Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 529

Gaswinning

Nr. 1000

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT EN VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 november 2021
Op 25 oktober jl. publiceerde de Nationale ombudsman (hierna:
ombudsman) het rapport Verscheurd vertrouwen1. De kernvraag die hij
stelt is: hoe kan de overheid de relatie met bewoners in aardgasgebieden
versterken en het vertrouwen in de overheid terugwinnen? Het rapport
analyseert de opvolging van aanbevelingen die de ombudsman in 2017 in
het rapport Een fundament met scheuren had gedaan. Het is, in de
woorden van de ombudsman, een reconstructie «die bedoeld is voor het
nieuwe kabinet en voor alle partijen rond de gevolgen van de aardbevingen». Met deze brief geven wij als verantwoordelijke Ministers een
reactie op de conclusies en aanbevelingen van het rapport.
Herstel van vertrouwen
De ombudsman constateert terecht dat het vertrouwen van Groningers in
de overheid een flinke deuk heeft opgelopen. Niet alleen de woningen in
het aardbevingsgebied moeten daarom hersteld en versterkt worden, dit
geldt ook voor het vertrouwen in de overheid. Bewoners hebben te lang
het gevoel gehad niet gehoord te worden, en hebben vervolgens te lang
in onzekerheid verkeerd.
Met het afbouwen van de gaswinning en het in publieke handen brengen
van zowel de schadeafhandeling als de versterking heeft het kabinet de
afgelopen jaren stappen gezet die op termijn kunnen bijdragen aan het
terugwinnen van vertrouwen. Herstel van vertrouwen in Groningen is
echter een zaak van de lange adem. Het kabinet is zich ten volle bewust
van de opgave die hier nog ligt en zal zich de komende jaren, samen met
de provincie, gemeenten en uitvoeringsorganisaties, blijven inzetten om
het vertrouwen terug te winnen. De aanbevelingen van de ombudsman

1

kst-33529-1000
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1000

1

zijn hierbij zeer behulpzaam. In het restant van deze brief gaan we hier
dieper op in.
Ruimhartige en rechtmatige regelingen
In zijn rapport geeft de ombudsman aan dat bewoners in het aardbevingsgebied nog te vaak worden geconfronteerd met onduidelijkheid over
regelgeving en veranderende procedures. Ondanks de inzet van veel
partijen, de goede intenties en de beschikbare regelingen en instrumenten, hebben bewoners nog te vaak het gevoel dat zij in de uitvoering
onvoldoende centraal staan en onvoldoende regie hebben bij de aanpak
van hun problematiek. Zij ervaren daardoor niet altijd de toegezegde
ruimhartigheid. Wij herkennen deze observatie uit de vele gesprekken die
wij ook zelf met bewoners hebben gevoerd. Tegelijk constateren wij dat
hierbij een spanning bestaat tussen de roep om ruimhartigheid aan de
ene kant en het belang van rechtmatigheid van overheidshandelen aan de
andere kant.
Deze spanning is recent ook in uw Kamer besproken naar aanleiding van
een wijziging in de beoordeling van schademeldingen aan de randen van
het effectgebied door het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). We
zien hier dat, ondanks het feit dat de keuzes van het IMG juridisch en
technisch uitlegbaar zijn, er in de schadeafhandeling verschillen tussen
bewoners ontstaan die op individueel niveau als onrechtvaardig worden
gezien. Het geldend (aansprakelijkheids- en schadevergoeding)recht laat
hierbij weinig ruimte voor maatregelen om deze verschillen op te heffen.
U ontvangt hierover separaat een brief van de Minister van Economische
Zaken en Klimaat (EZK) waarin hij nader ingaat op hoe het kabinet omgaat
met dit dilemma in relatie tot de afhandeling van schade.
We beseffen dat dit voor de betreffende bewoners weinig bevredigend is.
De behoefte aan regelingen waarbij recht wordt gedaan aan de omstandigheden van individuele bewoners, botst namelijk met de opdracht van
de overheid om willekeur tegen te gaan door op basis van objectieve
gronden en relevante (wetenschappelijke) kennis de rechtmatigheid en
kwaliteit van procedures te waarborgen. Wij begrijpen dat dit voor
sommige bewoners tot uitkomsten leidt, die zij moeilijk kunnen begrijpen
en accepteren. Deze onwenselijkheid plaatst ons voor een dilemma, want
nieuwe regels of grenzen en uitzonderingen voor specifieke groepen
brengen al snel het risico met zich mee op nieuwe grensgevallen en
nieuwe ongelijkheden. Voor dit dilemma zijn er daarmee helaas geen
eenvoudige oplossingen.
Wij willen echter benadrukken dat wij het nadrukkelijk als opdracht zien
om, binnen de door uw Kamer vastgelegde wettelijke kaders, ons te
blijven inspannen voor een aanpak die aan bewoners uitlegbaar is en hun
recht doet. De ombudsman stelt terecht dat juridische procedures daarbij
zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. Het IMG en de Nationaal
Coördinator Groningen (NCG) doen gelukkig al veel om bewoners te
ontzorgen en tegemoet te komen. Zo wijzen het IMG en de NCG aan
iedere eigenaar een zaakbegeleider toe. Daarnaast kunnen eigenaren hulp
krijgen, zowel in lokale steunpunten als online en telefonisch, bijvoorbeeld
bij het invullen van het formulieren of het opstellen van een zienswijze.
Maar we zien ook dat dit nog niet altijd genoeg is. Ook worden er soms
fouten gemaakt of vinden bewoners dat de geboden oplossing onvoldoende recht doet aan hun situatie. In zulke gevallen is het belangrijk dat
bewoners onafhankelijke juridische ondersteuning kunnen inroepen. Niet
als startpunt in een proces van slepende juridische procedures, maar als
waarborg voor een zorgvuldige, rechtvaardige en ruimhartige aanpak. Uw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1000

2

Kamer ontvangt binnenkort een novelle bij het wetsvoorstel Versterken
waarmee bewoners die te maken hebben met schade of versterking
kosteloos gebruik kunnen maken van bouwkundige, financiële en
juridische bijstand.
Verbeteren van communicatie en meer betrokkenheid voor
bewoners
Heldere en transparante communicatie in alle fases van het schadeherstel
en de versterking zijn van groot belang om vertrouwen in instanties en
procedures te vergroten. We herkennen de constatering van de
ombudsman dat hier nog te vaak te veel niet goed gaat. De aanbeveling
van de ombudsman om de informatievoorziening en communicatie
richting bewoners te verbeteren pakken wij daarom nadrukkelijk op. Het is
duidelijk dat brieven aan bewoners voorzien behoren te zijn van een
persoonlijke aanhef. Het IMG en de NCG onderschrijven dit. In de
bestuurlijke afspraken van 6 november 2020 zijn afspraken gemaakt met
de regio en de NCG over betere bewonerscommunicatie, waar meteen
opvolging aan is gegeven. Zo zijn eigenaren en bewoners in het aardbevingsgebied zo snel mogelijk individueel geïnformeerd over de gevolgen
van de bestuurlijke afspraken voor hun situatie. Ook is ingezet op
begeleiding van bewoners bij de eventuele keuze voor een herbeoordeling.
Momenteel wordt een kwalitatief onderzoek naar de bewonersbeleving
met aanbevelingen voor bewonerscommunicatie afgerond. Het rapport is
tot stand gekomen op basis van interviews met bewoners en bevat
meerdere concrete handvatten voor verbetering. De NCG zal met prioriteit
de aangedragen aanbevelingen in een verbeterprogramma uitvoeren. Het
verbeterprogramma is onder andere gericht op een volledige startdocumentatie voor bewoners, uitbreiding van het handelingsrepertoire van de
bewonersbegeleiders en een vaste doorlooptijd met terugmeldingsplicht
indien termijnen niet gehaald worden. De Minister van BZK zal uw Kamer
later hierover informeren. Ook het meerjarenversterkingsplan (MJVP), dat
de NCG in samenwerking met gemeenten oplevert, kan bijdragen aan
verbetering van de communicatie. Het MJVP maakt het namelijk makkelijker om tijdig en gericht bewoners te informeren over wat hen wanneer
te wachten staat.
Verder adviseert de ombudsman om bewoners meer inspraak te geven en
om samen met hen te werken aan de nieuwe inrichting van dorpen en
wijken middels een lokale, toekomstgerichte en integrale aanpak. Hij
noemt daarbij pilots zoals «Heft in eigen Hand» en «Eigen initiatief». Deze
pilots zijn inmiddels opgevolgd door de zogeheten «Praktijkaanpak»2
waarbij de aannemer en eigenaar vanaf het begin betrokken zijn bij het
versterkingstraject, en het «Eigenaar kiest Bouwer» project. Op diverse
plaatsen, zoals in Krewerd en Steendam/Tjuchem, zien we dat samenspraak met de bewoners en het afstemmen van versterking, herstel van
schade en het toekomstperspectief voor dorpen en wijken vruchten
afwerpt. In de komende periode zullen wij in gesprek met de regio
bespreken hoe we deze goede voorbeelden verder kunnen faciliteren,
verbreden en opschalen.
Betere samenwerking in de uitvoering
Ook betere samenwerking tussen (uitvoering)organisaties is belangrijk
voor vertrouwen in de aanpak. De ombudsman wijst hier terecht op. Voor
bewoners die met zowel schadeafhandeling als versterking te maken
2

Kamerstuk 33 529, nr. 844.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1000

3

hebben, kan het verwarrend zijn wanneer zij met twee verschillende
organisaties moeten communiceren, die nog niet altijd optimaal samen
lijken te werken. Daarom werkt het kabinet aan een wettelijk kader om de
afspraken tussen beide partijen duidelijk vast te leggen en de samenwerking te verbeteren. De algemene maatregel van bestuur die dit regelt,
wordt op dit moment uitgewerkt, in goede afstemming met het IMG en de
NCG. Ook de maatschappelijke organisaties worden hierbij betrokken en
geconsulteerd. De Minister van EZK informeert u bovendien op korte
termijn over de uitkomsten van de evaluatie van de samenwerking tussen
IMG en NCG, die nu nog op basis van een samenwerkingsconvenant uit
2019 plaatsvindt.
Vaart achter de versterkingsoperatie en het MJVP
De ombudsman doet in het rapport de oproep om vaart achter de
versterkingsoperatie te zetten. Het versnellen van de versterkingsoperatie
en het bieden van duidelijkheid aan de bewoners vormen de kern van het
beleid. Het MJVP heeft daarin een belangrijke rol: het is een van de
sturingsinstrumenten om de versterkingsoperatie in Groningen beter te
laten verlopen. Voor de reactie op deze aanbeveling verwijzen wij verder
naar de brief die recent aan uw Kamer is gestuurd.3
Perspectief
Naast het herstellen van schade en versterken van woningen, werkt het
kabinet aan een duurzaam toekomstperspectief voor Groningen en de
Groningers. De ombudsman onderstreept het belang van een langetermijnagenda. Met het Nationaal Programma Groningen (2018) (Kamerstuk
33 529, nr. 528), waar € 1,15 miljard voor is vrijgemaakt, en de Toekomstagenda Groningen (2021)4 wordt ingezet op verbetering van de
leefbaarheid, natuur, klimaat en economie met als doel de brede welvaart
te vergroten en het imago van de provincie te verbeteren.
Inmiddels hebben bijna alle gemeenten voorstellen gehonoreerd
gekregen in het kader van het Nationaal Programma Groningen.
Daarnaast worden binnen de Toekomstagenda concrete afspraken
gemaakt over de thema’s woningbouw, energietransitie en regionale
economie, in samenhang met beleid van de verschillende overheden over
de ontwikkeling van Groningen als NOVI-gebied. De uitdaging is nu om
het beschikbare budget van deze programma’s zodanig in te zetten dat het
geheel meer wordt dan de afzonderlijke delen.
Tot slot
Met de verschillende maatregelen en afspraken heeft het kabinet de
afgelopen jaren weliswaar een fundament gelegd voor nieuw perspectief
en herstel van vertrouwen, maar het fundament is nog kwetsbaar en het
bouwwerk onvoltooid. Het rapport van de ombudsman laat zien dat hier
nog een stevige opdracht resteert. Het is aan ons, en onze opvolgers in
een nieuw kabinet, om deze opdracht, samen met de regio en uitvoeringorganisaties, te vervullen.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
S.A. Blok
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren
3
4

Kamerstuk 33 529, nr. 911.
Kamerstuk 33 529, nr. 843.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1000

4