Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-03

Begrotingsraad

Nr. 142

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2020
Op 3 juni jl. presenteerde de Europese Commissie de vijfde en zesde
aanvullende EU-begroting voor 2020 (Draft Amending Budget 5 en 6,
DAB5 en DAB6). Met deze brief informeer ik uw Kamer hierover. Hiermee
vervangt deze brief de BNC-fiches.
1. Voorstel vijfde aanvullende EU-begroting 2020
In DAB5 stelt de Europese Commissie in totaal 585 miljoen euro aan
additionele middelen in vastleggingen – dit zijn wettelijke (of contractuele)
verplichtingen – ten opzichte van de eerder overeengekomen EU-begroting voor 2020 voor1. Dit bestaat uit 100 miljoen euro additionele steun
aan vluchtelingen in Jordanië en Libanon en 485 miljoen euro additioneel
voor het zekerstellen van urgente humanitaire hulp aan vluchtelingen in
Turkije. Zie voor de uitsplitsing ook tabel 1 in de annex.
De Europese Commissie verwacht dat de volledige betalingen (de
kasuitgaven, volgend op de verplichtingen) van 100 miljoen euro
behorende bij de middelen voor Jordanië en Libanon ook dit jaar nog
volgen. Van de middelen voor Turkije verwacht de Europese Commissie
dat een klein deel (68 miljoen euro) nog dit jaar tot betalingen leidt. Van
de overige middelen verwacht de Europese Commissie dat deze pas in
latere jaren tot betalingen leiden.
Hieronder wordt nader ingegaan op de voorstellen van de Europese
Commissie, de Nederlandse appreciatie, het effect op de Nederlandse
afdrachten en het besluitvormingsproces.

1

kst-21501-03-142
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 21 501-03, nr. 134

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-03, nr. 142

1

Samenvatting van het Commissievoorstel DAB5
Jordanië en Libanon
Jordanië en Libanon vangen, na Turkije, de meeste Syrische vluchtelingen
op, respectievelijk 655.000 en circa anderhalf miljoen. Beide staan
daarnaast voor grote economische uitdagingen. Vooral in Libanon is de
situatie ernstig, met een hoge inflatie, een enorme krimp van de economie
en een toename van de werkloosheid en armoede. Kwetsbare groepen,
waaronder vluchtelingen, zijn de eerste slachtoffers van de economische
malaise in beide landen. In de oorspronkelijke jaarbegroting voor 2020
heeft de Europese Commissie reeds middelen beschikbaar gesteld voor
benodigde steun aan de vluchtelingencrisis in Libanon en Jordanië als
gevolg van de conflicten in Syrië. Deze middelen zijn inmiddels volledig
vastgelegd. De Europese Commissie is van mening dat additionele
middelen benodigd zijn om deze landen te ondersteunen tijdens de
langdurige crisis. Daarnaast zorgt de impact van COVID-19 voor extra
uitdagingen. De Europese Commissie stelt daarom voor om 100 miljoen
euro additioneel in te zetten voor het versterken van de weerbaarheid van
vluchtelingen en gastgemeenschappen in Jordanië en Libanon via het
Europees Nabuurschapsinstrument.
Turkije
Als onderdeel van de EU-Turkije Verklaring heeft de Europese Commissie
met de lidstaten een bedrag van in totaal 6 miljard euro beschikbaar
gesteld voor de Facility for Refugees in Turkey (FRIT). Turkije vangt
ongeveer 4 miljoen vluchtelingen op, waarvan 3,6 miljoen Syrische
vluchtelingen. De Europese Commissie stelt voor om 485 miljoen euro
aan additionele vastleggingen toe te wijzen aan twee programma’s voor
humanitaire hulp, het Emergency Social Safety Net (ESSN) en het
Conditional Cash Transfer for Education (CCTE). Het ESSN biedt maandelijkse betalingen in contanten aan 1,7 miljoen vluchtelingen om te
voorzien in hun basisbehoeften. Naar verwachting zijn de huidige
middelen hiervoor uitgeput in maart 2021. Een additionele 400 miljoen
euro aan vastleggingen is benodigd voor verlenging tot eind 2021. De
CCTE biedt financiële ondersteuning aan gezinnen met in totaal 685.000
kinderen om deze naar school laten gaan in plaats van hen te laten
werken. Het contract verloopt eind oktober 2020. De Europese Commissie
wil 85 miljoen euro aan vastleggingen inzetten om het programma te
verlengen tot eind december 2021.
In aanvulling daarop wordt 50 miljoen euro uit het bestaande budget voor
humanitaire hulp ingezet (herschikking) voor het verlengen van enkele
humanitaire projecten op het gebied van veiligheid, gezondheid en
onderwijs die aflopen in de zomer 2020.
Financiering
De Europese Commissie financiert de aanvullende middelen voor
Jordanië en Libanon (in totaal 100 miljoen euro in vastleggingen en
betalingen) door de inzet van een deel van de nog resterende marge
onder het plafond voor de begrotingscategorie Extern Beleid. De
additionele middelen voor Turkije (in totaal 485 miljoen euro in vastleggingen en 68 miljoen euro in betalingen) worden deels gefinancierd met
de overgebleven marge onder het plafond voor de begrotingscategorie
Extern Beleid (3,4 miljoen euro). De resterende benodigde middelen van
481,6 miljoen euro worden gedekt door niet toegewezen budget bij het
landbouwbeleid en de administratieve uitgaven hiervoor in te zetten. Dit
kan door middel van de inzet van het speciaal instrument contingency

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-03, nr. 142

2

margin dat flexibiliteit biedt tussen begrotingsjaren of tussen begrotingscategorieën en is de facto een kasschuif waarbij de MFK-plafonds niet
overschreden mogen worden.
Nederlandse appreciatie
Het kabinet verwelkomt de voorgestelde additionele middelen voor het
versterken van de weerbaarheid van vluchtelingen en gastgemeenschappen in Jordanië en Libanon. Beide landen huisvesten grote
aantallen Syrische vluchtelingen, die vanwege het voortdurende conflict
in Syrië voorlopig geen uitzicht op terugkeer hebben. Het is van belang
dat ze daarin worden gesteund, temeer de economische crises de toegang
tot basisvoorzieningen als gezondheidszorg en onderwijs onder druk zet.
Het kabinet verwelkomt de voorgestelde additionele middelen voor
humanitaire steun aan vluchtelingen in Turkije. Het is belangrijk dat deze
vluchtelingen in hun basisbehoeften kunnen blijven voorzien. Door de
tijdige voortzetting van de financiering voor het ESSN en de CCTE kan
hieraan worden bijgedragen. Dit voorstel loopt niet vooruit op eventuele
aanvullende steun aan Turkije voor de opvang van vluchtelingen binnen
het aankomend Meerjarig Financieel Kader 2021–2027. Aanvullende steun
hiervoor moet volgens het kabinet uit de EU-begroting worden betaald en
dient conditioneel te zijn aan de effectieve implementatie van de
EU-Turkije Verklaring, waaronder normalisatie aan de Grieks-Turkse grens.
Nederland is voornemens in te stemmen met de in DAB5 voorgestelde
aanpassingen van de budgetten voor Extern Beleid. Ten aanzien van de
financiering kan Nederland ook instemmen met de inzet van de contingency margin voor de inzet van nog niet toegewezen middelen voor
landbouwbeleid en administratieve lasten.
Gevolgen voor de Nederlandse afdrachten
Het voorstel van DAB5 leidt tot een verhoging van de EU-betalingen in
2020 van in totaal 168 miljoen euro. DAB5 heeft echter geen gevolgen
voor de raming van de Nederlandse afdrachten voor 2020. De raming van
de Nederlandse afdrachten is gebaseerd op het betalingenplafond uit het
MFK. Dit plafond maximeert de uitgaven uit hoofde van de EU-begroting
en daarmee de afdrachten van de lidstaten. Dit betalingenplafond is hoger
dan het betalingenniveau in de EU-begroting, zoals ook toegelicht in de
begroting van Buitenlandse Zaken, bij artikel 3.1. Deze aanvullende
begroting kan ingepast worden in de resterende marge onder dit plafond,
waardoor aanpassing van de raming van de Nederlandse afdrachten niet
nodig is.
Tabel 2 in de annex geeft een overzicht van de aanvullende begrotingen
voor 2020 die op dit moment zijn gepubliceerd, uitgesplitst naar het effect
op de vastleggingen, betalingen en inkomsten van de Europese Unie.
Proces en krachtenveld
De Raad zal via een schriftelijke procedure stemmen over DAB5. Deze
procedure wordt naar verwachting in juli afgerond. Het voorstel moet
worden goedgekeurd door de Begrotingsautoriteit; het Europees
Parlement via meerderheid van stemmen en de Raad via gekwalificeerde
meerderheid. Naar verwachting zullen alle lidstaten kunnen instemmen
met DAB5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-03, nr. 142

3

2. Voorstel zesde aanvullende EU-begroting 2020
Met DAB6 wil de Europese Commissie een totaal van 11,5 miljard euro
aan vastleggingen en 6,5 miljard euro aan betalingen beschikbaar stellen
voor het jaar 2020. Dit voorstel is een onderdeel van een totaalpakket aan
voorstellen van de Europese Commissie voor het herstel van de Europese
Unie in reactie op de crisis die door de COVID-19 uitbraak is ontstaan. De
kabinetsappreciatie van deze voorstellen is reeds aan uw Kamer toegezonden2. Dit totaalpakket bestaat uit een nieuw tijdelijk herstelinstrument
Next Generation EU, een voorstel voor het MFK 2021–2027 en een
aanpassing van het huidige MFK 2014–2020. Voorliggende DAB6 heeft
betrekking op dit laatste onderdeel.
Voor de financiering van het pakket aan herstelmaatregelen stelt de
Europese Commissie voor om, met ingang van het nieuwe Eigen
Middelenbesluit, middelen op de kapitaalmarkt te lenen. De Europese
Commissie verwacht dat het nieuwe Eigen Middelenbesluit op 1 januari
2021 in werking kan treden, na de vereiste ratificaties door nationale
parlementen. Als overbruggingsmaatregelen stelt de Europese
Commissie voor om het vastleggingenplafond van het huidige MFK voor
de periode 2014–2020 te verhogen. De voorliggende zesde aanvullende
EU-begroting 2020 betreft de uitwerking van deze overbruggingsmaatregel. Er worden additionele middelen voorgesteld voor het Solvency
Support Instrument (SSI), het European Fund for Sustainable
Development (EFSD), REACT-EU en het European Investment Fund (EIF)3.
Zie tabel 1 in de annex voor een uitsplitsing. Uw Kamer ontvangt nog een
separate Kamerbrief met een kabinetsappreciatie van alle sectorale
voorstellen die de Europese Commissie recent in het kader van COVID-19
heeft gedaan.
Hieronder wordt nader ingegaan op de voorstellen van de Europese
Commissie, de Nederlandse appreciatie, het effect op de Nederlandse
afdrachten en het Europese proces voor behandeling van DAB6.
Samenvatting van het Commissievoorstel DAB6
Solvency Support Instrument
Om solvabiliteitssteun te kunnen bieden aan bedrijven die door de
COVID-19 crisis in nood zijn geraakt stelt de Europese Commissie de
oprichting van een SSI binnen het reeds bestaande Europese Fonds voor
Strategische Investeringen (EFSI) voor. Dit instrument zal met name
gericht zijn op het aanvullen van nationale regelingen op dit gebied en het
verzekeren van een Europees gelijk speelveld. Voor 2020 bedraagt het
voorstel 5 miljard euro aan vastleggingen en 2,5 miljard euro aan
betalingen.
Versterking European Fund for Sustainable Development
De Europese Commissie stelt voor om reeds in 2020 het EFSD te
versterken met 1,04 miljard euro in vastleggingen en betalingen. De
middelen worden beschikbaar gesteld om meer garanties te kunnen
verlenen aan partnerlanden van de EU om ondersteuning te bieden bij het
bestrijden van COVID-19. De aanpassing van de EFSD-verordening is met
name gericht op het uitbreiden van de reikwijdte naar de westelijke
Balkan.
2
3

Kamerstukken 21 501-20 en 22 112, nr. 1543
Uw Kamer wordt nog separaat schriftelijk geïnformeerd over de sectorale voorstellen behorend
bij het MFK-voorstel voor 2021–2027 waaronder SSI, EFSD, React-EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-03, nr. 142

4

REACT-EU
Met een nieuw initiatief, REACT-EU, wil de Europese Commissie via het
cohesiebeleid bijdragen aan de economische en sociale weerbaarheid van
lidstaten en aan een duurzaam herstel van de COVID-19 crisis. Lidstaten
kunnen via REACT-EU middelen inzetten in het kader van de doelstelling
«investeren in groei en werkgelegenheid» van het EFRO of het ESF
gebruiken ter ondersteuning van het crisisherstel in de context van de
COVID-19 crisis in de regio’s waar de economie en de werkgelegenheid
zwaarder zijn getroffen of om de toewijzing voor door het FEAD ondersteunde programma’s te verhogen. In DAB6 wordt een totaal van 5 miljard
euro aan vastleggingen en 2,5 miljard euro aan betalingen voorgesteld.
European Investment Fund
De Commissie reserveert 500 miljoen euro om mee te doen aan een
kapitaalverhoging die het EIF volgens de Commissie voor ogen heeft. De
kapitaalverhoging zou nodig zijn omdat het EIF verantwoordelijk is voor
de uitvoering van verschillende onderdelen van de herstelstrategie van de
Europese Commissie waarvoor de huidige kapitaalbasis onvoldoende zou
zijn. Er is nog geen formeel voorstel voor een kapitaalverhoging gedeeld
vanuit de EIF aan de aandeelhouders.
Financiering
De resterende ruimte onder de vastleggingenplafonds en in de speciale
instrumenten zijn, na verwerking van DAB5, volledig opgebruikt. Om de
voorstellen uit DAB6 te kunnen financieren stelt de Europese Commissie
voor om het vastleggingenplafond voor 2020 te verhogen. Hiertoe is een
wijziging van het huidige MFK 2014–2020 benodigd. De Europese
Commissie heeft hiervoor reeds een voorstel ingediend4. De verhoging
komt volledig ten gunste van de voorstellen uit DAB6. Onder het
betalingenplafond voor 2020 resteert nog voldoende ruimte, waardoor
een aanpassing van dat plafond niet nodig is.
Nederlandse appreciatie
De inzet van het kabinet is erop gericht om via Europese samenwerking
duurzaam herstel van deze uitzonderlijke crisis als gevolg van de
COVID-19 uitbraak te bespoedigen en verdere economische groei te
bevorderen. Hiervoor zijn Europese solidariteit tussen lidstaten onderling
en de daaraan verbonden verantwoordelijkheid centrale uitgangspunten.
Met deze inzet beoordeelt het kabinet ook de herstelstrategie van de
Europese Commissie, waaronder de aanpassing van het huidige MFK. De
in DAB6 voorgestelde aanpassing van het huidige MFK maakt integraal
deel uit van de herstelstrategie van de Europese Commissie. Het kabinet
heeft uw Kamer reeds een appreciatie van deze voorstellen toegezonden.
Het kabinet zal de budgettaire aspecten van DAB6 betrekken bij de
onderhandelingen over het totaalpakket en deze afwegen binnen het
kader van de bredere Nederlandse inzet.

4

Proposal for a Council Regulation amending Council Regulation (EU, EURATOM) No 311/2013
laying down the multiannual financial framework for the years 2014–2020 (2020/0109(APP))

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-03, nr. 142

5

Gevolgen voor de Nederlandse afdrachten
Volgens de Europese Commissie zou het huidige voorstel leiden tot
additionele afdrachten voor Nederland van 0,4 miljard euro in 20205. Het
kabinet beschouwt dit voorstel als een integraal onderdeel van het
totaalpakket bestaande uit een nieuw tijdelijk herstelinstrument Next
Generation EU, een voorstel voor het MFK 2021–2027 en de genoemde
aanpassing van het huidige MFK 2014–2020. De budgettaire verwerking
op de Rijksbegroting zal dan ook worden betrokken bij de verwerking van
de uitkomsten van de onderhandelingen over het totaalpakket en in de
eerstvolgende budgettaire nota worden opgenomen.
Proces en krachtenveld
Het tijdpad voor de onderhandelingen over de nieuwe Commissievoorstellen, waaronder de uitwerking zoals gepresenteerd in DAB6, is nog
onbekend. Duidelijk is dat deze nieuwe Commissievoorstellen het
startpunt zijn van de onderhandelingen over het herstelinstrument en de
(aangepaste) voorstellen voor het huidige en komende MFK en EMB. De
posities van de lidstaten liggen nog ver uit elkaar; deze onderhandelingen
zullen waarschijnlijk tijd vergen. De eerste bespreking van het voorgestelde pakket zal plaatsvinden tijdens de Europese Raad van 19 juni 2020,
die zal worden voorbereid door een discussie in de Raad Algemene Zaken
(RAZ) en door consultaties van de Voorzitter van de Europese Raad met
de lidstaten. Voor besluitvorming over het MFK is, op grond van artikel
312 VWEU, eenparigheid van stemmen in de Raad vereist, en goedkeuring
van het Europees Parlement. Over een aanvullende begroting beslist de
Raad met gekwalificeerde meerderheid. Het EP is medewetgever en moet
de begroting ook goedkeuren. De inzet van de Europese Commissie is om
zowel het MFK als het EMB als de deelverordeningen per 1 januari 2021 in
werking te laten treden.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

5

Draft Amending Budget No 6 to the General Budget 2020: Reflecting in the budget 2020 the
launch of the recovery plan for Europa COM(2020)423 – Budgettary annex

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-03, nr. 142

6

ANNEX
Tabel 1: mutaties DAB5 en DAB6 (miljoen euro)
Omschrijving
DAB5
ENI – Mediterranean countries
Humanitarian aid, food assistance and disaster preparedness
TOTAAL DAB5
DAB6
EFSI support expenditure
Solvency Support Instrument Window (EFSI)
Solvency Support Instrument Window (EIAH and EIPP)
EFSD support expenditure
EFSD Guarantee Fund
React-EU (European Social Fund)
React-EU (European Social Fund)
React-EU (FEAD – operational expenditure)
React-EU (FEAD – operational technical assistance)
React-EU (ERDF)
React-EU (ERDF – operational assistance)
EIF
TOTAAL DAB6

Vastlegging

Betaling

100
485
585

100
68
168

2
4.980
18
1
1.039
1.495
5
–
–
3.488
12
500
11.540

2
2.490
8
1
1.039
747
3
–
–
1.744
6
500
6.540

Tabel 2: Overzicht van aanvullende begrotingen in 2020 (miljoen euro)
Omschrijving
DAB1 – Migratie & corona
DAB2 – Emergency Support Instrument
DAB3 – Surplus
DAB4 – EUSF
DAB5 – Migratie
DAB6 – Herstelstrategie COVID-19

Vastlegging

Betaling

Inkomsten

567
3.000
–
279
585
11.540

77
1.530
–
279
168
6.540

–
–
3.218
–
–
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-03, nr. 142

7