Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

28 719

Reïntegratiebeleid

32 500 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2011

Nr. 76

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 februari 2011
Tijdens de behandeling van de SZW-begroting begin december 2010 heb
ik u toegezegd, in antwoord op een verzoek hiertoe van het Lid De Jong
(PVV), om een overzicht te geven van de beschikbare resultaten op het
terrein van onderzoek naar de netto effectiviteit van re-integratie (Tweede
Kamer, 32 500 XV, nr. 33). Dit overzicht treft u in deze brief aan. Tevens
gaat deze brief in op het verzoek in de motie van de Leden Azmani (VVD)
en Koşer Kaya (D66) «om een gedegen onderzoek te doen naar de
netto-effectiviteit (van re-integratie), waarbij gebruik wordt gemaakt van
aselecte controlegroepen» (Tweede Kamer, 32 500 XV, nr. 27).
1. Onderzoeksresultaten effectiviteit re-integratie
Op het terrein van de netto effectiviteit van re-integratie (of actief
arbeidsmarktbeleid) zijn zowel gegevens uit internationaal als nationaal
onderzoek beschikbaar. De bijlage bij deze brief bevat een overzicht van
hiernaar verrichte studies.
Internationale onderzoeksresultaten

1
Deze overzichtsartikelen zijn: D. Card, J.
Kluve en A. Weber, «Active Labor Market
Policy Evaluations – A Meta-Analysis», IZA
Discussion Paper, nr. 4002, 2009 en van
dezelfde auteurs «Active labour market policy
evaluations: A meta-analysis», The Economic
Journal, nr. 120, 2010, pp. 452–477. Voor een
overzicht van studies voor Europa, zie J.
Kluve, «The effectiveness of European active
labor market programs», Labour Economics,
nr. 17, 2010, pp. 904–918.

kst-28719-76
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

In 2009 en 2010 is een aantal overzichtsartikelen verschenen in wetenschappelijke tijdschriften, die als doel hebben algemene conclusies te
trekken uit het beschikbare internationale onderzoek naar de effectiviteit
van actief arbeidsmarktbeleid.1 Vier groepen van instrumenten zijn hierin
onderscheiden:
1) werkgerelateerde scholing en training;
2) bemiddeling naar werk en sancties;
3) instrumenten om loonkosten te verlagen;
4) gesubsidieerde banen in de publieke sector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 719, nr. 76

1

Deze overzichtsonderzoeken hebben betrekking op 199 evaluaties in meer
dan 20 landen. Deze zijn gerangschikt naar het effect dat ze hebben op de
uitstroom naar werk. Per onderzoek is een kwalificatie gegeven: eenduidig
positief, eenduidig negatief of onbepaald. Het materiaal laat niet toe dit
effect te kwantificeren. Hierdoor is b.v. een kosten/baten-analyse per
onderscheiden instrument niet mogelijk.
De conclusies die op basis van deze meta-analyse worden getrokken
blijken bestendig door de jaren heen en tussen de verschillende landen:
– Training en scholingsprogramma’s hebben op korte termijn vaak
weinig positief effect, maar laten na een paar jaar wel relatief positieve
resultaten zien.
– Bemiddeling naar werk en toepassing sancties laten gunstige
resultaten zien.
– Instrumenten om loonkosten te verlagen zijn gemiddeld effectief in
vergelijking met andere instrumenten.
– Gesubsidieerde arbeid in de publieke sector en programma’s die zich
uitsluitend richten op jongeren zijn minder succesvol. Voor jongeren is
een preventieve aanpak effectiever. Voor mannen en vrouwen zijn er
geen verschillen.
– Voorts geldt voor bijna alle instrumenten dat de effecten op de langere
termijn gunstiger zijn dan die op de korte termijn (m.u.v. bemiddeling
naar werk).
Onderzoeksresultaten voor Nederland
Voor Nederland zijn er naast een aantal onderzoeken over de WW, de
WAO en de bijstand, tevens diverse overzichtsonderzoeken voorhanden1.
Net als het internationale onderzoek laten vrijwel alle onderzoeken
positieve effecten van re-integratie zien. In het algemeen geldt dat
trajecten voor ouderen effectiever zijn dan voor jongeren. In laagconjunctuur ingezette trajecten zijn effectiever dan trajecten die in hoogconjunctuur zijn ingezet. Deze effecten zijn te verklaren uit wat in de literatuur
het lock in effect wordt genoemd: cliënten die wachten op of deelnemen
aan een traject verminderen hun zoekactiviteit naar werk, waardoor de
kans op het vinden van werk afneemt. Met name als cliënten zelfredzaam
zijn, kan deelname aan het traject het vinden van een baan vertragen. Dit
onderstreept de noodzaak van een selectieve inzet.
Voor wat betreft kwantificering van de netto effectiviteit, worden percentages tussen 2 en 20%-punt gevonden, afhankelijk van de populatie (WW,
AO, Bijstand, mensen zonder uitkering). Netto effectiviteit is hierbij het
percentage mensen dat aan de slag komt met re-integratie minus het
percentage mensen dat ook zonder hulp aan de slag zou komen. Als de
netto effectiviteit 10% bedraagt, dan betekent dit dat zonder de inzet van
re-integratie de uitstroom naar werk 10%-punt lager zou zijn geweest. De
kans op het vinden van een baan in een bepaalde periode zou in plaats
van b.v. 80% op 70% zijn uitgekomen.

1
Zie voor een uitgebreid overzicht: SEO,
Kosten en resultaten van re-integratie (Tweede
Kamer, 2009–2010, 28 719, nr. 73).

Bij het op waarde schatten van de genoemde percentages spelen ook
andere factoren een rol dan alleen de netto effectiviteit. Net als het
internationale onderzoek geven de onderzoeken voor de Nederlandse
situatie geen beeld van de kosten en baten die met de genoemde
percentages samenhangen. Voor een kosten/baten analyse is, naast het
percentage netto effectiviteit, tevens de vraag relevant hoeveel de
re-integratie heeft gekost en hoeveel jaar uitkering door de uitstroom naar
werk wordt bespaard. Een kosten/baten-afweging valt positiever uit
naarmate niet alleen de netto effectiviteit van re-integratie hoger is, maar
ook naarmate iemand gedurende lange tijd of voorgoed uit de uitkering
blijft en tegen een hoger loon aan de slag gaat. Hierover zijn echter geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 719, nr. 76

2

gegevens bekend. Met name als de werkhervatting duurzaam is, wordt
potentieel over een langjarige periode uitkeringsgeld bespaard. Dit geldt
voor alle bovengenoemde uitkeringsvormen, waarbij met name het effect
voor arbeidsgehandicapten groot kan zijn vanwege het hogere en
langduriger uitkeringsrecht.
De bruikbaarheid van de onderzoeken wordt beperkt door het feit dat voor
geen van de landelijke studies gegevens zijn verzameld na 2005. Belangrijke institutionele veranderingen als de invoering van de WWB (2004) en
de WIA (2006), de wijziging van de WW (2006) en het loslaten van de zgn.
sluitende aanpak komen daarom niet in de onderzoeken tot uitdrukking.
Het effect hiervan blijkt uit onderzoeken die door diverse gemeenten de
afgelopen jaren zijn gedaan naar de netto effectiviteit. Uit twee in
opdracht van de gemeente Amsterdam uitgevoerde onderzoeken blijkt dat
de netto effectiviteit in Amsterdam is verbeterd de afgelopen jaren.1
Door het ontbreken van gegevens over de kosten en baten van re-integratie is het inzicht in de effectiviteit nog steeds onvoldoende. Deze
onbevredigende situatie heeft tot de conclusie geleid dat een ander type
onderzoek noodzakelijk is. Dit onderzoek, in de vorm van een experiment,
is aanzienlijk complexer en maakt het nodig een onderscheid te maken in
zgn. behandel- en controlegroepen. Het biedt de mogelijkheid om meer
inzicht te krijgen in de oorzakelijke verbanden en de kosten en baten van
re-integratie te berekenen. Daarmee zal het in de toekomst mogelijk zijn
om beter te sturen op de kosten en baten, waardoor de effectiviteit van
re-integratie kan toenemen. Over de uitvoering van het experiment op het
terrein van re-integratie bent u eerder ingelicht via twee met u besproken
brieven (Tweede Kamer, 28 719, nr. 73 en 74). Hierna wordt nader
ingegaan op een belangrijk aspect in de vormgeving van het experiment,
n.l. waar het gaat om de selectie van behandel- en controlegroepen.
2. Onderzoeksopzet experiment netto effectiviteit re-integratie
Tijdens de SZW-begrotingsbehandeling is via een motie van de Leden
Azmani en Koşer Kaya om een nadere uitwerking gevraagd, wat betreft
het gebruik van aselecte controlegroepen van het aangekondigde
experiment naar de netto effectiviteit van re-integratie. Het in de motie
verwoorde belang van een dergelijke vormgeving voor het welslagen van
het experiment wordt door mij volledig onderschreven. Dit vormt voor mij
de reden secuur te werk te gaan bij de inrichting van het experiment.
Hierover heeft consultatie plaats gevonden met wetenschappers van
naam op dit terrein, aan wie de opzet van het experiment is voorgelegd.
De uitvoering van het experiment moet een preciezere kwantificering van
de kosten en baten van re-integratie mogelijk maken.

1
In opdracht van de RWI is door onderzoeksbureau SEO een inventarisatie gemaakt van 74
gemeentelijke onderzoeken naar de effectiviteit van re-integratie: SEO, Gemeentelijk
re-integratiebeleid vergeleken, Amsterdam,
januari 2011.
2
Handboek meetmethoden voor effectiviteit
van activerend arbeidsmarktbeleid (Tweede
Kamer, 28 719, nr. 58).

In het experiment is sprake van een aselect getrokken behandel- en
controlegroep. Voor een controlegroep in de medische wetenschappen
geldt dat deze een placebo-behandeling ondergaat en een andere groep
de effectief veronderstelde behandeling. Voor de re-integratiepraktijk
wordt niet gewerkt met een placebo (een traject zonder inhoud). De
controlegroep wordt gevormd door het onderzoek zodanig op te zetten
dat bij de start van het re-integratieproces wordt bepaald welke cliënten
ondersteuning nodig hebben en welke niet. Hierbij zijn drie uitkomsten
mogelijk: zelfredzaam, ondersteuning nodig en twijfelgeval. Door het
experiment te richten op de «twijfelgevallen» is het mogelijk de effectiviteit van interveniëren vast te stellen. Uit de groep twijfelgevallen worden
aselect behandel- en controlegroepen samengesteld. Via econometrische
technieken, zoals beschreven in het Handboek meetmethoden dat door de
vorige minister van SZW aan uw Kamer is toegestuurd2, wordt vervolgens
via het vergelijken van de uitstroomresultaten van beide groepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 719, nr. 76

3

vastgesteld wat het effect van een re-integratie interventie is geweest op
de uitstroom naar werk. Op basis hiervan is het mogelijk om een uitspraak
te doen over de totale netto effectiviteit van re-integratie en de kosten/
baten voor de duur van het experiment (3 jaar).
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 719, nr. 76

4

Bijlage

Overzicht literatuur
–
–

–
–
–
–
–
–
–
–

–
–

–
–
–
–
–

–

–

–
–

–
–

–

–

SEO, 2011. Gemeentelijk re-integratiebeleid vergeleken. Amsterdam.
D. Card, J. Kluve en A. Weber, 2010,«Active labour market policy
evaluations: A meta-analysis», The Economic Journal, nr. 120,
pp. 452–477.
J. Kluve, 2010, «The effectiveness of European active labor market
programs», Labour Economics, nr. 17, pp. 904–918.
SEO, 2010. Kosten en resultaten van re-integratie. Amsterdam
D. Card, J. Kluve en A. Weber, 2009, «Active Labor Market Policy
Evaluations – A Meta-Analysis», IZA Discussion Paper, nr. 4002.
Groenewoud, M., Rosing, F.A. & R.C. van Geuns. 2009. Marktanalyse
2007. Amsterdam: Regioplan.
Divosa. 2009, Divosa-monitor 2009. Meer dan ooit. Sociale diensten en
participatiebevordering. Utrecht.
UWV. 2009a. Jaarverslag 2008. Amsterdam: UWV.
UWV. 2009.b Kennis voor beleid en uitvoering van Sociale Zekerheid,
Kenniscahier. Amsterdam: UWV.
Groot, I., Graaf-Zijl, M. de, Hop, P., Kok, L., Fermin, B., Ooms, D. & W.
Zwinkels. 2008. De lange weg naar werk. Amsterdam/Hoofddorp: SEO
Economisch Onderzoek/TNO.
Kok, l., Hop, P. & A. Alla. 2008a. Van bijstand naar werk in Amsterdam:
update. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
Kok, L. & P. Hop. 2008b. In en uit de Wajong. Analyse van stromen en
de samenloop met betaald werk. Amsterdam: SEO Economisch
Onderzoek.
Kok, L. & P. Hop. 2008c. Langdurig in de WAO. Amsterdam: SEO
Economisch Onderzoek.
SZW, 2008. Beleidsdoorlichting re-integratie. Den Haag: SZW.
UWV, 2008a. Kwantitatieve informatie 2008. Amsterdam: UWV.
UWV, 2008b. Geactualiseerde raming van het re-integratiepotentieel
UWV klanten voorjaar 2008. Kennismemo 08/04. Amsterdam: UWV.
Groot, I., Graaf-Zijl, M. de, & P. Hop. 2007a. Re-integratie van nietuitkeringsgerechtigde werkzoekenden. Inzet en effectiviteit van
re-integratietrajecten bij Nuggers.
Groot, I., Graaf-Zijl, M. de, Hop, P., Kok, L., Fermin, B., Ooms, D. & W.
Zwinkels. 2007b. Effect re-integratietrajecten op de uitgaven aan
sociale zekerheid. Amsterdam/Hoofddorp: SEO Economisch
Onderzoek/TNO.
Jehoel-Gijsbers G., Linder & J. Iedema. 2007. Uitstroom uit de wao
naar werk. In; Jehoel-Gijsbers (red). Beter aan het werk. Den Haag:
SCP/CBS.
UWV. 2007. UWV Kwartaalverkenning 2007 IV. Amsterdam: UWV.
Graaf-Zijl, M. de, I. Groot en J.P. Hop. 2006. De weg naar werk.
Onderzoek naar de doorstroom tussen WW, bijstand en werk, voor en
na de SUWI-operatie. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
Groot, I., Heyma, A. & L. Kok. 2006. Effectiviteit van re-integratie voor
WW’ers. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
Hekelaar e.a. 2006. De juiste klant op het juiste traject. Een onderzoek
naar de netto-effectiviteit van het Rotterdamse reïntegratiebeleid voor
het ontwikkelen van klantprofielen.
Kok, L., Hollanders, D., Hop, J.P., Graaf-Zijl, M. de, Groot, I. & T. de
Hoop. 2006. Kosten en baten van re-integratie. Amsterdam: SEO
Economisch Onderzoek.
Coelli, T. Rao, P., O’Donnel, C. & G. Battese. 2005. Introduction to
efficiency and productivity analysis, New York: Springer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 719, nr. 76

5