maximale productie over de looptijd van het project is begrensd
(18.000 of 20.000 vollasturen). Aanvankelijk kende de regeling geen
jaarmaximum. Vanaf ­december 2006 is met terugwerkende kracht
aan de beschikkingen een maximaal aantal subsidiabele vollasturen
toegevoegd. Het effect van deze maatregel is echter beperkt.
(c) Is het een alternatief voor vaste tarieven?
Deze regeling kent vaste tarieven.
(d) Is de regeling bedoeld voor een specifieke technologie? Wat
zijn de premieniveaus per technologie?
De maximale MEP subsidie op hernieuwbare energie bedraagt
€ 0,097 per kWh (o.a. zon-pv, wind op zee en waterkracht).
(e) Is er een minimum- en een maximumpremie? Gelieve deze
te vermelden.
Het maximale tarief bedraagt € 0,097 per kWh. Voor een project
kunnen meerdere tarieven van toepassing zijn:
• Bij afvalverbranding afhankelijk van het maandrendement van de
installatie (deze wordt hoger bij meer warmtebenutting);
• Bij biomassa is het tarief afhankelijk van de brandstofsoort en
toegepaste technologie (bijvoorbeeld vergassing).

(a) Wat zijn de voorwaarden voor de premiebetaling?
(f) Hoe lang wordt de premieprijs gegarandeerd?
Producent dient een MEP subsidieverlening te hebben.
Productie dient aangetoond te worden met garanties van
oorsprong.

10 jaar.
(g) Is in de regeling een aanpassing van de tarieven voorzien?
Nee.

65 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Subsidieregeling vergistingsinstallaties
(OVMEP)
Financiële steun
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
De subsidieregeling vergistingsinstallaties OVMEP is een overgangsregeling voor producenten van hernieuwbare elektriciteit door
vergistings­installaties. De regeling werd ingesteld kort na het
stopzetten van de MEP in augustus 2006 om vergevorderde
investeringsplannen in met name vergistingsinstallaties van
voornamelijk kleine agrarische ondernemers alsnog een kans op
realisatie te geven.
De vergevorderde investeringsplannen hielden verband met onder
meer het feit dat het EU beleid terzake van de afzet van het restant
als meststof naar co-vergisting van mest met andere bijproducten
en van de afzet van het digestaat van het vergisten van maïs als
mestproduct recent had versoepeld. Met deze regeling werd alsnog
subsidie verleend aan deze specifieke groep kleine ondernemers.
De OVMEP biedt eveneens als de MEP een vast subsidietarief voor de
periode van 10 jaar. Een verschil is wel dat in de subsidieverlening
een maximum is gesteld aan de hoeveelheid kWh die per jaar voor
subsidie in aanmerking komen. Daarnaast is in de subsidieregeling
een budgetplafond opgenomen, deze bedroeg EUR 326 miljoen.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?

(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

Producenten die beschikken over een OVMEP-subsidie hebben voor
10 jaar zekerheid op een vaste bijdrage per geproduceerde kWh.
De subsidieregeling was eenmalig. Het was een overgangsregeling
tussen MEP en SDE voor een specifieke doelgroep.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De subsidieregeling was eenmalig.
(g) Is de steun per technologie verschillend?
Subsidie werd alleen verstrekt aan vergistingsinstallaties op basis
van dierlijke mest. Hierin is geen verdere differentiatie naar
techniek.
(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?
De verwachte effecten voor de energieproductie zijn geïntegreerd
met andere maatregelen opgenomen in de totaalramingen van ECN
zoals weergegeven in hoofdstuk 3 en 5 van dit document.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?

OVMEP is een vrijwillige regeling.
Nee.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)
De regeling valt onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van
Economische Zaken en wordt uitgevoerd door Agentschap NL,
agentschap van het Ministerie van Economische Zaken. Alleen
productie waarvoor garantie van oorsprong wordt afgegeven komen
voor subsidie in aanmerking. De verantwoordelijkheid voor de
uitgifte van garanties van oorsprong ligt bij CertiQ, dochter­
onderneming van Tennet.

(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?
Er kunnen geen nieuwe subsidies aangevraagd worden. De regeling
valt onder de Kaderwet EZ-subsidies.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Niet van toepassing.

(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
De OVMEP wordt bekostigd uit de rijksbegroting en valt onder
verantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische Zaken.

(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?
Aanvragen konden worden ingediend in de periode van 19
december 2006 tot 29 mei 2007.

66 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?

(b) Geldt er een maximale totale hoeveelheid geproduceerde
elektriciteit per jaar of geïnstalleerde capaciteit voor de
premie?

Nee.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?
OVMEP kan gecombineerd worden met EIA en Groenfinanciering.
Indien er sprake is van andere steunmaatregelen dan wordt een
milieusteunkadertoets uitgevoerd en indien nodig gekort.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

Specifieke vragen voor premiebetalingen voor
teruglevering:

Er geldt een maximale totale hoeveelheid geproduceerde
elektriciteit per jaar die voor subsidie in aanmerking komt.
(c) Is het een alternatief voor vaste tarieven?
De OVMEP heeft een vast subsidietarief.
(d) Is de regeling bedoeld voor een specifieke technologie? Wat
zijn de premieniveaus per technologie?
Ja, voor vergisting op basis van mest en co-substraten. Het subsidietarief bedraagt € 0,097 per kWh.
(e) Is er een minimum- en een maximumpremie? Gelieve deze
te vermelden.
Het tarief bedraagt € 0,097 per kWh.

(a) Wat zijn de voorwaarden voor de premiebetaling?
(f) Hoe lang wordt de premieprijs gegarandeerd?
Producent dient een OVMEP subsidieverlening te hebben.
Productie dient aangetoond te worden met garanties van
oorsprong.

10 jaar.

67 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(g) Is in de regeling een aanpassing van de tarieven voorzien?

(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)

Nee.

Regeling Milieu Investeringsaftrek (MIA)
& Regeling Willekeurige Afschrijvingen
Milieu-investeringen (Vamil)
Financiële steun
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
Het doel van de regeling MIA en de regeling Vamil is het bevorderen
dat ondernemers investeren in specifieke op de Milieulijst
genoemde milieuvriendelijke duurzame bedrijfsmiddelen.
De regelingen vergroten de bekendheid van milieuvriendelijke
bedrijfsmiddelen aanzienlijk en versnellen marktintroductie
aantoonbaar. De MIA en Vamil zijn twee verschillende regelingen,
maar worden gecombineerd gebruikt, omdat beide regelingen
gebruik maken van een gezamenlijke lijst, de zogenaamde
Milieulijst. Deze Milieulijst wordt jaarlijks herzien.
De MIA heeft de mogelijkheid van een extra aftrekmogelijkheid van
de fiscale winst; bovenop de andere fiscale aftrekmogelijkheden
zoals de afschrijving dus. In verband met de crisismaatregelen
kunnen ondernemers die niet tot de visserij, land- of tuinbouw
behoren, in 2010 gebruik maken van 20 procent extra MIA. Voor
MIA is in 2010 een budget van € 113 miljoen beschikbaar.
De Vamil biedt de mogelijkheid een investering op een willekeurig
moment af te schrijven. Dit biedt een rente- en liquiditeitvoordeel.
Het is mogelijk om de totale investering al in het jaar van aanschaf
volledig af te schrijven. Door sneller afschrijven daalt de fiscale
winst. Voor Vamil is in 2010 een budget van € 55 miljoen
beschikbaar.
Voorbeelden van duurzame energie technologieën die ondersteund
worden zijn: investeringen voor elektrisch of hybride vervoer, zeer
zuinige personenauto, vergassingsinstallaties, biomassa­
verwerkings-apparatuur, pyrolyse-installatie voor hergebruik van
afvalstoffen, grondwater-beheerssysteem met duurzame energievoorziening, duurzame energieopwekking en aandrijving voor een
binnenvaartschip, productie-installatie voor microalgen,
vergistingsinstallatie met algenreactor etc.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?

De regelingen MIA en Vamil vallen onder verantwoordelijkheid van
VROM in overeenstemming met Financiën (budgettair kader) en in
overleg met EZ en LNV. Agentschap NL en de Belastingdienst voeren
de MIA en Vamil uit. Agentschap NL verricht de technische controle
van de meldingen. De Belastingdienst controleert de belasting­
aangifte en bepaalt dan of MIA\Vamil mag worden toegepast.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
Met het fiscale instrumentarium wordt via een korting op de
inkomsten en vennootschapsbelasting de middelen beschikbaar
gesteld. De MIA\VAMIL is opgenomen in de jaarlijkse Miljoenennota
van het kabinet. Daarnaast is extra budget vrijgemaakt vanuit de
middelen ter bestrijding van de gevolgen van de kredietcrisis.
(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?
De MIA\VAMIL is opgenomen in de jaarlijkse Miljoenennota van het
kabinet. Voor de regelingen geldt vanaf 2009 dat er sprake is van
begrotingssystematiek, waarbij wordt gestuurd op een meerjarig
evenwicht. Dit is in principe voor een periode van drie jaar. Op deze
manier wordt voorkomen dat een regeling lopende het jaar eerder
sluit vanwege een te grote overschrijding. In het verleden is dit
meerdere keren gebeurt.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De milieulijst wordt jaarlijks vernieuwd. Het bedrijfsleven en/of de
overheid kan een voorstel indienen voor opname van een bepaald
bedrijfsmiddel op de milieulijst. Een milieulijst commissie
beoordeelt deze aanvragen. Agentschap NL legt haar uiteindelijke
voorstel aan het Ministerie van VROM voor.
(g) Is de steun per technologie verschillend?
Ja, de MIA\VAMIL is generiek van opzet. Maar er zijn wel verschillende categorieën mogelijk: afschrijving van 15, 30 of 40 % van de
investeringskosten (naast de reguliere afschrijving en exclusief de
20 % extra MIA voor 2010). Enkele bedrijfsmiddelen zijn afgetopt op
een maximumbedrag.

Vrijwillig.

68 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?

Aangezien het primaire doel van de regeling zich richt op milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen is het exacte effect op energie niet
bekend.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?

geval kan van beide regelingen gebruik worden gemaakt, mits het
bedrijfsmiddel voor beide regelingen apart wordt gemeld. Een
combinatie van MIA en EIA mag niet. Men mag de investering wel
voor EIA èn MIA melden, maar men mag dan slechts één van beide
toepassen.
Als een project alleen van MIA/Vamil gebruik maakt wordt het MSK
niet overschreden. Deelnemers verklaren zelf bij aanvraag dat de
cumulatie van steunregelingen onder het betreffende plafond blijft.
Is dit niet meer het geval dan moet (gedeeltelijk) worden afgezien
van de MIA/vamil-regeling.

Nee
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?
Ja, de wet InkomstenBelasting art 3.31 (Willekeurige afschrijving
milieu en bedrijfsmiddelen) en art. 3.42a. (Milieu-investerings­
aftrek) zijn van toepassing.

(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:

(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Het is een bestaande regeling. Vamil van 1994, MIA vanaf 2000.
(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?
De regeling loopt normaliter jaarlijks door van 1 januari tot
en met 31 december.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?
Minimum: De kosten van één bedrijfsmiddel zijn minimaal € 450 en
investeringen van in totaal minder dan € 2.200 per jaar komen wel
voor Vamil, maar niet voor MIA in aanmerking Maximum: investeringen mogen maximaal € 25 miljoen per bedrijfsmiddel bedragen.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?
Ja in beperkte mate. Subsidieregelingen: Als er bij een andere
subsidieregelingen een investeringssubsidie is ontvangen voor het
desbetreffende bedrijfsmiddel, moet het subsidiebedrag worden
afgetrokken van de aanschaf- of voortbrengingskosten. Andere
fiscale regelingen: Het kan voorkomen dat een investering
betrekking heeft op een (onderdeel van een) bedrijfsmiddel dat
zowel in aanmerking komt voor de EIA als voor de Vamil. In dat

(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)
Belastingvermindering.
(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?
Een ondernemer die in Nederland belastingplichtig is voor
inkomsten- of vennootschapsbelasting en voor eigen rekening
feitelijk een onderneming drijft kan profiteren van de MIA/Vamil.
Er moet dan wel worden geïnvesteerd in een bedrijfsmiddel dat
voldoet aan de eisen van de Milieulijst.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?
De regeling loopt normaliter jaarlijks door van 1 januari tot en met
31 december.

69 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Energie Investeringsaftrek (EIA)
Financiële steun
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
De Energie-investeringsaftrek is bedoeld voor ondernemers die
willen investeren in energiebesparende technieken en de
toepassing van hernieuwbare energie in hun onderneming.
Ondernemers verkrijgen door hun investering een fiscaal voordeel.
De EIA is generiek van opzet. Dat wil zeggen dat de in de brochure
omschreven bedrijfsmiddelen voldoen aan een bepaalde
besparings- of rendementseis. Uitzondering hierop is een aantal
bedrijfsmiddelen dat niet voldoet aan de gestelde norm, maar dat
wel het best beschikbare alternatief op de markt is. De bedrijfs­
middelen of delen van bedrijfsmiddelen die in aanmerking komen
staan vermeld op de Energielijst van de EIA. Deze lijst wordt jaarlijks
vernieuwd.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?
Vrijwillig.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)
De Energie-investeringsaftrek (EIA) is een fiscale regeling van de
Ministeries van Financiën en Economische Zaken. Agentschap NL en
de Belastingdienst voeren de EIA uit. Dreigt overschrijding van het
voor EIA beschikbare budget, dan kan de Minister van Financiën de
regeling beperken of buiten werking stellen. Dit wordt dan onder
meer in de Staatscourant gepubliceerd.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
Via het fiscale instrumentarium wordt via een korting op de
inkomsten en vennootschapsbelasting de begroting /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld. De EIA is opgenomen in de meer­
jarenbegroting door het Ministerie van Financiën.

(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

De EIA is opgenomen in de meerjarenbegroting door het Ministerie
van Financiën.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De energielijst wordt jaarlijks vernieuwd. Het bedrijfsleven en/of de
overheid kan een voorstel indienen voor opname van een bepaald
bedrijfsmiddel op de energielijst. Een energielijst commissie
beoordeeld deze aanvragen.
(g) Is de steun per technologie verschillend?
Nee, de EIA is generiek van opzet. Naast de gebruikelijke afschrijving
kan 44 % van de investeringskosten worden afgetrokken van de
fiscale winst. Er hoeft dus minder inkomsten- of vennootschaps­
belasting te worden betaald. Enkele bedrijfsmiddelen zijn afgetopt
op een maximumbedrag.
(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?
Effect van de EIA voor 2008: Ondernemers meldden voor ruim
€ 1,4 miljard aan investeringen. De energiebesparing die met deze
investeringen werd bereikt, wordt ingeschat op 32 PJ.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?
Ja. Bedrijfsmiddelen die doelmatig gebruik maken van energie
bevorderen en voldoen aan bepaalde energieprestatie-eisen komen
in aanmerking voor EIA. Een energieprestatie-eis is bijvoorbeeld
een besparingsnorm per geïnvesteerde euro of een rendementseis.
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?
Ja, de wet InkomstenBelasting art 342 (EIA) is van toepassing.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Het is een bestaande regeling.

70 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?

De regeling loopt normaliter jaarlijks door van 1 januari tot
en met 31 december.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?
Minimum: De kosten van één bedrijfsmiddel moeten minimaal
€ 450 bedragen en het totale bedrag aan energie-investeringen
moet per kalenderjaar ten minste € 2.200 zijn. Maximum: In één
kalenderjaar wordt per onderneming over ten hoogste € 113 miljoen
aan energie-investeringen EIA verleend. Dit betekent dat bij een
bedrag aan energie-investeringen van bijvoorbeeld € 150 miljoen in
één kalenderjaar, de EIA 44 % van € 113 miljoen bedraagt. Over het
resterende bedrag wordt geen EIA verleend.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?
Ja in beperkte mate. Subsidieregelingen: Als er bij een andere
subsidieregelingen een investeringssubsidie is ontvangen voor het
desbetreffende bedrijfsmiddel, moet het subsidiebedrag worden
afgetrokken van de aanschaf- of voortbrengingskosten. Andere
fiscale regelingen: Het kan voorkomen dat een investering
betrekking heeft op een (onderdeel van een) bedrijfsmiddel dat
zowel in aanmerking komt voor de EIA als voor de Vamil. In dat
geval kan van beide regelingen gebruik worden gemaakt, mits het
bedrijfsmiddel voor beide regelingen apart wordt gemeld.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:
(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)
Belastingvermindering.
(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?
Een ondernemer die in Nederland belastingplichtig is voor
inkomsten- of vennootschapsbelasting en voor eigen rekening
feitelijk een onderneming drijft kan profiteren van de EIA. Er moet
dan wel worden geïnvesteerd in een bedrijfsmiddel dat voldoet aan
de eisen van de Energielijst.

Niet van toepassing.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?
De regeling loopt normaliter jaarlijks door van 1 januari tot en met
31 december.

71 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Regeling groenprojecten (Groen beleggen)
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
Consumenten kunnen groene waarde papieren kopen (groen
sparen) of aandelen in een groen beleggingsfonds (groen beleggen). Wie groen spaart of belegt, investeert in groene projecten die
door de Nederlandse overheid zijn goedgekeurd. Daarvoor gelden
fiscale voordelen.
Banken lenen dit ingebrachte geld vervolgens tegen een lagere rente
uit aan projecten die duidelijk beter presteren op het gebied van
natuur en milieu dan wat gebruikelijk is en veel beter dan de
wettelijke minimumeisen. Er is een lijst van projectcategorieën die
hiervoor in aanmerking komen. De prestatie op het gebied van
natuur en milieu is vastgelegd in eisen die worden gecontroleerd
door de agentschappen Agentschap NL en Dienst Regelingen van
LNV.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?
Een vrijwillige regeling.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)
De regeling valt onder de verantwoordelijkheid van de Ministeries
van VROM en Financiën. Het Ministerie van VROM coördineert deze
regeling. Agentschap NL en Dienst Regelingen voeren deze regeling
uit. Toezicht op Agentschap NL wordt gehouden door de
Accountantsdienst EZ.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
Initiatiefnemers kunnen bij een bank met een groenfonds geld
lenen tegen een lagere rente. In de praktijk is dit ongeveer 0,75
procentpunt minder rente. De regeling groenprojecten wordt
gefinancierd vanuit de Rijksbegroting.

(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

Het is een open einde regeling die bestaat sinds 1995. Continuïteit
wordt geboden doordat de regeling wordt gefinancierd door
particuliere spaarders en beleggers die bij groenbanken geld
inleggen. Zij krijgen daarvoor een lagere rente dan normaal, maar
dat wordt gecompenseerd door een fiscaal voordeel.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De regeling is sinds 1995 in werking. Geregeld vinden aanpassingen
plaats die ervoor zorgen dat de projecten aan strengere eisen
voldoen dan het wettelijk minimum.
(g) Is de steun per technologie verschillend?
Om in aanmerking te komen voor groen beleggen gelden
verschillende criteria per technologie. Deze criteria zijn vastgelegd
in de zogenaamde projectcategorieën.
Welk voordeel een individueel project kan bedingen hangt af van
reguliere factoren die een rol spelen bij het afsluiten van een lening,
zoals de kwaliteit van de debiteur, het algehele renteniveau,
aanwezige zekerheden, etc. Eventuele verschillen in rentevoordeel
hangen af van verschillen tussen projecten en hangen niet af van de
projectcategorie.
De ervaring heeft geleerd dat voor de financiering van projecten met
een groenverklaring de groenfondsen een rentetarief hanteren dat
circa 0,75 % lager ligt dan anders het geval zou zijn. Door dit over de
projectduur netto contant te maken betreft dit ongeveer een
voordeel van 1,85 % op de investeringskosten.
De regeling groenprojecten is breder dan duurzame energie­
productie alleen. Bijvoorbeeld ook duurzame warmte, duurzame
woningbouw, biologische landbouw of bodemsanering vallen
onder de mogelijke projectcategorieën.
(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?
Door de regeling zijn er verbeterde kapitaalverwervingsmogelijk­
heden. Dit beïnvloedt de realisatiekans van een project positief.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?

72 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Afhankelijk van de specifieke categorie zijn er speciale eisen. Voor
hernieuwbare elektriciteitsproductie zijn er geen rendementseisen,
voor warmtepompen bijvoorbeeld wel. Voor warmtepompen is een
kwaliteitseis opgenomen in de vorm van een minimumwaarde van
de Coëfficient of Performance (4). Om optimale energetische
prestatie van het systeem te garanderen moet de warmtepomp
gecombineerd worden met een gesloten bodemwarmtewisselaar of
aquifer om in aanmerking te komen voor een groenverklaring.
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?
Het is een bestaande maatregel. De wet inkomstenbelasting 2001 is
hier met name op van toepassing. Particuliere beleggers en
spaarders in groenfondsen worden via de inkomstenbelasting
gecompenseerd voor lagere opbrengst van hun investeringen.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Niet van toepassing.
(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?
De regeling is sinds de introductie voortdurend geopend.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:
(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)
Belastingvermindering voor consumenten die investeren in
groenfondsen, lening met lagere rente voor investeerders.
(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?
Bedrijven, instellingen en natuurlijke personen die in Nederland
een milieuvriendelijk project ontwikkelen en in stand houden. Er is
een lijst gemaakt met categorieën van projecten die voor de regeling
in aanmerking komen. Voor hernieuwbare elektriciteitsproductie
zijn standaard zon-PV, wind en waterkracht opgenomen. Daarnaast
kunnen in de categorie overige projecten nog andere technologieën
ingediend worden die op case-by-case basis getoetst worden.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?
Aanvragen worden continu verwerkt.

De minimale projectomvang is € 22.000 daarnaast kan
maximumomvang van € 34 miljoen worden vastgesteld.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?
Projecten kunnen door meerdere maatregelen worden ondersteund. Groen beleggen kan bijvoorbeeld gecombineerd worden
met EIA en/of SDE.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

73 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Innovatieagenda Energie

(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

Financiële steun
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
De Innovatieagenda Energie bevat een groot aantal steun­
maatregelen gericht op het versnellingsfase van de innovatieketen
voor Energie. Hernieuwbare energie vormt een groot gedeelte van
dit pakket. Het gaat hierbij om een generiek pakket voor onder­
steuning van initiatieven voor zowel hernieuwbare elektriciteit,
warmte als transport. Het gaat om een totaal van 438 miljoen euro
in de periode 2008-2012. Daarbij zullen de innovatieactiviteiten
geconcentreerd worden op de volgende thema’s:
• Groene Grondstoffen
• Nieuw Gas
• Duurzame Elektriciteitsvoorziening
• Duurzame Mobiliteit
• Ketenefficiency
• Gebouwde Omgeving
• Kas als energiebron

Nederland besteedt structureel een gedeelte uit zijn aardgasbaten
aan ontwikkeling van haar kennispositie. Deze tijdelijke regeling
komt hieruit voort. Middelen zijn voor de periode 2008-2012
toegewezen.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De regeling is opgezet in twee fasen. Afhankelijk van ontwik­
kelingen in de markt en van concrete knelpunten wordt de
tweede fase ingevuld.
(g) Is de steun per technologie verschillend?
De uitwerking per deelregeling is verschillend gezien de
verschillende aard van de gestimuleerde projecten en
technologieën.

Ongeveer de helft van dit bedrag, 210 miljoen euro, zal gelijkelijk
verdeeld worden over eerdergenoemde zeven thema’s: 30 miljoen
euro per thema. De rest van de 438 miljoen euro zal flexibel worden
ingevuld, mede afhankelijk van de op te lossen knelpunten en de
dynamiek van de markt.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?
De innovatie agenda energie is een vrijwillige regeling.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd?

(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?
Met behulp van een innovatiesysteem analyse wordt het geld zo
doelmatig mogelijk ingezet om de functionaliteit van het innovatiesysteem zodanig te beïnvloeden dat het hernieuwbare energie
innovatie transitieproces versneld wordt.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?
Niet van toepassing.

De Interdepartementale Programmadirectie EnergieTransitie (IPE)
bewaakt de samenhang in de uitwerking en implementatie van de
innovatieportfolio en rapporteert over de voortgang en relevante
ontwikkelingen. De uitvoeringsinstantie per deelregeling is
verschillend.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?

(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?
Een gedeelte van de regelingen is reeds van kracht. Een ander
gedeelte is nog in ontwikkeling. De regeling valt onder de Kaderwet
EZ-subsidies. Veel onderdelen worden in samenwerking met
bestaande subsidieprogramma’s uitgewerkt.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?

De innovatieagenda wordt bekostigd uit de rijksbegroting.
Niet van toepassing.

74 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?

Dit is afhankelijk van de deelregeling.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:
(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)
Het betreft in de regel een subsidie of een aanbesteding.

Dit is afhankelijk van de deelregeling.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?
Projecten kunnen uit andere maatregelen ondersteund worden.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?
Het betreft projecten op de gebieden: Groene Grondstoffen, Nieuw
Gas, Duurzame Elektriciteitsvoorziening, Duurzame Mobiliteit,
Ketenefficiency, Gebouwde Omgeving, Kas als energiebron. Binnen
deze gebieden worden steunmaatregelen uitgezet op verschillende
focusgebieden / technologieën.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?
In de regel is de opening van een deelregeling eenmalig.

75 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Technologieontwikkeling: EOS, ERA-NET
en SET

Stimulering bij-en meestook van biomassa
in kolencentrales

(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?

(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?

Technologieontwikkeling is belangrijk voor realisatie van de
doelstellingen uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie. Het
nationale programma Energie Onderzoek Subsidie (EOS) beoogt de
technische kennis over energie-efficiency en duurzame energie uit
te breiden door onderzoek van Nederlandse kennisinstellingen en
bedrijven te steunen. EOS beslaat het traject van idee tot aan
marktintroductie. Afhankelijk van het type project en de
perspectieven van het project kan bij verschillende EOS-regelingen
een beroep worden gedaan op subsidie.

Over de stimulering van bij- en meestook van biomassa in kolencentrales neemt het nieuwe kabinet een beslissing. Het onderwerp
ligt politiek gevoelig, omdat er weinig animo bestaat om het
kostprijsverschil tussen kolen en biomassa langjarig te blijven
subsidiëren. Er wordt nagedacht over verschillende vormen van
verplichtingen.

In toenemende mate is het Nederlandse onderzoek internationaal
afgestemd of gecoördineerd. Een voorbeeld hiervan zijn de
ERA-NET-projecten. Daarbinnen werken nationale ministeries en
agentschappen samen en ondernemen gemeenschappelijk
activiteiten. Er zijn in totaal 68 ERA-NET projecten. Sommige
projecten publiceren calls voor het indienen van onderzoeks­
projecten in de deelnemende landen. De onderzoekers in die
landen kunnen dan bijdragen ontvangen op basis van de regeling in
het betreffende land. ERA-NET kan een rol vervullen voor korte en
middelange termijn programma’s tussen het gemeenschappelijke
(Europese) programmeren en het nationale programmeren.
De Europese Commissie heeft in november 2007 het European
Strategic Energy Technology Plan (SET-plan) uitgebracht. Doel
daarvan is dat Europa wereldleider wordt op het gebied van nieuwe
energietechnologieën. In het SET-plan zijn zeven priorieitsgebieden
voorgesteld voor het opzetten van de Europese Industriële
Initiatieven (EII). Dat zijn initiatieven die gericht zijn op het
versterken van het industriële energieonderzoek en -innovatie door
te zorgen voor kritische massa aan activiteiten en deelnemers. Per
onderwerp is een roadmap en een implementatieplan ontwikkelt.
Nederland participeert in deze EII’s, waarvan de eerste in juni 2010
starten.

76 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.4	Steunregelingen ter bevordering
van het gebruik van energie uit
hernieuwbare bronnen voor
verwarming en koeling die
worden toegepast door de
lidstaat of een groep lidstaten
Regelgeving
Ten aanzien van hernieuwbare warmte de volgende regelgeving
relevant:
Energieprestatienorm nieuwe gebouwen: dit betreft een wettelijke
eis aan de minimale energieprestatie van een nieuw gebouw. Het
betreft een prestatie-eis, specifieke technieken, bijvoorbeeld voor
hernieuwbare warmte, zijn niet voorgeschreven. Technieken voor
hernieuwbare warmte kunnen wél worden toegepast om de eis te
halen. Voor bestaande gebouwen zijn er géén wettelijke eisen aan
de energieprestatie. In paragraaf 4.2.3 wordt deze regelgeving nader
toegelicht.
Warmtewet: deze wet is onlangs aangenomen door beide Kamers
van het parlement. De Minister van Economische Zaken werkt de
wet nu uit en bereidt de uitvoering voor. Doel van de wet is het
bieden van leveringszekerheid en (prijs)bescherming van zowel
afnemers als leveranciers van warmte. De wet voorziet niet in
specifieke regels of tarieven voor hernieuwbare warmte.

Financiële steun
Specifiek voor hernieuwbare warmte zijn er drie financiële
steunmaatregelen:

Subsidieregeling duurzame warmte
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
Het betreft investeringssubsidie voor zonneboilers, warmtepompen
en micro-wkk in bestaande woningen. Doelgroep is particuliere
woningeigenaren, maar ook andere investeerders in bestaande
woningen, bijvoorbeeld woningcorporaties. Er is een budget
beschikbaar van 66 miljoen euro van 2008 t/m 2011. De regeling
draagt bij aan het bereiken van de doelstelling voor hernieuwbare
energie in de bestaande bouw uit het werkprogramma Schoon &
Zuinig: in 2011 zijn 100.000 bestaande woningen voorzien van
hernieuwbare energievoorzieningen. De micro-wkk zit in deze
regeling, maar is geen vorm van hernieuwbare energie.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?
Vrijwillig.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)
Agentschap NL beheert de regeling.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke b
egrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
Regeling wordt gefinancierd uit de rijksbegroting.
(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

1. Subsidieregeling duurzame warmte
2. Risico’s dekken voor aardwarmte
3. SDE-staffel warmte bio-wkk
Daarnaast kunnen ook voor hernieuwbare warmte de EIA en
regeling groenprojecten worden gebruikt. Deze worden beschreven
in paragraaf 4.3

Het betreft in eerste instantie een tijdelijke regeling voor de periode
2008 t/m 2011.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De regeling heeft een beperkte looptijd. Vandaar dat er geen
uitgebreide herziening voorzien wordt. De regeling is sinds de start
op enkele punten geoptimaliseerd (o.a. subsidiehoogte voor een
enkele categorie)

77 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(g) Is de steun per technologie verschillend?

(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?

Ja. De steun verschilt per technologie.
(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?
De verwachte effecten voor de energieproductie zijn geïntegreerd
met andere maatregelen opgenomen in de totaalramingen van ECN
zoals weergegeven in hoofdstuk 3 van dit document.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?
Energie-efficiënte installaties worden gestimuleerd. Zo moeten
warmtepompen een minimale COP waarde halen om in
aanmerking te komen voor subsidie. Daarnaast wordt de subsidie
hoger bij een hogere verwachte productie in een referentiecase.
Voor elke technologie is er een lijst met apparaten die in elk geval in
aanmerking komen voor subsidie.
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?

Ja. Bijvoorbeeld particulieren kunnen naast onderhavige subsidie
ook een goedkope lening krijgen voor de verbetering van de
energieprestatie van hun woning (in voorbereiding). Woning­
corporaties kunnen ook gebruik maken van de EIA en regeling
groenprojecten.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:
(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)
Investeringssubsidie.

Het is een bestaande maatregel. Deze is wettelijk vastgelegd in een
regeling gepubliceerd in de Staatscourant op 8 september 2008
onder de naam ‘Tijdelijke Energieregeling markt en innovatie’.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Niet van toepassing.
(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?
10 september 2008 t/m 2011. Nota Bene: jaarlijks wordt regeling
geopend en gesloten en wordt subsidiebedrag voor dat jaar
gepubliceerd.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?

(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?
Particuliere woningeigenaren, en andere investeerders in
woningen. Alleen bestaande woningen opgeleverd vóór 1 januari
2008. Zonneboilers, warmtepompen, micro-wkk.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?
Jaarlijks wordt regeling opnieuw geopend en gesloten, en wordt
budget voor dat jaar gepubliceerd.

Nee.

78 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Risico’s dekken voor aardwarmte
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
De regeling Risico’s dekken voor aardwarmte werkt als een
garantieregeling. Het risico van misboring vormt een barrière voor
investeringen in aardwarmte. In ruil voor een premie keert de
regeling uit als de boring een lager vermogen oplevert dan
voorzien.
Voor deze regeling is een budget van € 35,7 miljoen beschikbaar. Per
project is de maximale ondersteuning € 5,95 miljoen. De projecten
worden op volgorde van ontvangst beoordeeld. Bij goedkeuring van
de aanvraag betaald de aanvrager een premie van 7 % van het
maximale subsidiebedrag, met een maximum van € 416.000.
Deze regeling kan binnen de tuinbouwsector worden gecombineerd
met de subsidieregeling Marktintroductie energie-innovaties (MEI)
die in 2010 voor het vierde jaar open ging. Dit is een regeling voor
de glastuinbouw waarbinnen in 2010 voor € 16 miljoen aan subsidie
beschikbaar is voor hernieuwbare energie opties, waaronder
aardwarmte. De vergoeding bedraagt maximaal 40 % van de kosten
die onder de subsidieregeling vallen.

(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?

De regeling Risico’s dekken voor aardwarmte is een vrijwillige
regeling.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)
Agentschap NL voert deze regeling uit in opdracht van het
ministerie van Economische Zaken i.o.m. het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
De regeling Risico’s dekken voor aardwarmte valt onder de
Innovatieagenda Energie die wordt beschreven in hoofdstuk 4.3.

79 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

Nederland besteedt structureel een gedeelte uit zijn aardgasbaten
aan ontwikkeling van haar kennispositie. Deze regeling komt
hieruit voort.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De regeling is gepubliceerd op 30 oktober 2009; de openstelling
loopt tot en met 1 mei 2010. Dit betreft een pilot. Op basis van de
ervaring met deze regeling en ontwikkelingen bij verzekeraars, zal
worden bekeken hoe dit risico ook op termijn het beste kan worden
aangepakt. Naar verwachting zal in 2011 een nieuwe indienings­
termijn starten.
(g) Is de steun per technologie verschillend?

(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?

Het doel van deze regeling is het afdekken van het geologisch risico
dat het boren van de twee putten voor de toepassing van aard­
warmte, niet succesvol is. Na ervaringen opgedaan bij deze
projecten is het de bedoeling dat de markt de verzekeringen voor
boringen zou kunnen verzorgen. Met uiteindelijk doel om in de
toekomst een groter gedeelte van de energievraag middels deze
technologie in te kunnen vullen.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?
Niet van toepassing.
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?
Het is een bestaand regeling. De regeling valt onder de Kaderwet
EZ-subsidies.

De regeling is specifiek bedoeld voor aardwarmte.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Niet van toepassing.
80 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?

Aanvragen tijdens de eerste openstelling kunnen worden ingediend
van 3 november 2009 tot 1 mei 2010.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?
Om in aanmerking te komen moeten projecten een omvang
hebben van minimaal 2 MW thermisch.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?

SDE-staffel warmte bio-wkk
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
Sinds 2009 is er in de SDE een warmtestaffel opgenomen, die
stimuleert dat warmte, die vrijkomt bij de productie van
elektriciteit, nuttig wordt gebruikt.
De subsidie wordt gebaseerd op het gemeten nuttig gebruik van
warmte. Bij een hogere benutting van restwarmte wordt een hogere
subsidieprijs per elektrische kWh uitbetaald. Daarnaast is er SDE
voor biogas dat in het aardgasnet wordt geïnjecteerd, en dus ook
wordt gebruikt voor (onder andere) warmtevoorziening. Deze
regeling is onderdeel van de SDE-regeling. Deze is uitgebreid
beschreven in paragraaf 4.3.

Projecten kunnen uit andere maatregelen ondersteund worden.
De initiatiefnemer moet ten minste 5 % van het risico zelf dragen.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:
(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)
Het betreft in de regel een garantieregeling.
(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?
De regeling is bedoeld voor investeerders in aardwarmte projecten.
Projecten met warmte/koude koude opslag behoren hier niet bij.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?
De regeling is op dit moment één keer opengesteld. Op basis van de
ervaring met deze regeling en ontwikkelingen bij verzekeraars, zal
worden bekeken hoe dit risico ook op termijn het beste kan worden
aangepakt.
81 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.5	Steunregelingen ter bevordering
van het gebruik van energie uit
hernieuwbare bronnen voor het
vervoer die worden toegepast
door de lidstaat of een groep
lidstaten
De volgende steunregelingen ter bevordering van het gebruik van
hernieuwbare energie voor vervoer worden gepresenteerd;
1. Verplichting biobrandstoffen
2. TAB
3. IBB
4. Plan van aanpak elektrisch rijden
5. Accijnscorrectie E85

Regelgeving
(a) Wat is de rechtsgrondslag voor deze verplichting/
doelstelling?
Besluit van 20 oktober 2006, houdende regels met betrekking tot
het gebruik van biobrandstoffen in het wegverkeer (Besluit
biobrandstoffen wegverkeer 2007).
Wetgeving zal worden aangepast voor implementatie van de
Richtlijn voor hernieuwbare energie.
(b) Zijn er specifieke doelstellingen met betrekking tot een
bepaalde technologie vastgelegd?
Er wordt in de doelstelling onderscheid gemaakt tussen bio­
brandstoffen ter vervanging van diesel en biobrandstoffen ter
vervanging van benzine.

Verplichting biobrandstoffen

(c) Wat zijn de concrete verplichtingen/doelstellingen per jaar
(per technologie)?

(a) Wat zijn de concrete verplichtingen/doelstellingen per jaar
(per brandstof of technologie)?

Niet artikel 21 lid 2

Zie overzicht onder a.
(d) Wie moet aan de verplichting voldoen?

jaar

Totaal

waarvan minimaal
benzine

waarvan minimaal
diesel

2010

4%

3,5 %

3,5 %

(b) Wordt er onderscheid gemaakt in de steun naar gelang van
het type brandstof of technologie? Is er specifieke steun voor
biobrandstoffen die aan de criteria van artikel 21, lid 2, van de
richtlijn voldoen?
Er geldt een minimaal verplicht aandeel voor benzine- en voor
dieselvervangers.
Op 6 december 2009 is regelgeving gepubliceerd voor
implementatie van de dubbeltelling, conform artikel 21, lid 2 van
de Richtlijn voor hernieuwbare energie.

De verplichte partij is: persoon op wiens naam de vergunning is
gesteld van een of meer accijnsgoederenplaatsen van waaruit uitslag
plaatsvindt van ongelode lichte olie of gasolie voor het wegverkeer.
(e) Wat is de consequentie als de verplichting niet wordt
nagekomen?
Overtreding van de voorschriften van het besluit betekent een
economisch delict. Indien het delict opzettelijk is begaan is er
sprake van een misdrijf. In geval van een misdrijf is een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar mogelijk of een geldboete van
€ 45.000. Indien bij rechtspersonen de geldboete geen passende
bestraffing toelaat is een geldboete mogelijk van € 450.000.
Daarnaast kan op grond van artikel 36e van het Wetboek van
Strafrecht een geldbedrag worden opgelegd ter ontneming van het
wederrechtelijk verkregen voordeel.

Met terugwerkende kracht is vanaf 1 januari 2009 regelgeving voor
deze dubbeltelling van kracht.

82 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(f) Is er een bepaald mechanisme waarmee erop wordt
toegezien dat de verplichting wordt nagekomen?

(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)

Verplichte partijen moeten een biobrandstoffenadministratie
bijhouden. Deze biobrandstoffenadministratie wordt, in samenwerking met de Belastingdienst, gecontroleerd door de VROMinspectie. In de biobrandstoffenadministratie houden verplichte
partijen bij hoeveel biobrandstoffen er ingekocht zijn, hoeveel er
geproduceerd zijn en hoeveel er verkocht (al dan niet aan de markt)
zijn. Door deze gegevens te vergelijken met de hoeveelheden
fossiele brandstoffen die de verplichte partijen naar de markt
brengt (dit wordt gecontroleerd door de Belastingdienst), kan
gecontroleerd worden of aan het minimale aandeel bio­
brandstoffen is voldaan.

De regeling wordt door Agentschap NL beheerd. Opdrachtgever is
het Ministerie van Verkeer en Waterstaat met een aantal provincies,
gemeenten en plusregio’s.

(g) Is er een bepaald mechanisme waarmee verplichtingen/
doelstellingen worden gewijzigd?
Bij AmvB.

Tankstations Alternatieve Brandstoffen
(TAB)

(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
De eerste tender in 2008 werd bekostigd uit de begroting van het
Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Hiervoor was een bedrag
gereserveerd van 1,8 MEuro.
De tweede tender wordt bekostigd door V&W en diverse decentrale
overheden. Hiervoor is in totaal 4,1 MEuro beschikbaar. Het
Ministerie van V&W stelt 1,6 MEuro beschikbaar, vijf provincies en
twee organisaties o.b.v. Kaderwet dragen 2,5 Meuro bij. Dit geld gaat
naar vulpunten in de eigen provincie of regio. De tweede tender
sluit medio maart 2010.
(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

Financiële steun
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
Het programa TAB heeft tot doel het realiseren van een landelijk
dekkend netwerk van tankstations waar alternatieve brandstoffen
voor iedereen verkrijgbaar zijn. Om dit te bereiken kan subsidie
worden aangevraagd voor het realiseren van een vulpunt voor een
alternatieve brandstof zoals aardgas/groen gas, E85 (bio-ethanol)
en/of B30 (biodiesel). Welke brandstoffen in aanmerking komen is
verschillend per tender. De eerste tender was open voor aardgas,
biogas en bio-ethanol. De tweede tender is ook opengesteld voor
biodiesel.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?

De regeling is een tenderregeling. Openstelling is voor een
specifieke termijn. De aangekondigde budgetten zijn vooraf
gecommitteerd en geoormerkt door de betreffende organisatie.
Projecten die voor subsidie in aanmerking komen, hebben enkele
jaren de tijd om de investeringen te doen. Als ze niet aan de gestelde
termijn voldoen, wordt de subsidie ingetrokken.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
De tweede tender (2010) is een optimalisatie van de tender van
2008. Ten opzichte van 2008 is er een verruiming van de toegestane
vulpunten (met biodiesel), zijn de subsidiebedragen verhoogd en is
het bedrag van de totale regeling verhoogd door samenwerking met
decentrale overheden.

Vrijwillige regeling.

83 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(g) Is de steun per technologie verschillend?

Ja. Het maximale subsidiebedrag hangt af van de grootte van het
bedrijf dat de subsidie aanvraag en het soort vulpunt (brandstof )
Soort onderneming

nieuwbouw van een
aardgasvulpunt

nieuwbouw van een
E85-vulpunt

nieuwbouw van een
klein of een groot
B30-vulpunt

ombouw naar een
E85- of naar een klein of
een groot B30-vulpunt

Grote onderneming

Maximaal 50 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 60.000

Maximaal 50 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 20.000

Maximaal 50 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 13.000

Maximaal 50 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 7.500

Middelgrote
onderneming

Maximaal 60 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 72.000

Maximaal 60 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 24.000

Maximaal 60 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 16.000

Maximaal 60 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 9.000

Kleine onderneming

Maximaal 70 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 84.000

Maximaal 70 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 28.000

Maximaal 70 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 19.000

Maximaal 70 procent
van de subsidiabele
kosten tot een bedrag
van € 10.500

(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?
Mede met een financiële bijdrage van subsidie uit de 1e ronde van
TAB zijn in de eerste helft van 2009 circa 30 ethanolvulpunten (E85)
gerealiseerd.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?

(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?
Ja. Een vulpunt komt voor subsidie in aanmerking indien: het
investeringsproject gericht is op CO₂-reductie, waarbij de CO₂reductie voor een aardgasvulpunt jaarlijks op circa 190 ton en voor
een ethanolvulpunt op circa 140 ton wordt vastgesteld.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?

Niet van toepassing.
(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?

Mogelijk komen projecten ook in aanmerking voor andere
subsidieregelingen. Er zal echter altijd gekeken worden of aan de
eisen van het MSK voldaan wordt.

Het gaat om een bestaande maatregel.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?

(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.

Het is een tender. In 2008 is de eerste tenderronde uitgevoerd.
(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?

De regeling is een gezamenlijk initiatief van nationale, regionale en
lokale overheden. Geld van de regionale en lokale overheden gaat
naar vulpunten in de eigen regio.

De tweede tenderronde loopt van december 2009 tot maart 2010.
Het vulpunt uit de tweede tenderronde dient geopend te zijn vóór 1
januari 2012.

84 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:

Innovatieve biobrandstoffen (IBB)
Financiële steun

(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)
Subsidies.
(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?
De regeling heeft als doelgroep die partijen die een vulpunt willen
realiseren voor een van de in de tender opgenomen alternatieve
brandstoffen zoals aardgas/groen gas, E85 (bio-ethanol) en/of B30
(biodiesel). Welke brandstoffen (technologieën) in aanmerking
komen voor subsidie wordt per subsidietender bepaald.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?

(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
Subsidieprogramma IBB. Dit subsidieprogramma ondersteunt
projecten die het proces voor het maken van innovatieve bio­
brandstoffen voor de transportsector verbeteren of vernieuwen.
De regeling wordt uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?
Vrijwillige regeling.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd? (uitvoeringsorgaan,
toezichthoudende autoriteit)
De regeling wordt door Agentschap NL beheerd in opdracht van het
Ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Er zijn bepaalde periodes waarbinnen aanvragen kunnen worden
ingediend. De tweede tender is geopend van december 2009 tot
medio maart 2010.

85 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?

(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?

Het gaat om een bestaande maatregel.
De regeling wordt bekostigd uit de rijksbegroting en valt onder
verantwoordelijkheid van V&W. In 2006 is in totaal een budget van
50 miljoen euro uitgetrokken voor deze regeling.
(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Zie hieronder.
(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?

De regeling is een aanvulling op de verplichting aan marktpartijen
om biobrandstoffen op de markt aan te bieden en richt zich op
de productie van innovatieve biobrandstoffen die onder de
verplichting op de markt gebracht kunnen worden.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een mechanisme
voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling tot dusver
geoptimaliseerd?
Het gereserveerder budget wordt in een aantal tenders uitgegeven.
Vooralsnog is er 1 tender geweest die 4 positieve beschikkingen
heeft opgeleverd met een subsidiebedrag van in totaal €19,4
miljoen. Momenteel wordt op basis van de resultaten van de eerste
tender een evaluatie uitgevoerd naar de regeling en wordt er
gekeken naar mogelijke verbeterpunten voor volgende tenders.
Een besluit over de het openstellen van een tweede tender wordt
verwacht in het begin van 2010.

Start: 21 december 2006 einddatum nog onbekend.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?
Nee.
(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?
Mogelijk komen projecten ook in aanmerking voor andere
subsidieregelingen. Er zal echter altijd gekeken worden of aan de
eisen van het Milieu Steun Kader (MSK) voldaan wordt.

(g) Is de steun per technologie verschillend?

(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.

De steun wordt per projectvoorstel vastgesteld, maar bedroeg in de
eerste tender maximaal € 45 per ton vermeden CO₂-eq (ten opzichte
van conventionele biobrandstoffen).

Niet van toepassing.

(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?

Specifieke vragen voor financiële steun voor
investeringen:

De gesubsidieerde projecten hebben tot doel te leiden tot de
productie van innovatieve biobrandstoffen.

(a) Welke vorm van steun behelst de regeling? (subsidies,
kapitaalinbreng, leningen met een lage rente, belasting­
vrijstelling of -vermindering, belastingteruggave)

(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?

Subsidies.

De eerste tender had als eis dat de geproduceerde biobrandstoffen
minimaal 10 % beter presteren dan conventionele (niet artikel 21,
lid 2) biobrandstoffen, qua CO2 reductie.

86 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(b) Wie kan gebruikmaken van de regeling? Is het bedoeld voor
een bepaalde technologie of bepaalde technologieën?

Het subsidieprogramma ondersteunt projecten die met nieuwe
werkwijzen en processen innovatieve biobrandstoffen voor de
transportsector vervaardigen. Hierbij kan zowel het eindproduct
innovatieve kenmerken hebben als het productieproces, of allebei.
Het telen van grondstoffen voor de productie van biobrandstoffen
en projecten op het gebied van een nieuwe distributie- of tank­
infrastructuur komen niet voor het programma in aanmerking.
(c) Kunnen aanvragen altijd worden ingediend en worden deze
continu verwerkt of zijn er momenten waarop er uitnodigingen
worden gepubliceerd? Wat zijn in dat geval de frequentie en de
voorwaarden?
Er zijn bepaalde periodes waarbinnen aanvragen kunnen worden
ingediend. Momenteel is de regeling gesloten.

Plan van Aanpak Elektrisch Rijden
Financiële steun
(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?
Het plan van aanpak Elektrisch Rijden bestaat uit een geheel pakket
aan initiatieven en maatregelen. De onderliggende steunregelingen
zijn nog niet allen uitgewerkt. Om een beknopt overzicht te geven
wordt de bestaande template gevolgd al zijn niet alle vragen van
toepassing.
Het plan van aanpak Elektrisch Rijden omvat verschillende
rijksmaatregelen, niet alleen steunregelingen. Het pakket staat
hieronder beschreven. Het Nederlandse kabinet investeert in
elektrisch rijden om onafhankelijker te worden van fossiele
brandstoffen, om de economie te stimuleren en uit milieuoogpunt.
In juli 2009 presenteerden de Ministers van Verkeer en Waterstaat
en Economische Zaken het Plan van Aanpak Elektrisch Rijden.
Centrale ambitie van het plan is om Nederland in de periode
2009-2011 tot internationale proeftuin voor elektrisch rijden te
maken. Om daarna, op basis van de gecreëerde randvoorwaarden en
de opgedane leerervaringen, op te schalen en door te groeien naar
grootschalige marktintroductie.

Het Plan van Aanpak Elektrisch Rijden bevat drie
hoofdingrediënten:
1. 	Het oprichten van een publiek-privaat Formule E-team dat de
marktontwikkeling aanjaagt en belemmeringen voor elektrisch
rijden signaleert en ter wegneming adresseert.
2. 	Concrete stimuleringsmaatregelen in de periode 2009-2011 ter
grootte van in totaal € 65 miljoen in de sfeer van:
a)	gemonitorde praktijkproeven en demonstratieprojecten om te
leren, testen en bewijzen.
b)	launching customership door overheden en private partijen
zoals leasemaatschappijen en fleetowners.
c) 	(laad-, betaal- en energie)infrastructuur.
d)	onderzoek, ontwikkeling en productie van elektrische
voertuigen en/of onderdelen daarvoor.
e)	(inkoop)consortium- en coalitievorming.
f ) 	flankerend beleid, bijvoorbeeld fiscaal (verlaagd bijtellings­
tarief voor zakelijke nulemissievoertuigen, vrijstelling
aankoopbelasting/BPM en wegenbelasting/MRB).
3. Een door het Formule E-team begeleide gecoördineerde en
gefaseerde marktintroductiebenadering met als fasen:
• ‘proeftuinen’ (2009-2011)
• ‘opschaling’ (2012-2015)
• ‘verdere uitrol’ (2015-2020)
• ‘volwassen markt’ (> 2020)
Na elke fase wordt beoordeeld wat de (overheids)activiteiten in de
volgende fase moeten zijn om tot grootschalige marktintroductie
van elektrische auto’s te komen.
(b) Is het een vrijwillige of verplichte regeling?
Zowel vrijwillige als verplichte instrumenten maken deel uit van dit
plan.
(c) Door wie wordt de regeling beheerd?
Verschillende componenten van dit plan zullen door verschillende
partijen worden beheerd. Zo zal fiscaal beleid worden uitgevoerd
door de belastingdienst en zullen subsidieregelingen uitgevoerd
worden door Agentschap NL.
(d) Met welke maatregelen worden de noodzakelijke
begrotings /financieringsmiddelen beschikbaar gesteld om de
nationale streefcijfers te bereiken?
De regeling wordt bekostigd uit de rijksbegroting.

87 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(e) Hoe is de veiligheid en betrouwbaarheid op lange termijn in
de regeling verweven?

De regeling is eenmalig en geïnitieerd in het kader van het
crisispakket.
(f) Wordt de regeling regelmatig herzien? Is er een
mechanisme voor feedback of aanpassing? Hoe is de regeling
tot dusver geoptimaliseerd?
Niet van toepassing.

(n) Kunnen projecten door meerdere maatregelen worden
ondersteund? Welke maatregelen kunnen worden
gecombineerd?

Mogelijk komen projecten ook in aanmerking voor andere
subsidieregelingen. Er zal echter altijd gekeken worden of aan de
eisen van het Milieu Steun Kader (MSK) wordt voldaan.
(o) Zijn er regionale of lokale regelingen? Indien dat het geval
is, gelieve deze aan de hand van dezelfde criteria nader uiteen
te zetten.
Niet van toepassing.

(g) Is de steun per technologie verschillend?
De steun heeft betrekking op meerdere technologieën (geheel
elektrisch / plug-in hybrids). Daarnaast wordt ook infrastructuur
ondersteund.

(a) Wat zijn de concrete verplichtingen/doelstellingen per jaar
(per brandstof of technologie)?
Niet van toepassing.

(h) Wat zijn de verwachte effecten voor de energieproductie?
(b) Wordt er onderscheid gemaakt in de steun naar gelang van
het type brandstof of technologie? Is er specifieke steun voor
biobrandstoffen die aan de criteria van artikel 21, lid 2, van de
richtlijn voldoen?

Niet van toepassing.
(i) Moet aan criteria voor energie-efficiëntie worden voldaan
om steun te kunnen ontvangen?
Niet van toepassing.

Niet van toepassing.

Accijnscorrectie E85

(j) Is het een bestaande maatregel? Kunt u aangeven welke
nationale wetgeving hierop van toepassing is?

(a) Kunt u de naam en een korte beschrijving van de regeling
geven?

Het gaat om beleid dat nog uitgewerkt wordt.
(k) Is het een geplande regeling? Wanneer gaat zij in?
Het betreft een pakket aan geplande regelingen die nader
uitgewerkt worden. De ingangsdatum van deze regelingen verschilt.
(l) Wat is de start- en einddatum (duur) van de regeling?

Sinds 1 april 2010 hanteert de fiscus een lager accijnstarief voor E85
binnen de ‘Uitvoeringsregeling Accijns’. Met dat tarief wordt
rekening gehouden met de lagere energie inhoud van ethanol ten
aanzien van loodvrije benzine.
De accijnscorrectie is enkel van toepassing op E85 die geproduceerd
wordt met duurzame bio-ethanol, conform de Richtlijn voor
hernieuwbare energie. Onder voorwaarden en beperkingen wordt
een teruggaaf van accijns verleend ter grootte van 27 % van het
accijnstarief van loodvrije benzine.

Juli 2009 is het pakket gepresenteerd.
(m) Moeten systemen een maximum- of minimumomvang
hebben om in aanmerking te komen?

De prijs van E85 aan de pomp is daardoor lager dan die voor
loodvrije benzine. Automobilisten van flexifuel auto’s zullen nu
eerder overwegen om E85 te tanken.

Niet van toepassing.

88 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.6	Specifieke maatregelen ter
bevordering van het gebruik
van energie uit biomassa
4.6.1		Energievoorziening uit biomassa:

zowel voor binnenlands gebruik als
voor de handel

209

4.000

167

3.000

126

2.000

84

1.000

42

0

0

Landbouw en visserij - Restproducten
Landbouw en visserij - Rechtstreeks
Bosbouw - Indirecte levering van biomassa
Bosbouw - Directe levering van biomassa
Afval - rioolslib
Afval - restafval
Afval - biologisch deel stedelijk afval

2020 Regional
Communities

5.000

2020 Strong
Europe

251

2020 Transatlantic
Market

6.000

2020 Global
Economy

PJ

2006

ktoe

Figuur 8 Beschikbare nationale biomassa voor energievoorziening

Figuur 8 presenteert de nationale biomassa die in Nederland
beschikbaar is voor energietoepassingen voor het jaar 2006 en 2020.
Dit betreft de biomassa van Nederlandse oorsprong die in
Nederland beschikbaar is. Houtpellets en Palmolie zijn niet
opgenomen in deze grafiek omdat ze geen Nederlandse oorsprong
hebben. Het deel van het gerecycleerd hout van Nederlandse
oorsprong dat geëxporteerd wordt, is ook niet opgenomen,
omdat dat niet in Nederland beschikbaar is.
De data in 2006 zijn de hoeveelheden die daadwerkelijk gebruikt
zijn, zoals gepresenteerd in tabel 7. Voor 2020 zijn een viertal
scenario’s ontwikkeld (Global Economy, Transatlantic Market,
Strong Europe en Regional Communities). Voor ieder van de vier

scenario’s is de beschikbare biomassa voor energietoepassingen in
2020 gepresenteerd. Tabel 7a presenteert de onderliggende getallen
bij deze grafiek.
In 2006 was er uit nationale biomassa die in Nederland beschikbaar
was een primaire energieproductie van 2,0 Mtoe (82 PJ). 1,6 Mtoe
(68 PJ) daarvan betrof afvalstromen zoals huishoudelijk en
industrieel afval.
Afhankelijk van het scenario wordt verwacht dat in 2020 tussen de
4,5 Mtoe (189 PJ) en 5,9 Mtoe (245 PJ) aan nationale biomassa
beschikbaar is voor energietoepassingen. Naar verwachting zullen
afval en restproducten uit landbouw en visserij dan de grootste
bijdrage leveren.

89 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Tabel 7: Energievoorziening uit biomassa in 2006

0

Primaire energieproductie (ktoe)

0

Netto-hoeveelheid
(kton ns)

0
270

EU/buiten EU
(kton ns)

Buiten EU
(kton ns)

a) houtkap
b) residuen van houtkap (boomtoppen,
takken, bast, stronken)

Sector van oorsprong

EU (kton ns)

Uitgevoerd

Hoeveel-heid in eigen
land (kton ns)

Ingevoerd

0

0

0

270

52

A) Biomassa Waarvan:
uit bosbouw: 1. Directe levering van biomassa (hout) uit bossen
en andere bosarealen voor energieopwekking
Facultatief - indien er informatie beschikbaar is,
kunt u de hoeveelheid grondstof in deze
categorie nader specificeren:

c) residuen van landschapsbeheer (biomassa
van hout uit parken, tuinen, bomenrijen,
struiken)
d) overig (gelieve nader te omschrijven)

0

0

0

0

0

0

a) residuen uit zagerijen, houtbewerking,
meubelindustrie (bast, zaagsel)

255

0

0

0

255

94

b) nevenproducten van de pulp- en papierindustrie (zwart slib, tallolie)

500

0

0

0

500

24

c) verwerkt brandhout

400

0

0

0

400

116

d) na verbruik gerecycleerd hout (gerecycleerd
hout voor energieopwekking, hout uit
huishoudelijk afval)

1.485

0

0

1.008

477

176

0

690

235

455

186

0

a) akkerbouwgewassen (granen, zaadolie,
suikerbiet, kuilmaïs)

40

0

0

0

40

6

b) boomgaarden

10

0

0

0

10

2

2. Indirecte levering van biomassa van hout voor
energieopwekking
Facultatief - indien er informatie beschikbaar is,
kunt u deze nader specificeren:

e) overig (gelieve nader te omschrijven)
Houtpellets
B) Biomassa Waarvan:
uit landbouw 1. Landbouwgewassen en visserijproducten die
en visserij:
rechtstreeks worden geleverd voor
energieopwekking
Facultatief - indien er informatie beschikbaar is,
kunt u deze nader specificeren:

c) bomen met korte omloop

0

0

0

0

0

0

c) overige energiegewassen (grassen)

0

0

0

0

0

0

d) algen

0

0

0

0

0

0

e) overig (gelieve nader te omschrijven)

0

0

0

0

0

0

90 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

EU (kton ns)

Buiten EU
(kton ns)

EU/buiten EU
(kton ns)

Netto-hoeveelheid
(kton ns)

Primaire energieproductie (ktoe)

Uitgevoerd

Hoeveel-heid in eigen
land (kton ns)

Sector van oorsprong

Ingevoerd

0

0

0

0

0

0

2. Nevenproducten / verwerkte residuen uit de
landbouw en nevenproducten uit de visserij voor
energieopwekking
Facultatief - indien er informatie beschikbaar is,
kunt u deze nader specificeren:
a) stro
b) mest

450

0

0

0

450

14

		 Drijfmest

450

0

0

0

450

14

		 Pluimveemest

0

0

0

0

0

0

c) dierlijke vetten

0

0

0

0

0

0

100

0

0

0

100

46

250

0

0

0

250

89

f) biomassa uit fruit (inclusief schalen en
pitten)

0

0

0

0

0

0

g) nevenproduct uit de visserij

0

0

0

0

0

0

g) snijafval uit wijnstokken, olijven, fruitbomen

0

0

0

0

0

0

		 Restvetten
d) vleesbeendermeel
e) nevenproducten in de vorm van perskoeken
(zoals perskoeken van zaad- en olijfolie
voor energie)

h) overig (gelieve nader te omschrijven)

C) Biomassa
uit afval:

		 Aardappelrestproducten

100

0

0

0

100

7

		 Koffiedik

20

0

0

0

20

3

		 Frituurolie

130

0

0

130

91

		 Palmolie

0

350

0

350

279

Waarvan:
1. Biologisch afbreekbaar deel van vast stedelijk
afval waaronder biologisch afval (biologisch
afbreekbaar tuin- en parkafval, voedsel- en
keukenafval van huishoudens, restaurants,
cateraars en winkeliers, en soort­gelijk afval van
voedselverwerkende bedrijven) en stortgas
Composteeroverloop

50

0

0

0

50

12

		 Veilingafval

0

0

0

0

0

0

		 GFT

50

0

0

0

50

9

		 Stortgas

1.9 TJ
(gas)

0

0

0

1.9 TJ
(gas)

46

2. Biologisch afbreekbaar deel van vast industrieel afval (inclusief papier, karton, pellets)

6.365

0

0

0

6.365

1.265

3. Rioolslib

630

0

0

0

630

22

91 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

GJ/ton

Voorbeeld: Residuen van houtkap (boomtoppen, takken, bast, stronken).
Netto hoeveelheid biomassa: 270 kton (= 270 106 kg)
Conversietechniek: verbranding
Type Heating Value: LHV
LHV: 8 MJ/kg
Primaire energieproductie = 270 106 [kg] * 8 106 [J / kg] =
2160 1012 J = 2160 TJ = 2160/41,868 = 53 ktoe
Gelieve aan te geven op welke basis het biologisch afbreekbare deel
van vast stedelijk afval en van industrieel afval is berekend.

Duurzame input
AVI’s

percentage duurzaam
component

De tonnen natte stof zijn vervolgens omgezet in energiewaarde of
stookwaarde in de SI eenheid Joule. Voor de conversie van Joule naar
ktoe is de volgende conversiefactor gehanteerd; 1 ktoe = 41,868 TJ.

totale input AVI’s

Voor iedere biomassastroom is bepaald of deze via vergisting of een
thermische conversie wordt omgezet in bio-energie. Afhankelijk
van de conversietechniek is per biomassastroom bepaald;
(1)	de Lower Heating Value (LHV) voor stromen die thermisch
geconverteerd (verbrand) worden of:
(2)	de Higher Heating Value (HHV) voor stromen die vergist
worden.

3. Berekening bijdrage per component aan de duurzame en aan de totale
energie-inhoud.
De tabel voor huishoudelijk restafval staat hieronder. Voor de
andere afvalstromen worden andere waarden gebruikt. Voor 2008
zijn de resultaten voor huishoudelijk restafval als volgt;
verbrandingswaarde
component

Alle biomassastromen zijn gepresenteerd in tonnen natte stof (ns).
Stortgas wordt gepresenteerd in TJ gas. Voor afval is de biogene
fractie gepresenteerd.

2. Overzicht van de samenstelling van de afvalstromen in componenten.
Van het huishoudelijk restafval wordt de samenstelling jaarlijks
bepaald op basis van een representatieve steekproef. De samen­
stelling van de overige afvalstromen wordt constant verondersteld
door de jaren heen en is te vinden in het Protocol monitoring
duurzame energie, versie 2006.

Component

Licht de omrekeningsfactor/rekenmethode toe die hierboven is
gebruikt voor de omrekening van de hoeveelheid beschikbare
hulpbronnen in primaire energie.

GJ/ton
afval

%

GJ/ton
afval

Organisch

33 % 4

1,4

80 %

1,2

Papier

25 % 10

2,4

84 %

2,1

Kunststoffen

16 % 25

4,2

9%

0,4

Hout

4%

14

0,6

97 %

0,5

overig
brandbaar

11 %

16

1,6

56 %

0,9

niet brandbaar

11 %

0

-

n.v.t.

Totaal

10,3

5,0

Organisatie
In de SDE-regeling (zie paragraaf 4.3) is vastgelegd dat jaarlijks het
percentage hernieuwbare energie uit afvalverbrandingsinstallaties
wordt vastgesteld voor het komende jaar. Voor de vaststelling van
dit percentage wordt gebruik gemaakt van de methodiek van het
Protocol monitoring hernieuwbare energie. De vaststelling van dit
percentage wordt jaarlijks door het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) in samenwerking met Agentschap NL uitgevoerd.

Gebaseerd op het Protocol monitoring duurzame energie (2006),
bedraagt het percentage hernieuwbare energie uit afval­verbran­
dings­installaties voor 2008 49 %.
Gelieve in tabel 7a de geschatte bijdrage van het energiegebruik uit biomassa in 2015 en 2020 op te geven. (Op basis van
de categorieën in tabel 7.)

Methode en resultaat
De berekening van de hernieuwbare energie uit AVI’s bestaat uit een
aantal stappen.
1. Overzicht van de hoeveelheden afval die in de AVI’s worden verwerkt.
De Werkgroep Afvalregistratie rapporteert jaarlijks over de
hoeveelheden verbrand afval. Voor 2008 is de totale hoeveelheid op
6,1 Mton vastgesteld over de componenten:
• Huishoudelijk afval: 2,9 Mton
• Bedrijfsafval: 2,2 Mton
• Reststoffen na scheiding (voornamelijk huishoudelijk afval): 0,9
Mton
• Overig afval: 0,1 Mton

De basis voor de meeste onderstaande getallen is het rapport
‘Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit en
warmte in 2020’ (Koppejan e.a., november 2009). Daarnaast zijn
voor dit actieplan ook de waarden voor transport toegevoegd door
de auteurs van bovengenoemde studie. In tabel 7a wordt voor het
jaar 2020 het bereik van de resultaten van de verschillende
scenario’s uit genoemd rapport weergegeven. Voor 2015 is een
lineaire interpolatie toegepast tussen actuele gebruiksgetallen uit
2006 en het bereik in beschikbaarheidsgetallen uit de studie.

92 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

93 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Tabel 7a: Geschatte voorziening van biomassa uit eigen land in 2015 en 2020

Verwachte
hoeveelheid
uit eigen land
(kton ns)

Primaire
energieproductie
(ktoe)

2020

Primaire
energieproductie
(ktoe)

2015
Verwachte
hoeveelheid
uit eigen land
(kton ns)

Sector van oorsprong

0 - 82

0 - 16

0 - 150

0 - 29

A) Biomassa 1. Directe levering van biomassa (hout) uit bossen
uit bosbouw: en andere bosarealen voor energieopwekking
Hout uit bos zonder oogst
Hout uit bos met oogst

191 - 666

36 - 127

124 - 995

24 - 190

Hout uit landschap

53 - 210

10 - 40

96 - 384

18 - 73

Natuurgras

74 - 515

13 - 89

135 - 945

23 - 164

Bermgras en gras van waterwegen

44 - 698

8 - 121

80 - 1280

14 - 222

Heide

0 - 28

0-9

0 - 52

0 - 16

Riet

0 - 10

0-3

0 - 19

0-6

Resthout uit houtverwerkende industrie

348

128

425

157

Composteeroverloop

50

12

50

12

Energieteelt binnen de landbouw

18 - 153

3 - 22

0 - 248

0 - 35

Energieteelt buiten de landbouw

16 - 160

6 - 58

29 - 294

11 - 107

2. Indirecte levering van biomassa (hout) voor
energieopwekking

B) Biomassa 1. Landbouwgewassen en visserijproducten die
uit landbouw rechtstreeks worden geleverd voor
energieopwekking
en visserij:

Gras voor bioraffinage

0 - 727

0 - 47

0 - 1.333

0 - 87

Aquatische biomassa (algen)

0 - 27

0-2

0 - 50

0-5

Graan, aardappelen, suikerbieten voor ethanol

351-1.753

42-209

643-3.214

77-383

60 - 120

19 - 38

110 - 220

35 - 70

2. Nevenproducten / verwerkte residuen uit de
landbouw en nevenproducten uit de visserij voor
energieopwekking
Stro
Grasstro

3-5

1-2

5 - 10

2-3

Natte gewasresten akkerbouw

0 - 1.079

0 - 70

0 - 1.979

0 - 128

Natte gewasresten tuinbouw

0 - 545

0 - 33

0 - 1000

0 - 61

Groenbemester

0 - 102

0-7

0 - 187

0 - 12

Fruit- en boomteelt

61 - 90

12 - 17

104 - 156

20 - 30

Pluimveemest

2.195 - 2.509

348 - 398

3.691 - 4.266

586 - 677

Drijfmest

1.440 - 17.475

46 - 556

2.265 - 31.662

72 - 1.008

Aardappelrestproducten

113 - 180

8 - 13

124 - 248

9 - 18

Oliezadenschroot

5 - 57

2 - 22

10 - 104

4 - 40

Diermeel

168 - 250

60 - 89

100 - 250

36 - 89

Aardappel/tarwe zetmeel en meel

113 - 226

6 - 12

207 - 415

11 - 22

Cacaodoppen

36

13

66

24

Koffiedik

31

5

40

6

94 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Verwachte
hoeveelheid
uit eigen land
(kton ns)

Primaire
energieproductie
(ktoe)

2020

Primaire
energieproductie
(ktoe)

2015
Verwachte
hoeveelheid
uit eigen land
(kton ns)

Sector van oorsprong

Suikerbietenreststromen

45 - 90

1-3

83 - 165

2-5

Bierbostel

0

0

0

0

B) Biomassa 2. Nevenproducten / verwerkte residuen uit de
uit landbouw landbouw en nevenproducten uit de visserij voor
energieopwekking
en visserij:

C) Biomassa
uit afval:

Groenteafval

8 - 16

1-1

14 - 29

1-2

Visafval

1

0

2

0

Restvetten

55

46

100

85

Frituurvetten

71

60

130

111

400

116

400

116

1. Biologisch afbreekbaar deel van vast stedelijk
afval waaronder biologisch afval (biologisch
afbreekbaar tuin- en parkafval, voedsel- en
keukenafval van huishoudens, restaurants,
cateraars en winkeliers, en soortgelijk afval van
voedselverwerkende bedrijven) en stortgas
Hout uit bebouwde omgeving
Natte biomassa bebouwde omgeving

0 - 19

0-6

0 - 35

0 - 11

Swill

0

0

0

0

Gescheiden ingezameld GFT

841

157

1500

281

Gescheiden ingezamelde textiel

18

7

18

7

Gescheiden ingezameld oud en bewerkt hout

877 - 1.322

324 - 488

1.210 - 2.027

446 - 748

Veilingafval

68

6

125

10

Reststoffen van gescheiden ingezameld oud
papier en karton

789 - 904

39 - 44

1.030 - 1.240

50 - 61

Restfractie van HHA

3.749 - 4.856

841 - 1.089

3.569 - 5.599

800 - 1.255

Restfractie van industrieel afval

871 - 1.051

46 - 56

847 - 1.177

45 - 63

Restfractie van KWD

1.363 - 1.591

298 - 348

1.249 - 1.666

273 - 364

SRF

0 - 545

0 - 170

0 - 1.000

0 - 312

RWZI slib

1.048

37

1.396

49

Totaal

18.876 - 36.350 3.357 - 4.089

2. Biologisch afbreekbaar deel van vast industrieel
afval (inclusief papier, karton, pellets)

3. Rioolslib

95 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

26.035 - 58.069 4.519 - 5.860

8.000

335

7.000

293

6.000

251

5.000

209

4.000

167

3.000

126

2.000

84

1.000

42

0

0

Groen gas (voor gasnetinvoeding)
Biodiesel
Bioethanol / bio-ETBE
Biogas - Stortgas
Biogas - GFT-vergisting
Biogas - Mestvergisting
Biogas - Rioolwaterzuivering
Biogas - Afvalwaterzuivering
Vast - Biomassa meestook
Vast - Biomassa kleinschalig
Vast - Biomassaverbranding thermisch
Vast - Vuilverbranding: biogene fractie

2020

377

2015

9.000

2010

PJ

2005

ktoe

Figuur 9 Verwachte benodigde biomassa voor energieproductie (primaire energie).

Wat is de geschatte rol van ingevoerde biomassa tot 2020?
Gelieve de verwachte hoeveelheden te vermelden (in ktoe) en
mogelijke landen te vermelden waaruit de biomassa wordt
ingevoerd.

voorspellen welk deel van de brandstoffen naar Nederland komen
als brandstof, of als halfproduct. De volgende tabel illustreert de
halfproducten die nodig zijn om de benodigde energie voor de
transportbrandstoffen te produceren. Als de 0,5 Mtoe aan biodiesel
in 2020 voor 100 % uit hout geproduceerd dient te worden is daar
4 Mton aan natte stof hout voor nodig.

Figuur 9 presenteert de verwachte benodigde biomassa voor
energieproductie op basis van de gepresenteerde ramingen en
verkenningen. Voor iedere gebruikte technologie is een conversierendement berekend, op basis waarvan de verwachte benodigde
biomassa tot stand is gekomen. ’De verwachte benodigde biomassa
is ongeveer 8 Mtoe (figuur 9) in 2020. In Nederland is – afhankelijk
van het scenario – ongeveer 5 Mtoe beschikbaar voor energie­
toepassingen in 2020 (figuur 8). Het is lastig te voorspellen welk
deel van de Nederlandse biomassa ingezet zal worden voor de
Nederlandse bio-energieproductie.
Sectoren waarbinnen met name import verwacht wordt zijn het
meestoken in kolencentrales (biomassavraag in 2020: 69 PJ of
1,7 Mtoe) en de biobrandstoffen voor transport (35 PJ of 0,8 Mtoe).
De landen die biomassa voor meestoken in kolencentrales leveren
zullen naar verwachting de houtrijke landen zijn. Ten aanzien van
de benodigde biomassa voor transportbrandstoffen is het lastig te
96 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

benodigde energie
in 2020 (ktoe)

Ethanol

Biodiesel

282

552

Mton biomassa (ns) om 100 % van benodigde hoeveelheid te produceren

Tarwe

Suikerbiet

Suikerriet

Hout

1,4

6,5

6,2

2,2

Koolzaad

Palm

Hout

1,8

3,0

4,0

Gelieve naast bovenstaande informatie als volgt de huidige
situatie te beschrijven van landbouwgrond die specifiek voor
energie­productie wordt gebruikt:
Tabel 8: Huidig gebruik van landbouwgrond voor de productie van energiegewassen
in 2006

Gebruik van landbouwgrond voor de productie van energiegewassen

Oppervlakte (ha)

1) Grond voor bomen met korte omloop (wilgen, populieren).

0

2) Grond voor andere energiegewassen zoals grassen (rietgras, vingergras, miscanthus).

10.000

97 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.6.2	Maatregelen ter vergroting van de

beschikbaarheid van biomassa,
waarbij rekening wordt gehouden
met andere gebruikers van biomassa
(land- en bosbouw)
Mobilisering van nieuwe bronnen van biomassa
(a) Gelieve te vermelden hoeveel grond aangetast is.
Onder “degraded land” verstaat Nederland grond die minder
geschikt is geworden voor de teelt van landbouwgewassen. Hierbij
valt denken aan bijvoorbeeld geërodeerd land of verzout land, maar
ook aan gesloten stortplaatsen of braakliggende (bouw) grond die is
bestempeld als ‘potentiële tijdelijke natuur’. Dergelijke grond is
geschikt voor de teelt van maar enkele gewassen. Nederland heeft
slechts een uitermate beperkt aantal van dit soort gronden.
(b) Gelieve te vermelden hoeveel ongebruikt akkerland er is.
In 2008 is de braakverplichting voor akkerbouwers (meer dan 12 ha
op kleigrond en meer dan 18 ha op overige gronden) komen te
vervallen. Het is verder niet te verwachten dat we in Nederland
ongebruikt akkerland zullen hebben, gelet op de prijs die voor
grond in Nederland wordt betaald. Daarnaast lijkt het onwaarschijnlijk dat eventueel ongebruikt akkerland gebruikt zal worden voor de
teelt van energiegewassen, gelet op het hectaresaldo dat voor
akkerbouwgewassen nog altijd beduidend hoger ligt.
(c) Zijn er maatregelen gepland om ervoor te zorgen dat
ongebruikt akkerland en aangetaste grond worden gebruikt
voor energiedoeleinden?
Nee. Gezien de beperkte hoeveelheid aangetast of ongebruikt
akkerland is de relevantie van zulke regelingen voor Nederland
beperkt.
(d) Is er een plan om bepaald reeds beschikbaar primair
materiaal (zoals dierlijke mest) te gebruiken voor energie?
De inzet van mest voor energieopwekking via vergisting wordt
financieel met name gestimuleerd via de SDE (paragraaf 4.3)
Daarnaast zijn er verschillende wettelijke kaders ingericht om
mestvergisting meer aantrekkelijk te maken. Het digestaat mag
bijvoorbeeld verhandeld en gebruikt worden als meststof mits het
aan bepaalde voorwaarden uit de Uitvoeringsregeling Meststoffen­
wet voldoet. Een voorwaarde is dat bij vergisting met een samenstelling van minimaal 50 % dierlijke meststoffen één of meerdere

stoffen uit de bijlage Aa onderdeel IV dienen te staan (de zogenoemde positieve lijst).
Daarnaast heeft het Ministerie van LNV in 2009 het onderzoek
‘producent mineralenconcentraat’ gestart. Van dierlijke mest kan
een vloeibaar mineralenconcentraat worden gemaakt: een
kunstmestvervanger. Op die manier kan het overschot aan dierlijke
mest minder worden én kunnen belangrijke meststoffen worden
hergebruikt. Binnen dit onderzoek worden ook effecten voor de
afzetmogelijkheden van digestaat uit co-vergisters geanalyseerd.
In het werkprogramma Schoon en Zuinig (toelichting staat bij
antwoord f ) heeft de sector veehouderij ambities uitgesproken voor
hernieuwbare energie en heeft dit uitgewerkt in jaarwerkplannen.
(e) Wordt er specifiek beleid gevoerd om de productie en het
gebruik van biogas te bevorderen? Welke soorten gebruik
worden bevorderd (lokaal, stadsverwarming, biogasnetwerk,
integratie in het aardgasnetwerk)?
Sinds 2008 worden al deze vormen van hernieuwbare energie uit
biogas gestimuleerd via de SDE (paragraaf 4.3) en vinden deze ook
plaats in de praktijk. De benutting van restwarmte van een lokale
gasmotor wordt sinds 2009 gestimuleerd door een hogere subsidie
op de geproduceerde elektriciteit.
(f) Welke maatregelen zijn gepland om bosbeheertechnieken
zodanig te verbeteren dat de extractie van biomassa uit bossen
op duurzame wijze wordt geoptimaliseerd? Hoe wordt
bosbeheer verbeterd om de toekomstige groei te vergroten?
Welke maatregelen zijn gepland om de extractie van bestaande
biomassa die al in de praktijk kan worden gebracht, te
optimaliseren?
Het Nederlandse kabinet heeft scherpe doelstellingen gesteld met
betrekking tot het klimaat. Deze zijn in samenwerking met alle
betrokken bedrijfssectoren uitgewerkt in het Werkprogramma
Schoon en Zuinig. De Natuur-, Bos-, Landschaps- en Houtketen
(NBLH-sector) heeft hierin aangegeven 32 PJ in 2020 aan
hernieuwbare energie te willen bijdragen. Hiertoe is een uitgewerkt
plan opgesteld, waaraan door overheid en sector gewerkt wordt.
Belangrijke maatregelen uit dit plan zijn:
• De Rijksoverheid zal de verschillende overheden stimuleren om
een bijdrage te leveren aan de levering en verwerking van
biomassa.
• De NBLH-sector streeft naar het maximaliseren van de levering
van houtige en niet-houtige biomassa uit reststromen voor de
productie van hernieuwbare energie. Daarbij stimuleert de
NBLH-sector intensiever terreinbeheer en het niet in het terrein
achterlaten van beheer (bij-) producten.
• De NBLH-sector stimuleert intensiever terreinbeheer en het niet
in het terrein achterlaten van beheer (bij-)producten.

98 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

• De NBLH-sector streeft naar meerjarige afspraken met de
energiebedrijven voor een gegarandeerde en constante afname
van biomassaprodukten uit de NBLH-sector.
• De Rijksoverheid en de NBLH-sector zullen gezamenlijk – in pilots
– verkennen op welke wijze op specifieke locaties korte omloopbeplantingen ten behoeve van energetische opbrengsten kunnen
worden gerealiseerd.

Effecten op andere sectoren
(g) Hoe worden de effecten van het gebruik van biomassa voor
energie op andere sectoren op basis van land- en bosbouw
gevolgd?
Wat zijn deze effecten? (Gelieve indien mogelijk ook informatie
te verstrekken over kwantitatieve effecten.) Is er een plan om
deze effecten in de toekomst in kaart te brengen? In Nederland
wordt relevante informatie op verschillende plaatsen
bijgehouden:
Bio-based economy
De inzet van biomassa en daarmee de ontwikkeling van de Europese
bio-based economy vraagt om een geïntegreerde benadering,
waarbij aandacht is voor alle toepassingen van biomassa. Een
bio-based economy is een systeeminnovatie en raakt aan een breed
scala van onderwerpen: klimaatverandering, energievoorziening,
diverse sectoren (agro, chemie, papier en karton, logistiek),
economie en internationale handel, biodiversiteit en innovatie. Een
integrale benadering biedt Europa de kans om een heldere strategie
te ontwikkelen voor het gebruik van biomassa: niet alleen voor
energie en biobrandstoffen, maar ook voor chemie en materialen.
LEI
Het LEI verzamelt met medewerking van de toeleverende en
verwerkende industrie en de handel al tientallen jaren de prijzen
van agrarische producten en productiemiddelen. Op deze manier
kan het effect van de stimulering van bio-energie op bv. veevoedergrondstoffen markt worden geanalyseerd.

Vergelijkingsmethodiek PGG
Het Platform Groene Grondstoffen (‘Brede inzet biomassa,
Vergelijkingsmethodiek voor verschillende toepassingen’) heeft een
aanzet gemaakt voor een methodiek om biomassa in verschillende
sectoren op een zo evenwichtige manier mogelijk te stimuleren. In
fase 1 is als doel gesteld een vergelijkingsmethodiek te ontwikkelen
welke enigszins robuust is voor veranderingen en ook verge­
lijkingen kan maken tussen verschillende sectoren van toepassingen van biomassa.
Wetenschappelijke analyses
De Nederlandse overheid heeft veel aandacht voor de effecten van
het gebruik van biomassa voor energie op andere sectoren. Vandaar
dat wetenschappelijke analyses uitgevoerd worden onder meer
gecoördineerd door het Ministerie van VROM. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om: Kunnen Biofuels duurzaam zijn in 2020
(Bindraban e.a., 2009) en Assessment van wereldwijde biomassa
potentiëlen en hun link naar voedsel, water, biodiversiteit,
energievraag en economie (Lysen, 2008). Beide studies plaatsen
biobrandstoffen in mondiaal perspectief.
(h) Welke ontwikkelingen worden er in andere sectoren op
basis van landbouw en bosbouw verwacht die effect kunnen
hebben op het energiegebruik? (Kunnen betere efficiëntie en/
of productiviteit de hoeveelheid nevenproducten die beschikbaar zijn voor energiegebruik bijvoorbeeld doen toe- of
afnemen?)
Er zijn geen grote, externe ontwikkelingen bekend op basis waarvan
de beschikbaarheid van biomassa stromen uit de landbouw of
bosbouw snel gaat wijzigen. Wel hebben deze sectoren in het
Convenant Schoon & Zuinige Agrosectoren de ambitie uitgesproken
om een grote bijdrage te gaan leveren aan de totale hernieuwbare
energie doelstellingen van Schoon & Zuinig. Samen met de grote
beleidsdoelstellingen voor Nederland op het gebied van
hernieuwbare energie en het bijbehorend instrumentarium zal dit
vermoedelijk leiden tot een grotere beschikbaarheid van biomassa.

Werkgroep Afvalregistratie
De Werkgroep Afvalregistratie inventariseert jaarlijks de hoeveelheid verbrand, gestort en gecomposteerd afval in Nederland. In de
Werkgroep participeren het Ministerie van VROM, Interprovinciaal
Overleg (IPO), de Vereniging Afvalbedrijven en Agentschap NL. De
gegevens van de Werkgroep gelden als landelijk uitgangspunt en
worden onder meer gebruikt voor de monitoring en evaluatie van
de uitvoering van het Landelijk afvalbeheerplan 2002-2012.
Studie beschikbaarheid biomassa
De ‘Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit en
warmte in 2020’ (Koppejan e.a., november 2009) houdt bij het
inschatten van biomassa beschikbaarheid in zijn scenario’s ook
nadrukkelijk rekening met concurrerende sectoren.

99 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.7	Gepland gebruik van statistische
overdracht tussen lidstaten en
geplande deelname in
gezamenlijke projecten met
andere lidstaten en derde landen
4.7.1		 Procedurele aspecten
(a) Beschrijf de nationale procedures (stapsgewijs) die zijn
opgesteld of nog moeten worden opgesteld voor het regelen
van een statistische overdracht of een gezamenlijk project
(inclusief verantwoordelijke organen en contactpunten).

realiseren van de (hogere) doelstelling van Schoon en Zuinig.
Nederland participeert in de Concerted Action supporting the
transposition and implementation of Directive 2009/28/EC
(‘CA-RES’). Het doel van de CA-RES is het faciliteren van lidstaten bij
de implementatie van deze richtlijn. Naar verwachting gaat deze
CA-RES medio 2010 van start. Nederland zal een actieve opstelling
hebben in deze CA-RES, waar ook de flexibele mechanismen zijn
geagendeerd.
(b) Beschrijf de manieren waarop particuliere entiteiten
gezamenlijke projecten met lidstaten of met derde landen
kunnen voorstellen en hieraan kunnen deelnemen.
Niet van toepassing (zie a).

Statische overdracht zal vooralsnog niet worden toegepast. Het
surplus aan hernieuwbare energie boven het indicatieve traject
zoals beschreven in bijlage 1 van de Richtlijn voor hernieuwbare
energie, is hernieuwbare energie die vooralsnog nodig is voor het
bereiken van de doelstelling van Schoon en Zuinig van 20 %
hernieuwbare energie in 2020 (berekend op basis van primair
energieverbruik).

(c) Geef de criteria op basis waarvan wordt bepaald wanneer
statistische overdrachten of gezamenlijke projecten moeten
worden gebruikt.
Niet van toepassing (zie a).

Ten aanzien van gezamenlijke projecten wordt vooralsnog (nog)
geen nationaal beleid voorzien, alhoewel Nederland wel open staat
voor voor­stellen en ideeën van andere lidstaten. De komende jaren
is de prioriteit van het beleid om vooral nationaal hernieuwbare
energievermogen op te bouwen, mede in verband met het
100 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(d) Met welk mechanisme kunnen andere geïnteresseerde
lidstaten bij een gezamenlijk project worden betrokken?

Niet van toepassing (zie a).
(e) Bent u bereid deel te nemen aan gezamenlijke projecten in
andere lidstaten? Hoeveel geïnstalleerde capaciteit/elektriciteit
of warmte die per jaar wordt geproduceerd bent u voornemens
te ondersteunen? Hoe bent u van plan steunregelingen voor
dergelijke projecten aan te bieden?
Zoals onder (a) vermeld wordt ten aanzien van gezamenlijke
projecten vooralsnog (nog) geen beleid voorzien, alhoewel
Nederland wel open staat voor voorstellen en ideeën van andere
lidstaten. De komende jaren is de prioriteit van het beleid om
vooral nationaal hernieuwbare energievermogen op te bouwen,
mede in verband met het realiseren van de (hogere) nationale 20 %
hernieuwbare energiedoelstelling.

4.7.2		Geschatte overmatige productie van

hernieuwbare energie ten opzichte
van het indicatieve traject die kan
worden overgedragen aan andere
lidstaten
Niet van toepassing.

4.7.3		Geschat potentieel voor gezamenlijke

projecten
(a) In welke sectoren kunt u ontwikkeling van het gebruik van
hernieuwbare energie op uw grondgebied aanbieden voor
gezamenlijke projecten?
Zoals vermeld onder 4.7.1.a) wordt ten aanzien van gezamenlijke
projecten vooralsnog (nog) geen beleid voorzien, alhoewel
Nederland wel open staat voor voorstellen en ideeën van andere
lidstaten. De komende jaren is de prioriteit van het beleid om
vooral nationaal hernieuwbare energievermogen op te bouwen,
mede in verband met het realiseren van de (hogere) nationale 20 %
hernieuwbare energiedoelstelling.
(b) Is de te ontwikkelen technologie gespecificeerd? Hoeveel
geïnstalleerde capaciteit/elektriciteit of warmte wordt per jaar
geproduceerd?
Niet van toepassing.
(c) Hoe worden locaties voor gezamenlijke projecten
vastgesteld? (Kunnen lokale en regionale overheden of
ontwikkelaars bijvoorbeeld bepaalde locaties aanbevelen?
Of kunnen alle projecten deelnemen, ongeacht de locatie?)
Niet van toepassing.
(d) Bent u zich bewust van het potentieel voor gezamenlijke
projecten in andere lidstaten of in derde landen? (In welke
sector? Hoeveel capaciteit? Wat is de geplande ondersteuning?
Voor welke technologieën?)
Er zijn ons nog geen concrete projecten bekend, wel ideeën, o.m.
voor projecten op het gebied van de zonne-energie oa. in Spanje
(zon-pv en CSP), Portugal (CSP) en diverse hernieuwbare energietechnieken (wind, zon) in Noord-Afrikaanse landen in het kader van
het “Plan Solaire” (Mediterrane Unie).
(e) Gaat uw voorkeur uit naar steun voor bepaalde
technologieën? Welke technologieën zijn dat?
Niet van toepassing.

101 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.7.4	Geschatte vraag naar hernieuwbare

In de raming voor dit actieplan is hier vooralsnog geen rekening
mee gehouden. Het geschat overschot en tekort dat kan worden
overgedragen wordt in tabel 9 op nul gesteld. In het ramings­
document en dit actieplan is gecommuniceerd dat er een overschot
verwacht is. Zoals hierboven aangegeven is het vooralsnog niet het
voornemen om dit over te dragen aan andere lidstaten.

energie waarin op andere manieren
moet worden voorzien dan met
binnenlandse productie

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Tabel 9: Geschatte overmatige en/of ontbrekende productie van hernieuwbare energie ten opzichte van het indicatieve traject die kan worden overgedragen aan/uit andere
lidstaten in Nederland (ktoe)

Geschat overschot in ramingsdocument

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Geschat overschot in nationaal actieplan

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Geschat tekort in ramingsdocument

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Geschat tekort in nationaal actieplan

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

102 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

5 Beoordelingen

5.1	Totale verwachte bijdrage van
iedere technologie voor
hernieuwbare energie om te
voldoen aan de bindende
streefcijfers voor 2020 en het
indicatieve tussentijdse traject
voor het aandeel energie uit
hernieuwbare bronnen in
elektriciteit, verwarming en
koeling en vervoer
Deze paragraaf presenteert op basis van de scenario’s van de
referentieramingen de ontwikkeling van hernieuwbare energie
binnen de sectoren elektriciteit, warmte en koude en transport.
Het betreft een grafische weergave van de tabellen 10a, 10b, 11 en 12.

Opgesteld vermogen hernieuwbare
elektriciteit
MW
16.000
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000

Waterkracht
Zon-PV
Wind op land
Wind op zee
Vaste biomassa
Biogas

4.000
2.000

2020

2015

2010

2005

0

Figuur 10 Ontwikkeling vermogen hernieuwbare elektriciteit

104 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Figuur 10 presenteert de ontwikkeling van het elektrisch vermogen
voor hernieuwbare energie. De bijdrage in het verwachte opgesteld
vermogen in 2020 komt met name uit wind op land, wind op zee en
vaste biomassa.
• Het opgesteld vermogen voor waterkracht stijgt van 0,04 GW in
2005 naar 0,2 GW in 2020. Een uitsplitsing naar vermogens­
klassen vindt niet plaats omdat er te weinig installaties beschikbaar zijn om gegevens te anonimiseren. De verwachting is dat in
2020 er in Nederland geen elektrisch vermogen voor pomp­
accumulatie is opgesteld.
• Zonne-energie komt in Nederland volledig voor rekening van
fotovoltaïsche energie. Voor geconcentreerde zonne-energie
wordt geen bijdrage verwacht in 2020. Het opgestelde vermogen
voor fotovoltaïsche zonne-energie was in 2005 0,05 GW. Door een
verveertienvoudiging ten opzichte van 2005 is in 2020 het
vermogen 0,7 GW.

• Wind op land had in 2005 een geïnstalleerd vermogen van 1,2 GW.
Verwachting is dat dit in 2020 een opgesteld vermogen is van
6,0 GW. In 2015 is het opgestelde windvermogen naar verwachting
reeds 4,4 GW.
• Wind op zee groeit van 0,2 GW in 2010 naar 1,2 GW in 2015, om in
2020 een vermogen van 5,2 GW opgesteld te hebben.
• Voor elektriciteit uit geothermie is in Nederland geen bijdrage
verwacht. Wel is een bijdrage verwacht van warmte uit geothermie.
• De bijdrage van biomassa aan de elektriciteitsproductie wordt
met name geleverd door bij-en meestook van vaste biomassa.
–	Het totaal opgesteld elektrisch vermogen voor vaste biomassa
in 2020 is 2,3 GW.
–	Voor elektriciteit uit biogas is het opgestelde vermogen 0,6 GW
in 2020. Dit biogas betreft elektriciteit uit Afvalwater­
zuiveringsinstallaties (AWZI), Rioolwaterzuiveringsinstallaties
(RWZI), stortgas, mestvergisting en GFT-vergisting.

Hernieuwbare elektriciteitsproductie

216

50.000

180

40.000

144

30.000

108

20.000

72

10.000

36

0

0
2010

Waterkracht
Zon-PV
Wind op land
Wind op zee
Vaste biomassa
Biogas

2020

60.000

2015

PJ

2005

GWh

Figuur 11 Ontwikkeling energie uit hernieuwbare elektriciteit

Figuur 11 presenteert de geproduceerde energie uit bovengenoemde
elektriciteitsopties. Vanwege het relatief hoge aantal vollasturen is de
bijdrage van waterkracht, wind op zee, vaste biomassa en biogas hoog
ten opzichte van het geïnstalleerde vermogen. Voor de energie­
productie uit windenergie en waterkracht is de normaliseringsregel
toegepast conform bijlage II uit de Richtlijn voor hernieuwbare energie.
• Voor waterkracht wordt een productie verwacht van 0,7 TWh
(2,6 PJ) in 2020.
• De bijdrage van zon-PV in 2020 is ongeveer gelijk aan die van
waterkracht (0,6 TWh, 2,0 PJ)
• De bijdrage voor windenergie in 2020 is 13 TWh (48 PJ) op land en
19 TWh (69 PJ) off-shore.

• De elektrische bijdrage voor bio-energie in 2020 is 16,6 TWh (60 PJ).
–	Voor vaste biomassa is de verwachting voor de elektrische
productie in 2020 43 PJ. Dit is opgebouwd uit 3,8 PJ uit
vuilverbranding, 9,2 PJ voor kleinschalige biomassa en 30,1 PJ
voor biomassa bij- en meestook.
–	Voor biogas is de verwachting voor de elektrische productie in
2020 17 PJ. Dit is opgebouwd uit 2,2 PJ uit AWZI, 1,2 PJ uit RWZI,
11,6 PJ uit mestvergisting en 1,7 PJ uit GFT-vergisting.
–	Van vloeibare biomassa wordt voor 2020 geen bijdrage
verwacht aan de elektriciteitsvoorziening.
–	8,3 TWh (30 PJ) bio-elektriciteit hiervan zal in 2020 middels wkk
worden geproduceerd.

105 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Hernieuwbare warmte

2.000

84

1.500

63

1.000

42

500

21

0

0

Diepe geothermie
Zonnewarmte
Vaste biomassa
Biogas (voor warmte)
Groen gas (voor gasnetinvoeding)
Warmtepompen

2020

105

2015

2.500

2010

PJ

2005

ktoe

Figuur 12 Ontwikkeling energie uit hernieuwbare warmte

Figuur 12 presenteert de ontwikkeling van energie uit hernieuwbare
warmte en koude. In totaal levert hernieuwbare warmte in 2020 een
bijdrage van 2,2 Mtoe (91 PJ). Hierbij wordt de grootste bijdrage
voorzien van bio-energie.
• Aardwarmte (exclusief lage temperatuurverwarming warmte­
pompen) zal middels diepe geothermie in 2020 een bijdrage
leveren van 0,26 Mtoe (11 PJ). Dit is een verzevenvoudiging ten
opzichte van 2010, waarvoor 0,04 Mtoe (1,6 PJ) verwacht wordt.
• Thermische zonne-energie uit huishoudens en de dienstensector
levert in 2020 een bijdrage van 0,02 Mtoe (1 PJ).
• Bio-energie levert in 2020 een bijdrage aan de warmtevoorziening
van 1,5 Mtoe (64 PJ).
Belangrijk punt van aandacht hierbij is de definitie voor warmte
uit biomassa. Artikel 2, lid f van de Richtlijn voor hernieuwbare
energie definieert bruto-eindverbruik van energie als ‘de
energiegrondstoffen die geleverd worden aan industrie, …’.
Daarmee is bepaald dat de rapportage van warmte uit biomassa
op input-basis dient te geschieden9.
Ook is binnen de categorie warmte uit bio-energie het
zogenaamde groen gas (voor gasnetvoeding) opgenomen.
–	0,65 Mtoe (27 PJ) van de warmte uit bio-energie komt in 2020
uit vaste biomassa. Voor vaste biomassa is een relatief beperkte
groei voorzien; de bijdrage voor vaste biomassa in 2005 was
0,54 Mtoe (23 PJ).
–	Biogas levert naar verwachting in 2020 een directe bijdrage van
0,29 Mtoe aan de directe warmtevoorziening (12 PJ).
– De verwachting is dat de bijdrage van biovloeistoffen aan de
warmtevoorziening nihil is.
–	Nederland verwacht een significante bijdrage van directe
invoeding van biogas in het aardgasnet (‘groen gas’), zijnde
0,58 Mtoe (24 PJ) in 2020. Omdat dit gas naar verwachting veel

gebruikt wordt in de warmtevoorziening, is er voor gekozen
om dat op deze plaats (in plaats van biovloeistoffen) zichtbaar
te maken.
• Warmtepompen leveren in 2020 0,38 Mtoe (16 PJ). Deze bijdrage
is opgebouwd uit 0,12 Mtoe (4,9 PJ) aerothermisch, 0,24 Mtoe
(10,1 PJ) geothermisch en 0,01 Mtoe (0,5 PJ) hydrothermisch.
Binnen de warmtevoorziening worden stadsverwarming en
biomassa in huishoudens onderscheiden;
• Stadsverwarming betreft alle biomassa die gebruikt wordt voor
warmte uit wkk installaties. Deze neemt toe van 0,42 Mtoe (17 PJ)
in 2005 tot 0,75 Mtoe (31 PJ) in 2020.
• Biomassa in huishoudens betreft de kachels voor huishoudelijk
gebruik (geen wkk installaties) De verwachting hiervan is dat deze
bijdrage constant blijft tussen 2005 en 2020, zijnde 0,16 Mtoe (6,6 PJ)

Warmte koude opslag (WKO)
Conform de Richtlijn voor hernieuwbare energie wordt koude uit
warmte-koudeopslag thans niet meegenomen in de raming van het
aandeel hernieuwbare energie: alleen het warmte-gedeelte wordt
hier gerapporteerd. Indien koude wel zou worden meegenomen,
zou het aandeel hernieuwbare energie in 2020 niet 14,5 % bedragen
maar 14,8 % (het aandeel hernieuwbare energie in verwarming en
koeling in 2020 zou toenemen van 8,7 % (zie Tabel 3) naar 9.4 %).
Nederland stelt de EC voor om onderhandelingen te starten over
opname van koude uit warmte-koudeopslag in de Richtlijn voor
hernieuwbare energie.
9 Voor de wkk-opties betekent dit dat bepaald dient te worden welk deel van de biomassa-input
toegerekend moet worden aan warmte. Hiervoor wordt eerst de verhouding tussen
elektriciteits-output en warmte-output bepaald. Het aandeel warmte in de output wordt dan
betrokken op de totale biomassa-input (voor AVI’s alleen op de biogene fractie).

106 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Hernieuwbare energie in transportsector

900

38

800

34

700

29

600

25

500

21

400

17

300

13

200

8

100

4

0

0

Bio-ethanol / bio-ETBE niet artikel 21 lid 2
Bio-ethanol / bio-ETBE conform Artikel 21 lid 2
Biodiesel niet Artikel 21 lid 2
Biodiesel conform Artikel 21 lid 2
Hernieuwbare elek. wegtransport
Hernieuwbare elek. geen wegtransport
Waterstof
Andere (biogas, bio-olie)

2020

42

2015

1000

2010

PJ

2005

ktoe

Figuur 13 Ontwikkeling bijdrage hernieuwbare energie in transportsector.

Figuur 13 presenteert de bijdragen van de diverse energiedragers in
de transportsector. In deze figuur en onderstaande tekst wordt de
bijdrage van dubbeltellende energiedragers met een factor één
weergegeven. De totale bijdrage in 2020 zonder dubbeltelling is
0,9 Mtoe (38 PJ), met dubbeltelling 1,1 Mtoe (46 PJ)10.
De grootste bijdrage in 2020 wordt verwacht van ‘niet artikel 21 lid 2’
Biodiesel en ‘niet artikel lid 2’ bio-ethanol/bio-ETBE. Het aandeel
‘artikel 21 lid 2 brandstoffen’ binnen de biotransportbrandstoffen
neemt toe van 16 % in 2015 naar 19 % in 2020 (zonder dubbeltelling
gepresenteerd).

10 Deze ramingen zijn gebaseerd op staand beleid uit voorafgaande jaren. In het voorjaar van 2010
wordt het biobrandstoffenbeleid voor de komende jaren geformuleerd en daarmee is bij deze

• Bio-ethanol/Bio-ETBE11 levert een bijdrage van 0,28 Mtoe (12 PJ)
in 2020. De aanname is dat in 2020 85 % van de bio-ethanol/
Bio-ETBE geïmporteerd wordt in Nederland.
• Biodiesel levert in 2020 een bijdrage van 0,55 Mtoe (23 PJ).
0,12 Mtoe (5 PJ) hiervan worden dubbel geteld conform artikel 21.2.
• Voor waterstof en andere energiedragers zoals biogas en bio-olie
wordt tot 2020 geen bijdrage verwacht in de transportsector.
• Elektriciteit levert in de transportsector na verwachting een
bijdrage van 0,07 Mtoe (3 PJ) in 2020. Daarvan is 1/3 in het
wegtransport en 2/3 in het niet-wegtransport.

11 Onder de categorie bio-ethanol/bio-ETBE worden de brandstoffen gepresenteerd die als
benzinevervanger kunnen worden ingezet, zoals bijvoorbeeld ook bio-methanol.

ramingen geen rekening gehouden.

107 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Tabel 10a: Schatting van de totale verwachte bijdrage (geïnstalleerde capaciteit,
bruto-elektriciteitsopwekking) van iedere technologie voor hernieuwbare energie in
Nederland om te voldoen aan de bindende streefcijfers voor 2020 en het indicatieve
tussentijdse traject voor het aandeel energie uit hernieuwbare bronnen in elektriciteit
2010-2014.

2005

2010

2011

2012

2013

2014

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

Waterkracht:

37

89

47

128

56

159

67

195

68

200

68

200

<1MW

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

1MW - 10 MW

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

>10MW

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

Waarvan pompen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Geothermisch

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Fotovoltaïsch

51

40

92

73

149

104

185

132

229

167

273

201

Geconcentreerde
zonne-energie

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Getij, golven, oceaan

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Aan land

1.224

2.067

1.993

3.667

1.995

3.669

2.727

5.773

3.142

6.694

3.943

8.475

Op zee

0

0

228

803

228

803

228

803

465

1.628

940

3.309

Vast

966

4.758

1.214

5.103

1.294

5.620

1.597

7.637

1.879

9.399

1.975

10.492

Gas

162

283

216

872

249

1.060

274

1.245

303

1.491

346

1.840

Vloeibaar

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

TOTAAL

2.440

7.233

3.790

10.636

3.971

11.415

5.078

15.785

6.086

19.579

7.545

24.517

Zonne-energie:

Wind:

Biomassa:

Waarvan in warmtekracht-koppeling

1.583

2.897

3.359

3.700

108 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

4.071

4.600

Tabel 10b: Schatting van de totale verwachte bijdrage (geïnstalleerde capaciteit,
bruto-elektriciteitsopwekking) van iedere technologie voor hernieuwbare energie in
Nederland om te voldoen aan de bindende streefcijfers voor 2020 en het indicatieve
tussentijdse traject voor het aandeel energie uit hernieuwbare bronnen in elektriciteit
2015-2020.

2015

2016

2017

2018

2019

2020

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

MW

GWh

Waterkracht:

68

200

95

303

122

406

149

508

176

611

203

714

<1MW

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

1MW-10 MW

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

>10MW

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

Waarvan pompen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Geothermisch

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Fotovoltaïsch

317

250

398

314

479

378

560

442

641

506

722

570

Geconcentreerde
zonne-energie

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Getij, golven, oceaan

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Aan land

4.400

9.508

4.720

10.281

5.040

11.054

5.360

11.827

5.680

12.599

6.000

13.372

Op zee

1.178

4.147

1.978

7.125

2.778

10.103

3.578

13.081

4.378

16.058

5.178

19.036

Vast

2.062

11.189

2.100

11.346

2.138

11.503

2.177

11.661

2.215

11.818

2.253

11.975

Gas

381

2.161

432

2.662

484

3.162

536

3.663

587

4.163

639

4.664

Vloeibaar

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

TOTAAL

8.406

27.442

9.723

32.017

11.041

36.592

12.359

41.167

13.677

45.742

14.994

50.317

Zonne-energie:

Wind:

Biomassa

Waarvan in warmtekracht-koppeling

5.092

5.731

6.371

7.010

109 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

7.649

8.289

Tabel 11: Schatting van de totale verwachte bijdrage (eindverbruik van energie) van
iedere technologie voor hernieuwbare energie in Nederland om te voldoen aan de
bindende streefcijfers voor 2020 en het indicatieve tussentijdse traject voor het aandeel
energie uit hernieuwbare bronnen in verwarming en koeling 2010-2020 (ktoe)

2005

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Geothermisch
(exclusief geothermische warmte met een
lage temperatuur in
warmtepompen)

0

39

57

75

94

112

130

156

182

207

233

259

Zonne-energie

16

20

19

19

18

18

17

18

19

20

22

23

Vast

540

573

579

585

591

598

604

613

623

632

641

650

Gas

69

111

124

136

149

162

174

197

220

243

266

288

Hernieuwbaar gas in
aardgasnet
(‘groen gas’)

38

31

51

80

115

158

202

278

354

430

506

582

Hernieuwbare energie
uit warmtepompen en
WKO (alleen warmte):
- waarvan
aerothermisch
- waarvan
geothermisch
- waarvan
hydrothermisch

54

132

156

180

204

228

252

277

302

327

352

377

n.b.

35

44

54

63

72

81

89

96

103

110

117

n.b.

90

104

118

132

146

161

177

193

209

226

242

n.b.

0

1

1

2

2

3

5

6

8

9

11

TOTAAL

717

906

987

1.076

1.172

1.276

1.380

1.540

1.700

1.860

2.019

2.179

Waarvan
stadsverwarming

415

490

509

528

547

566

584

616

649

681

713

745

Waarvan biomassa in
huishoudens

159

159

159

159

159

159

159

159

159

159

159

159

Biomassa:

Vloeibaar

Bij tabel 11 horen de volgende opmerkingen:
• Ad ‘Biomassa vloeibaar’: In plaats van biomassa vloeibaar
(bijdrage 0 PJ in 2020) is de bijdrage van hernieuwbaar gas in het
aardgasnet opgenomen.
• Ad ‘Hernieuwbare energie uit warmtepompen en WKO’:
Voor warmtepompen is de toerekening aan het type bron een
schatting.

• Ad ‘Waarvan stadsverwarming’: Dit betreft alle biomassa gebruikt
voor warmte uit wkk-installaties, niet alleen voor stads­
verwarming en energieverkoop.
• Ad ‘Waarvan biomassa in huishoudens’. Dit betreft alleen de
kachels voor huishoudelijk gebruik (geen wkk-installaties).
Voor de verdeling over industriële kachels en kachels voor
huishoudelijk gebruik wordt aangenomen dat deze constant blijft
in de loop van de tijd (geen veranderingen vanaf 2005).

110 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Tabel 12: Schatting van de totale verwachte bijdrage van iedere technologie voor
hernieuwbare energie in om te voldoen aan de bindende streefcijfers voor 2020 en het
indicatieve tussentijdse traject voor het aandeel energie uit hernieuwbare bronnen in
de vervoersector 2010-2020 (ktoe)

2005

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Bio-ethanol/bio-ETBE

0

168

206

202

208

215

217

230

243

256

269

282

Waarvan biobrandstoffen artikel 21, lid 2

0

17

21

20

21

22

22

24

27

29

31

34

Waarvan ingevoerd

0

152

186

182

188

194

196

205

213

222

231

240

Biodiesel

0

139

210

240

280

319

350

391

431

471

512

552

Waarvan biobrandstoffen artikel 21, lid 2

0

139

42

48

56

64

70

80

91

101

111

121

Waarvan ingevoerd

0

69

147

168

196

224

245

251

258

264

270

276

Waterstof uit hernieuwbare bronnen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Hernieuwbare elektriciteit

8

12

14

16

19

21

23

33

42

52

62

71

Waarvan wegvervoer

0

0

0

1

1

1

1

6

11

15

20

24

Waarvan niet-wegvervoer

8

12

14

16

18

20

22

27

32

37

42

47

Overig (zoals biogas, plantaardige oliën
e.d.)

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

Waarvan biobrandstoffen artikel 21, lid 2

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

TOTAAL

8

319

430

459

507

556

591

654

717

780

842

905

Bij tabel 12 hoort de volgende opmerking:
• Onder de categorie bio-ethanol/bio-ETBE worden de brandstoffen
gepresenteerd die als benzinevervanger kunnen worden ingezet,
zoals bijvoorbeeld ook bio-methanol.

111 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

Verwachte kosten (in EUR) – geef
het tijdsbestek aan

Verwachte terugdringing broeikasgassen per gas (t/jaar)

Verwachte groei van
arbeidsplaatsen

Tabel 13: Geschatte kosten en voordelen van de ondersteuningsmaatregelen voor het
beleid inzake hernieuwbare energie:

Verwacht gebruik van hernieuwbare energie (ktoe)

Zie hoofdstuk 2, tabel 1.

5.3 Effectbeoordeling (facultatief)

Geen Schoon en Zuinig
beleid

2005

n.b.

n.b.

n.b.

Vastgesteld beleid

3748

n.b.

n.b.

n.b.

Aangekondigd beleid

7340

n.b.

n.b.

n.b.

Maatregel

5.2	Totale verwachte bijdrage van
maatregelen voor energieefficiëntie en energiebesparing
om te voldoen aan de bindende
streefcijfers voor 2020 en het
indicatieve tussentijdse traject
voor het aandeel energie uit
hernieuwbare bronnen in
elektriciteit, verwarming en
koeling en vervoer

Beleid
Met het in dit actieplan gepresenteerde beleid is de verwachting dat
er in 2020 7,3 Mtoe (307 PJ) hernieuwbare energie gebruikt wordt.

Employ-RES
In april 2009 is de Employ-RES studie gepresenteerd. De studie is
uitgevoerd in opdracht van de EC. De conclusie is dat beleid dat
gericht is op het halen van de doelstelling van 20 % hernieuwbare
energie in 2020 (in finaal energiegebruik) zal leiden tot 410.000
additionele banen en een netto additionele groei van 0,24 % voor
het bruto nationaal (Europees) product.

112 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

5.4	Opstelling van het nationale
actieplan voor energie uit
hernieuwbare bronnen en
follow-up van de
tenuitvoerlegging
(a) Hoe zijn regionale en/of lokale overheden en/of steden
betrokken bij het opstellen van dit actieplan? Waren er nog
andere actoren bij betrokken?

Convenanten en consultatie
Regionale actoren, lokale overheden en steden zijn vanuit Schoon
en Zuinig en de Energietransitie middels de Convenanten nauw
betrokken bij het in dit plan beschreven beleid. VNG en het IPO zijn
middels consultatie betrokken bij de opstelling van het actieplan.
(b) Zijn er plannen voor het ontwikkelen van regionale/lokale
strategieën voor hernieuwbare energie? Kunt u deze toe­
lichten? Indien relevante bevoegdheden worden overgedragen
naar regionaal/lokaal niveau, welk mechanisme waarborgt dan
dat de nationale streefcijfers worden gehaald?

IPO Uitvoeringsprogramma Klimaat Energie en Ruimte
2010
Er zijn reeds uitgebreide regionale strategieën voor hernieuwbare
energie. Een voorbeeld is ht IPO uitvoeringsprogramma Klimaat
Energie en Ruimte 2010, waarin de volgende projecten zijn
geïdentificeerd.
1.		 Algemene aansturing, organisatie
2.		 Communicatie
3.		 Internationaal
4.		 Oplossen knelpunten
5.		 Financieringsstrategieën en innovatieve duurzame financiering
6.		 Duurzame energiemix
7. Klimaateffecten atlas
8.		 Monitor CO₂ reductie
9.		 Kennis en innovatie
10. Windenergie
11. Duurzame mobiliteit
12. Duurzaam wegbeheer
13.	Energiebesparing gebouwde omgeving, adaptatie van steden
aan klimaatverandering, duurzame woningbouw

14. B
 iomassa in de energie- en grondstoffenvoorziening en
decentrale energieopwekking en kleine biomassa verwerking
15.	Duurzame warmte
16.	Restwarmte
17.	Geothermie
18.	Koudewarmte opslag
19. Energiebesparing bij bedrijven, MJA-3
20. Koploperprojecten Klimaatadaptatie
21. Zonne-energie
22. CCS
23. Duurzaam inkopen
24		 Energieopslag
Dit werkprogramma is een uitvloeisel van ondermeer de
convenanten met gemeenten, provincies en rijk.

Mechanismes voor realiseren doelstellingen
De Convenanten ‘Klimaatakkoord gemeenten en rijk’ en ‘Klimaaten energie-akkoord tussen Rijk en provincies’ zijn afspraken
gemaakt over de wederzijdse verantwoordelijkheden voor de
realisatie van de hernieuwbare energiedoelstellingen.
Decentrale overheden hebben ondermeer bevoegdheden op het
gebied van RO. Zoals toegelicht in paragraaf 4.1 bieden Wro, Wabo,
de RCR en de Crisis en Herstelwet mogelijkheden om de ruimtelijke
implementatie van hernieuwbare energie ook op een centraler
niveau te organiseren.
(c) Licht toe hoe openbare raadpleging heeft plaatsgevonden
bij het opstellen van dit actieplan.

Deelgebieden
Voor diverse onderwerpen zijn consultaties geweest op deel­
gebieden. Een voorbeeld is de marktdag van Gasvormige en
Vloeibare klimaatneutrale Energiedragers (GAVE) voor de
implementatie van de Richtlijn voor hernieuwbare energie in de
transportsector. Ook heeft consultatie plaatsgevonden voor de
implementatie van de Europese monitoringssystematiek in
Nederland (ontwikkeling (5e) protocol monitoring hernieuwbare
energie).

Actieplan
Vanuit het uitgangspunt dat dit actieplan een beschrijving is van
bestaand of aangekondigd beleid is in april 2010 een informatie­
bijeenkomst geweest met betrokken sectoren zoals NGO’s,
overheden en marktpartijen. In april 2010 zijn deze partijen ook om
schriftelijk commentaar gevraagd.

113 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

(d) Wat is het nationale contactpunt, de nationale overheid of
het orgaan dat verantwoordelijk is voor de follow-up van het
nationale actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen?

berekeningswijze voor het bepalen van de hoeveelheid
geproduceerde hernieuwbare energie. Het protocol sluit aan op
de internationale protocollen. Het wordt vastgesteld door het
ministerie van EZ.

Ministerie van Economische Zaken
Dienstonderdeel ET/ED
Mevr. Drs. I.K. Post
Postbus 20101
2500 EC Den Haag

Het CBS gebruikt deze methode voor de monitoring van de
hoeveelheid geproduceerde hernieuwbare energie. Door alle
overheden en organisaties consistent gehanteerde rekenmethodes
maken het mogelijk de ontwikkelingen op dit gebied goed in kaart
te brengen. In de herziene (5e) versie van 2010 zijn de afspraken ten
gevolge van de Richtlijn voor hernieuwbare energie opgenomen.

(e) Wordt de tenuitvoerlegging van het actieplan voor energie
uit hernieuwbare bronnen gevolgd met behulp van een
bepaald systeem, waaronder indicatoren voor afzonderlijke
maatregelen en instrumenten? Zo ja, kunt u dit nader
toelichten?

Monitoring beleidsprogramma Schoon & Zuinig
Er wordt voor het volgen van de doelstellingen maximaal
aangesloten bij de Monitoring van het beleidsprogramma Schoon &
Zuinig. De toelichting staan beschreven in: Monitor Schoon &
Zuinig (2008). Hierin zijn indicatoren voor maatregelen en
instrumenten opgenomen.

Protocol Monitoring hernieuwbare energie
Het protocol monitoring hernieuwbare energie is een beleids­
document met afspraken die voorzien in een uniforme

114 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

115 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen

6 Gebruikte afkortingen

A

N

AMvB: Algemene Maatregel van Bestuur, 61
AVI: Afvalverbrandingsinstallaties, 31
Awb: Algemene wet bestuursrecht, 31

NBLH: De Natuur-, Bos-, Landschaps- en Houtketen, 98
NEW: Nationaal Expertisecentrum Warmte, 35
NMa: Nederlandse Mededingingsautoriteit, 48
NOM: Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij, 48
NVOE: Nederlandse Vereniging voor Ondergrondse
Energieopslagsystemen, 41
NWEA: Nederlandse Wind-Energie Associatie, 43

C

CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek, 92
CCS: Carbon Capture & Storage, 10

D

O

DEN: Duurzame Energie in Nederand, 34
DEV: Duurzame Elektriciteitsvoorziening, 48

OVMEP: Subsidieregeling vergistingsinstallaties, 36

P

E

EIA: Energie Investeringsaftrek, 90
ECN: Energieonderzoek Centrum Nederland, 7
EK: Energiekamer, 64
EMG: Energieprestatienorm op gebiedsniveau, 33
EOS: Energie Onderzoeksubsidie, 44
EPBD: Energy Performance Building Directive, 41
EPK: Stichting Energie Prestatie Keur, 42
EZ: ministerie van Economische Zaken, 27

F

FLOK: Facilitering Lokale en Regionale Klimaatinitiatieven, 45

G

GAVE: GAsvormige en Vloeibare klimaatneutrale Energiedragers, 113

H
I

LHV: Lower Heating Value, 123
LNV: ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, 28
LVO: Landelijke Voorziening Omgevingsloket, 28

M

S

SDE: Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie, 58
SLOK: Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven, 37
SWKO: Samenwerkingsprogramma Warmte Koude Opslag, 41

T

TAB: Tankstations Alternatieve Brandstoffen, 83
TSO: Transmission System operator, 48

UKP-NESK: Unieke Kansen Programma Naar Energieneutrale
Scholen en Kantoren, 40

IBB: Innovatieve biobrandstoffen, 113
IPE: Interdepartementale Programmadirectie EnergieTransitie, 96
IPO: Interprovinciaal Overleg, 131
IPPC: Integrated Pollurion Prevention and Control, 26
Ivb: Inrichtingen- en vergunningenbesluit, 27

MEP: Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie, 81
MIA: Milieu Investeringsaftrek, 87
MSK: Milieusteunkader, 77

R

RCR: Rijkscoördinatieregeling, 11
RNB: Regionale Netbeheerders, 54

U

HBO: Hoger Beroepsonderwijs, 33
HHV: Higher Heating Value, 123

L

PNG: Platform Nieuw Gas, 48
PBL: Planbureau voor de Leefomgeving, 7

V

V&W: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 32
Vamil: Willekeurige Afschrijvingen Milieu-investeringen, 58
VME: Vereniging voor Marktwerking en Energie, 28
VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten, 28
VROM: Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, 31

W

Wabo: Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, 32
Wkk: Warmte-Kracht-Koppeling, 61
Wm: Wet Milieubeheer, 31
Wob: Wet openbaarheid bestuur, 34
Wob: Wet openbaarheid van bestuur, 34
WON: Wet Onafhankelijk Netbeheer, 46
Wro (Wet ruimtelijke ordening), 31
WWI: Wonen, Wijken en Integratie, 37

117 | Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen