TRIARII

Strategie, Innovatie, Implementatie

RANDVOORWAARDEN NIVEAU A1
INBURGERINGSEXAMEN BUITENLAND

Deel I
Hoofdrapport

TRIARII BV

–

MAURITSKADE 33

–

2514 HD DEN HAAG

–

TELEFOON 070 3283574

–

FAX 070 3284301

–

INFO@TRIARII.NL

INHOUDSOPGAVE
Managementsamenvatting................................................................................. 3
1

Inleiding ................................................................................................... 5
1.1

Aanleiding ........................................................................................... 5

1.2

Vraagstelling ....................................................................................... 6

1.3

Onderzoeksopzet ................................................................................. 7

1.3.1

Stap 1: Analyse huidige situatie ....................................................... 8

1.3.2

Stap 2: Ontwikkelen randvoorwaarden per scenario ........................... 9

1.3.3

Stap 3: Toetsingskader en beoordeling scenario’s ............................ 10

1.3.4

Stap 4: Advies en verfijning .......................................................... 11

1.4
2

Leeswijzer ......................................................................................... 11

Huidige situatie ........................................................................................ 12
2.1

Inleiding ........................................................................................... 12

2.2

Voorlichting en voorbereiding .............................................................. 12

2.3

Inburgeringsexamen buitenland ........................................................... 13

2.4

Wib-gericht aanbod ............................................................................ 14

2.4.1

3

2.5

Uitsluiting grote groepen ..................................................................... 17

2.6

Ontwikkelingen in Duitsland en Frankrijk............................................... 18

2.6.1

Het Duitse systeem ...................................................................... 18

2.6.2

Het Franse systeem ..................................................................... 19

2.6.3

Conclusies internationale vergelijking ............................................. 19

Toekomstige situatie ................................................................................ 20
3.1

Inleiding ........................................................................................... 20

3.2

Randvoorwaarden voor ondersteuning bij scenario’s ............................... 21

3.3

Randvoorwaarden voor examen-infrastructuur ...................................... 23

3.4

Toetsingskader en beoordeling scenario’s .............................................. 24

3.4.1

Scenario’s 2A en 2B (A1 mondeling) ............................................... 24

3.4.2

Scenario 3A en 3B (A1 schriftelijk) ................................................. 26

3.5

4

Bevindingen ................................................................................ 16

Kosten scenario’s ............................................................................... 28

3.5.1

Investeringen .............................................................................. 28

3.5.2

Exploitatiekosten ......................................................................... 30

Conclusies en aanbevelingen ..................................................................... 33
4.1

Conclusies ......................................................................................... 33

4.2

Aanbevelingen ................................................................................... 34

2

MANAGEMENTSAMENVATTING
Vanaf 15 maart 2006 is de Wet Inburgering Buitenland (Wib) van kracht. Bepaalde
groepen gezinsvormers en gezinsherenigers en geestelijk bedienaren dienen
sindsdien het inburgeringsexamen buitenland af te leggen. Dit examen bestaat uit
een taaldeel en een deel Kennis van de Nederlandse samenleving. Het halen van het
inburgeringsexamen buitenland is een vereiste voor het verkrijgen van een
Machtiging tot voorlopig verblijf (MVV).

In een brief van 28 november 2007 aan de Tweede Kamer heeft de Minister voor
Wonen, Wijken en Integratie (WWI) aangegeven een nader onderzoek in te stellen
naar de precieze zak-/slaaggrens voor het niveau A1min.

Tevens heeft de minister voor WWI aangegeven, mede gezien het destijds breed
gedeelde inzicht dat het A1min moeilijk meetbaar is, te willen onderzoeken of en zo
ja, onder welke voorwaarden het mogelijk en wenselijk is om het niveau A1 te kiezen
als niveau voor het basisexamen inburgering in het buitenland.

Het huidige A1min niveau is in 2004 tot stand gekomen op basis van een advies van
de commissie Franssen1. Deze commissie vond een eis van een A1min niveau voor
mondelinge vaardigheden redelijk in het licht van het feit dat de Nederlandse
overheid destijds geen voornemens had om toegespitst voorbereidingsmateriaal te
ontwikkelen, hetgeen volgens de commissie nodig zou zijn voor het hogere A1
niveau. Deze randvoorwaarden zouden moeten worden ingevuld om te voorkomen
dat de juridische houdbaarheid van de wet zou worden aangetast en grote groepen
gezinsvormers en gezinsherenigers a priori zouden worden uitgesloten van de komst
naar Nederland.

De kern van dit onderzoek is dan ook gericht op deze randvoorwaarden. Welke
randvoorwaarden in de zin van les en cursusmateriaal en eventueel aanvullende
ondersteuning dienen noodzakelijkerwijs te worden ingevuld door de overheid om te

1

Inburgering getoetst. Advies over het niveau van het inburgeringsexamen buitenland. Adviescommissie

Normering Inburgeringseisen, februari 2004

3

voorkomen dat grote groepen gezinvormers en gezinsherenigers worden uitgesloten
van komst naar Nederland bij verhoging van de zak/slaaggrens naar A1. Daarbij is
zowel gekeken naar een verhoging van alleen mondelinge vaardigheden, als naar de
invoering van een toets voor schriftelijke vaardigheden op niveau A1. Deze
randvoorwaarden zijn geïnspireerd op een buitenland vergelijking (Duitsland en
Frankrijk), samen met een wetenschappelijke klankbordgroep gedefinieerd en
samengebracht in tien scenario’s. Hiervan zijn er 4 meer in detail uitgewerkt. Deze 4
scenario’s en randvoorwaarden zijn op basis van een toetsingskader getoetst op
realiseerbaarheid, verdere marktontwikkeling in het buitenland, de bijdrage die een
verhoging naar A1 niveau aan inburgering en integratie zou leveren en de kosten die
een verhoging naar A1 in de verschillende scenario’s tot gevolg zou hebben. Daarbij
is ook voortdurend het juridische element waaronder a priori uitsluiting in
ogenschouw gehouden.

Voor de bijdrage van taalbeheersing aan inburgering en integratie is een workshop
met experts uit het veld georganiseerd. De conclusie van die workshop en tevens
van de klankbordgroep was dat verhoging naar A1 niveau waarschijnlijk een grotere
bijdrage aan inburgering levert. Onduidelijk is of er een bijdrage geleverd wordt aan
integratie. Zekerheid hieromtrent kan in geen geval geleverd worden, ook vanwege
het ontbreken van wetenschappelijke onderzoeken op dit gebied.

Het onderzoek heeft tot de conclusie geleid dat verhoging naar het A1 niveau voor
mondelinge vaardigheden mogelijk is zonder grote groepen gezinsvormers en
gezinsherenigers van komst naar Nederland uit te sluiten. Bij de cesuur die sinds 15
maart 2008 geldig is, slaagt namelijk bijna 80 procent van de mensen reeds op
niveau A1 mondelinge vaardigheden. Dit scenario vergt ook slechts beperkte
invulling van voorbereidingsmaterialen, het vergt geen additionele inspanningen van
het postennetwerk in het buitenland en tevens zijn de kosten (investeringskosten en
exploitatiekosten) relatief gering.

4

1
1.1

INLEIDING
Aanleiding

In de brief van 28 november 2007 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 20072008, 29 700, nr. 49) heeft de minister voor Wonen, Wijken en Integratie (WWI)
aangegeven de zak-/slaaggrens op basis van het onderzoek van het Research Center
voor Examinering en Certificering (RCEC)2 tussentijds te verhogen met ingang van
15 maart 2008 en ondertussen een nader onderzoek in te stellen naar de precieze
zak-/slaaggrens voor het niveau A1min. Dit nadere onderzoek naar de precieze zak/slaaggrens wordt momenteel uitgevoerd door het RCEC in samenwerking met Cinop
en TNO.

Verder heeft de minister in genoemde brief aangegeven dat: “gezien het breed
gedeelde inzicht dat het A1min niveau moeilijk meetbaar is, te onderzoeken of en zo
ja, onder welke voorwaarden het mogelijk en wenselijk is om het A1 niveau te kiezen
als niveau voor het examen van de Wet inburgering in het buitenland. De
adviescommissie normering inburgeringseisen onder leiding van Franssen, heeft in
haar advies <Inburgering getoetst. Advies over het niveau van het
inburgeringsexamen in het buitenland> (februari 2004) de mogelijkheden van het
niveau A1 beschreven met de implicatie dat er toegespitst voorbereidingsmateriaal
voor de kandidaten dient te worden aangeboden. In het nadere onderzoek zal
daarom worden bezien welke voorbereidingsmogelijkheden noodzakelijk zijn indien
niveau A1 als eis wordt gesteld”.

Het achterliggende idee voor het mogelijk verhogen naar het niveau A1 is tevens dat
het niveau A1 een grotere bijdrage zal leveren aan de inburgering en integratie in
Nederland dan het lagere niveau A1min. Onderliggend rapport is de uitwerking van
dit laatste nadere onderzoek. Dit onderzoek brengt de van overheidswege in te
vullen randvoorwaarden en kosten in kaart die gepaard gaan met de eventuele
verhoging van het niveau van het inburgeringsexamen buitenland naar A1.

2

Beoordeling TNO-rapport ‘Onderzoek naar de kwaliteit van het inburgeringsexamen buitenland’. RCEC,

2007, Arnhem.

5

1.2

Vraagstelling

De Adviescommissie Normering Inburgeringseisen onder leiding van J. Franssen,
heeft in haar advies ten aanzien van het niveau van het inburgeringsexamen in het
buitenland3 een 3-tal niveaus beoordeeld op functionaliteit (in hoeverre biedt het
niveau de kans om functioneren op basaal niveau mogelijk te maken) en redelijkheid
(in hoeverre kan het examen in alle redelijkheid worden behaald en sluit het niveau
a priori grote groepen uit van komst naar Nederland). Tegen de achtergrond dat het
toenmalige kabinet geen voornemens had om specifieke leermiddelen te ontwikkelen
die toegespitst zouden zijn op het examen buitenland heeft de adviescommissie
uiteindelijk geadviseerd het niveau A1min in te stellen.

Over de juridische context van de invoering van het kabinetsvoornemen heeft de
Commissie

zich

destijds

laten

informeren

door

de

Adviescommissie

voor

Vreemdelingenzaken. Hierbij is geconstateerd dat de juridische houdbaarheid van de
Wet

inburgering

in

het

buitenland,

ook

met

het

oog

op

internationale

rechtsbepalingen zoals het Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM),
mede bepaald wordt door de vraag of door de normstelling van het niveau van het
inburgeringsexamen niet a priori grote groepen gezinsmigranten uitgesloten worden.
Daarnaast moeten er zodanige randvoorwaarden zijn ingevuld, dat tenminste
verondersteld mag worden dat het inburgeringsexamen in redelijkheid haalbaar is.
De praktische uitwerking van het examen mag niet zodanig zijn, dat bijvoorbeeld
laagopgeleiden en / of analfabeten geen enkele kans van slagen hebben. De
(beschikbaarheid van) in te zetten leermiddelen, die geschikt zijn voor zelfstudie of
lange afstand onderwijs, toegankelijk voor de verschillende opleidingsniveau’s en
inzetbaar in de diverse landen van herkomst, bepalen in belangrijke mate de
redelijkheid van de niveau-eis.

Op basis van eerdere constateringen van de commissie Franssen en de nieuwe
onderzoeksvraag naar de mogelijkheden om niveau A1 in te stellen, heeft het
ministerie van VROM en de directie
Inburgering & Integratie (I&I) de volgende vragen ten behoeve van de opdracht

3
Inburgering getoetst. Advies over het niveau van het inburgeringsexamen buitenland. Adviescommissie Normering Inburgeringseisen,
februari 2004

6

gesteld:
1. Welke randvoorwaarden in de zin van lesmaterialen en/of cursussen, dienen
noodzakelijkerwijs van overheidswege te worden ingevuld, indien niveau A1 op
de mondelinge vaardigheden als eis wordt gesteld in het inburgeringsexamen
buitenland, gelet op het gegeven dat daarbij geen grote groepen gezinsvormers
en gezinsherenigers a priori worden uitgesloten van komst naar Nederland?
2. Welke aanvullende randvoorwaarden in de zin van lesmaterialen en/of cursussen,
dienen te worden ingevuld indien, naast de mondelinge vaardigheden, ook
schriftelijke vaardigheden (lezen en schrijven) op A1 niveau worden geëist?
3. Zijn dergelijke randvoorwaarden in de zin van lesmaterialen en/of cursussen (op
een redelijke wijze) realiseerbaar en zo ja, op welke wijze kunnen de
randvoorwaarden geïmplementeerd worden?
4. Hoe heeft de markt zich op dit terrein ontwikkeld: is er sprake van een
cursusaanbod in de landen van herkomst of zijn er leermiddelen door de markt
ontwikkeld die geschikt zijn voor zelfstudie?
5. Is de verwachting dat het niveau A1 een grotere bijdrage zal leveren aan de
inburgering en integratie in Nederland dan het niveau A1min?
6. Welke kosten zijn gemoeid met de realisatie van de voorgestelde
randvoorwaarden in de zin van lesmaterialen en/of cursussen?

De beantwoording van deze vragen leidt tot de onderbouwing onder welke
randvoorwaarden het niveau van het inburgeringsexamen buitenland naar niveau A1
verhoogd kan worden. De uiteindelijke overweging voor verhoging van het
taalniveau is uiteraard een politieke keuze.
1.3

Onderzoeksopzet

Bovenstaande vragen zijn uitgangspunt geweest voor de structuur van het
onderzoek en de rapportage. De onderzoeksopzet bestaat uit de volgende stappen:

7

Figuur 1 - Onderzoeksopzet

Stap 1:

Stap 2:

Stap 3:

Stap 4:

Analyse huidige

Ontwikkelen

Toetsingskader

Advies en

situatie

randvoorwaarden

en beoordeling

aanbevelingen

per scenario

scenario’s

1.3.1

Stap 1: Analyse huidige situatie

Om verschillende scenario’s voor de toekomst van het niveau van het
inburgeringsexamen buitenland te kunnen beoordelen is een goed begrip van de
huidige situatie noodzakelijk. De huidige situatie is immers het startpunt van een
mogelijk verbetertraject. Bovendien kan van de ervaringen met het huidige systeem
geleerd worden. Bijvoorbeeld van de scores van reeds geëxamineerden, maar ook
van internationale vergelijkingen.

Daarom zijn de volgende analyses uitgevoerd:
•

Een analyse van de belangrijkste landen en talen voor gezinsvorming en
gezinshereniging;

•

Een analyse van het Duitse en Franse systeem van examinering in het
buitenland, Duitse en Franse lesmateriaal en examenvoorbeelden;

•

Een analyse van gebruiksmogelijkheden van (delen van) het kostenmodel 2004
(PwC onderzoek kosten examen buitenland);

•

Een analyse van kwantitatieve data omtrent het inburgeringsexamen buitenland
(mede op basis van de Monitor inburgeringsexamen buitenland, april 2008);

•

De inhoudelijke en financiële analyse van de huidige situatie;

•

Een quick scan rond marktinitiatieven Wib-gericht aanbod;

•

Een analyse van de implementatieaspecten op de posten bij invoering van
schriftelijke vaardigheden als exameneis.

8

Deze analyses zijn uitgevoerd door middel van desk research en interviews met
relevante personen en organisaties, zoals het Goethe Instituut, de Nederlandse
Wereldomroep, de Franse en Duitse ambassades en de Taalunie. Een volledige lijst
met geïnterviewde personen en organisaties is opgenomen in deel II
‘Feitenonderzoek en scenario’s’.
1.3.2

Stap 2: Ontwikkelen randvoorwaarden per scenario

Het eventueel verzwaren van de exameneis stelt een aantal minimale
randvoorwaarden aan de ondersteuning van kandidaten in de vorm van
lesmaterialen en/of cursussen.

Het streven is namelijk te voorkomen dat het grote groepen gezinsvormers en
gezinsherenigers onmogelijk wordt gemaakt naar Nederland te komen (naar advies
van de commissie Franssen en het ACVZ en volgens het EVRM). De minister wil
weten welke minimale randvoorwaarden voor het inburgeringsexamen buitenland
een rol spelen bij:
1. Verhoging van het mondeling examen naar niveau A1;
2. Invoering van een schriftelijk examen (lezen en schrijven) op niveau A1.

De te ontwikkelen randvoorwaarden hebben enerzijds betrekking op ondersteuning
van de kandidaat en anderzijds op verandering of uitbreiding van het
examineringssysteem. Deze zijn als volgt uitgewerkt:
1. Welke randvoorwaarden in de zin van ondersteuning vanuit de overheid dienen te
worden vervuld, indien niveau A1 op de mondelinge vaardigheden dan wel
schriftelijke vaardigheden (lezen en schrijven) op A1 niveau als eis wordt gesteld
in het inburgeringsexamen buitenland, gelet op het gegeven dat daarbij geen
grote groepen gezinsvormers en gezinsherenigers a priori worden uitgesloten van
komst naar Nederland?
2. Welke randvoorwaarden op het terrein van het examineringssysteem dienen
noodzakelijkerwijs van overheidswege te worden ingevuld, indien niveau A1 op
de mondelinge vaardigheden dan wel schriftelijke vaardigheden (lezen en
schrijven) op A1 niveau als eis wordt gesteld in het inburgeringsexamen
buitenland?

9

Op basis van bovengenoemde uitsplitsing is een 4-tal scenario’s inhoudelijk verder
uitgewerkt en zijn de financiële dimensies van deze scenario’s doorgerekend. De
inhoudelijke en financiële uitwerking is mede gebaseerd op de inhoudelijke expertise
die tijdens de 2 bijeenkomsten van de wetenschappelijke klankbordgroep naar voren
is gekomen. Dit heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de beoordeling en de
haalbaarheid van de scenario’s.

Daarnaast is in dit verband een workshop georganiseerd met experts op gebied van
invloed van taalbeheersing op inburgering en integratie4. Het doel hiervan was zicht
te krijgen op effecten van het verwerven van een hoger taalniveau in het buitenland
op een betere inburgering en integratie in Nederland. Tevens hebben interviews
plaatsgevonden met diverse aanbieders van cursusmaterialen, maar bijvoorbeeld ook
met de Wereldomroep en de Taalunie om een beeld te krijgen van de kosten
verbonden aan de scenario’s waarbij de overheid een meer ondersteunende rol
vervult.
1.3.3

Stap 3: Toetsingskader en beoordeling scenario’s

Nadat op deze wijze de scenario’s qua randvoorwaarden zijn ingevuld, is op basis
van de vraagstelling van het ministerie het volgende toetsingskader geformuleerd:
1. Zijn de beschreven randvoorwaarden realiseerbaar en zo ja, op welke wijze
kunnen de randvoorwaarden geïmplementeerd worden?
2. Heeft de markt zich op dit terrein dusdanig ontwikkeld dat er sprake is van een
cursusaanbod in de landen van herkomst of zijn er leermiddelen door de markt
ontwikkeld die geschikt zijn voor zelfstudie?
3. Is de verwachting gerechtvaardigd dat het niveau A1 een grotere bijdrage zal
leveren aan de inburgering en integratie in Nederland dan het niveau A1min?
4. Welke kosten zijn gemoeid met de realisatie van de voorgestelde scenario’s en
hoe staan deze in verhouding tot de al dan niet te verwachten hogere
opbrengsten op gebied van inburgering en integratie?.
4

De leden van de klankbordgroep en de deelnemers aan de workshop zijn opgenomen in deel II

‘Feitenonderzoek en scenario’s’.

10

Op basis van onze bevindingen uit analyses en bijeenkomsten met de
klankbordgroep en een workshop met experts uit het veld zijn de scenario’s
beoordeeld conform de criteria uit het toetsingskader.
1.3.4

Stap 4: Advies en verfijning

Op basis van het bovenstaande onderzoek is een advies uitgebracht voor een
voorkeursscenario.
1.4

Leeswijzer

In de volgende hoofdstukken wordt ingegaan op de huidige situatie (hoofdstuk 2) en
vervolgens de mogelijk toekomstige situatie op basis van scenario’s (hoofdstuk 3).
Het geheel wordt afgesloten met conclusies en aanbevelingen in een laatste
hoofdstuk (hoofdstuk 4).

Gedurende het onderzoek is veel materiaal verzameld dat aan de basis heeft gelegen
van een breed scenario-onderzoek. Dit materiaal, aanvullende informatie en alle
scenario’s zijn te vinden in deel II ‘Feitenonderzoek en scenario’s’.

11

2

HUIDIGE SITUATIE

2.1

Inleiding

Vanaf 15 maart 2006 is de Wet Inburgering Buitenland (Wib) van kracht geworden.
Onder deze wet dienen bepaalde groepen minderheden in de leeftijd van 18 tot 65
jaar, die voor gezinshereniging of gezinsvorming dan wel voor verblijf als geestelijk
bedienaar naar Nederland komen, in het land van herkomst het inburgeringsexamen
buitenland af te leggen. Dit examen bestaat uit een taalgedeelte en een deel Kennis
van de Nederlandse samenleving (KNS). Het succesvol behalen van het
inburgeringsexamen buitenland is sinds 2006 een vereiste om een machtiging tot
voorlopig verblijf (MVV) te verkrijgen.
2.2

Voorlichting en voorbereiding

Informatie over het inburgeringsexamen buitenland wordt verstrekt via websites,
brochures en de telefoon. Voorbeelden van websites zijn:
•

www.naarnederland.nl;

•

websites van de ambassades via www.minbuza.nl;

•

www.postbus51.nl;

•

www.vrom.nl;

•

www.ind.nl (verblijfwijzer).

Via de inburgeringstelefoon van het ministerie van Buitenlandse Zaken kunnen
personen informatie verkrijgen over de aanmelding en betaling van het examen en
over de gang van zaken op de ambassade.
De examenkandidaat kan zich voorbereiden op het inburgeringsexamen buitenland.
Hiertoe zijn speciale oefenpakketten onder de titel ‘Naar Nederland’ samengesteld. Er
zijn zeven verschillende pakketten. Alle pakketten bevatten de film ‘Naar Nederland,
een fotoboek met audio-CD, een handleiding inclusief 100 vragen en drie TIN-codes
voor het afleggen van drie oefenexamens Toets Gesproken Nederlands (TGN). De
pakketten onderscheiden zich naar:
•

De inhoud;

•

De drager: dvd of video;

•

De taal (alleen voor video in 13 talen, de dvd heeft alle 13 talen).

12

De pakketten worden door ThiemeMeulenhoff verkocht aan de diverse (internet)
boekhandels. Particulieren kopen de pakketten in boekhandels;
Het pakket gaat in op zowel het oefenen van de Nederlandse taal als de kennis van
de Nederlandse samenleving. De kosten van het oefenpakket bedragen € 70,=.
2.3

Inburgeringsexamen buitenland

Het inburgeringsexamen buitenland bestaat uit twee onderdelen, te weten de Toets
Gesproken Nederlands (TGN) en de Toets Kennis van de Nederlandse Samenleving
(KNS). De TGN beperkt zich tot de Nederlandse taal (spreken en luisteren) op A1min
niveau. De commissie Franssen heeft dit A1min niveau als volgt gedefinieerd: ”Men
kan slechts een beperkt aantal vertrouwde woorden en basiszinnen begrijpen die
betrekking hebben op de directe, persoonlijke levenssfeer en op de allereerste
levensbehoeften; en alleen in direct contact met Nederlands-sprekenden die gewend
zijn zich aan te passen” en “Men kan zich slechts in zeer beperkte mate uitdrukken,
eigenlijk alleen met behulp van losse woorden en standaardformuleringen <formulaic
speech> op een gering aantal terreinen die verband houden met de directe
persoonlijke levenssfeer”5. Het betreft hier dus expliciet niet lezen en schrijven.
De toets KNS heeft betrekking op de Kennis Nederlandse samenleving (KNS), waarbij
aandacht is voor onderwerpen als cultuur, geschiedenis, geografie, waarden en
normen, burgerschap, staatinrichting. Ook de KNS toets wordt mondeling
geëxamineerd.

Het inburgeringsexamen buitenland kan worden afgenomen op 124 posten
(ambassades en consulaten). De examenkandidaat dient voor beide onderdelen te
slagen om het inburgeringsexamen buitenland te halen. Het inburgeringsexamen
buitenland wordt afgenomen door middel van een telefoonverbinding die in directe
verbinding staat met een computer in de Verenigde Staten, die door middel van
spraakherkenning de score bepaalt.

De kosten verbonden aan het examen bedragen € 350,=.

5

Rapport Commissie Franssen: ‘Inburgering getoetst. Advies over het niveau van het inburgeringsexamen

in het buitenland’, 2004

13

Sinds de invoering van het inburgeringsexamen buitenland, hebben meer dan 15.000
personen de TGN afgelegd.

Op basis van gegevens van het ministerie van VROM blijken de volgende landen en
talen het belangrijkst te zijn voor gezinsvorming en gezinshereniging:
1. Turkije, Turks
2. Marokko, Arabisch, Berber
3. China, Chinees
4. Thailand, Thai
5. Brazilië, Portugees
6. Indonesië, Bahasa Indonesia
7. Pakistan, Urdu
8. Ghana, Engels
9. Filippijnen, Engels
10. Rusland, Russisch

Dit overzicht is gebruikt als basis voor het marktonderzoek van het Wib-gericht
aanbod, beschreven in de volgende paragraaf.

De scores op de examens geven een indicatie voor de slagingskans voor het examen
buitenland indien de examens voor mondelinge vaardigheden naar A1 verhoogd zou
worden. Op basis van de huidige scores op de examens (tot 1 september 2008),
heeft bijna 80% van de geslaagde kandidaten direct niveau A1 gehaald. Op dit
moment slaagt 91% voor Toets Gesproken Nederlands op niveau A1min6.
2.4

Wib-gericht aanbod

Als onderdeel van het onderzoek van de huidige situatie met betrekking tot de Wib is
een marktverkenning van Wib-gericht aanbod uitgevoerd; enerzijds naar
marktinitiatieven omtrent het aanbod cursorisch onderwijs Nederlandse taal,
anderzijds naar leermiddelen die ontwikkeld zijn ter voorbereiding op het
inburgeringsexamen buitenland. Het doel hiervan is de ontwikkelingen in het Wib-

6

Monitor Inburgeringsexamen Buitenland, INDIAC, april 2008

14

gericht aanbod in kaart te brengen en direct een inschatting te maken van de
gevolgen voor het Wib-gericht aanbod van een eventuele verhoging van de taaleisen.

Parallel aan deze verkenning is geïnventariseerd welke leermiddelen ontwikkeld zijn
en in de praktijk gebruikt worden om Wib’ers voor te bereiden op het
inburgeringsexamen buitenland.

De contacten in het buitenland zijn via de volgende bronnen verkregen:
•

Het verslag van de quick scan taalcursussen Nederlands in het buitenland die het
ministerie van Justitie medio 2005 uitgevoerd heeft;

•

Informatie op www.buitenlandsepartner.nl;

•

Gerichte zoekacties op het internet.

Bovendien is specifiek voor de identificatie van Wib-gerichte marktinitiatieven in het
buitenland contact gezocht met de ambassade of het consulaat ter plaatse met het
verzoek de onderzoekers te voorzien van contactinformatie.

De marktverkenning is uitgevoerd voor de 10 belangrijkste herkomstlanden. Met 22
aanbieders in de 10 belangrijkste herkomstlanden is contact gelegd. Met de 5
belangrijkste landen is telefonisch contact gezocht. De cursusaanbieders Nederlandse
taal in de overige 5 landen is verzocht een vragenlijst in te vullen en via de e-mail te
retourneren. Van deze 22 aanbieders hebben er 15 meegewerkt aan het onderzoek7.
In tabel 1 is een overzicht te zien van de landen, het aantal geïdentificeerde
aanbieders, de vestigingslocaties en het aantal respondenten per land.

Gebleken is dat er zich in Nederland ook een markt heeft ontwikkeld voor het
aanbieden van taalcursussen voor Wib’ers die op een toeristenvisum naar Nederland
komen. Hiervan zijn er 4 geïdentificeerd. Ook met deze aanbieders is telefonisch
contact gelegd, 2 partijen hebben aan het onderzoek meegewerkt.

7

De reden voor de non-respons is niet altijd duidelijk; een mogelijkheid is dat een aantal initiatieven niet

meer bestaat.

15

Tabel 1- Overzicht quick scan marktinitiatieven Nederlandse taal in het
buitenland en Nederland
Land

Cursus-

Aantal

Locatie(s)

Aantal

aanbod

geïdentificeerde

respon-

gevonden?

aanbieders

denten

Turkije

Ja

6

Istanbul, Adana

4

Marokko

Ja

3

Tétouan, Nador

2

China

Ja

1

Peking

1

Thailand

Ja

3

Bangkok, Sa Kaeo

2

Brazilië

Ja

4

Rio de Janeiro, Brasilia,

2

Fortaleza, Sao Paulo
Indonesië

Ja

1

Jakarta

1

Pakistan

Nee*

Nvt.

Nvt.

Nvt.

Ghana

Ja

2

Accra

1

Filippijnen

Ja

2

Makati City, Manilla

2

Rusland

Ja

1

St. Petersburg

0

Nederland

Ja

4

Deventer, Utrecht,

2

Heemstede, Groenlo
Totaal

10 van de 11

26

17

* Geen cursusaanbod gevonden in het kader van dit onderzoek
2.4.1

Bevindingen8

Zoals in tabel 1 te zien is, is er in de meeste landen sprake van een Wib-gericht
cursusaanbod. De aanname dat er zich aan de hand van de Wib marktinitiatieven
Nederlandse taal in het buitenland zou ontwikkelen, lijkt daarmee bevestigd.
Bovendien heeft zich een aanbod in Nederland ontwikkeld, gericht op inburgeraars
die ervoor kiezen zich op een toeristenvisum in Nederland voor te bereiden op het
inburgeringsexamen buitenland.

Alle 17 cursusaanbieders die een bijdrage hebben geleverd aan het marktonderzoek
geven aan dat zij vooral les geven aan kandidaten in het kader van het
inburgeringsexamen buitenland.

8

De antwoorden van de 17 respondenten zijn te vinden in deel II

16

Leermiddelen
In het onderzoek zijn naast het oefenpakket ‘Naar Nederland’ 2 methodieken
geïdentificeerd waarmee men zich gericht kan voorbereiden op het
inburgeringsexamen buitenland, namelijk ‘Op Weg’ (uitgeverij Boom) en ‘Ticket naar
Nederland’ (uitgeverij Vandorp Educatie). Deze zijn ontwikkeld voor zelfstudie.

Uitgeverij Boom heeft recent de methode ‘Onderweg’ uitgegeven. Dit gaat verder
dan ‘Op Weg’ en is geschikt voor examentraining op A1 niveau. Met name ‘Op Weg’
is door de cursusaanbieders genoemd als materiaal dat hen ondersteunt bij het
geven van Wib-gerichte cursussen. De respondenten gaven verder aan gebruik te
maken van cursusmateriaal dat niet specifiek voor de Wib ontwikkeld is, maar de
inburgeraar wel een degelijke basis voor de Nederlandse taal geeft. Cursusmateriaal
dat genoemd is:
•

Delftse Methode;

•

Naar Nederland;

•

IJsbreker;

•

Nieuwe Buren;

•

Eigen materiaal.

Slaging en niveau
De Wib’ers die door deze cursusaanbieders worden opgeleid slagen volgens hen
allemaal (100%) voor het inburgeringsexamen buitenland. Dit is dus nog hoger dan
het gemiddeld slagingspercentage van 91%. Het huidige niveau dat in het kader van
de Wib aan de inburgeraars gevraagd wordt, is in de optiek van de cursusaanbieders
over het algemeen oppervlakkig en laag. Veel cursusaanbieders doceren hun
cursisten dan ook een hoger niveau met uitgebreidere vaardigheden. Dit is volgens
hen de verklaring voor het zeer hoge slagingspercentage van hun cliënten. Deze
cijfers zijn echter niet objectief aantoonbaar op basis van de huidig beschikbare
gegevens.
2.5

Uitsluiting grote groepen

Een belangrijke criterium in het kader van het EVRM en de ACVZ-adviezen is dat het
grote groepen gezinsvormers en gezinsherenigers niet onmogelijk wordt gemaakt

17

naar Nederland te komen als de exameneisen worden verhoogd. Dit is met name van
belang als een schriftelijk examen (lezen en schrijven) op niveau A1 in de toekomst
wordt vereist. Centraal hierbij is de vraag of en in welke mate de examenkandidaten
zijn gealfabetiseerd. Als onder de examenkandidaten immers grote groepen
analfabeten zouden zitten, zou door het eisen van schriftelijke vaardigheden bij
voorbaat al grote groepen worden uitgesloten. Gegevens met betrekking tot
analfabetisme worden momenteel niet betrouwbaar geregistreerd in het
Inburgeringsexamen Biometrie Systeem (IEBS) op de buitenlandse posten. Indien
we echter kijken naar de nieuwkomersmonitoren 2004, 2005 en 2006, dan blijkt dat
in die jaren 9 à 10% van de nieuwkomers die in Nederland aan een
inburgeringstraject deelnamen niet of nauwelijks geletterd is9. Dit is mogelijk de
omvang van de groep die wordt uitgesloten indien een schriftelijk examen wordt
geïntroduceerd in het land van herkomst.
2.6

Ontwikkelingen in Duitsland en Frankrijk

Naar aanleiding van vergelijkbare ontwikkelingen op inburgeringsgebied in Duitsland
en Frankrijk is een landenvergelijking gemaakt. In deel II ‘Feitenonderzoek en
scenario’s’ is deze in meer detail uitgewerkt. Hier de belangrijkste bevindingen en
conclusies.
2.6.1

Het Duitse systeem

Sinds augustus 2007 is het Duitse inburgeringssysteem in het buitenland
operationeel. Bij de examinering wordt op alle taalvaardigheidsniveau’s het niveau
A1 verplicht gesteld. De Duitse ambassade in Nederland heeft aangegeven dat
Duitsland dit niveau verplicht kan stellen omdat het over een uitgebreid
infrastructuur beschikt via de Goethe instituten. Deze zijn samen met aan haar
gelieerde geaccrediteerde onderwijsinstellingen in 102 landen aanwezig op 408
locaties. De Goethe instituten geven cursussen en nemen de examens af. Er is veel
materiaal ontwikkeld en beschikbaar (Start Deutsch eins), tevens is samen met de
Duitse Wereldomroep (Deutsche Welle) een taalcursus ontwikkeld die wordt
uitgezonden via de radio.

9

Monitor Nieuwkomers 2004 (Significant, 2005) Monitor Nieuwkomers 2005 (Significant, 2006), Monitor

Inburgering 2006 (Significant, 2007)

18

De kosten van het cursusmateriaal zijn €34,-. Eventuele cursuskosten voor een
basiscursus Duits variëren van land tot land, maar zijn circa €300,-. Het examengeld
kost €60,-. Deze kosten komen voor rekening van de inburgeraar.
2.6.2

Het Franse systeem

In November 2007 is de wettelijke bepaling ingevoerd dat nieuwe immigranten
kennis van de Franse taal (zowel mondelinge als schriftelijke vaardigheden) en
normen en waarden moeten hebben en indien onvoldoende deze vooraf in het
herkomstland dienen te verwerven, uitgewerkt in een uitvoeringsbesluit sinds eind
oktober 2008. Dezelfde instantie die verantwoordelijk is voor de inburgering in
Frankrijk, de Agence Nationale d'Accueil des Etrangers et des Migrations (ANEAM),
heeft de taak gekregen deze kennis te evalueren in het buitenland en de (eventuele)
scholing aldaar te regelen. Het vereiste taalniveau voor een verblijfstitel is
uitgewerkt op basis van het CEF en wordt als A1.1 aangeduid, hetgeen vergelijkbaar
is met het Nederlandse A1min niveau. Behalve dat ANEAM partnerorganisaties mag
betrekken, zijn er nog geen gegevens bekend met betrekking tot de concretisering
van het ondersteuningssysteem in het buitenland.
2.6.3

Conclusies internationale vergelijking

Op basis van de bovenstaande analyse kan een aantal conclusies worden getrokken,
te weten:
•

Het Duitse systeem kenmerkt zich door relatief hoge exameneisen, namelijk A1
voor alle taalvaardigheden;

•

Het Duitse ondersteunings- en examensysteem is opgebouwd rondom de
infrastructuur van de Goethe instituten en geaccrediteerde instellingen. Er is veel
materiaal en cursussen ontwikkeld;

•

Deze combinatie van infrastructuur van de Goethe Instituten en materiaal en
cursussen maakt dat Duitsland minder snel in strijd zal handelen met de letter en
de geest van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens en de
Fundamentele Vrijheden;

•

Het Franse systeem vereist het A1.1 (vergelijkbaar met A1min) niveau voor lezen
en schrijven. Het Franse ondersteunings- en examensysteem moet nog
opgebouwd worden.

19

3

TOEKOMSTIGE SITUATIE

3.1

Inleiding

De vraagstelling van het ministerie is gericht op het ontwikkelen van
randvoorwaarden en scenario’s voor de volgende taalniveaus:
•

Een mondeling examen op niveau A1;

•

Een schriftelijk examen (lezen en schrijven) op niveau A1.

Op basis van discussies in de klankbordgroep en tijdens de workshop is een aantal
verfijningen voorgesteld ten aanzien van bovenstaande scenario’s:
•

Onderscheid tussen een examen lezen en een examen lezen en schrijven;

•

Extra scenario’s uitwerken met meer uitgebreide ondersteuning dan minimaal
(een redelijk niveau).

Combineren van bovenstaande levert de volgende 10 scenario’s op (zie tabel 2), die
allen in deel II ‘Feitenonderzoek en scenario’s’ zijn opgenomen en in beperkte mate
zijn uitgewerkt. De scenario’s 1 hebben allemaal het examen mondeling A1min als
basis. Scenario 1C en 1D zijn inclusief een examen leesvaardigheid op A1min. De
scenario’s 2 hebben het examen mondeling A1 als basis. Scenario 2C en 2D zijn
inclusief een examen leesvaardigheid op A1. De scenario’s 3A en 3B zijn de
scenario’s 2C en 2D inclusief schrijfvaardigheid op A1 niveau.

Tabel 2 - Scenario’s
1A

1B

1C

1D

2A

2B

2C

2D

3A

3B

Schrijfvaardigheid A1
Leesvaardigheid A1
Mondeling A1
Leesvaardigheid A1min
Mondeling A1min
minimale ondersteuning
redelijk ondersteuning

20

In dit hoofdrapport wordt uitgegaan van de oorspronkelijke vraagstelling van het
ministerie. Dat resulteert in een reductie van het aantal scenario’s.
Scenario’s 1 (A tot en met D) worden buiten beschouwing gelaten omdat deze
uitgaan van het A1min niveau waarvan momenteel door het RCEC wordt onderzocht
of de precieze zak-/slaaggrens vast te stellen is. De scenario’s 2C en 2D worden
buiten beschouwing gelaten omdat slechts één van de twee schriftelijke
vaardigheden, namelijk lezen, getoetst wordt.

In het onderstaande worden de 4 resterende scenario’s kort beschreven en
vervolgens getoetst aan de uit door het ministerie geformuleerde vragen afgeleide
criteria. De volgende 4 scenario’s worden in dit rapport uitgewerkt:
•

Scenario 2A: Taalniveau A1 mondeling met minimale ondersteuning van de
overheid;

•

Scenario 2B: Taalniveau A1 mondeling met een redelijke ondersteuning van de
overheid;

•

Scenario 3A: Taalniveau A1 mondeling en schriftelijk (lezen en schrijven), met
minimale ondersteuning van de overheid;

•

Scenario 3B: Taalniveau A1 mondeling en schriftelijk (lezen en schrijven), met
redelijke ondersteuning van de overheid.

Bij de opbouw van de scenario’s is uitgegaan van twee vormen van
randvoorwaarden, ten eerste de mate van ondersteuning door de overheid en ten
tweede de exameninfrastructuur.
3.2

Randvoorwaarden voor ondersteuning bij scenario’s

De ondersteuning vanuit de overheid heeft betrekking op:
•

De ontwikkeling van cursusmateriaal;

•

De PR en voorlichting;

•

De ondersteuning van de infrastructuur van het onderwijs in het buitenland.

Deze ondersteuning van de overheid kan minimaal of redelijk zijn.

21

De scenario’s 2A en 3A zijn gebaseerd op minimale ondersteuning. Dit is de
ondersteuning die minimaal randvoorwaardelijk voldoet. Deze ondersteuning is
gebaseerd op de huidige ondersteuning bij het examen mondelinge vaardigheid op
A1min. De minimale ondersteuning houdt voor beide scenario’s het volgende in:
•

Een ontwikkelingssubsidie van de overheid om cursusmateriaal te laten
ontwikkelen door bestaande marktpartijen gericht op examentraining voor
Nederlandse taal op niveau A1. Dit cursusmateriaal is te vergelijken met
examentrainingen als ‘Op Weg’ en ‘Ticket naar Nederland’;

•

Beperkte PR en voorlichting, gericht op het verschaffen van informatie via
websites, brochures en telefoon door Postbus 51, de afdeling publieksvoorlichting
van de IND, de website en de inburgeringstelefoon van het ministerie van
Buitenlandse Zaken;

•

Geen actieve ondersteuning en distributie van cursusmateriaal. De Wib’er is
verantwoordelijk voor het verkrijgen van het nieuwe cursusmateriaal.

In dit rapport wordt uitgegaan van de beschrijving van redelijke ondersteuning uit
het rapport van de Commissie Franssen. Daarin wordt onder redelijke ondersteuning
als uitgangspunt het volgende verstaan: “hij/zij leert niet de taal dankzij het
functioneren in een omgeving waar die taal gebruikt wordt. Maar hij/zij is voor de
vordering van het leerproces volledig aangewezen op ondersteuning (docent,
materiaal) die speciaal voor het leren van taal aangereikt worden”10.

De redelijke ondersteuning ligt aan de basis van scenario 2B en 3B, het betekent
voor deze scenario’s:
•

Een opdracht vanuit de overheid met heldere randvoorwaarden om
methodologisch gevalideerd cursusmateriaal te laten ontwikkelen. Door de Duitse
overheid wordt dit, gerelateerd aan een examen voor lezen en schrijven,
aangeboden in de vorm van het lespakket ‘Start Deutsch eins’, ontwikkeld door
het Goethe Instituut;

•

10

Een actief PR en voorlichtingsbeleid van de overheid in de landen van herkomst;

Rapport Commissie Franssen: ‘Inburgering getoetst. Advies over het niveau van het

inburgeringsexamen in het buitenland’, 2004

22

•

Het beter benutten en ontwikkelen van de infrastructuur voor onderwijs in de
Nederlandse taal in het buitenland:
o

De cursusaanbieders in herkomstlanden zijn uitgebreid in kaart gebracht;

o

Verwijzing naar cursusaanbieders in het land van herkomst;

o

Docententraining of accreditatie van onderwijsinstellingen;

o

Distributie/verkoop via de posten;

o

Additioneel voor scenario 3B dient een internationale infrastructuur voor
ondersteuning ontwikkeld te worden, naar analogie van de Goethe
Instituten in het Duitse systeem (bij het examen voor lezen en schrijven).

o

Additioneel zou voor alle scenario’s samen met de Taalunie een
haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd kunnen worden voor het opzetten van
een dergelijke infrastructuur. Daarbij zou gedacht kunnen worden aan het
aan elkaar knopen van initiatieven die er reeds zijn, zoals
marktinitiatieven in het buitenland, Nederlandse scholen in het buitenland
en faculteiten Nederlands op buitenlandse universiteiten.

o

Additioneel zou voor alle scenario’s samen met de Wereldomroep een
haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd kunnen worden naar de
mogelijkheden omtrent het geven van cursussen Nederlands via de radio.

3.3

Randvoorwaarden voor exameninfrastructuur

Wijziging van het examenstelsel in het buitenland, d.w.z. het toevoegen van de
onderdelen lezen en schrijven heeft tevens gevolgen voor de exameninfrastructuur.
Deze wijzigingen hebben de volgende gevolgen:
•

•

Ontwikkeling nieuwe examens:
o

Lezen;

o

Schrijven.

Investeringen op de posten:
o

•

Fysieke aanpassingen voor het uitvoeren van de nieuwe examens.

Exploitatie op de posten:
o

Toename verblijfstijd per examen;

o

Distributie en voorlichting;

o

Beveiliging.

23

3.4

Toetsingskader en beoordeling scenario’s

Gebaseerd op de vraagstelling van het ministerie, is een viertal beoordelingscriteria
opgesteld die samen het toetsingskader vormen. In tabel 3 zijn de 4 overgebleven
scenario’s met elkaar vergeleken.

Tabel 3 - Scores van scenario's op aangegeven criteria
2A

2B

3A

3B

Realiseerbaarheid randvoorwaarden

++

-

+

--

Marktontwikkeling

+

+

0

0

Bijdrage inburgering

+

+

++

++

Kosten

++

-

++

--

3.4.1

Scenario’s 2A en 2B (A1 mondeling)

Randvoorwaarden ondersteuning
Ten aanzien van de randvoorwaarden leeft bij de klankbordgroep de opvatting dat de
huidige situatie met beperkte ondersteuning vanuit de overheid kan worden
gecontinueerd. Nu al haalt bijna 80% 11 van de deelnemers het mondelinge niveau
A1, de andere 20% zal langer moeten studeren om dit niveau te halen, maar dit
vereist geen aanpassingen in de ondersteuning vanuit de overheid.
In de workshop met experts op gebied van invloed van taalbeheersing op inburgering
en integratie kwam duidelijk naar voren dat er wel behoefte (onder de doelgroep)
bestaat aan nieuwe en betere methodologien op gebied van taalverwerving
Nederlands in het buitenland. Dit zal leiden tot een hoger startniveau Nederlandse
taal van de kandidaat in Nederland.

Randvoorwaarden examinering
Dit scenario vereist geen aanpassingen op het terrein van de examinering. De zak/slaaggrens op de spraakcomputer hoeft slechts gewijzigd te worden.

11

Gegevens gebaseerd op de scores in de Management Reporting Tool verbonden aan de

examencomputer, uitgaande van de cesuur die geldt sinds 15 maart 2008.

24

Realiseerbaarheid randvoorwaarden
De randvoorwaarden verbonden aan de scenario’s 2A en 2B zijn realiseerbaar.
Hoewel dit voor scenario 2A eenvoudiger zal zijn dan voor scenario 2B waar meer
randvoorwaarden dienen te worden ingevuld. Scenario 2B bevat immers een
concrete opdrachtverstrekking door de overheid voor de ontwikkeling van
lesmateriaal in plaats van stimulering via subsidieverstrekking. Een actiever PR en
voorlichtingsbeleid en een meer uitgebreide infrastructuur voor ondersteuning van de
kandidaat in het buitenland. Zie ook paragraaf 3.2.

Marktontwikkeling
De markt heeft zich in beperkte mate reeds ontwikkeld in de belangrijkste
herkomstlanden. In het marktonderzoek is de verwachting ontstaan dat bij verhoging
van de examennorm naar A1 de markt zich verder zal ontwikkelen. De ontwikkeling
van cursusmateriaal en ondersteuning kan daaraan een bijdrage leveren.
Docententrainingen en accreditatie kunnen ook helpen bij het ontwikkelen van de
markt maar hebben het nadeel dat het zeer kostbaar is. Samenwerking met andere
EU landen zoals Duitsland en het Goethe Instituut zouden een oplossing kunnen
bieden voor het kostenaspect. Echter, uit een inventariserend gesprek met het
Goethe Institut blijkt dat samenwerking op korte termijn lijkt onhaalbaar gezien de
missie van het Goethe Instituut die gericht is op de verspreiding van de Duitse taal
en cultuur en de omvang en aard van de nieuwe taken die het instituut door de
introductie van het Duitse inburgeringsexamen in het buitenland uitvoert.

Effect inburgering en integratie
Experts in de workshop en de klankbordgroep hebben aangegeven dat een betere
beheersing van de taal de inburgering bevordert. Daarbij is van belang dat zodra de
deelnemer is gearriveerd in Nederland zo snel mogelijk moet worden begonnen met
aanvullend taalonderwijs. De tijd die verstrijkt tussen het afleggen van het examen
buitenland en in Nederland op cursus gaan is momenteel te lang naar mening van de
experts. Met de huidige lange periode tussen het examen in het buitenland en de
vervolgcursus in Nederland gaat het positieve effect op de beheersing van de taal ten
tijde van het examen op de uiteindelijke inburgering in Nederland grotendeels
verloren. De invloed die een betere beheersing van de Nederlandse taal voordat men

25

naar Nederland komt, zal hebben op integratie in Nederland is niet vastgesteld in de
workshop en klankbordgroep. Naar de stelling dat een betere taalbeheersing in het
land van herkomst leidt tot een betere integratie in Nederland is bovendien voor
zover bekend geen nader wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd.

Kosten
In scenario 2A is sprake van beperkte aanvullende kosten, die met name bestaan uit
de ontwikkelingssubsidie voor ontwikkeling van cursusmateriaal. In scenario 2B zijn
de kosten aanzienlijk indien gewerkt gaat worden met een internationale
infrastructuur en accreditatie of docententrainingen. De kosten per scenario zijn
nader uitgewerkt in paragraaf 3.5.

3.4.2

Scenario 3A en 3B (A1 schriftelijk)

Randvoorwaarden ondersteuning
De scenario’s 3A en 3B stellen met het schriftelijk examen op niveau A1 een
dusdanige drempel dat een redelijke ondersteuning door de overheid noodzakelijk is.
Bij randvoorwaarden zoals beschreven onder minimale ondersteuning zouden bij het
examen lezen en schrijven op A1 niveau hoogstwaarschijnlijk grotere groepen
gezinsvormers en gezinsherenigers, zoals analfabeten en anders gealfabetiseerden a
priori worden uitgesloten van komst naar Nederland. Experts hebben aangegeven
dat lokaal, periodiek en persoonlijk onderwijs noodzakelijk is om kandidaten goed
voor te bereiden, en te laten slagen, voor examens lezen en schrijven op A1 niveau.
Scenario 3A valt hiermee af en komt daarom verder in de beoordeling van de
scenario’s en het uitwerken van de kosten niet meer aan de orde. Bij scenario 3B is
de kans op uitsluiting van grote groepen gezinsvormers en gezinsherenigers minder
groot, gezien de uitgebreide ondersteuning vanuit de overheid. Desondanks is te
verwachten dat meer mensen uitgesloten zullen worden dan in scenario 2A.

Randvoorwaarden examinering
Voor het scenario 3B dient een nieuw schriftelijk examen ontwikkeld te worden.
Daarnaast dienen op de grote posten fysieke aanpassingen gedaan te worden zoals
verbouwingen, inventaris en ICT, afhankelijk van de vorm van het examen. Het

26

examen lezen en schrijven kan namelijk niet worden afgenomen met het huidige
systeem. Het schriftelijk examen (lezen en schrijven) moet op een computer of op
papier plaatsvinden, wat andere eisen ten aanzien van huisvesting en inrichting met
zich meebrengt. De exploitatie op de posten verandert bij introductie van het
schriftelijk examen eveneens aanzienlijk, onder meer door een langere verblijfsduur,
meer beveiliging en meer toezicht.

Realiseerbaarheid randvoorwaarden
Deze randvoorwaarden zijn in beginsel technisch realiseerbaar. Organisatorisch gaat
dit voor de posten een aanzienlijke belasting vormen.

Marktontwikkeling
De markt zou zich als gevolg van de aanzienlijk hogere eisen verder kunnen gaan
ontwikkelen. De ontwikkeling van cursusmateriaal en ondersteuning kan daaraan een
bijdrage leveren. Docententrainingen en accreditatie kunnen ook helpen bij het
ontwikkelen van de markt maar hebben het nadeel dat deze kostbaar zijn. Het
opzetten van een internationale infrastructuur is kostbaar. Echter, de haalbaarheid
zou samen met bijvoorbeeld de Taalunie onderzocht kunnen worden.

Effect inburgering en integratie
Door een betere beheersing van zowel de mondelinge als de schriftelijke
vaardigheden zal de mate van inburgering, ten opzichte van alleen mondelinge
vaardigheden, sterk worden bevorderd. Zij het dat van belang is dat zodra de
deelnemer is gearriveerd in Nederland zo snel mogelijk moet worden begonnen met
aanvullend taalonderwijs.
De tijd die verstrijkt tussen het afleggen van het examen buitenland en in Nederland
op cursus gaan is momenteel te lang naar mening van de experts. De gevolgen van
een betere beheersing van de Nederlandse taal op integratie zijn onduidelijk.
Voor de stelling dat een betere taalbeheersing leidt tot betere interpretatie is geen
wetenschappelijke onderbouwing aanwezig.

27

Kosten
Scenario 3B brengt aanzienlijke kosten met zich mee op zowel het terrein van
ondersteuning als examinering. De kosten per scenario zijn nader uitgewerkt in de
volgende paragraaf.
3.5

Kosten scenario’s

3.5.1

Investeringen

Ontwikkeling examens
De kosten van de ontwikkeling van examens schriftelijke vaardigheden worden
geschat op circa €2,5 miljoen. Daarvan is ruim €1,1 miljoen geraamd voor de
daadwerkelijke ontwikkeling van het examen en €1,3 miljoen voor het valideren en
toetsen van het nieuwe examen en de noodzakelijke systematiek. Deze bedragen
zijn getoetst bij het consortium onder leiding Cinop dat de huidige Toets Gesproken
Nederlands heeft ontwikkeld. De bedragen zijn gebaseerd op ervaringscijfers rond de
ontwikkeling van het mondelinge inburgeringsexamen buitenland. Dit betreft de
inhoudelijke en technologische ontwikkeling en validering van de examens lezen en
schrijven.

Ontwikkelingssubsidie
Subsidie aan de markt voor ontwikkeling van cursusmateriaal in scenario 2A worden
geschat op €250.000,-. Dit is gebaseerd op informatie van uitgevers en
opleidingsinstituten.

Ontwikkelingsopdracht
Scenario’s 2B en 3B gaan uit van een ontwikkelingsopdracht van de overheid aan de
markt voor het ontwikkelen van cursusmateriaal. Gebaseerd op ervaringen met het
ontwikkelen van het huidige examen mondelinge vaardigheden niveau A1min en op
informatie van uitgevers en opleidingsinstituten, worden de kosten hiervan geschat
op €1.150.000,-. Van dit bedrag is €500.000,- ten behoeve van de ontwikkeling van
het basismateriaal voor het oefenpakket. Voor de vertaling van dit pakket in 13 talen
is een bedrag van €650.000,- ingecalculeerd.

28

Ontwikkeling PR en voorlichting
Bij het scenario 2A wordt uitgegaan van een continuering van de huidige situatie en
inspanningen. In scenario 2B en 3B wordt aanvullend PR en voorlichtingsmateriaal
ontwikkeld dat via de posten verspreid wordt, opgenomen is een stelpost van
€100.000,-.

Ontwikkeling onderwijs infrastructuur
Bij het ontwikkelen van een infrastructuur voor onderwijs in het buitenland spelen
voor scenario 2B en 3B de volgende aspecten een rol:
•

In kaart brengen cursusaanbieders in de 20 belangrijkste herkomstlanden:
opstartkosten: €200.000,-;

•

Docententraining in de 20 belangrijkste herkomstlanden: €200.000,- (bron:
Taalunie);

•

Opzetten raamwerk voor accreditatie: €200.000,- (bron: Blik op Werk en de
Taalunie);

•

Alleen voor scenario 3B wordt aanvullend (dus niet in plaats van de voorgaande
drie voorzieningen) een beperkte onderwijs infrastructuur in opdracht van de
overheid opgezet voor onderwijs in lezen en schrijven op A1 niveau (conform
Duitsland). De kosten van ontwikkeling van deze infrastructuur bedragen in de 20
belangrijkste herkomstlanden: €1.000.000,-. Dit bedrag bestaat uit contacten
leggen en contracten sluiten met aanbieders en inrichten van
onderwijsinstellingen (bron: projectteam en de Taalunie).

Fysieke aanpassingen op de posten
Ingeschat is dat voor scenario 2A en 2B en voor het examen lezen geen extra
voorzieningen in termen van ICT, telefonie, meubilair of verbouwingen nodig zijn.
Voor het examen schrijven in scenario 3B is naar verwachting in totaal €1.000.000,voor verbouwingen nodig (voor 20 posten). Dit bedrag is gebaseerd op de ervaringen
met het ontwikkelingen van het mondelinge examen. Voor inrichting en meubilair is
€100.000,- ingecalculeerd.

29

Projectkosten ministeries VROM en Buitenlandse Zaken
De eenmalige projectkosten voor VROM en Buitenlandse Zaken bedragen per
scenario op basis van ervaring uit het examen mondeling niveau A1min:
•

2A: VROM, 4 mensjaren: €320.000,-. Buitenlandse Zaken: nihil;

•

2B: VROM, 6 mensjaren: €480.000,-. Buitenlandse Zaken: nihil;

•

3B: VROM, 12 mensjaren: €960.000,-. Buitenlandse Zaken, 6 mensjaren:
€480.000,-.

3.5.2

Exploitatiekosten

Onderhoud examens
Zowel voor examen lezen als voor examen schrijven is voor het onderhoud en
verversen van vragen €50.000,- op jaarbasis geraamd. Vanzelfsprekend gelden deze
kosten alleen voor scenario 3B.

Uitvoering PR en voorlichting
Voor scenario 2A zijn geen extra kosten voor PR en voorlichting opgenomen. Voor
scenario 2B en 3B is voor het onderhouden van de communicatiemiddelen (brochure,
website, Wereldomroep, etc.) €250.000,- opgenomen.

Instandhouding onderwijs infrastructuur
Voor scenario 2A is niets geraamd voor deze categorie kosten. Voor de scenario’s 2B
en 3B is opgenomen:
•

Opleiden docenten (opleiden nieuwe docenten en opfriscursussen) in
herkomstlanden (in buurt van 20 posten): €50.000,-. Inschatting is 20 posten
maal €2.500,- (bron: Taalunie);

•

In stand houden infrastructuur voor distributie en verkoop van lesmateriaal via
posten: €854.000,- (inschatting is €7.000,- (0,1 FTE) per post);

•

In stand houden raamwerk voor accreditatie; €150.000,- voor helpdesk,
administratie, stichting/verenigingsstructuur (bron: Taalunie en Blik op Werk).
Uitgangspunt bij deze inschatting is dat het Keurmerk zichzelf kan financieren (op
deze instellingskosten na);

•

Alleen voor scenario 3B: In stand houden van een onderwijs infrastructuur (zie
Duitsland) voor de 20 belangrijkste herkomstlanden: inschatting €1.000.000,-

30

(€50.000,- per land, voor salarissen onderwijzend personeel, huur, meubilair,
etc.).

Personeelskosten
Alle extra begeleiding door medewerkers van het ministerie van Buitenlandse Zaken
op de posten is gewaardeerd tegen €70.000,- per FTE. Voor de totale
personeelskosten voor begeleiding is een rekenmodel ontwikkeld. Dit model berekent
per post de kosten van begeleiding. De totale kosten komen neer op €280.853,-.

Overzicht investeringen en exploitatiekosten
Voor de verschillende scenario’s resulteren de volgende investeringen (eenmalige
uitgaven) en exploitatiekosten (jaarkosten). Zie hiervoor tabel 4 en 5.

Tabel 4 - Investeringen per scenario
SCENARIO

2A

2B

3B

Examen

Mondeling

Mondeling

Mondeling

Niveau

A1

A1

A1

Minimaal

Redelijk

Redelijk

-

-

1.100.000

lezen/schr.

Ondersteuning

Investeringen
Ontwikkeling examens
Ontwikkeling, validering en testen van
technische infrastructuur

1.300.000

Ontwikkelingssubsidie

250.000

-

-

Ontwikkelingsopdracht

-

1.150.000

1.725.000

Ontwikkeling PR en voorlichting

-

100.000

100.000

Ontwikkeling onderwijs infrastructuur

-

600.000

1.600.000

Fysieke aanpassingen op posten

-

-

1.100.000

Projectkosten VROM en BuZa

320.000

480.000

1.440.000

Totaal investeringen

570.000

2.330.000 8.365.000

31

Tabel 5 - Exploitatiekosten per scenario
SCENARIO
Examen

2A

2B

Mondeling

Mondeling

3B
Mondeling
lezen/schr.

Niveau

A1

A1

A1

Minimaal

Redelijk

Redelijk

Onderhoud examens

-

-

100.000

Uitvoering PR en voorlichting

-

250.000

Instandhouding onderwijs infrastructuur

-

1.054.000

Pers.kosten examenbegeleiding BuZa

-

-

280.853

Totaal exploitatiekosten

-

1.304.000

2.684.853

Ondersteuning

Exploitatiekosten

250.000

2.054.000

32

4

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Op basis van de analyses komen we tot de volgende conclusies en aanbevelingen.
4.1

Conclusies

Gedurende het onderzoek is veel expert informatie en kwantitatieve informatie
verzameld om noodzakelijke randvoorwaarden voor ondersteuning bij verschillende
scenario’s van examinering in kaart te brengen. Uit het onderzoek is tevens gebleken
dat op het gebied van analfabetisme weinig informatie beschikbaar is. Er kunnen
daarom geen kwantitatieve en definitieve conclusies worden getrokken over de
omvang van deze groep die mogelijk wordt uitgesloten van hun komst naar
Nederland bij verhoging van het niveau van het inburgeringsexamen in het
buitenland.

In dit onderzoek is een aantal scenario’s beschreven en beoordeeld, teneinde tot een
helder toekomstbeeld te komen voor het niveau van het basisexamen inburgering in
het buitenland. De combinatie van de centrale onderzoeksvragen, de inbreng van
experts en de gestelde randvoorwaarden ten aanzien van uitsluiting, hebben geleid
tot 3 mogelijke scenario’s.

Scenario 2A verhoogt het examenniveau mondelinge vaardigheden naar A1 bij
minimale ondersteuning door de overheid. Dit scenario vergt slechts beperkte
additionele randvoorwaarden zoals door de overheid ondersteunde ontwikkeling van
cursusmateriaal. Tevens vergt het geen inspanning van het internationale
postennetwerk van het ministerie van Buitenlandse Zaken en behoeft het examen
geen aanpassing. Het scenario leidt volgens experts tot een hoger
inburgeringsniveau en is daarmee, gezien de lage investeringen en jaarkosten,
kosteneffectief. Tenslotte is in dit scenario zeker dat geen grote groepen a priori
uitgesloten worden van gezinsvorming of gezinshereniging.

Scenario 2B stelt dezelfde exameneis als 2A, maar biedt vanuit de overheid meer
ondersteuning, in het rapport aangeduid als redelijke ondersteuning. In dit scenario
wordt ten opzichte van scenario 2A meer geïnvesteerd in het ondersteunen van

33

Wib’ers. De extra ondersteuning bestaat uit de regie van de overheid in het
ontwikkelen en onderhouden van cursusmateriaal, voorlichtingsmateriaal en
cursusaanbod in het land van herkomst. Net als in scenario 2A behoeft het examen
geen aanpassing en leidt het tot een hoger inburgeringsniveau. Gezien de gelijke
opbrengsten in termen van inburgering en hogere investeringen en jaarkosten is het
scenario aanzienlijk minder kosteneffectief dan scenario 2A.

Scenario 3B introduceert een exameneis voor schriftelijke vaardigheden (lezen en
schrijven) op niveau A1 met een redelijke ondersteuning van de overheid. In
aanvulling op de investeringen in scenario 2B wordt in dit scenario extra
geïnvesteerd in het ontwikkelen en onderhouden van een onderwijsinfrastructuur in
de landen van herkomst. Nieuwe examens voor lezen en schrijven moeten
ontwikkeld worden. Experts verwachten dat dit scenario leidt tot een aanzienlijk
hoger niveau van inburgering. Het scenario heeft naar verwachting aanzienlijke
opbrengsten in termen van inburgering, maar kent tevens aanzienlijke investeringen
en jaarkosten. Daarmee is over kostenefficiëntie ten opzichte van scenario 2A
moeilijk een uitspraak te doen. Echter, het is te verwachten dat grotere groepen dan
in scenario 2A uitgesloten zullen worden.
4.2

Aanbevelingen

We bevelen aan te kiezen voor scenario 2A, voor de Wet Inburgering Buitenland, te
weten mondelinge vaardigheden op A1 niveau. Dit scenario bevat een examen op
een goed gedefinieerd niveau, namelijk A1, het draagt bij aan een betere inburgering
en kent relatief lage investeringen en jaarkosten. Daarmee is het scenario
kostenefficiënt. Bovendien biedt het scenario hoge zekerheid omtrent het niet
uitsluiten van grote groepen gezinsvormers en gezinsherenigers.

Daarnaast zijn in de interviews met onder meer het Goethe Instituut, de Taalunie en
de Wereldomroep interessante suggesties gedaan voor een tweetal
haalbaarheidsonderzoeken. Deze haalbaarheidsonderzoeken kunnen een additionele
bijdrage leveren aan het versterken van het fundament van scenario 2A:
1. Een onderzoek samen met de Wereldomroep naar de haalbaarheid (technisch,
organisatorisch, dekkingsgraad en financieel) van het opzetten van Nederlandse

34

taalcursussen via de radio, naar analogie van de Deutsche Welle. Het opzetten
van een dergelijke ondersteuningsstructuur zou de juridische houdbaarheid van
de Wib als gevolg van het leveren van additionele, laagdrempelige ondersteuning
kunnen vergroten. Daarnaast zou dit een bijdrage kunnen leveren aan de
versterking van het inburgeringsstelsel in het buitenland;
2. Een onderzoek samen met de Taalunie naar de haalbaarheid van het opzetten
van een internationale Nederlandse taalinfrastructuur in (een aantal landen in)
het buitenland. Wellicht samen met de universiteiten waar Nederlands gedoceerd
wordt, Nederlandse scholen in het buitenland en buitenlandse aanbieders van
Nederlandse taallessen. Ook het aan elkaar knopen en opzetten van een
dergelijke infrastructuur zou de juridische houdbaarheid van de Wib kunnen
vergroten. Dit zou eveneens een versterking voor het inburgeringsstelsel in het
buitenland kunnen betekenen.

35