INSPECTIEONDERZOEK

‘Opvolging aanbevelingen Justitiële
Inrichting Caribisch Nederland’

Onderzoek naar de opvolging van de aanbevelingen
uit het rapport ‘(Vervolg)onderzoek Justitiële
Inrichting Caribisch Nederland en nulmeting
nieuwbouw’ (2019) en naar de sturing daarop.

1

‘Opvolging aanbevelingen Justitiële
Inrichting Caribisch Nederland’

Onderzoek naar de opvolging van de aanbevelingen
uit het rapport ‘(Vervolg)onderzoek Justitiële
Inrichting Caribisch Nederland en nulmeting
nieuwbouw’ (2019) en naar de sturing daarop.

Raad voor de rechtshandhaving
Augustus 2021

2

Inhoud
Gebruikte afkortingen .......................................................................................................... 5
Voorwoord ......................................................................................................................... 6
Samenvatting en aanbevelingen ........................................................................................... 7
1. Inleiding ...................................................................................................................... 7
2. Context ....................................................................................................................... 7
3. Opvolging aanbevelingen ............................................................................................... 8
Tabel: overzicht opvolging aanbevelingen ......................................................................... 12
4. Sturing...................................................................................................................... 13
5. Hoofdconclusie ........................................................................................................... 14
6. Ter afsluiting.............................................................................................................. 14
7. Aanbevelingen ........................................................................................................... 16
Inleiding .......................................................................................................................... 17

2

1.1

Aanleiding onderzoek ........................................................................................... 17

1.2

Doelstelling en onderzoeksvraag ........................................................................... 17

1.3

Reikwijdte .......................................................................................................... 18

1.3.1

Aanbevelingen 2019 en reacties daarop .............................................................. 18

1.3.2

JICN, Commissie van Toezicht en minister voor Rechtsbescherming ....................... 19

1.4

Toetsingskader.................................................................................................... 19

1.5

Aanpak onderzoek ............................................................................................... 19

1.6

Leeswijzer .......................................................................................................... 19

Achtergrondinformatie en context .................................................................................. 20
2.1 Ontwikkeling JICN..................................................................................................... 20
2.2 Traject ‘Veranderende sanctietoepassing’ en proces Detentie en re-integratie .................. 20

3

Stand van zaken afzonderlijke aanbevelingen ................................................................ 22
3.1

Rechtspositie gedetineerden ................................................................................. 22

3.1.1

Huisregels ....................................................................................................... 22

3.1.2

Activiteitenprogramma ..................................................................................... 23

3.1.3

Accommodatie ................................................................................................. 24

3.1.4

Voeding en winkel ............................................................................................ 25

3.1.5 Maatschappelijk contact ....................................................................................... 26
3.1.6 Toegang zorg ..................................................................................................... 28
3.1.7 Sancties en maatregelen ...................................................................................... 29
3.1.8 Beklag ............................................................................................................... 30
3.2 Omgang met gedetineerden ....................................................................................... 36
3.2.1 Screening........................................................................................................... 36
3.2.2 Bejegening ......................................................................................................... 36
3.3

Interne veiligheid ................................................................................................ 38
3

3.3.1

Preventie en beheersing veiligheidsrisico’s .......................................................... 38

3.3.2

Agressiebeheersing .......................................................................................... 40

3.4

Maatschappijbeveiliging: vrijhedenbeleid en voorwaardelijke invrijheidstelling ............ 41

3.5

Maatschappelijke re-integratie: voorbereiding nazorg en re-integratietrajecten ........... 42

3.6 Personeel en organisatie ............................................................................................ 44
3.6.1 Personele zorg en inzet ........................................................................................ 44
3.6.2 Communicatie..................................................................................................... 46
4

Sturing....................................................................................................................... 47
4.1 Sturing door DSJ ...................................................................................................... 47
4.2 Sturing door DJI ....................................................................................................... 48
4.3 Sturing door JICN ..................................................................................................... 49
4.4 Beoordeling en conclusie ........................................................................................... 49

5

6

Overkoepelend beeld: beantwoording onderzoeksvragen .................................................. 51
5.1

Beantwoording deelvragen ................................................................................... 51

5.2

Beantwoording centrale onderzoeksvraag ............................................................... 52
Ter afsluiting .......................................................................................................... 53

Bijlage 1: overzicht aanbevelingen 2019 .............................................................................. 56
Bijlage 2: overzicht geïnterviewde functionarissen................................................................. 57

4

Gebruikte afkortingen
BBA
BEJO
BES
BIJ-BES
CN
CvT
DenR
DJI
DSJ
DGSenB
DIZ
Fte
FZA
Gedeco
GW/VB
IBT
ISS
JenV
JICN
KPCN
MOIP
MTO
PAS
Piw’er
RCN
RVB
SOJ
SRCN
TMA
VerSa
V.i.
VMR

Beperkt Beveiligde Afdeling
Bewaarders Justitie Onderdelen (opleiding)
Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Bestuurlijke Informatie Justitiabelen BES
Caribisch Nederland
Commissie van Toezicht
Detentie en re-integratie
Dienst Justitiële Inrichtingen
Directie Sanctietoepassing en Jeugd
Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen
Divisie Individuele Zaken
Fulltime equivalent
Forensische Zorg Afdeling
Gedetineerdencommissie
Gevangeniswezen en Vreemdelingenbewaring
Intern bijstandsteam
Inkomsten Screening en Selectie
Justitie en Veiligheid
Justitiële Inrichting Caribisch Nederland
Korps Politie Caribisch Nederland
Meerjaren Onderhouds- en Inspectieplan
Medewerkers-tevredenheidsonderzoek
Prison Administration System
Penitentiair inrichtingswerker
Rijksdienst Caribisch Nederland
Rijksvastgoedbedrijf
Strategisch overleg Justitie
Stichting Reclassering Caribisch Nederland
Talent motivatie analyse
Veranderende sanctietoepassing
Voorwaardelijke invrijheidstelling
Viermaandsrapportage

5

Voorwoord
Door middel van onderzoek en aanbevelingen wil de Raad voor de rechtshandhaving
bijdragen aan verbetering van de kwaliteit van de taakuitvoering door de justitiële
organisaties. Dit rapport gaat over de opvolging van de aanbevelingen die de Raad samen
met het College voor de Rechten van de Mens in 2019 heeft gedaan op het terrein van de
Justitiële Inrichting Caribisch Nederland (JICN).
De Raad stelt vast dat de JICN zich gestaag ontwikkelt en het merendeel van de
aanbevelingen uit het rapport van 2019 heeft opgevolgd of daarmee bezig is.
Voor een klein deel van de aanbevelingen geldt dat opvolging daarvan primair op de weg
van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) ligt. Het gaat dan bijvoorbeeld om
wetgevingskwesties. De Raad constateert helaas dat die opvolging over het algemeen niet
of traag tot stand komt.
In Europees Nederland is per 1 juli 2021 de Wet straffen en beschermen in werking
getreden. Die wet geldt niet voor Caribisch Nederland. Maar parallel daaraan is daar het
traject ‘Veranderende sanctietoepassing’ gestart, met als voornaamste doelstelling
succesvolle re-integratie na detentie. De voorbereiding op re-integratie begint direct bij
detentie, binnen de muren van de JICN dus. De Raad ziet op dit punt veel ambitie bij de
leiding van de JICN. Om die ambities te kunnen realiseren, is het volgens de Raad cruciaal
dat genoemd traject na 2021 wordt voortgezet. Dat kan alleen met steun vanuit het
ministerie van JenV.
Het is nu aan de JICN en het ministerie van JenV om op basis van dit rapport de benodigde
acties te ondernemen. De Raad zal over enkele jaren opnieuw nagaan hoe de JICN ervoor
staat.
Dankzij de medewerking van de betrokken medewerkers van de JICN, de Dienst Justitiële
Inrichtingen, de Commissie van Toezicht en het ministerie van JenV kon de Raad dit
onderzoek op een vlotte en prettige manier uitvoeren. Ook de afstemming met het College
voor de Rechten van de Mens verliep soepel. De Raad wil allen die een bijdrage hebben
geleverd aan dit onderzoek daar graag voor bedanken.

DE RAAD VOOR DE RECHTSHANDHAVING

Mr. M.R. Clarinda (voorzitter)
Mr. L.M. Virginia

6

Samenvatting en aanbevelingen
1. Inleiding
De Raad voor de rechtshandhaving heeft in de afgelopen jaren tientallen aanbevelingen
gedaan aan de betrokken ministers van Justitie (en Veiligheid). Met zijn aanbevelingen wil
de Raad een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de taakuitvoering door de betrokken
organisaties. In 2020 is de Raad gestart met de uitvoering van een onderzoeksprogramma
dat erop is gericht zicht te krijgen en te houden op de opvolging van al zijn aanbevelingen
(monitor). In 2021 heeft de Raad onderzocht in hoeverre opvolging is gegeven aan de
aanbevelingen uit het rapport ‘(Vervolg)onderzoek Justitiële Inrichting Caribisch Nederland
en nulmeting nieuwbouw’ dat hij in 2019 samen met het College voor de Rechten van de
Mens heeft uitgebracht. De aanbevelingen uit dat rapport liggen op het terrein van de
Justitiële Inrichting Caribisch Nederland (JICN), de Commissie van Toezicht van de JICN, en
het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV).
Omdat de mate en de wijze van sturing belangrijke factoren zijn bij de realisatie van
aanbevelingen in de praktijk, is de Raad in dit onderzoek ook nagegaan in hoeverre en door
wie wordt gestuurd op de opvolging van de aanbevelingen.
De centrale onderzoeksvraag luidt als volgt:
In hoeverre is opvolging gegeven aan de aanbevelingen uit het rapport uit 2019 over de
Justitiële Inrichting Caribisch Nederland en in hoeverre en door wie wordt op die opvolging
gestuurd?

2. Context
In 2018 heeft de JICN een nieuw onderkomen gekregen. De ingebruikneming van de
nieuwbouw betekende een enorme vooruitgang. Er staat nu een inrichting die volgens de
Raad en het College als voorbeeld kan dienen voor de andere landen in het Caribisch deel
van het koninkrijk.
De JICN valt onder het beheer van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), een
uitvoeringsorganisatie van het ministerie van JenV. De Directie Sanctietoepassing en Jeugd
(DSJ) van het Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen (DGSenB) van het ministerie van
JenV is beleidsmatig verantwoordelijk voor de JICN.
Het ministerie van JenV heeft voor de periode 2019-2021 projectfinanciering beschikbaar
gesteld voor het traject ‘Veranderende sanctietoepassing’ (VerSa). Beleidsmedewerkers van
de JICN en DSJ hebben binnen dit traject een ‘Beleidskader re-integratie en resocialisatie in
Caribisch Nederland’ opgeleverd. Dit beleidskader bevat een ketenbrede visie op de
maatregelen die nodig zijn voor optimalisering van de ondersteuning en begeleiding van
justitiabelen bij terugkeer in de maatschappij. In het verlengde daarvan heeft de JICN samen
met DJI een ambitie geformuleerd voor een veilige en kansrijke detentie en re-integratie in
Caribisch Nederland. In dat kader zijn uiteenlopende projecten gestart.

7

3. Opvolging aanbevelingen
Het rapport uit 2019 bevat 36 aanbevelingen. Opvolging ligt bij dertig van die aanbevelingen
primair bij de JICN, en bij de overige zes primair bij het ministerie van JenV. De Raad geeft
hierna de stand van zaken ten aanzien van de opvolging van die aanbevelingen per thema
weer.
Rechtspositie gedetineerden
De JICN heeft georganiseerd dat gedetineerden op relatief eenvoudige wijze kunnen
kennisnemen van de huisregels én dat de huisregels jaarlijks worden geactualiseerd. In die
huisregels moet nog wel informatie over het plus-programma worden opgenomen.
Activiteitenprogramma
De aanbeveling van de Raad en het College aan de JICN om te bezien of arrestanten kunnen
deelnemen aan het activiteitenprogramma heeft niet tot een andere praktijk geleid.
Vermenging van arrestanten met andere justitiabelen wordt onwenselijk geacht. Bovendien
vallen arrestanten onder de verantwoordelijkheid van het Korps Politie Caribisch Nederland
(KPCN). Wel kunnen gedetineerden van buiten Caribisch Nederland nu deelnemen aan
activiteiten die aan Caribisch-Nederlandse gedetineerden worden aangeboden, zoals in
2019 aanbevolen. Bovendien is de bibliotheekcollectie naar aanleiding van een daartoe
strekkende aanbeveling aangevuld.
Accommodatie
Sinds het vorige onderzoek zijn twee van de vijf van de aanbevolen verbeteringen
gerealiseerd. Dit betreft ventilatie in de isoleercellen en klimaatbeheersing in de ruimte
voor geestelijke verzorging. Met de feitelijke opvolging van een andere aanbeveling (aanleg
sportveld) is begonnen.
De twee andere aanbevolen verbeteringen (het toelaten van direct daglicht in de
isoleercellen en het zorgen voor schaduw bij de telefoons die buiten hangen) zijn wel
opgenomen in een meerjarenplan maar of en wanneer die worden gerealiseerd, is niet
bekend. Dit is ook nog afhankelijk van goedkeuring (en financiering) door DJI.
Voeding en winkel
Naar aanleiding van aanbevelingen van de Raad en het College vindt er nu periodiek
overleg plaats tussen de gedetineerdencommissie (gedeco) en de leverancier van
broodbeleg respectievelijk de supermarkt, in aanwezigheid van een vertegenwoordiger van
de leiding van de JICN. Volgens de leiding van de JICN heeft dit geleid tot meer tevredenheid
bij de gedetineerden.
Maatschappelijk contact
De Raad en het College deden de JICN op dit aspect drie aanbevelingen, namelijk aanpassing
van de huisregels op het punt van de bezoektijd, oplevering van de familiekamer, en de
mogelijkheid voor alle gedetineerden om te bellen met familie, ongeacht hun afkomst.
De JICN heeft deze drie aanbevelingen opgevolgd. De in maart 2021 opgeleverde
familiekamer is vanwege de coronamaatregelen echter nog niet in gebruik genomen.
De Raad en het College deden aan de minister van JenV de aanbeveling om de
Gevangenismaatregel 1999 BES op het punt van het bezoekrecht aan te passen, van recht
8

op eens in de twee weken bezoek naar recht op wekelijks bezoek. Het recht op wekelijks
bezoek geldt inmiddels wel in de praktijk, maar de Gevangenismaatregel is niet aangepast.
DSJ kon ook niet aangeven of, en zo ja wanneer, aanpassing van de betreffende bepaling zal
plaatsvinden. Omdat het hier om een belangrijk recht van gedetineerden gaat, vindt de
Raad het onvoldoende dat alleen de huisregels op dit punt zijn aangepast. De aanbeveling
uit 2019 blijft dan ook overeind.
Toegang zorg
De medische specialisten kunnen gedetineerden normaliter binnen korte termijn zien indien
zij de wens daartoe kenbaar hebben gemaakt, aldus de leiding van de JICN. De Raad gaat er
op basis van die informatie van uit dat de interne processen op dit punt adequaat zijn
ingericht. Hij beschouwt de daartoe strekkende aanbeveling uit 2019 als opgevolgd.
Begin 2021 zijn twee geestelijke verzorgers voor de JICN aangetrokken. Daarmee is de
aanbevolen professionalisering van de geestelijke zorg voor gedetineerden gerealiseerd.
Sancties en maatregelen
De Raad en het College deden de JICN in 2019 de aanbeveling om gedetineerden in de
gelegenheid te stellen kennis te nemen van het sanctiebeleid. Tijdens het onderzoek van de
Raad werd bekend dat de sanctiekaart, waarin het sanctiebeleid is weergegeven, per 1 juli
2021 zou worden afgeschaft en dat het kader van de Beginselenwet gevangeniswezen BES
zal gelden. De Raad gaat ervan uit dat de leiding van de JICN de gedetineerden daarover zal
informeren.
Sinds maart 2021 informeert de JICN standaard de Commissie van Toezicht (CvT) over
plaatsingen in de isoleercel van langer dan 24 uur, conform de aanbeveling uit 2019.
Beklag
Op het punt van beklag hebben de Raad en het College verschillende aanbevelingen gedaan.
Die aanbevelingen betreffen de volgende aspecten van het beklagrecht:
- Mandaat CvT
Naar aanleiding van de aanbeveling het mandaat van de CvT uit te breiden naar arrestanten
kondigde de minister in zijn beleidsreactie een verkenning aan. DSJ kon tijdens het
onderzoek niet aangeven of die verkenning had plaatsgevonden en de CvT was niet op de
hoogte van een verkenning. Uitbreiding van het mandaat heeft niet plaatsgevonden.
- Beslistermijn beklagzaken
Voor de afhandeling van beklagzaken geldt een wettelijke termijn van twee weken. In de
praktijk blijkt overschrijding van die termijn nog altijd meer regel dan uitzondering, ondanks
het volgens de JICN verbeterde proces van behandeling van beklagzaken. De Raad vindt de
termijn van twee weken niet realistisch en handhaaft de aanbeveling deze termijnbepaling
aan te passen.
- Verruiming beklagrecht
Uit het onderzoek is gebleken dat de beklagcommissie ongeveer 40% van de beklagzaken
niet-ontvankelijk verklaart. Volgens de Raad zou moeten worden geanalyseerd waarover die
9

zaken gaan. Als het zaken betreft waartegen in Europees Nederland wél beklag openstaat,
ligt verruiming van het beklagrecht volgens hem alsnog in de rede, ook al heeft de minister
in 2019 in zijn beleidsreactie laten weten daaraan geen prioriteit te geven. De Raad
benadrukt in dit verband dat de JICN een Nederlandse inrichting is.
- Beroepsmogelijkheid
Sinds 2016 hebben het College, de Raad en de Nationale ombudsman gepleit voor de
realisatie van een beroepsmogelijkheid tegen uitspraken van de beklagcommissie, zoals die
mogelijkheid ook in Europees Nederland bestaat. Tot nu toe heeft de minister laten weten
het niet nodig te vinden dat er een beroepsmogelijkheid komt. Maar omdat de JICN heeft
aangegeven dat zij ook graag over een beroepsmogelijkheid wil beschikken, heeft DSJ
overleg met DJI aangekondigd over dit punt.
- Ambtelijk secretariaat CvT
DSJ heeft naar aanleiding van de aanbeveling om een ambtelijk secretariaat voor de CvT in
te richten financiële middelen vrijgemaakt. Door kennelijke misverstanden tussen DSJ,
DJI/JICN en CvT is er verder geen actie ondernomen. De directeur van de JICN zal nu in
overleg treden met de CvT over de vormgeving van bedoeld secretariaat.
- Rapportage CvT
De CvT noemt de inrichting van een ambtelijk secretariaat een voorwaarde om te kunnen
voldoen aan haar wettelijke rapportageplicht. De Raad gaat ervan uit dat dit secretariaat er
nu snel zal komen en dat de CvT dan elke zes maanden kan rapporteren, zoals in de
Gevangenismaatregel BES is voorgeschreven.
- Protocol beklagzaken
Tijdens het vorige onderzoek maakte de directeur van de JICN gewag van een
(concept)protocol voor de behandeling van beklagzaken. De aanbeveling van de Raad en het
College om dat concept af te stemmen met de CvT is door misverstanden niet opgevolgd. De
JICN werkt (nog) niet met het protocol. De directeur van de JICN deed de toezegging dat het
protocol alsnog op de agenda zal komen.
Omgang met gedetineerden
Inmiddels worden, overeenkomstig de aanbeveling uit 2019, alle nieuw binnenkomende
gedetineerden standaard gescreend volgens een vast model.
Bejegening
De leiding van de JICN heeft de aanbeveling om meer aandacht te hebben voor het thema
‘bejegening van gedetineerden’ opgevolgd door onder meer in de periodieke gesprekken
met de medewerkers daar structureel op in te gaan.
Daarnaast is het zogenoemde mentorprogramma inmiddels volledig ingevoerd en niet
meer, zoals voorheen, afhankelijk van individuele afdelingshoofden.
Uit informatie van de leiding van de JICN maakt de Raad voorts op dat de interactie tussen
haar en de gedeco is verbeterd.
Interne veiligheid

10

De aanbeveling om regelmatig calamiteitenoefeningen te houden, met deelname van
gedetineerden, is niet opgevolgd. De uitbraak van de COVID-pandemie met de bijbehorende
maatregelen is daar mede debet aan. De Raad spoort de JICN aan om op dit punt extra
inspanningen te plegen zodra dat qua coronamaatregelen op een verantwoorde wijze
mogelijk is.
De leiding van de JICN heeft ervoor gekozen de aanbeveling om de veiligheidsinstructies op
het intranet van de JICN in andere talen dan het Nederlands weer te geven, niet op te
volgen. De Raad respecteert het standpunt van de leiding van de JICN dat de instructies
uitsluitend in het Nederlands blijven opgenomen omdat dat de officiële taal is.
Afspraken over dienstverlening dor het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) ten aanzien van de
systemen in de JICN krijgen aandacht in de gezamenlijke projectteams van RVB, DJI en JICN.
En zogenoemd ‘klein onderhoud’ wordt door het technisch beheer van de JICN zelf
uitgevoerd. Een en ander heeft geleid tot een meer beheersbare situatie maar nog niet alle
knelpunten zijn opgelost.
Agressiebeheersing
Al sinds 2014 wijst de Raad erop dat de JICN concrete stappen moet zetten om de (fysieke)
vaardigheden van het personeel te onderhouden en te toetsen. Nog steeds worden alleen
van leden van het intern bijstandsteam (IBT) en van medewerkers die een wapen dragen de
fysieke vaardigheden regelmatig getoetst. Wel heeft de JICN inmiddels plannen voor de
oprichting van een eigen trainingscentrum. De eerdere aanbevelingen op dit vlak zijn nog
niet opgevolgd.
Maatschappijbeveiliging: vrijhedenbeleid en voorwaardelijke invrijheidstelling
In hun rapport uit 2019 deden de Raad en het College de minister twee aanbevelingen om
de procedure rond de totstandkoming van v.i.-beschikkingen1 te verbeteren. DJI en JICN zijn
met elkaar in overleg gegaan over de procedure en de minister heeft een formeel
mandaatbesluit vastgesteld op basis waarvan de minister niet meer zélf de v.i.beschikkingen dient te ondertekenen. Vertragingen bij de afgifte van v.i.- beschikkingen
komen, anders dan voorheen, nu nog maar incidenteel voor.
Maatschappelijke re-integratie: voorbereiding nazorg en re-integratietrajecten
De JICN is erin geslaagd om het programma Ban pa Kambio – dat erop is gericht
gedetineerden door opleidingen en cursussen te helpen succesvol terug te keren in de
samenleving – in september 2019 volledig in te voeren. De opvolging van de daartoe
strekkende aanbeveling betekent een belangrijke stap in het proces van re-integratie en
resocialisatie van gedetineerden in Caribisch Nederland.
Als gevolg van de coronamaatregelen is de aanbevolen evaluatie van het functioneren van
het detentie- en re-integratieteam van de JICN uitgesteld.
Personeel en organisatie
De JICN maakt werk van de bijscholing van medewerkers die niet voldoen aan de minimumopleidingseisen voor de functie die zij vervullen. Het aantal ondergekwalificeerde
medewerkers is volgens de leiding van de JICN sinds 2019 afgenomen. De COVID—
1

V.i.: voorwaardelijke invrijheidstelling.
11

pandemie heeft wel tot vertragingen geleid bij opleidingen en cursussen.
Het onderwerp ‘bejegening van gedetineerden’ krijgt binnen de JICN bijzondere aandacht,
zoals door de Raad en het College in 2019 aanbevolen. De Raad vindt het van groot belang
dat de JICN ook in de toekomst nadrukkelijk en permanent aandacht blijft besteden aan dit
onderwerp.
Communicatie
Vanwege knelpunten rond de interne communicatie in de JICN deden de Raad en het
College de aanbeveling aan de JICN om te investeren in de verbetering van die
communicatie en om na twee jaar een evaluatie uit te voeren. Mede naar aanleiding van
deze aanbeveling heeft de JICN, samen met de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN), een
campagne opgesteld voor de verbetering van de interne communicatie. Kort na de start
van die campagne brak de coronacrisis uit. De leiding van de JICN heeft toen besloten de
campagne te staken en te hervatten zodra de coronamaatregelen dat weer mogelijk maken.
De aanbevolen evaluatie is in verband daarmee ook uitgesteld. Het is nu de bedoeling dat
die in 2022 zal plaatsvinden.

Tabel: overzicht opvolging aanbevelingen
De Raad heeft de stand van zaken ten aanzien van de opvolging van zijn aanbevelingen uit
2019 verwerkt in een tabel:2

THEMA
Huisregels

Activiteitenprogramma

AANBEVELING 2019
1. inkennisstelling huisregels
2. actualisatie huisregels
3. informatie over plus-programma
4. deelname arrestanten

ACTOR
JICN
JICN
JICN
JICN

OORDEEL 2021
Opgevolgd
Opgevolgd
Niet opgevolgd
Niet opgevolgd*

JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
minister
JICN
JICN

Opgevolgd
Opgevolgd
Deels opgevolgd
Opgevolgd
Opgevolgd
Opgevolgd
Opgevolgd
Opgevolgd
Niet opgevolgd
Opgevolgd
Opgevolgd

JICN

Niet opgevolgd*

JICN
minister

Opgevolgd
Niet opgevolgd

*weliswaar niet opgevolgd, maar de Raad heeft
begrip voor de daarvoor opgegeven reden

Accommodatie
Voeding en winkel
Maatschappelijk contact

Toegang zorg

Sancties en maatregelen

5. deelname gedetineerden van buiten CN
6. aanvulling bibliotheekcollectie
7. realisatie verbeteringen
8. variatie in broodbeleg
9. heroverweging contract supermarkt
10. aanpassing huisregels
11. oplevering familiekamer
12. belfaciliteiten
13. wijziging Gevangenismaatregel BES
14. primaire processen medische dienst
15. professionalisering coördinatie geestelijke
zorg
16. inkennisstelling sanctiebeleid
*Weliswaar niet opgevolgd, maar de Raad heeft
begrip voor dit besluit (wijziging beleid)

Beklag

17. informatieverstrekking CvT3
18. uitbreiding mandaat CvT

2

De tabel biedt een compact overall beeld. Voor het precieze en volledige beeld verwijst de Raad naar de tekst
van dit rapport.
3
CvT: Commissie van Toezicht.
12

Screening
Bejegening

Veiligheidsrisico’s

19. heroverweging standpunt over eerdere
aanbevelingen
20. afstemming protocol beklagzaken met CvT

minister

Deels opgevolgd

JICN

Deels opgevolgd

21. officiële screening nieuwe gedetineerden
22. aanspreken medewerkers op respectvolle
bejegening
23. volledige invoering mentorsysteem
24. interactie directie en gedeco4
25. calamiteitenoefeningen
26. instructies in verschillende talen

JICN
JICN

Opgevolgd
Opgevolgd

JICN
JICN
JICN
JICN

Opgevolgd
Opgevolgd
Deels opgevolgd
Niet opgevolgd*

27. borging dienstverlening systemen
28. fysieke geoefendheid medewerkers
29. afstemming procedure v.i.
30. mandaatbesluit ondertekening v.i.beschikkingen
31. volledige uitvoering Ban pa Kambio

minister
JICN
minister
minister

Deels opgevolgd
Niet opgevolgd
Opgevolgd
Opgevolgd

JICN

Opgevolgd

32. evaluatie detentie- en re-integratieteam
33. bijscholing medewerkers
34. aandacht voor thema bejegening
35. investering in interne communicatie
36. evaluatie interne communicatie

JICN
JICN
JICN
JICN
JICN

Niet opgevolgd
Opgevolgd
Opgevolgd
Deels opgevolgd
Niet opgevolgd

*Weliswaar niet opgevolgd, maar de Raad heeft
begrip voor dit besluit

Agressiebeheersing
Vrijhedenbeleid en v.i.5

Voorbereiding

Personele zorg en inzet
Communicatie

4. Sturing
Sturing door DSJ
DSJ betrekt zowel DJI als de JICN bij de beleidsreactie van de minister op inspectierapporten
van de Raad. Als beleidsdirectie stuurt DSJ op de uitvoeringsorganisatie DJI (waar de JICN
onder valt). Voor DJI is DSJ kaderstellend en opdrachtgever.
DSJ heeft een ‘team Caribisch Nederland’ ingericht waarbinnen ‘opgavegericht’ wordt
gewerkt. Uit het onderzoek is gebleken dat bij DSJ onvoldoende zicht bestaat op de stand
van zaken ten aanzien van enkele aanbevelingen waarvan de opvolging primair bij haar als
verantwoordelijke beleidsdirectie ligt. De Raad beschouwt dit als een knelpunt. Goed zicht
op de stand van zaken is een randvoorwaarde om adequaat op de opvolging te kunnen
(bij)sturen. De interne sturing door DSJ op die aanbevelingen waarvoor het ministerie zelf
aan zet is, behoeft verbetering.
Sturing door DJI/JICN
DJI heeft een directe sturingsrelatie met de JICN. Aanbevelingen op het terrein van de JICN
maken onderdeel uit van de planning- en control-cyclus. DJI houdt op die manier toezicht op
de voortgang.
De leiding van de JICN heeft al gedurende het onderzoek van 2019 een plan van aanpak
4
5

Gedeco: gedetineerdencommissie.
V.i.: voorwaardelijke invrijheidstelling.
13

opgesteld waarin zij beschrijft op welke wijze zij verbeteringen wil doorvoeren. Daarmee is
sprake van (pro)actieve sturing door de JICN.
De sturing door DJI en JICN op de opvolging van aanbevelingen waarvoor primair de JICN
aan zet is, verloopt goed. De aanwijzing bij DJI van een vaste accounthouder voor de JICN
draagt daar naar het oordeel van de Raad zeker aan bij.

5. Hoofdconclusie
Het antwoord van de Raad op de centrale onderzoeksvraag luidt als volgt:
De JICN en het ministerie van JenV hebben naar aanleiding van de meeste van de in totaal
36 aanbevelingen van de Raad en het College maatregelen aangekondigd ter opvolging
daarvan. Ten aanzien van enkele herhaalde aanbevelingen over het beklagrecht heeft de
minister meegedeeld die niet te zullen opvolgen.
De meeste aanbevelingen zijn inmiddels daadwerkelijk opgevolgd. Aan de opvolging van
enkele aanbevelingen wordt nog gewerkt. De coronamaatregelen hebben in verschillende
gevallen tot vertraging geleid.
De overkoepelende uitvoeringsorganisatie DJI stuurt adequaat op de opvolging van die
aanbevelingen die primair op het terrein van de JICN liggen en de leiding van de JICN stuurt
daar intern ook op.
De sturing door de betrokken beleidsdirectie DSJ op de opvolging waarvoor het ministerie
zelf primair aan zet is, behoeft verbetering.

6. Ter afsluiting
De Raad heeft veel waardering voor de wijze waarop de JICN, in goede samenwerking met
DJI, zich ook in de lastige tijden van de COVID-pandemie verder heeft weten te ontwikkelen
en nadere invulling heeft gegeven aan de aanbevelingen van de Raad en het College. Een
punt van aandacht vormt het werkgeverschap dat voor de rijksambtenaren binnen Caribisch
Nederland, en dus ook voor medewerkers van de JICN, is belegd bij de RCN. Een gevolg van
deze constructie is dat de P-verantwoordelijkheid niet bij de directie van de JICN maar bij de
RCN ligt. Dit kan beperkingen met zich meebrengen in de mogelijkheid van aansturing door
de JICN-leiding van medewerkers.
Een ander punt dat aandacht verdient, is de verhouding tussen de uitvoeringsorganisatie DJI
en de beleidsdirectie DSJ. De Raad heeft geconstateerd dat er binnen DSJ aan de ene kant
en DJI/JICN aan de andere kant verschillende beelden en uiteenlopende verwachtingen
bestaan over sommige taken en verantwoordelijkheden. Het ligt voor de hand dat DSJ en
DJI/JICN in het kader van verwachtingenmanagement met elkaar in gesprek gaan over
ieders taken en verantwoordelijkheden bij de ontwikkeling van beleid dat gevolgen kan
hebben voor de JICN.
De CvT van de JICN houdt toezicht op de dagelijkse gang van zaken binnen de inrichting. En
de uit CvT-leden samengestelde beklagcommissie treedt op als behandelaar van
beklagzaken. De Raad heeft waardering voor de wijze waarop de CvT inhoud geeft aan die
taken. Uit dit onderzoek is gebleken dat de CvT informatie vanuit het ministerie van JenV
14

over de opvolging van aanbevelingen – ook als die op het terrein van de CvT liggen – en over
actuele ontwikkelingen op het terrein van wet- en regelgeving mist. De Raad vindt het van
belang dat het ministerie en de CvT daarover met elkaar in gesprek gaan.
Ten slotte vraagt de Raad aandacht voor het traject ´Veranderende sanctietoepassing’. Dit
betreft een ambitieus traject dat van grote betekenis is voor de ontwikkeling van het proces
van detentie en re-integratie in Caribisch Nederland. Het ministerie van JenV heeft dit
traject gefinancierd voor de periode 2019-2021. De Raad bepleit voortzetting van dit traject
na 2021. In zijn recente rapport ‘Opvolging aanbevelingen reclassering en resocialisatie in
Caribisch Nederland’ van juli 2021 heeft de Raad daarover een concrete aanbeveling aan de
minister van JenV gedaan.

15

7. Aanbevelingen
Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek doet de Raad de volgende aanbevelingen:6
Thema
Rechtspositie
gedetineerden

Aanbeveling
1. Neem in de huisregels meer informatie op over het plusprogramma

Accommodatie

2.

Realiseer (uiterlijk) in 2022 de volgende (deels reeds door JICN/DJI beoogde)
verbeteringen:
- het toelaten van direct daglicht in de isoleercellen;
- het creëren van schaduw bij telefoons die in de zon hangen;
- de oplevering van een sportveld voor de gedetineerden.

Maatschappelijk
contact

3.

Breng de Gevangenismaatregel 1999 BES in overeenstemming met de
huidige praktijk ten aanzien van het bezoekrecht (1 uur per week).

Beklag

4.

Verken alsnog - conform de toezegging uit 2019 - de wenselijkheid van een
beklagmogelijkheid voor arrestanten bij de Commissie van Toezicht.
Verruim de beslistermijn voor beklagzaken in de Wet beginselen
gevangeniswezen BES.
Overweeg een beroepsmogelijkheid tegen uitspraken van de
beklagcommissie.
Organiseer dat de Commissie van Toezicht invulling geeft aan de wettelijke
bepaling om twee keer per jaar te rapporteren.
Zorg ervoor dat het protocol voor de behandeling van beklagzaken wordt
vastgesteld, uitgevoerd en nageleefd.

5.
6.
7.
8.

Veiligheid

9.

Organiseer regelmatig een calamiteitenoefening met deelname van
gedetineerden.
10. Los de nog bestaande gebouwelijke gebreken zo spoedig mogelijk op en borg
dat gebreken die (kunnen) leiden tot veiligheidsrisico’s binnen de JICN beter
(adequaat en snel) worden opgelost.

Agressiebeheersing

11. Zorg voor een structurele oplossing voor de fysieke geoefendheid van alle
medewerkers van de JICN, bijvoorbeeld door middel van een
trainingscentrum.

Maatschappelijke reintegratie
Communicatie

12. Zorg ervoor dat uiterlijk in 2022 het functioneren van het detentie- en reintegratieteam wordt geëvalueerd.
13. Hervat de door de JICN reeds opgezette communicatiecampagne en evalueer
binnen twee jaar de resultaten daarvan.
14. Onderzoek de informatiebehoefte van de Commissie van Toezicht en maak
daar werkafspraken over.

Sturing

15. Verbeter de sturing door DSJ op de opvolging van aanbevelingen die DSJ als
beleidsdirectie zelf uit dient te voeren.

6

Op grond van artikel 30, derde lid, van de Rijkswet Raad voor de rechtshandhaving richt de Raad zijn
aanbevelingen aan de minister van Justitie en Veiligheid, ook als de feitelijke opvolging daarvan op de weg van
de uitvoeringsorganisaties ligt.
16

Inleiding
1.1

Aanleiding onderzoek

De Raad voor de rechtshandhaving (hierna: de Raad)7 heeft in de afgelopen jaren in
tientallen inspectierapporten aanbevelingen gedaan aan de betrokken ministers van Justitie
(en Veiligheid). Met zijn aanbevelingen beoogt de Raad een bijdrage te leveren aan de
verbetering van de kwaliteit van de taakuitvoering door de betrokken organisaties.
De Raad heeft in 2020 een monitor ingericht om op hoofdlijnen zicht te krijgen en te
houden op de opvolging van zijn aanbevelingen. Daartoe is een database ontwikkeld waarin
per onderzoek de opvolging van elke aanbeveling wordt bijgehouden (gemonitord). Op deze
wijze ontstaat overzicht en inzicht (en managementinformatie) in de uitwerking van de
verbetermaatregelen. Informatie over de voortgang biedt ook input voor de jaarlijks op te
leveren Staten van de Rechtshandhaving.8 Daarnaast kan monitoring van de opvolging van
aanbevelingen een bijdrage leveren aan risico-gestuurd toezicht. Gesignaleerde knelpunten
kunnen namelijk aanleiding geven voor een review of voor een nieuw thematisch
onderzoek.
In 2020 heeft de Raad een eerste inspectieonderzoek verricht ten behoeve van de monitor.
In dat onderzoek is de Raad nagegaan in hoeverre opvolging was gegeven aan de
aanbevelingen uit vier rapporten over het Korps Politie Caribisch Nederland (KPCN; review
monitor I.9) Omdat is gebleken dat adequate sturing een belangrijke randvoorwaarde is voor
de opvolging van aanbevelingen in de praktijk, heeft de Raad in dat onderzoek ook
nadrukkelijk gekeken naar de mate en de wijze van sturing op de opvolging van die
aanbevelingen.
De Raad heeft in zijn Jaarplan 2021 aangekondigd dat hij in 2021 ten behoeve van de
monitor onderzoek zal doen naar de opvolging van zijn aanbevelingen uit 2019 op het
terrein van de reclassering en resocialisatie (review monitor II) en op het terrein van de
Justitiële Inrichting Caribisch Nederland (JICN; review monitor III).
Dit rapport gaat over de JICN. De Raad heeft het vorige onderzoek over de JICN samen met
het College voor de Rechten van de Mens (hierna: het College) in december 2018
uitgevoerd. De Raad en het College hebben daarover in juli 2019 een gezamenlijk rapport
met aanbevelingen uitgebracht.
Over de reclassering en resocialisatie brengt de Raad een afzonderlijk rapport uit.

1.2

Doelstelling en onderzoeksvraag

De Raad heeft met dit onderzoek in kaart willen brengen in hoeverre de aanbevelingen uit
2019 op het terrein van de JICN zijn opgevolgd. Daarbij gaat het om maatregelen die naar
7

De Raad is op grond van artikel 3 van de Rijkswet Raad voor de rechtshandhaving belast met de algemene
inspectie van de organisaties van de justitiële keten in Curaçao, in Sint Maarten en in Nederland voor wat
betreft Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De Raad kijkt daarbij naar de kwaliteit van de taakuitvoering, het
beheer en de justitiële samenwerking tussen de landen.
8
Zie artikel 33 van de Rijkswet Raad voor de rechtshandhaving.
9
https://www.raadrechtshandhaving.com/wp-content/uploads/2021/03/2020-INSPECTIEONDERZOEKOPVOLGING-AANBEVELINGEN-KPCN.pdf . De Raad heeft zijn inspectierapport van dat onderzoek over het
KPCN in februari 2021 aangeboden aan de minister van Justitie en Veiligheid.
17

aanleiding van de aanbevelingen zijn aangekondigd, om concrete acties die zijn
ondernomen en om het resultaat daarvan.
De Raad heeft daarbij ook aandacht besteed aan de sturingsvraag: in hoeverre, door wie en
op welke wijze wordt gestuurd op opvolging van de aanbevelingen uit het rapport van
maart 2019.
De centrale onderzoeksvraag luidt als volgt:
In hoeverre is opvolging gegeven aan de aanbevelingen uit het rapport uit 2019 over de
Justitiële Inrichting Caribisch Nederland en in hoeverre en door wie wordt op die
opvolging gestuurd?
Om de centrale onderzoeksvraag te beantwoorden, heeft de Raad de volgende deelvragen
opgesteld:
1. In hoeverre zijn naar aanleiding van de aanbevelingen maatregelen aangekondigd
(opzet)?
2. In hoeverre zijn die maatregelen ingevoerd (bestaan)?
3. In hoeverre worden die maatregelen uitgevoerd (werking)?
4. In hoeverre, door wie en op welke wijze wordt hierop (ad 1, 2 en 3) gestuurd?
5. Welke knelpunten doen zich bij de opvolging en/of sturing eventueel voor?

1.3

Reikwijdte

1.3.1 Aanbevelingen 2019 en reacties daarop
In dit onderzoek gaat het om de opvolging van de aanbevelingen uit het inspectierapport
‘(Vervolg)onderzoek Justitiële Inrichting Caribisch Nederland en nulmeting nieuwbouw’ van
‘juli 2019. Dat rapport is het resultaat van een (vervolg)onderzoek van de Raad en van het
College naar de behandeling van gedetineerden en de omstandigheden in de nieuwbouw
van de justitiële inrichting op Bonaire. Het rapport uit 2019 bevat in totaal 36
aanbevelingen. Daarvan liggen er dertig primair op het terrein van de JICN en zes op dat van
het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV). Bijlage 1 bevat een overzicht van deze 36
aanbevelingen.
Al tijdens het onderzoek in 2019 heeft de directeur van de JICN, bij brief van 14 mei 2019,
de Raad laten weten dat hij de aanbevelingen van dat (concept)rapport grotendeels zou
overnemen. Hij liet daartoe nog tijdens het onderzoek een plan van aanpak opstellen.
De minister voor Rechtsbescherming bood het rapport van de Raad en het College op 3
september 2019 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer aan. In zijn brief ging hij
inhoudelijk in op de aanbevelingen die primair op het terrein van het ministerie van JenV
liggen. Met betrekking tot de aanbevelingen die op het terrein van de JICN zelf liggen
verwijst de minister naar het plan van aanpak van de JICN om de gesignaleerde knelpunten
op te lossen. Deze brief van de minister (beleidsreactie) is opgenomen als bijlage 3.

18

1.3.2 JICN, Commissie van Toezicht en minister voor Rechtsbescherming
Alle aanbevelingen zijn, conform artikel 30, derde lid, van de Rijkswet Raad voor de
rechtshandhaving, gericht aan de minister van Justitie en Veiligheid (JenV). De feitelijke
uitvoering van die aanbevelingen ligt deels op het terrein van de JICN – die valt onder de
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) van het ministerie van JenV – en deels op het terrein van
het ministerie van JenV zelf. Enkele aanbevelingen betreffen werkzaamheden van de
Commissie van Toezicht (CvT) van de JICN.

1.4

Toetsingskader

De aanbevelingen uit het gezamenlijke rapport van de Raad en het College van juli 2019
over de JICN en de beleidsreactie daarop vormen het toetsingskader voor dit onderzoek.

1.5

Aanpak onderzoek

De Raad heeft na bestudering van eerdere rapporten over de JICN en de beleidsreacties
daarop vragenlijsten opgesteld voor de JICN, voor de betrokken beleidsdirectie van het
ministerie van JenV en voor de CvT. In maart 2021 heeft de Raad deze vragenlijsten uitgezet.
Na ontvangst van de reacties daarop hebben inspecteurs van de Raad in april 2021 een
aantal verdiepende interviews afgenomen. Vanwege de coronamaatregelen gebeurde dit
door middel van videobellen. Aansluitend heeft de Raad in mei 2021 aanvullende informatie
ingewonnen. Op basis van de op deze manieren verzamelde informatie heeft de Raad een
concept-rapport opgesteld. In dit stadium heeft afstemming plaatsgevonden tussen de Raad
en het College over de inhoud van het rapport.
In juli 2021 heeft de Raad, overeenkomstig artikel 30 van de Rijkswet Raad voor de
rechtshandhaving, het (concept)rapport voorgelegd aan de betrokken organisaties en aan
de minister van JenV en hen in de gelegenheid gesteld daarop te reageren. De ontvangen
reacties zijn verwerkt in dit rapport.

1.6

Leeswijzer

Om de onderzoeksbevindingen in het juiste perspectief te kunnen plaatsen, verstrekt de
Raad in hoofdstuk 2 eerst achtergrondinformatie over de JICN en over het traject
‘Veranderende sanctietoepassing’.
In hoofdstuk 3 gaat de Raad in op de feitelijke stand van zaken ten aanzien van elk van de
aanbevelingen en in hoofdstuk 4 op het proces van sturing. Deze twee hoofdstukken
bevatten zowel de onderzoeksbevindingen als de beoordeling daarvan door de Raad.
Hoofdstuk 5 bevat de beantwoording van de deelvragen en de centrale onderzoeksvraag, en
daarmee de hoofdconclusie.
In hoofdstuk 6 besteedt de Raad aandacht aan enkele aspecten die niet binnen de
reikwijdte van de onderzoeksvragen vallen.
Het rapport heeft drie bijlagen: in bijlage 1 zijn de aanbevelingen uit het rapport van juli
2019 in steekwoorden weergegeven. Bijlage 2 bevat een overzicht van de functionarissen
die de Raad voor dit onderzoek heeft geïnterviewd en bijlage 3 de beleidsreactie van de
minister voor Rechtsbescherming op het rapport van juli 2019.

19

2

Achtergrondinformatie en context

2.1 Ontwikkeling JICN
Tot in 2018 was de JICN gevestigd in oudbouw in Kralendijk. In verschillende
onderzoeksrapporten is vastgesteld dat die oudbouw veel beperkingen met zich meebracht.
Om eerdere aanbevelingen van onder andere de Raad en van het CPT10 te kunnen
realiseren, was ingebruikneming van de nieuwbouw noodzakelijk. In augustus 2018 kon de
nieuwbouw worden betrokken. In hun rapport van juli 2019 noemden de Raad en het
College deze nieuwbouw een enorme vooruitgang. De inrichting kan volgens de Raad en het
College dienen als voorbeeld voor de andere landen in het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Volgens de Raad en het College zouden de werk- en verblijfomstandigheden voor zowel
medewerkers als gedetineerden nog verder verbeteren als hun aanbevelingen worden
opgevolgd.
De JICN - die plaats heeft voor 123 personen (gedetineerden en arrestanten) en die over een
formatie van ongeveer 125 fte’s beschikt - valt onder het beheer van de Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI), een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van JenV. Beleidsmatig is de
Directie Sanctietoepassing en Jeugd (DSJ) van het Directoraat-Generaal Straffen en
Beschermen (DGSenB) van het ministerie van JenV verantwoordelijk voor de JICN.
De COVID-pandemie heeft een forse impact gehad op het functioneren van de JICN. Een
ingrijpende maatregel was dat gedetineerden vanaf maart 2020 een tijd lang geen fysiek
bezoek meer mochten ontvangen. Een aantal activiteiten kon slechts beperkt worden
uitgevoerd en verschillende projecten en ontwikkelingen zijn vertraagd.

2.2 Traject ‘Veranderende sanctietoepassing’ en proces Detentie en re-integratie
Aanleiding
De Raad constateerde in de Staat van de rechtshandhaving 2016 dat de informatiepositie
van de justitiële organisaties in CN matig is ontwikkeld en dat voor zover informatie
beschikbaar is, het niet vanzelfsprekend is dat deze informatie tussen de organisaties wordt
gedeeld.11 Mede naar aanleiding van deze conclusie van de Raad hebben de
vertegenwoordigers in het Strategisch overleg Justitie (SOJ) in 2018 het ministerie van
Justitie en Veiligheid verzocht om extra beleidscapaciteit beschikbaar te stellen om de
ontwikkelkracht van de organisaties en zo ook van de keten te vergroten.12 Het ministerie
van JenV (Directie Sanctietoepassing en Jeugd; DSJ) heeft in reactie daarop vanaf januari
10

CPT: European Committee for the prevention of torture and inhuman or degrading treatment or
punishment.
11
https://www.raadrechtshandhaving.com/wp-content/uploads/2016/06/Staat-van-de-rechtshandhavingBES-2016-webversie-1.doc
12
In het SOJ zijn de justitiële keten binnen CN en de drie openbare lichamen vertegenwoordigd. In dit gremium
worden ketenbrede strategische thema’s besproken.
20

2019 financiële middelen beschikbaar gesteld in de vorm van projectfinanciering voor drie
jaar (2019-2021). Daarmee zijn vier lokale beleidsmedewerkers aangesteld. Deze zijn aan de
slag gegaan met drie thema’s: de uitwisseling van informatie binnen de keten, de invoering
van het jeugdstrafrecht en ‘Veranderende sanctietoepassing’ (hierna: VerSa).13
Doel en ontwikkelingen
VerSa heeft als doel te komen tot een sanctietoepassing die door middel van re-integratie
en resocialisatie effectiever werkt aan de terugkeer van justitiabelen in de samenleving en
die op die manier bijdraagt aan het terugdringen van recidive. Van de twee door DSJ
gefinancierde beleidsmedewerkers is er één uit praktische overwegingen bij de SRCN
geplaatst en de andere bij de JICN. Beiden zijn in het kader van VerSa werkzaam voor de
gehele keten. De beleidsmedewerker VerSa bij de JICN en de betrokken beleidsmedewerker
Boetes en Detentie van DSJ hebben in november 2020 een ‘Beleidskader re-integratie en
resocialisatie in Caribisch Nederland’ opgeleverd.14 Dit document bevat een ketenbrede
visie op de maatregelen die nodig zijn voor optimalisering van de ondersteuning en
begeleiding van justitiabelen bij terugkeer in de maatschappij. Zo heeft de JICN samen met
DJI en het ministerie een ambitie geformuleerd voor een veilige en kansrijke Detentie en Reintegratie in Caribisch Nederland. Daartoe is een ambitieplaat ontwikkeld die het detentieen re-integratieproces van de JICN beschrijft. Gedrag, risico’s en slachtofferbelangen
vormen de drie pijlers. Het uitgangspunt daarbij is dat de JICN, samen met de ketenpartners,
gedetineerden vanaf dag één in de gevangenis zo goed mogelijk voorbereidt op een veilige
en kansrijke terugkeer in de maatschappij.15
Concrete projecten die samenhangen met het nieuwe detentie- en re-integratiebeleid zijn
onder andere de invoering van het Prison Administration System (PAS) en de Bestuurlijke
Informatie Justitiabelen (BIJ-BES) en de opzet van een pilot Beperkt Beveiligde Afdeling
(BBA) binnen de JICN.

13

Het budget dat het ministerie daarvoor beschikbaar heeft gesteld, valt buiten het financiële kader dat
beschikbaar is voor de reguliere taken van uitvoeringsorganisaties.
14
Nota ‘Beleidskader re-integratie en resocialisatie in Caribisch Nederland, 23-11-2020, ministerie van Justitie
en Veiligheid.
15
Het D&R-proces in Caribisch Nederland, informatieblad DJI, 2020.
21

3

Stand van zaken afzonderlijke aanbevelingen

In dit hoofdstuk beschrijft de Raad de opvolging van de aanbevelingen uit het rapport van
2019. Daarbij houdt hij de indeling van de aanbevelingen uit dat rapport aan. Bij de
beschrijving van de aanbevelingen uit 2019 is steeds tussen haakjes vermeld of die vooral de
JICN dan wel de minister betreffen.
De directeur van de JICN heeft bij brief van 14 mei 2019 aan de Raad laten weten dat hij de
aanbevelingen grotendeels overnam.
De minister voor Rechtsbescherming is in zijn beleidsreactie d.d. 3 september 2019
inhoudelijk ingegaan op de aanbevelingen die primair op zijn terrein liggen. Per aanbeveling
op het terrein van de minister zelf geeft de Raad aan wat de minister daarover in zijn
beleidsreactie heeft opgemerkt.

3.1

Rechtspositie gedetineerden

3.1.1 Huisregels
Aanbevelingen 2019
De Raad en het College stelden vast dat de huisregels niet eenvoudig beschikbaar waren
voor de gedetineerden, niet op alle punten actueel waren, en op één onderdeel te beperkte
informatie bevatten. Daarom deden zij de volgende aanbevelingen (JICN):
-

stel gedetineerden in de gelegenheid om kennis te nemen van de huisregels;
zorg voor jaarlijkse actualisatie van de huisregels;
neem in de huisregels meer informatie op over het plus-programma.

Stand van zaken 2021
De directeur van de JICN liet weten dat de aanbeveling over de inkennisstelling van de
huisregels aan gedetineerden is gerealiseerd. Via de gedetineerdencommissie (gedeco) zijn
de huisregels kenbaar gemaakt. Daarnaast liggen de huisregels, in vier talen, in de
bibliotheek en op de teamkamers van de afdelingen. In de bibliotheek zijn ze in een frame
geplaatst zodat ze niet kunnen worden meegenomen.
De jaarlijkse actualisatie van de huisregels is belegd bij de revisiecommissie. Deze commissie
zorgt voor actualisatie van alle regels en instructies. De aangepaste (geactualiseerde) regels
worden altijd ter vaststelling voorgelegd aan de directie.
De directeur deelde mee dat de besluitvorming over de gehele invoering van het plusprogramma nog loopt. Invoering betekent namelijk uitbreiding van het dagprogramma en
introductie van een avondprogramma waarvoor extra capaciteit nodig is. Het voorstel tot
invoering ligt nu bij de betreffende adviescommissie die advies zal uitbrengen aan DJI.

22

De Raad ontving in april 2021 de JICN-huisregels. Op het voorblad staat dat het gaat om de
regels zoals ze per 1 november 2019 gelden en dat de laatste wijziging dateert van 28
oktober 2019. Volgens de directeur van de JICN zijn dat de huisregels zoals die bij
toezending aan de Raad golden. Deze versie bevat geen informatie over het plusprogramma. De directeur stelde dat de gedetineerden bekend zijn met het plus-programma.
Beoordeling en conclusie
Uit de informatie van de directeur van de JICN blijkt dat de gedetineerden op relatief
eenvoudige wijze kunnen kennisnemen van de huisregels. Verder blijkt dat er een
procedure is ingericht voor de jaarlijkse actualisatie van die huisregels. De twee betreffende
aanbevelingen zijn daarmee opgevolgd. Het feit dat in de actuele huisregels niet de laatste
datum van wijziging is vermeld, doet daar niet aan af.
De huisregels bevatten geen informatie over het plus-programma. Het lijkt de Raad goed
informatie over dat programma alsnog in de huisregels op te nemen zodra dat volledig
wordt ingevoerd. Deze aanbeveling blijft dus overeind.

3.1.2 Activiteitenprogramma
Aanbevelingen 2019
In hun rapport van 2019 stelden de Raad en het College vast dat arrestanten niet aan het
dagprogramma kunnen deelnemen, ook niet als zij meerdere dagen in de JICN verblijven.
Daarnaast stelden zij vast dat gedetineerden van buiten CN niet hetzelfde onderwijs konden
volgen als gedetineerden van CN, alsmede dat de bibliotheekcollectie was verouderd en dat
er slechts beperkt boeken in het Papiaments en Spaans beschikbaar waren.
Daaruit vloeiden de volgende aanbevelingen voort (JICN):
-

bezie de mogelijkheid van deelname aan het activiteitenprogramma door arrestanten
die langer dan enkele dagen op het terrein van de JICN aanwezig zijn;
bied gedetineerden van buiten Caribisch Nederland dezelfde mogelijkheden voor
deelname aan het activiteitenprogramma als Caribisch-Nederlandse gedetineerden;
vul de bibliotheekcollectie aan met recente en relevante boeken en zorg in het bijzonder
voor leesmateriaal in het Papiaments en het Spaans.

Stand van zaken 2021
Ten aanzien van deelname van arrestanten aan het activiteitenprogramma deelden de
geïnterviewden binnen JICN/DJI mee dat dat niet mogelijk is omdat vermenging van
arrestanten met andere justitiabelen niet wenselijk is. Daarbij wezen zij erop dat
arrestanten onder de verantwoordelijkheid van het KPCN vallen. Tussen KPCN en JICN is
afgesproken dat JICN de detentie faciliteert door de arrestanten op te nemen.
Verder deelde de directeur van de JICN mee dat elke gedetineerde kan deelnemen aan het
activiteitenprogramma, zonder onderscheid in afkomst. Daarbij wees hij erop dat het voor
veel activiteiten, zoals sport, yoga en schilderen, niet uitmaakt welke taal iemand spreekt.
23

Ten slotte deelde de directeur van de JICN mee dat er inmiddels, mede naar aanleiding van
de aanbeveling, flink wat nieuwe boeken voor de bibliotheek zijn aangeschaft, ook in het
Papiaments en in het Engels.
Beoordeling en conclusie
De aanbeveling over deelname van arrestanten aan het activiteitenprogramma is niet
opgevolgd omdat vermenging van arrestanten met gedetineerden niet wenselijk is. Daarbij
wees de directeur van de JICN op de afspraak die met het KPCN is gemaakt, inhoudende dat
de JICN arrestanten van het KPCN opsluit. Aan deelname van hen aan een dagprogramma
zouden veel kosten zijn verbonden omdat er vanwege de onwenselijkheid van vermenging
met gedetineerden er dan allerlei aanpassingen zouden moeten plaatsvinden. De Raad
heeft er begrip voor dat de JICN deze aanbeveling niet heeft opgevolgd en beschouwt deze
daarmee als vervallen.
Op basis van de informatie van de directeur van de JICN concludeert de Raad dat de
aanbeveling over deelname aan het activiteitenprogramma door gedetineerden van buiten
CN en de aanbeveling over de bibliotheekcollectie zijn opgevolgd.
3.1.3 Accommodatie
Aanbeveling 2019
In hun rapport van 2019 stelden de Raad en het College vast dat nieuwbouw een grote stap
voorwaarts betekent. Niettemin zagen zij verschillende verbeterpunten, die deels het
karakter van ‘kinderziekte’ hadden. De directie van de JICN werkte ook al aan een oplossing
voor verschillende daarvan. De aanbeveling op dit aspect luidde als volgt (JICN):
Realiseer de (deels reeds beoogde) verbeteringen zo snel mogelijk, in het bijzonder:
- het toelaten van direct daglicht en betere ventilatie in de isoleercellen;
- het creëren van schaduw bij telefoons die in de zon hangen;
- de aanleg van een sportveld voor de gedetineerden
- klimaatbeheersing in de ruimte voor geestelijke verzorging

Stand van zaken 2021
De leiding van de JICN liet weten dat de betere ventilatie in de isoleercellen is gerealiseerd.
Het toelaten van direct daglicht in de isoleercellen is onderdeel van het Meerjaren
Onderhouds- en Inspectieplan (MOIP) en nog niet gerealiseerd. Hetzelfde geldt voor het
creëren van schaduw bij de telefoons die in de zon hangen.
In mei 2021 is begonnen met de aanleg van een sportveld voor gedetineerden, conform een
toezegging van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB).
De aanbeveling over klimaatbeheersing (airco) in de ruimte voor geestelijke verzorging is
opgevolgd; er is een aircosysteem aangebracht.
De directeur van de JICN deelde desgevraagd mee dat er nog geen precieze planning voor
24

de uitvoering van de betreffende werkzaamheden uit het MOIP is. Doordat er wordt
gewerkt met lokale aannemers en uitvoerders, die op hun beurt weer afhankelijk zijn van de
aanlevering van materialen buiten Bonaire, is dat ook lastig. Daarbij komt dat de COVIDpandemie ook voor vertraging heeft gezorgd, bijvoorbeeld bij de aanleg van het sportveld.
De uitvoering van het MOIP is ook afhankelijk van goedkeuring door de Divisie GW/VB van
DJI, vanwege de financiële consequenties. DJI kon ten tijde van het onderzoek niet
aangeven of er voldoende financiële dekking is om alle werkzaamheden uit het MOIP uit te
voeren.
Beoordeling en conclusie
Van de vijf verbeterpunten uit de betreffende aanbeveling waren er tijdens de uitvoering
van het onderzoek twee gerealiseerd, namelijk de ventilatie van de isoleercellen en de
klimaatbeheersing in de ruimte voor geestelijke verzorging. Met de aanleg van een
sportveld is tijdens de uitvoering van het onderzoek begonnen.
De twee overige verbeterpunten, te weten het toelaten van direct daglicht in de
isoleercellen en het creëren van schaduw bij de telefoons die buiten in de zon hangen, zijn
nog niet opgepakt. Beide punten zijn weliswaar opgenomen in het MOIP maar of en
wanneer de voorgestelde aanpassingen worden gerealiseerd, is niet bekend. Er is geen
planning voor de uitvoering en bovendien heeft DJI nog geen goedkeuring verleend.
Vanwege de kosten die met die twee aanpassingen zijn gemoeid, is die goedkeuring
noodzakelijk.
De Raad concludeert dat zijn aanbeveling over verbetering van de accommodatie
gedeeltelijk is opgevolgd. Voor twee aspecten geldt dat opvolging nog in de opzetfase
(planvorming) verkeert.
3.1.4 Voeding en winkel
Aanbevelingen 2019
De Raad en het College stelden vast dat het beleg dat bij de broodmaaltijden wordt
aangeboden, weinig divers is. Verder constateerden zij dat de JICN een contract heeft met
één winkel waardoor de gedetineerden geen keuze hebben waar zij producten willen
aanschaffen en tegen welke prijs.
Raad en College deden de volgende aanbevelingen (JICN):
- zorg voor meer variatie in het broodbeleg;
- heroverweeg het contract met de supermarkt die nu levert zodra dat afloopt.
Stand van zaken 2021
Volgens de directeur van de JICN is het broodbeleg een doorlopend gespreksonderwerp in
de overleggen van de gedetineerdencommissie (gedeco) met de leverancier. Zij spreken
elkaar elke twee maanden in aanwezigheid van een vertegenwoordiger van de leiding van
de JICN.
Daarnaast hebben de gedeco en de supermarkt twee keer per jaar overleg.
Volgens de directeur van de JICN heeft deze nieuwe werkwijze zowel wat betreft het
aanbod als wat betreft de prijsstelling geleid tot meer tevredenheid bij de gedetineerden.
25

Beoordeling en conclusie
In de periodieke gesprekken van de gedeco met de leverancier van de broodmaaltijden en
met de supermarkt waarmee de JICN een contract heeft, zijn de variatie van het broodbeleg
respectievelijk de prijsstelling van de levensmiddelen die gedetineerden kunnen kopen
onderwerp van gesprek. Op basis van de informatie van de leiding van de JICN gaat de Raad
ervan uit dat de tevredenheid van de gedetineerden over beide aspecten is toegenomen.
De Raad beschouwt deze aanbeveling als opgevolgd.
3.1.5 Maatschappelijk contact
Aanbevelingen 2019
De Raad en het College stelden in hun rapport van 2019 vast dat gedetineerden in CN
slechts eens in de twee weken recht hebben op bezoek terwijl dat in Europees Nederland
wekelijks is.
Verder constateerden zij dat de huisregels van de JICN niet correct waren waar het gaat
over de duur van het toegestane bezoek. In de huisregels wordt gesproken over 45 minuten
maar dat moet een uur zijn.
De JICN beschikte tijdens het onderzoek van de Raad en het College wel over een
familiekamer maar die was toen nog niet gereed, en dus ook niet in gebruik.
De JICN maakte tijdens het vorige onderzoek onderscheid tussen enerzijds gedetineerden
van de bovenwindse eilanden Sint Eustatius en Saba en anderzijds andere gedetineerden bij
de verstrekking van gratis telefoonkaarten. Gedetineerden uit andere landen hadden
daardoor minder mogelijkheden om telefonisch contact te onderhouden met hun familie.
De Raad en het College deden de volgende aanbevelingen (JICN):
-

pas de huisregels aan, zodat de daarin vermelde bezoektijd een uur in plaats van 45
minuten bedraagt, en voer dit in de praktijk ook uit;
zorg voor spoedige oplevering van de familiekamer zodat gedetineerden in de
gelegenheid kunnen worden gesteld om daar familie te ontvangen;
bied alle gedetineerden de mogelijkheid om met familie te bellen en stel hen
daarvoor, ongeacht afkomst, telefoonkaarten beschikbaar of bied hun allen de
mogelijkheid om via internet een videoverbinding te leggen.

Voorts deden zij een aanbeveling aan de minister:

-

wijzig de Gevangenismaatregel 1999 BES zodat gedetineerden het recht krijgen om
iedere week een uur bezoek te ontvangen.

26

Beleidsreactie minister
In zijn beleidsreactie van 3 september 2019 deelde de minister voor Rechtsbescherming
mee dat het recht op wekelijks bezoek in de JICN-standaard voor alle gedetineerden zal
gaan gelden, dit om het verschil tussen gedetineerden op Bonaire en die in Europees
Nederland weg te nemen.
Stand van zaken 2021
De directeur van de JICN liet weten dat de bezoektijd per 10 april 2021 is aangepast in de
huisregels, van 45 minuten per twee weken naar een uur per week. Vanwege de
coronamaatregelen is nog niet duidelijk wanneer daar daadwerkelijk uitvoering aan kan
worden gegeven (fysiek bezoek). De directeur van de JICN wees er nog op dat goedkeuring
van DJI nodig was in verband met de personele consequenties die zijn verbonden aan de
introductie van een extra bezoekdag, waarvoor extra personeel nodig is.
In de huisregels staat nu het volgende:
‘Algemeen
• U hebt recht op 60 minuten bezoek per week. In het dagprogramma van uw afdeling staat elke week een
moment gepland. U wordt (op basis van uw cel nummer) ingedeeld in de even of oneven week.
• De bezoekmogelijkheid is voor iedereen een maal per week en dient aaneengesloten en zonder
onderbrekingen te worden genoten.’

De familiekamer is in maart 2021 opgeleverd maar vanwege de coronamaatregelen nog niet
gebruikt.
Alle gedetineerden binnen de JICN kunnen nu, ongeacht hun afkomst, op gelijke wijze bellen
met familieleden. De JICN is hiermee begonnen vanwege de coronamaatregelen, toen fysiek
bezoek niet meer mogelijk was, maar zal deze mogelijkheid vanwege de positieve
ervaringen ermee in de toekomst blijven aanbieden.
De Gevangenismaatregel 1999 BES is op het punt van het recht op bezoek (nog) niet
aangepast. In artikel 24, eerste lid, staat dat gedetineerden recht hebben op eens in de twee
weken een uur bezoek. De geïnterviewden van DSJ konden ten tijde van het onderzoek van
de Raad niet aangeven wat er sinds 2019 met deze aanbeveling is gebeurd en óf, en zo ja
wanneer, aanpassing van deze bepaling zal plaatsvinden.
Beoordeling en conclusie
De JICN heeft de huisregels conform de aanbeveling van de Raad aangepast; daarin staat nu
dat gedetineerden recht hebben op een uur bezoek per week. Kennelijk is er abusievelijk
nog een stukje oude tekst (over bezoek in een even of in een oneven week) in de
aangepaste huisregels blijven staan.
De familiekamer is opgeleverd. De Raad gaat ervan uit dat die in gebruik zal worden
genomen zodra dat qua coronamaatregelen verantwoord is.
Alle gedetineerden hebben nu dezelfde mogelijkheden om met familie te bellen, ongeacht
hun afkomst.

27

De Raad concludeert dat de JICN de drie aanbevelingen met betrekking tot ‘maatschappelijk
contact’ heeft overgenomen.
Het ministerie van JenV heeft de Gevangenismaatregel 1999 BES (nog) niet aangepast op
het punt van het bezoekrecht. Omdat het hier om een belangrijk recht van gedetineerden
gaat, vindt de Raad het onvoldoende dat alleen de huisregels op dit punt zijn gewijzigd. De
aanbeveling uit 2019 om de gevangenismaatregel op dit punt aan te passen, blijft dan ook
overeind.
3.1.6 Toegang zorg
Aanbevelingen 2019
De Raad en het College uitten in hun rapport van 2019 zorgen over de primaire processen
rond de medische dienst. Volgens de psycholoog kwam het wekelijks voor dat hij een
patiënt niet kon zien als gevolg van een tekort aan gevangenispersoneel.
Al in 2014 deed de Raad de aanbeveling om een aparte coördinator geestelijke verzorging
aan te stellen. In 2019 was het nog steeds een medewerker van de JICN die naast zijn
reguliere werk op vrijwillige basis de geestelijke verzorging coördineerde.
De Raad en het College deden de volgende aanbevelingen (JICN):
-

-

zorg ervoor dat de primaire processen van de medische dienst zodanig zijn ingericht
dat alle gedetineerden binnen redelijke termijn kunnen worden gezien door
medische specialisten;
geef uitvoering aan de aanbeveling over professionele coördinatie van de geestelijke
zorg.

Stand van zaken 2021
De leiding van de JICN liet weten zich niet te herkennen in het beeld dat gedetineerden niet
altijd kunnen worden gezien door een specialist als gevolg van de interne processen. Zij
wees erop dat er soms wel een wachttijd is doordat een specialist niet altijd op Bonaire is.
Het kan volgens haar een enkele keer zijn voorgekomen dat een specialist niet terecht kon
wegens personeelsgebrek, maar van een structureel probleem is, en was, geen sprake. De
leiding van de JICN merkte nog op dat hier wellicht kan spelen dat een enkele specialist
vindt dat hij altijd direct een gedetineerde moet kunnen zien. In de praktijk is dat volgens de
leiding van de JICN uiteraard niet altijd mogelijk, er moet immers gevangenispersoneel
beschikbaar zijn om het bezoek in goede banen te leiden.
Per februari 2021 is bij de JICN een katholieke geestelijke verzorger aangesteld en per april
2021 een protestantse geestelijke verzorger. Het gaat om 0,6 respectievelijk 1,0 fte. De
protestante geestelijke verzorger is tevens coördinator geestelijke verzorging.
Beoordeling en conclusie
Uit de informatie van de leiding van de JICN maakt de Raad op dat medische specialisten in
de regel gedetineerden binnen korte termijn kunnen zien indien zij de wens daartoe hebben
kenbaar gemaakt. De Raad gaat er op basis van die informatie van uit dat de interne
processen op dit punt adequaat zijn ingericht.
28

Met de aanstelling van twee geestelijke verzorgers, van wie er een is belast met de
coördinatie van de geestelijke verzorging, is sprake van professionalisering van de
geestelijke zorg voor gedetineerden. De betreffende aanbeveling is daarmee opgevolgd.
3.1.7 Sancties en maatregelen
Aanbevelingen 2019
De Raad en het College stelden in hun rapport vast dat de directie van de JICN ervoor heeft
gekozen het sanctiebeleid niet bekend te maken aan de gedetineerden omdat zij de
discretionaire bevoegdheid heeft een lagere sanctie op te leggen dan in het beleid is
genoemd, of om zelfs van een sanctie af te zien. Afwijking van het beleid kan volgens de
directie tot onbegrip en onrust leiden. De Raad en het College deelden dit standpunt niet en
vonden dat het sanctiebeleid toegankelijk moet zijn voor gedetineerden in CN, net zoals dat
in Europees Nederland het geval is.16
Daarnaast noemden de Raad en het College de plaatsing van een gedetineerde in een
isoleercel een zware sanctie waarover de Commissie van Toezicht moet worden
geïnformeerd, in ieder geval als die plaatsing langer dan 24 uur duurt.
Zij deden de volgende aanbevelingen (JICN):
-

stel gedetineerden in de gelegenheid kennis te nemen van het sanctiebeleid;
informeer de Commissie van Toezicht tijdig over iedere plaatsing in een isoleercel die
langer dan 24 uren duurt.

Stand van zaken 2021
Tijdens het interview van de Raad met de leiding van de JICN en DJI herhaalden betrokkenen
het eerder ingenomen standpunt, te weten dat de sanctiekaart slechts richtlijnen bevat. Als
de gedetineerden die sanctiekaart zouden krijgen, bestaat het risico dat er telkens discussie
met een gedetineerde ontstaat wanneer de directie in het betreffende geval besluit af te
wijken van de sanctiekaart. Daarbij wees de directeur erop dat de CvT toezicht houdt op de
toepassing van de sanctiekaart en dat hij de huidige werkwijze voldoende zorgvuldig en
transparant vindt. Hij voegde daar aan toe dat de sanctiekaart eventueel kan worden
opgenomen in de huisregels maar dat dat, gelet op zijn eerder genoemde bezwaren, niet
zijn voorkeur heeft.
In aansluiting hierop liet DJI in juni 2021 weten dat de sanctiekaart per 1 juli 2021 in
Europees Nederland wordt afgeschaft en dat bij het opleggen van sancties de bandbreedte
van de Penitentiaire beginselenwet wordt aangehouden. De directeur van de JICN zal
dienovereenkomstig gaan werken. Dit betekent dat de sanctiekaart per 1 juli 2021 ook in CN
niet meer zal gelden en dat het kader voor sancties wordt gevormd door de bandbreedte
voor strafoplegging zoals die is genoemd in de Wet beginselen gevangeniswezen BES.

16

De sanctiekaart zoals die in Europees Nederland geldt, is te raadplegen op het internet, via de website van
de commissies van toezicht.
29

In reactie op de schriftelijke uitvraag deelde de directeur van de JICN op 29 maart 2021 mee
dat het informeren van de CvT inmiddels standaard procedure is bij iedere plaatsing in een
isoleercel van meer dan 24 uur.
De CvT liet in april 2021 weten dat zij pas sinds korte tijd stelselmatig door de JICN wordt
geïnformeerd over dit soort plaatsingen. De directeur van de JICN gaf aan dat dit in het
verleden wel eens kan zijn vergeten. Maar die informatieverstrekking is nu een
verantwoordelijkheid van de betrokken leidinggevende en is onderdeel van het vastgestelde
proces.
Beoordeling en conclusie
De Raad heeft op zich begrip voor de bezwaren van de directeur van de JICN tegen
bekendmaking van het sanctiebeleid aan de gedetineerden. Niettemin vindt de Raad het
vanuit een oogpunt van transparantie toch wenselijk dat gedetineerden kunnen weten
welke straf zij mogen verwachten bij overtreding van de (huis)regels. Daarom is de Raad van
mening dat de leiding van de JICN in ieder geval de gedeco behoort te informeren over het
sanctiebeleid.
Per 1 juli 2021 wordt de sanctiekaart afgeschaft en geldt het kader van de Beginselenwet
gevangeniswezen BES. De Raad gaat ervan uit dat de leiding van de JICN de gedetineerden,
al dan niet via de gedeco, zal informeren over deze verandering.
Uit de informatie van de directeur van de JICN en van de CvT blijkt dat de CvT sinds maart
2021 standaard wordt geïnformeerd over plaatsingen in de isoleercel van langer dan 24 uur.
Mogelijk heeft de start van dit Raadsonderzoek geleid tot passende actie. Wat hier ook van
zij, de Raad concludeert dat de betreffende aanbeveling inmiddels is opgevolgd.
3.1.8 Beklag
Aanbevelingen 2019
In 2016 verrichtte de Raad, in samenwerking met de Nationale ombudsman, onderzoek naar
klachtbehandeling in de justitiële keten van CN. De Raad stelde onder meer vast dat het
beklagrecht voor gedetineerden in CN beperkter is dan dat voor gedetineerden in Europees
Nederland.
De Raad deed in zijn rapport van 201617 onder meer de volgende aanbevelingen:
1

2

3
4
17
18

Bezie, vanuit de overweging dat de beslistermijn van twee weken zoals die is
opgenomen in de Wet beginselen gevangeniswezen BES in de praktijk nauwelijks
realistisch is, de wenselijkheid van aanpassing van die termijn.
Neem het initiatief tot verruiming van het beklagrecht voor gedetineerden door
openstelling van de mogelijkheid van beklag tegen alle soorten beslissingen van de
directie.
Creëer een beroepsmogelijkheid ten aanzien van uitspraken van de Beklagcommissie. 18
Richt een ambtelijk secretariaat op voor de Commissie van Toezicht.
Rapport ‘Klachtbehandeling justitiële keten Bonaire, Sint Eustatius en Saba’, september 2016.
Het College voor de Rechten van de Mens had in april 2016 een aanbeveling met dezelfde strekking gedaan.
30

5

Leid het ertoe dat de Commissie van Toezicht invulling geeft aan haar verplichting
tweemaal per jaar te rapporteren over onder meer de bevindingen van de
Beklagcommissie.

De minister liet in reactie op deze aanbevelingen weten dat hij geen noodzaak zag het
beklagrecht te verruimen of om een beroepsmogelijkheid te creëren. Volgens hem waren er
geen signalen dat er klachten werden gemist of zaken niet goed gingen.
Naar aanleiding van de aanbevelingen over aanpassing van de beslistermijn en ten aanzien
van de instelling van een ambtelijk secretariaat voor de CvT liet de minister weten dat hij
‘nader zou bezien of dat nodig dan wel mogelijk was’.19
In juni 2018 liet de minister, in reactie op de Staat van de Rechtshandhaving 2017, weten
dat er ‘geen klachten waren die niet door het betrokken afdelingshoofd bij de JICN of door
de CvT konden worden opgelost. Daarom bleek volgens de minister uit de praktijk dat er
vooralsnog geen behoefte was aan een beroepsmogelijkheid. Hij voegde daar aan toe dat
DJI de komende periode de ingediende klachten en de afhandeling daarvan zou blijven
monitoren.20
De Raad en het College stelden in 2019 vast dat deze vijf aanbevelingen niet waren
opgevolgd. In hun rapport van 2019 constateerden zij dat het aantal formele beklagzaken al
jarenlang op hetzelfde niveau lag, ongeveer vijftig per jaar, en dat de behandelingsduur
daarvan nog steeds een probleem vormde. Het merendeel van de beklagzaken werd niet
binnen de wettelijke termijn van twee weken afgehandeld.21 In verband met de lange
doorlooptijden van beklagzaken, veroorzaakt door vertraging bij de indiening van
verweerschriften door de leiding van de JICN, heeft de CvT de directie van de JICN
aangesproken. De directie heeft daarop aan de CvT toegezegd dat zij gaat werken aan een
protocol voor de afhandeling van klaagschriften.
Daarnaast stelden de Raad en het College vast dat arrestanten die in de JICN vallen geen
gebruik kunnen maken van het beklagrecht: het mandaat van de CvT is beperkt tot
gedetineerden en CN beschikt niet over een aparte CvT arrestantenzorg.
In hun rapport van 2019 deden de Raad en het College de volgende aanbevelingen
(minister):

- breid het mandaat van de CvT uit naar arrestanten die in de JICN verblijven;
- heroverweeg het standpunt ten aanzien van de volgende niet-overgenomen
aanbevelingen van de Raad uit 2016:
* aanpassing van de beslistermijn voor beklagzaken
* verruiming van het beklagrecht
19

Brief van de minister van VenJ aan de Voorzitter van de Tweede Kamer d.d. 19 januari 2017.
Brief van de minister van JenV aan de Voorzitter van de Tweede Kamer d.d. 19 juni 2018.
21
Ter vergelijking: in Europees Nederland geldt voor beklagzaken een beslistermijn van vier weken.
20

31

* beroepsmogelijkheid tegen uitspraak beklagcommissie
* ambtelijk secretariaat CvT
* rapportage CvT

Ten aanzien van de JICN deden zij de volgende aanbeveling:
- stem het protocol voor de behandeling van beklagzaken af met de CvT en zorg voor
naleving van het protocol.
Beleidsreactie minister
In zijn beleidsreactie van september 2019 deelde de minister mee dat de praktijk liet zien
dat door arrestanten weinig tot geen klachten worden ingediend. Volgens hem hing dat
vermoedelijk samen met de korte duur van het verblijf van arrestanten. Hij voegde daaraan
toe dat hij ‘de komende tijd zou verkennen in hoeverre het wenselijk was om de
mogelijkheid voor arrestanten om formeel een klacht in te dienen te wijzigen conform de
aanbeveling.’
Naar aanleiding van de aanbeveling over aanpassing van de beslistermijn voor beklagzaken
liet de minister weten daar op dat moment geen aanleiding voor te zien. Hij wees er daarbij
op dat de directie van de JICN had toegezegd te zullen gaan werken aan een protocol voor
de afhandeling van klaagschriften.
De aanbevelingen over verruiming van het beklagrecht en de mogelijkheid van beroep
hadden voor de minister op dat moment geen prioriteit. De situatie is volgens hem nu
vergelijkbaar met die in de andere landen van het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Bovendien had de minister ook geen signalen ontvangen dat er klachten werden gemist of
dat klachten niet correct werden behandeld.
Wat betreft de aanbeveling over een ambtelijk secretariaat voor de CvT deelde de minister
mee dat formatieve ruimte voor die vacature was geregeld maar dat het de CvT nog niet
was gelukt de vacature te vervullen. Om die reden was het ook nog niet gekomen tot
opstelling van de voorgeschreven periodieke CvT-rapportages.
Stand van zaken 2021
Uitbreiding mandaat CvT
Het mandaat van het CvT is niet uitgebreid naar arrestanten. De geïnterviewden van DSJ
waren er eind april 2021 niet van op de hoogte of de door de minister in de beleidsreactie
uit 2019 aangekondigde verkenning heeft plaatsgevonden. De CvT liet weten niet te zijn
betrokken bij een eventuele verkenning.
Beslistermijn beklagzaken
De directeur van de JICN stelde dat het proces van behandeling van beklagzaken inmiddels
is belegd bij de directiesecretaris en sterk is verbeterd. De CvT stelt volgens hem soms
halverwege de termijn nog allerlei vragen, waardoor het JICN dan niet mogelijk is tijdig
verweer in te dienen. De CvT vindt de huidige termijn van twee weken niet realistisch.
De CvT gaf aan dat het de JICN meestal niet lukt om binnen zeven werkdagen een
32

verweerschrift in te dienen.
Geïnterviewden binnen DSJ lieten in de gesprekken met de Raad weten dat heroverweging
van het standpunt van de minister, zoals verwoord in de beleidsreactie, wellicht een optie
is. Gebleken is immers dat verbetering van het proces er kennelijk niet toe heeft geleid dat
de termijn niet meer, of veel minder frequent, wordt overschreden. Het is van belang de
achtergrond van de termijnoverschrijdingen te onderzoeken. Als een nieuwe termijn wordt
bepaald, moet die wel passend en realistisch zijn, aldus geïnterviewden.
Desgevraagd stuurde zowel de CvT als de directeur van de JICN aan de Raad overzichten toe
van de beklagzaken uit 2019 en 2020. Het aantal beklagzaken bedroeg in die jaren 34
respectievelijk 35. Daarvan werden er 19 respectievelijk 9 niet-ontvankelijk verklaard. De
afhandelingsduur van deze zaken bedroeg ruim 9 respectievelijk 4 weken. Van de in totaal
28 niet-ontvankelijk verklaarde zaken zijn er in deze twee jaren 5 binnen de wettelijke
termijn van twee weken afgehandeld.
Wat betreft de zaken waarover de CvT een inhoudelijk oordeel heeft gegeven (de
ontvankelijke beklagzaken) bedroeg de afhandelingsduur in 2019 gemiddeld 6,5 en in 2020
gemiddeld 5,5 week. In 2019 werden twee zaken tijdig afgehandeld en in 2020 waren dat er
zes.
Verruiming beklagrecht
Het ministerie van JenV liet weten vooralsnog vast te houden aan het standpunt zoals dat in
de beleidsreactie is beschreven.
Tijdens het onderzoek bleek nog dat in de huisregels niet is vermeld dat ook tegen medisch
handelen van de inrichtingsarts beklag mogelijk is.22 De leiding van de JICN liet weten de
huisregels op dit punt te zullen aanpassen.
Beroepsmogelijkheid
De JICN liet weten inmiddels wel behoefte te hebben aan een beroepsmogelijkheid. Op die
manier wordt het mogelijk om uitspraken van de beklagcommissie waarmee de JICN het
niet eens is te laten toetsen.
Ook ten aanzien van dit aspect liet het ministerie weten vooralsnog het standpunt uit de
beleidsreactie te huldigen. Maar omdat de JICN nu heeft laten weten graag een
beroepsmogelijkheid te zien, zal DSJ daarover in overleg treden met DJI.
Ambtelijk secretariaat CvT
Naar aanleiding van de aanbeveling uit 20019 heeft het ministerie middelen beschikbaar
gesteld voor de opvolging daarvan. Volgens DSJ is destijds aan DJI gevraagd ervoor te zorgen
dat de vacature werd opgevolgd. Tijdens het onderzoek van de Raad liet de CvT weten hier
niets van te weten.
De directeur van de JICN deelde in verband daarmee mee dat het de bedoeling was deze
functie onder te brengen bij het directiesecretariaat van de JICN.23 In de praktijk is dit echter
nog niet gebeurd. De directeur van de JICN deelde in mei 2021 aan de Raad mee dat hij dit
22
23

Zie artikel 40a van de Gevangenismaatregel 1999 BES.
E-mail d.d. 21 mei 2021 van de directeur JICN, gericht aan de Raad.
33

punt zal bespreken met de voorzitter van de CvT en vervolgens in een nota zal vastleggen op
welke wijze hieraan invulling wordt gegeven.
Rapportage CvT
De CvT heeft tot nu toe geen invulling gegeven aan de wettelijke bepaling om twee keer per
jaar te rapporteren. De CvT ziet de inrichting van een ambtelijk secretariaat als voorwaarde
om aan de bedoelde bepaling te kunnen voldoen omdat het haar aan capaciteit ontbreekt
om die rapportages op te stellen.
Protocol
De directeur van de JICN liet weten dat afstemming van het protocol voor de behandeling
van beklagzaken en naleving van dat protocol valt onder de directiesecretaris.
Desgevraagd liet de directiesecretaris weten dat er geen afzonderlijk protocol voor de
afhandeling van beklagzaken is. Bij de afhandeling van beklagzaken hanteert de JICN de
Beginselenwet BES.
De CvT deelde mee op enig moment in 2019 wel een concept-protocol van de JICN te
hebben ontvangen. De voorzitter van de CvT kon niet meer achterhalen of de CvT destijds
heeft gereageerd op het concept-protocol. Het concept is niet meer ter sprake gekomen in
de gesprekken met de JICN.
De directeur JICN liet naar aanleiding daarvan weten dat hij ervoor zal zorgen dat het
protocol alsnog op de agenda komt en zal worden vastgesteld.
Beoordeling en conclusie
Uitbreiding mandaat CvT
De minister heeft in zijn beleidsreactie van september 2019 een verkenning naar de
mogelijkheid van uitbreiding van het mandaat van de CvT aangekondigd. Bijna twee jaar
later is er bij DSJ en bij de CvT niets bekend van een verkenning. De Raad neemt aan het bij
de aankondiging is gebleven. Deze aanbeveling is niet opgevolgd. De Raad gaat ervan uit dat
de toegezegde verkenning er alsnog komt.
Beslistermijn beklagzaken
Ondanks het volgens de JICN verbeterde proces van behandeling van beklagzaken, is
overschrijding van de wettelijke beslistermijn nog altijd meer regel dan uitzondering. Van de
69 beklagzaken die in 2019 en 2020 werden ingediend, zijn er slechts acht binnen de termijn
van twee weken afgehandeld. In zijn rapport over klachtbehandeling in de justitiële keten
(2016) noemde de Raad de termijn van twee weken nauwelijks realistisch. Dat vindt de Raad
nog steeds. De doorlooptijden van beklagzaken in 2019 en 2020 bevestigen dat ook.
Daarom handhaaft de Raad zijn aanbeveling tot aanpassing van de beslistermijn.

34

Verruiming beklagrecht
De minister gaf in de beleidsreactie uit 2019 aan geen prioriteit te geven aan verruiming van
het beklagrecht. De situatie in Caribisch Nederland is volgens hem gelijk aan die in de
andere landen in het Caribisch deel van het Koninkrijk, en er waren volgens hem geen
signalen dat er klachten worden gemist of dat klachten niet goed worden afgehandeld. Wat
betreft het tweede argument wijst de Raad er nu op dat van de 69 beklagzaken in de
afgelopen twee jaar er 28 niet-ontvankelijk zijn verklaard. Over 40% van de beklagzaken
heeft de beklagcommissie dus geen inhoudelijk oordeel gegeven. Volgens de Raad vraagt dit
gegeven om een nadere analyse van de aard van die zaken. Als het daarbij vooral om zaken
blijkt te gaan waartegen in Europees Nederland wél beklag openstaat, ligt verruiming van
het beklagrecht volgens de Raad alsnog in de rede. De JICN is immers een Nederlandse
inrichting.
Met instemming heeft de Raad er kennis van genomen dat de huisregels zullen worden
aangepast op het punt van de mogelijkheid van beklag tegen medisch handelen van de
inrichtingsarts.
Beroepsmogelijkheid
De Raad is nog altijd van mening dat het de voorkeur heeft dat beroep mogelijk is tegen
uitspraken van de beklagcommissie. Hij ziet geen goede redenen waarom zowel
gedetineerden in Caribisch Nederland als de JICN zelf in dit opzicht een mogelijkheid zouden
moeten missen die in Europees Nederland wel bestaat. Ook de directie van de JICN heeft
laten weten graag een beroepsmogelijkheid te hebben. De betreffende aanbeveling blijft
overeind.
Ambtelijk secretariaat CvT
Op het punt van de invulling van een ambtelijk secretariaat voor de CvT zijn kennelijk
misverstanden gerezen tussen DSJ, DJI/JICN en CvT. DSJ heeft middelen beschikbaar gesteld
maar de CvT is daarover niet geïnformeerd. De CvT ging ervan uit dat de aanbeveling uit
2019 niet tot enige actie had geleid. Pas tijdens dit onderzoek van de Raad werd het voor
alle betrokkenen duidelijk dat er financiële ruimte is om invulling te geven aan de
aanbeveling. De directeur van de JICN heeft toegezegd dat hij in overleg zal treden met de
CvT om te bespreken op welke wijze het ambtelijk secretariaat vorm zal krijgen.
De Raad concludeert dat deze aanbeveling door een misverstand nog niet is opgevolgd
ondanks het feit dat het ministerie middelen beschikbaar heeft gesteld. De Raad heeft er
vertrouwen in dat het ambtelijk secretariaat op korte termijn wordt ingericht.
Rapportage CvT
De CvT beschouwt de inrichting van een ambtelijk secretariaat als een noodzakelijke
voorwaarde om te kunnen voldoen aan haar rapportageplicht. Zoals hiervoor is opgemerkt,
gaat de Raad ervan uit dat er nu op korte termijn een ambtelijk secretariaat voor de CvT zal
komen. Zodra dat het geval is, is er volgens de Raad geen beletsel meer om de
voorgeschreven rapportages op te leveren. Vooralsnog blijft de aanbeveling uit 2019
overeind.
35

Protocol
Ook met betrekking tot het door de directeur van de JICN genoemde protocol is sprake van
misverstanden. Niet duidelijk is wat er in 2019 met het concept-protocol is gebeurd nadat
dat voor een reactie was voorgelegd aan de CvT. Uit het onderzoek is in ieder geval naar
voren gekomen dat de directiesecretaris van de JICN, die vanuit de JICN verantwoordelijk is
voor de behandeling van beklagzaken, niet met een protocol werkt. Naar aanleiding daarvan
heeft de directeur van de JICN toegezegd ervoor te zullen zorgen dat dit protocol alsnog op
de agenda zal komen. Vooralsnog blijft ook deze aanbeveling overeind.

3.2 Omgang met gedetineerden
3.2.1 Screening
Aanbeveling 2019
In hun rapport van 2019 stelden de Raad en het College vast dat bij binnenkomst van een
nieuwe gedetineerde soms wordt volstaan met informele informatie over betrokkene. Zij
vinden het noodzakelijk om over alle gedetineerden informatie uit een officiële screening
beschikbaar te hebben. Omdat het van belang is dat de informatie actueel is, is zo’n
screening ook nodig bij gedetineerden die eerder hebben vastgezeten. De aanbeveling
hierover luidde als volgt (JICN):
- zorg voor een officiële screening van elke nieuw binnenkomende gedetineerde op basis
van objectieve achtergrondinformatie.
Stand van zaken 2021
De leiding van de JICN deelde mee dat alle gedetineerden officieel worden gescreend
volgens het model Inkomsten Screening en Selectie (ISS). De screening is in aangepaste
vorm opgenomen in de nieuwe procesplaat (ambitieplaat) die zal worden uitgerold in het
nieuwe traject Detentie en re-integratie. De planning voor de uitrol daarvan was ten tijde
van het onderzoek nog niet bekend. In die procesplaat staat aangegeven dat binnen twee
tot vier dagen na overplaatsing van een gedetineerde naar de inkomstenafdeling een ISS
plaatsvindt. In het nieuwe model is ook voorzien in een risicoscreening.
Beoordeling en conclusie
Uit de informatie van de JICN blijkt dat alle gedetineerden volgens het model ISS worden
gescreend. De aanbeveling uit 2019 is opgevolgd.
3.2.2 Bejegening
Aanbeveling 2019
De Raad en het College uitten in hun rapport van 2019 hun zorgen over de bejegening van
gedetineerden door een deel van het JICN-personeel omdat dat niet respectvol was. De
36

directie erkende dat maar een duidelijke aanpak ontbrak.
De JICN werkt al sinds 2013 met een mentorsysteem waarbij elke gedetineerde een
medewerker als mentor krijgt aangewezen. Dat systeem was in 2019 nog niet bij alle
afdelingen ingevoerd. Deelname aan het mentorprogramma hing grotendeels af van het
betreffende afdelingshoofd.
Bij leden van de gedetineerdencommissie (gedeco) bestond onvrede over de communicatie
met de directie van de JICN. Volgens hen was er vooral sprake van eenzijdige
informatieoverdracht vanuit de directie en kregen zij zelf onvoldoende mogelijkheid om hun
punten in te brengen.
De Raad en het College deden de volgende aanbevelingen (JICN):
-

-

spreek medewerkers aan op respectvolle bejegening van gedetineerden. Indien dat
niet tot het gewenste resultaat leidt, onderneem dan vervolgactie;
voer het mentorsysteem volledig en structureel in binnen de JICN, zodat iedere
gedetineerde weet wie zijn mentor is en regelmatig met zijn mentor kan spreken;
ga na hoe de interactie tussen directie en gedeco functioneert en op welke wijze die
eventueel kan worden verbeterd.

Stand van zaken 2021
De leiding van de JICN deelde mee dat er een doorontwikkeling is op het gebied van
bejegening. Bij elke medewerker is een talent motivatie analyse (TMA) afgenomen en door
middel van de plangesprekken met de medewerkers wordt de ontwikkeling van elke
medewerker gevolgd.
Verder liet de leiding weten dat het mentorprogramma nu volledig is ingevoerd. Het zal
worden doorontwikkeld in het Detentie en re-integratieproces. De rol van de mentoren zal
daarbij in de toekomst worden uitgebreid. De betrokken casemanager, de betrokken
mentor en de betrokken gedetineerde zullen gedurende de gehele detentieperiode een
driehoek vormen.
Er is maandelijks overleg tussen de directie en de gedeco. Indien nodig worden er extra
bijeenkomsten ingelast. De directiesecretaris stelt notulen op, die door zowel een
vertegenwoordiger van de directie als de gedeco-voorzitter worden ondertekend. Er wordt
nu ook meer gewerkt volgens een vaste agenda-structuur.
Wat betreft het thema bejegening benadrukte de directeur van de JICN dat bejegening twee
kanten kent. Ook van de gedetineerden wordt verwacht dat zij de medewerkers van de JICN
op respectvolle wijze bejegenen. Binnen het programma Ban pa Kambio24 is daar aandacht
voor.

24

Dit programma Ban pa Kambio (‘Gaan voor Verandering’) is gericht op succesvolle terugkeer van
gedetineerden in de samenleving, onder andere door hen tijdens detentie een (beroeps)opleiding te laten
volgen. Zie verder paragraaf 4.5.
37

Beoordeling en conclusie
Uit het onderzoek is gebleken dat de leiding van de JICN het thema ‘bejegening van
gedetineerden’ voortvarend heeft opgepakt en er werk van maakt om haar medewerkers
daarin mee te nemen.
Het mentorprogramma is inmiddels volledig ingevoerd en niet meer afhankelijk van
individuele afdelingshoofden. In de toekomst wordt de rol van de mentor zelfs nog
uitgebreid.
Uit de informatie van de leiding van de JICN maakt de Raad op dat de interactie tussen haar
en de gedeco is verbeterd. Het opstellen en door beide partijen laten ondertekenen van de
notulen van het maandelijkse overleg is in dat verband een goede zet.
De Raad beschouwt de drie aanbevelingen op het punt van bejegening als opgevolgd.

3.3

Interne veiligheid25

3.3.1 Preventie en beheersing veiligheidsrisico’s
Aanbevelingen 2019
In hun rapport van 2019 noemden de Raad en het College het van belang dat er regelmatig
een calamiteitenoefening met deelname van gedetineerden wordt gehouden. Krappe
personele bezetting mag geen reden zijn daarvan af te zien. De veiligheidsinstructies die op
het intranet van de JICN staan, zijn opgesteld in de Nederlandse taal. De Raad en het College
stelden in hun rapport dat het goed zou zijn die instructies ook beschikbaar te stellen in de
andere talen die in de inrichting veel worden gebruikt, zoals het Papiaments en het Spaans.
Tijdens het onderzoek van 2019 uitte de directie van de JICN haar zorgen over snel ingrijpen
door het Rijksvastgoedbedrijf bij het uitvallen van systemen.
In verband hiermee deden de Raad en het College de volgende aanbevelingen (JICN):
- houd regelmatig een calamiteitenoefening met deelname van gedetineerden;
- zorg ervoor dat de instructies ook in andere talen dan alleen het Nederlands beschikbaar
komen.
Daarnaast deden zij de volgende aanbeveling (minister):

25

In het rapport uit 2019 is onder het thema ‘Interne veiligheid’ uitvoerig aandacht besteed aan het aspect
‘drugsontmoediging’. Naar aanleiding van het vorige onderzoek heeft de JICN haar visitatiebeleid gewijzigd. In
plaats van standaard-visitatie vóór en na elk bezoekmoment is de JICN gaan werken met een randomizer
waarbij in 50% van de gevallen wordt gevisiteerd. Het was de bedoeling dat de instelling van de randomizer na
enige tijd zou worden geëvalueerd. Omdat fysiek bezoek vanwege de coronamaatregelen lange tijd niet
mogelijk was, is het nog niet tot die evaluatie gekomen. In het rapport van 2019 is geen expliciete aanbeveling
op dit punt gedaan. Om die reden gaat de Raad daar nu niet verder op in.
38

- borg in samenspraak met het Rijksvastgoedbedrijf de dienstverlening ten aanzien van de
systemen in de JICN.
Beleidsreactie
De minister reageerde als volgt op deze aanbeveling:
‘Vooropgesteld is de ervaring dat het RVB adequaat reageert op storingen en dat deze dan
ook snel worden verholpen. Het borgen van de afspraken over deze dienstverlening vindt
plaats in projectteams waar het RVB, DJI en de JICN zitting in hebben. In de teams wordt het
uit te voeren onderhoud aan de systemen door het RVB besproken en vindt monitoring op de
uitvoering plaats. Daarnaast zijn afspraken gemaakt met de JICN dat klein onderhoud en
vervanging (simpele onderdelen) door het technisch beheer van de locatie zelf worden
opgepakt. Deze aanpak voorkomt bij simpele storingen langere wachttijden en geeft JICN de
mogelijkheid zelf adequaat te reageren.’
De minister voegde daar aan toe dat de beschreven vorm van samenwerking is geborgd in
een stroomschema.
Stand van zaken 2021
De directie van de JICN deelde naar aanleiding van de aanbeveling over
calamiteitenoefeningen mee dat er een oefenmatrix is opgesteld. Door de COVID-19pandemie was het sinds maart 2020 tot mei 2021 niet mogelijk om te oefenen.
Tijdens het interview gaf de leiding van de JICN desgevraagd een nadere toelichting. Het is
de bedoeling dat er minimaal een keer in de maand een oefening plaatsvindt. In 2019 is het
niet gelukt om elke maand te oefenen, er zijn slechts vier of vijf oefeningen gehouden. De
directeur van de JICN erkent dat er meer aandacht voor oefeningen moet zijn.
Wat betreft de beschikbaarstelling van de instructies in andere talen dan het Nederlands liet
de directie weten dat de Nederlandse taal conform beleid de officiële taal is en dat die
wordt aangehouden.
De leiding van de JICN in haar tweede viermaandsrapportage (VMR) van 2020 (meiaugustus) aangegeven dat noodzakelijke werkzaamheden niet conform de planning werden
uitgevoerd door het RVB en dat daardoor ‘reële en concrete risico’s’ ontstonden voor
personeel en voor gedetineerden. In verband daarmee heeft directie van de JICN een
brandbrief gestuurd aan DJI/JenV omdat het JICN niet lukte met het RVB concrete afspraken
te maken om de hoognodige werkzaamheden uit te voeren. Volgens de directeur van de
JICN heeft die brief ertoe geleid dat bij DJI en het beleidsdepartement meer bewustzijn is
ontstaan voor de ernst van de problemen. De situatie is nu beter beheersbaar maar nog niet
alle problemen zijn opgelost, aldus geïnterviewden.
DSJ deelde in dit verband mee dat het hier om zaken gaat die de detentiefaciliteit JICN
betreffen waarvoor DJI verantwoordelijk is. Kennelijk is de ernst van de zaak onderkend en
zijn de zorgen van de leiding van de JICN besproken met de betrokken beleidsafdeling (de
afdeling Boetes en Detentie van DSJ).

39

De directeur van de JICN deelde verder nog mee dat de veiligheidssystemen van de
inrichting regelmatig worden getest conform de testmatrix van de technische dienst en de
periodieke inspectieplannen.
Beoordeling en conclusie
Uit het onderzoek is gebleken dat in 2019 onvoldoende en sinds het uitbreken van de
COVID-pandemie geen calamiteitenoefeningen zijn gehouden. De betreffende aanbeveling
blijft overeind. De Raad heeft er uiteraard begrip voor dat tijdens de pandemie is afgezien
van dit soort oefeningen. Maar dit betekent tegelijkertijd wel dat extra inspanningen op dit
vlak mogen worden verwacht zodra dat qua coronamaatregelen weer op een verantwoorde
wijze mogelijk is.
De leiding van de JICN heeft de aanbeveling om de veiligheidsinstructies die op het intranet
van de JICN staan ook in andere talen dan alleen het Nederlands beschikbaar te stellen niet
overgenomen. Zij stelt zich op het standpunt dat Nederlands de officiële taal is en dat die
dus wordt aangehouden. De Raad respecteert dit standpunt en laat de betreffende
aanbeveling vervallen.
De Raad stelt met betrekking tot de aanbeveling over de dienstverlening ten aanzien van de
systemen in de JICN vast dat de afspraken over de dienstverlening door het RVB bij
storingen aandacht hebben in de gezamenlijke projectteams van RVB, DJI en JICN. Het
zogenoemde ‘klein onderhoud’ aan de systemen wordt door het technisch beheer van de
JICN zelf uitgevoerd. Tegelijkertijd constateert de Raad dat JICN en DJI op niet mis te
verstane wijze door het uitblijven van noodzakelijke en urgente reparaties hun zorgen
hebben geuit over risico’s voor de veiligheid en gezondheid van medewerkers en
gedetineerden. Dit heeft weliswaar geleid tot een meer beheersbare situatie, maar de
knelpunten zijn nog niet allemaal opgelost. De Raad beschouwt deze aanbeveling daarom
als deels opgevolgd.
3.3.2 Agressiebeheersing
Aanbeveling 2019
In hun rapport van 2019 stelden de Raad en het College, in vervolg op eerdere rapporten
van de Raad uit 2014 en 2017, dat er nog immer concrete stappen moeten worden gezet
om de (fysieke) vaardigheden van het personeel te onderhouden en te (kunnen) toetsen.
Een goede stap zou zijn de ingeroosterde tijd voor sport daadwerkelijk daarvoor te
gebruiken. Begin 2019 was dat nog niet het geval.
In dit verband deden de Raad en het College de volgende aanbeveling (JICN):
- geef concrete invulling aan de aanbeveling van de Raad uit 2014 over de fysieke
geoefendheid van medewerkers van de JICN en borg een en ander.
Stand van zaken 2021
De leiding van de JICN/DJI deelde mee dat als gevolg van de coronamaatregelen fysieke
trainingen niet altijd mogelijk zijn geweest, behalve dan voor leden van het intern
40

bijstandsteam (IBT) en voor wapendragende medewerkers. De JICN is van plan een
trainingscentrum op te zetten. Tijdens de uitvoering van dit onderzoek werd er nog gewerkt
aan het ontwerp. Of het trainingscentrum er komt, is overigens nog niet zeker. Dat is
namelijk afhankelijk van financiering door DJI en ten tijde van het onderzoek was daarover
nog geen beslissing genomen.
Zolang het trainingscentrum er niet is, kunnen de medewerkers nog steeds op kosten van de
JICN een sportschool bezoeken. Dit sporten gebeurt op vrijwillige basis en alleen van leden
van het IBT en wapendragende collega’s worden de fysieke vaardigheden regelmatig
getoetst.
Beoordeling en conclusie
Uit het onderzoek is gebleken dat de JICN plannen heeft voor een eigen trainingscentrum.
Dit lijkt de Raad een mooi idee. Het is echter onzeker of dat centrum er komt. De
medewerkers kunnen een sportschool bezoeken maar dat is op vrijwillige basis. En alleen
van de leden van het IBT en van medewerkers die een wapen dragen, worden de fysieke
vaardigheden regelmatig getoetst.
Opvolging van de aanbeveling uit 2019 verkeert nog in de opzetfase.

3.4

Maatschappijbeveiliging: vrijhedenbeleid en voorwaardelijke invrijheidstelling

Aanbevelingen 2019
De Raad en het College stelden tijdens hun gezamenlijke onderzoek vast dat ministeriële
v.i.-beschikkingen niet altijd op tijd – vóór de v.i.-datum – werden afgegeven. Dat had te
maken met een verschil van mening over de termijn waarbinnen de JICN adviesrapporten bij
DJI dient in te dienen. De JICN ging uit van een behandelingsduur van twintig werkdagen
door de Divisie Individuele Zaken (DIZ) van DJI terwijl DIZ de wettelijke termijn van twee
maanden als uitgangspunt hanteert. Nog tijdens het onderzoek zijn DIZ en JICN over deze
kwestie met elkaar in gesprek gegaan.
De Raad en het College benadrukten het belang van goede afstemming op dit punt tussen
de JICN en DIZ. Gedetineerden moeten er op kunnen vertrouwen dat v.i.-beschikkingen
tijdig worden afgegeven, dus vóór de beoogde v.i.-datum.
Op grond van de geldende regelgeving diende de minister zelf de v.i-beschikkingen te
tekenen. DIZ werkte aan een wijziging van het Wetboek van Strafrecht BES waardoor de
bevoegdheden inzake v.i.-beschikkingen kunnen worden gemandateerd aan het hoofd van
DJI. Hangende de parlementaire behandeling van die wetswijziging wilde DJI door middel
van een tijdelijk mandaatbesluit regelen dat de Directeur-Generaal Straffen en Beschermen
in mandaat v.i.-beslissingen kan nemen. Zo’n mandaatbesluit kan bijdragen aan versnelling
van de procedure. De Raad en het College deden de volgende aanbevelingen (minister):
- zorg voor goede afstemming tussen DIZ/DJI en JICN over de procedure voor de
totstandkoming van ministeriële beschikkingen v.i.;
- stel het bedoelde mandaatbesluit zo spoedig mogelijk vast.

41

Beleidsreactie minister 2019
De minister liet in zijn reactie van 3 september 2019 weten dat de termijn van twee
maanden, zoals die is genoemd in het Reclasseringsbesluit BES 1953, wordt beschouwd als
een redelijke termijn. Er is gezamenlijk een werkinstructie opgesteld waarin deze termijn is
opgenomen. De termijn van twee maanden werd volgens de minister inmiddels gehanteerd
door de betrokken partijen.
De minister deelde voorts mee dat het aangekondigde tijdelijke mandaatbesluit op 24 april
2019 in werking was getreden. De Directeur-Generaal SenB kan op basis daarvan individuele
v.i.-beslissingen nemen.
Stand van zaken 2021
Op 18 oktober 2019 is het ‘Mandaatbesluit individuele verzoeken VI op de BES 2019’ in
werking getreden.26 Met dat besluit is aan Hoofd DJI mandaat verleend met betrekking tot
de bevoegdheid om te beslissen op individuele verzoeken tot voorwaardelijke
invrijheidstelling in Caribisch Nederland. In de Toelichting bij het besluit staat het volgende:
‘Dit besluit past in de strekking van het Wetboek van Strafrecht BES op het punt van
afhandeling van verzoeken en besluiten ter zake.’
Volgens DSJ lijkt het erop dat met dit mandaatbesluit de noodzaak voor een wijziging van
het Wetboek van Strafrecht BES is komen te vervallen.27
De CvT deelde mee dat zij inmiddels veel minder klachten dan vroeger ontvangt over trage
besluitvorming door ‘Den Haag’. De CvT toonde zich ook positief over de wijze waarop de
JICN tegenwoordig beslissingen over v.i. communiceert met de betrokken gedetineerde.
De directeur van de JICN bevestigde dat op dit punt veel is verbeterd, vertraging bij de
afgifte van v.i.-beschikkingen komt nog maar incidenteel voor.
Beoordeling en conclusie
Al tijdens het gezamenlijke onderzoek van de Raad en het College zijn de Divisie Individuele
Zaken van DJI en de JICN met elkaar in overleg gegaan over de procedure rond v.i.beschikkingen. En het ministerie heeft kort na de aanbieding van het rapport het
aangekondigde mandaatbesluit vastgesteld. Het tijdelijke mandaatbesluit is daarmee komen
te vervallen.
Gebleken is dat vertragingen bij de afgifte van v.i.-beschikkingen nog maar incidenteel
voorkomen.
Deze twee aanbevelingen zijn opgevolgd.

3.5

26
27

Maatschappelijke re-integratie: voorbereiding nazorg en re-integratietrajecten

Stcrt. 2019, 56460.
E-mail van DSJ aan de Raad d.d. 21 mei 2021.
42

Aanbevelingen 2019
De JICN heeft nog voor de verhuizing naar de nieuwbouw in samenwerking met Forma, een
op Bonaire gevestigd opleidingscentrum voor beroepsopleidingen en volwasseneneducatie,
het programma Ban pa Kambio ontwikkeld. Het programma is erop gericht gedetineerden
succesvol te kunnen laten terugkeren in de maatschappij door hun opleidingen en cursussen
aan te bieden. Direct na de ingebruikneming van de nieuwbouw is de JICN begonnen met de
uitvoering van het programma. Maar omdat een aantal faciliteiten nog ontbrak, ging het in
eerste instantie om een ‘light versie’ van het programma. De leiding van de JICN verwachtte
het programma vanaf september 2019 volledig te kunnen uitvoeren. De Raad en het College
onderstreepten het belang van de volledige uitvoering van Ban pa Kambio omdat dat
programma een belangrijke bijdrage kan leveren aan vergroting van de kansen op werk na
detentie en daarmee op re-integratie.
De JICN is per 1 december 2018 begonnen met een detentie- en re-integratieteam. De
casemanagers van het team zullen samen alle gedetineerden in hun bestand hebben om
hen vanaf binnenkomst tot aan hun vertrek uit de inrichting te begeleiden. Daarbij zal er
maatwerk worden geleverd. Het was de bedoeling van de leiding van de JICN om het
functioneren van het detentie- en re-integratieteam in juni 2019 te evalueren. De Raad en
het College onderschreven het belang van een evaluatie maar vonden een evaluatie in juni
2019 aan de vroege kant. Zij deden de volgende aanbevelingen (JICN):
- stel alles in het werk om Ban pa Kambio vanaf het derde kwartaal van 2019 volledig te
kunnen uitvoeren;
- evalueer over uiterlijk twee jaar het functioneren van het detentie- en re-integratieteam.
Stand van zaken 2021
De leiding van de JICN liet weten dat Ban pa Kambio in september 2019 volledig is
ingevoerd. Zoals de Raad in eerdere rapporten al heeft opgemerkt, is dit programma van
grote betekenis voor de ontwikkeling van gedetineerden en voor hun terugkeer in de
samenleving. Volgens leiding van de JICN en DJI heeft het al veel opgeleverd en sluit het
naadloos aan bij het nieuwe DenR-beleid.
De evaluatie van het detentie- en re-integratieteam is vertraagd als gevolg van de COVIDpandemie. In dit verband wees de directeur er wel op dat de nieuwe procesplaat DenR
wordt uitgerold en dat er een stuur- en werkgroep DenR is waarin alle ketenpartners zijn
vertegenwoordigd. Toetsing en evaluatie zijn vaste onderdelen van het DenR-proces. Het
DenR-team in (Europees) Nederland voert ook de toetsing en evaluatie bij de JICN uit.
Beoordeling en conclusie
Het programma Ban pa Kambio is in 2019 volledig ingevoerd. Daarmee heeft de JICN een
belangrijke stap gezet in het kader van ontwikkeling, re-integratie en resocialisatie van
gedetineerden. De betreffende aanbeveling is opgevolgd.
Dat de evaluatie van het DenR-team vanwege de coronamaatregelen nog niet is uitgevoerd,
vindt de Raad begrijpelijk. Deze aanbeveling blijft daarmee wel overeind.
De Raad begrijpt dat in het kader van het nieuwe DenR-beleid toetsing en evaluatie door het
DenR-team uit Nederland zal plaatsvinden. Dat lijkt de Raad een goede ontwikkeling, met de
aantekening dat de situatie in CN op een aantal punten wel verschilt van die in Europees
43

Nederland. Met die verschillen zal bij de toetsing en evaluatie rekening moeten worden
gehouden.

3.6 Personeel en organisatie
3.6.1 Personele zorg en inzet
Aanbevelingen 2019
Tijdens het vorige onderzoek bevonden nog niet alle medewerkers van de JICN zich op het
gewenste opleidingsniveau. De leiding van de JICN werkte wel aan de uitvoering van een
plan om de medewerkers verder te scholen. Vanwege het belang dat alle medewerkers
voldoen aan de minimumeisen die voor hun functies zijn vastgesteld, noemden de Raad en
het College het zaak dat medewerkers die niet over de vereiste kwalificaties beschikten zo
spoedig mogelijk zouden worden bijgeschoold.
Verder noemden zij bejegening van gedetineerden een thema dat structureel aandacht zou
moeten krijgen, zowel in de reguliere overleggen als in de periodieke gesprekken met
individuele medewerkers.
De Raad en het College deden de volgende aanbevelingen (JICN):
- zorg voor spoedige bijscholing van medewerkers die niet voldoen aan de minimumopleidingseisen voor de functie die zij vervullen;
- besteed zowel in de reguliere overleggen als in de periodieke personeelsgesprekken
standaard aandacht aan het thema bejegening van gedetineerden.
Stand van zaken 2021
De JICN deelde in reactie op de schriftelijke uitvraag mee dat medewerkers momenteel
bezig zijn met MBO-opleidingen op de niveaus 3 en 4 en dat in september 2021 wordt
gestart met de opleiding Beveiliger niveau 2. Verder krijgt iedere medewerker de
basisberoepsopleiding BEJO.28 Als gevolg van de COVID-pandemie is een en ander wel
vertraagd. Het aantal medewerkers dat qua opleiding niet voldoet aan de minimumeisen
voor hun functie is volgens de directie van de JICN sinds 2019 afgenomen.
De leiding van de JICN wees er in dit verband op dat het inroosteren van medewerkers voor
trainingen en opleidingen in CN ingewikkelder is dan in Europees Nederland omdat de JICN
als ‘stand alone’-organisatie niet even tijdelijk personeel van een andere penitentiaire
inrichting kan inhuren. Daarnaast moeten er trainers uit Europees Nederland worden
ingevlogen en klasjes worden samengesteld. Dat maakt de organisatie van opleidingen en
trainingen soms lastig, aldus de directeur.
Wat betreft aandacht voor het thema bejegening deelde de directeur mee dat een
doorontwikkelingstraject wordt ingezet in het kader van DenR.
Verder is, zoals hiervoor onder 4.2.2 al is beschreven, het thema ‘bejegening’ een vast
agendapunt tijdens de periodieke plangesprekken met de medewerkers

28

BEJO: Bewaarders Justitie Onderdelen.
44

Beoordeling en conclusie
Ondanks de coronamaatregelen heeft de JICN de afgelopen jaren werk gemaakt van de
opleiding en bijscholing van haar medewerkers. Het aantal medewerkers dat qua
opleidingsniveau niet aan de eisen voldoet, is ten opzichte van 2019 afgenomen. De Raad
beschouwt de betreffende aanbeveling uit 2019 als opgevolgd.
In de paragraaf over de omgang met gedetineerden (4.2.2) is al ingegaan op de aandacht die
leidinggevenden in de reguliere plangesprekken met de medewerkers besteden aan het
aspect ‘bejegening’. Daaruit blijkt dat leiding van de JICN de aanbeveling van de Raad en het
College daarover ter harte heeft genomen. De Raad beschouwt ook deze aanbeveling als
opgevolgd. De Raad heeft er vertrouwen in dat de JICN ook in de toekomst permanent
aandacht zal besteden aan bejegening.

45

3.6.2 Communicatie
Aanbevelingen 2019
Uit het gezamenlijke onderzoek van de Raad en het College bleek dat de interne
communicatie, zowel horizontaal als verticaal, binnen de JICN een punt van zorg is. De
directie van de JICN was daarvan op de hoogte en had aandacht voor de problemen op dit
vlak.
De Raad en het College deden de volgende aanbevelingen (JICN):
- investeer in verbetering van de interne communicatie;
- evalueer binnen uiterlijk twee jaar de effectiviteit van de interne communicatie.
Stand van zaken 2021
De JICN liet in reactie op de schriftelijke uitvraag weten dat in samenwerking met de
afdeling Communicatie van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) een campagne wordt
opgesteld voor de interne communicatie (over de wijze waarop medewerkers elkaar
behoren aan te spreken, over transparant-zijn, over een koffie-uurtje met de directeur, over
de inrichting van informatiehoeken met beeldschermen) en een campagne ‘penitentiaire
scherpte’.
In het interview met de Raad gaf de leiding van de JICN een toelichting op het plan om de
interne communicatie te verbeteren. Een van de redenen om daar werk van te maken was
de uitkomst van het medewerkers-tevredenheidsonderzoek (MTO). Daaruit was naar voren
gekomen dat medewerkers een roddelcultuur ervaarden. De JICN heeft begin 2020, als start
van de campagne ‘Hoe spreek je elkaar aan’, twee sessies voor alle medewerkers
georganiseerd. Deze campagne is samen met de RCN opgezet en het materiaal bestaat uit
cartoons en filmpjes. Het was de bedoeling deze campagne tegelijk met de campagne
‘penitentiaire scherpte’ te voeren, maar vanwege de coronamaatregelen zijn beide
campagnes uitgesteld. Het is de bedoeling beide campagnes uit te voeren wanneer dat weer
mogelijk is.
Als gevolg van de COVID-pandemie is het nog niet gekomen tot een evaluatie van de
effectiviteit van de interne communicatie. Het is de bedoeling dat die evaluatie in 2022 zal
plaatsvinden.
Beoordeling en conclusie
Mede naar aanleiding van de uitkomsten van een MTO is de JICN begonnen met een
campagne om de wijze waarop medewerkers met elkaar omgaan te verbeteren. De JICN
heeft daarbij samengewerkt met de RCN. Kort na het begin van de campagne brak echter de
coronacrisis uit. De campagne is toen stopgezet, maar zal worden hervat wanneer de
coronamaatregelen voorbij zijn. De Raad heeft waardering voor het initiatief van de leiding
van de JICN. Omdat de campagne, om begrijpelijke redenen, nog niet volledig is uitgevoerd,
beschouwt de Raad de aanbeveling als deels opgevolgd.
Hetzelfde geldt voor de aanbeveling over de evaluatie van de effectiviteit van de interne
communicatie. De Raad heeft kennisgenomen van het voornemen van de leiding van de
JICN om die evaluatie in 2022 te laten plaatsvinden.
46

4

Sturing

De Raad gaat in dit hoofdstuk in op de sturing door zowel de JICN, de DJI als de Directie
Sanctietoepassing en Jeugd (DSJ) op de opvolging van de aanbevelingen van de Raad uit
2019.

4.1 Sturing door DSJ
Binnen DSJ is de verantwoordelijkheid voor de portefeuille CN belegd bij één MT-lid. Binnen
deze directie wordt door en binnen de verschillende afdelingen opgavegericht gewerkt. Zo is
één beleidsambtenaar portefeuillehouder voor de JICN en zijn andere beleidsambtenaren
verbonden aan andere CN-portefeuilles (zoals de Stichting Reclassering Caribisch
Nederland). Samen vormen zij een team CN dat tweewekelijks overleg heeft over lopende
dossiers. Geïnterviewden binnen DSJ geven aan dat opgavegericht werken zorgt voor
continuïteit en dat op deze wijze bij bijvoorbeeld ziekte of verlof vervanging is geregeld.
DSJ betrekt zowel DJI als de JICN bij het opstellen van een beleidsreactie op een
inspectierapport van de Raad over de JICN.29 DSJ schrijft een concept-beleidsreactie en legt
deze voor aan DJI/JICN. Dit proces verloopt in goede onderlinge afstemming, aldus
geïnterviewden.
Naar aanleiding van het rapport van juli 2019 schreef de minister in de beleidsreactie, die hij
op 3 september 2019 met het inspectierapport van de Raad naar de Tweede Kamer stuurde,
welke maatregelen hij had genomen en nog van plan was te nemen om de aanbevelingen
van de Raad op te volgen. Daarbij maakte hij onderscheid tussen aanbevelingen waar
DJI/JICN primair aan zet is en aanbevelingen waar het beleidsdepartement primair aan zet
is.
Aanbevelingen waarvoor primair DJI/JICN als uitvoeringsorganisatie aan zet is
DSJ stuurt op DJI, de overkoepelde uitvoeringsorganisatie voor de justitiële inrichtingen in
zowel Europees als Caribisch Nederland. DSJ geeft in de gesprekken met de Raad aan
‘kaderstellend’ en ‘opdrachtgever’ te zijn voor DJI. Dat betekent dat DSJ door middel van
opdrachtbrieven aan DJI vraagt om invulling te geven aan het beleid dat DSJ opstelt. Deze
sturingslijn tussen DSJ en DJI valt binnen de reguliere planning- en control-cyclus van het
ministerie van Justitie en Veiligheid. DSJ voert in dit kader ook bijvoorbeeld
kwartaalgesprekken met de divisie Gevangeniswezen en Vreemdelingenbewaring (GW/VB)
van DJI.
DJI heeft op zijn beurt een sturingsrelatie met alle penitentiaire inrichtingen in Europees en
Caribisch Nederland, dus ook met de JICN. De verantwoordingslijn met betrekking tot de
bewaking van bijvoorbeeld de opvolging van aanbevelingen van de Raad, zoals die bestaat
tussen DJI en de JICN, bestaat in beginsel niet tussen DJI en DSJ, aldus geïnterviewden
binnen DJI. Geïnterviewden binnen DSJ geven aan dat opvolging van aanbevelingen van de
Raad een relatief klein en bijzonder deel uitmaakt van de planning- en control-cyclus tussen
DSJ en DJI.
29 Dit is de reactie van de minister van Justitie en Veiligheid die hij met het rapport van de Raad naar de Tweede Kamer

stuurt (zie artikel 30, vijfde lid, van de Rijkswet Raad voor de rechtshandhaving).
47

Naast de bovenomschreven reguliere sturingslijn tussen DSJ en DJI/JICN kan ook sprake zijn
van specifieke sturing door DJI op specifieke projecten. Een voorbeeld daarvan is het project
Forensische Zorg Afdeling (FZA) binnen de JICN. De FZA heeft als apart project een eigen
stuurgroep. Het MT-lid binnen DSJ dat verantwoordelijk is voor CN en de directeur van de
JICN vormen de vaste kern van die stuurgroep.
Aanbevelingen waarvoor DSJ als beleidsdirectie zelf aan zet is
Voor de opvolging van sommige aanbevelingen is de betrokken beleidsdirectie van het
ministerie, in dit geval DSJ, zelf aan zet. Het gaat dan bijvoorbeeld om wijziging van de
Gevangenismaatregel BES inzake het bezoekrecht en om uitbreiding van het mandaat van
de Commissie van Toezicht.
Geïnterviewden binnen DSJ geven aan dat binnen de directie wordt gestuurd op de
opvolging van aanbevelingen waarvoor DSJ primair zelf aan zet is. Deze aanbevelingen
worden toebedeeld aan een portefeuillehouder/beleidsambtenaar. De voortgang van alle
Caribische dossiers, en dus ook de voortgang in de opvolging van aanbevelingen, wordt
volgens hen tweewekelijks besproken binnen het voornoemde team CN. Daarnaast kan de
voortgang ook ter sprake komen in de reguliere persoonlijke overleggen tussen
portefeuillehouder en leidinggevende. Toezeggingen van de minister in beleidsreacties (op
rapporten van de Raad) aan de Tweede Kamer worden ten slotte ook vastgelegd in het
bedrijfsprocessensysteem van het ministerie (Paminco).
‘Op voorgaande wijze is georganiseerd dat niets tussen wal en schip valt’, aldus een
geïnterviewde van DSJ.
Voor dit onderzoek heeft de Raad in maart 2021 een vragenlijst uitgezet bij DSJ en eind april
2021 gesproken met medewerkers van DSJ. Zowel uit de beantwoording van de vragenlijst
als tijdens het interview kwam naar voren dat DSJ niet in staat was aan te geven wat de
stand van zaken was ten aanzien van de opvolging van twee aanbevelingen. Concreet
betreft dit de door de minister in de beleidsreactie toegezegde verkenning van een
beklagmogelijkheid voor arrestanten bij de Commissie van Toezicht en de aanpassing van de
gevangenismaatregel BES. De Raad beschreef in het vorige hoofdstuk de stand van zaken
per aanbeveling. Zo ook ten aanzien van deze twee aanbevelingen (paragrafen 3.1.5 en
3.1.8). Volgens de geïnterviewde medewerkers van DSJ hing het niet kunnen beantwoorden
van vragen over de stand van zaken onder meer samen met langdurige afwezigheid van de
beleidsmedewerker die bij DSJ normaliter ‘het dossier JICN’ beheert.

4.2 Sturing door DJI
De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) is een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van
Justitie en Veiligheid. De JICN valt, net als de 27 penitentiaire inrichtingen in Europees
Nederland, onder het beheer van DJI. DJI heeft aldus een sturingsrelatie met de JICN. Binnen
DJI is daarvoor een accounthouder JICN aangesteld.
De leiding van de JICN heeft in mei 2019 naar aanleiding van het concept-rapport van de
Raad en het College al in de wederhoorfase een plan van aanpak opgesteld voor de
opvolging van de aanbevelingen die primair op haar terrein liggen. Zij heeft dit plan van
48

aanpak gedeeld met DJI.
De JICN legt in de viermaandsrapportages (VMR’s) verantwoording af aan DJI over (onder
meer) de voortgang in de opvolging van die aanbevelingen. De leiding van de JICN stuurde
de Raad de VMR’s uit 2019 en 2020 toe. Die VMR’s hebben een vaste indeling. Eerst wordt
het algemeen beeld uit de rapportageperiode geschetst, gevolgd door de voortgang ten
aanzien van personeel, veiligheid, detentie en re-integratie, capaciteit en lopende pilots. De
VMR’s bevatten ook informatie over prestatie-indicatoren (norm en realisatie), actiepunten
en aandachtspunten. ‘Taakuitvoering/onderzoek inspecties’ en ‘opvolging aanbevelingen’
zijn ook terugkerende onderwerpen in de VMR’s. DJI bewaakt via de VMR’s en de
viermaandsgesprekken tussen de leiding van DJI (hoofdkantoor) en de directeur van de JICN
de voortgang bij de opvolging van de aanbevelingen.
DJI geeft aan tevreden te zijn over de inhoud van de VMR’s. Bepaalde thema’s komen zo
nodig tijdens de viermaandsgesprekken tussen de directeur van de JICN en DSJ verdiepend
aan de orde.

4.3 Sturing door JICN
De leiding van de JICN heeft - zoals hierboven al aangegeven - naar aanleiding van het
concept-rapport van de Raad en het College al een plan van aanpak gemaakt voor de
opvolging van de aanbevelingen. De directeur van de JICN geeft aan dat hij zeer tevreden is
over de interne sturing binnen de JICN. De aanstelling van een plaatsvervangend directeur in
2020 heeft daaraan bijgedragen. Deze functionaris is verantwoordelijk voor en stuurt op het
primaire proces binnen de inrichting. De voortgang van de acties uit het plan van aanpak
worden regelmatig besproken tijdens de overleggen van het managementteam, bestaande
uit de directeur, de plaatsvervanger en het hoofd veiligheid.

4.4 Beoordeling en conclusie
Sturing door DSJ
De Raad constateert dat DSJ zowel DJI als de JICN betrekt bij het opstellen van een
beleidsreactie naar aanleiding van een inspectierapport van de Raad. In de beleidsreactie op
het rapport van de Raad uit 2019, gericht aan de Tweede Kamer, beschrijft de minister ook
de maatregelen die zijn en worden genomen om aanbevelingen van de Raad op te volgen.
De Raad constateert dat DSJ stuurt op DJI als uitvoeringsorganisatie voor de JICN. DSJ is
hierin als beleidsdirectie kaderstellend en opdrachtgever voor DJI.
De Raad constateert met instemming dat DSJ een team Caribisch Nederland heeft ingericht.
Deze manier van werken kan naar zijn oordeel bijdragen aan wenselijke continuïteit van de
werkzaamheden. Collega’s binnen dat team kunnen elkaar bijvoorbeeld vervangen. Deze
manier van werken kan ook voorkómen dat aanbevelingen waarmee DSJ als beleidsdirectie
zelf aan de slag moet, tussen wal en schip raken.

49

Tegelijkertijd constateert de Raad echter dat DSJ gedurende het onderzoek van de Raad
over twee aanbevelingen, waarvan de opvolging primair haar verantwoordelijkheid is, niet
kon aangeven welke acties er zijn ondernomen of wat de concrete stand van zaken is. Naar
het oordeel van de Raad blijkt hieruit dat de opvolging van die aanbevelingen, waarover de
minister toezeggingen heeft gedaan aan de Tweede Kamer, onvoldoende in beeld is bij de
betrokken beleidsdirectie DSJ. De Raad beschouwt dit als een knelpunt waar DSJ
verbeteringen in zou moeten doorvoeren. Goed zicht op de stand van zaken rond de
opvolging van aanbevelingen is een randvoorwaarde om adequaat op de opvolging te
kunnen (bij)sturen.
Sturing door DJI/JICN
DJI heeft een directe sturingsrelatie met de JICN. De Raad constateert dat DJI - nadat de
minister het rapport met zijn beleidsreactie aan de Tweede Kamer heeft aangeboden stuurt op de opvolging van aanbevelingen door JICN. Aanbevelingen maken onderdeel uit
van de planning- en control-cyclus. DJI houdt via de viermaandsrapportages en -gesprekken
met de JICN toezicht op de voortgang. De leiding van de JICN legt in die
viermaandsrapportages verantwoording af aan DJI over de voortgang in de opvolging van
(onder meer) de aanbevelingen van de Raad.
De Raad is - net als DJI - goed te spreken over de inhoud van deze rapportages.
De Raad stelt met waardering vast dat de JICN reeds gedurende het onderzoek van 2019
een plan van aanpak heeft opgesteld waarin zij beschrijft hoe zij opvolging wil geven aan de
aanbevelingen van de Raad. JICN stuurt daarmee (pro)actief op de opvolging van
aanbevelingen.
De aanwijzing van een vaste accounthouder bij DJI voor de JICN blijkt in de praktijk goed te
werken. De Raad beschouwt dit als een good practice.
Conclusie
De Raad concludeert dat de sturing door DJI en JICN op de opvolging van aanbevelingen
waarvoor primair de JICN aan zet is, goed verloopt.
De interne sturing door DSJ op die aanbevelingen waarvoor het ministerie zelf aan zet is,
behoeft verbetering.

50

5

Overkoepelend beeld: beantwoording onderzoeksvragen

De Raad is in dit onderzoek nagegaan in hoeverre de JICN en het ministerie van JenV
opvolging hebben gegeven aan de in totaal 36 aanbevelingen van de Raad en het College
van juli 2019, alsmede in hoeverre op die opvolging is gestuurd. In dit hoofdstuk geeft de
Raad antwoord op de deelvragen en op de centrale onderzoeksvraag.

5.1

Beantwoording deelvragen

Deelvraag 1: aankondiging maatregelen (opzet)
Nog tijdens het vorige onderzoek, in de wederhoorfase, heeft de directeur van de JICN aan
de Raad laten weten dat de JICN de aanbevelingen die primair op haar terrein liggen
grotendeels zou overnemen. Naar aanleiding van het concept-rapport stelde hij daarvoor al
een plan van aanpak op.
De minister voor Rechtsbescherming kondigde in zijn beleidsreactie maatregelen aan voor
het merendeel van de aanbevelingen op zijn terrein. Enkele daarvan waren op dat moment
– zeven weken na aanbieding van het rapport – al opgevolgd.
Ten aanzien van drie aanbevelingen over het beklagrecht, die een herhaling vormden van
eerdere aanbevelingen, liet de minister weten dat hij die niet zou overnemen.
Deelvraag 2: invoering maatregelen (bestaan)
De JICN heeft voor de meeste van de aanbevelingen op haar terrein inmiddels maatregelen
ingevoerd. Voor enkele moet dat nog gebeuren. De coronamaatregelen hebben in sommige
gevallen tot vertraging geleid. Dit speelde bijvoorbeeld bij de campagne die was bedacht ter
verbetering van de interne communicatie en de aanleg van een sportveld.
Het beeld van de opvolging van aanbevelingen op het terrein van het ministerie zelf is
minder duidelijk, mede doordat DSJ niet in staat was de precieze stand van zaken mee te
delen. Maar voor enkele van die aanbevelingen zijn inmiddels maatregelen ingevoerd, zoals
het mandaatbesluit voor v.i.-verzoeken.
Deelvraag 3: uitvoering maatregelen (werking)
De JICN heeft de meeste maatregelen naar aanleiding van de aanbevelingen op haar terrein
uitgevoerd. Voor sommige geldt dat dit pas tijdens het onderzoek van de Raad gebeurde,
zoals de aanpassing van de huisregels op het punt van het bezoekrecht, de
professionalisering van de coördinatie van de geestelijke zorg en de structurele
informatieverstrekking aan de CvT over plaatsingen in de isoleercel.
Een deel van de aanbevelingen op het terrein van de minister is geheel opgevolgd, maar de
stand van zaken is voor enkele aanbevelingen niet helder. Zo kon de betrokken
beleidsdirectie van het ministerie van JenV tijdens het onderzoek van de Raad geen
informatie geven over de in de beleidsreactie aangekondigde verkenning van de
wenselijkheid het mandaat van de CvT uit te breiden naar arrestanten.

51

Deelvragen 4 en 5: sturing op opvolging van aanbevelingen en knelpunten
De JICN valt onder het beheer van de uitvoeringsorganisatie DJI. De Raad heeft vastgesteld
dat DJI en JICN nauw en constructief samenwerken. Door middel van de
viermaandsrapportages legt de leiding van de JICN verantwoording af aan DJI over onder
andere de stand van zaken ten aanzien van de opvolging van aanbevelingen.
De leiding van de JICN stuurt intern op de opvolging van de aanbevelingen op haar terrein.
De Raad heeft een positief beeld van de sturing door DJI en door de leiding van de JICN.
De betrokken beleidsdirectie DSJ betrekt zowel DJI als JICN bij de beleidsreactie op
rapporten van de Raad. Feitelijke sturing op de aanbevelingen op het terrein van de JICN
wordt overgelaten aan DJI.
Wat betreft de sturing op de opvolging van aanbevelingen waarvoor DSJ zelf aan zet is,
heeft dit onderzoek uitgewezen dat er sprake is van een knelpunt. DSJ heeft namelijk slechts
beperkt zicht op de follow-up van die aanbevelingen. Volgens de Raad is goed zicht op de
voortgang van de uitvoering van aangekondigde maatregelen een onderdeel van sturing en
noodzakelijk om adequaat te kunnen (bij)sturen. Dat behoeft naar zijn oordeel verbetering.

5.2

Beantwoording centrale onderzoeksvraag

Het antwoord op de centrale onderzoeksvraag, en daarmee de hoofdconclusie, luidt als
volgt:
De JICN en het ministerie van JenV hebben naar aanleiding van de meeste van de in totaal
36 aanbevelingen van de Raad en het College maatregelen aangekondigd ter opvolging
daarvan. Ten aanzien van enkele herhaalde aanbevelingen over het beklagrecht heeft de
minister meegedeeld die niet te zullen opvolgen.
De meeste aanbevelingen zijn inmiddels daadwerkelijk opgevolgd. Aan de opvolging van
enkele aanbevelingen wordt nog gewerkt. De coronamaatregelen hebben in verschillende
gevallen tot vertraging geleid.
De overkoepelende uitvoeringsorganisatie DJI stuurt adequaat op de opvolging van die
aanbevelingen die primair op het terrein van de JICN liggen en de leiding van de JICN stuurt
daar intern ook op.
De sturing door de betrokken beleidsdirectie DSJ op de opvolging van aanbevelingen
waarvoor het ministerie zelf primair aan zet is, behoeft verbetering.

52

6

Ter afsluiting

Inleiding
De vorige hoofdstukken gingen over sturing en over de opvolging van de aanbevelingen van
de Raad en het College. In dit afsluitende hoofdstuk staat de Raad stil bij enkele andere
aspecten die van betekenis zijn voor de taakuitvoering van de JICN, ook in relatie tot het
opvolgen van aanbevelingen van de Raad.
JICN: een bijzondere inrichting
De JICN is in vergelijking met de Europees-Nederlandse inrichtingen een bijzondere
inrichting. Anders dan de inrichtingen in Europees Nederland kan de JICN voor bijvoorbeeld
de uitwisseling van kennis of de tijdelijke inhuur van personeel niet terugvallen op andere
inrichtingen. De JICN moet het doorgaans zelf oplossen. De Raad heeft veel waardering voor
de wijze waarop de JICN, in constructief overleg met DJI, de bijzondere uitdagingen die als
gevolg daarvan op haar weg liggen, steeds aangaat. Ook tijdens de COVID-pandemie heeft
de JICN zich verder weten te ontwikkelen en nadere invulling gegeven aan aanbevelingen
van de Raad en het College.
Een ander punt betreft het werkgeverschap. De Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) is de
formele werkgever voor alle rijksambtenaren binnen CN, dus ook van de medewerkers van
de JICN. Geïnterviewden wijzen erop dat deze constructie beperkingen met zich meebrengt,
bijvoorbeeld ten aanzien van de aansturing van personeel. Zo heeft de directeur van JICN
geen P-mandaat en is hij afhankelijk van de RCN wanneer het gaat om maatregelen als
schorsing of ontslag. De leiding van de JICN, maar ook DJI, beschouwt dit als een knelpunt.
Het werkgeverschap van de rijksoverheid binnen CN is onderdeel van een enquête die
momenteel door het ministerie van BZK wordt uitgevoerd. De Raad vindt het van belang dat
dit punt bijzondere aandacht krijgt.
Taken en verantwoordelijkheden DSJ versus JICN/DJI
Geïnterviewden binnen DJI en JICN geven aan dat de taken en verantwoordelijkheden van
DSJ in relatie tot de taken en verantwoordelijkheden van DJI en JICN ten aanzien van de
‘portefeuille’ JICN voor hen niet altijd helder zijn. Daarnaast is hun ervaring dat DSJ als
beleidsdirectie hen vaak onvoldoende betrekt bij beleidsmatige kwesties. Als voorbeeld
noemen zij de totstandkoming van de Wet straffen en beschermen. Zij vragen zich af of de
beleidsdirectie aan de vóórkant van dit wetgevingsproces wel voldoende heeft stilgestaan
bij de vraag wat deze wet betekent voor DJI en JICN. De wet, die op 1 juli 2021 in werking is
getreden, is niet van toepassing in CN maar van DJI en JICN wordt wél verwacht dat zij
zoveel mogelijk conform deze wet zullen handelen. In CN geldt echter andere wet- en
regelgeving. Over deze nieuwe wet en de mogelijke betekenis daarvan voor de JICN heeft
vooraf geen discussie plaatsgehad tussen de beleidsdirectie en DJI/JICN. Een van de
geïnterviewden stelt in dit verband: ‘Nu lopen we achter de feiten aan en dat hoort niet.’
Geïnterviewden binnen DSJ geven aan dat het ministerie van JenV bewust heeft besloten de
werking van de Wet straffen en beschermen te beperken tot Europees Nederland, dit om de
detentieprocessen in de landen van het Caribisch deel van het Koninkrijk en in CN zoveel

53

mogelijk op elkaar te laten aansluiten. Er vinden in de regio namelijk veel overplaatsingen
van gedetineerden plaats.
De Raad constateert dat binnen DSJ aan de ene kant en DJI/JICN aan de andere kant
verschillende beelden bestaan ten aanzien van bepaalde taken en verantwoordelijkheden.
De verwachtingen lopen uiteen. Het ligt naar zijn oordeel voor de hand dat DSJ en DJI/JICN
in het kader van verwachtingenmanagement met elkaar in gesprek gaan over ieders taken
en verantwoordelijkheden bij de ontwikkeling van beleid dat gevolgen kan hebben voor de
JICN.
Commissie van Toezicht en ministerie van JenV
De Commissie van Toezicht (CvT) van de JICN heeft als toezichthouder op de dagelijkse gang
van zaken binnen de inrichting en als behandelaar van beklagzaken een belangrijke functie.
De Raad heeft waardering voor de wijze waarop de CvT daar inhoud aan geeft.
Enkele van de aanbevelingen van de Raad en het College, bijvoorbeeld die over de
uitbreiding van het mandaat van de CvT en die over de inrichting van een ambtelijk
secretariaat voor de CvT, raken de werkzaamheden van de CvT rechtstreeks. En andere
aanbevelingen raken het werk van de CvT indirect. Tijdens hun gesprek met de Raad gaven
de voorzitter en de plaatsvervangend voorzitter van de CvT aan dat zij communicatie missen
vanuit het ministerie van JenV over de beleidsreactie op inspectierapporten en het vervolg
daarop. Ook over actuele ontwikkelingen op het terrein van wet- en regelgeving zou de CvT
graag actief worden geïnformeerd door het ministerie.
Gezien de rol die de CvT vervult ten aanzien van de dagelijkse gang van zaken in de JICN lijkt
het de Raad een goede zaak als het ministerie van JenV en de CvT met elkaar bespreken
waar de informatiebehoeften van de CvT liggen en daar werkafspraken over te maken
VerSa
De Raad ging in hoofdstuk 2 van dit rapport in op het traject Veranderende
sanctietoepassing (VerSa). Dit traject is van grote betekenis voor de ontwikkeling van het
proces van detentie en re-integratie in CN. VerSa heeft een looptijd van drie jaar. De
projectfinanciering vanuit het ministerie van JenV loopt eind 2021 af.
JICN en DJI geven in de gesprekken met de Raad aan dat het detentie- en reintegratieproces nog in de beginfase verkeert. Volgens hen is extra (bovenformatieve)
beleidscapaciteit noodzakelijk is om de doelen van VerSa na 2021 te halen.
‘Zonder die beleidscapaciteit kan de opdracht niet uitgevoerd worden’, aldus een van de
geïnterviewden.
In zijn recente rapport ‘Opvolging aanbevelingen reclassering en resocialisatie in Caribisch
Nederland’ heeft de Raad uitgelegd waarom hij het van groot belang vindt dat VerSa na
2021 wordt voortgezet. In dat rapport heeft hij de minister van JenV aanbevolen om de
extra (beleids)capaciteit in de lokale keten vanaf 2022 te bestendigen en te borgen zodat de
keten in staat is de doelen van het traject VerSa te realiseren. Die aanbeveling en de
54

argumenten daarvoor gelden onverkort ook ten opzichte van de JICN. Kortheidshalve
verwijst de Raad naar genoemd rapport over de opvolging van zijn eerdere aanbevelingen
over de reclassering en resocialisatie in CN.30

30

De Raad heeft dit rapport over reclassering en resocialisatie in Caribisch Nederland op 23 juli 2021
aangeboden aan de minister van JenV. In dat rapport staat met betrekking tot VerSa onder andere de
volgende aanbeveling: ‘Bestendig en borg vanaf 2022 extra (beleids)capaciteit in de lokale keten zodat
deze in staat is de doelen van het traject ‘Veranderende sanctietoepassing’ binnen CN te realiseren
(uitwerken, implementeren én uitvoeren beleidskader re-integratie en resocialisatie).’
55

Bijlage 1: overzicht aanbevelingen 2019
Aspect

Criterium

Aanbeveling

Actor

Rechtspositie gedetineerden

Huisregels

- inkennisstelling huisregels
- actualisatie huisregels
- informatie over plus-programma
- deelname arrestanten
- deelname gedetineerden van buiten CN
- aanvulling bibliotheekcollectie
- realisatie verbeteringen
- variatie in broodbeleg
- heroverweging contract supermarkt
- aanpassing huisregels
- oplevering familiekamer
- belfaciliteiten
- wijziging Gevangenismaatregel BES
- primaire processen medische dienst
- professionalisering coördinatie
geestelijke zorg
- inkennisstelling sanctiebeleid
- informatieverstrekking CvT31
- uitbreiding mandaat CvT
- heroverweging standpunt over eerdere
aanbevelingen
- afstemming protocol beklagzaken met
CvT
- officiële screening nieuwe
gedetineerden
- aanspreken medewerkers op
respectvolle bejegening
- volledige invoering mentorsysteem
- interactie directie en gedeco32
- calamiteitenoefeningen
- instructies in verschillende talen
- borging dienstverlening systemen
- fysieke geoefendheid medewerkers
- afstemming procedure v.i.
- mandaatbesluit ondertekening v.i.beschikkingen
- volledige uitvoering Ban pa Kambio

JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
minister
JICN
JICN

- evaluatie detentie- en reintegratieteam
- bijscholing medewerkers
- aandacht voor thema bejegening
- investering in interne communicatie
- evaluatie interne communicatie

JICN

Activiteitenprogramma

Accommodatie
Voeding en winkel
Maatschappelijk contact

Toegang zorg

Sancties en maatregelen
Beklag

Omgang met gedetineerden

Screening
Bejegening

Interne veiligheid

Veiligheidsrisico’s

Maatschappijbeveiliging

Agressiebeheersing
Vrijhedenbeleid en v.i.33

Maatschappelijke reintegratie

Personeel en organisatie

Voorbereiding

Personele zorg en inzet
Communicatie

31

CvT: Commissie van Toezicht.
Gedeco: gedetineerdencommissie.
33
V.i.: voorwaardelijke invrijheidstelling.
32

56

JICN
JICN
minister
minister
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
JICN
minister
JICN
minister
minister
JICN

JICN
JICN
JICN
JICN

Bijlage 2: overzicht geïnterviewde functionarissen
•
•
•
•
•
•
•
•

directeur JICN
plv. directeur JICN
accounthouder JICN, divisie GW/VB van DJI
beleidsmedewerker Veranderende sanctietoepassing bij JICN
voorzitter CvT JICN
plaatsvervangend voorzitter CvT JICN
hoofd team Caribisch Nederland (DSJ, ministerie van JenV)
senior adviseur afdeling Boetes en Detentie (DSJ, ministerie van JenV)

57

Bijlage 3: beleidsreactie minister voor Rechtsbescherming
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA DEN HAAG

Datum

3 september 2019

Onderwerp

Aanbieding van het rapport over het (vervolg) onderzoek JICN en
nulmeting nieuwbouw

Hierbij bied ik u, conform het gestelde in artikel 30, vijfde lid, van de Rijkswet
Raad voor de Rechtshandhaving, het rapport aan betreffende het (vervolg)
onderzoek Justitiële Inrichting Caribisch Nederland en nulmeting nieuwbouw: een
gezamenlijk onderzoek van de Raad voor de Rechtshandhaving (hierna: de Raad)
en het College voor de Rechten van de Mens (hierna: het College) naar de
behandeling van gedetineerden en de omstandigheden in de nieuwbouw van de
justitiële inrichting op Bonaire.
In voorgaande rapporten van de Raad en het European Committee for the
Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment
(hierna: CPT) werd herhaaldelijk het belang van nieuwbouw benadrukt. Door de
Dienst Justitiële Inrichtingen (hierna: DJI) en de partners is hard gewerkt om de
Justitiële Inrichting Caribisch Nederland (hierna: JICN) gereed te maken. Als
resultaat hiervan is de nieuwbouwlocatie in augustus 2018 in gebruik genomen.
Het stemt mij tevreden om in onderhavig rapport van de Raad en het College te
lezen dat met de ingebruikneming van de JICN het Caribische deel van Nederland
over een inrichting beschikt die kan dienen als voorbeeld voor de andere landen in
het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Zoals de Raad en het College reeds benoemen in hun rapport, heeft de JICN in
reactie op het concept-rapport een plan van aanpak opgeleverd om de knelpunten
op te lossen die door de Raad en het College zijn gesignaleerd. Zo wordt de
komende periode gewerkt aan de optimalisering van de ingebruikname van de
JICN.
Naast de aanbevelingen aan de JICN geeft de Raad en het College een aantal
aanbevelingen die primair aan mij zijn gericht. Hieronder bespreek ik deze
aanbevelingen.
Wijziging Gevangenismaatregel BES m.b.t. frequentie bezoek
De rechtspositie van gedetineerden op Bonaire verschilt van de rechtspositie van
gedetineerden in Europees Nederland als het gaat om de toegestane frequentie
van bezoek, namelijk ten minste een uur in de twee weken in de JICN tegenover
een uur iedere week in Europees Nederland. In het rapport wordt gevraagd om dit
verschil weg te nemen door de Gevangenismaatregel BES op dit punt in
overeenstemming te brengen met de Penitentiaire beginselenwet. In de
Gevangenismaatregel BES is opgenomen dat een gedetineerde recht heeft
tenminste eenmaal per twee weken gedurende tenminste 1 uur bezoek te
ontvangen. In JICN kunnen gedetineerden dit recht uitbreiden tot één keer per
week door middel van het tonen van goed gedrag. Om het verschil tussen de
gedetineerden op Bonaire en die in Europees Nederland weg te nemen zal het
recht op wekelijks bezoek in de JICN standaard voor alle gedetineerden gaan
gelden.

58

Uitbreiding mandaat Commissie van Toezicht naar arrestanten
Het mandaat van de Commissie van Toezicht (hierna: CvT) is beperkt tot
gedetineerden die in de JICN een gevangenisstraf uitzitten. Arrestanten van KPCN
die in de JICN op Bonaire verblijven, vallen daar niet onder. JICN huisvest de
arrestanten op het terrein voor de politie en is belast met de arrestantenzorg. Het
toezicht op de arrestantenzorg op de BES is geregeld in de Veiligheidswet BES en
het Besluit Beheer Politiekorps BES. Volgens de Raad en het College is het van
belang dat ook de arrestanten die in de JICN verblijven een klacht kunnen
indienen bij de CvT. De Raad en het College adviseren daarom het mandaat van
de CvT uit te breiden naar arrestanten. De praktijk laat zien dat door arrestanten
weinig tot geen klachten worden ingediend. Dit hangt vermoedelijk samen met de
korte duur van het verblijf van arrestanten. Ik zal daarom de komende tijd
verkennen in hoeverre het wenselijk is om de mogelijkheid voor arrestanten om
formeel een klacht in te dienen te wijzigen conform het voorstel van de Raad en
het College.
Heroverweging standpunt t.a.v. niet overgenomen aanbevelingen uit 2016
De Raad en het College doen de aanbeveling het standpunt te heroverwegen ten
aanzien van vijf niet overgenomen aanbevelingen van de Raad uit 2016, te
weten:

1. Bezie met betrekking tot de beslistermijn van twee weken van de
Beklagcommissie, zoals die is opgenomen in de Wet beginselen
gevangeniswezen BES, de wenselijkheid van aanpassing van die termijn.

2. Neem het initiatief tot verruiming van het beklagrecht voor gedetineerden
door openstelling van de mogelijkheid van beklag tegen alle soorten
beslissingen van de directie.

3. Creëer een beroepsmogelijkheid ten aanzien van uitspraken van de
Beklagcommissie.

4. Richt een ambtelijk secretariaat op voor de CvT.
5. CvT dient invulling te geven aan haar verplichting tweemaal per jaar te
rapporteren over onder meer de bevindingen van de Beklagcommissie.
Ten aanzien van de eerste aanbeveling wil ik opmerken dat binnen de JICN een
verbeterproces is ingezet ten aanzien van het werkproces van de
Beklagcommissie. Zo is vorig jaar een procesbeschrijving beklagzaken opgesteld.
Ook wordt op dit moment het interne proces onderzocht. Zoals ook opgemerkt
door de Raad en het College heeft de directie van de JICN toegezegd dat zij gaat
werken aan een protocol voor de afhandeling van klaagschriften, inclusief
termijnen. Derhalve zie ik op dit moment geen aanleiding tot het aanpassen van
de Wet beginselen gevangeniswezen BES.
Ten aanzien van de tweede en derde aanbevelingen deel ik de mening van mijn
voorganger dat deze aanbevelingen op dit moment geen prioriteit hebben. Ten
eerste omdat op dit moment de situatie vergelijkbaar is met die van de andere
landen in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Daarnaast heb ik ook geen
signalen ontvangen dat klachten gemist worden of zaken niet correct behandeld
worden. Ook herhaal ik mijn standpunt, zoals ook aangehaald in het rapport van
de Raad en het College, dat uit de praktijk blijkt dat er vooralsnog geen behoefte
is aan een beroepsmogelijkheid. Samen met de JICN blijf ik bezien dat klachten
op een correcte wijze worden afgehandeld.
Ten aanzien van de vierde aanbeveling heeft mijn voorganger laten weten dat
deze aanbeveling zou worden bezien in het licht van financiële en capacitaire
mogelijkheden. Alhoewel formatieve ruimte voor deze vacature is geregeld, is het
de CvT tot op heden niet gelukt deze vacature te vervullen. Om die reden is ook
de tweejaarlijkse rapportage nog niet opgesteld. Zodra de ambtelijke
ondersteuning van de CvT volledig is ingevuld, zal dit ter hand worden genomen
waarmee de vijfde aanbeveling gestand kan worden gedaan.

59

Borg in samenspraak met het Rijksvastgoedbedrijf (hierna: RVB) de
dienstverlening ten aanzien van de systemen in de JICN
De Raad geeft aan dat het belangrijk is dat in geval van een storing in de
systemen van de JICN alles snel weer draait. Om de zekerheid te hebben dat dit
gebeurt, adviseert de Raad afspraken hierover met het RVB te borgen.
Vooropgesteld is de ervaring dat het RVB adequaat reageert op storingen en dat
deze dan ook snel worden verholpen. Het borgen van de afspraken over deze
dienstverlening vindt plaats in projectteams waar het RVB, DJI en de JICN zitting
in hebben. In de teams wordt het uit te voeren onderhoud aan de systemen door
het RVB besproken en vindt monitoring op de uitvoering plaats. Daarnaast zijn
afspraken gemaakt met de JICN dat klein onderhoud en vervanging (simpele
onderdelen) door het technisch beheer van de locatie zelf kan worden opgepakt.
Deze aanpak voorkomt bij simpele storingen langere wachttijden en geeft JICN de
mogelijkheid zelf adequaat te reageren. Deze vorm van samenwerking is geborgd
in een stroomschema.
Zorg voor goede afstemming tussen DIZ-DJI en JICN over de procedure voor de
totstandkoming van ministeriële beschikkingen v.i.
De Raad adviseert dat betere afstemming moet plaatsvinden tussen de Divisie
Individuele Zaken (DIZ) van DJI en de JICN als het gaat om de totstandkoming
van v.i.-beslissingen. Dit moet er voor zorgen dat vi-beschikkingen op tijd worden
gegeven. Gebleken is dat bij tijdig ingediende adviesaanvragen vrijwel altijd tijdig
een beschikking wordt afgegeven. Twee maanden wordt hierbij gezien als
redelijke termijn en sluit aan bij de bepalingen in het Reclasseringsbesluit 1953
BES. Deze afspraken zijn vastgelegd in een gezamenlijk opgestelde
werkinstructie. Inmiddels wordt deze termijn gehanteerd door de betrokken
partijen.
Tot slot doet de Raad en het College de aanbeveling om het mandaat te regelen
ten aanzien van het nemen van v.i.-beslissingen. Vooruitlopend op de wijziging
van Wetboek van Strafrecht BES (waarin de mogelijkheid is gecreëerd dat de
Hoofddirecteur DJI namens mij de beslissingen kan gaan nemen) is op 24 april jl.
een tijdelijk mandaatbesluit in werking getreden zodat individuele vi-beslissingen
door de Directeur-Generaal Straffen en Beschermen kunnen worden genomen. Op
basis van hiervan kan de aanbeveling van de Raad en het College worden
opgepakt.
De Minister voor Rechtsbescherming,
Sander Dekker

60

Colofon
Raad voor de rechtshandhaving
Colofon
Raad voor de rechtshandhaving
p/a Turfmarkt 147, 2511 DP Den Haag, Nederland
info@rrh-cn.org
www.raadrechtshandhaving.com

Augustus 2021

61