Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

27 017

Homo-emancipatiebeleid

Nr. 44

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 september 2008
Op 30 juni 2008 verscheen de visienota (homo) seksualiteit van de Stuurgroep (homo)seksualiteit van de Vereniging voor Gereformeerd Schoolonderwijs (VGS), de organisatie voor besturen van reformatorische
scholen. Deze nota dient als leidraad voor het beleid van reformatorische
scholen ten aanzien van homoseksualiteit. De Stuurgroep heeft de visienota op dezelfde dag aan mij aangeboden tijdens mijn bezoek aan het
Wartburgcollege in Rotterdam. Bij dit bezoek sprak ik met de Stuurgroep
en daarnaast met leerlingen en docenten van het Wartburgcollege en gaf
ik mijn reactie op het visiedocument. Dit deed ik ook in een interview met
het Reformatorisch Dagblad. Ik heb waardering voor de inzet van de VGS
om hun visie en beleid ten aanzien van homoseksualiteit op deze wijze
bespreekbaar te maken. Wel heb ik een paar kanttekeningen bij het visiedocument.
De vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft
mij op 7 juli 2008 verzocht om uiterlijk 1 september een (officiële) reactie
te geven op het visiedocument van de VGS. Hierbij geef ik u deze meer
uitgebreide en onderbouwde reactie. Daarbij geef ik ook aan welke acties
worden ondernomen om de beleidspraktijk van scholen ten aanzien van
sociale acceptatie van homoseksualiteit kritisch te volgen.
Zichtbaarheid en bespreekbaarheid van homoseksualiteit in
orthodox-christelijke kring
«Orthodoxe stromingen binnen vrijwel alle geloofsgemeenschappen
wijzen in hun geloofsopvatting homoseksualiteit of homoseksuele relatievorming af. Daar hebben zij in een democratische samenleving met beginselen als de vrijheid van meningsuiting ook de ruimte voor. Tegelijk mag
van hen gevraagd worden onder ogen te zien dat homoseksuelen in hun
kringen zich afgewezen kunnen voelen en geïsoleerd kunnen raken»
(Kabinetsnota «Gewoon homo zijn», Kamerstuk 27 017, nr. 33, p. 11).

KST121757
0708tkkst27017-44
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 017, nr. 44

1

Het is positief dat de VGS – als eerste – gehoor geeft aan mijn oproep aan
schoolbesturen om hun verantwoordelijkheid te nemen om de acceptatie
van homoseksualiteit bespreekbaar te maken op een manier die aansluit
bij hun identiteit (Kabinetsnota p. 27). Ik waardeer dit bijzonder. Het vergt
immers moed om dit onderwerp bespreekbaar te maken. Er is kritiek uit
eigen kring te verwachten van mensen die vinden dat de visie te homovriendelijk is, terwijl anderen juist zullen vinden dat homoseksuelen
volgens de lijn van de visienota nog steeds gediscrimineerd worden. Het
is goed dat het reformatorisch onderwijs zich bezint op zijn houding ten
opzichte van homoseksualiteit en daarbij inzet op een veilig schoolklimaat
en het psychisch welbevinden van homoseksuele leerlingen en docenten.
Men erkent het bestaan van homoseksualiteit in eigen kring en in de
omgang met homoseksuele leerlingen en docenten wordt (christelijke)
naastenliefde als uitgangspunt genomen voor beleid en handelen: steun,
begrip, respect en begeleiding. Dit is zeer positief; een voorbeeld voor alle
scholen.
De VGS houdt wel duidelijk vast aan haar visie waarin homoseksualiteit
wordt beschouwd als een zonde («seksuele gebrokenheid») en waarbij de
homoseksuele praxis wordt afgewezen. Reformatorische scholen hechten
sterk aan hun identiteit. Ze hebben daar ook de vrijheid toe. Het vernieuwende van de visienota van de VGS is dat ze hun afwijzing van de homoseksuele praxis niet (meer) vertalen in het afwijzen van homoseksuele
leerlingen en docenten zélf. Niet de mens wordt afgewezen, maar het
gedrag. In de reformatorische visie is alleen seksualiteit in een huwelijk
van man en vrouw toegestaan, dus worden alle vormen van homoseksuele relaties afgewezen. De acceptatie van homoseksualiteit beperkt zich
daarmee tot degenen die wel een homoseksuele gerichtheid hebben,
maar geen homoseksuele relaties aangaan. Mijn kanttekeningen bij het
visiedocument van de VGS hebben met name betrekking op de houding
van de reformatorische scholen tegenover degenen die wel een homoseksuele relatie (willen) aangaan. Ik maak me daarover zorgen en constateer
een knelpunt.
Zorgpunt

1

In kerndoel 43 staat bijvoorbeeld dat «de
leerling leert over overeenkomsten,
verschillen en veranderingen in cultuur en
levensbeschouwing in Nederland, eigen en
andermans leefwijze daarmee in verband
brengen en de betekenis voor de samenleving
te zien van en respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen». Ook kerndoel 34 over
het menselijk lichaam en kerndoel 44 over
burgerschap omvat aandacht voor seksuele
diversiteit. Het is aan scholen zelf om te
beslissen hoe zij deze wettelijke eisen vertalen
in concrete onderwijsprogramma’s.

Bijzondere scholen mogen hun eigen visie op homoseksualiteit uitdragen,
uiteraard binnen de wettelijke kaders (Grondwet, Wetboek van Strafrecht,
Algemene Wet Gelijke Behandeling, Wettelijke Kerndoelen van het onderwijs). Scholen mogen homoseksuele docenten en leerlingen echter niet
weren op het enkele feit van homoseksueel zijn. In de parlementaire
geschiedenis van de AWGB is het voorbeeld van een homoseksuele leraar
op een christelijke school uitvoerig aan de orde geweest. Hierover is van
de zijde van het kabinet gezegd: «Concreet gaat het om de vraag of een
homoseksuele leraar, die niet mag worden afgewezen louter vanwege zijn
homoseksualiteit wel zou mogen worden afgewezen omdat hij een relatie
heeft of met die relatie samenleeft. Ik wil hier geen misverstand over laten
bestaan: dat mag dus niet. Het enkele feit van de seksuele gerichtheid ziet
op de gerichtheid van een persoon in seksuele gevoelens, liefdesgevoelens, liefdesuitingen enrelaties. De homoseksuele leraar mag
derhalve niet vanwege het hebben van een homoseksuele relatie worden
afgewezen, ook niet als zou blijken dat hij met deze relatie samenleeft.
Hetzelfde geldt overigens voor de heteroseksuele leraar» (Handelingen II,
1993, 47–3508, 47–3510). Scholen mogen geen verklaring voorleggen ter
ondertekening dat men geen homoseksuele relatie heeft of zal aangaan en
dienen binnen hun onderwijs aandacht te besteden aan seksuele diversiteit en verschillende geloofsovertuigingen.1 De visienota van de VGS is op
deze punten niet altijd even helder.
Mijn zorgpunt betreft de invulling van de kerndoelen van het onderwijs.
Maken de leerlingen in het reformatorisch onderwijs ook kennis met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 017, nr. 44

2

andere visies op homoseksualiteit? Zeker voor leerlingen met vragen over
hun seksuele identiteit is het belangrijk om te weten dat er meerdere
(christelijke) visies zijn en dat er gelovige homoseksuelen bestaan die op
verschillende manieren invulling geven aan hun leven, relaties en seksualiteit. Ook in de zorg voor en hulpverlening aan leerlingen en docenten is
zo’n ruimere blik op zijn plaats. In de kabinetsnota (hoofdstuk 1.2) heb ik
aangegeven dat dit voorkómt dat homoseksuelen zich afgewezen voelen
en geïsoleerd raken. Dat hoeft niet ten koste te gaan van de eigen levensbeschouwelijke visie van de school: men kan de eigen visie geven, maar
geeft ook vanzelfsprekend informatie over andere visies en gaat daarover
in gesprek. Dit uitgangspunt geldt uiteraard voor alle scholen.
Knelpunt
Mijn knelpunt betreft het personeels- en leerlingenbeleid van de reformatorische scholen. In de visienota van de VGS wordt aangegeven hoe men
wil omgaan met homoseksuele docenten en leerlingen. Personeelsleden
tekenen bij hun benoeming een verklaring dat ze «naar Schrift en belijdenis zullen handelen, zich daaraan zullen toetsen en die aan hun leerlingen zullen voorhouden en voorleven» (p.6). Het betreft hier een verklaring met de reformatorische grondslagen, waarin seksualiteit alleen is
toegestaan binnen een huwelijk tussen een man en een vrouw. Een leraar
met homoseksuele gerichtheid heeft recht op steun, maar komt als hij of
zij een homoseksuele relatie aangaat in de ogen van de VGS zijn/haar
belofte niet na. De school zal pastorale hulp en zorg inzetten, maar «als hij
[de docent(e)] bij zijn keus blijft, is een handhaving van de benoeming in
strijd met de grondslag van de school. Vanuit principe van goed
werkgeverschap zoeken we naar een passende oplossing binnen de
wettelijke kaders» (p. 6). Eenzelfde houding wordt aangenomen tegenover
homoseksuele leerlingen, met dit verschil dat de leefwijze van minderjarige leerlingen buiten de school de verantwoordelijkheid is van de ouders.
«Wanneer een leerling binnen de school blijk geeft van een homoseksuele
relatie met een andere leerling, zal in overleg met de ouders begeleiding
worden ingezet (...). Wanneer de leerling tot uiting brengt dat hij zich
bewust niet wil conformeren aan de grondslag en daarmee de leef- en
gedragsregels van de school, kunnen maatregelen aan de orde zijn» (p. 5).

1

Ten onrechte lijkt soms te worden gedacht
dat bijzondere scholen iemand mogen
afwijzen op grond van homoseksualiteit, zo
lang maar een duidelijke, zichtbare afweging
heeft plaatsgevonden in het kader van de
godsdienstige richting van de school. Dit is
echter onjuist. Ook dan nog is de school
gebonden aan het verbod om onderscheid te
maken op grond van het enkele feit dat
iemand homoseksueel is, inclusief het
aangaan van een homoseksuele relatie.

Hierbij heb ik twee opmerkingen. Ten eerste is het de vraag of het
aangaan van een homoseksuele relatie a priori betekent dat de betreffende docent of leerling de reformatorische grondslagen afwijst. De
verklaring die reformatorische leraren tekenen bij hun benoeming krijgt
dan teveel het karakter van een serie leef- en gedragsregels, terwijl het
gaat om het onderschrijven van religieuze uitgangspunten, die veel meer
omvatten dan de houding ten opzichte van (homo)seksualiteit. Ten tweede
lijkt de VGS de wettelijke kaders tamelijk ruim te zien, terwijl uit de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb artikel 5, tweede lid en artikel 7,
tweede lid) volgt dat homoseksuele docenten en leerlingen niet mogen
worden geweerd vanwege het enkele feit van homoseksueel zijn. Uit de
wetsgeschiedenis van deze bepalingen blijkt duidelijk dat onder «het
enkele feit van homoseksueel zijn» tevens het hebben van een homoseksuele relatie valt en ook het op andere wijze uiting geven aan homoseksualiteit. Uitspraken van de Commissie Gelijke Behandeling hebben dit
nader onderbouwd (bijvoorbeeld oordeel 2007–100).1 De reformatorische
scholen zouden met deze regels in botsing kunnen komen als ze het in
hun visienota geformuleerde beleid naar de letter in praktijk brengen en
bijvoorbeeld een docent ontslaan die trouwt of samenwoont met iemand
van hetzelfde geslacht. Ik raad de VGS dan ook aan zich nader (ook juridisch) te bezinnen op dit personeels- en leerlingenbeleid en daarover in
overleg te treden met de Commissie Gelijke Behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 017, nr. 44

3

Conclusies en acties
De visienota van de VGS is mijns inziens een belangrijke stap op weg naar
een grotere zichtbaarheid en bespreekbaarheid van homoseksualiteit in
orthodox-christelijke kringen (kerken, scholen, leraren, leerlingen, ouders).
De inzet op (christelijke) naastenliefde biedt ruimte om de eigen, orthodoxe visie te combineren met een zorgvuldige omgang met homoseksuele leerlingen en leraren. Die lijkt zich nu echter nog teveel te beperken
tot degenen die afzien van het aangaan van homoseksuele relaties. Ook in
de omgang met degenen uit eigen orthodox-christelijke kring die wel
homoseksuele relaties (willen) aangaan, verwacht ik steun, begrip en
respect. Ik vind overigens dat dit voor alle (orthodoxe) levensbeschouwingen opgaat. Zoals eerder gezegd: dat hoeft niet ten koste te gaan van
de eigen visie.
Daarnaast geeft de VGS aan binnen de kaders van de wet te willen
opereren, maar ze lijken deze (te) ruim op te vatten. Dat kan ze in botsing
brengen met de Algemene wet gelijke behandeling.
Ik ben benieuwd naar de ontwikkelingen op scholen in de wijze waarop zij
met homoseksualiteit omgaan en zal de praktijkzowel van bijzondere als
openbare scholen- kritisch volgen. Tijdens de Kamerbehandeling van de
kabinetsnota «Gewoon homo zijn» op 28 februari jl. heb ik al aangegeven
dat de Onderwijsinspectie hierin een belangrijke taak heeft. Deze inspectie
toetst de leerdoelen en de criteria voor de veilige school aan de praktijk en
rapporteert de resultaten daarvan aan mij. Om scholen meer duidelijkheid
te bieden over de wettelijke kaders stuur ik hen dit najaar een handreiking
die is bedoeld als helpende hand voor scholen bij het opstellen van hun
eigen schoolregels. Hierin is ook aandacht voor de positie van homoseksuelen. Daarnaast zal de sociale acceptatie van homoseksualiteit op
scholen worden bevorderd via meerjarige projecten die vanuit het homoemancipatiebeleid worden ondersteund, zoals de onderwijsalliantie (met
als trekker de Algemene Onderwijs Bond en CNV Onderwijs), het project
de Roze Olifant, Gay & Straight Allianties op scholen, een op jongeren
gerichte campagne van de Nationale Jeugdraad samen met homojongerenorganisaties en activiteiten van (orthodox) christelijke homoorganisaties, zoals Refo Anders en ContrariO.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 017, nr. 44

4