Bijlage
Monitor geneesmiddelen
in de medischspecialistische zorg
2020
Opzet, bronnen en methoden

april 2020

Inhoud

1. Kwantitatieve analyse
1.1 Uitgaven versus vergoedingen
1.2 Bronnen
1.3 Waarde geneesmiddelen
1.4 Resultaten ziekenhuizen
1.5 Overschrijdingen budget geneesmiddelen
1.6 Bronnen figuren en tabellen
1.7 Overzicht nieuwe geneesmiddelen
1.8 Verschillenanalyse uitgaven dure geneesmiddelen
1.9 Biosimilars
1.10 Prijsanalyse

3
3
4
5
5
5
5
6
11
13
14

2. Kwalitatieve analyse
2.1 Scope
2.2 Enquête zorgaanbieders
2.3 Interviews zorgaanbieders
2.4 Enquête zorgverzekeraars

17
17
17
18
18

3. Begrippenlijst

19

4. Gebruikte vragenlijsten

20

2

1. Kwantitatieve analyse

1.1 Uitgaven versus vergoedingen
De door instellingen bij verzekeraars totaal gedeclareerde bedragen aan
dure geneesmiddelen zijn niet exact hetzelfde als de daadwerkelijke
maatschappelijke lasten. Met uitgaven (tenzij expliciet aangegeven)
bedoelen we in deze monitor de bedragen die door zorgverzekeraars aan
zorgaanbieders van medisch specialistische zorg zijn vergoed (volume
maal contractprijzen). Bij uitgaven aan dure geneesmiddelen omvat dit
bedrag ook de extramurale uitgaven. Hierbij is onder andere geen
rekening gehouden met contractafspraken tussen verzekeraar en
zorgaanbieder. Een voorbeeld hiervan is een plafondafspraak: de in
rekening te brengen omzet is van te voren begrensd en er is geen
omzetgarantie voor het ziekenhuis. Zorgverzekeraars en zorgaanbieders
maken afspraken met elkaar waarbij een verrekening achteraf over een
jaar plaatsvindt over de medisch specialistische zorg of een deel
daarvan. Daarnaast is er ook geen rekening gehouden met de resultaten
van financiële arrangementen van het ministerie van VWS. De financiële
resultaten hiervan maakt géén onderdeel uit van de declaratiegegevens
die in deze monitor zijn gerapporteerd.
Verzekeraars hebben echter wel inzicht in deze financiële resultaten. Ten
behoeve van de risicoverevening rapporteren verzekeraars aan het
Zorginstituut en de NZa (kwartaal- en jaarstaten) over onder andere de
totale verwachte uitgaven aan dure geneesmiddelen en de totale
gerealiseerde uitgaven. De hoogte van de verrekening aan dure
geneesmiddelen staat hierin feitelijk vast over jaren die volledig zijn
gedeclareerd. Tabel B.1 van deze bijlagen bevat een uitgebreide
weergave van het aandeel dure geneesmiddelen in de totale uitgaven
medisch-specialistische zorg. In deze tabel is een regel opgenomen
waarin het totale verrekeningsbedrag staat weergegeven: ‘ Nog te
betalen/verrekenen € mln’. Als bron hiervoor wordt de GIP databank
gebruikt, zij baseren deze bedragen op de kwartaal- en jaarstaten. Hoe
deze bedragen precies zijn opgebouwd is echter onduidelijk, omdat hierin
een samengesteld effect zit van in ieder geval de volgende effecten:
- Het resultaat van de financiële arrangementen: betalingen door VWS
aan zorgverzekeraars op grond van kortingsafspraken met
fabrikanten/leveranciers (op basis van gerealiseerde volumes).
- Het resultaat van contractafspraken: betalingen door zorgaanbieders
aan zorgverzekeraars op grond van gemaakte plafondafspraken (op basis
van gerealiseerde volumes).
- Eventuele correcties van declaratie fouten.
In tabel 1 van de monitor en in tabel B.1 van de bijlage is ook een regel
opgenomen met de totale uitgaven in de medisch specialistische zorg
‘Totale uitgaven medisch specialistische zorg € mln’. Hierin zijn niet
dergelijke verrekeningen verwerkt. Op het niveau van de totale MSZ
uitgaven hebben wij deze gegevens niet beschikbaar. Daardoor is het
percentage in de regel ‘Aandeel uitgaven dure geneesmiddelen’
waarschijnlijk een lichte onderschatting van het daadwerkelijk
percentage als je rekening zou houden met de verrekeningen op totaal
niveau.
Met uitzondering van tabel 1 en tabel B.1, laten we in deze monitor in de
figuren en tabellen alleen de ontwikkeling van de totaal gedeclareerde
bedragen zien: de bij de zorgverzekeraar gedeclareerde prijs voor een
3

add-on geneesmiddel vermenigvuldigd met het totale gebruikte volume.
Daarnaast hebben we in een aparte paragraaf weergegeven wat de
totale verrekenbedragen zijn als gevolg van de financiële arrangementen
van het ministerie van VWS (Kamerbrief over voortgangsbrief financiële
arrangementen 2019).
Tabel B.1 Uitgebreidere weergaven van tabel 1 uit de monitor
met daarin de groei percentage en aandeel dure geneesmiddelen
in totale uitgaven medisch-specialistische zorg

Totale uitgaven dure

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

1.486

1.599

1.726

1.837

1.964

2.095

2.289

-74

-16

-41

-41

-70

-31

-21

1.412

1.583

1.685

1.796

1.894

2.064

2.268

20.751

22.112

22.290

22.501

23.119

23.270

23.960

6,8%

7,2%

7,6%

8%

8,2%

8,9%

9,5%

12,1%

6,4%

6,6%

5,5%

9%

9,9%

geneesmiddelen, exclusief
verrekening en inclusief
extramurale uitgaven
overheveling € mln
Nog te betalen/verrekenen €
mln
Totale uitgaven dure
geneesmiddelen, inclusief
verrekening en inclusief
extramurale uitgaven
overheveling € mln
Totale uitgaven medisch
specialistische zorg, exclusief
verrekening € mln
Aandeel uitgaven dure
geneesmiddelen
Toename uitgaven dure
geneesmiddelen, inclusief
verrekening
Bronnen: Vektis, GIP-data.

1.2 Bronnen
De gegevens in deze monitor hebben betrekking op de geneesmiddelen
waarvan een add-on geneesmiddelen prestatie of ozpstollingsfactorenprestatie geldig was in de jaren 2012 t/m 2016 met
declaratiecodes: 191201 t/m 191898 en 193301 t/m 194639. De
voornaamste bron is Vektis. Voor 2017 en 2018 zijn alle ZI-nummers
(add-on geneesmiddelen en stollingsfactoren) uit de G-standaard
meegenomen.
De cijfers over 2016 zijn naar verwachting van Vektis volledig. De cijfers
over 2017 zijn nagenoeg volledig, met 35 kasmaanden aan declaraties.
Voor 2018 zijn tot nu toe 23 kasmaanden verwerkt. Vektis schat de
volledigheid op 99%.
De GIP databank is gebruikt als bron voor de verrekeningsbedragen en
de uitgaven aan overgehevelde geneesmiddelen vóór de overheveling,
namelijk de uitgaven vanuit het kader farmaceutische zorg (extramurale
farmacie).

4

1.3 Waarde geneesmiddelen
Deze monitor geeft inzicht in de uitgaven aan dure geneesmiddelen
binnen de medisch specialistische zorg. Het gaat niet in op andere
aspecten van ‘waarde’, zoals de waarde voor patiënten of de
kosteneffectiviteit van geneesmiddelen. Ontegenzeggelijk staan
tegenover de kosten van geneesmiddelen opbrengsten, zoals
levensverlenging of het voorkomen van een ziekenhuis opname etc. Dat
aspect valt buiten de scope van deze monitor.

1.4 Resultaten ziekenhuizen
In deze monitor wordt niet ingegaan op de exploitatieresultaten en de
solvabiliteitspositie van zorgaanbieders. Die financiële positie wordt
uiteraard mede beïnvloed door de kosten en inkomsten die verband
houden met behandeling van add-on geneesmiddelen en
stollingsfactoren. En omgekeerd wordt de financiële armslag voor het
gebruik van geneesmiddelen mede bepaald door de financiële positie. De
NZa brengt jaarlijks een marktscan of een factsheet uit over de medisch
specialistische zorg waarin onder meer de ontwikkelingen in rentabiliteit,
solvabiliteit en liquiditeit worden getoond. Wel kijken we naar het beslag
dat dure geneesmiddelen leggen op het totale budget medisch
specialistische zorg.

1.5 Overschrijdingen budget geneesmiddelen
Van diverse kanten wordt gesteld dat zorgaanbieders problemen hebben
vanwege ‘overschrijdingen van het geneesmiddelenbudget’. De NZa
merkt op dat er geen van overheidswege vastgesteld apart budget voor
geneesmiddelen binnen de medisch specialistische zorg is. Deze maken
deel uit van het Budgettair Kader medisch specialistische zorg (BKZ). Als
er al sprake is van een budget voor geneesmiddelen, dan heeft dit
betrekking op de afspraken die de zorgaanbieder met de
zorgverzekeraar(s) heeft gemaakt over de vergoeding van
geneesmiddelen of op een door de zorgaanbieder in de eigen begroting
opgenomen bedrag voor geneesmiddelen.

1.6 Bronnen figuren en tabellen
− Totale uitgaven medisch specialistische zorg en uitgaven dure
geneesmiddelen: Vektis. Peildatum: november 2019 (2017: 35
kasmaanden, 2018: 23 kasmaanden). De totale MSZ uitgaven over 2015
zijn gecorrigeerd voor de schadelastdip: deze dip wordt geschat op
3,92%. Meer informatie hierover leest u in Beoordelingsdocument RZ15a
en de Toelichting op informatieproducten Verkorten Doorlooptijd van de
NZa. Van de totale uitgaven medisch specialistische zorg schat Vektis in
dat dit ongeveer 96%-99% volledig is, hier is in het rapport is niet voor
gecorrigeerd.
− Overgehevelde geneesmiddelen voor overheveling (extramurale
uitgaven): GIP-data, Zorginstituut Nederland. Geactualiseerd December
2019.
− Uitgaven overgehevelde geneesmiddelen na overheveling én niet
overgehevelde geneesmiddelen: Vektis. Peildatum: november 2019
(2017: 35 kasmaanden, 2018: 23 kasmaanden).
- Resultaat financiële arrangementen VWS:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/11/03/ka
merbrief-over-voortgangsbrief-financile-arrangementen-2019

5

1.7 Overzicht nieuwe geneesmiddelen
In figuur 1 in deze monitor zijn de groepen ‘‘nieuw per [jaartal]’
weergegeven. In onderstaand overzicht is weergegeven welke
geneesmiddelen dit zijn. De geneesmiddelen zijn gelabeld op werkzame
stof niveau. De werkzame stof code behoudt het label over de jaren
heen. Daardoor is de ontwikkeling van uitgaven aan de bepaalde labels
over de jaren heen te volgen.
Tabel B.2 Indeling stofnamen naar hoofdgroep en subgroep
geneesmiddel en ontstaan indeling

Stofnaam

Hoofdgroep

Subgroep

abatacept

Anti-reumatica

Immunosuppressiva

abirateron

Oncolytica

Antihormonen

adalimumab

Anti-reumatica

TNF alfa remmers

afamelanotide

Overig

Overig

nieuw per 2016

afatinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2013

aflibercept

Oogziekten

Oogziekten

nieuw per 2014

agalsidase alfa*

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

MSZ regulier

agalsidase beta*

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

MSZ regulier

alectinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2017

alemtuzumab

MS middelen

MS middelen

MSZ regulier

alfa-1proteinaseremmer

Overig

Overig

nieuw per 2017

alglucosidase alfa*

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

MSZ regulier

amfotericine b

Antimycotica

Antimycotica

MSZ regulier

aminolevulinezuur

Oncolytica

Fotodynamische
therapie

nieuw per 2014

amsacrine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

nieuw per 2015

anagrelide

Overig

Overig

anakinra

Anti-reumatica

Interleukineremmers

anidulafungine

Antimycotica

Antimycotica

MSZ regulier

antitrombine III

Stollingsfactoren

Antitrombine 3

MSZ regulier

apremilast

Anti-reumatica

Overig Anti-reumatica

nieuw per 2015

arseentrioxide

Oncolytica

Overig Oncolytica

nieuw per 2016

asparaginase

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

Monoklonale
antilichamen
Monoklonale
antilichamen
Proteïne kinase
remmers

Label
overgeheveld per
2012
overgeheveld per
2013
overgeheveld per
2012

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2012

atezolizumab*

Oncolytica

nieuw per 2017

avelumab

Oncolytica

axitinib

Oncolytica

azacitidine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

baricitinib

Anti-reumatica

JAK remmers

nieuw per 2017

bedaquiline

Overig

Overig

nieuw per 2014

belatacept

Overig

Overig

nieuw per 2016

belimumab

Overig

Overig

MSZ regulier

bendamustine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

benralizumab

Astma

Astma

nieuw per 2018

bevacizumab

Oncolytica

Monoklonale

MSZ regulier

nieuw per 2017
nieuw per 2013

6

antilichamen
bexaroteen

Oncolytica

Overig Oncolytica

overgeheveld per
2013

bezlotoxumab

Overig

Overig

nieuw per 2017

bleomycine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

blinatumomab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2016

bloedstollingsfactoren

Stollingsfactoren

Factor XI

MSZ regulier

bortezomib

Oncolytica

Proteasoomremmer

MSZ regulier

bosutinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2013

botuline toxine

Botuline toxine

Botuline toxine

MSZ regulier

brentuximabvedotine

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2013

brodalumab

Anti-reumatica

Interleukineremmers

nieuw per 2017

burosumab

Overig

Overig

nieuw per 2018

busulfan

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

cabazitaxel

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

cabozantinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2017

canakinumab

Overig

Overig

MSZ regulier

capecitabine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

carfilzomib

Oncolytica

Proteasoomremmer

nieuw per 2016

caspofungine

Antimycotica

Antimycotica

MSZ regulier

catumaxomab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

MSZ regulier

ceftazidim met
betalactamaseremmer

Antibiotica

Antibiotica

nieuw per 2018

ceritinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2015

cerliponase alfa

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

nieuw per 2018

certolizumab pegol

Anti-reumatica

TNF alfa remmers

overgeheveld per
2012

cetuximab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

MSZ regulier

chloorambucil

Oncolytica

Klassieke cytostatica

cisplatine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

clofarabine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

cobimetinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2016

collagenase clostridium
histolyticum

Overig

Overig

MSZ regulier

combinatiepreparaten

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

nieuw per 2016

corifollitropine alfa

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

overgeheveld per
2014

crizotinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2013

cyclofosfamide

Oncolytica

Klassieke cytostatica

cytarabine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

dabrafenib

Oncolytica

daratumumab*

Oncolytica

dasatinib

Oncolytica

decitabine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

nieuw per 2013

defibrotide

Overig

Overig

nieuw per 2014

Proteïne kinase
remmers
Monoklonale
antilichamen
Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2015

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2015
nieuw per 2013
nieuw per 2017
overgeheveld per
2013

7

dexamethason

Overig

Overig

overgeheveld per
2015

dexrazoxaan

Overig

Overig

nieuw per 2016

dinutuximab beta

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

MSZ regulier

docetaxel

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

doxorubicine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

dupilumab

Astma

Astma

nieuw per 2018

eculizumab*

Overig

Overig

MSZ regulier

elosulfase alfa

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

nieuw per 2014

elotuzumab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2017

emicizumab

Stollingsfactoren

Overig

nieuw per 2018

enzalutamide

Oncolytica

Antihormonen

nieuw per 2013

epirubicine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

eribuline

Oncolytica

Overig Oncolytica

MSZ regulier

erlotinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

estramustine

Oncolytica

Antihormonen

etanercept

Anti-reumatica

TNF alfa remmers

overgeheveld per
2013
overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2012

etelcalcetide

Overig

Overig

etoposide

Oncolytica

Klassieke cytostatica

everolimus

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2013

factor IX

Stollingsfactoren

Factor IX

MSZ regulier

factor VII

Stollingsfactoren

Factor VII

MSZ regulier

factor VIIa

Stollingsfactoren

Factor VII

MSZ regulier

factor VIII

Stollingsfactoren

Factor VIII

MSZ regulier

factor VIII inhibitor
bypassactiviteit
(f.e.i.b.a.)

Stollingsfactoren

Protrombinecomplex

MSZ regulier

factor XIII

Stollingsfactoren

Factor XIII

nieuw per 2015

fibrinogeen

Stollingsfactoren

Fibrinogeen

MSZ regulier

fludarabine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

follitropine (alfa)

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

follitropine (beta)

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

follitropine delta

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

nieuw per 2017

galsulfase

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

MSZ regulier

gefitinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2013

gemcitabine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

golimumab

Anti-reumatica

TNF alfa remmers

gonadoreline

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

guselkumab

Anti-reumatica

Interleukineremmers

nieuw per 2018

hydroxycarbamide

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

ibrutinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2014

idarubicine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

idarucizumab

Overig

Overig

nieuw per 2017

nieuw per 2017

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2014
overgeheveld per
2014

overgeheveld per
2012
overgeheveld per
2014

8

idelalisib

Oncolytica

Overig Oncolytica

nieuw per 2014

idursulfase

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

MSZ regulier

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2013

Immunoglobulinen

nieuw per 2017

Immunoglobulinen

MSZ regulier

imatinib

immunoglobuline,
Immunoglobulinen
normaal, extravasculair
immunoglobuline,
Immunoglobulinen
normaal, intravasculair
infliximab

Anti-reumatica

TNF alfa remmers

overgeheveld per
2012

inotuzumab
ozogamicine

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2017

insuline (humaan)

Overig

Overig

nieuw per 2016

ipilimumab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

MSZ regulier

irinotecan

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

isavuconazol

Antimycotica

Antimycotica

nieuw per 2017

ivacaftor*

Overig

Overig

nieuw per 2013

ixazomib

Oncolytica

Proteasoomremmer

nieuw per 2017

ixekizumab

Anti-reumatica

Interleukineremmers

nieuw per 2016

kraakbeencellen,
autoloog

Overig

Overig

MSZ regulier

lapatinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2013

laronidase

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

MSZ regulier

lenalidomide

Oncolytica

Immunosuppressiva

overgeheveld per
2013

lenvatinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2016

levodopa met
decarboxylaseremmer

Overig

Overig

nieuw per 2016

lomustine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

lutetium 177 lu
oxodotreotide

Oncolytica

Radiofarmaca

nieuw per 2018

mecasermine

Groeihormonen

Groeihormonen

melfalan

Oncolytica

Klassieke cytostatica

menopauzegonadotrofine

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

mepolizumab

Astma

Astma

nieuw per 2016

methylaminolevulinaat

Oncolytica

Fotodynamische
therapie

MSZ regulier

micafungine

Antimycotica

Antimycotica

MSZ regulier

midostaurine

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2018

mifamurtide

Oncolytica

Immunostimulantia

MSZ regulier

mitomycine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

mitotaan

Oncolytica

Overig Oncolytica

mitoxantron

Oncolytica

Klassieke cytostatica

natalizumab

MS middelen

MS middelen

MSZ regulier

necitumumab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2016

nelarabine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

nieuw per 2014

Proteïne kinase
remmers
Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2013

overgeheveld per
2013
overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2014

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2013
overgeheveld per
2015

nilotinib

Oncolytica

nintedanib

Oncolytica

niraparib

Oncolytica

PARP-remmers

nieuw per 2018

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2015

nivolumab*

nieuw per 2015

9

nusinersen*

Spierziekte

Spierziekte

nieuw per 2018

obinutuzumab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2014

ocrelizumab

MS middelen

MS middelen

nieuw per 2018

ofatumumab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

MSZ regulier

olaparib

Oncolytica

PARP-remmers

nieuw per 2015

olaratumab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2017

omalizumab

Astma

Astma

MSZ regulier

osimertinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2016

oxaliplatine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

paclitaxel

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

Proteïne kinase
remmers
Monoklonale
antilichamen

palbociclib*

Oncolytica

panitumumab

Oncolytica

panobinostat

Oncolytica

Overig Oncolytica

nieuw per 2016

pazopanib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2013

pegaptanib

Oogziekten

Oogziekten

MSZ regulier

pegaspargase

Oncolytica

Klassieke cytostatica

nieuw per 2017

pembrolizumab*

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2015

pemetrexed

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

pertuzumab*

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2013

pixantron

Oncolytica

Klassieke cytostatica

nieuw per 2013

plerixafor

Overig

Overig

nieuw per 2014

pomalidomide

Oncolytica

Immunosuppressiva

nieuw per 2013

ponatinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2013

posaconazol

Antimycotica

Antimycotica

nieuw per 2016

procarbazine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

proteine c

Stollingsfactoren

Proteïne C

MSZ regulier

protrombinecomplex

Stollingsfactoren

Protrombinecomplex

MSZ regulier

radium 223 ra
dichloride

Oncolytica

Radiofarmaca

nieuw per 2016

ramucirumab

Oncolytica

Monoklonale
antilichamen

nieuw per 2015

ranibizumab

Oogziekten

Oogziekten

MSZ regulier

regorafenib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2013

reslizumab

Astma

Astma

nieuw per 2017

Proteïne kinase
remmers
Monoklonale
antilichamen
Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2017
MSZ regulier

ribociclib*

Oncolytica

nieuw per 2018

rituximab

Oncolytica

ruxolitinib

Oncolytica

sarilumab

Anti-reumatica

Interleukineremmers

nieuw per 2017

sebelipase alfa

Stofwisselingsziekten

Stofwisselingsziekten

nieuw per 2018

secukinumab

Anti-reumatica

Interleukineremmers

nieuw per 2015

siltuximab

Overig

Overig

nieuw per 2014

somatropine

Groeihormonen

Groeihormonen

sorafenib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

MSZ regulier
overgeheveld per
2015

overgeheveld per
2013
overgeheveld per
2013

10

sunitinib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

overgeheveld per
2013

susoctocog alfa

Stollingsfactoren

Factor VIII

nieuw per 2016

Oncolytica

Oncolytisch virus

nieuw per 2017

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

temoporfine

Oncolytica

Fotodynamische
therapie

MSZ regulier

temozolomide

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

temsirolimus

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

MSZ regulier

teniposide

Oncolytica

Klassieke cytostatica

thalidomide

Oncolytica

Immunosuppressiva

thiotepa

Oncolytica

Klassieke cytostatica

tocilizumab

Anti-reumatica

Interleukineremmers

MSZ regulier

tofacitinib

Anti-reumatica

JAK remmers

nieuw per 2017

topotecan

Oncolytica

Klassieke cytostatica

overgeheveld per
2015

trabectedine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

trametinib

Oncolytica

trastuzumab

Oncolytica

talimogeen
laherparepvec
tegafur,
combinatiepreparaten

trastuzumab emtansine Oncolytica

Proteïne kinase
remmers
Monoklonale
antilichamen
Monoklonale
antilichamen

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2015

nieuw per 2015
MSZ regulier
nieuw per 2014

tretinoine

Oncolytica

Overig Oncolytica

overgeheveld per
2015

trifluridine,
combinatiepreparaten

Oncolytica

Klassieke cytostatica

nieuw per 2017

urofollitropine

Fertiliteitshormonen

Fertiliteitshormonen

ustekinumab

Anti-reumatica

Interleukineremmers

vandetanib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

nieuw per 2013

vedolizumab

Overig

Overig

nieuw per 2014

vemurafenib

Oncolytica

Proteïne kinase
remmers

MSZ regulier

venetoclax

Oncolytica

Overig Oncolytica

nieuw per 2017

verteporfine

Oogziekten

Oogziekten

MSZ regulier

vinblastine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

vincristine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

vinorelbine

Oncolytica

Klassieke cytostatica

MSZ regulier

vismodegib

Oncolytica

Overig Oncolytica

nieuw per 2013

von willebrandfactor

Stollingsfactoren

vWF

MSZ regulier

von willebrandfactor
met factor VIII

Stollingsfactoren

Factor VIII en vWF

MSZ regulier

voriconazol

Antimycotica

Antimycotica

MSZ regulier

yttrium y 90
ibritumomab

Oncolytica

Radiofarmaca

MSZ regulier

overgeheveld per
2014
overgeheveld per
2012

overgeheveld per
2015
overgeheveld per
2015

* voor deze stoffen had het VWS in 2018 financiële arrangementen afgesproken

1.8 Verschillenanalyse uitgaven dure geneesmiddelen
Tabel 4 van de monitor bevat een overzicht van de ontwikkeling van de
kosten voor dure geneesmiddel voor een selectie van geneesmiddelen
11

voor anti-reumatica, oncolytica en stollingsfactoren, waarbij de nadruk is
gelegd op een aantal subgroep indelingen per hoofdgroep. In de tabel
hieronder hebben we het complete overzicht voor deze drie
hoofdgroepen weergegeven, waarbij we de indeling hierboven hebben
aangehouden.
De aantallen unieke patiënten zijn steeds geteld op het niveau wat
zichtbaar is in de tabellen. Als er alleen een hoofdindeling zichtbaar is
zoals in tabel 3, dan zijn binnen de hoofdgroepen het aantal unieke
patiënten geteld. Als er een hoofd- en subgroep indeling zichtbaar is
zoals in tabel 4, dan is dus op subgroep niveau het aantal unieke
patiënten geteld. Als één patiënt meerdere geneesmiddelen krijgt, elk uit
een andere subgroep, dan wordt de patiënt dus meerdere keren geteld.

Stollingsfactoren

Oncolytica

Anti-reumatica

Tabel B.3 Verschillenanalyse 2017 – 2018 uitgaven dure
geneesmiddelen medisch-specialistische zorg naar geneesmiddel
subgroep voor anti-reumatica, oncolytica en stollingsfactoren (€
duizenden)

Subgroep

Aantal
unieke
patiënten
2017

Uitgaven
per
patiënt
2017

Totale
uitgaven
2017

Aantal
unieke
patiënten
2018

Uitgaven
per
patiënt
2018

Totale
uitgaven
2018

Toename
aantal
patiënten

Toename
uitgaven
per
patiënt

Toename
uitgaven

Immunosuppressiva

2.025

8,5

17.254

2.143

8,1

17.423

6%

-5%

1%

Interleukineremmers

8.333

10,6

88.014

10.406

10,3

107.239

25%

-2%

22%

3,7

1.220

1.301

5,7

7.450

292%

56%

511%

8,6

452.569

5%

-10%

-6%

JAK remmers

332

TNF alfa remmers

50.346

9,6

480.873

52.803

Overig Anti-reumatica

594

4,9

2.886

783

4,8

3.772

32%

-1%

31%

Antihormonen

3.755

20,7

77.604

4.143

19,9

82.392

10%

-4%

6%

Fotodynamische therapie

6.140

0,3

1.666

5.387

0,3

1.547

-12%

6%

-7%

Immunosuppressiva

2.491

35,2

87.689

3.019

38,4

115.878

21%

9%

32%

Klassieke cytostatica

64.492

1,6

101.237

65.976

1,4

89.908

2%

-13%

-11%

Monoklonale antilichamen

51.676

7,5

386.717

61.082

7,3

444.681

18%

-3%

15%

Oncolytisch virus

42

33,7

1.417

94

25,8

2.429

124%

-23%

71%

PARP-remmers

101

36,2

3.653

163

29,2

4.752

61%

-19%

30%

Proteasoomremmer

2.209

16,7

36.892

2.313

19,0

43.917

5%

14%

19%

Proteïne kinase remmers

8.715

27,6

240.813

10.488

26,7

280.452

20%

-3%

16%

16,8

9.771

601

17,7

10.662

4%

5%

9%

14%

23%

Radiofarmaca

580

Overig Oncolytica

369

11,3

4.172

399

12,8

5.127

8%

Antitrombine 3

24

1,0

24

54

2,0

105

125%

99%

347%

Factor IX

193

109,8

21.193

179

119,0

21.305

-7%

8%

1%

76,2

5.864

67

51,5

3.452

-13%

-32%

-41%

80,2

82.141

1%

-13%

-12%

-20%

-12%

Factor VII

77

Factor VIII

1.010

92,2

93.116

1.024

Factor VIII en vWF

340

17,2

5.859

377

13,7

5.175

11%

5,6

28

8

5,9

47

60%

6%

69%

86

15

14,1

211

50%

63%

144%

1,4

3.137

6%

17%

23%

100%

-50%

0%

Factor XI

5

Factor XIII

10

Fibrinogeen

2.091

1,2

2.546

2.209

Proteine C

1

574,5

575

2

287,2

574

Protrombinecomplex

3.858

2,3

8.848

5.689

2,0

11.244

47%

-14%

27%

vWF

44

435

37

7,5

277

-16%

-24%

-36%

3

60,8

182

230.765

881,3

1.798.050

10%

-23%

7%

8,6

9,9

Overig stollingsfactoren
Totaal

209.853

1.143,3

1.680.450

Bronnen: Vektis

12

1.9 Biosimilars
Hoofdstuk 2.5 van de monitor beschrijft de resultaten van de vergelijking
van uitgaven en aantal patiënten aan biosimilars en de bijbehorende
spécialités. Voor de indeling naar spécialité en biosimilar hebben we
gebruik gemaakt van een van EMA geautoriseerde overzicht (‘Biosimilars
authorized by EMA, update 31/01/2020 (op molecule)’, te vinden op
www.biosimilars-nederland.nl). Verder hebben we van
declaratiegegevens in Vektis gebruikt gemaakt. Voor de huidige monitor
werden alleen geaggregeerde gegevens van biosimilars en spécialités
weergegeven die in 2017 of 2018 gedeclareerd werden. Voor figuur 3 en
figuur 4 werden de uitgaven voor biosimilars van hetzelfde spécialité bij
elkaar opgeteld. Figuur 4 geeft het marktaandeel weer wat gebaseerd is
op de verdeling van het aantal unieke patiënten per werkzame stof.
Tabel B.4 Verhouding uitgaven in biosimilars en bijbehorende
specialités in 2017 (€ duizend)
Specialite

Biosimilar

Totale
uitgaven

Uitgaven
per
patiënt

Marktaandeel

Verschil
uitgaven
per
patiënt

Genotropin
Herceptin

Oncolytica

trastuzumab

73.993

4.390

16,9

-

-

-

-

-

Mabthera

Oncolytica

rituximab

49.739

7.192

6,92

14.190

2.705

5,25

22%

-24%

Specialité
Humira
Remicade
Enbrel
Gonal f

Uitgaven
per
patiënt

Aantal
unieke
patiënten

Geneesmiddel
groep
Antireumatica
Antireumatica
Antireumatica
Fertiliteitshormonen
Groeihormonen

Werkzame
stof

Totale
uitgaven

Aantal
unieke
patiënten

adalimumab

215.608

20.,679

10,43

-

-

-

-

-

infliximab

30.746

4.167

7,38

77.017

10.373

7,42

71%

1%

etanercept
follitropine
(alfa)

101.045

13.098

7,71

24.741

3.619

6,84

20%

-11%

9.418

12.180

0,77

865

1.119

0,77

8%

0%

somatropine

10.216

1.687

6,06

4.062

793

5,12

28%

-15%

Bronnen: Vektis

Tabel B.5 Verhouding uitgaven in biosimilars en bijbehorende
specialités in 2018 (€ duizend)
Specialite

Biosimilar

Totale
uitgaven

Uitgaven
per
patiënt

Marktaandeel

Verschil
uitgaven
per
patiënt

Genotropin
Herceptin

Oncolytica

trastuzumab

53.449

3.945

13,55

17.892

2.251

7,95

36%

-41%

Mabthera

Oncolytica

rituximab

7.895

2.040

3,87

37.918

8.001

4,74

80%

22%

Specialité
Humira
Remicade
Enbrel
Gonal f

Uitgaven
per
patiënt

Aantal
unieke
patiënten

Geneesmiddel
groep
Antireumatica
Antireumatica
Antireumatica
Fertiliteitshormonen
Groeihormonen

Werkzame
stof

Totale
uitgaven

Aantal
unieke
patiënten

adalimumab

212.708

21.577

9,86

2.830

1.063

2,66

5%

-73%

infliximab

18.468

2.554

7,23

83.529

13.046

6,4

84%

-11%

etanercept
follitropine
(alfa)

79.572

12.912

6,16

23.153

3.870

5,98

23%

-3%

8.961

12.472

0,72

803

1.119

0,72

8%

0%

somatropine

9.386

1.635

5,74

4.256

806

5,28

33%

-8%

Bronnen: Vektis

13

1.10 Prijsanalyse
Ten behoeve van de prijsanalyse zijn voor zoveel mogelijk
geneesmiddelen uit de totale lijst van in 2018 geldende add-on
prestaties de inkoopprijzen, de contractprijzen en de tarieven met elkaar
vergeleken.
Prijzen
In de volgende tabel is weergegeven hoe wij de verschillende prijzen in
deze monitor definiëren. Alle prijzen zijn lopende prijzen, oftewel in het
prijsniveau van het specifieke jaar.
Begrip
Contractprijs

Inkoopprijs

Uitleg
Contractprijs: de gemiddelde prijs
die verzekeraars hebben betaald
aan het ziekenhuis
Kostprijs of netto inkoopprijs: de
prijs die het ziekenhuis heeft
betaald aan de fabrikant

Tarief

NZa maximumtarief: het door de
NZa vastgestelde tarief

Productiewaarde
(PW)

Productiewaarde: hoeveel geld
(omzet) er in totaal in omgaat:
aantal*prijs
(tarief/contractprijs/inkoopprijs)
Onderhandelresultaat van het
ziekenhuis t.o.v. de fabrikant in
procenten. Berekening op
prestatieniveau: (tariefinkoopprijs)/tarief*100
Alle andere niveau’s: (PWtariefPWinkoopprijs)/PWtarief*100
Onderhandelresultaat van het
ziekenhuis t.o.v. de verzekeraar in
procenten; hoeveel procent ligt de
contractprijs hoger dan de
inkoopprijs. Berekening op
prestatieniveau: (contractprijsinkoopprijs)/contractprijs*100
Alle andere niveau’s:
(PWcontractprijsPWinkoopprijs)/PWcontractprijs*100
Onderhandelresultaat van de
verzekeraar t.o.v. de fabrikant in
procenten; hoeveel procent ligt het
NZa maximumtarief hoger dan de
contractprijs. Berekening op
prestatieniveau: (tariefcontractprijs)/tarief*100
Alle andere niveau’s: (PWtariefPwcontractprijs)/PWtarief*100

Tarief vs inkoopprijs

Contractprijs vs
inkoopprijs

Tarief vs
contractprijs

Bron
Vektis

NZa,
aanlevering
ziekenhuizen
t.b.v.
kostprijsmodel
NZa,
prestatie- en
tarieventabel

De Tarief vs inkoopprijs, Contractprijs vs inkoopprijs en Tarief vs
contractprijs-marges worden in de figuren op totaal, type instelling en
geneesmiddeltype niveau weergegeven. Op deze niveaus is rekening
gehouden met samenstellingseffecten (case mixeffecten), door te

14

rekenen met de productiewaarden (aantal*prijs) per type instelling,
geneesmiddeltype etc. De effecten die worden gepresenteerd zijn dus
puur prijseffecten. De case mix per instelling, met de bijbehorende
aantallen, die hierin gebruikt worden zijn afkomstig uit het
kostprijsmodel. Als op een specifiek niveau minder dan vijf
onderliggende waarnemingen beschikbaar zijn voor een label
(bijvoorbeeld geneesmiddeltype), dan wordt dat label niet weergegeven.
De contractprijzen zijn afkomstig uit de Vektis MSZ database en zijn
gemiddeld over alle verzekeraars per instelling per prestatie. De tarieven
zijn afkomstig uit de NZa tarieven tabel die bij elke release op de werken
met dbc’s website van de NZa wordt gepubliceerd.
De kostprijzen zijn de prijzen zoals deze zijn aangeleverd door
individuele ziekenhuizen aan de NZa op basis van een verplicht
informatieverzoek van de NZa, ten behoeve van de tariefberekening in
het gereguleerde segment van de MSZ. De kostprijzen van alle prestaties
in het A-segment moeten worden aangeleverd, dus ook van de add-on
geneesmiddelen prestaties (inclusief BTW). Deze kosten beschouwen we
als een benadering van de daadwerkelijke inkoopprijs van de
ziekenhuizen.
In de reguliere tariefberekening worden instellingen verplicht
accountants hun kostprijsberekeningen te laten controleren. De
verklaring die accountants opstellen over de kostprijsberekening moet
worden meegeleverd en wordt beoordeeld door de NZa. Als uit die
verklaring blijkt dat er iets niet goed is gegaan of niet klopt, dan wordt
de hele aanlevering afgekeurd en worden de kostprijzen niet
meegenomen in de berekeningen. Ten behoeve van de monitor zijn
alleen de instellingen geselecteerd waarvan de accountsverklaring ten
minste als voldoende is beoordeeld. Daarnaast is er net als in een
reguliere proces van tariefberekening op de set aan kostprijzen een
uitbijteranalyse uitgevoerd, om rare uitschieters (uitbijters) in beeld te
krijgen en te kunnen schonen uit de berekeningen. Hierbij worden de
aangeleverde kosten van instellingen vergeleken met de kosten van alle
andere instellingen. Als deze heel erg afwijken, naar boven of naar
beneden, van het gewogen gemiddelde niveau van alle kostprijzen van
dezelfde prestatie, dan wordt de kostprijs aangemerkt als een uitbijter
en wordt hij geschoond uit de analyse. Zie het verantwoordingsdocument
dbc release rz19a voor verdere toelichting op deze methodiek.
Daarnaast is er een check gedaan op de aangeleverde volumes in het
kostprijsmodel, omdat gerekend wordt met productiewaarden
(aantal*prijs) hebben die een grote invloed op de uitkomsten.
Gemiddeld hebben we per jaar van 72 instellingen de kostprijzen kunnen
gebruiken. De steekproef bevat op basis van productiewaarde (prijs x
aantal) gemiddeld ongeveer 60% van de totale dure
geneesmiddelenmarkt. Hierbij zijn alleen de kostprijzen gebruikt die
gekoppeld konden worden aan de gemiddelde contractprijzen van de
instelling uit hetzelfde jaar. Over het boekjaar 2017 gold er geen
verplichting voor MSZ instellingen om kostprijzen aan te leveren, daarom
ontbreken deze cijfers in de analyses.
Rekenvoorbeeld m.b.t. de cijfers in 2018 in figuur 5:
Stel het NZa maximumtarief (vraagprijs van de fabrikant) van een
geneesmiddel is € 100.
De blauwe lijn toont dan aan dat ziekenhuizen dit geneesmiddel
gemiddeld voor € 77,5 inkopen bij de fabrikant; in 2018 was het
gemiddelde onderhandelresultaat van ziekenhuizen t.o.v. de fabrikant
ongeveer 22,5%.
De rode lijn laat zien dat ziekenhuizen het geneesmiddel gemiddeld weer
verkopen aan verzekeraars voor € 83,75; in 2018 was het gemiddelde
15

onderhandelresultaat van ziekenhuizen t.o.v. verzekeraars ongeveer
7,5%.
De groene lijn laat zien dat de verzekeraars met een gemiddelde
contractprijs van € 83,75 een onderhandelresultaat heeft van ongeveer
16,25% t.o.v. het NZa maximumtarief.

Onderhandeling per type geneesmiddel
Figuur B.1 is een gedetailleerde weergave van de onderhandelresultaten
ingedeeld naar type geneesmiddelen. Op de y-as staat de percentage
weergegeven van de gehaalde onderhandelresultaat van
ziektekostenverzekeraars met ziekenhuizen (zie groene lijn in figuur 5).
De x-as geeft het procentuele verschil tussen netto inkoopprijs en
contractprijs weer (zie rode lijn in figuur 5). Deze figuur is een
uitbreiding van figuur 7, waarin de overzicht op anti-reumatica,
oncolytica en stollingsfactoren beperkt is.
Figuur B.1 Ontwikkeling van onderhandelresultaten naar type
geneesmiddel

16

Onderhandeling naar mate van concurrentie
De mate van concurrentie indeling in figuur 8 is als volgt:
Als een stofnaam maar één aanbieder heeft, dan hebben we de stofnaam
geclassificeerd als ‘één aanbieder per stofnaam’. Als er 2 of meer
aanbieders zijn, dan is de stofnaam als ‘meerdere aanbieders per
stofnaam’ geclassificeerd. Aanbieders die stoffen die via parallel inkoop
aanboden werden daarbij niet als separate aanbieder geteld.

2. Kwalitatieve analyse

2.1 Scope
De monitor heeft betrekking op add-on geneesmiddelen en ozpstollingsfactoren. In deze rapportage wordt gesproken over de term
‘(dure) geneesmiddelen’, tenzij het relevant is om onderscheid te maken
tussen de twee soorten geneesmiddelen.
Add-on geneesmiddelen zijn geneesmiddelen die mede vanwege de hoge
kosten niet als onderdeel van een dbc-zorgproduct worden gedeclareerd.
De reden van het apart declareren van deze geneesmiddelen is dat
hiermee financieringsproblemen en daarmee toegankelijkheidsproblemen
worden beoogd te voorkomen. Financieringsproblemen kunnen ontstaan
omdat de kosten van deze geneesmiddelen hoog zijn, fluctueren per
patiënt en niet alle patiënten binnen één dbc-zorgproduct daarmee
worden behandeld, waardoor het moeilijk is een juist tarief voor een dbczorgproduct af te spreken. Niet voor alle geneesmiddelen zijn add-on of
ozp prestaties vastgesteld. De geneesmiddelen waarvoor dit niet is
gebeurd, worden niet apart, maar als onderdeel van een dbc-zorgproduct
door zorgaanbieders gedeclareerd. Op de add-on geneesmiddelenlijst
van de NZa staan met name dure, maar ook een aantal relatief goedkope
geneesmiddelen. De relatief goedkope geneesmiddelen betreffen
geneesmiddelen die voorheen duur waren, maar waarvan het patent
inmiddels is verlopen en nu gelijkwaardige producten op de markt zijn
gekomen (generica of biosimilars).
Het wel of niet beschikbaar zijn van een add-on is geen duiding van
aanspraak of een recht op vergoeding voor een individuele patiënt.
Nieuwe geneesmiddelen stromen, indien zij voldoen aan de stand der
wetenschap en praktijk en de patiënt redelijkerwijs op het geneesmiddel
is aangewezen, automatisch het verzekerde pakket in (aanspraak
Geneeskundige zorg).

2.2 Enquête zorgaanbieders
Add-on geneesmiddelen kunnen worden ingezet en gedeclareerd door
academische en algemene ziekenhuizen, zelfstandige behandelcentra en
revalidatiecentra. Dit jaar heeft de NZa een vragenlijst uitgezet onder de
academische en algemene ziekenhuizen en de zelfstandige
behandelcentra in de periode van 9 oktober tot en met 26 november
2019. Deze vragenlijst is afgestemd met de Patiëntenfederatie en
Nederlandse federatie van kankerpatiënten (NFK) en brancheorganisaties
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), De Nederlandse
Federatie van Universitair medische centra (NFU), Federatie van medisch
specialisten (FMS) en de Nederlandse vereniging van
Ziekenhuisapotheken (NVZA). Ook heeft afstemming plaats gevonden
met de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De vragenlijst is als bijlage

17

van deze monitor opgenomen. In onderstaande tabel is de respons van
de zorgaanbieders weergegeven.
Tabel @. Respons enquête zorgaanbieders
Geënquêteerde partij

Uitgezet

Respons (%)

Totaal(%)

Algemene ziekenhuizen

60

51 (85%)

87%

Academische ziekenhuizen

7

7 (100%)

De ZBC’s zijn in de analyse ingedeeld bij de algemene ziekenhuizen.
Het gemiddelde aantal dagen dat een patiënt moest wachten en het
percentage medisch verantwoord in de paragraaf ‘Wachttijden’ zijn
gewogen gemiddelden. De waarde van het ziekenhuis dat aangaf dat 100
patiënten moesten wachten is niet meegenomen in de berekening.

2.3 Interviews zorgaanbieders
De NZa heeft interviews gehouden met een vijf ziekenhuizen over de
onderwerpen contracteerproces, nacalculatie, tussentijdse
onderhandelingen, selectieve inkoop, nieuwe geneesmiddelen, gevolgen
voor de patiënt, verdringing en aanbevelingen. Deze informatie is
verwerkt in deze monitor.

2.4 Enquête zorgverzekeraars
Alle zorgverzekeraarsconcerns (Zilveren Kruis, CZ, Menzis, VGZ, DSW,
De Friesland, ASR, Zorg en Zekerheid, ONVZ en ENO) zijn uitgenodigd
om deel te nemen aan de enquête in de periode van 20 augustus tot en
met 9 september 2018. Alle verzekeraars hebben de enquête ingevuld.
De Friesland heeft aangegeven het beleid van Zilveren Kruis te volgen en
Zorg en Zekerheid, ONVZ en ENO kopen gezamenlijk in via de
inkoopcombinatie Multizorg VRZ. De respons van de verzekeraars was
dus 100%. We rekenen in de monitor met een respons totaal van 7. In
de figuren en tekst is dat dus 100%. De vragenlijst is afgestemd met
Zorgverzekeraars Nederland (ZN). Daarnaast heeft de NZa met drie
zorgverzekeraars interviews gehouden.

18

3. Begrippenlijst

Add-on geneesmiddelen: de geneesmiddelen waarvoor de Nederlandse
Zorgautoriteit (hierna: NZa) een aparte prestatie (add-on prestatie)
heeft vastgesteld en geneesmiddelen waarvoor de NZa dat naar
verwachting in de toekomst zal doen. Op dit moment zijn er add-on
prestaties vastgesteld voor generieke geneesmiddelen, specialité’s mét
concurrentie en specialité’s zonder concurrentie.
Biosimilar: Een biosimilar is een geneesmiddel dat is gemaakt door een
levend organisme, of dat is afgeleid van een levend organisme, en is
soortgelijk aan het originele biologisch referentiegeneesmiddel waarvan
het patent is verlopen.
Financiële arrangementen: Een financieel arrangement is een
maatwerkinstrument dat de minister selectief kan toepassen: in beginsel
uitsluitend in gevallen van grote financiële risico’s (ten aanzien van
kostenbeslag en/of kosteneffectiviteit) en uitsluitend indien
zorgaanbieders en zorgverzekeraars zelf op dat moment onvoldoende
invloed kunnen uitoefenen op de prijs/kosten van het betreffende
geneesmiddel.
Generiek geneesmiddel: Een generiek geneesmiddel is het
therapeutische equivalent van een origineel farmaceutisch product,
waarvan het patent is verlopen. Het bevat dezelfde actieve ingrediënten
als het origineel en is in essentie gelijkwaardig en daardoor uitwisselbaar
met het specialité. Een generiek geneesmiddel wordt op de markt
gebracht overeenkomstig de internationale patentwetten. Generieke
middelen luisteren naar de internationaal vastgestelde stofnaam (INN) of
worden - minder gebruikelijk - onder eigen merknaam op de markt
gebracht.
Horizonscan: De Horizonscan (www.horizonscangeneesmiddelen.nl) geeft
inzicht in welke nieuwe geneesmiddelen de komende jaren verwacht
worden, zodat zorgaanbieders en verzekeraars zich kunnen voorbereiden
op verwachte uitgaven en tijdig kunnen starten met plaatsbepalingen er
richtlijnen.
Innovatieve farmaceutische industrie: de verzameling van fabrikanten
van innovatieve geneesmiddelen. Op deze geneesmiddelen is over het
algemeen nog patentbescherming van kracht en worden voor deze
producten marketingactiviteiten ontplooid door de betreffende fabrikant.
OZP-stollingsfactoren: de geneesmiddelen waarvoor de NZa een ozp
overig zorgproduct (ozp) prestatie heeft vastgesteld en geneesmiddelen
waarvoor de NZa dat naar verwachting in de toekomst zal doen.
Specialité: een geneesmiddel dat als eerste op de markt is gebracht; het
oorspronkelijke merkgeneesmiddel.
Weesgeneesmiddelen: een geneesmiddel dat door de Europese
Registratie autoriteit (EMA) is geregistreerd voor een zeldzame ziekte.

19

4. Gebruikte vragenlijsten

Enquêtevragen zorgaanbieders
Toelichting op de vragenlijst De vragen in deze enquête hebben
betrekking op de contractering en inkoop van add-on geneesmiddelen en
ozp-stollingsfactoren. In deze enquête worden gesloten en enkele open
vragen gesteld. Iedere aangeboden vraag moet beantwoord worden om
de enquête te kunnen voltooien.
Voor het invullen van de vragenlijst zal input vanuit verschillende
disciplines binnen uw instelling noodzakelijk zijn. In de vragenlijst
komen de volgende onderwerpen aan bod:
aar 2019
-on geneesmiddelen
-stollingsfactoren

trie

Het is mogelijk het formulier tussentijds op te slaan en op een later
moment weer verder te gaan. Nadat u het formulier volledig heeft
ingevuld en verzonden ontvangt u hiervan per mail een bevestiging.
Deze mail bevat tevens een overzicht van de door u gegeven
antwoorden. Doelen en rapportage van deze enquête De NZa zet
deze enquête uit om kennis op te doen over de markt van
geneesmiddelen binnen de medisch specialistisch zorg ten behoeve van
haar taakuitvoering. Zo worden de resultaten van deze enquete gebruikt
voor de uitgave van de periodieke ‘Monitor geneesmiddelen in de
medisch specialistische zorg’. Deze monitor is onderdeel van een breed
pakket aan maatregelen. Het ministerie van VWS beoogt hiermee de
betaalbaarheid en toegankelijkheid van dure geneesmiddelen te borgen
en partijen te ondersteunen bij het vervullen van hun rol en
verantwoordelijkheden.
De resultaten van de enquête zullen in de NZa publicaties niet
herleidbaar zijn naar individuele zorgaanbieders, zorgverzekeraars of
personen.

20

Begrippenlijst
Add-on geneesmiddelen: de geneesmiddelen waarvoor de
Nederlandse Zorgautoriteit (hierna: NZa) een aparte prestatie (add-on
prestatie) heeft vastgesteld en geneesmiddelen waarvoor de NZa dat
naar verwachting in de toekomst zal doen. Op dit moment zijn er add-on
prestaties vastgesteld voor generieke geneesmiddelen, specialité’s mét
concurrentie en specialité’s zonder concurrentie.
OZP-stollingsfactoren: de geneesmiddelen waarvoor de NZa een ozp
overig zorgproduct (ozp) prestatie heeft vastgesteld en geneesmiddelen
waarvoor de NZa dat naar verwachting in de toekomst zal doen.
Generiek geneesmiddel: Een generiek geneesmiddel is het
therapeutische equivalent van een origineel farmaceutisch product,
waarvan het patent is verlopen. Het bevat dezelfde actieve ingrediënten
als het origineel en is in essentie gelijkwaardig en daardoor uitwisselbaar
met het specialité. Een generiek geneesmiddel wordt op de markt
gebracht overeenkomstig de internationale patentwetten. Generieke
middelen luisteren naar de internationaal vastgestelde stofnaam (INN) of
worden - minder gebruikelijk - onder eigen merknaam op de markt
gebracht.
Specialité: een geneesmiddel dat als eerste op de markt is gebracht;
het oorspronkelijke merkgeneesmiddel.
Biosimilar: Een biosimilar is een geneesmiddel dat is gemaakt door
een levend organisme, of dat is afgeleid van een levend organisme, en is
soortgelijk aan het originele biologisch referentiegeneesmiddel waarvan
het patent is verlopen.
Dominante zorgverzekeraar: De zorgverzekeraar met het grootste
marktaandeel ten aanzien van omzet medisch specialistische zorg in uw
instelling. Indien de marktaandelen van uw twee grootste
zorgverzekeraars nagenoeg gelijk zijn, kiest u één daarvan als
dominante zorgverzekeraar. Deze ene zorgverzekeraar is de basis voor
uw beantwoording van de vragen waarin naar de dominante
zorgverzekeraar wordt gevraagd.
Innovatieve farmaceutische industrie: de verzameling van fabrikanten
van innovatieve geneesmiddelen. Op deze geneesmiddelen is over het
algemeen nog patentbescherming van kracht en worden voor deze
producten marketingactiviteiten ontplooid door de betreffende fabrikant.
Ziekenhuizen: in sommige vragen wordt er over ziekenhuizen
gesproken. Wij doelen hiermee op alle zorgaanbieders van medisch
specialistische zorg, dus ook op bijvoorbeeld zelfstandige behandelcentra
(ZBC's).

21

Algemene gegevens zorgaanbieder
Naam instelling
Plaatsnaam instelling
AGB-code instelling NZa-nummer
Type zorgaanbieder: academisch ziekenhuis, algemeen ziekenhuis,
zelfstandig behandelcentrum
Naam contactpersoon
E-mailadres contactpersoon
Telefoonnummer contactpersoon
Is in één of meer vestigingen van uw instelling een poliklinische
apotheek gevestigd: ja/nee
Is uw poliklinische apotheek een aparte rechtspersoon:
a. Ja, als onderdeel van ons ziekenhuisconcern/instelling
b. Ja, als onderdeel van een ander ziekenhuisconcern/instelling
c. Nee
Contractafspraken over het jaar 2019
1. Wie is uw dominante zorgverzekeraar1?
a. a.s.r.
b. CZ
c. De Friesland
d. DSW
e. Inkoopcombinatie Multizorg voor ONVZ, Eno en Zorg en Zekerheid
f. Menzis
g. VGZ
h. Zilveren Kruis
i. Caresq/IptiQ
1 Indien de marktaandelen van uw twee grootste zorgverzekeraars
nagenoeg gelijk zijn, kiest u één daarvan als dominante zorgverzekeraar.
Deze zorgverzekeraar is de basis voor uw beantwoording van de vragen
waarin naar de dominante zorgverzekeraar wordt gevraagd.
2. Welke van de onderstaande categorieën geneesmiddelen heeft u over
2019 gecontracteerd met uw dominante zorgverzekeraar? Kruist u a.u.b.
alle categorieën aan waar u contractafspraken over maakt.
a. Generieke add-on geneesmiddelen
b. Specialité add-on geneesmiddelen met concurrentie
c. Specialité add-on geneesmiddelen zonder concurrentie
d. Nieuwe dure geneesmiddelen en indicaties die in 2019 een
handelsvergunning zullen krijgen
e. OZP-stollingsfactoren
Per categorie geneesmiddelen die u over 2019 contracteert, volgen nu
vragen over de contractafspraken (aanneemsom, plafond, etc) en de
nacalculatie afspraken die u (eventueel) over deze groep
geneesmiddelen heeft gemaakt. Deze vragen worden telkens herhaald
voor de volgende categorieën geneesmiddelen:
-on geneesmiddelen
-on geneesmiddelen met concurrentie
ité add-on geneesmiddelen zonder concurrentie
handelsvergunning zullen krijgen
-stollingsfactoren
Mogelijk maakt u in uw contractafspraken geen onderscheid naar deze
categorisering, echter om zicht te krijgen op eventuele verschillen in
gemaakte afspraken per categorie vragen wij deze categorieën toch
apart uit.
Indien 2= a
3. Welk type contractafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt over de vergoeding in 2019 van generieke
add-on geneesmiddelen?

22

Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Vallen onder een integrale aanneemsom medisch specialistische zorg
b. Vallen onder een apart voor deze geneesmiddelen afgesproken
aanneemsom
c. Vallen onder een integraal omzetplafond msz met doorleverplicht
d. Vallen onder een integraal omzetplafond msz zonder doorleverplicht
e. Nacalculatie; omzet valt buiten aanneemsom of omzetplafond
f. Vallen onder een apart plafond met doorleverplicht
g. Vallen onder een apart plafond zonder doorleverplicht
h. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 3=e
4. Wat is er afgesproken over de vergoeding van generieke add-on
geneesmiddelen die binnen deze nacalculatie afspraken vallen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, zonder plafond
b. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, tot aan een plafond
c. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, zonder plafond
d. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, tot aan een plafond
Indien 2= b
5. Welk type contractafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt over de vergoeding in 2019 van specialité
add-on geneesmiddelen met concurrentie?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Vallen onder de integrale aanneemsom medisch specialistische zorg
b. Vallen onder een apart voor deze geneesmiddelen afgesproken
aanneemsom
c. Vallen onder een integraal omzetplafond msz met doorleverplicht
d. Vallen onder een integraal omzetplafond msz zonder doorleverplicht
e. Nacalculatie; omzet valt buiten aanneemsom of omzetplafond
f. Vallen onder een apart plafond met doorleverplicht
g. Vallen onder een apart plafond zonder doorleverplicht
h. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 5=e
6. Wat is er afgesproken over de vergoeding van specialité
geneesmiddelen met concurrentie die binnen deze nacalculatie afspraken
vallen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, zonder plafond
b. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, tot aan een plafond
c. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, zonder plafond
d. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, tot aan een plafond

23

Indien 2= c
7. Welk type contractafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt over de vergoeding in 2019 van specialité
add-on geneesmiddelen zonder concurrentie?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Vallen onder de integrale aanneemsom medisch specialistische zorg
b. Vallen onder een apart voor deze geneesmiddelen afgesproken
aanneemsom
c. Vallen onder een integraal omzetplafond msz met doorleverplicht
d. Vallen onder een integraal omzetplafond msz zonder doorleverplicht
e. Nacalculatie; omzet valt buiten aanneemsom of omzetplafond
f. Vallen onder een apart plafond met doorleverplicht
g. Vallen onder een apart plafond zonder doorleverplicht
h. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 7=e
8. Wat is er afgesproken over de vergoeding van specialité
geneesmiddelen die binnen deze nacalculatie afspraken vallen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
(per cluster), zonder plafond
b. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
(per cluster), tot aan een plafond
c. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, zonder plafond
d. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, tot aan een plafond
Indien 2= d
9. Welk type contractafspraken heeft u in 2018 met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt over de vergoeding in 2019 van dure
geneesmiddelen en indicaties die naar verwachting in 2019 een
handelsvergunning (en add-on prestatie) zullen krijgen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Vallen onder de integrale aanneemsom medisch specialistische zorg
b. Vallen onder een apart voor deze geneesmiddelen afgesproken
aanneemsom
c. Vallen onder een integraal omzetplafond msz met doorleverplicht
d. Vallen onder een integraal omzetplafond msz zonder doorleverplicht
e. Nacalculatie; omzet valt buiten aanneemsom of omzetplafond
f. Vallen onder een apart plafond met doorleverplicht
g. Vallen onder een apart plafond zonder doorleverplicht
h. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 9=e
10. Wat is er afgesproken over de vergoeding van nieuwe
geneesmiddelen die binnen deze nacalculatie afspraken vallen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, zonder plafond

24

b. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, tot aan een plafond
c. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, zonder plafond
d. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, tot aan een plafond
Indien 2= e
11. Welk type contractafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt over de vergoeding in 2019 van OZPstollingsfactoren?
a. Vallen onder de integrale aanneemsom medisch specialistische zorg
b. Vallen onder een aparte voor deze geneesmiddelen afgesproken
aanneemsom
c. Vallen onder een integraal omzetplafond msz met doorleverplicht
d. Vallen onder een integraal omzetplafond msz zonder doorleverplicht
e. Nacalculatie; omzet valt buiten aanneemsom of omzetplafond
f. Vallen onder een apart plafond met doorleverplicht
g. Vallen onder een apart plafond zonder doorleverplicht
h. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 11=e
12. Wat is er afgesproken over de vergoeding van OZP-stollingsfactoren
die binnen deze nacalculatie afspraken vallen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, zonder plafond
b. Deze middelen worden vergoed op basis van de netto inkoopkosten
per cluster, tot aan een plafond
c. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, zonder plafond
d. Deze middelen worden vergoed op basis van een afgesproken
contractprijs, tot aan een plafond
Indien 3,5,7,9 en/of 11=e
13. U heeft aangegeven voor één of meer categorieën geneesmiddelen
nacalculatie afspraken te hebben gemaakt met de zorgverzekeraar. Heeft
de zorgverzekeraar overige voorwaarden gesteld bij de nacalculatie
afspraken die u heeft gemaakt? (meerdere antwoorden mogelijk)
a. Ja, wij rapporteren periodiek aan de zorgverzekeraar over de inzet van
deze geneesmiddelen
b. Ja, wij hebben afspraken gemaakt met de verzekeraar over gepast
gebruik van deze geneesmiddelen
c. Nee
d. Ja, andere voorwaarden, namelijk
Selectieve inkoop
14. Indien een zorgverzekeraar in 2019 wel msz bij u inkoopt, maar niet
een bepaald geneesmiddel, geeft deze dan bij u aan waar zijn
verzekerden deze geneesmiddelen wel kunnen ontvangen, zodat u de
betreffende patiënten tijdig kunt doorverwijzen?
a. Ja, de meeste verzekeraars geven dit proactief aan
b. Ja, de meeste verzekeraars geven dit reactief aan (indien wij er om
vragen)
c. Nee, de meeste verzekeraars geven dit noch proactief noch reactief
aan
d. Dit verschilt te zeer per verzekeraar om hier algemene uitspraken
over te kunnen doen
e. Niet van toepassing
15. Stelt uw ziekenhuis in 2019 informatie beschikbaar voor patiënten
over welke geneesmiddelen wel en welke expliciet niet bij u zijn
ingekocht door zorgverzekeraars? (meerdere antwoorden mogelijk)
25

a. Ja, via de website
b. Ja, via schriftelijke informatie
c. Ja, deze informatie wordt mondeling verstrekt
d. Nee, dit is te ingewikkeld om te doen
e. Nee, wij vinden deze informatie niet geschikt voor onze patiënten
f. Nee, dit zien wij niet als onze taak
16. De situatie kan bestaan dat patiënten naar uw ziekenhuis verwezen
worden en/of dat u patiënten verwijst naar een ander ziekenhuis.
Waarover heeft u in deze situaties afspraken met het andere ziekenhuis
gemaakt (meerdere antwoorden mogelijk)?:
a. De capaciteit van het ontvangende ziekenhuis
b. De uitwisseling van gegevens
c. De doorberekening van kosten
d. De snelheid waarmee patiënten daar terecht kunnen
e. Geen van bovenstaande afspraken
Contractprijzen over het jaar 2019
Per categorie geneesmiddelen die u over 2019 contracteert, volgen nu
vragen over de tariefafspraken die u heeft gemaakt met uw dominante
zorgverzekeraar. Deze vragen worden telkens herhaald voor de volgende
categorieën geneesmiddelen:
-on geneesmiddelen
-on geneesmiddelen met concurrentie
-on geneesmiddelen zonder concurrentie
handelsvergunning zullen krijgen
ZP-stollingsfactoren
Mogelijk maakt u in uw contractafspraken geen onderscheid naar deze
categorisering, echter om zicht te krijgen op eventuele verschillen in
gemaakte afspraken per categorie vragen wij deze categorieën toch
apart uit.
Indien 2= a
17. Welk type tariefafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt voor 2019 voor generieke add-on
geneesmiddelen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Gelijk aan NZa maximumtarieven
b. Een NZa maximumtarief minus een algemeen afslagpercentage
c. Per geneesmiddel een apart onderhandeld tarief
d. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 2= b
18. Welk type tariefafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt voor 2019 voor specialité addongeneesmiddelen met concurrentie?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Gelijk aan NZa maximumtarieven
b. Een NZa maximumtarief minus een algemeen afslagpercentage
c. Per geneesmiddel een apart onderhandeld tarief
d. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 2= c
19. Welk type tariefafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt voor 2019 voor specialité addongeneesmiddelen zonder concurrentie?

26

Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Gelijk aan NZa maximumtarieven
b. Een NZa maximumtarief minus een algemeen afslagpercentage
c. Per geneesmiddel een apart onderhandeld tarief
d. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 2= d
20. Welk type tariefafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt voor 2019 voor nieuwe dure
geneesmiddelen en indicaties die in het te contracteren jaar een
handelsvergunning zullen krijgen?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Gelijk aan NZa maximumtarieven
b. Een NZa maximumtarief minus een algemeen afslagpercentage
c. Per geneesmiddel een apart onderhandeld tarief
d. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Indien 2= e
21. Welk type tariefafspraken heeft u met uw dominante
zorgverzekeraar gemaakt voor 2019 voor OZP-stollingsfactoren?
Indien u binnen deze categorie geneesmiddelen verschillende soorten
afspraken heeft gemaakt, kiest u dan de afspraak die u voor de meeste
middelen binnen deze categorie heeft gemaakt.
a. Gelijk aan NZa maximumtarieven
b. Een NZa maximumtarief minus een algemeen afslagpercentage
c. Per geneesmiddel een apart onderhandeld tarief
d. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
Inkoop add-on geneesmiddelen en ozp-stollingsfactoren
De volgende vragen gaan over de inkoop van add-on geneesmiddelen en
eventuele ozp-stollingsfactoren door uw ziekenhuis. Bij deze vragen kan
het voorkomen dat u voor één of enkele geneesmiddel(en) een andere
manier van inkoop hanteert. Uw antwoord moet betrekking hebben op de
situatie die voor de meeste geneesmiddelen geldt.
22. Bent u in 2019 in staat om lagere inkoopprijzen te bedingen bij
fabrikanten dan in het voorgaande contractjaar voor (de meeste)
generieke add-on geneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
Indien 22=b
23. Waarom bent u niet in staat om lagere prijzen te bedingen voor
generieke add-on geneesmiddelen dan voorheen? (meerdere antwoorden
mogelijk)
a. Omdat er minder concurrentie is
b. Omdat onze inkoopstrategie nu optimaal is
c. Omdat wij geen prikkel hebben om lagere prijzen te bedingen
d. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met de
leverancier
e. Omdat wij niet het volume en daardoor niet de volumekorting hebben
kunnen behalen die wij voor ogen hadden
f. Daar heeft ons ziekenhuis geen zicht op
24. Bent u in 2019 in staat om lagere inkoopprijzen te bedingen bij
fabrikanten dan in het voorgaande contractjaar voor (de meeste)
specialité add-on geneesmiddelen met concurrentie?
a. Ja

27

b. Nee
Indien 24=b
25. Waarom bent u niet in staat om lagere prijzen te bedingen voor
specialité add-on geneesmiddelen met concurrentie? (meerdere
antwoorden mogelijk)
a. Omdat er minder concurrentie is
b. Omdat onze inkoopstrategie nu optimaal is
c. Omdat wij geen prikkel hebben om lagere prijzen te bedingen
d. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met de
farmaceutische industrie
e. Omdat wij niet het volume en daardoor niet de volumekorting hebben
kunnen behalen die wij voor ogen hadden
f. Daar heeft ons ziekenhuis geen zicht op
26. Bent u in 2019 in staat om lagere inkoopprijzen te bedingen bij
fabrikanten dan in het voorgaande contractjaar voor (de meeste)
specialité add-on geneesmiddelen zonder concurrentie?
a. Ja
b. Nee
Indien 26=b
27. Waarom bent u niet in staat om lagere prijzen te bedingen voor
specialité add-on geneesmiddelen zonder concurrentie? (meerdere
antwoorden mogelijk)
a. Omdat er minder concurrentie is
b. Omdat onze inkoopstrategie nu optimaal is
c. Omdat wij geen prikkel hebben om lagere prijzen te bedingen
d. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met de
farmaceutische industrie
e. Omdat wij niet het volume en daardoor niet de volumekorting hebben
kunnen behalen die wij voor ogen hadden
f. Daar heeft ons ziekenhuis geen zicht op
28. Bent u in 2019 in staat om in totaal meer inkoopmarge (totaal
verschil tussen inkoopwaarde en verkoopwaarde) te bedingen voor addon geneesmiddelen dan in het voorgaande contractjaar?
a. Ja
b. Nee
Indien 28=b
29. Waarom bent u niet in staat om meer inkoopmarge te bedingen voor
add-ongeneesmiddelen in totaal (meerdere antwoorden mogelijk)
a. Omdat de zorgverzekeraars lagere contractprijzen afdwingen
b. Omdat de inkoopprijzen van geneesmiddelen stijgen (kortingen
nemen af)
c. Omdat onze inkoop- en verkoopstrategie nu optimaal is
d. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met de
farmaceutische industrie
e. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met
zorgverzekeraar(s)
f. Daar heeft ons ziekenhuis geen zicht op

28

30. Welke functionaris of afdeling binnen uw ziekenhuis is in de praktijk
verantwoordelijk voor het afsluiten van contracten met groothandels en
farmaceutische industrie over de netto inkoopprijs (meerdere
antwoorden mogelijk)?
a. Voorschrijvers
b. Apothekers
c. Afdeling financiën
d. Afdeling inkoop
e. Geneesmiddelencommissie
f. Anders, namelijk
31. Hanteert uw instelling een aparte begroting voor addongeneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
32. Hoe wordt het add-on budget structureel binnen uw instelling
verdeeld?
a. Per specialisme (afdeling)
b. Per resultaat verantwoordelijke eenheid (RVE)
c. Geen van bovenstaande
33. Wat doet uw instelling met een eventueel behaald positief
inkoopresultaat op geneesmiddelen (marge inkoop-verkoop) (meerdere
antwoorden mogelijk)?
a. Dat is onderdeel van het algemene resultaat
b. Dat wordt toebedeeld aan de ziekenhuisapotheek
c. Dat wordt naar rato van de omzet van die geneesmiddelen toebedeeld
aan de verschillende medische afdelingen waar deze middelen worden
voorgeschreven
d. Anders, namelijk
34. Bent u of heeft uw instelling een hemofiliebehandelcentrum?
a. Ja
b. Nee
Indien 34=a
35. A .Koopt u in het jaar 2019 stollingsfactoren gezamenlijk in met
andere aangewezen centra voor hemofiliebehandeling?
a. Ja, wij kopen alle stollingsfactoren gezamenlijk in met een of
meerdere andere hemofilie instelling(en).
b. Ja, wij kopen een aantal stollingsfactoren gezamenlijk in met een of
meerdere andere hemofilie instelling(en).
c. Nee
35.B Met welke andere hemofilie instellingen koopt u gezamenlijk in?
Naam 1,
Naam 2,
Etc.
Indien 34=a
36. Bent u in 2019 in staat om lagere prijzen te bedingen dan in het
voorgaande contractjaar voor (de meeste) OZP-stollingsfactoren?
a. Ja
b. Nee
Indien 36=b
37. Waarom bent u niet in staat om lagere prijzen te bedingen voor OZPstollingsfactoren? (meerdere antwoorden mogelijk)
a. Omdat er minder concurrentie is
b. Omdat onze inkoopstrategie nu optimaal is
c. Omdat wij geen prikkel hebben om lagere prijzen te bedingen
d. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met de
farmaceutische industrie

29

e. Omdat wij moeite hebben met het maken en/of naleven van
voorschrijfafspraken met artsen waardoor het volume per geneesmiddel
beter zou kunnen worden voorspeld en nagekomen.
f. Dat weten wij niet
Van een aantal ozp-stollingsfactoren (bv factor VIII, factor IX) worden
verschillende merken verkocht aan Nederlandse ziekenhuizen.
38. Hanteert u binnen uw ziekenhuis het principe van een preferente
stollingsfactor?
a. Ja, via een aanbesteding bepalen wij het voorkeursgeneesmiddel
b. Nee, per individuele patiënt bepaalt de individuele arts wat wordt
voorgeschreven
39. Stelt uw ziekenhuis in 2019 reactief informatie beschikbaar voor
patiënten over welke ozp-stollingsfactoren bij u preferent zijn?
(meerdere antwoorden mogelijk)
a. Ja, via de website
b. Ja, via schriftelijke informatie
c. Ja, deze informatie wordt mondeling verstrekt
d. Nee, dit is te ingewikkeld om te doen
e. Nee, wij vinden deze informatie niet geschikt voor onze patiënten
f. Nee, dit zien wij niet als onze taak
40. Bent u in 2019 in staat om meer inkoopmarge (totaal verschil tussen
inkoopwaarde en verkoopwaarde) te bedingen voor ozp-stollingsfactoren
in totaal dan in het voorgaande contractjaar?
a. Ja
b. Nee
Indien 40=b
41. Waarom bent u niet in staat om meer inkoopmarge te bedingen voor
ozp-stollingsfactoren in totaal (meerdere antwoorden mogelijk)
a. Omdat de zorgverzekeraars lagere contractprijzen afdwingen
b. Omdat de inkoopprijzen van geneesmiddelen stijgen (kortingen
nemen af)
c. Omdat onze inkoop- en verkoopstrategie nu optimaal is
d. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met de
farmaceutische industrie
e. Omdat wij meerjarige contracten hebben afgesloten met
zorgverzekeraar(s)
f. Daar heeft ons ziekenhuis geen zicht op
Gezamenlijke inkoop
42. Is uw ziekenhuisapotheek voor de inkoop van geneesmiddelen
aangesloten bij een of meerdere samenwerkingsverband(en)?
a. Ja
b. Nee
Indien 42=a
43. Wat is/zijn de naam/namen van deze samenwerkingsverband(en)?
...
Indien 42=a
44. Stelt samenwerking op het gebied van inkoop met andere
zorgaanbieders u in staat om in het algemeen lagere inkoopprijzen voor
geneesmiddelen te bedingen dan zonder samenwerking het geval zou
zijn?
a. Ja
b. Nee
Indien 42=a
45. Wat is het eindresultaat van gezamenlijke inkoop voor alle leden van
het samenwerkingsverband (meerdere antwoorden mogelijk)?

30

a. Eén onderhandelde netto inkoop prijs per geneesmiddel per
leverancier
b. Een vast kortingspercentage voor een cluster geneesmiddelen van één
leverancier.
c. Een variabel kortingspercentage (staffelkorting) voor een cluster
geneesmiddelen van één leverancier.
Indien 42=b
46. Wat is de belangrijkste reden dat u geneesmiddelen niet gezamenlijk
inkoopt met andere instellingen voor medisch specialistische zorg?
a. Omdat wij als individueel ziekenhuis meer inkoopvoordeel kunnen
behalen dan bij gezamenlijke inkoop
b. Omdat gezamenlijke inkoop veel afstemming (met onder andere
voorschrijvers) en dus werk en tijd kost, wat niet opweegt tegen de
opbrengsten
c. Omdat we hier geen ervaring mee hebben
d. Anders, namelijk
47. Werkt u bij de inkoop van geneesmiddelen in 2019 samen met één of
meer zorgverzekeraar(s)?
a. Ja
b. Nee
Indien 47=a
48. Hoeveel verschillende werkzame stoffen heeft u gezamenlijk met één
of meer zorgverzekeraar(s) ingekocht in 2019?
…
Indien 47=a
49. Stelt samenwerking op het gebied van inkoop met een
zorgverzekeraar u in staat om in het algemeen lagere inkoopprijzen voor
geneesmiddelen te bedingen dan zonder deze samenwerking het geval
zou zijn?
a. Ja
b. Nee
Uitkomsten farmacotherapie
50. A. Heeft u/ hebben uw voorschrijvers zicht op de therapeutische
uitkomsten van de door u gedeclareerde geneesmiddelen?
a. Nee
b. Ja
50.B. Bij hoeveel % van de door u voorgeschreven geneesmiddelen legt
u systematisch en overdraagbaar vast in welke mate leidt dit tot
gezondheidswinst van uw individuele patiënten?
…%
Financiële arrangementen
Het ministerie van VWS wil voor bepaalde dure geneesmiddelen
financiële arrangementen met fabrikanten van geneesmiddelen overeen
komen, om die geneesmiddelen tegen verlaagde en meer aanvaardbare
kosten op te kunnen nemen in het basispakket. Een financieel
arrangement is een maatwerkinstrument dat de minister selectief kan
toepassen: uitsluitend in gevallen dat er sprake is van grote financiële
risico’s (ten aanzien van kostenbeslag en/of kosteneffectiviteit) en
uitsluitend indien zorgaanbieders en zorgverzekeraars zelf op dat
moment onvoldoende invloed kunnen uitoefenen op de prijs/kosten van
het betreffende geneesmiddel. De opbrengsten van de arrangementen
komen via een terugbetalingsconstructie terecht bij de zorgverzekeraar.
Er zijn geneesmiddelen waarvoor een financieel arrangement in de maak
of afgesloten is die wel toegelaten zijn tot het verzekerde pakket, en er
zijn middelen die (tijdelijk) niet zijn toegelaten tot het verzekerde pakket
(de zogenaamde sluis).
51. Komt het voor dat u, vóórdat een financieel arrangement is
afgesloten voor een geneesmiddel, korting kan bedingen voor dit
geneesmiddel bij de fabrikant?
a. Ja
31

b. Nee
Indien 51=a
52. Bij hoeveel geneesmiddelen, waarvoor een financieel arrangement is
afgesloten, kon u vóór het arrangement, korting bedingen (vul het aantal
verschillende werkzame stoffen in)?
…..
Indien 51=a
53. Bij hoeveel van deze geneesmiddelen kon u deze korting, na
afsluiting van het financieel arrangement, nog steeds ontvangen(vul het
aantal verschillende werkzame stoffen in)?
…..
54. Ervaart uw ziekenhuis financiële gevolgen van de afgesloten
financiële arrangementen?
a. Ja, we ervaren positieve financiële effecten omdat de verzekeraar een
deel van de opbrengst naar ons terug laat vloeien
b. Ja, we ervaren negatieve financiële effecten omdat we geen korting
meer konden bedingen bij de fabrikant
c. Ja, we ervaren andere gevolgen, namelijk
d. Nee, we merken hier geen gevolgen van Gepast gebruik
De volgende vragen gaan over het beleid in uw ziekenhuis omtrent
gepast gebruik. Er is sprake van gepast gebruik als het juiste
geneesmiddel wordt verstrekt aan de juiste patiënt, in de juiste dosering,
op het juiste moment en dat het op de juiste manier wordt gebruikt en
niet duurder dan nodig.
55. Lopen er binnen uw ziekenhuis projecten/maatregelen met het doel
om gepast gebruik van geneesmiddelen te verbeteren?
a. Ja
b. Nee
Indien 55=a
56. Op welke vormen van gepast gebruik richten deze
projecten/maatregelen zich (meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Afspraken over het beperken van spillage
b. Doelmatige indicatiestelling, selectie van de juiste patiënten
c. Het opvolgen van landelijke afspraken van de beroepsgroepen
d. Het hebben besproken van elk toegepast geneesmiddel in de
geneesmiddelencommissie
e. Het vastgelegd hebben van start- en stopcriteria
f. Deelname aan landelijke of Europese patiëntregisters
g. Inzet van generieken en biosimilars
h. Dosisoptimalisatie
i. Optimaliseren dieet
j. Gebruik adjuvante medicatie
k. Bevorderen therapietrouw, juist gebruik door patiënt
l. Het hanteren van het stepped care principe waarbij er gestart wordt
met het goedkoopste alternatief (doelmatig voorschrijven)
m. Gezamenlijke besluitvorming
n. Onderzoek naar gepast gebruik geneesmiddelen
o. Anders, namelijk
57. Welke projecten/maatregelen hebben een merkbare verbetering
opgeleverd voor ziekenhuis en/of patiënt (meerdere antwoorden
mogelijk)?
a. Afspraken over het beperken van spillage
b. Doelmatige indicatiestelling, selectie van de juiste patiënten
c. Het opvolgen van landelijke afspraken van de beroepsgroepen

32

d. Het hebben besproken van elk toegepast geneesmiddel in de
geneesmiddelencommissie
e. Het vastgelegd hebben van start- en stopcriteria
f. Deelname aan landelijke of Europese patiëntregisters
g. Inzet van generieken en biosimilars
h. Dosisoptimalisatie
i. Optimaliseren dieet
j. Gebruik adjuvante medicatie
k. Bevorderen therapietrouw, juist gebruik door patiënt
l. Het hanteren van het stepped care principe waarbij er gestart wordt
met het goedkoopste alternatief (doelmatig voorschrijven)
m. Gezamenlijke besluitvorming
n. Onderzoek naar gepast gebruik geneesmiddelen
o. Anders, namelijk
58. Hanteert uw ziekenhuis beleid op het gebied van gepast gebruik van
dure geneesmiddelen (meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Onze geneesmiddelencommissie zoekt naar geneesmiddelen waarvan
wordt vermoed dat gepast gebruik kan worden geoptimaliseerd en zet
vervolgens acties uit om dat te bewerkstelligen.
b. Onze geneesmiddelencommissie inventariseert initiatieven vanuit het
ziekenhuis voor optimalisatie van gepast gebruik en zet vervolgens acties
uit om dat te bewerkstelligen.
c. Initiatiefnemers voor het optimaliseren van gepast gebruik van dure
geneesmiddelen gaan zelf aan de slag met het bewerkstelligen ervan.
d. Anders, namelijk
59. Beschikt u over voldoende informatie om gepast gebruik van
geneesmiddelen optimaal vorm te geven (meerdere antwoorden
mogelijk)?
a. Ja
b. Nee, want wij hebben onvoldoende zicht op het gebruik van
geneesmiddelen in andere ziekenhuizen
c. Nee, want binnen ons ziekenhuis is er geen makkelijk toegankelijke
informatie beschikbaar in ons EPD over onder andere ziekte-uitkomsten,
labwaarden en mogelijkheid tot het zien van een ‘patient journey’:
geaggregeerde data die laten zien wat en hoe het geneesmiddelen- en
ziektebeloop per patiënt is.
d. Nee, er ontbreekt nu nog vaak een duidelijk standpunt vanuit de
beroepsgroep over een geneesmiddel, terwijl dit nodig is voor doelmatige
inzet (welke patiënten, wanneer en hoe behandelen).
e. Nee, anders
60. Gepast gebruik leidt in ons ziekenhuis tot
a. Minder kosten en dezelfde effectiviteit van de farmacotherapie
b. Minder kosten en hogere effectiviteit van de farmacotherapie
c. Gelijke kosten en hogere effectiviteit van de farmacotherapie
d. Toename kosten en hogere effectiviteit van de farmacotherapie
e. Toename kosten en lagere of dezelfde effectiviteit van de
farmacotherapie
f. Geen verandering ten aanzien van de kosten en effectiviteit van de
farmacotherapie
61. Implementeert u ‘gepast gebruik van geneesmiddelen’ méér of beter
dan vóór het maken van volledige nacalculatie afspraken met
zorgverzekeraars?
a. Ja
b. Nee, wij hebben onze praktijk van vóór dit onderhandelaarsakkoord
voortgezet
62. Kan de zorgverzekeraar in uw ogen beoordelen of een ziekenhuis
gepast gebruik toepast in de praktijk?
a. Ja
33

b. Nee
63. Maakt u gebruik van de Geneesmiddelenmonitor van Dutch Hospital
Data (DHD) voor het benchmarken van de inzet van geneesmiddelen in
andere ziekenhuizen ten behoeve van verbeteren van gepast gebruik
binnen de eigen instelling?
a. Ja
b. Nee
64. Is er ten opzichte van vorig jaar een verbetering opgetreden in de
snelheid waarmee beroepsgroepen richtlijnen en duidelijke standpunten
communiceren over plaatsbepalingen van nieuwe geneesmiddelen?
a. Geen
b. Matig
c. Sterk
Leidraad gezamenlijke inkoop geneesmiddelen
In 2016 heeft de Autoriteit Consument en Markt (ACM) de ‘Leidraad
gezamenlijke inkoop geneesmiddelen’ uitgebracht om zorgaanbieders en
zorgverzekeraars te informeren over de ruimte die de concurrentieregels
bieden voor gezamenlijke inkoop van geneesmiddelen voor de medischspecialistische zorg.
65. Heeft de leidraad invloed op uw huidige inkoop van geneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
Indien 65=a
66. Welke invloed heeft deze leidraad op uw huidige inkoop van
geneesmiddelen? [meerdere antwoorden mogelijk]?
a. Hierdoor zijn wij met meer zorgaanbieders samenwerkingsverbanden
aangegaan
b. Hierdoor zijn wij met meer zorgverzekeraars
samenwerkingsverbanden aangegaan
c. Hierdoor hebben wij de al bestaande samenwerkingsverbanden met
zorgaanbieders geïntensiveerd
d. Hierdoor hebben wij de al bestaande samenwerkingsverbanden met
zorgverzekeraars geïntensiveerd
e. Geen van bovenstaande antwoordopties
Indien 65=a
67. Op de inkoop van welk type geneesmiddelen heeft de leidraad
invloed (meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Generieke add-ongeneesmiddelen
b. Specialité add-ongeneesmiddelen mét concurrentie
c. Specialité add-ongeneesmiddelen zonder concurrentie
d. Nieuwe geneesmiddelen en indicaties die in het te contracteren jaar
zullen worden geregistreerd
e. OZP-stollingsfactoren
f. Biosimilars
g. Niet-add-ongeneesmiddelen
Indien 65=b
68. Waarom heeft de leidraad geen invloed?
a. We willen niet samenwerken bij de inkoop van geneesmiddelen
b. We willen niets veranderen aan de samenwerking die we al hadden
c. We ervaren geen belemmeringen om (meer) samen in te kopen
d. We ervaren wel belemmeringen om (meer) samen in te kopen, maar
die hebben niets met mededinging te maken
e. We ervaren wel belemmeringen om (meer) samen in te kopen op het
gebied van mededinging, maar daarbij hebben we niets aan de leidraad
f. Geen van bovenstaande antwoordopties

34

Indien 65=b
69. Verwacht u dat deze leidraad in de nabije toekomst wel invloed zal
hebben op uw inkoop van geneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
c. Onbekend, wij hebben nog niet (voldoende) onderzocht welke
mogelijkheden de leidraad ons biedt.
Horizonscan
Het Zorginstituut Nederland publiceert en onderhoudt de Horizonscan+
(www.horizonscangeneesmiddelen.nl). Deze scan monitort welke
innovatieve geneesmiddelen de komende jaren (waarschijnlijk) tot de
Nederlandse markt worden toegelaten, en identificeert het verwachte
gebruik en de daarmee gemoeide financiële risico’s.
70. Heeft u de Horizonscan gebruikt bij het maken van contractafspraken
over add-ongeneesmiddelen met zorgverzekeraars voor het jaar 2019?
a. Ja
b. Nee
Indien 70=a
71. Vindt u de Horizonscan behulpzaam bij het beter plannen / verdelen
van uw eigen budget?
a. Ja
b. Nee
Indien 70=a
72. Vindt u de Horizonscan behulpzaam bij het beter onderhandelen met
zorgverzekeraars, omdat beide partijen dezelfde informatiebron
(kunnen) gebruiken?
a. Ja
b. Nee
Indien 70=a
73. Vindt u de Horizonscan behulpzaam bij het beter onderhandelen met
fabrikanten ?
a. Ja
b. Nee
Indien 70=a
74. Wat zou de toepassing van de Horizonscan nog beter kunnen maken
voor uw situatie (meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Informatie opnemen over compassionate use programma’s
b. Mogelijkheid om updates te ontvangen over 1 of meerdere
geneesmiddelen
c. Eigen portaal om patientvolumes aan te passen op eigen ziekenhuis
d. Anders, namelijk
Farmaceutische industrie
De farmaceutische industrie kan op verschillende manieren invloed
uitoefenen op het inkopen en voorschrijven van geneesmiddelen binnen
uw ziekenhuis. Onderstaande vragen gaan over maatregelen die
ziekenhuizen in het algemeen tegen deze invloed (kunnen) nemen en
hoe dit binnen uw eigen ziekenhuis is geregeld.
NB. Bij deze vragen bedoelen we met de ‘invloed van de farmaceutische
industrie’ niet beïnvloeding door het verstrekken van kortingen, maar
wel alle andere vormen van invloed. Bijvoorbeeld door het (mede)
betalen van onderzoek, en het laten uitvoeren van advieswerk of
gesponsorde cursussen.
75. Vindt u het nodig dat ziekenhuizen (in het algemeen) maatregelen
nemen om deze invloed op het voorschrijven of terhandstellen van
geneesmiddelen te beperken?
a. Ja
b. Nee

35

76. Is iemand binnen uw instelling op de hoogte van alle
werkrelaties/werkafspraken tussen de farmaceutische industrie en
zorgprofessionals binnen uw instelling,waaronder dienstverlening en
sponsoring (onderzoek), ongeacht de registratie in het
Transparantieregister Zorg?
a. Ja
b. Nee
77. Hoeveel individuele zorgprofessionals in uw ziekenhuis hebben een
werkrelatie (dienstverlening/sponsoring) met de farmaceutische
industrie?
78. Is er een meldplicht voor medisch specialisten voor nevenactiviteiten
of –inkomsten binnen uw instelling?
a. Ja
b. Nee
79. Is er een instemmingsvereiste van uw RvB en/of MSB aan medisch
specialisten voor nevenactiviteiten of neveninkomsten?
a. Ja
b. Nee
80. Is er sprake van een geldstroom in 2019 tussen uw instelling en een
of meer farmaceutisch bedrijven voor de volgende onderwerpen
(meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Aanschaf, voorschrijven en/of terhandstellen van geneesmiddelen
b. Aanschaf hulpmiddelen, medische apparatuur
c. Aanschaf ict (ontwikkeling software/apps)
d. Klinisch onderzoek
e. Onderzoekers/promovendi
f. Verpleegkundigen
g. Onderwijs, nascholing, voorlichting en/of congressen
h. Poliklinische apotheek
i. Bv’s/stichtingen
j. Projectmanagement, zoals voor e-health en registers
Ervaring met de inzet van dure geneesmiddelen
81. In hoeverre zijn onderstaande situaties van toepassing op uw
ziekenhuis in het jaar 2019?
in de
in geen
in alle
in enkele
De situatie..
meeste
enkel
gevallen
gevallen
gevallen
geval
a. Er is een een geneesmiddel ingezet dat door de
betreffende zorgverzekeraar niet was ingekocht
omdat het ten tijde van de onderhandelingen nog
niet op de markt was. Hierdoor is het (nog) niet
duidelijk of dit middel aan het ziekenhuis wordt
vergoed
b. Er is een geneesmiddel ingezet dat expliciet niet
was ingekocht door de betreffende zorgverzekeraar
bij onze instelling (selectieve inkoop). Hierdoor
wordt het middel niet vergoed door de
zorgverzekeraar aan het ziekenhuis.
c. Wij moesten méér patiënten behandelen met een
bepaald geneesmiddel dan ten tijde van de
contractonderhandelingen was voorzien.
d. De afgesproken contractprijs voor één of meer
add-on geneesmiddelen was lager dan de netto
inkoopprijs bij de fabrikant.

36

e. De opbrengsten voor de instelling uit de inkoop
van geneesmiddelen (add-on en niet-add-on
geneesmiddelen) bij fabrikanten (marge) is lager
dan in voorgaande jaren.
f. Er was nog geen add-on prestatie beschikbaar.
g. De geneesmiddelencommissie heeft nog geen
plaatsbepaling van dit/deze geneesmiddel(len)
gemaakt.
h. De betreffende beroepsvereniging(en) heeft nog
geen plaatsbepaling van dit/deze geneesmiddel(len)
gemaakt. Het betrof de inzet van een geneesmiddel
waarbij de ‘stand van wetenschap en praktijk’ nog
niet was aangetoond door de betreffende
beroepsvereniging(en) voor deze specifieke
indicatie.

82. Welke gevolgen hebben deze situaties gehad voor de
patiënt/patiënten die aangewezen was/waren op het geneesmiddel/de
geneesmiddelen in kwestie (meerdere antwoorden mogelijk)?
a. De patiënt(en) is (zijn) doorverwezen naar een ander ziekenhuis voor
gebruik van dit geneesmiddel
b. De patiënt(en) is (zijn) wel binnen ons ziekenhuis in behandeling
gebleven maar heeft (hebben) geen gebruik kunnen maken van dit
geneesmiddel
c. De patiënt(en) is (zijn) wel binnen ons ziekenhuis in behandeling
gebleven maar heeft (hebben) moeten wachten totdat hij/zij gebruik
kon(den) maken van het geneesmiddel
d. De patiënt(en) is (zijn) wel binnen ons ziekenhuis in behandeling
gebleven en hebben hier geen nadelig medisch effect van ondervonden.
Indien 82=b
83. Hebben (één of meer van) deze patiënten nadelige medische
gevolgen ervaren van het niet ontvangen van dit geneesmiddel?
a. Ja
b. Nee
Indien 82 = c
84. Hebben (één of meer van) deze patiënten nadelige medische
gevolgen ervaren van het moeten wachten op het geneesmiddel?
a. Ja
b. Nee
Indien 82=d
85. Wat is de reden dat de situatie niet geleid heeft tot gevolgen voor de
patient/patienten die volgens arts en patient aangewezen was/waren op
het geneesmiddel in kwestie?
a. De patient(en) heeft (hebben) het middel gewoon gekregen omdat de
verzekeraar alsnog het middel heeft vergoed aan onze instelling.
b. De patiënt(en) heeft (hebben) het middel gewoon gekregen omdat
onze instelling het geneesmiddel zelf heeft betaald.
Indien 82=b
86. U heeft aangegeven dat u in 2019 situaties heeft ervaren met de
inzet van een geneesmiddel, en dat als gevolg hiervan de patiënt(en)
geen gebruik heeft (hebben) kunnen maken van dit geneesmiddel, maar
wel binnen uw ziekenhuis in behandeling is (zijn) gebleven.
Is (zijn) deze patiënt(en) binnen uw instelling behandeld met een
geneesmiddel met een vergelijkbare therapeutische waarde dat wél werd
vergoed door de verzekeraar?
a. Ja, al deze patiënten zijn behandeld met een geneesmiddel met een
vergelijkbare therapeutische waarde voor deze patient
b. Nee, sommige patiënten zijn behandeld met een geneesmiddel met
een mindere therapeutische waarde voor deze patiënt
37

c. Nee, sommige patiënten zijn niet behandeld
Indien 86=c
87. Hoeveel patiënten zijn in 2019 niet behandeld? …
Indien 86=b
88. Hoeveel patiënten zijn in 2019 behandeld met een geneesmiddel met
een mindere therapeutische waarde?
….
Indien 86=b
89. Zijn de patiënten hiervan op de hoogte?
a. Ja
b. Nee
90. Welke interne maatregelen heeft uw ziekenhuis genomen als gevolg
van de ervaren situaties met de inzet van dure geneesmiddelen?
(meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Het ziekenhuis is meer aandacht gaan besteden aan gepast
gebruik/doelmatig voorschrijven
b. Het ziekenhuis is meer aandacht gaan besteden aan doelmatig
inkopen van geneesmiddelen
c. Het ziekenhuis heeft bezuinigd op overheadkosten
d. Het ziekenhuis heeft bezuinigd op de levering van andere zorg.
e. Andere maatregelen, namelijk
f. Geen interne maatregelen
Indien 90=d
91. Op de levering van welke zorg is door het ziekenhuis bezuinigd?
…….
Indien 90= geen f.
92. Was/Waren deze maatregel(en) effectief om de situaties op te
lossen?
a. Nee
b. Ja, ten dele
c. Ja, geheel
Doorgebruik van thuismediciatie in het ziekenhuis Met
doorgebruik van thuismedicatie wordt bedoeld: de verandering in het
medicatieproces binnen de ziekenhuizen waarbij medicatie die thuis
reeds in gebruik was of thuis gebruikt zal gaan worden niet langer
wordt verstrekt vanuit de ziekenhuisapotheek maar wordt
meegenomen door de patiënt van thuis. Nieuw te leveren medicatie
of het herbevoorraden wordt uitgevoerd door de poliklinische
apotheek.
93. Hoe gaat u om met ‘doorgebruik van thuismedicatie’ in uw
ziekenhuis?
a. Wij passen doorgebruik thuismedicatie structureel toe
b. Wij passen doorgebruik thuismedicatie in sommige gevallen/bij
sommige afdelingen toe
c. Wij passen doorgebruik thuismedicatie niet toe
Indien 93 = geen c
94. U heeft aangegeven dat u het doorgebruik van thuismedicatie (soms)
toestaat.
Bij hoeveel procent van klinische opnames was sprake van doorgebruik
thuismedicatie?
…
95. Indien 93=c: Waarom past u doorgebruik van thuismedicatie niet
toe?
....
Einde vragenlijst

38

39

Enquêtevragen zorgverzekeraars
Toelichting op de vragenlijst De vragen in deze enquête hebben
betrekking op de contractering van add-on geneesmiddelen en ozpstollingsfactoren, en op ervaren knelpunten met de betaalbaarheid en
toegankelijk van deze geneesmiddelen. In deze enquête worden gesloten
en enkele open vragen gesteld. Iedere aangeboden vraag moet
beantwoord worden om de enquête te kunnen voltooien.
In de vragenlijst komen de volgende onderwerpen aan bod:

-ongeneesmiddelen

erzoeken zorgaanbieders

Het is mogelijk het formulier tussentijds op te slaan en op een later
moment weer verder te gaan. Nadat u het formulier volledig heeft
ingevuld ontvangt u hiervan per mail een bevestiging. Deze mail bevat
tevens een overzicht van de door u gegeven antwoorden.
Doelen en rapportage van deze enquête De NZa zet deze enquête
uit om kennis op te doen over de markt van geneesmiddelen binnen de
medisch specialistisch zorg ten behoeve van haar taakuitvoering. Zo
worden de resultaten van deze enquete gebruikt voor de uitgave van de
periodieke ‘Monitor geneesmiddelen in de medisch specialistische zorg’.
Deze monitor is onderdeel van een breed pakket aan maatregelen. Het
ministerie van VWS beoogt hiermee de betaalbaarheid en
toegankelijkheid van dure geneesmiddelen te borgen en partijen te
ondersteunen bij het vervullen van hun rol en verantwoordelijkheden.
De resultaten van de enquête zullen in de NZa publicaties niet naar
individuele zorgaanbieders, zorgverzekeraars of personen herleidbaar
zijn.

40

Gegevens zorgverzekeraar
Naam zorgverzekeraar Uzovi-nummer
Plaatsnaam zorgverzekeraar
Naam contactpersoon
E-mailadres contactpersoon
Telefoonnummer contactpersoon
Selectieve inkoop
1. Zijn er geneesmiddelen die u in 2019 selectief inkoopt bij bepaalde
instellingen?
a. Ja
b. Nee
Indien 1=a
2. Het kan voorkomen dat in de loop van een behandeling, uw
verzekerde aangewezen is op behandeling met een geneesmiddel dat u
niet heeft ingekocht bij de instelling waar hij of zij op dat moment in
behandeling is. Welke actie onderneemt u in 2019 in een dergelijk
situatie?
a. Wij bemiddelen voor de patiënt om in een wel-geselecteerde instelling
te worden behandeld.
b. Wij ondernemen geen actie maar de instelling overlegt zelf met de
patiënt of de behandeling met het betreffende geneesmiddel wordt
voortgezet in een wel-geselecteerde instelling.
c. Wij hebben protocollen voor doorverwijzen.
d. Anders, namelijk
Indien 1=a
3. Hoe vaak heeft u in 2019 bemiddeld voor een patiënt om in een welgeselecteerde instelling te worden behandeld (aantal unieke patient)?....
4. Hoeveel van deze patiënten zijn daadwerkelijk verwezen naar een
wel-geselecteerde instelling? ….
Indien 1=a
5. Welke criteria hanteert u in 2019 voor instellingen bij het selectief
inkopen van geneesmiddelen [meerdere antwoorden mogelijk]?
a. De mate van expertise naar ons eigen oordeel
b. De mening van de beroepsgroep en wetenschappelijke verenigingen
over welke geneesmiddelen in welke instellingen verstrekt zouden
moeten worden
c. De mening van de geneesmiddelencommissie van het ziekenhuis
d. Advies van expertisecentra, beroepsvereniging, richtlijn, etc.
e. Anders, namelijk
Indien 1=a
6. Koopt u, bij de instelling(en) waar u een bepaald geneesmiddel niet
inkoopt vanwege selectief inkoopbeleid, de gerelateerde dbczorgproducten in principe nog welin?
a. Ja
b. Nee
Indien 1=a
7. Communiceert u in 2019 naar alle ziekenhuizen in Nederland bij welke
instellingen u bepaalde geneesmiddelen wel en expliciet niet inkoopt voor
het jaar 2019?
a. Ja, wij doen dat proactief
b. Ja, wij doen dat reactief (als ziekenhuizen hierom vragen)
c. Nee
Indien 1=a
8. Communiceert u in 2019 naar uw verzekerden bij welke instellingen u
bepaalde geneesmiddelen wel en expliciet niet inkoopt?
a. Ja, wij doen dat proactief
b. Ja, wij doen dat reactief (als verzekerden hierom vragen)
c. Nee
Indien 8=c
41

9. Waarom communiceert u hier niet over richting uw verzekerden
(meerdere antwoorden mogelijk)?
a. De afspraken over selectieve inkoop (kunnen) veranderen gedurende
de tijd
b. Wij denken dat deze informatie niet relevant is voor onze verzekerden
c. Anders, namelijk…
indien 8=a.
10. Op welke manier communiceert u dit?
a. Via onze website en/of email-verkeer
b. Via de polisvoorwaarden
c. Anders, namelijk
Contractprijzen 2019
11. Was u voor de contractering over het jaar 2019 in het algemeen in
staat om bij UMC’s lagere contractprijzen te bedingen dan voorheen
voor generieke add-on geneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
12. Was u voor de contractering over het jaar 2019 in het algemeen in
staat om bij algemene ziekenhuizen lagere contractprijzen te
bedingen dan voorheen voor generieke add-on geneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
13. Was u voor de contractering over het jaar 2019 in het algemeen in
staat om bij UMC’s lagere contractprijzen te bedingen dan voorheen
voor specialité add-ongeneesmiddelen met concurrentie?
a. Ja
b. Nee
14. Was u voor de contractering over het jaar 2019 in het algemeen in
staat om bij algemene ziekenhuizen lagere contractprijzen te
bedingen dan voorheen voor specialité add-ongeneesmiddelen met
concurrentie?
a. Ja
b. Nee
15. Was u voor de contractering over het jaar 2019 in het algemeen in
staat om bij UMC’s lagere contractprijzen te bedingen dan voorheen
voor specialité add-ongeneesmiddelen zonder concurrentie?
a. Ja
b. Nee
16. Was u voor de contractering over het jaar 2019 in het algemeen in
staat om bij algemene ziekenhuizen lagere contractprijzen te
bedingen dan voorheen voor specialité add-ongeneesmiddelen zonder
concurrentie?
a. Ja
b. Nee
17. Was u voor de contractering over het jaar 2019 in het algemeen in
staat om bij hemofiliecentra lagere contractprijzen te bedingen dan
voorheen voor ozp-stollingsfactoren? a. Ja B. Nee
18. Welk tarieven sprak u over het jaar 2019 af voor de ozpstollingsfactoren met het voor u belangrijkste
hemofiliebehandelcentrum?
a. Gelijk aan NZa maximumtarieven
b. Een NZa maximumtarief minus een algemeen afslagpercentage
c. Per geneesmiddel een apart onderhandeld tarief
d. Er is hierover nog geen afspraak gemaakt
e. Anders, namelijk

42

Gezamenlijke inkoop add-ongeneesmiddelen
19. Koopt u in 2019 gezamenlijk met één of meer zorgaanbieders
geneesmiddelen in bij de farmaceutische industrie?
a. Ja b. Nee
Indien 19=b
20. Waarom niet?
…..
Indien 19=a
21. Welk type geneesmiddelen koopt u in 2019 gezamenlijk in?
[meerdere antwoorden mogelijk]
a. Generieke add-ongeneesmiddelen
b. Specialité add-ongeneesmiddelen mét concurrentie
c. Specialité add-ongeneesmiddelen zonder concurrentie
d. Nieuwe geneesmiddelen en indicaties die in het te contracteren jaar
zullen worden geregistreerd
e. OZP-stollingsfactoren
f. Biosimilars
g. Alle geneesmiddelen, ook niet-add-ongeneesmiddelen
Indien 19=a
22. Welke afspraken heeft u over de opbrengsten van de gezamenlijk
inkoop gemaakt met de betrokken zorgaanbieders (ziekenhuizen)?
a. Geen
b. Shared saving: betrokken zorgaanbieder(s) en wij als zorgverzekeraar
krijgen een deel van het totale verschil tussen de Apotheek Inkoop Prijs
en de met de fabrikant uitonderhandelde prijs.
c. Anders, namelijk
23. Koopt u in 2019 gezamenlijk met één of meer zorgverzekeraars
geneesmiddelen in bij de farmaceutische industrie?
a. Ja b. Nee
Indien 23=a
24. Welk type geneesmiddelen koopt u in 2019 gezamenlijk in?
[meerdere antwoorden mogelijk]
a. Generieke add-ongeneesmiddelen
b. Specialité add-ongeneesmiddelen mét concurrentie
c. Specialité add-ongeneesmiddelen zonder concurrentie
d. Nieuwe geneesmiddelen en indicaties die in het te contracteren jaar
zullen worden geregistreerd
e. OZP-stollingsfactoren
f. Biosimilars
g. Alle geneesmiddelen, ook niet-add-ongeneesmiddelen
Indien 23=a
25. Welke afspraken heeft u over de opbrengsten van de gezamenlijk
inkoop gemaakt met de betrokken zorgverzekeraars?
a. Geen
b. Shared saving: betrokken zorgverzekeraar(s) krijgen een deel van het
totale verschil tussen de Apotheek Inkoop Prijs en de met de fabrikant
uitonderhandelde prijs.
c. Anders, namelijk
26. Koopt u (binnen de regels van de Geneesmiddelenwet) in 2019
geneesmiddelen in het buitenland in?
a. Ja, alleen middelen die in Nederland niet leverbaar zijn
b. Ja, ook middelen die wel in Nederland leverbaar zijn
c. Nee
Indien 26=a of b

43

27. Ongeveer hoeveel verschillende werkzame stoffen koopt u in het
buitenland in?
Leidraad gezamenlijke inkoop geneesmiddelen
In 2016 heeft de Autoriteit Consument en Markt (ACM) de ‘Leidraad
gezamenlijke inkoop geneesmiddelen’ uitgebracht om zorgaanbieders en
zorgverzekeraars te informeren over de ruimte die de concurrentieregels
bieden voor gezamenlijke inkoop van geneesmiddelen voor de medischspecialistische zorg.
28. Heeft de leidraad invloed op uw huidige inkoop van geneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
Indien 28=a
29. Welke invloed heeft deze leidraad op uw huidige inkoop van
geneesmiddelen? [meerdere antwoorden mogelijk]?
a. Hierdoor zijn wij met meer zorgaanbieders samenwerkingsverbanden
aangegaan
b. Hierdoor zijn wij met meer zorgverzekeraars
samenwerkingsverbanden aangegaan
c. Hierdoor hebben wij de al bestaande samenwerkingsverbanden met
zorgaanbieders geïntensiveerd
d. Hierdoor hebben wij de al bestaande samenwerkingsverbanden met
zorgverzekeraars geïntensiveerd
e. anders, namelijk
Indien 28=a
30. Op de inkoop van welk type geneesmiddelen heeft de leidraad
invloed (meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Generieke add-ongeneesmiddelen
b. Specialité add-ongeneesmiddelen mét concurrentie
c. Specialité add-ongeneesmiddelen zonder concurrentie
d. Nieuwe geneesmiddelen en indicaties die in het te contracteren jaar
zullen worden geregistreerd
e. OZP-stollingsfactoren
f. Biosimilars
g. Niet-add-ongeneesmiddelen
Indien 28=b
31. Waarom heeft de leidraad geen invloed?
a. We willen niet samenwerken bij de inkoop van geneesmiddelen
b. We willen niets veranderen aan de samenwerking die we al hadden
c. We ervaren geen belemmeringen om (meer) samen in te kopen
d. We ervaren wel belemmeringen om (meer) samen in te kopen, maar
die hebben niets met mededinging te maken
e. We ervaren wel belemmeringen om (meer) samen in te kopen op het
gebied van mededinging, maar daarbij hebben we niets aan de leidraad
f. Anders, namelijk…
Indien 28=b
32. Verwacht u dat deze leidraad in de nabije toekomst wel invloed zal
hebben op uw inkoop van geneesmiddelen?
a. Ja
b. Nee
Nieuwe geneesmiddelen
33. Komt het voor dat op het moment dat een nieuw geneesmiddel of
nieuwe indicatie van een al bestaand geneesmiddel onderdeel wordt van
het verzekerde pakket, u nog geen afspraken heeft gemaakt met
ziekenhuizen over de inzet van dit middel?
a. Ja
b. Nee, dat komt nooit voor
Indien 33 = a

44

34. Bij hoeveel verschillende werkzamen stoffen was dit het geval?
…..
Indien 33=a
35. Wat is uw beleid in 2019 in de situatie dat een verzekerde is
aangewezen op een nieuw geneesmiddel waarvoor u nog geen
contractafspraken hebt gemaakt?
a. Voor deze categorie geneesmiddelen hebben wij in algemene zin (dus
niet voor het specifieke geneesmiddel) nacalculatieafspraken gemaakt.
b. Voor deze situatie hebben wij geen expliciete afspraken gemaakt met
instellingen. Indien instellingen dit geneesmiddel willen inzetten, zullen
wij per individuele casus hierover contact hebben met de betreffende
instellingen.
c. Anders, namelijk
36. Het kan voorkomen dat nog geen add-on prestatie is vastgesteld
voor een nieuw geneesmiddel, maar het geneesmiddel al wel beschikt
over een handelsvergunning en het is ingestroomd in het verzekerde
pakket. Wat is uw beleid in 2019 in een dergelijk situatie?
a. Er wordt niet onderhandeld over vergoeding van dbc-zorgproducten.
De geneesmiddelenkosten zijn voor rekening van het ziekenhuis totdat
de add-on prestatie in werking treedt.
b. Er wordt niet onderhandeld over vergoeding van dbc-zorgproducten.
De geneesmiddelenkosten zijn voor rekening van het ziekenhuis totdat
duidelijk is of de verzekerde aanspraak heeft op het geneesmiddel.
c. Er wordt onderhandeld over de prijs van de dbc-zorgproducten die bij
de geïndiceerde patiënten zijn geopend.
d. Voor deze situatie hebben wij (nog) geen plan van aanpak ingericht.
e. Anders, namelijk
Financiële arrangementen
Het ministerie van VWS wil voor bepaalde dure geneesmiddelen
financiële arrangementen met fabrikanten van geneesmiddelen overeen
komen, om die geneesmiddelen tegen verlaagde en meer aanvaardbare
kosten op te kunnen nemen in het basispakket. Een financieel
arrangement is een maatwerkinstrument dat de minister selectief kan
toepassen: uitsluitend in gevallen dat er sprake is van grote financiële
risico’s (ten aanzien van kostenbeslag en/of kosteneffectiviteit) en
uitsluitend indien zorgaanbieders en zorgverzekeraars zelf op dat
moment onvoldoende invloed kunnen uitoefenen op de prijs/kosten van
het betreffende geneesmiddel. De opbrengsten van de arrangementen
komen via een terugbetalingsconstructie terecht bij de zorgverzekeraar.
37. Indien bij u bekend is dat een financieel arrangement is afgesloten
voor een geneesmiddel, is dit dan onderwerp van gesprek bij het maken
van contractafspraken met zorgaanbieders over 2019 en/of 2020?
a. Ja
b. Nee
Indien 37=a.
38. Geeft u in deze gesprekken aan hoe de opbrengst van het financieel
arrangement wordt ingezet?
a. Ja
b. Nee
39. Hoe wordt de opbrengst van het financieel arrangement in de regel
door u ingeboekt en ingezet? (meerdere antwoorden mogelijk)
a. Verlaging kosten algemeen; inzet bij premieberekening
b. Verlaging kosten algemeen; inzet bij verhoging reserves
c. Verlaging kosten geneesmiddelen; inzet bij dbc-contractprijzen msz
d. Verlaging kosten add-ongeneesmiddelen; inzet bij dbc-contractprijzen
msz
e. Verlaging kosten add-ongeneesmiddelen; inzet bij contractprijzen addongeneesmiddelen

45

f. Verlaging kosten add-ongeneesmiddelen met financieel arrangement;
inzet bij contractprijzen add-ongeneesmiddelen met financieel
arrangement
g. Anders, namelijk
Horizonscan
Het Zorginstituut Nederland publiceert en onderhoudt de Horizonscan+
(www.horizonscangeneesmiddelen.nl). Deze scan monitort welke
innovatieve geneesmiddelen de komende jaren (waarschijnlijk) tot de
Nederlandse markt worden toegelaten, en identificeert het verwachte
gebruik en de daarmee gemoeide financiële risico’s. Dit onder andere
met het oog op de mogelijke inzet van een financieel arrangement door
het ministerie van VWS.
40. Heeft u de Horizonscan gebruikt bij het maken van contractafspraken
over add-ongeneesmiddelen met zorgverzekeraars voor het jaar 2019?
a. Ja
b. Nee
Indien 40=a
41. Vindt u de Horizonscan behulpzaam bij het beter plannen / verdelen
van uw budget?
a. Ja
b. Nee
Indien 40=a
42. Vindt u de Horizonscan behulpzaam bij het beter onderhandelen met
zorgaanbieders, omdat beide partijen dezelfde informatiebron (kunnen)
gebruiken?
a. Ja
b. Nee
Indien 40=a
43. Vindt u de Horizonscan behulpzaam bij het beter onderhandelen met
fabrikanten?
a. Ja
b. Nee
Indien 40=a
44. Wat zou de toepassing van de Horizonscan nog beter kunnen maken
voor uw situatie (meerdere antwoorden mogelijk)?
a. Informatie opnemen over compassionate use programma’s
b. Mogelijkheid om updates te ontvangen over 1 of meerdere
geneesmiddelen
c. Anders, namelijk
Afspraken over specialités en biosimilars
Onderstaande vragen hebben betrekking op de inkoop van biosimilars.
De apotheek inkoop prijs of netto inkoopprijs van een biosimilar is niet
per definitie lager dan de prijs van een specialité. Deze vragen zijn
bedoeld om informatie te krijgen over de mate van concurrentie tussen
specialité’s en biosimilars.
45. Heeft u met zorgaanbieders afspraken gemaakt over de inzet van
biosimilars in de contractering van geneesmiddelen in de medisch
specialistische zorg voor het jaar 2019?
a. Ja, met de meeste
b. Ja, met enkele
c. Nee

46

46. (indien 45 a of b) Welke afspraken heeft u gemaakt voor het jaar
2019? (meerdere antwoorden mogelijk)
a. Er zijn afspraken gemaakt over het percentage patiënten bij wie een
origineel biologisch referentieproduct naar een biosimilar wordt omgezet
b. Er zijn afspraken gemaakt over het percentage nieuwe patiënten dat
start met een biosimilar
c. Geen specifieke afspraken over percentages, maar de afspraak dat de
aanbieder biosimilars inzet indien dat doelmatig is.
d. Er zijn afspraken gemaakt over zaken als goede communicatie en
begeleiding bij het gebruik van/omzetten naar biosimilars.
e. Er zijn afspraken over monitoring van de inzet van biosimilars
f. Er zijn afspraken gemaakt over het toepassen van gezamenlijke
besluitvormingsproces tussen patiënt en zorgaanbieder over de keuze
van een originator of biosimilar
g. Anders, namelijk
47. Heeft u prikkels bij de zorgaanbieders neergelegd om het gebruik
van biosimilars te bevorderen?
a. Ja, er is sprake van gedifferentieerde afslagen (verschillend bij
biosimilar en specialite)
b. Ja, wij spreken een transitievergoeding voor biosimilars af met de
zorgaanbieder
c. Ja, bij de overstap naar biosimilars krijgt de zorgaanbieder extra tijd
om een zorgvuldig proces te doorlopen (d.w.z. de afslagen gaan op een
later moment in)
d. Nee, doelmatig inkopen is de verantwoordelijkheid van de
zorgaanbieder.
Gepast gebruik
De volgende vragen gaan over het beleid omtrent gepast gebruik. Er is
sprake van gepast gebruik als het juiste geneesmiddel wordt verstrekt
aan de juiste patiënt, in de juiste dosering, op het juiste moment en dat
het op de juiste manier wordt gebruikt en niet duurder dan nodig.
48. Heeft u met zorgaanbieders afspraken gemaakt over gepast gebruik
van dure geneesmiddelen?
a. Ja, met de meeste
b. Ja, met enkele
c. Nee
Indien 48= a of b
49. Heeft u met zorgaanbieders afgesproken dat zij u inzicht geven in de
mate waarin zij zich inspannen voor gepast gebruik?
a. Ja
b. Nee
Indien 48= a of b
50. Welke van de onderstaande concrete afspraken over gepast gebruik
heeft u gemaakt? (meerdere antwoorden mogelijk)
a. Afspraken over het beperken van spillage
b. Doelmatige indicatiestelling, selectie van de juiste patiënten
c. Het opvolgen van landelijke afspraken van de beroepsgroepen
d. Het hebben besproken van elk toegepast geneesmiddel in de
geneesmiddelencommissie
e. Het vastgelegd hebben van start- en stopcriteria
f. Deelname aan landelijke of Europese patiëntregisters
g. Inzet van generieken en biosimilars
h. Dosisoptimalisatie
i. Optimaliseren dieet
j. Gebruik adjuvante medicatie
k. Bevorderen therapietrouw, juist gebruik door patiënt
l. Het hanteren van het stepped care principe waarbij er gestart wordt
met het goedkoopste alternatief (doelmatig voorschrijven)

47

m. Gezamenlijke besluitvorming binnen het ziekenhuis
n. Onderzoek naar gepast gebruik geneesmiddelen
o. Anders, namelijk
Indien 48= a of b
51. Beschikt u over voldoende informatie om te beoordelen of
zorgaanbieders de gemaakte afspraken over gepast gebruik voldoende
opvolgen?
a. Ja
b. Nee
Indien 48= a of b
52. Is er ten opzichte van vorig jaar een verbetering opgetreden in de
snelheid waarmee beroepsgroepen richtlijnen en duidelijke standpunten
communiceren over plaatsbepalingen van nieuwe geneesmiddelen?
a) Ja
b) Nee
Invloed farmaceutische industrie
De farmaceutische industrie kan op verschillende manieren invloed
uitoefenen op het inkopen en voorschrijven van geneesmiddelen binnen
een ziekenhuis. Onderstaande vragen gaan over maatregelen die u
neemt om deze invloed te beperken.
NB. Bij deze vragen bedoelen we met de ‘invloed van de farmaceutische
industrie’ niet beïnvloeding door het verstrekken van kortingen, maar
wel alle andere vormen van invloed. Bijvoorbeeld door het (mede)
betalen van onderzoek, en het laten uitvoeren van advieswerk of
gesponsorde cursussen.
53. Ervaart u dat de farmaceutische industrie invloed uitoefent op
zorgaanbieders, met als doel het voorschrijven of terhandstellen van
bepaalde geneesmiddelen te bevorderen?
a. Ja
b. Nee
Indien 53=a
54. Waaruit bestaat die invloed?
……..
55. Neemt u maatregelen om de invloed van de farmaceutische industrie
op zorgaanbieders te beperken?
a. Ja
b. Nee
56. Indien 55=a
Welke maatregelen neemt u?
……
Indien 55=b:
57. Waarom niet?
a. We hebben te weinig zicht op deze invloed om maatregelen te kunnen
nemen
b. We hebben te weinig mogelijkheden om maatregelen hier tegen te
kunnen nemen
c. Wij zien het niet als onze taak om hier maatregelen tegen te nemen
d. Anders namelijk
Wijzigingsverzoeken zorgaanbieders
Heeft u ten aanzien van de inzet van geneesmiddelen in 2019 één of
meer van de volgende actie(s) ondernomen?
58. We hebben gedurende het jaar één of meer van de eerder gemaakte
contractafspraken met het ziekenhuis voor add-ongeneesmiddelen of
ozp-stollingsfactoren ten voordele van het ziekenhuis aangepast
a. Ja
b. Nee

48

59. We hebben gedurende het jaar de eerder gemaakte
contractafspraken met het ziekenhuis voor dbc-zorgproducten ten
voordele van het ziekenhuis aangepast.
a. Ja
b. Nee
60. De farmacotherapeutische behandeling van de verzekerde(n) is na
onze bemiddeling voortgezet in andere ziekenhuizen.
a. Ja
b. Nee
Klachten verzekerden
61. Heeft u in 2019 klachten ontvangen van verzekerden over het
(tijdelijk) niet-verkrijgen van een geneesmiddel? We bedoelen hier alleen
klachten die terecht bleken te zijn, in de zin dat verzekerden inderdaad
niet het geneesmiddel in kwestie hebben ontvangen.
a. Ja
b. Nee
Indien 61=a
62. Hoeveel van deze klachten heeft u ontvangen in 2019?
Ongeveer…..klachten
Indien 61=a
63. Zijn de klachten van het niet verkrijgen van geneesmiddelen
uiteindelijk opgelost voor de verzekerden?
a. Ja, alle klachten
b. Ja, de meeste klachten
c. Ja, sommige klachten
d. Nee, geen van de klachten
Indien 63= b, c of d
64. Wat was de reden dat het geneesmiddel in de gevallen die niet zijn
opgelost, niet werd verstrekt [meerdere antwoorden mogelijk]?
a. Therapeutische reden (werking/bijwerking).
b. Het geneesmiddel was niet ingekocht bij het ziekenhuis waar de
verzekerde in behandeling was.
c. De kosten van het geneesmiddel waren te hoog
d. Het budget was op
e. Anders, namelijk ….
Contractering geneesmiddelen 2020
65. Vorm(d)en ozp-stollingsfactoren een belemmering in de
totstandkoming van de contracten met instellingen voor het jaar 2020?
a. Ja
b. Nee
Indien 65=a
66. Bij hoeveel procent van de instellingen vorm(d)en de ozpstollingsfactoren een belemmering in de totstandkoming van het contract
2020?
…%
67. Vorm(d)en add-ongeneesmiddelen een belemmering in de
totstandkoming van de contracten met instellingen voor het jaar 2020?
a. Ja
b. Nee
Indien 67=a
68. Bij hoeveel procent van de instellingen vorm(d)en de addongeneesmiddelen een belemmering in de totstandkoming van het
contract 2020?
…%
Indien 67=a

49

69. Waarom vorm(d)en de add-ongeneesmiddelen een belemmering in
de totstandkoming van uw contracten voor het jaar 2020 [meerdere
antwoorden mogelijk]?
a. Vanwege onzekerheid over de kosten van nieuwe geneesmiddelen en
indicaties
b. Vanwege de groei van kosten van geneesmiddelen ten opzichte van de
totale omzet
c. Vanwege onenigheid over de vraag of behandeling met bepaalde
(wees)geneesmiddel(en) wel of niet gecontracteerd wordt
d. Er is geen overeenstemming over de contractvorm (bijvoorbeeld
wel/geen nacalculatie)
e. Er is een meningsverschil over de hoogte van de tarieven van
geneesmiddelen en/of dbc-zorgproducten
f. Anders, namelijk
70. Indien u voor add on geneesmiddelen plafondafspraken maakt voor
het jaar 2020, welke afspraken maakt u dan over hoe te handelen als
het afgesproken plafond bereikt is voordat het jaar voorbij is (kies één
antwoord die het meest rechtdoet aan uw praktijk)?
a. Er is met de instelling afgesproken dat zij ons hiervan op de hoogte
stellen, waarna wij aanvullende afspraken zullen maken met de instelling
b. Er is met de instelling afgesproken dat zij ons hiervan op de hoogte
brengen, waarna wij (gezamenlijk met de instelling) de patiënt verwijzen
naar een andere instelling
c. Er is met de instelling afgesproken dat de instelling de kosten voor de
inzet van add-ongeneesmiddelen dan bekostigt uit de opbrengsten van
dbc-zorgproducten.
d. Nog niet bekend
e. Anders, namelijk
71. Hoe gaat u om met declaraties van add-ongeneesmiddelen van
verzekerden met een restitutiepolis?
a. Wij vergoeden deze declaraties op nacalculatiebasis aan de
declarerende zorgaanbieder tegen het NZa maximumtarief
b. Wij vergoeden deze declaraties op nacalculatiebasis aan de
declarerende zorgaanbieder tegen het NZa maximumtarief minus een
vaste afslag
c. Wij vergoeden deze declaraties op dezelfde manier aan de
declarerende zorgaanbieder als voor de verzekerden met een naturapolis
d. Geen van bovenstaande antwoorden is van toepassing
Einde vragenlijst

50