Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 650

Subsidiebeleid Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW)

Nr. 34

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 oktober 2013
Op woensdag 2 oktober jl. heb ik u mijn reactie gegeven op het Verslag
van een schriftelijk overleg over de conceptsubsidieregeling praktijkleren
(Kamerstuk 33 650, nr. 28).
Uw Kamer heeft een aantal aanvullende vragen gesteld en naar
aanleiding van mijn reactie van 2 oktober een verduidelijking gevraagd op
een aantal van mijn antwoorden op vragen van de leden van de
D66-fractie.
Inmiddels heb ik veelvuldig met uw Kamer over dit onderwerp gesproken
en daar is het onderwerp ook belangrijk genoeg voor.
Laat ik vooropstellen, dat ik alle middelen die ik heb wil inzetten om jonge
vakmensen zo goed mogelijk voor te bereiden op hun toekomst én die
van de samenleving. Het is heel belangrijk om zeker in tijden van crisis de
instroom van jonge, goed opgeleide vakmensen te bevorderen.
Enerzijds moet worden gewerkt aan een hoogwaardige kwaliteit van
opleidingen op school en anderzijds moet fors worden ingezet op het
praktijkdeel van een opleiding binnen een bedrijf.
Om leren op de werkplek mogelijk te maken en in de toekomst te
behouden, moeten werkgevers kosten maken bijvoorbeeld in de vorm van
begeleiding, zodat deelnemers in staat worden gesteld hun mbo-diploma
te behalen.
Ik vind het van belang werkgevers te stimuleren leerwerkplekken aan te
(blijven) bieden en hen hiervoor te compenseren, zoals onderwijsinstellingen die bekostigd worden voor het onderwijsdeel van een
opleiding.
Eind vorig jaar lag er bij het opstellen van het regeerakkoord er een
aanzienlijke budgettaire opgave. Om tot een evenwichtig pakket van
maatregelen te komen, is de afdrachtvermindering onderwijs (AV
onderwijs) voor het bedrijfsleven kritisch tegen het licht gehouden en is

kst-33650-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 650, nr. 34

1

een beperking van het budget voor de stimulering van leerwerkplaatsen
afgesproken.
Ondanks de aanzienlijke bezuinigingsopgave waarvoor dit kabinet zich
geplaatst ziet, is er nog steeds een bedrag van ruim € 200 miljoen
structureel beschikbaar voor het stimuleren van leerwerkplaatsen en dat
gerichter ingezet kan worden dan de huidige fiscale maatregel.
De lastige economische werkelijkheid plaatst uw Kamer en mij voor een
aantal keuzes.
Bij het maken van keuzes in het kader van de bezuinigingen heb ik het
belang van deelnemers, studenten, bedrijfsleven en de samenleving
steeds vooropgesteld.
Uw vragen over mijn keuzes wil ik vanzelfsprekend graag beantwoorden.
Ik begin met de aanvullende vragen op het verslag van de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de regeling alleen gericht is
op volledige opleidingen en niet ook op modulair onderwijs en
praktijkleerplekken.
Een mbo-opleiding is gericht op een volledige kwalificatie en niet op
deelcertificaten. In de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) is
expliciet opgenomen, dat vanaf schooljaar 2012–2013 alle opleidingen
diplomagericht moeten zijn. De werkgever ontvangt subsidie voor zijn
inspanningen bij het praktijkdeel van de opleiding, niet voor het behalen
van een diploma of deelcertificaat.
Verder bleek uit controles bij de huidige afdrachtvermindering onderwijs
(AV Onderwijs) dat juist bij de deelcertificaten sprake was van veel
oneigenlijk gebruik. Opleidingen werden in delen opgeknipt om daarmee
meer aftrek te genieten.
Het doel van de beoogde subsidieregeling praktijkleren is juist om tot
meer leerwerkplekken te stimuleren, zodat deelnemers een volledige
kwalificatie kunnen behalen en daarmee kunnen instromen op de
arbeidsmarkt. Werkgevers ontvangen voor hun inspanningen en de
kosten die ze voor volledige opleidingen maken een tegemoetkoming.
De leden van de VVD-fractie verwijzen daarvoor ook naar de aanpak van
de jeugdwerkloosheid en geven aan, dat juist deze groep snel aan het
werk geholpen moet worden.
Ik ben dat volledig eens met de leden van de VVD-fractie. De subsidieregeling praktijkleren is daarvoor bij uitstek een goed middel, aangezien de
kans op werkloosheid en non-participatie op de arbeidsmarkt relatief
groot is voor de lagere niveaus van het mbo.
Juist voor deze groep (en meer specifiek voor mbo-bbl) geldt, dat de
combinatie van leren en werken een bijdrage kan leveren aan arbeidsplaatsen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Ik heb daarom besloten
het merendeel van het beschikbare budget in te zetten juist voor die
kwetsbare groep jongeren.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts naar de mogelijkheden van
EVC trajecten in de regeling.
Voor opleidingen voor (werkende) volwassenen, in het kader van Leven
Lang Leren (LLL), is validering binnen het formele onderwijs (middelbaar
beroepsonderwijs en hoger onderwijs) volgens Crebo- en Crohostandaarden van groot belang. Het is voor opleiders heel goed mogelijk
instrumenten in te zetten om de eerder opgedane kennis en kunde te
valideren, deze om te zetten in vrijstellingen en vervolgens op maat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 650, nr. 34

2

gesneden opleidingen aan te bieden. Het uiteindelijke doel is natuurlijk
het behalen van een diploma.
Bij de inrichting van de nieuwe subsidieregeling heb ik de focus gelegd op
kwetsbare groepen jongeren die een volledige opleiding volgen. EVCtrajecten kennen een ander doel en passen niet binnen die focus.
Tot slot de aanvullende vraag van de leden van de VVD-fractie in hoeverre
rekening wordt gehouden met tekortsectoren; de leden stellen dat
subsidie voor opleidingen/begeleiding met weinig baanperspectief weinig
zinvol is. En de leden van de VVD willen graag weten in hoeverre de
arbeidsmarktmonitor van UWV daarin wordt betrokken.
Laat ik vooropstellen, dat mijn ambitie is ervoor te zorgen dat scholen en
instellingen vakmensen afleveren die voldoen aan de eisen die de
arbeidsmarkt stelt. Vanuit «Focus op Vakmanschap» wordt breed ingezet
op een betere match tussen het aanbod van afgestudeerde vakmensen en
de vraag van het regionale bedrijfsleven.
Het is bekend dat in elke regio verschillen zijn in de verhouding vraag en
aanbod, het karakter van het bedrijfsleven en de sociaal- economische
uitdagingen. De oplopende werkloosheid in sommige branches als gevolg
van de crisis, zet de vraag naar breed opgeleide vakmensen op scherp.
Ik deel de opvatting van de leden van de VVD-fractie, dat subsidie
verstrekken voor praktijkbegeleiding voor opleidingen met weinig
baanperspectief weinig zinvol is en dat de subsidie terecht moet komen,
daar waar deze effectief en doelmatig is.
Vanuit dit uitgangspunt heb ik ervoor gekozen om naast de deelnemers uit
het mbo de studenten die een hbo-opleiding volgen in de sector techniek
in de subsidieregeling op te nemen, aangezien deze sector al tekorten kent
en ook in de toekomst met tekorten te maken zal krijgen.
In het Techniekpact dat in mei 2013 is afgesloten, spelen afspraken
vastgelegd over voldoende leerwerkplekken en stageplaatsen een
belangrijke rol. De invoering van deze subsidieregeling praktijkleren
ondersteunt de plannen van het kabinet, zodat jongeren op zoek naar
werk hun weg zullen vinden naar een stage, een leerwerkplek en
uiteindelijk een baan.
Om inzicht te verkrijgen in ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, worden
diverse bronnen gebruikt, waaronder bijvoorbeeld de arbeidsmarktmonitor van UWV.
De leden van de D66-fractie hebben mij verzocht een aantal antwoorden
op hun vragen uit het verslag van het schriftelijk overleg opnieuw te
bezien.
Een vraag betrof de positie van de uitzendbranche en of uitzendbureaus
subsidie kunnen aanvragen op basis van de nieuwe subsidieregeling.
Ik begrijp dat een uitzendonderneming een belangrijke rol kan vervullen in
het praktijkleren, niet alleen voor de werknemer zelf, maar ook voor
erkende leerbedrijven die vaak heel bewust kiezen voor een mbo-bbl
leerling via het uitzendbureau.
Daarom is in de regeling, na overleg met de ABU, opgenomen, dat de
subsidie ook kan worden ingezet door de subsidieontvanger voor de
kosten die hij maakt voor de inschakeling van intermediaire partijen om te
kunnen beschikken over een deelnemer of student.
Echter, zoals al eerder aangegeven, staat de begeleiding in de praktijk bij
een opleiding centraal in de nieuwe subsidieregeling. Voor de kosten die
een werkgever in dat verband maakt, ontvangt hij een vergoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 650, nr. 34

3

Uitzendorganisaties zijn in de regel geen erkende leerbedrijven omdat zij
niet de begeleiding op de werkvloer verzorgen.
Na overleg met de branche is de subsidieregeling aangepast zodat het
mogelijk is dat een erkend leerbedrijf dat gebruik maakt van een uitzendkracht, het uitzendbureau machtigt om namens het erkende leerbedrijf
een aanvraag in te dienen. Het MKB heeft aangegeven dit belangrijk te
vinden aangezien zij vaak bewust kiezen voor een mbo-bbl leerling via het
uitzendbureau.
De subsidie wordt toegekend aan het erkende leerbedrijf. Leerbedrijf en
uitzendbureau kunnen vervolgens afspraken maken over de verdeling van
het subsidiebedrag. Bij die verdeling kunnen de diensten die het uitzendbureau voor het erkende leerbedrijf verricht, worden meegewogen.
Een andere vraag van de leden van de D66-fractie ging over de zzp-er.
De subsidieregeling is bestemd voor erkende leerbedrijven, die een
bbl-leerling begeleiden.
Een zzp-er komt als erkend leerbedrijf in aanmerking voor subsidie.
De WEB maakt het mogelijk dat zzp-ers als leerbedrijf worden erkend.
Indien een zzp-er voldoet aan de gestelde eisen kan deze als leerbedrijf
worden erkend en kan hij een beroep doen op de subsidieregeling.
De leden van de D66-fractie vroegen ook nog naar mijn antwoord op de
administratieve lasten.
De gevolgen voor de administratieve lasten zijn in kaart gebracht met
behulp van het standaardkostenmodel (SKM) voor de administratieve
lasten.
De administratieve lasten die deze regeling met zich meebrengt, zijn zo
beperkt mogelijk gehouden. In de regeling wordt namelijk uitgegaan van
documenten die al op grond van andere verplichtingen moeten worden
geleverd. Zo is de praktijkovereenkomst wettelijk verplicht voor de
verzorging van het onderricht in de praktijk door een werkgever. Uit de
overeenkomst volgt dat de deelnemer of student bepaalde vaardigheden
leert. Een werkgever verzorgt dit en de onderwijsinstelling moet hierop
toezien. De administratie rondom de praktijkbegeleiding van de
deelnemer is geen nieuwe verplichting. Immers voor de beoordeling door
een onderwijsinstelling of de deelnemer of student zijn praktijkdeel heeft
behaald, gaat deze te rade bij de werkgever. De administratieve lasten
zitten in het indienen van de aanvraag zelf. Voor de aanvraag moet een
aantal vragen op het aanvraagformulier worden beantwoord. Voor de
indiening van de aanvraag komt een digitaal portaal beschikbaar, waarop
een werkgever door het proces van indienen wordt geleid.
Door afschaffing van de fiscale maatregel vervalt de verplichting voor
bedrijven om per aangifte loonheffingen bij te houden hoeveel afdrachtvermindering onderwijs is toegepast.
Tot slot mijn reactie op de aanvaarde motie van de leden van de
D66-fractie die gaat over de groep leerlingen in het vmbo die een
leerwerktraject volgen.
Van deze gelegenheid wil ik graag gebruik maken uw Kamer mee te
nemen in mijn overwegingen ten aanzien van deze groep. Over de
behoefte aan leerwerktrajecten voor vmbo-ers hebben uw Kamer en ik
geen verschil van mening. Net als u zie ik de noodzaak van goede
praktijkbegeleiding voor deze groep vmbo-leerlingen.
Binnenkort worden de uitkomsten van een onderzoek van ResearchNed
en KPC gepubliceerd naar maatwerktrajecten in de basisberoepsgerichte
leerweg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 650, nr. 34

4

Uit de eerste bevindingen blijkt, dat leerwerktrajecten nog steeds in een
behoefte voorzien. In stedelijke gebieden met meer leerlingen zijn de
groepen doorgaans wat groter dan op een streekschool, waar vaker
sprake is van 1 of 2 leerlingen per school.
Het aantal vmbo-leerlingen dat een leerwerktraject volgt is echter zeer
beperkt en loopt de afgelopen jaren sterk terug. Deze afname heeft niets
te maken met een eventueel tekort aan middelen, maar is een trend in de
gehele vmbo basisberoepsgerichte leerweg.
In het schooljaar 2012–2013 stonden 1.842 vmbo-ers ingeschreven op een
leerwerktraject. De kosten die het begeleiden van deze leerling met zich
meebrengt, zijn over het algemeen te overzien en het bedrijf wordt
doorgaans gedreven door een persoonlijke band die bestaat met de
school, de leerling en mogelijk ook de ouders van de leerling.
De organisatie van een leerwerktraject voor een enkele leerling (1 à 2) kan
zodoende zonder veel extra kosten geregeld worden. Bij kleinschalige,
individuele leerwerktrajecten is sprake van een docent die leerwerktrajecten als verantwoordelijkheid op zich neemt bovenop zijn bestaande
taakuren.
De basis valt dan binnen zijn normjaartaak, al dan niet aangevuld met
extra taakuren.
Bij de organisatie van leerwerktrajecten betrek ik de middelen die
kenniscentra jaarlijks ontvangen voor hun rol bij de totstandkoming van
leerwerktrajecten. Deze middelen ontvangen kenniscentra als ze geschikte
leerwerktrajecten voor vmbo-leerlingen geregeld hebben.
De kenniscentra beoordelen of een bedrijf aan de eisen voldoet om een
leerling op te leiden en te begeleiden in de praktijk, als verplicht onderdeel
van de vmbo-opleiding. Jaarlijks gaat het om 830.000 euro.
Ik heb tot op heden geen signalen ontvangen waaruit blijkt dat
vmbo-leerlingen niet geplaatst kunnen worden op een passende
praktijkplek binnen een leerbedrijf. Ik heb de Stichting Beroepsonderwijs
Bedrijfsleven (SBB) gevraagd in de eerstvolgende barometer van
december 2013, naast een beschouwing over de kans op stage in de
toekomst, ook terug te blikken. Het gaat dan bijvoorbeeld om de vraag
hoeveel meldingen bij het Meldpunt Stagetekort van de SBB zijn
binnengekomen en in hoeverre uiteindelijk met behulp van de inspanningen van het stage-en leerbanenoffensief toch een stage is gevonden. Ik
heb de SBB gevraagd te onderzoeken in hoeverre gegevens over de
leerwerktrajecten bij de barometer en bij het Meldpunt Stagetekort
betrokken kunnen worden, om in beeld te krijgen of vmbo-leerlingen een
passende leerwerkplek kunnen vinden.
Mocht uit de barometer of uit andere signalen blijken dat er toch
specifieke maatregelen nodig zijn om ons gezamenlijk doel van voldoende
goede leerwerktrajecten voor vmbo-ers mogelijk te maken, zal ik die met
de sector onderzoeken.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 650, nr. 34

5