Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 710 XIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
2010

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 27 juni 2011
De vaste commissie voor Economie, Landbouw en Innovatie1 heeft op
8 juni 2011 overleg gevoerd met de minister van Economie, Landbouw en
Innovatie over het jaarverslag van het ministerie van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie 2010 (32 710-XIII, nr. 1).
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.)
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie,Van der Ham
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie,
Franke

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Verburg (CDA), Koopmans (CDA), Van
der Ham (D66), voorzitter, Smeets (PvdA),
Samsom (PvdA), Paulus Jansen (SP),
ondervoorzitter, Jacobi (PvdA), Koppejan
(CDA), Graus (PVV), Thieme (PvdD), Gesthuizen (SP), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie), Van Tongeren (GroenLinks),
Ziengs (VVD), Braakhuis (GroenLinks),
Gerbrands (PVV), Lodders (VVD), Van Vliet
(PVV), Dijkgraaf (SGP), Schaart (VVD) en
Verhoeven (D66).
Plv. leden: Jadnanansing (PvdA), Elias (VVD),
Ormel (CDA), Blanksma-van der Heuvel
(PvdA), Koolmees (D66), Dikkers (PvdA),
Dekken (PvdA), Irrgang (SP), Groot (PvdA),
Van der Werf (CDA), Tony van Dijck (PVV),
Ouwehand (PvdD), Van Gerven (SP), Schouten
(ChristenUnie), Van Gent (GroenLinks), Leegte
(VVD), Grashoff (GroenLinks), De Mos (PVV),
Taverne (VVD), Van Bemmel (PVV), Van der
Staaij (SGP), Houwers (VVD) en Van Veldhoven (D66).

kst-32710-XIII-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Economie, Landbouw en Innovatie
Woensdag 8 juni 2011
18.00 uur
Voorzitter: Van der Ham
Aanwezig zijn 7 leden der Kamer, te weten:
Dijksma, Gesthuizen, Van der Ham, Schouten, Verburg, Van Vliet en
Ziengs,
en de heer Verhagen, minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie.
De voorzitter: Dames en heren, welkom bij dit wetgevingsoverleg van de
vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, dat
gaat over innovatie en economie. We beginnen iets later, omdat de
vergadering in de plenaire zaal uitliep en er ook nog gegeten moest
worden. Ik heet de minister, zijn ambtenaren en de Kamerleden welkom.
De spreektijd in eerste termijn is vijf minuten per fractie. Ik stel voor om
maximaal één keer per fractie te interrumperen.
De heer Van Vliet (PVV): Voorzitter. Op zijn Duits: de minister heeft
«Schwein gehabt». Daarmee bedoel ik niet dat hij varken heeft gegeten,
en ook geen plofkip. Nee, hij heeft geluk gehad. Dat zal ik uitleggen aan de
hand van de convocatie. Bij agendapunt 4 staat: slotwet Fonds Economische Structuurversterking 2010. Dat betekent dat we voor FES een
aparte slotwet hebben en FES dus niet in de slotwet zit van ELI. Dat is
«Schwein haben», want als FES wel in de slotwet van ELI als geheel zou
zitten, dan zou mijn fractie helaas geen decharge kunnen verlenen.
Waarom zeg ik dat? Ik zal citeren uit het rapport bij het jaarverslag Fonds
Economische Structuurversterking 2010 van de Algemene Rekenkamer.
Op de laatste pagina staat het volgende: «De minister geeft in zijn
antwoord aan dat de Tweede Kamer op de hoogte is gesteld van het
voorstel om de aanvullende verantwoording over de FES-waardigheid te
laten vervallen.» Dat gaat over het FES 2010. «Dit gaat echter om de jaren
met ingang van 2011», aldus de Algemene Rekenkamer. «In de bedoelde
Nota van wijziging (Tweede Kamer, 2010) wordt aangegeven dat het
(lopende) jaar 2010 nog binnen het FES wordt afgewikkeld. Dat betekent
dus dat de totale verantwoording 2010 binnen het FES afgewikkeld zou
moeten worden, inclusief een verklaring over de FES-waardigheid van de
uitgaven 2010.» En nu komt het: «In totaal betreft het 2,3 mld. aan
uitgaven FES (artikel 11 tot en met 14) die in 2010 aan diverse departementen ter beschikking is gesteld.»
Dat is eigenlijk de kern van mijn betoog van vandaag. We kennen de
aansporing van de Algemene Rekenkamer, waarin de minister dringend
wordt verzocht om dit verantwoordingsgat, want dat is het, op te vullen. Ik
ben het helemaal met de Algemene Rekenkamer eens. Mijn belangrijkste
vraag aan de minister is dan ook: hoe gaat hij dit gat invullen? Waar blijft
de verantwoording over 2010? De minister beweert dat de Kamer heeft
gezegd dat het niet meer hoeft, maar daar sluit ik mij niet bij aan.
Complimenten overigens verder voor het jaarverslag ELI 2010. Ik heb ook
van de Algemene Rekenkamer begrepen dat het departement van
«EZ-oud» in 2010 er op een heleboel punten positief uitspringt, binnen
alle marges is gebleven en zelfs bovengemiddeld goed scoort vergeleken
met andere departementen. Op het hoofdstuk Jaarverslag en slotwet ELI

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

2

2010 zal mijn fractie wel degelijk decharge verlenen. Dat is natuurlijk de
hoofdmoot.
Bij die hoofdmoot heb ik nog wel een paar kleine vragen, bijvoorbeeld
over de externe inhuur. Dat is een onderwerp waar mijn fractie zich altijd
zorgen om maakt. Wij zien dat ELI op dit punt nu juist niet bovengemiddeld goed scoort, maar bovengemiddeld slecht. De norm ligt volgens
een meerderheid in de Tweede Kamer op 13% van het totale personeelsbudget. Bij «EZ-oud», exclusief landbouw, bedroeg de externe inhuur in
2010 24%. Graag hoor ik van de minister hoe dat komt en hoe ver hij is in
zijn streven om het naar 13% en liefst nog minder te brengen. Ik heb ook
begrepen, volgens mij uit een mededeling van de Algemene Rekenkamer,
dat de bovenmatige externe inhuur te wijten zou zijn aan Agentschap NL.
Dat voldoet ook op een aantal andere punten niet aan de eisen die eraan
gesteld hadden mogen worden. Ik krijg graag een toelichting van de
minister. Waarom presteert dit agentschap op verschillende terreinen
ondermaats en haalt het het algemene plaatje van ELI een klein beetje
naar beneden?
De heer Ziengs (VVD): Voorzitter. De VVD wil naar een kleine overheid
met minder regels, geen subsidies, lastenvermindering, garantstellingen,
aandacht voor kredietverlening en een goed vestigingsklimaat voor zowel
binnenlandse als buitenlandse bedrijven.
Ik begin met de kleine overheid. De begroting wordt teruggebracht van de
huidige vijftien beleidsartikelen naar acht beleidsartikelen. Dat heeft
natuurlijk gevolgen voor het budgetrecht van de Kamer, omdat begrotingsartikelen het aangrijpingspunt zijn voor het autoriseren en eventueel
amenderen van de begroting. De brief die de minister naar aanleiding
hiervan heeft verzonden geeft alleen inzicht in de hoofdlijnen van de
nieuwe begroting, namelijk in de vraag welke artikelen worden samengevoegd en welke nieuwe artikelen er daardoor ontstaan. Mijns inziens is
het echter belangrijk voor het controlerend vermogen van de Kamer dat
daarbij wordt aangegeven om welke bedragen het gaat en hoe groot de
artikelen daarmee worden. En hoewel de minister aangeeft dat hierdoor
verbeteringen in het beleid worden doorgevoerd, geven minder en
grotere artikelen de minister meer mogelijkheden om zonder afzonderlijke
autorisatie van de Kamer te schuiven met uitgaven en verplichtingen.
Ik heb daarover een paar concrete vragen. Wat zijn bijvoorbeeld de
doelstellingen van de nieuwe artikelen? Waarom worden ze samengevoegd? Ik kijk daarbij naar artikel 17 van de conversietabel van de
begroting. Daarin zie ik dat de minister er nog een departement bij wil,
want daar staat ineens «groen onderwijs van hoge kwaliteit».
Minister Verhagen: Dat was altijd al het geval, want de universiteit van
Wageningen valt al sinds haar oprichting onder het ministerie van
landbouw.
De heer Ziengs (VVD): Ik vond het zo’n mooie vraag, maar ik begrijp dat
ik hem beter niet had kunnen stellen! Het gaat mij er in elk geval om
waarom de artikelen 16 en 17 worden samengevoegd. Die vraag komt bij
mij op, vooral omdat er ook «duurzaam ondernemen», «voedselkwaliteit»
en dergelijke staat. Hoe kan ik bijvoorbeeld duurzaam asfalt koppelen aan
de kwaliteit van voedsel? Maar misschien zie ik het verkeerd.
Mijn volgende punt is de regeldruk. Het Centraal Bureau voor de Statistiek
geeft aan dat die ongeveer 19,8 mln. kost aan administratieve lasten,
waarvan slechts 2% zijn weerslag heeft op extra toevoegingen vanuit
Nederland. Is het mogelijk om toch eens in de Europese regelgeving te
bekijken of we daar iets aan kunnen doen, zodat het makkelijker wordt
voor de ondernemers? Het wordt door ondernemers als zeer beklemmend
ervaren dat ze zo veel dingen moeten invullen. Ik heb voorbeelden te over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

3

Ik heb een vraag gesteld over nut en noodzaak van subsidies. Zou er een
overzicht gestuurd kunnen worden aan de Kamer waaruit blijkt hoe de
subsidietaakstelling van ELI uit het regeerakkoord verwerkt is op het
niveau van de subsidieregelingen? Zijn er regelingen die, misschien op
termijn, worden afgeschaft?
Gaat de minister alsnog uitvoering geven aan de motie uit 2003 waarin
staat dat voor alle subsidies een einddatum moet worden vastgesteld en
dat na deze datum de subsidie vervalt tenzij deze is geëvalueerd? Ik vraag
dat in het licht van de opmerking van de Algemene Rekenkamer dat 33
EZ-subsidies geen einddatum kennen en dat enkele subsidies ouder dan 5
jaar nog niet zijn geëvalueerd. Wat denkt de minister daaraan te gaan
doen? Bij de subsidie voor het Nederlands Bureau voor Toerisme en
Congressen (NBTC) werd de concrete vraag gesteld wat die betekende
voor de Nederlandse markt. Er stond in algemene zin wel iets vermeld,
maar ik heb cijfers gezien van het NBTC waaruit blijkt dat € 1 investeren
leidt tot een opbrengst van € 40. Zijn deze cijfers, die de branche
aanlevert, realistisch?
Mijn volgende punt betreft de kredieten. Kan de minister de actuele stand
van zaken schetsen met betrekking tot het beschikbaar zijn en blijven van
middelen, ook na 2010, van het Borgstellingskrediet MKB (BMKB) en de
Garantie Ondernemingsfinanciering? Hoe worden de jaarlijkse garantieplafonds voor dergelijke regelingen bepaald en hoe hard zijn deze? Ik wil
ook graag weten waarop de raming van 1 mld. in 2010 voor de borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw was gebaseerd. Waarom is daarvan € 0
gerealiseerd? Wat gebeurt er met de ruimte in het garantieplafond van het
verplichtingen- en uitgavenbudget in het kader van de regelingen voor de
borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw? Wat gaat daarmee gebeuren?
Gaat deze ruimte naar andere regelingen of schuift zij door naar volgende
jaren?
Ik heb nog een vraag ten aanzien van de stimulering van de innovatie. Kan
de minister ons een overzicht geven van de commerciële output van
innovaties in verhouding met die van andere westerse landen?
Dan mijn allerlaatste punt. Ik zag in de controle op het jaarverslag dat er
stukken niet beschikbaar waren gesteld aan de Tweede Kamer. Dat was
een keuze van de ambtenaren, zo werd gemeld. Het is natuurlijk de
verantwoordelijkheid van de minister, maar ik zou me kunnen voorstellen
dat de ambtenaren die zelf deze keuze hebben gemaakt, nu een goede
functie hebben in het kelderarchief.
Mevrouw Dijksma (PvdA): Voorzitter. Ik heb over een paar onderwerpen
een paar vragen. Ik begin met de hervormingen. Kunnen twee van die
hervormingen, namelijk SDE-plus en het bedrijfslevenbeleid, zo meetbaar
en afrekenbaar mogelijk van doelstellingen worden voorzien? Kunnen we
ervan uitgaan dat als de minister in september bij de begrotingsbehandeling met stukken op dit terrein komt, die zo zijn ingericht dat ze de
meetbare doelen bevatten?
Ik sluit me aan bij de opmerkingen van de heer Ziengs over de indeling
van de begroting. Er is te elfder ure een brief van de minister gekomen
waarin hij voorstelt om het aantal artikelen op zijn begroting terug te
brengen. Zoals hij in de brief schrijft, heeft dat meteen consequenties voor
het budgetrecht van de Kamer. Het maakt het de minister namelijk
mogelijk om makkelijker met geld te schuiven zonder dat wij daarvan
weet hebben. Daar willen wij natuurlijk bovenop zitten. Wij willen om te
beginnen van de minister weten waarom hij die brief pas vlak voor dit
WGO heeft gestuurd. Ik kan me niet voorstellen dat op het departement
ook pas te elfder ure iemand bedacht heeft om dit te gaan doen. Welke
inhoudelijke reden heeft de minister precies om dit voorstel te doen? Er
zitten inderdaad merkwaardige combinaties in de thema’s. Je kunt je
voorstellen dat er onder het ene kabinet geld van dierenwelzijn naar
landbouw geschoven zal worden, terwijl een ander kabinet de uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

4

van landbouw weer naar beneden brengt en die van dierenwelzijn
omhoog. De vraag is wat de ratio van dit alles is. Worden er nu meer of
minder operationele en dus afrekenbare doelstellingen in de begroting
opgenomen als gevolg van de nieuwe indeling? De regering beweert
steeds open in haar informatie te zijn en ik neem aan dat de minister daar
ook niet aan wil tornen. Wij zijn overigens op zichzelf niet tegen een
ontschotting van de begroting. Wij willen echter wel het inhoudelijke
debat daarover met de minister voeren.
Ik ga nu in op de beleidsprestaties. Het percentage van beleidsprestaties
waarover verantwoording is afgelegd is gedaald van 85 in 2009 naar 74 in
2010. Hoe gaat de minister het komende jaar en het jaarverslag benutten
om dat percentage weer omhoog te krijgen? Wij gaan ervan uit dat dit zijn
ambitie is. Komt de informatie over de beleidseffecten helemaal te
vervallen als gevolg van de gewijzigde begrotingssystematiek? Daar gaan
wij niet van uit, maar dat zouden we dan nu alvast willen weten.
Mijn laatste punt betreft de innovatiemiddelen. Ik ga niet weer de
discussie met de minister aan over de vraag of we er in Nederland beter
of slechter voorstaan, hoewel ik het heb nagezocht en we er slechter
blijken voor te komen te staan vanaf volgend jaar. Die cijfers krijgt de
minister na afloop van mij. De minister heeft naar aanleiding van onze
vragen aangekondigd om te gaan onderzoeken waarom de investeringsquote van met name het bedrijfsleven al vanaf de jaren zeventig een
dalende trend vertoont. Wat is precies het doel van het onderzoek? Is de
minister van plan om bijvoorbeeld het bedrijfsleven te stimuleren om de
private R&D-uitgaven te verhogen? Hoe gaat het bedrijfslevenbeleid daar
een bijdrage aan leveren? Zijn er naast internationale of nationale
kengetallen over de R&D-uitgaven ook cijfers over de mate waarin andere
landen subsidies verstrekken om dit voor elkaar te krijgen?
Nog twee kleine vraagjes en dan ben ik klaar, voorzitter. Kan de minister
een duidelijke verklaring geven voor het feit dat een groot aantal mutaties
ter waarde van maar liefst 3,5 mld. niet al in de Najaarsnota aan de Kamer
kon worden voorgelegd? En komt het bedrag van per saldo 176 mln. dat
sinds de Najaarsnota 2010 door ELI niet meer is uitgegeven en is
teruggevloeid in de schatkist, in 2011 alsnog via bijvoorbeeld de eindejaarsmarge volledig ten goede aan de ELI-begroting?
Mevrouw Verburg (CDA): Voorzitter. Laat ik beginnen met het uitspreken
van mijn waardering voor al die mensen die in het afgelopen jaar hard
hebben gewerkt op de departementen van Economische Zaken en van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om de doelen te realiseren. Het
was een ingewikkeld jaar, want op 19 februari viel het kabinet. Het
demissionaire kabinet moest door en er is een kabinetswisseling geweest.
Het is dan soms ingewikkelder om de oorspronkelijke doelen te realiseren.
Ik heb veel waardering voor al die mensen die daar hard aan hebben
gewerkt en ook nog van alles hebben gedaan om een en ander inzichtelijk
te maken voor ons. Ik sluit me aan bij de complimenten die de heer Van
Vliet heeft uitgesproken voor het feit dat de Algemene Rekenkamer zegt
dat zowel EZ als LNV een naam hoog te houden hebben wat betreft de
kwaliteit van de verslagen, de rapportage en het opstellen van de
begroting. Dat is mooi. Ik zou zeggen: houd dat ook zo. Laat het een vorm
van prestige zijn om het zo te houden.
Wat betreft de transparantie en de inzichtelijkheid voor de Kamer sluit ik
me graag aan bij de opmerkingen van de collega’s Ziengs en Dijksma over
het aantal begrotingsartikelen en de helderheid.
Ik sluit me aan bij de vragen die zijn gesteld door de heer Van Vliet over
FES.
Hoe kan het dat er in 2009 al problemen waren met de wijze waarop
Agentschap NL de aanbesteding doet en de inkoop regelt en zich daarbij
niet houdt aan de Europese aanbestedingsregels, en dat die in 2010 nog
niet zijn opgelost? Heeft de minister daar een verklaring voor? En nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

5

belangrijker: zijn die problemen nu wel opgelost? Ik vind het echt niet
kunnen dat Agentschap NL zich er niet aan houdt als wij pleiten voor
heldere, scherpe aanbestedingsregels.
Mijn laatste punt is de subsidie Veiligheid Kleine Bedrijven (VKB). Daarvan
zou een beleidsevaluatie plaatsvinden met peer reviews. Dat is nog niet
gebeurd, merkt de Algemene Rekenkamer op. Kan de minister dat
toelichten? Is het inmiddels wel gebeurd, staat het nog te gebeuren of zijn
er andere oplossingen? Wij willen dit liever niet volgend jaar weer
tegenkomen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Ik sluit me aan bij de zeer kritische
vragen van de heer Van Vliet over de verantwoording van de
FES-miljarden.
Om even door te gaan op het laatste punt van mevrouw Verburg: ik kan
me nog herinneren dat het een jaar geleden precies andersom was. Toen
was er namelijk ook iets aan de hand met het budget voor de veiligheidscheck voor bedrijven. Het budget was enorm overschreden. Ik geloof dat
er voor duizenden euro’s te veel was beloofd. De ondernemers hadden
inmiddels een aanvraag ingediend en hadden dus het idee gekregen dat
ze voor zo’n veiligheidscheck in aanmerking kwamen. We vroegen ons af
hoe we daarmee moesten omgaan. Volgens mij is destijds om die reden
door de Kamer aangedrongen op meer budget. Het is een beetje een
grillige markt, zou je kunnen zeggen. Blijkbaar is het lastig om het budget
precies af te stemmen. Ik zei toen tegen de staatssecretaris dat het geen
weggegooid geld was. En op het moment dat je het geld wel hebt
gereserveerd en het niet hebt uitgegeven, is het zeker geen weggegooid
geld. Ik ben dus heel benieuwd hoe de minister gaat reageren.
Ik heb een aantal opmerkingen over het jaarverslag en het rapport van de
Algemene Rekenkamer. Ik begin met de vooruitblik naar de begroting
2012. We gaan namelijk werken met minder beleidsartikelen. Ik vrees niet
zozeer voor de mogelijke inhoudelijke gevolgen voor de mate waarin de
Kamer kan sturen, maar ik weet nog dat we de afgelopen jaren elke keer
moesten knokken om de vergelijkbaarheid van de verschillende opeenvolgende begrotingen en jaarverslagen van Economische Zaken goed helder
te krijgen. Als we elke keer met andere indelingen en beleidsartikelen
gaan werken, kan dat heel lastig zijn voor de Kamer en uiteindelijk ook
voor het departement zelf. Als je namelijk steeds andere factoren en een
andere indeling hanteert, kun je ook je eigen beleid niet goed onder de
loep nemen.
Mijn volgende punt betreft verantwoord begroten. Op Verantwoordingsdag heb ik van de minister van Financiën begrepen dat er meer
nadruk gelegd wordt op de prestaties en de inzet en minder op de
effecten. Ik vraag de minister van ELI of dat wel verstandig is. Moeten we
niet bij een heel aantal zaken, en zeker bij het ministerie van ELI, waarbij
we al vaker hebben geconstateerd dat het lastig is om de output te meten,
ook letten op effectiviteit van beleid?
Dan het punt van de externe inhuur. De heer Van Vliet heeft daar iets over
gezegd. Er is een overschrijding, die met name te wijten is aan de
overschrijding van de inhuur van externen bij Agentschap NL. Ik heb het
jaarverslag er nog eens op nageslagen en ik kan de redenering daarin niet
volgen. Die deugt volgens mij niet. De redenering is dat Agentschap NL
een flexibele schil nodig heeft waardoor het aantal medewerkers en de
benodigde kennis en expertise snel en flexibel kunnen worden aangepast.
Die redenering zou ieder departement, iedere dienst en iedere zbo wel op
zichzelf van toepassing willen verklaren. Daar zouden de NMa en de OPTA
ook prima mee uit de voeten kunnen, en dat is nu juist het probleem. Al
die externen kunnen heel handig zijn, maar je houdt daarmee de kosten
niet goed in de hand. Ik vind dit dus geen plausibele verklaring. Ik wil
graag dat de minister uitlegt waarom er een uitzonderingspositie voor
Agentschap NL zou zijn weggelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

6

Ik heb tot slot twee vragen over de aanbestedingsproblematiek, ook bij
Agentschap NL. Is van het feit dat de Europese regels niet zijn gevolgd het
mkb de dupe geworden? Zijn er te hoge kosten gemaakt?
De heer Van Vliet (PVV): Zijn de vragen over Agentschap NL, met name
die over de externe inhuur, en de andere interessante punten voor de
SP-fractie reden om voor het jaar 2010 geen decharge te verlenen op het
hoofdstuk EZ?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat zal erg afhangen van de beantwoording
door de minister, want daaruit hoop ik ook te proeven dat hij meent dat dit
eens maar nooit weer zal zijn en dat de situatie snel kan verbeteren. Ik
onderstreep wel dat ik met name het punt van de inhuur van externen
zwaar vind wegen. Ik vind dat ernstig, zeker omdat ik de redenering
gewoon niet goed vind.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Voorzitter. Dit is mijn eerste overleg
met deze minister. Ik hoop nog vele overleggen met hem te zullen voeren.
Mijn voorgangers hebben al veel gras voor mijn voeten weggemaaid, met
vragen over de inrichting van de begroting en de jaarverslagen. Daar sluit
ik mij bij aan.
Ik ben maar gewoon begonnen met het lezen van artikel 1 in het
jaarverslag. Dat gaat meteen over een onderwerp waarover ik wat vragen
heb, namelijk de goed functionerende economie en markten in Nederland
en Europa. Wij hebben al vorig jaar aan de minister gevraagd hoe het zit
met de vermeende concurrentievervalsing bij de scheepsbouw in Spanje.
De minister heeft hierover vanochtend een brief gestuurd, waarvoor dank.
Die brief laat echter nog veel vragen open. In de brief staat bijvoorbeeld
dat er al veel wordt aangedrongen op een reactie vanuit Europa. Dit
vraagstuk speelt echter niet sinds vorige week; het speelt al zo’n twee jaar.
Hoe vaak moet je aandringen voordat je echt boos wordt? Het gaat om
een kwestie die wel het onderzoeken waard is en ook een uitspraak waard
is. Eerst zegt de Europese Commissie dat zij geen aanleiding heeft om te
bekijken wat er aan de hand is. Vervolgens zegt Eurocommissaris Almunia
wel dat er een standstill moet komen. Als er niets aan de hand is, hoef je
ook geen standstill in te voeren, volgens mij. Wij willen dus heel snel een
uitspraak hierover. Graag een toezegging op dit punt.
Mijn volgende vraag gaat over innovatie. Er komt een geheel nieuw
innovatiebeleid. In het jaarverslag zegt de minister vooral iets over het
aantal innoverende bedrijven in het mkb. De ChristenUnie-fractie wil
graag meer inzicht krijgen in het multipliereffect op met name
mkb-bedrijven. Wij willen daar meer inzicht in krijgen omdat wij ook
geloven dat elke euro heel veel werkgelegenheid genereert. De vraag is
hoe het mkb nu wegkomt met het nieuw ingezette beleid. Wij krijgen ook
opmerkingen uit de sector dat er een overbrugging nodig is van de
topinstituten naar het nieuwe beleid. Met name de FME heeft daarop
gewezen. Wij willen weten of de topinstituten straks halverwege de rit niet
met lege handen staan en al hun onderzoek stil moeten zetten, om
vervolgens te constateren dat ze in 2015 wel weer geld krijgen. Dat
zouden wij een verspilling van middelen vinden. Hoe gaat de minister
deze periode overbruggen? Wij willen daarin inzicht krijgen via de
jaarverslagen en er hopelijk een toezegging over krijgen.
Mijn andere punten zijn al aan de orde gesteld. Ik sluit me daarvoor aan
bij de vorige sprekers.
De voorzitter: Dit was de eerste termijn van de Kamer. Ik heb zojuist het
volgende verzoek gekregen van de heer Van Vliet: we laten de minister
zijn verhaal doen, elke fractie krijgt twee interrupties en we houden geen
tweede termijn. Ik zie dat de woordvoerders het daarmee eens zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

7

Minister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de leden voor de mogelijkheid om
verantwoording af te leggen over het jaar 2010. Ik realiseer me uiteraard
dat niet alleen sommige leden van de Kamer destijds minister waren,
maar ikzelf ook, ook al was dat op een andere portefeuille. Ik zal dus niet
het Schwein van de heer Van Vliet gebruiken om mij te verschuilen achter
het vorige kabinet. Verantwoording hoort gewoon te geschieden; daar
heeft de Kamer recht op. Tegelijkertijd heb ik uit de interventies van de
Kamer, en zeker die van mevrouw Dijksma, gemerkt dat zij niet alleen
achteruit wil kijken maar ook vooruit. Ik weet niet of dat samenvalt met
het jaar van verantwoording. Als een kabinet bekijkt wat het wil bereiken
en waarover het verantwoording wil afleggen, is het terecht dat het wordt
gewezen op prioriteiten die het stelt.
Aan een aantal zaken wil ik als minister van ELI specifiek aandacht
schenken. Wij willen in het topsectorenbeleid in nauwe samenspraak met
het bedrijfsleven een samenhangende beleidsagenda ontwikkelen om de
concurrentie- en extensiekracht van Nederlandse bedrijven en Nederlandse onderzoeksinstellingen te bevorderen: een innovatiefonds om
ondernemers te ondersteunen met kredieten en risicokapitaal voor de
ontwikkeling van nieuwe duurzame producten. Daarvoor stellen wij geld
beschikbaar. Ook in het energiebeleid zien we een economische rationaliteit, met enerzijds betaalbare energie en anderzijds efficiëntie, om
Europese klimaat- en duurzaamheidsdoelen te realiseren, en het streven
naar het stimuleren van innovatie op dat gebied.
Ik zeg mevrouw Dijksma toe dat ik in de komende periode zo transparant
mogelijk zal zijn bij het aangeven wat ik wil bereiken en hoe ik dat doe. De
te bereiken doelen en concrete acties zal ik daarom ook in mijn begroting
voor 2012 opnemen. Het is dan aan de Kamer om te beoordelen of dat de
juiste doelen zijn en om mij, als zij daartoe aanleiding ziet, wat ik niet
hoop, tot spoed te manen om bepaalde stappen te zetten.
Mevrouw Dijksma vraagt ook hoe het zit met de afrekenbare doelen voor
SDE-plus en het bedrijfslevenbeleid. In de bedrijfslevenbeleidsbrief heb ik
al geschreven dat op dit moment de topteams met adviezen komen vanuit
het bedrijfsleven zelf, het mkb en onderzoeksinstellingen, en dat ik voor
Prinsjesdag met een kabinetsreactie kom op die plannen van aanpak. Dan
kan de Kamer niet alleen zien wat het bedrijfsleven en de onderzoeksinstellingen wensen, maar ook wat wij ermee doen en hoe wij dat gaan
vertalen in het beleid. Dat geeft ook voor de discussie over de begroting
van komend jaar een relevant kader aan waarin de Kamer heel duidelijk
kan zien wat ik wil en hoe ik het ga doen. De ambitie is dus: meer kennis,
kunde en kassa. We hebben een concreet R&D-doel. Dat heb ik de Kamer
al eerder laten weten, ook in relatie tot het hervormingsprogramma. In de
brief die voor Prinsjesdag komt, geef ik ook aan welke doelen ik met het
bedrijfslevenbeleid voor ogen heb. Ook voor SDE-plus hebben we een
doelstelling, namelijk 20% duurzame energie in 2020. In de begroting voor
2012 zal ik een breed overzicht geven. Of het allemaal zo afrekenbaar is als
de Kamer wenst, hoor ik dan. Maar als mevrouw Dijksma via een omweg
de motie-Pechtold nieuw leven probeert in te blazen, heb ik haar hopelijk
verkeerd begrepen.
Welke verbetermogelijkheden ga ik benutten om volgend jaar het inzicht
te vergroten in de prestaties en effecten die met begrotingsmiddelen van
ELI zijn bereikt? Het jaarverslag is een spiegel van de begroting. Dat staat
zo in de rijksbegrotingsvoorschriften. Dat betekent dat bij het jaarverslag
over 2011 ook de begroting voor 2011 als uitgangspunt wordt genomen.
De prestatiegegevens, dus de prestatie-indicatoren en -kengetallen, die in
het volgende jaarverslag zullen worden opgenomen, liggen nu al vast. Die
zijn namelijk gebaseerd op de begroting voor 2011.
Tegenover de begroting en het jaarverslag 2010 zal wel sprake zijn van
een verdere verbetering van de beleidsinformatie, omdat bij de begroting
voor 2011 de opzet van het voormalige ministerie van Economische Zaken
grondig is herzien. Ik denk dat hierdoor ook sprake zal zijn van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

8

aanzienlijke toename van de beschikbare beleidsinformatie over beleidseffecten en beleidsprestaties. Volgens de Algemene Rekenkamer is die
beschikbaarheid bij de begroting 2011 namelijk gestegen naar 89%.
Vergeleken met vorig jaar is dat een stijging. Met de nieuwe opzet is ook
de samenhang tussen budget en instrumenten verduidelijkt. Er wordt
concreet per instrument aangegeven welke doelstelling dat instrument
nastreeft en welke specifieke acties voor 2011 worden voorzien. Die opzet
past ook binnen de nieuwe begrotingssystematiek van verantwoord
begroten die we met elkaar overeengekomen zijn. Hij zal dan ook als
voorbeeld dienen voor de begroting voor 2012.
Verschillende sprekers vroegen naar de externe inhuur. Mevrouw
Gesthuizen was daar het meest kritisch over. In 2010 kende het
voormalige minister van Economische Zaken een percentage aan externe
inhuur van 24. Dat is niet alleen hoger dan wordt gesteld in de motieRoemer, maar ook hoger dan de «comply or explain»-norm van 16% van
het voormalige ministerie van Economische Zaken. Ik heb in de brief van
22 november jongstleden toegelicht hoe ik stuur op de norm van 10% die
naar aanleiding van de motie-Roemer is opgelegd. Dat doe ik onder
andere door de inhuurnorm door te vertalen naar de verschillende
onderdelen van het ministerie, door realisatie en prognose van de
inhuuruitgaven departementsbreed te monitoren en door nut en noodzaak
van externe inhuur strikt te toetsen. Daar zal ik nog een slag bovenop
doen, omdat er natuurlijk ook een aantal dingen gebeuren zonder dat je
dat als minister meteen in de gaten hebt. Als je dat echter ziet, geeft het
alleen maar meer aanleiding om erop toe te zien. Tegelijkertijd zullen we
moeten zoeken naar alternatieven. De reeds bestaande procedure is
aangescherpt en in de brief van november heb ik geschreven dat ik de
beperking van de inhuur tot de norm van 10% voor het grootste deel van
de organisatie haalbaar acht. Nu steek ik mijn hoofd bijna in een strop,
maar goed. Als je geen fatsoenlijk doel hebt, ga je achteroverleunen en
dat is een slechte zaak. Zo’n norm dwingt ons om er harder aan te werken.
Abstraherend van de inhuur uit hoofde van de flexibele schil van
Agentschap NL is overigens ook voormalig EZ onder de norm van 10%
gebleven. Bij Agentschap NL is destijds bewust de keuze gemaakt voor
een flexibele schil van inhuurkrachten naast de vaste ambtelijke bezetting,
die dus wel bij Agentschap NL werkten maar niet in vaste dienst waren.
Het grootste gedeelte van de externe inhuur door Agentschap NL bestaat
dus juist uit dit soort inhuur ten behoeve van het uitvoeren van veelal
tijdelijke extra opdrachten van diverse opdrachtgevers binnen de
rijksdienst, onder andere in het kader van de maatregelen uit het
crisispakket. Die maatregelen uit het crisispakket lopen nu af. Ook hebben
we een aantal forse taakstellingen meegekregen. Het betreft taakstellingen
met betrekking tot subsidie, maar ook de apparaatstaakstelling uit het
regeerakkoord. Bij de aankondiging over de invulling van die taakstelling
heb ik op 12 mei jongstleden al aangegeven dat die met name grote
consequenties zal hebben voor de omvang en de samenstelling van de
opdrachtenportefeuille van Agentschap NL. Het betekent de facto dat de
flexibele schil heel fors zal worden gereduceerd. Uiteraard zal telkens in
het jaarverslag verantwoording moeten worden afgelegd over de feitelijke
inhuuruitgaven, het inhuurpercentage en de vorderingen bij het reduceren
hiervan. Dat deze situatie moet veranderen, moge echter overduidelijk
zijn. Ik heb de Kamer al gezegd waarom ik denk dat sowieso al een hele
slag wordt geslagen ten opzichte van de vorige periode.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat klinkt mij al als muziek in de oren, want
dat betekent dus ook dat ik in die context de opmerking moet zien in het
jaarverslag van ELI op pagina 130. Het is wel een verklaring waarom het
een keertje heel erg uit de pas heeft gelopen, maar het zal niet een reden
of excuus zijn voor de komende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

9

Minister Verhagen: Klopt. Dat ben ik met u eens.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Goed, dank u.
De heer Van Vliet (PVV): De externe inhuur is een repeterend thema. Ik
weet dat veel collega’s hier veel belang aan hechten. Kunnen wij nog wat
specifieker periodiek worden geïnformeerd over de inspanningsresultaten?
Minister Verhagen: Die informatie krijgt de Kamer sowieso in het
komende jaarverslag. We hebben de taakstelling voor 2015. Daar werken
we dus naartoe. De Kamer krijgt dus periodiek haar rapportage. Dat moge
duidelijk zijn. Als de heer Van Vliet steeds wil weten hoeveel mensen er
volgende week uit zijn, heb ik extra mensen nodig om dat iedere keer te
berekenen. Het is maar wat de heer Van Vliet wil.
De heer Van Vliet (PVV): Met periodiek bedoel ik misschien één keer in
het halfjaar.
Minister Verhagen: Nogmaals, alles wat de Kamer vraagt, kost extra
kracht. Ik wil de heer Van Vliet gewoon confronteren met zijn eigen
uitspraken. Ik heb zojuist over administratieve lasten gesproken. Hij wil
niet weten hoeveel extra lasten erbij komen voor het bedrijfsleven door
vragen van de Kamer, ook van de PVV. Zullen we het eens uitrekenen? We
hebben in het vorige debat van gedachten gewisseld over de noodzaak
van deregulering. Ik zal de heer Van Vliet de volgende keer bij iedere
motie die hij indient en die een nieuwe regel oplevert, vragen twee regels
af te schaffen. Want dan bereik je namelijk resultaten. Het is hetzelfde als
met dit onderwerp. We vinden dat we minder externe inhuur moeten
hebben en minder ambtenaren. Als de heer Van Vliet mij dan bij ieder
ding vraagt om een extra berekening en een extra verslag, kost dat
gewoon mensen. Die dingen komen niet uit de lucht vallen. Maar goed,
als hij cijfers wil horen: Agentschap NL heeft, op basis van het regeerakkoord en op basis van de invulling die wij hebben gegeven aan de
uitwerking van de taakstelling, een reductie van 34%. Dat is echt gigantisch. Dat is heel veel als je het afzet tegen wat er nu gebeurt.
Ik ga nu in op de vraag van de heer Ziengs over de subsidies. De
taakstelling op subsidies, uitgaven, innovatie en ondernemersklimaat uit
het regeerakkoord bedraagt structureel 500 mln. per jaar. Die taakstelling
werd in eerste instantie geparkeerd op de daarvoor in aanmerking
komende beleidsartikelen bij de nota van wijziging op de begroting voor
2011. Zij werd in eerste aanleg geparkeerd omdat het een flinke puzzel is.
Als ik van het ene op het andere jaar 500 mln. moet ombuigen, heb ik die
ombuiging niet meteen ingevuld. Die hebben wij dus geparkeerd, omdat
het een flinke puzzel was om de taakstelling op de beleidsterreinen te
realiseren. Het vereist zorgvuldige afwegingen. Ter voorbereiding op de
behandeling van de begroting voor 2011, die eind vorig jaar heeft
plaatsgevonden, heb ik de Kamer op 22 november ook een brief gestuurd
met deze meer concrete uitwerking. Daarin heb ik de taakstelling voor het
jaar 2011 ingevuld door het benoemen van een aantal concrete bezuinigingen op subsidie-instrumenten: op het verplichtingenbudget innovatieprogramma’s wordt 54 mln. bezuinigd; het beëindigen van de tegemoetkoming stadsverwarmingsprojecten levert 19,5 mln. op; het beëindigen
van het programma uitzending managers levert 2 mln. op en het
afbouwen van het instrument Pieken in de Delta 76 mln. Als
overbrugging, omdat je Pieken in de Delta niet van het ene op het andere
moment kunt stoppen, hebben we nog een laatste tranche van 35 mln.
beschikbaar gesteld om een zachte landing mogelijk te maken. Als de heer
Ziengs echter denkt dat we in het regeerakkoord 500 mln. hebben
afgesproken, de knop kunnen omdraaien en het van de ene op de andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

10

dag kunnen invullen, zeg ik hem dat het zo niet werkt. Je moet het
zorgvuldig en verantwoord doen, ook om het bedrijfsleven en de mensen
die daarvan afhankelijk zijn, dit op een verantwoorde wijze te kunnen laten
doen. Dat is de reden waarom we het zo gedaan hebben.
Ik heb in de brief van eind november ook gezegd dat de invulling voor
2011, waarvan ik zojuist enkele elementen heb genoemd, de eerste stap
was in de structurele invulling van de subsidietaakstelling. De heer Ziengs
kan ervan overtuigd zijn dat hij in de begroting voor 2012 de verdere
concretisering van de komende begrotingsvoorstellen zal aantreffen. Ik
ben er namelijk van overtuigd dat wij nog vier jaar de tijd hebben om ons
zegenrijke werk voort te zetten in deze samenwerking. Desalniettemin
moet ik nu, ook in de begroting voor 2012, stappen zetten om dit ook
daadwerkelijk te kunnen realiseren.
De heer Ziengs vroeg ook of ik eindelijk eens uitvoering kan geven aan de
motie uit 2003 over het vaststellen van een einddatum. De minister van
Financiën heeft destijds aangegeven dat het ontbreken van een
einddatum, ofwel horizonbepaling, bij sommige subsidieregelingen niet
betekent dat er niet periodiek kritisch naar de doelmatigheid en doeltreffendheid wordt gekeken. Periodieke beleidsevaluaties stellen niet alleen
het kabinet maar ook de Kamer in staat om een besluit te nemen over
voortzetting, beëindiging of aanpassing van een subsidieregeling. Als de
heer Ziengs wil dat ik in alle subsidieregelingen een horizonbepaling
opneem waarna ze automatisch worden beëindigd, ben ik daar op zichzelf
geen voorstander van. Het is echter wel goed om waar mogelijk een
einddatum vast te stellen. Ik wil hieraan toevoegen, zonder enig waardeoordeel, dat de subsidies die van een einddatum waren voorzien omdat
het tijdelijke instrumenten waren, steeds door de Kamer zijn verlengd, of
het nu gaat om het borgstellingskrediet of over de btw bouw. Bij de
laatste begrotingsbehandeling hebben we veel discussies gevoerd over
voortzetting gedurende een bepaalde periode van een aantal ondersteuningsinstrumenten die juist wel van een einddatum waren voorzien. Het is
dus ook maar net wat we willen.
De heer Ziengs (VVD): Dat zal ongetwijfeld het geval zijn, maar in al die
gevallen is natuurlijk eerst sprake geweest van een evaluatie. Ik denk dat
die essentieel is voor hetgeen ik zojuist heb gevraagd.
Minister Verhagen: Absoluut. Ik ben het helemaal met de heer Ziengs
eens dat je periodiek kritisch naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van subsidies moet kijken.
De heer Ziengs vraagt in dit kader ook naar de constatering van de
Algemene Rekenkamer dat enkele subsidies ouder dan vijf jaar nog niet
waren geëvalueerd. Ik ben het met hem eens dat subsidies periodiek
dienen te worden geëvalueerd. Ik vind een termijn van vijf jaar heel
redelijk. Het ministerie van Financiën heeft echter in rijksbegrotingsvoorschriften de termijn van vijf jaar losgelaten. De reden daarvoor was dat
het tijdstip van een evaluatie optimaal moet worden afgestemd op de fase
waarin de beleidscyclus zich bevindt, zodat je een zinvolle evaluatie kunt
laten uitvoeren. Ik zal er echter op toezien dat alle ELI-subsidieregelingen –
dat zijn er dan niet meer zo veel – in de evaluatieprogrammering worden
opgenomen, opdat duidelijk door de Kamer kan worden gevolgd of elke
subsidie tijdig en periodiek wordt geëvalueerd.
De heer Ziengs vraagt ook wat er gebeurt met de ruimte. Het ging hem
met name om de Subsidieregeling Innovatieve Zeescheepsbouw en de
borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw. De ruimte voor de borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw die in enig jaar niet wordt benut, vervalt
aan het einde van dat jaar, want die begroting is jaargebonden.
De heer Ziengs vraagt ook waar de raming van 1 mld. op was gebaseerd.
Het plafond van 1 mld. en de premiestelling voor de borgstellingsregeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

11

zijn gebaseerd op de veronderstellingen die zijn gehanteerd ten aanzien
van de verwachte omvang van de jaarlijkse orderportefeuilles.
Mevrouw Dijksma vraagt waarom ik heb gekozen voor deze begrotingsindeling en waarom ik die indeling zo kort voor dit debat aan de Kamer heb
toegestuurd. Er is gekozen voor een indeling waarbij de beleidsdoelen van
het ministerie van ELI herkenbaar terugkomen in de beleidsartikelen.
Belangrijke thema’s als innovatie, energievoorziening en de agro-, visserijen voedselketen komen daarom als beleidsartikelen terug. Dat maakt het
mogelijk om de Kamer per thema in een samenhangend geheel te
informeren over beleidsdoelstellingen, voorgenomen acties, prestaties en
de financiële middelen die daarvoor nodig zijn, zowel in de begroting als
in de verantwoording. De keuzes die in het regeerakkoord zijn gemaakt op
het gebied van de voorgenomen decentralisatie van met name natuurbeleid en regionaal economisch beleid hebben we uiteraard meegenomen. Als deze zaken gedecentraliseerd worden, heb je er immers geen
begrotingsartikelen meer voor nodig in de rijksbegroting. Dat leidt tot
bundeling van een aantal artikelen van de voormalige LNV-begroting en
artikelonderdelen van het voormalige EZ tot één artikel: Natuur, regio en
ruimte. Ik denk dat daarmee een evenwichtige begrotingsindeling ontstaat
die, gezien de gekozen thematische insteek, ook duurzaam zal blijken.
Energievoorziening is bijvoorbeeld anno 2011 een belangrijk thema en ik
ben ervan overtuigd dat dit over vier jaar nog zo is.
Waarom heb ik deze indeling zo kort voor dit WGO aan de Kamer
toegestuurd? Formeel had ik de Kamer deze indeling niet hoeven toe te
sturen, gezien de agenda van vandaag. Ik heb dat puur als geste gedaan,
opdat de Kamer ervan kennis kon nemen ruim voor de behandeling van
de begroting voor 2012, en zelfs voor dit overleg. Mij wordt nu iets
verweten wat ik als geste heb bedoeld. Als ik de indeling volgende week
had gestuurd, was dat ook ruim van tevoren geweest en had ik geen
kritiek gekregen. Ik krijg min of meer als verwijt dat ik de indeling pas een
paar dagen voor dit WGO aan de Kamer heb gestuurd. Ik kan haar de
volgende keer ook later sturen, maar ik geloof niet dat dat helemaal is wat
mevrouw Dijksma bedoelde.
Mevrouw Dijksma (PvdA): Daar gaan we. Dit is natuurlijk uitlokking.
Natuurlijk is het goed om dit hier te bespreken. Het is ook goed om de
inhoudelijke achtergrond van het verhaal te kennen, maar ik denk ook dat
de minister er zelf iets aan heeft. Hij weet nu zeker dat we niet, als de
begroting er al is, nog zullen zeggen dat we het liever anders hadden
gewild. Dat is een geste van de Kamer, zou ik haast willen zeggen. De
minister doet het natuurlijk ook een beetje voor zichzelf. Maar dat terzijde.
Mijn vraag is hoe wordt voorkomen dat door de bundeling straks het
budgetrecht wordt ingeperkt. Dat is de kern van de discussie.
Minister Verhagen: Klopt. En bij die kern zal ik terecht stilstaan. Het
budgetrecht is een buitengewoon belangrijk recht van de Kamer bij het
uitoefenen van parlementaire controle.
Er zijn minder begrotingsartikelen, maar meer operationele doelstellingen
daarbinnen. Natuurlijk vindt de autorisatie van middelen plaats op het
niveau van beleidsartikelen. Als beleidsartikelen qua financiële middelen
te groot worden, komt het budgetrecht onder druk te staan; daar heeft
mevrouw Dijksma volkomen gelijk in. Dan kun je er namelijk alles onder
vatten en geeft de Kamer de minister eigenlijk min of meer de ruimte om
daarbinnen te schuiven als het maar vaag genoeg is. Dat is echter met de
voorgestelde begrotingsindeling mijns inziens niet het geval. Ik kon de
Kamer uiteraard nog geen budgettaire gegevens verstrekken voor 2012 en
latere jaren. Los van het feit dat ik dan de andere kabinetsleden voor de
voeten zou lopen, is het nog geen Prinsjesdag. Ik probeer bij het opstellen
van de ramingen, wat op dit moment in volle gang is, daar de
gelegenheid toe te hebben. Maar zelfs als we bepaalde zaken echt hadden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

12

ingedeeld, zou ik Prinsjesdag niet willen verstoren door nu al met de
begroting voor 2012 te komen.
Het aantal beleidsartikelen volgens de nieuwe indeling is acht, voor een
begrotingstotaal van 5,3 mld. in 2012. Daarvan is verreweg het grootste
bedrag, circa 1,4 mld., bestemd voor artikel 14: een doelmatige en
duurzame energievoorziening. Dat is budgettair omvangrijk vanwege de
uitgaven voor SDE-plus en de voorgangers van deze regeling, namelijk
SDE en MEP. Het plafond van 1,4 mld. dat vroeger voor SDE en MEP gold,
gaat ook voor SDE-plus gelden, maar het groeit in en uit. Afgezet tegen de
begrotingen van collega’s is het aantal beleidsartikelen modaal te
noemen. Er zijn begrotingen met minder beleidsartikelen en er zijn er met
meer. Ik denk echter dat het geen spanning oplevert met het budgetrecht
van de Kamer. Niet dat ik de Kamer ertoe wil oproepen, maar ik herinner
me dat ik zelf als Kamerlid eens een amendement heb ingediend om een
nieuw artikel te creëren, omdat ik echt vond dat er spanning ontstond. Ik
denk echter dat de Kamer daarvoor in dit geval niet bang hoeft te zijn.
Hoe komt het dat de bestaande artikelen 31, duurzaam ondernemen, en
35, voedselkwaliteit en diergezondheid, worden samengevoegd? Dat
vroeg de heer Ziengs. De belangrijkste overweging daarvoor is de
inhoudelijke samenhang van de terreinen. We streven allemaal naar een
integrale ketenbenadering van agro, visserij en voedsel. Bij de bestaande
artikelen hadden we de agroketen als belangrijkste focus en legden we
tegelijkertijd sterk de nadruk op duurzaamheid. In beide artikelen kwam
dierenwelzijn aan de orde. Overigens is dat wat betreft het inzicht in waar
we het geld aan uitgeven niet direct een vergroting, terwijl we er wel twee
aparte elementen voor hadden. Als je dan nog eens kijkt naar het totale
financiële beslag van het bestaande artikel 35, kun je je afvragen of
daarmee, gelet op de omvang, het budgetrecht ook nog eens onder druk
zou komen te staan. Het is dus logischer en inzichtelijker.
De heer Ziengs stelt een moeilijke vraag over de stand van zaken rond de
borgstelling voor het mkb. De vraag is of ik daar nu een antwoord op geef.
Ik kan wel iets zeggen over de stand van zaken. Het budget voor de BMKB
voor 2011 is 765 mln. Dat hebben we ook afgesproken; dat is voor de
Kamer niets nieuws. Realisatie in dit jaar, tot en met 6 juni, is 415 mln. Het
gaat dus hard. Het gepubliceerde budget 2010–2011 van de Garantie
Ondernemingsfinanciering (GO) is 1,2 mld. Realisatie in 2010 is 574 mln.;
realisatie 2011 tot en met 6 juni is 162 mln. Dat is de stand van zaken. De
Kamer hoort nog hoe het verder gaat.
De heer Ziengs stelde een vraag over het NBTC: hoe realistisch is het dat
€ 1 subsidie € 40 oplevert? Die cijfers zijn gebaseerd op eigen onderzoek
van het NBTC. ELI heeft het effect van het NBTC niet meer getoetst. In de
tweede helft van het jaar zal het NBTC echter wel worden geëvalueerd en
dan zal dit natuurlijk worden meegenomen.
Ik kijk uiteraard uit naar de goede debatten die mevrouw Schouten en ik in
de komende jaren zullen voeren. Zij vroeg naar de problematiek van de
scheepsbouw in Spanje. Het duurt inderdaad jaren. Ik herinner mij dat ik
hierover als minister van Buitenlandse Zaken verschillende malen aan de
bel heb getrokken. Ik deel de mening van mevrouw Schouten dat dit
dossier inzake de concurrentieverstoring niet alleen al heel lang op de
agenda staat, maar ook urgent is. Het is tegelijkertijd een complex dossier,
waarvoor de Europese Commissie de verantwoordelijkheid heeft. Ik houd
nadrukkelijk de vinger aan de pols en zal, indien er op korte termijn geen
uitsluitsel komt, zeker interveniëren bij de Europese Commissie. Ik
realiseer me namelijk dat de fractiegenoot van mevrouw Schouten,
mevrouw Ortega-Martijn, hiervoor al in 2009 aandacht heeft gevraagd.
Dat is ook de reden waarom ik destijds als minister van Buitenlandse
Zaken heb geïntervenieerd. Ook mijn voorganger heeft op dit punt bij de
Europese Commissie geïntervenieerd. Ik denk dat dit eerder de aanleiding
is geweest voor Almunia om de standstill af te kondigen, overigens
lopende het onderzoek. De veronderstelling van mevrouw Schouten is: er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

13

is een standstill dus er zal wel iets aan de hand zijn. Die standstill is er
echter gekomen dankzij de krachtige interventie van Nederland, zonder
dat precies alles bekend was. Almunia komt deze zomer met voorstellen
voor nadere actie. Ik zal de Kamer daarover informeren. Mocht die actie
onvoldoende zijn, dan zullen wij daar zeker over komen te spreken.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Dank voor deze toezegging. De
minister zegt dat hij hier op korte termijn zeker over zal spreken, maar wat
is tegenwoordig nog korte termijn? Is dat twee jaar? Wat kunnen we
concreet afspreken? Wanneer weten wij sowieso waar we aan toe zijn? Ik
denk dat de scheepsbouw er nu wel recht op heeft om daar een antwoord
op te krijgen.
Minister Verhagen: Helemaal mee eens. Daarom zeg ik dat Almunia deze
zomer met voorstellen komt. Zelfs als we de zomer ruim nemen, heeft de
Kamer er dus in september zicht op.
Mevrouw Schouten vraagt ook naar de topinstituten en de overbrugging.
De basis van de aanpak van het bedrijfslevenbeleid is juist het beter
benutten van de gouden driehoek van kennisinstellingen, ondernemingen
en overheid, ook voor andere sectoren dan Wageningen. Wageningen
heeft natuurlijk de ervaring van de goede samenwerking tussen overheid,
ondernemingen en onderzoeksinstellingen. In die gouden driehoek
kunnen topinstituten een belangrijke rol spelen. Ik onderschrijf dus met
mevrouw Schouten het nut van de topinstituten, zeker ook omdat het een
publiek-private samenwerking (pps) is. Ik kan de Kamer dus in ieder geval
verzekeren, zonder vooruit te lopen op de adviezen van de topteams die
op 17 juni aan mij worden aangeboden, dat hieraan aandacht besteed
wordt. Ik wacht echter eerst op de adviezen van de topteams. Op basis
van de plannen van aanpak van de topteams kom ik voor Prinsjesdag met
een integrale kabinetsreactie op die plannen. Daarin nemen we dit ook
mee.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Wil dat ook zeggen dat voor
Prinsjesdag duidelijk is of er überhaupt overbruggingskredieten komen?
Want stel dat die topteams zeggen dat de topinstituten nog wel recht
krijgen op de vergoeding. Dan kan het zijn dat dit nog tot 2015 duurt,
terwijl de programma’s allemaal allang lopen en de instituten nu dus te
maken hebben met een overheid die een terugtrekkende beweging maakt,
waardoor zij misschien hun onderzoek niet meer kunnen afronden. Als ze
dan in 2015 nog geld krijgen, is dat een beetje te laat.
Minister Verhagen: Omdat we de discussie over de vormgeving via de
topteams zouden voeren, heb ik destijds voor 2011 al overbruggingskrediet gegeven, om ervoor te zorgen dat niet iets zou worden afgebroken
wat men het jaar daarna voor de langere termijn zou realiseren. Ik kan nu
echter niet vooruitlopen op de kabinetsreactie op de topteams, omdat ik
de plannen van aanpak nog niet heb. Ik kan nu dus geen toezegging doen.
Ik heb te maken met de budgettaire mogelijkheden die ik heb. Wat we
zoeken, is de samenwerking tussen publiek en privaat. Ik weet niet precies
wat daaruit komt. Misschien zijn er meer private mogelijkheden of moet
het meer revolverend. Het is niet zo dat ik mevrouw Schouten op dit
moment niet tegemoet wil komen; ik kan haar op dit moment gewoon
geen antwoord geven. Ik zeg haar echter toe dat zij de reactie voor
Prinsjesdag heeft.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Dan incasseer ik dat als de
toezegging dat we voor Prinsjesdag in ieder geval wel weten waar we aan
toe zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

14

Minister Verhagen: Ja, want dan kunt u ook, mochten de plannen die wij
op Prinsjesdag presenteren u niet welgevallig zijn, in het kader van het
budgetrecht voor de begroting voor 2012 bekijken of u meerderheden
vindt die in lijn zijn met wat u vindt. Niet dat ik u daartoe wil uitlokken. In
2011 is de overbrugging geregeld, op basis van de voorstellen die ik
destijds bij de begrotingsbehandeling heb gedaan.
Ik ga nu in op het FES. De heer Van Vliet vindt dat ik gezwijnd heb. Voor
wat betreft mijn toelichting op de verantwoording over de FES-middelen
heb ik in de schriftelijke beantwoording aangegeven dat mijn belangrijkste
overweging om de aanvullende verantwoordingsplicht aan de
FES-beheerders in te trekken, was dat er geen jaarverslag over het
begrotingsjaar 2011 meer wordt opgesteld, omdat de FES-begroting voor
2011 op nul is gesteld. En over nul kun je niet zo veel verantwoorden.
Over de FES-waardigheid van de FES-uitgaven in 2010 zou normaliter
gerapporteerd worden in het jaarverslag over 2011, maar wegens het
vervallen van het jaarverslag hebben de rapportages over de
FES-waardigheid geen betekenis meer. Een andere overweging was dat
het nut van deze rapportages was verminderd. De rapportages werden
gebruikt om achteraf middelen met FES te verrekenen indien de
rapportage hiertoe aanleiding gaf. Die rapportages zouden in 2011
beschikbaar zijn, maar dan hebben we helemaal geen middelen meer en
kunnen we dus ook niets meer verrekenen. Ik vond het dus ook een beetje
een zinloze exercitie, als ik eerlijk ben. Dit in het kader van de reductie van
zinloos werk.
Tot slot heb ik besloten om de aanvullende verantwoordingsplicht te laten
vervallen, omdat de extra verantwoording juist extra administratieve
lasten zou opleveren. Er waren dus nogal wat praktische bezwaren. Er was
een volkomen achterhaald nut van de rapportage in relatie tot wat er nog
mee gedaan zou kunnen worden. Kijkend naar de totale hoeveelheid
administratieve lasten die daardoor additioneel opgelegd zouden worden
aan de verschillende ministeries – het geldt niet alleen voor ELI – vond ik
dat niet verantwoord. Ik ben het ook wettelijk niet verplicht, anders
hadden we het sowieso gedaan. Ik vond het nut nu echter niet opwegen
tegen de last.
De heer Van Vliet (PVV): Het gaat om de besteding van zo’n 2,3 mld. aan
belastinggeld uit dat fonds in 2010. Ik blijf toch met een «legemaaggevoel» zitten – ik heb geen Schwein gegeten – over de vraag of het geld
FES-waardig is besteed.
Minister Verhagen: We hebben de evaluatie gehad. De Kamer heeft
daarvan gezegd: dat hoeven we allemaal niet meer te bespreken, want we
hoeven niet meer te bekijken of we iets moeten veranderen aangezien FES
helemaal is afgeschaft. De verantwoording van de besteding van de
gelden vindt natuurlijk wel plaats via de reguliere begrotingen waarover
de FES-middelen 2011 zijn verdeeld. Wat er toen nog was, is verdeeld
over de verschillende begrotingen. Dat wordt uiteraard wel gewoon via de
reguliere begrotingen verantwoord. De Kamer kan dus nog steeds de
discussie aangaan over de vraag of het geld ergens aan moet worden
besteed, maar dat is dan niet bij de begrotingsbehandeling van ELI, maar
bijvoorbeeld bij die van I en M. Daarbij kan zij nog steeds de debatten
voeren. Ik hoop echter niet dat de heer Van Vliet, hoewel hij eerst zei dat ik
gezwijnd had, nu terugtrekkende bewegingen gaat maken.
De heer Van Vliet (PVV): «Geschweind haben» had betrekking op de
grote boot van EZ. Die hebben we niet gemist. Maar het kleine roeibootje
van FES dobbert nog op de oceaan en dreigt te zinken. Ik begrijp best dat
het in de begrotingen van de andere departementen zit. De minister zei
zojuist dat de Kamer niet bij iedere scheet nieuwe lasten moet opleggen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

15

aan het ministerie, maar als het verspreid zit over de departementen,
kunnen we dan niet een klein staatje krijgen waarin het verzameld is?
Minister Verhagen: Dan moet ik ze weer allemaal bij elkaar vegen. Maar
dan zit ik met al die departementen, en ... Ik hoor nu van mijn ambtenaar
dat ik de collega’s opdracht heb gegeven om het expliciet te verantwoorden in hun eigen begroting. Het zal dus heel eenduidig aangegeven
worden. Mocht dat onvoldoende zijn, dan helpen wij.
De heer Van Vliet heeft ook vragen gesteld over het autorisatiebeheer in
relatie tot het Agentschap NL. Het agentschap heeft de aanbevelingen met
betrekking tot het autorisatiebeheer uit 2009 opgevolgd. Daardoor is het
autorisatiebeheer sterk verbeterd. De Algemene Rekenkamer constateert
dat er toch nog op een aantal punten verbeteringen door te voeren zijn.
Voor enkele kleinere systemen zijn er nog verbeterpunten. De Algemene
Rekenkamer beveelt aan om die in 2011 op te lossen. Ik heb nog zes
maanden de tijd; ik zeg toe dat die punten in 2011 zullen zijn afgerond.
Daarvoor hebben we ook een plan van aanpak opgesteld. Periodieke
toetsing van het autorisatiebeheer is opgenomen in de standaardwerkzaamheden. In het programma e-dienstverlening wordt ook rekening
gehouden met de eisen die worden gesteld aan betrouwbaar autorisatiebeheer. De verbeterpunten die de Algemene Rekenkamer nog aangaf,
worden dus opgepakt in dit jaar.
Mevrouw Gesthuizen, mevrouw Verburg en de heer Ziengs zijn ingegaan
op de subsidie Veiligheid Kleine Bedrijven. Zij vroegen waarom het
onderzoeksrapport niet aan de Kamer is gestuurd, of waarom dat weinig
zin zou hebben. De VKB-subsidie is tot stand gekomen via een
amendement op de begroting van 2008. Het was het sluitstuk van een
jarenlange discussie met de Kamer over de beste manier om beveiliging
bij kleine bedrijven te bevorderen en van intensieve pleidooien van het
mkb, dat de Kamer hierover van informatie voorzag. Toen het
amendement was ingediend, is er in 2007 een onderzoek van Deloitte aan
de Kamer gestuurd, dat aantoonde dat bevordering van kennis, bewustwording, samenwerking en veiligheid effectiever zou zijn dan een
financiële maatregel. Het EIM-onderzoek in 2009 ondersteunde die
conclusie. Omdat alle argumenten reeds bij herhaling met de Kamer
waren gewisseld en het eerste amendement reeds in volle uitvoering was,
had het geen zin om dit onderzoek weer aan de Kamer te sturen.
Mevrouw Verburg en de heer Ziengs vragen nu wanneer de aangekondigde beleidsevaluatie gereed is. De beleidsevaluatie van VKB is gestart.
De procedure van een aanbesteding en een onafhankelijke begeleidingscommissie kost gewoon tijd. Ik verwacht wel dat het onderzoek aan het
eind van dit jaar gereed is. Ik zal dat de Kamer toesturen.
De heer Van Vliet en mevrouw Verburg hebben terecht stilgestaan bij de
onvolkomenheden met betrekking tot de Europese aanbesteding, want de
Algemene Rekenkamer heeft het voormalige ministerie van Economische
Zaken over het jaar 2010 een onvolkomenheid toegekend inzake de
naleving van de aanbestedingsregels voor Agentschap NL. Ik zeg
«terecht» omdat ik dit een serieuze zaak vind. Juist het ministerie van ELI
heeft op het gebied van aanbesteden een voorbeeldfunctie. Ik kan er niets
anders van maken; ik ben het gewoon met de heer Van Vliet en mevrouw
Verburg eens. Zeker als je een reputatie hebt hoog te houden, moet je
werk maken van het beter naleven van de regels. Ik kan het niet mooier
maken; het is gewoon zo. In 2010 is bij Agentschap NL een nieuwe
afdeling opgericht, namelijk Inkoopexpertisecentrum, die de expertise
moet bundelen. Er zijn verder diverse verbeteringen doorgevoerd op het
gebied van inkoopbeheer. Vanaf de tweede helft van 2010 zijn een aantal
beheersinstrumenten ingevoerd die moeten leiden tot een betere naleving
van de inkoopregels. Administratieve organisaties voor inkoop van de drie
voormalige agentschappen zijn geïntegreerd. Versterking van de inkoop
en borging van de inkoopprocedures vinden in 2011 ook plaats, onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

16

andere door het intensiveren van de adviserende functie van het
inkoopexpertisecentrum, het periodiek uitvoeren van inkoopanalyses,
bewustwording bij de budgethouders en intensieve communicatie over de
inkoopregels. Dan zijn er nog een aantal andere zaken, zoals inkoopbeheer, inkoopregistratie en servicepleinen, het bundelen van kennis en
het tijdiger controleren van de rechtmatigheid van inkopen. Ik denk dat
daarmee een infrastructuur is neergelegd die in ieder geval qua opzet zal
bijdragen aan een betere inkoopfunctie. Het zal daarnaast natuurlijk gaan
om de feitelijke werking. Ik zal dus ook het interne toezicht aanscherpen
en extra aandacht laten schenken aan de naleving van de aanbestedingsregels. Ik kan hierbij niets anders doen dan het boetekleed aantrekken.
De voorzitter: Hebben de leden nog vragen? Het was allemaal helder.
Heeft de minister nog toevoegingen of dingen waarop hij wil terugkomen?
Minister Verhagen: Voorzitter, ik vond één boetekleed voor mijn doen
meer dan genoeg!
De voorzitter: Ik herhaal nog de twee toezeggingen. De minister zegt toe,
de Kamer uiterlijk in september 2011 nader te informeren over de
scheepsbouwsector. De minister zegt toe, de Kamer aan het eind van dit
jaar de evaluatie toe te sturen van de VKB-subsidieregeling.
Eén uur eerder dan was afgesproken sluit ik deze vergadering.
Sluiting 20.00 uur.
Volledige agenda
1. Slotwet Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
2010
32 710-XIII – Begroting d.d. 18-05-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
2. Jaarverslag
32 710-XIII-1 – Brief regering d.d. 18-05-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
3. Rapport bij het Jaarverslag Ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie 2010
32 710-XIII-2 – Rapport/brief Algemene Rekenkamer d.d. 18-05-2011
president van de Algemene Rekenkamer, S.J. Stuiveling
4. Slotwet Fonds economische structuurversterking 2010
32 710-D – Begroting d.d. 17-05-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
5. Jaarverslag Fonds economische structuurversterking 2010
32 710-D-1 – Brief regering d.d. 18-05-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
6. Rapport bij het Jaarverslag Fonds economische structuurversterking
2010
32 710-D-2 – Rapport/brief Algemene Rekenkamer d.d. 18-05-2011
president van de Algemene Rekenkamer, S.J. Stuiveling
7. Aanbieding jaarrapportage burgerbrieven voor 2010 van het Ministerie
van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (ELI)
29 362–189 – Brief regering d.d. 23-05-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

17

8. Lijst van vragen en antwoorden over het rapport van de Algemene
Rekenkamer bij het Jaarverslag 2010 van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
32 710-XIII-6 – Brief regering d.d. 06-06-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
9. Lijst van vragen en antwoorden over het Jaarverslag 2010 van het
Fonds Economische Structuurversterking
32 710-D-6 – Brief regering d.d. 06-06-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
10. Lijst van vragen en antwoorden over het rapport van de Algemene
Rekenkamer bij het Jaarverslag 2010 van het Fonds Economische
Structuurversterking
32 710-D-7 – Brief regering d.d. 06-06-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
11. Lijst van vragen en antwoorden over het Jaarverslag 2010 van het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
32 710-XIII-7 – Brief regering d.d. 06-06-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen
12. Begrotingsindeling ELI 2012
31 865-32 – Brief regering d.d. 06-06-2011
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M.
Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 XIII, nr. 8

18