> Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag
Bestuurskern
Dir Omgevingsveiligheid &
Milieurisico's
Cluster B
Den Haag
Postbus 20901
2500 EX Den Haag
Ons kenmerk
IENW/BSK-2023/1111
Uw kenmerk
uw brief van 18 januari 2023,
kenmerk 2012571.

Datum
Betreft

3 april 2023
Uw brief en uw ingezonden brief in de Volkskrant over
het Basisnet Spoor

Geachte heer,
Samen met een aantal van uw collega’s en de Commissaris van de Koning in
Noord-Brabant, heeft u mij een brief geschreven 1 waarin u uw bezorgdheid uit
over het toenemende vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor in relatie tot
de woningbouwopgave in uw steden. Ik wil op die brief graag mijn reactie geven
en ga daarbij tevens in op de aandachtspunten die de burgemeesters van
Eindhoven, Tilburg en Breda en Dordrecht in een eerdere brief aan de Volkskrant 2
aankaartten.
Voor uw informatie is de beantwoording van vragen van de Tweede Kamer naar
aanleiding van de ingezonden brief in de Volkskrant als bijlage bij deze brief
bijgevoegd.
Ik vind het goed dat u uw zorgen kenbaar maakt. Uw brief zie ik vooral als een
oproep om dieper in gesprek te gaan over het spoorgoederenvervoer in
Nederland, de impact hiervan op de leefomgeving en hoe we die leefomgeving
veilig houden. Zoals u weet, werkt mijn ministerie aan een Toekomstbeeld
Spoorgoederenvervoer. Ik vind het belangrijk om alle partijen daarbij te betrekken
en wil ook graag uw zorgen en ideeën hierin meenemen. In de eerste plaats zal dit
gesprek via de bestuurlijke overleggen Spoorgoederenvervoer, waar ook
gemeenten en provincies aan deelnemen, verlopen. Ook via het IPO en de VNG is
er ruimte voor een breder gesprek over het spoorgoederenvervoer.
In uw brieven focust u zich vooral op het vervoer van gevaarlijke stoffen over het
spoor. In de afgelopen decennia zijn er in Nederland gelukkig geen grote
ongevallen met spoorgoederentreinen geweest. Dit mede dankzij de aandacht die
er in de hele veiligheidsketen bestaat voor de veiligheid op en rond het spoor. Dit
begint met een veilig spoor en de speciale aandacht voor het vervoer van
1

Brief aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (in afschrift aan de Tweede
Kamer), verzonden door de burgemeester van Tilburg, d.d. 18 januari 2023, kenmerk
2012571.
2
Volkskrant.nl, 11 december 2022 (Opinie: Te veel giftreinen denderen door onze steden,
doe daar iets aan staatssecretaris (volkskrant.nl))
Pagina 1 van 6

gevaarlijke stoffen per spoor. Zo is bij de aanleg van de verbeterde versie van het
treinveiligheidssysteem Automatische Treinbeïnvloeding (ATB-Vv) het vervoer van
gevaarlijke stoffen meegewogen. Ook bij de voorgenomen uitrol van het nieuwe
treinbeveiligingssysteem ERTMS wordt dit meegewogen. Voor de Brabantroute is
het doel om ERTMS rond 2030 te realiseren. Ook bij de verdere landelijke uitrol is
het vervoer van gevaarlijke stoffen mede bepalend voor de prioriteitstelling van de
uitrol van ERTMS.
Het transport is voorts aan internationale en Europese regels en voorschriften
gebonden om het vervoer zo veilig mogelijk te maken. Ook hebben we in
Nederland de wet Basisnet waarmee de risico’s op trajecten in heel Nederland in
beeld zijn gebracht.

Bestuurskern
Dir Omgevingsveiligheid &
Milieurisico's
Cluster B

Met nauwe betrokkenheid van decentrale overheden, veiligheidsregio’s en met
behulp van de expertgroep Basisnet werkt mijn ministerie aan een herziening van
het huidige stelsel van het Basisnet. De aanleiding voor het nadenken over de
herziening van het huidige basisnet is de constatering, die al door mijn
ambtsvoorgangers werd gedaan, dat de huidige regelgeving niet voldoet. Ik wil u
graag wijzen op de brief aan de Tweede Kamer van 14 juli 2021 3 waarin werd
uitgelegd waarom het sturen op risicoplafonds niet goed mogelijk is en wat de
grenzen zijn aan de mogelijkheden voor het sturen op het spoorgoederenvervoer,
met name vanwege het internationale karakter daarvan.
In die brief is ook aangegeven wat de uitgangspunten van het Robuust Basisnet
zijn, namelijk dat de veiligheid van het vervoer van gevaarlijke stoffen over het
spoor centraal staat én dat het gemeenten ondersteunt bij de keuzes ten aanzien
van het bouwen langs het spoor. Deze conclusie ligt aan de basis van waar we
gezamenlijk met Robuust Basisnet mee bezig zijn: veiligheid wordt vooral bereikt
door in te zetten op verbetering van de hele veiligheidsketen en het beheersen
van de risico’s, waarbij tevens kansen worden benut om de leefbaarheid te
verbeteren. Kort gezegd: niet uitsluitend sturen op uitkomsten van
kansberekeningen maar sturen op veiligheid en concrete maatregelen.
De stuurgroep Basisnet is mijn eerste bestuurlijke aanspreekpunt waar het gaat
om zaken die gerelateerd zijn aan het basisnet voor weg, water en spoor en via
deze stuurgroep wil ik u dan ook betrekken bij dit proces. Zowel in de expertgroep
als in de stuurgroep zijn overigens reeds Brabantse steden vertegenwoordigd.
Ik zal hieronder nader ingaan op de punten van zorg die u in uw brief aandraagt.
Gemeenten hebben onvoldoende zicht op welke stoffen er in de toekomst
vervoerd worden door onze steden, de frequentie waarmee dat gebeurt
en dus de mogelijke risico’s voor onze inwoners.
In het huidige systeem wordt eens per vijf jaar een inschatting gemaakt van de
ontwikkeling van het vervoer van gevaarlijke stoffen in de periode van tien jaar
volgend op het jaar van de verkenning en worden berekeningen gemaakt van de
toekomstige risico’s. Ik deel uw mening dat die tijdshorizon onvoldoende is om
toekomstvaste besluiten te nemen ten aanzien van de bouwplannen.
3 Brief regering - staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, S. van
TK 30373-72, 14 juli 2021, Jaarverslag basisnet en ontwikkeling robuust basisnet spoor

Pagina 2 van 6

In het Robuust Basisnet wordt voorzien die tijdshorizon ruim verder weg te
leggen. Tegelijk moeten we ons realiseren dat er altijd een forse
onzekerheidsmarge in elke verkenning zit en zeker in verkenningen die gaan over
de verre toekomst. Corona, lage rivierwaterstanden waardoor watertransport
bemoeilijkt wordt en de huidige oorlog in Oekraïne laten zien dat de situatie snel
kan veranderen, ook op de korte termijn. Ook is het nog ongewis wat de impact
zal zijn van de energietransitie en bijvoorbeeld de aanleg van de (ondergrondse)
Delta Corridor.

Bestuurskern
Dir Omgevingsveiligheid &
Milieurisico's
Cluster B

De verkenningen helpen wel om een beeld te krijgen van ontwikkelingen waar
rekening mee gehouden dient te worden, maar het is niet realistisch te
verwachten dat precies kan worden aangegeven of kan worden afgesproken welke
stoffen wanneer over welke route en met welke frequentie worden vervoerd. Door
een beter verkenningssysteem in te zetten, waarmee een integraal beeld van de
mogelijke ontwikkelingen in beeld worden gebracht, wordt een zo goed mogelijk
inzicht verkregen in de toekomstige risico’s. Hiermee kan er tijdig worden
geanticipeerd om díe maatregelen te nemen die de veiligheid ten goede komen.
Daarmee zal het beter dan nu mogelijk zijn afwegingen te maken over de wijze
waarop invulling gegeven kan worden aan de veiligheid en leefbaarheid op en rond
het spoor. Dat geldt niet alleen voor de decentrale overheden, maar ook voor
vervoerders en verladers en het Rijk en ProRail.
De begrenzing (in de vorm van risicoplafonds) wordt losgelaten. Er is zo
onbalans met veiligheid.
Bij het tot stand komen van het Basisnet in 2015 zijn de risicoplafonds op
bepaalde trajecten laag ingesteld in de veronderstelling dat het spoorvervoer van
gevaarlijke stoffen vooral over de Betuweroute zou plaatsvinden. Echter, voor een
groot deel van de treinen is de Betuweroute geen realistische route omdat de
treinen een bestemming of herkomst langs de Brabantroute hebben of niet de
keuze hebben voor de Betuweroute, omdat de internationale treinpaden niet altijd
aansluiten op de Betuweroute. Achteraf bezien kunnen we constateren dat het een
verkeerde en onrealistische inschatting was om deze risicoplafonds zo laag in te
stellen. Ik wil toe naar een stelsel dat werkt met zo realistisch mogelijke
inschattingen van de ontwikkelingen van het vervoer van gevaarlijke stoffen,
zodat u als bestuurder meer en beter inzicht heeft over de risico’s in uw gemeente
en provincie.
Een trein die omrijdt betekent vaak extra kosten voor de vervoerder en verlader,
maar betekent in ons dichtbevolkte land ook dat de trein door andere stedelijke
gebieden zal rijden. Dit is ook meteen het grootste nadeel van een eventueel
routeringsbesluit om treinen te dwingen een andere route te nemen: treinen
zullen door andere steden gaan rijden. Maar ook zullen verladers mogelijk
overstappen op een andere modaliteit, waarbij wegvervoer, zeker in de nabije
toekomst voor de hand ligt.
U vraagt mij ook om aan te geven op welke manier de Europese regelgeving
routering in de weg zit. De belangrijkste internationale wetgeving op het terrein
van het spoorvervoer van gevaarlijke stoffen is het Reglement betreffende het

Pagina 3 van 6

internationaal spoorwegvervoer van gevaarlijke goederen (RID). 4 Het RID is een
internationaal verdrag dat is omgezet in EU wetgeving en waarin alle vereisten
voor het transport van gevaarlijke stoffen over het spoor zijn opgenomen. In het
RID is de mogelijkheid tot routeren expliciet opgenomen, daar is wat mij betreft
geen discussie over. Een van de randvoorwaarden voor het mogen instellen van
een routering is dat de alternatieve route veiliger is en een andere relevante
randvoorwaarde is dat er in de lidstaat altijd een route moet overblijven voor het
vervoer per trein.

Bestuurskern
Dir Omgevingsveiligheid &
Milieurisico's
Cluster B

Mijn terughoudendheid bij het instellen van een routering zit vooral in de
praktische uitvoerbaarheid en de impact op de veiligheid van de inwoners van
steden waar de treinen dan langs zullen rijden. Een trein die omrijdt betekent
vaak extra kosten voor de sector, maar betekent in ons dichtbevolkte land immers
ook dat de trein door andere stedelijke gebieden zal rijden. Dit is ook meteen het
grootste nadeel van een eventueel routeringsbesluit: treinen zullen door andere
steden gaan rijden of verladers stappen over op een andere modaliteit, waarbij
wegvervoer, zeker in de nabije toekomst voor de hand ligt.
Op dit moment voert mijn ministerie, zoals aangekondigd in de Kamerbrief van
2021, met betrokkenheid van diverse experts van de decentrale overheden en het
bedrijfsleven, een evaluatie uit van de juridische en beleidsmatige werking van het
Basisnet waarbij expliciet ook naar de praktische haalbaarheid van een
routeringsbesluit wordt gekeken. Ik verwacht dat dit rapport voor de zomer van
dit jaar zal zijn afgerond.
Woningbouw en toename spoorvervoer op gespannen voet
Ook bij het vasthouden aan de risicoplafonds uit het Basisnet kunnen mogelijk
ongewenste situaties ontstaan als er vlak bij het 10-6 plafond gebouwd wordt.
Alleen al door een kleine wijziging in de risicoberekeningsmethodiek 5 zullen
risicocontouren op een andere plek komen te liggen. Er kan zonder dat er iets
verandert aan de vervoerskant een kwetsbaar object, dat net buiten het 10-6
plafond werd gebouwd, binnen die contour komen te staan.
Door bij nieuwe bouwplannen uit te gaan van de beleidsmatig vastgestelde
risicoplafonds en de aantallen ketelwagens uit het Basisnet - in weerwil van de
werkelijke en de te verwachten aantallen (een inzicht waarvan ook u aangeeft die
nodig te hebben voor het bepalen van de risico’s) – ontstaat de situatie dat
bouwplannen gebaseerd worden op niet-realistische risicoberekeningen.
Waar het op neer komt is dat we terug moeten naar een situatie waarin met
gezond verstand wordt gekeken naar de mogelijkheden om de veiligheid in de
hele keten te vergroten en de risico’s te beheersen en die maatregelen te nemen
die de veiligheid voor de bewoners langs het spoor ten goede komen, rekening
4 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2015/05/21/rid. In het bijzonder
artikel 1.9.2 (b) geeft hiertoe de mogelijkheid mits het niet leidt tot een algeheel verbod van
het vervoer in Nederland over de spoorweg van deze goederen en de noodzaak wordt
aangetoond door een reductie van de externe risico’s.
5
Beperkt consequentieonderzoek voor de rekenmethodiek van het Basisnet Spoor:
https://www.infomil.nl/onderwerpen/veiligheid/basisnet/@235917/beperktconsequentieonderzoek-rekenmethodiek/

Pagina 4 van 6

houdend met alle onzekerheden die er zijn. Risicoberekeningen zijn dan niet
leidend, maar ondersteunend in de besluitvorming.
Zelfs als we tevoren precies de aard van de stoffen en de aantallen ketelwagens
zouden weten, dan nog zijn de gevolgen van een eventueel ongeval afhankelijk
van de inrichting van het gebied rond het spoor, de maatregelen die zijn getroffen
en het optreden van de hulpdiensten. Ik vind het hierbij overigens belangrijk om
op te merken dat in geval van een incident ProRail altijd direct aan de
hulpdiensten kan laten weten welke stoffen er in een wagon zitten. Het is dus niet
zo dat we niet weten wat er nu vervoerd wordt, maar omdat het een vrije markt
is, weten we niet precies wat er volgende week, volgende maand of volgend jaar
vervoerd wordt.

Bestuurskern
Dir Omgevingsveiligheid &
Milieurisico's
Cluster B

Het uitgangspunt hoort naar mijn mening niet het aantal ketelwagens of de
risicoplafonds te zijn die bepalen of een situatie als veilig of onveilig wordt gezien,
maar het geheel aan maatregelen en het toezicht daarop in de gehele
veiligheidsketen. Elke dag werken hier al honderden mensen aan in Nederland.
Goed opgeleide en bekwame professionals rangeren onze treinen, zorgen ervoor
dat ze veilig worden samengesteld, zorgen voor goed onderhoud, controleren
elkaar en houden toezicht. De aandachtsgebieden die met de Omgevingswet hun
intrede doen, gaan uit van de effecten van eventuele incidenten. Binnen een
aandachtsgebied wordt de steden gevraagd om afwegingen te maken ten aanzien
van de externe veiligheid en de eventuele maatregelen.
Met andere woorden, het vervoer van gevaarlijke stoffen per spoor is veilig, alleen
al door de eisen die daar internationaal aan gesteld worden. Dat blijft het ook als
er meer wagons met gevaarlijke stoffen over het spoor rijden. Maar omdat er
altijd een kans blijft bestaan op een ongeval, hoe klein ook, treffen we -als dat
kan- aanvullend maatregelen om de kans verder te verkleinen en de gevolgen als er toch een ongeval plaats vindt - zo veel mogelijk te beperken. Door de juiste
maatregelen te nemen om zowel de kans op een ongeval als de ernst van de
effecten te minimaliseren is het aantal wagons dat over het spoor rijdt veel minder
bepalend.
Maximaal gebruik van de Betuweroute, het water en de Delta-corridor
Belangrijk is te beseffen dat het overgrote deel van het vervoer van gevaarlijke
stoffen (meer dan 90%) al door buisleidingen of over het water gaat. Het
spoorgoederenvervoer betreft slechts een zeer kleine stroom en moet gezien
worden als aanvullend, veilig en duurzaam. De Betuweroute wordt goed gebruikt,
maar is zoals aangegeven niet altijd een alternatief. De Delta Corridor is een
mogelijke oplossing voor grote stromen gevaarlijke stoffen met een vast begin- en
eindpunt, maar uiteindelijk staat het een verlader vrij om te kiezen voor een
modaliteit. Ik kan u, ook in het licht van de energietransitie, niet garanderen dat
met de komst van de Delta Corridor het vervoer van gevaarlijke stoffen over het
spoor zal afnemen. Zoals is afgesproken in de gezamenlijke intentieverklaring
over de ontwikkeling van de Delta-Corridor zal de Rijksoverheid zich inspannen
om het vervoer van gevaarlijke stoffen door buisleidingen zoveel als mogelijk te
stimuleren.

Pagina 5 van 6

Het verdere verloop van het proces
Ik wil nogmaals aangeven dat ik uw signaal goed heb verstaan en zal hier in de
stuurgroep Basisnet ook aandacht aan besteden. In de afgelopen jaren is ook in
de stuurgroep meermaals geconstateerd dat het huidige Basisnet niet (optimaal)
werkt. Ik laat op dit moment een evaluatie uitvoeren, zoals ook met de partners in
de Stuurgroep Basisnet besproken, om te helpen duiden waar de belemmeringen
in het huidige systeem zitten.

Bestuurskern
Dir Omgevingsveiligheid &
Milieurisico's
Cluster B

De hoofdlijnen van dat robuustere Basisnet zijn geformuleerd en worden nu in
pilots in de praktijk getest. Met de uitkomsten van de pilots en de inbreng van de
Stuurgroep geeft dat een basis om het robuuste Basisnet ook wettelijk vorm te
geven. Mijn inzet is erop gericht om in 2025 dat nieuwe instrumentarium gereed
te hebben.
Ik vind het belangrijk te benadrukken dat ik met de beoogde aanpassingen geen
verandering in de verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk, provincies en
gemeenten voor ogen heb. Het Rijk ziet toe op de veiligheid van de treinen en het
spoor, gemeenten zijn verantwoordelijk voor de externe veiligheid binnen hun
gemeentegrenzen. Met Robuust Basisnet wil ik deze verdeling behouden en wil ik
gemeenten een beter inzicht geven om de externe veiligheid zo goed mogelijk te
kunnen waarborgen.
In deze brief heb ik verschillende gremia benoemd waarin ik met gemeenten en
provincies samenwerk om Robuust Basisnet vorm te geven en een Toekomstbeeld
Spoorgoederenvervoer op te stellen. Ik hoop dat u zich vertegenwoordigd voelt en
dat wij gezamenlijk kunnen toewerken naar werkbare en realistische kaders voor
het spoorgoederenvervoer in Nederland.
Hoogachtend,
DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT,

drs. V.L.W.A. Heijnen

Deze brief is tegelijkertijd verzonden aan de burgemeester van Eindhoven, de
heer ir. J.R.V.A. Dijsselbloem, de burgemeester van Breda, de heer dr. P.F.G.
Depla, de burgemeester van Tilburg, de heer drs. Th. Weterings en de
burgemeester van Dordrecht, de heer mr. A.W. Kolff, de burgemeester van
Helmond, mevrouw P.J.M.G. Blanksma-van den Heuvel, de burgemeester van ’sHertogenbosch, de heer drs. J.M.L.N. Mikkers en mevrouw mr. I.R. Adema,
commissaris van de Koning in Noord-Brabant.
Een afschrift van deze brief is ter informatie gezonden aan de Voorzitter van de
Tweede Kamer.

Pagina 6 van 6