Stand van de uitvoering sociale
zekerheid

datum

16 december 2021

Pagina 1 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Inhoud

1

Gevolgen corona voor uitvoering sociale zekerheid ............................... 6

1.1

Update uitvoering en afronding coronaregelingen door UWV .........................6

1.2

Update aanpassingen in de uitvoering en bedrijfsvoering door de SVB ...........8

2

Waarborgen voor dienstverlening in de toekomst................................ 10

2.1

Werkagenda voor de uitvoering en maatwerk in dienstverlening ................. 10

2.2

Ontwikkelingen kabinetsreactie POK......................................................... 12

2.3

Onderzoek hardvochtige effecten wet- en regelgeving................................ 12

2.4

Jaarplannen UWV en SVB........................................................................ 13

2.5

Sturing en toezicht ................................................................................. 13

2.6

Inzet begrijpelijke brieven aan burgers..................................................... 17

2.7

Ontwikkelingen IC T ................................................................................ 18

3

Ontwikkelingen in dienstverlening ....................................................... 23

3.1

Ontwikkelingen dienstverlening UWV........................................................ 23

3.2

Ontwikkelingen dienstverlening SVB......................................................... 32

4

Aandacht voor handhaving ................................................................... 38

4.1

Voortgang maatregelen WW-fraude ......................................................... 38

4.2

Risico´s in handhaving ........................................................................... 39

5

Ontwikkelingen rondom gegevensuitwisseling .................................... 43

5.1

Modernisering van het stelsel van gegevensuitwisseling werk en inkomen.... 43

5.2

Voortgang maatregelen loonaangifteketen ................................................ 43

5.3

Voortgang maatregelen SONAR ............................................................... 44

5.4

Voortgang EESSI (gegevensuitwisseling EU) ............................................. 45

5.5

Ontwikkelingen samenloop detentie en uitkering ....................................... 45

5.6

Ontwikkelingen Data-initiatief SVB ........................................................... 46

5.7

Update datalekken UWV en de SVB .......................................................... 47

5.8

Overige ontwikkelingen gegevensuitwisseling............................................ 48

Pagina 2 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Pagina 3 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Inleiding

In de Stand van de uitvoering sociale zekerheid informeer ik uw Kamer over de
ontwikkelingen in de uitvoering van sociale zekerheid, de prioritaire thema’s
waaraan UWV en de SVB werken en de dilemma’s en risico’s die deze met zich
meebrengen. Ik bouw voort op voorgaande brieven en informeer uw Kamer over de
voortgang van de uitvoering van moties en toezeggingen. In deze Stand van de
uitvoering informeer ik u over de gevolgen van de coronacrisis op de sociale
zekerheid. Daarnaast sta ik stil bij het waarborgen van de dienstverlening in de
toekomst en de ontwikkelingen in de dienstverlening nu, het belang van handhaving
in deze dienstverlening en de kansen en risico’s in gegevensuitwisseling.
Een goede dienstverlening en responsieve overheid zijn van cruciaal belang voor de
burger. De overheid heeft immers een grote impact op het leven van burgers.
Responsiviteit vraagt van de overheid dat we openstaan voor signalen over hoe het
beleid en de dienstverlening in de praktijk uitpakt voor burgers. UWV, de SVB en
het ministerie van SZW werken er hard aan om de dienstverlening blijvend te
verbeteren. Om te komen tot een responsievere overheid bevragen en informeren
we elkaar over signalen en knelpunten uit de praktijk. Dat doen we onder meer met
de knelpuntenbrieven van UWV en de SVB die bij de vorige Stand van de uitvoering
voor de eerste keer aan uw Kamer zijn aangeboden.
Handhaving is een onlosmakelijk onderdeel van een goede dienstverlening en is van
belang om het draagvlak voor de sociale zekerheid te vergroten. Handhavingsbeleid
dat gericht is op een passende reactie in verschillende situaties is hierbij belangrijk.
Het borgen van de verstrekking van rechtmatige uitkeringen is essentieel, maar
daarbij moet altijd oog zijn voor de impact van handhaving op individuele burgers.
Handhaving en dienstverlening vinden elkaar in preventieve maatregelen: door het
voorkomen van fouten wordt veel leed voorkomen. Daarbij blijf ik alert op
georganiseerd misbruik.
Om zo goed mogelijk de maatschappelijke opgaven te realiseren richt ik mij op het
sturen vanuit publieke waarden, die breder zijn dan efficiëntie en effectiviteit. Ik zet
verder in op de beweging voor een betere dienstverlening voor de burger en daarbij
houd ik rekening met de doenbaarheid en uitvoerbaarheid van wetgeving voor
burgers en uitvoeringsorganisaties. Dit gebeurt met het programma Werk aan
uitvoering. Dit overheidsbrede programma zet in op het realiseren van de
randvoorwaarden die nodig zijn voor een kwalitatief goede uitvoering. Deze
beweging vraagt om een goede afweging tussen wat we nu willen veranderen en
wat kan in verband met de beperkte verandercapaciteit.
Met deze Stand van de uitvoering bied ik uw Kamer ook de Jaarplannen van UWV en
de SVB over 2022 en het UWV-informatieplan 2022 – 2026 aan. Daarnaast ontvangt
uw Kamer als bijlagen twee papers over sturing vanuit publieke waarden, een WAOrapport over misbruikrisico’s in de WAO en TW, en de handhavingskoers 2022 2025. Verder is een bijlage toegevoegd met daarin de voortgang op de knelpunten
zoals benoemd door UWV en de SVB in de knelpuntenbrieven van afgelopen juli.

Pagina 4 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Pagina 5 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

1

Gevolgen corona voor uitvoering sociale zekerheid

De uitvoering van de sociale zekerheid heeft ook dit half jaar te maken gehad met
de gevolgen van corona. In dit hoofdstuk ga ik in op de continuïteit van de
dienstverlening bij UWV en de SVB. Ook informeer ik uw Kamer over de uitvoering
van de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) en de
gevolgen van de coronacrisis op de handhaving door het UWV. Voor de SVB ga ik in
op de gevolgen voor de bedrijfsvoering en de uitvoering van de tegemoetkoming
van de eigen bijdrage kinderopvangtoeslag door de SVB.
1.1

Update uitvoering en afronding coronaregelingen door UWV

1.1.1

C ontinuïteit dienstverlening
De drukte op de uitvoering neemt af met betrekking tot de afhandeling van de WWaanvragen. UWV is daardoor goed in staat de continuïteit van zijn dienstverlening te
waarborgen.
Gedurende de eerste acht maanden van 2021 waren de kantoren van UWV als
gevolg van de lockdown beperkt toegankelijk, met een bezetting van maximaal
25%. Verreweg de meeste gesprekken met cliënten vinden nog steeds telefonisch
plaats of via beeldbellen. De ervaringen met beeldbellen zijn in algemene zin
positief. De ervaringen zullen worden meegenomen in de vraag hoe UWV in de
toekomst beeldbellen zal gaan inzetten en voor wie.
Daar waar het noodzakelijk is voor effectieve dienstverlening is er wel ruimte voor
face-to-face-dienstverlening. Daarbij wordt voorrang gegeven aan gesprekken met
niet-digivaardige cliënten, werkoriëntatiegesprekken met nieuwe WIA/WGAuitkeringsgerechtigden en coachingsgesprekken met Wajongers. De meeste sociaalmedische beoordelingen vinden nog steeds op afstand plaats. Wanneer er naar het
oordeel van de verzekeringsarts een fysieke beoordeling of face-to-facecontact
noodzakelijk is, wordt de cliënt uitgenodigd voor een afspraak op een UWV-locatie.

1.1.2

Uitvoering coronaregelingen
In verband met verlengde contactbeperkende maatregelen heeft het kabinet op 14
december een nieuwe tranche van de NOW aangekondigd voor het eerste kwartaal
van 2022, de NOW 6. Dit vergt opnieuw een behoorlijke inspanning van UWV. De
werkzaamheden voor de openstelling van het loket voor de NOW 5 zijn net
afgerond. Sinds 13 december kunnen werkgevers een aanvraag voor een voorschot
doen. De werkgevers die dat snel doen, ontvangen hun voorschot nog vóór de
salarisbetalingen van december.
Een nieuwe NOW-tranche betekent ook een nieuw vaststellingsloket voor UWV. Het
vaststellingsloket voor de NOW 5 opent uiterlijk op 1 juni 2022 en is geopend tot en
met 22 februari 2023. Voor de NOW 6 moet de opening van het voorschotloket en
vaststellingsloket nog worden bepaald.
Verdere ontwikkelingen NOW
De zesde aanvraagperiode voor de NOW-, de NOW 4, is afgelopen september
beëindigd. Het loket voor de NOW 3.3, de voorlaatste aanvraagperiode, sloot op 1
juli 2021. In de afgelopen maanden heeft UWV de voorschotaanvragen voor de
Pagina 6 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

NOW 3.2 en 3.3 behandeld en werkzaamheden verricht voor het vaststellen van de
definitieve subsidiebedragen voor de NOW 1 en 2. Openstelling van het loket voor
de subsidievaststelling van de NOW 3.1 is in oktober gestart.
Werkgevers die (een deel van) het voorschot van de NOW-regeling moeten
terugbetalen, kunnen daarvoor met UWV een ruime betalingsregeling treffen. Via de
website is dat mogelijk tot en met 36-maandelijkse termijnen. Als een werkgever
denkt meer tijd nodig te hebben om terug te betalen of zijn betalingsregeling op een
later tijdstip wil laten ingaan, kan dat via persoonlijk contact met een medewerker
van UWV geregeld worden.
Op 1 november 2021 is uw Kamer via een brief geïnformeerd over de sluiting van
het loket voor het aanvragen van vaststelling van het subsidiebedrag op de NOW 1. 1
Het overgrote deel van de werkgevers heeft deze aanvraag tijdig ingediend. Voor de
werkgevers die nog geen volledige aanvraag konden indienen door het ontbreken
van de benodigde derden- of accountantsverklaring, is 14 weken uitstel toegekend.
Aanpassingen in de handhaving
Nog altijd zijn de beperkende maatregelen als gevolg van de coronacrisis van
invloed, waardoor UWV minder onderzoeken kon doen dan in het vorige jaren. Wel
is er een stijgende tendens in het aantal meldingen. De beperkte mogelijkheden
voor medewerkers voor waarnemingen ter plekke en face-to-face contact met
mensen die een uitkering ontvangen, leiden ertoe dat zaken niet konden worden
afgerond. Dit komt ook tot uiting in een lager aantal geconstateerde overtredingen
van de inlichtingenplicht: 6.400 in de eerste acht maanden van 2021 tegenover
7.900 in dezelfde periode in 2020. Ik ben hierover in gesprek met UWV.
Steekproef maatregelen buiten wet- en regelgeving
Aan het begin van de coronacrisis zag UWV zich genoodzaakt om negen
beheersmaatregelen te treffen die buiten wet- en regelgeving lagen. Deze
maatregelen waren nodig om de destijds grote toestroom aan WW-aanvragen af te
kunnen handelen en de tijdigheid van WW-uitkeringen te kunnen garanderen. Acht
maatregelen zijn eind 2020 beëindigd en de laatste begin 2021. UWV heeft een
representatieve steekproef uitgevoerd om de impact te bepalen op de financiële
rechtmatigheid van deze getroffen beheersmaatregelen die buiten wet- en
regelgeving waren. Uiteindelijk zijn daarvoor 1.162 WW-dossiers bekeken. In 13%
van de gevallen was er sprake van aanwezigheid van één of meerdere van deze
beheersmaatregelen. Uit deze steekproef is gebleken dat de kans klein was dat deze
maatregelen tot een financiële onrechtmatigheid hebben geleid.
Gevolgen voor de organisatie
Met name omdat de verwachte stijging in WW-aanvragen is uitgebleven, is er op dit
moment bij sommige onderdelen van UWV sprake van personele overcapaciteit.
Deze medewerkers worden wel aangehouden, mede vooruitlopend op de extra
middelen voor dienstverlening die vanaf 2022 beschikbaar zijn, omdat ze nodig zijn
om de kwaliteit van de huidige dienstverlening te verbeteren en de werkdruk elders
in de organisatie te verlichten. Omdat UWV door lagere WW-volumes wel minder
personele capaciteit heeft opgeschaald dan oorspronkelijk begroot, verwacht UWV
het beschikbare budget in 2021 te onderschrijden. Daarnaast zijn de
uitvoeringskosten van de NOW-regelingen lager en is er sprake van meevallende
materiële kosten door de lockdown.
1 Kamerstukken II 2021/2022, 3 5420, nr. 417

Pagina 7 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

1.2

Update aanpassingen in de uitvoering en bedrijfsvoering door de SVB

1.2.1

C ontinuïteit dienstverlening
Het lukt de SVB nog steeds om de dienstverlening en prestaties voor een belangrijk
deel op niveau te houden. De tijdigheid staat echter wel onder druk, met name
doordat specialistisch handmatig werk is vereist om achterstanden weg te werken
en het inwerken van extra medewerkers in de dienstverlening die dit werk kunnen
uitvoeren tijd vergt.

1.2.2

Uitvoering tijdelijke tegemoetkomingsregeling kinderopvangtoeslag
Vanwege corona is de kinderopvang twee periodes gesloten geweest. Ouders is toen
gevraagd de facturen voor de kinderopvang door te betalen. De SVB heeft, op basis
van de bij Toeslagen bekende gegevens, de Tijdelijke tegemoetkomingsregeling
KO (TTKO-I en TTKO-II) succesvol uitgevoerd; ca 672.000 ouders
hebben inmiddels een tegemoetkoming ontvangen voor één of beide
sluitingsperiodes. Zoals van tevoren aangegeven was dit in verband met de snelheid
en uitzonderlijke situatie een regeling die niet heel precies de tegemoetkoming kon
regelen. Ik ben de SVB zeer erkentelijk voor het bijspringen in deze noodsituatie.
Bij een deel van de ouders was op de peildatum het juiste aantal uren kinderopvang
en/of het inkomen (nog) niet bekend bij Belastingdienst/Toeslagen. Deze ouders
hebben daardoor een lagere tegemoetkoming ontvangen dan zij hadden gekregen
als de juiste gegevens op de peildatum bekend waren geweest.
De rechter heeft in een aantal beroepsprocedures geoordeeld dat sommige ouders
een te lage tegemoetkoming hebben ontvangen. Gelet op de constatering dat
ouders soms enkele honderden euro’s te weinig hebben gekregen en gelet op de
rechtelijke uitspraken heb ik samen met de staatssecretaris van Financiën Toeslagen en Douane besloten om niet in hoger beroep te gaan en besloten tot een
nader uit te werken herzieningsregeling.
Naast deze regelingen heeft de SVB afgelopen zomer voor ouders zonder
kinderopvangtoeslag de Tijdelijke tegemoetkomingsregeling KO zonder
overheidsvergoeding (TTKZO) uitgevoerd. Op basis van aanvraag is aan bijna 6.000
ouders een tegemoetkoming uitbetaald.

Pagina 8 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Pagina 9 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

2

Waarborgen voor dienstverlening in de toekomst

In dit hoofdstuk geef ik mee wat van belang is om een toekomstbestendige
dienstverlening van UWV en de SVB te realiseren. Ik ga in op de aandacht voor
beleid vanuit de praktijk en welke randvoorwaarden nodig zijn voor betere publieke
dienstverlening. Voor een toekomstbestendige dienstverlening is meer ruimte nodig
voor laagdrempelig persoonlijk contact en het leveren van maatwerk. Dit versterk ik
door sturing in te richten vanuit publieke waarden. Daarnaast beschrijf ik de
blijvende zoektocht naar de balans tussen het op peil houden van het IC T-landschap
en de ambities voor vernieuwing.
2.1

Werkagenda voor de uitvoering en maatwerk in dienstverlening

2.1.1

Stand van zaken werkagenda voor de publieke dienstverlening: werken aan de
dienstverlening bij UWV en de SVB
Om als overheid consequent recht te kunnen doen aan mensen en bedrijven in
Nederland, is de overheidsbrede beweging Werk aan uitvoering (Wau) gestart. Met
waardering voor wat goed gaat en ambitie in wat beter kan. Wau is extra urgent in
het licht van de recente lessen uit de Parlementaire Ondervragingscommissie
Kinderopvangtoeslag (POK) en de Tijdelijke C ommissie Uitvoeringsorganisaties
(TC U). Gemeenten, provincies, publieke dienstverleners, zoals UWV en de SVB en
ministeries, staan klaar om Wau verder te brengen. Hiermee maken we beleid
consequent vanuit ervaringen in de praktijk en besteden we serieus aandacht aan
de randvoorwaarden voor publieke dienstverleners om hun werk goed te kunnen
doen.
De werkagenda kent een scala aan acties variërend van korte tot lange termijn en
waarvan al een groot deel in gang is gezet. Bijvoorbeeld door de menselijk maat,
vanuit publieke waarden, meer recht te doen in de overheidsdienstverlening. Het
streven is een bereikbare en beschikbare dienstverlening voor alle burgers, zodat
mensen laagdrempelig contact kunnen zoeken en verder worden geholpen, digitaal
of telefonisch waar dat kan en via loketten waar dat nodig is. Dit vraagt veel van de
uitvoering, die al voor een grote opgave staat om de IC T-systemen te verbeteren en
de legacy weg te werken. Voor het realiseren van duurzame veranderingen,
overheidsbreed, is het van belang dat acties eerst en vooral in de organisaties
worden opgepakt. Daarnaast wordt, conform het verzoek in de motie over een
jaarlijkse dag van de uitvoering 2, vanuit het programma Werk aan uitvoering een
voorstel uitgewerkt voor een Dag van de Uitvoering.
Het algemene beeld is dat de uitvoeringsorganisaties, gesteund door de
departementen, hard aan het werk zijn om de beweging voor een betere publieke
dienstverlening vorm te geven. Zo ook bij UWV, de SVB en SZW. Het nieuwe
dienstverleningsconcept en de maatwerkplaatsen van UWV sluiten aan op het Wautraject. Dit geldt ook voor de meerjarenkoers en operatie ’gezonde dienstverlening’
van de SVB die tot uitvoering komt in 2022. Een invoeringstoets is daarnaast in
ontwikkeling. Samen met de doorontwikkeling van internetconsultatie zorgt dit
ervoor dat burgers en bedrijven beter worden betrokken bij voorbereiding van
voorstellen en het beoordelen van de impact. Ook gaat er een stevigere toets van

2 Kamerstukken II 2021/2022, 2 6448, nr. 657

Pagina 10 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

wetsvoorstellen plaatsvinden op de aspecten uitvoerbaarheid, menselijke maat en
doenvermogen.
Ontwikkelingen vereenvoudiging sociale zekerheid
Om het socialezekerheidsstelsel beter aan te laten sluiten bij het denken en
handelen van burgers, onderzoek ik de mogelijkheden om tot verdere
vereenvoudiging te komen in de sociale zekerheid.
De complexiteit van het stelsel kan ertoe leiden dat voor burgers de gevolgen van
veranderingen in hun situatie onvoorspelbaar zijn, hetgeen leidt tot onzekerheid. Dit
is bijvoorbeeld het geval wanneer burgers gaan werken naast een uitkering. Ook
kan de complexiteit van een aanvraagprocedure tot gevolg hebben dat burgers
afzien van het indienen van een aanvraag en de complexiteit leidt dan tot nietgebruik. Door complexiteit komt het bereiken van het doel van het
socialezekerheidsstelsel, het bieden van bestaanszekerheid en het bevorderen van
werk, onder druk te staan. Vereenvoudiging is dan ook geen doel op zich, maar kan
bijdragen aan een doeltreffender stelsel, betere dienstverlening en het verminderen
van onbedoelde en ongewenste effecten.
Om de wens tot vereenvoudiging kracht bij te zetten, werk ik aan de
totstandkoming van een vereenvoudigingsagenda sociale zekerheid en start in 2022
een Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) vereenvoudiging sociale zekerheid.
Over de taakopdracht van het IBO is uw Kamer middels de Najaarsnota
geïnformeerd. 3
Menselijke maat in dienstverlening
Ik maak een onderscheid in menselijke maat en maatwerk. Voor mensen en
instellingen die gebruikmaken van onze dienstverlening zijn we één. Via de
dienstverlening wordt de ‘menselijke maat’ concreet uitgewerkt zodat duidelijk is
hoe mensen en instellingen in contact kunnen komen met UWV en SVB en voor
welke soorten dienstverlening.
Waar de standaard dienstverlening van de overheid ontoereikend is en mensen in de
knel komen, is ruimte nodig voor maatwerk om op persoonlijke situaties in te
kunnen spelen. Ruimte voor de maatwerk in de overheidsdienstverlening 4 zit zowel
in het creëren van ruimte in wetgeving om passend te kunnen handelen, het
verbeteren van de wijze van dienstverlening en bijbehorende sturing en
verantwoording (systeeminrichting) en in het creëren van ruimte voor professionals
om maatwerk te kunnen bieden waar het nodig is. Met de inzet van
maatwerkplaatsen bij UWV en de SVB, maatwerkprogramma’s in de
uitvoeringsorganisaties en deelname aan het programma maatwerk
multiproblematiek (pmm) wordt op alle drie de niveaus geïnvesteerd.
Professionals krijgen ruimte om handelingsperspectieven te ontwikkelen voor
maatwerk en worden ondersteund in methodisch werken en leren. Uit de bestaande
praktijk wordt zo een bijdrage geleverd aan de feedbackloop om knelpunten in weten regelgeving of in de systeeminrichting aan te pakken en daarmee structurele
verbeteringen door te kunnen voeren.

3 Kamerstukken II 2021/2022, 3 5975, nr. 1
4 Kamerstukken II 2020/2021, 2 8362, nr. 52

Pagina 11 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

2.2

Ontwikkelingen kabinetsreactie POK
In de kabinetsreactie op het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie
Kinderopvangtoeslag 5 (POK) heeft het kabinet middelen beschikbaar gesteld om
overheidsbreed de dienstverlening te verbeteren, knelpunten in beleid eerder te
signaleren en de samenwerking tussen beleid en uitvoering te verbeteren. Dit om
herhaling van de toeslagenaffaire te voorkomen en het vertrouwen in de overheid te
herstellen. UWV en de SVB hebben in dit kader bestedingsplannen opgesteld om de
dienstverlening te verbeteren. Middels deze bestedingsplannen is er ruimte voor
structureel € 120 mln. extra middelen voor UWV en € 30 mln. voor de SVB
(waarvan 5,5 mln. voor het PGB-domein).
C oncreet benutten UWV en de SVB de middelen uit deze bestedingsplannen voor het
verbeteren van de dienstverlening, meer ruimte voor laagdrempelig persoonlijk
contact en het leveren van maatwerk. Hiertoe breiden ze capaciteit uit, richten ze
loketten in en verruimen ze het IC T-portfolio om de nodige aanpassingen mogelijk
te maken. Ook wordt ingezet op het verbeteren van de informatiehuishouding door
te investeren in professionals en informatiesystemen. UWV en de SVB zetten ook in
op het versterken van ambtelijk vakmanschap, het bieden van ruimte aan
medewerkers om te handelen in complexe situaties en de verdere ontwikkeling van
maatwerkplaatsen. Tot slot zetten SZW, UWV en de SVB activiteiten in om de
feedbackloop tussen uitvoering en beleid te versterken en bij te dragen aan de
toekomstbestendigheid van wet- en regelgeving.
Naast de bestedingsplannen zet het kabinet ook vol in op bewustwording en
bestrijding van discriminerende effecten en gedrag door ambtelijke organisaties. Dit
gebeurt bij zowel UWV als de SVB via drie sporen: inclusief werkgeverschap, bewust
datagebruik en het voorkomen van (onbewuste) discriminatie jegens cliënten.

2.3

Onderzoek hardvochtige effecten wet- en regelgeving
In het kader van het onderzoek naar hardvochtige effecten in de UWV-wetten, de
Participatiewet en het pgb naar aanleiding van de motie Omtzigt 6 is uw Kamer voor
de zomer geïnformeerd over de onderzoeksopzet en begin november over de
definitie van hardvochtigheid. 7 Onderzoeksbureau Panteia werkt momenteel aan het
analysekader en voert case studies uit naar aanleiding van door burgers,
belangenverenigingen en cliëntenorganisaties ingebrachte casuïstiek. Daarnaast
worden de komende periode signalen uit de uitvoering geanalyseerd en wordt
gesproken met de Nationale ombudsman. Het eindrapport met
handelingsperspectieven om hardvochtige effecten in de Participatiewet, de UWVwetten en het pgb tegen te gaan, wordt voor de zomer van 2022 verwacht. De
definitie van hardvochtigheid wordt ook gebruikt voor de inventarisatie van
hardvochtige effecten in overige SZW wet- en regelgeving naar aanleiding van de
motie Ploumen/Jetten 8. In deze inventarisatie worden ook de wetten meegenomen
die door de SVB worden uitgevoerd. Uw Kamer wordt hier in de loop van 2022
nader over geïnformeerd.

5 Kamerstukken II 2020/2021, 3 5510, nr. 4
6 Kamerstukken II 2020/2021, 3 5510, nr. 13
7 Kamerstukken II 2021/2022, 2 6448, nr. 661
8 Kamerstukken II 2020/2021, 3 5510, nr. 24

Pagina 12 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

2.4

Jaarplannen UWV en SVB
Als bijlagen bij deze brief bied ik uw Kamer de jaarplannen 2022 van UWV en de
SVB aan. Ik heb de jaarplannen goedgekeurd en de budgetten voor 2022
vastgesteld. Ik blik in deze brief vooruit op de prioriteiten die ik samen met UWV en
de SVB voor 2022 heb gesteld en waar ik mogelijke risico’s zie voor de uitvoering in
de sociale zekerheid. Daarnaast zijn de extra middelen uit de kabinetsreactie op de
POK verwerkt in de jaarplannen.
De focus voor UWV in 2022 is verbetering en verbreding van de dienstverlening, om
de dienstverlening naar een hoger niveau te brengen. Deze focus komt ook terug in
de nieuwe UWV-strategie voor 2021-2025. In de UWV-strategie staan twee
speerpunten centraal. Ten eerste het verbeteren van de dienstverlening met meer
aandacht voor de menselijke maat, waar de mens en zijn of haar situatie centraal
staat. Daarnaast is de focus op de verbreding van de dienstverlening met meer
aandacht voor preventie. In samenwerking met diverse partners richt UWV zich op
het zoveel mogelijk voorkomen van werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. Met
deze nieuwe strategie heeft UWV haar doelen voor de nabije toekomst vastgelegd
en sluit UWV aan bij de analyse en oplossingsrichtingen die staan beschreven in
verschillende recente parlementaire onderzoeksrapporten en het traject Werk aan
uitvoering. In 2022 gaat UWV ook verder met de Agenda van de Toekomst om de
toenemende vraag naar sociaal-medische beoordelingen beter op te kunnen vangen.
IC T vormt een belangrijke randvoorwaarde om te werken aan de verbetering van de
dienstverlening. Daarom blijft UWV werken aan trajecten die de continuïteit en
stabiliteit van het IC T-landschap borgen zodat de gewenste verbeterslagen op de
dienstverlening gemaakt kunnen worden.
Iedere burger die het nodig heeft moet bij de SVB terecht kunnen voor
laagdrempelige en persoonlijke dienstverlening die aansluit bij de persoonlijke
behoeften. Er wordt hard gewerkt om te voldoen aan de afgesproken normen op het
gebied van tijdigheid. Om deze reden gaat de SVB in 2022 door met de operatie
'Gezonde Dienstverlening'. Hiermee zet de SVB in op het op orde krijgen van de
basis door het wegwerken van achterstallige werkvoorraden en het opleiden van
nieuwe medewerkers. De doelstelling zoals genoemd in het jaarplan 2022 om het
niet-gebruik AIO terug te dringen, begint met een pilot op grond van een
ministeriële regeling. Als de pilot slaagt, zou de SVB deze techniek structureel willen
benutten. Een wetswijziging is vereist om een structurele gegevensuitwisseling in de
AIO mogelijk te maken. Daarnaast zijn de extra middelen uit de kabinetsreactie op
de POK verwerkt in het jaarplan. De ambities met deze middelen sluiten aan bij de
SVB Meerjarenkoers en Werk aan uitvoering. Hiermee kan de SVB de wendbaarheid
vergroten met behoud van oog voor de menselijke maat.

2.5

Sturing en toezicht

2.5.1

Ontwikkelingen toezicht en risicomanagement
Het organisatiegerichte toezicht op UWV en de SVB richt zich op het signaleren van
risico’s, knelpunten en dilemma’s in de uitvoering en het verkrijgen van inzicht in de
beheersing ervan door UWV en SVB. Dit toezicht is gebaseerd op het herijkte
toezichtbeleid 9 dat bij de Stand van de uitvoering van juli met uw Kamer is gedeeld.

9 Kamerstukken 2020/2021, 26448, nr. 6 52

Pagina 13 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

In 2021 zijn onder meer overleggen gevoerd met andere toezichthouders en
verkenningen uitgevoerd. Het doel van de verkenningen is om een beeld te vormen
op een specifiek thema en daarop te reflecteren. Indien nader inzicht gewenst is,
kan besloten worden tot uitvoering van verdiepend onderzoek. De bevindingen uit
de in 2021 uitgevoerde verkenningen worden meegenomen in reguliere overleggen
tussen SZW, UWV en de SVB en/of, waar daartoe aanleiding is, in de P&C -cyclus.
Ontwikkelingen risicomanagement UWV
In november 2019 is UWV gestart met het versterken van risicomanagement door
het identificeren van knelpunten en daarop verbeteractiviteiten te formuleren en uit
te voeren. Dit bevordert de kwaliteit van de UWV-dienstverlening.
UWV onderscheidt vier domeinen waar risico’s zich voordoen:
•
Ontevredenheid bij burgers, opdrachtgevers, medewerkers of politiek;
•
Fouten in bedrijfsprocessen, ketenprocessen en dienstverlening;
•
Fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik van uitkeringen;
•
Negatieve publiciteit, reputatie en opinie.
In 2021 heeft UWV op de volgende terreinen verbeteringen gerealiseerd:
•
Investering in sturing, kennis van inhoud en organisatiesensitiviteit binnen alle
lagen van UWV;
•
Versterking van monitoring en evaluatie van (de effectiviteit van)
beheersmaatregelen;
•
Versterking horizontale verbinding tussen processen en organisatieonderdelen;
•
Kritische houding op uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en risico’s bij nieuwe
wet- en regelgeving.
Voor het jaar 2022 ligt de nadruk op het versterken van risicoleiderschap binnen
geheel UWV. Dit met als doel dat risico’s (tijdig) worden onderkend en op de juiste
niveaus van acties (beheersmaatregelen) worden voorzien.
2.5.2

Ontwikkelingen risicomanagement SVB
Afgelopen periode heeft de SVB het herijkte raamwerk van risicobereidheid
vastgesteld. Ook heeft de SVB stappen gezet voor het bevorderen van de
risicocultuur. Dit gebeurt bijvoorbeeld via een cursus die zich richt op onder andere
het stimuleren van medewerkers om kansen en risico’s aan te dragen, zodat
hierover de dialoog gevoerd kan worden. De SVB werkt verder aan het gelijktrekken
van de volwassenheid van het risicomanagement tussen de verschillende directies
en er wordt aandacht besteed aan risicoleiderschap. De risicomanagers van de
directies waar het risicomanagement nog niet volledig ingebed is, krijgen daarom de
komende periode extra ondersteuning van collega´s.
Incident huisbank SVB
Medio augustus heeft er door een fout van een medewerker van de huisbank van de
SVB een incident plaatsgevonden, waarbij alle electronic banking passen
abusievelijk definitief waren opgeheven en er niet meer betaald kon worden door de
SVB. Door direct een crisisteam met de SVB en de huisbank te formeren en
adequaat te handelen konden binnen drie dagen na het incident alle betalingen
alsnog worden uitgevoerd. Het incident is geanalyseerd en de SVB is in gesprek
gegaan met de huisbank over de te treffen maatregelen om soortgelijke incidenten
in de toekomst zoveel mogelijk te beperken.

Pagina 14 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Optimaliseren bedrijfsvoeringsprocessen
In het kader van het optimaliseren van de bedrijfsvoeringsprocessen heeft de SVB
halverwege het afgelopen jaar een nieuw financieel systeem in gebruik genomen,
inclusief bestelmodule. De implementatie is goed verlopen, maar het werken met
het systeem verloopt nog niet soepel. Hierdoor zijn er vertragingen ontstaan in
werkzaamheden gerelateerd aan de periodieke afsluitingen. Dit heeft verder geen
effect op de dienstverlening. Inmiddels zijn er beheersmaatregelen genomen om de
tijdige afronding van het jaarrekeningtraject te borgen.
2.5.3

Activiteiten sturing, verantwoording en samenwerking voor de realisatie van
maatschappelijke opgaven
Publieke waarden
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik vermeld dat twee hoogleraren
onderzocht hebben hoe SZW samen met UWV en de SVB beter kan sturen vanuit
publieke waarden. Inmiddels hebben de hoogleraren hun policy papers afgerond.
Beide policy papers stuur ik mee als bijlagen van deze Stand van de uitvoering. In
de papers is onderzocht hoe publieke waarden een positieve bijdrage kunnen
leveren aan de (sturings)relatie tussen SZW, UWV en de SVB. En op welke manier
de bestaande KPI’s herijkt kunnen worden. De papers vormen zo een inspiratiebron
voor de op te stellen samenwerkingsvisie en de herijking van de KPI’s.
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
activiteiten om de huidige sturingsvisie tussen SZW, UWV en de SVB te herijken. In
het traject dat we hierop doorlopen is onderling de wens ontstaan dat de nieuwe
visie inzicht geeft in de principes en beginselen waarlangs we samenwerken om
invulling te geven aan de realisatie van publieke waarden. Een samenwerkingsvisie
is daarom een meer passende term en vervangt de huidige sturingsvisie.
Herijking KPI’s en publieke waarden
Met de SVB ben ik in gezamenlijkheid tot een eerste herijking van de KPI’s
gekomen. Het doel hiervan is om samen meer te sturen op prestaties vanuit de
maatschappelijke opgaven en het burgerperspectief meer centraal te stellen. De set
met indicatoren vormt de basis voor het goede gesprek tussen beleid en uitvoering
waarbij de nadruk ligt op het continu leren voor een betere dienstverlening. De
nieuwe set KPI’s is opgenomen in het jaarplan SVB 2022 dat als bijlage met deze
Stand van de uitvoering wordt verstuurd. In 2022 brengen we de herijkte KPI’s tot
uitvoering en ondertussen werken we gezamenlijk door aan een verdere
aanpassing.
Dezelfde inspanningen onderneem ik ook samen met UWV in een eigenstandig
traject waarbij telkens gefaseerd een drietal KPI’s wordt herijkt. Ook is aan UWV
gevraagd om een voorstel te doen voor de uitwerking van de publieke waarden die
benut kunnen worden bij de herijking van de KPI’s. Bij de herijking ligt de focus op
het versterken van de sturing op de realisatie van maatschappelijke opgaven
middels KPI´s. In 2022 wil ik dit proces meer integraal aanpakken op de gehele
KPI-set, dus niet langer gefaseerd, en ook in tempo passend bij de ambities op het
versterken van het sturen op publieke waarden. Daarbij benutten we externe
procesbegeleiding. Ik informeer uw Kamer periodiek over de voortgang en
resultaten.

Pagina 15 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

2.5.4

Onderzoek naar de governance van het Inlichtingenbureau en het BKWI
In de kabinetsreactie op de beleidsdoorlichting van artikel 11 Uitvoering en de
evaluatie van de Wet SUWI 10 is opgenomen dat er een verkenning wordt gestart
naar het stelsel van gegevensuitwisseling. Hierin wordt de governance van het
Inlichtingenbureau (IB) en het BKWI nader onder de loep genomen. Het BKWI en
het IB verrichten beide een belangrijke taak bij de totstandbrenging van
gegevensuitwisseling binnen SUWI. Het onderzoek richt zich op de gevolgen van
(toekomstige) ontwikkelingen voor de taken, rollen en werkzaamheden van het IB
en het BKWI en op welke wijze de governance binnen het stelsel van
gegevensuitwisseling kan worden ingericht om deze meer toekomstbestendig te
maken.
Er wordt op dit moment gezocht naar een onderzoeksbureau dat aan de slag gaat
met de uitwerking van het onderzoek. Ik stel uw Kamer op de hoogte van de
voortgang en eventuele resultaten van het onderzoek in de volgende Stand van de
uitvoering. De verwachting is dat de resultaten van het onderzoek medio 2022
bekend zullen zijn.
Motie Van Kent over democratische controle op het Inlichtingenbureau
Ik, en ook het IB, onderschrijven het belang om zo transparant mogelijk te zijn over
de werkwijze en handelen van het IB. Ik constateer dat de aandacht voor de
werkzaamheden van het IB de afgelopen periode is toegenomen. Zo heeft de
Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die controleert of bedrijven en organisaties zich
aan de privacywetgeving houden, het IB gevraagd een analyse op te stellen naar de
wettelijke grondslag van het IB. Hierbij is gekeken of het IB vanuit hun wettelijk
toegekende rol rechtmatig gegevens verwerkt. De AP heeft aangegeven dat de
uitvoerige en zorgvuldige beantwoording door het IB van de vragen aanleiding
vormt voor de AP om het dossier te sluiten.
Er is ook aandacht voor de rechtsvorm van het IB: een overheidsstichting belast
met een wettelijke taak. Op 28 september jl. is de motie Van Kent 11 aangenomen.
Deze motie is tweeledig. In het eerste deel van de motie wordt het kabinet
gevraagd om opties in kaart te brengen hoe het IB kan worden omgevormd tot een
instantie waar meer democratische controle op kan worden uitgeoefend. Dit sluit
aan bij het onderzoek dat wordt gedaan naar de governance van het BKWI en het
IB. Het tweede deel van de motie Van Kent verzoekt het IB om tot die tijd vrijwillig
aan Wob-verzoeken te voldoen en het IB wordt gevraagd om verantwoording af te
leggen over hun handelen.
Ik deel de mening dat democratische controle van bevoegdheden cruciaal is. De
taken die het IB heeft in de vorm van informatieverstrekking zijn daar ook aan
onderhevig. De controle bestaat in de eerste plaats uit controle door de formele
wetgever via het formuleren van de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden
van het IB zoals opgenomen in de Wet Structuur uitvoering werk en inkomen (Wet
SUWI). Als stelselverantwoordelijke en opdrachtgever zie ik erop toe dat het IB,
voor de taken die onder mijn bevoegdheid vallen, in lijn met deze wettelijk
omschreven taken en bevoegdheden handelt. Er zijn geen aanwijzingen dat in strijd
daarmee is of wordt gehandeld.

1 0 Kamerstukken II 2020/2021, 3 0982, nr.62
1 1 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 660

Pagina 16 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Voor wat betreft het tweede deel van de motie heb ik het IB gevraagd om mee te
werken aan volgende Wob-verzoeken. Het IB legt aan mij verantwoording af over
hun handelen in de vorm van het jaarverslag, de accountantscontrole en de
onafhankelijke EPD-audit. De rechtsvorm van overheidsstichting borgt daarbij een
goede verantwoording en controle.
2.6

Inzet begrijpelijke brieven aan burgers

2.6.1

Persoonlijk contact met medewerkers overheidsinstanties
Naar aanleiding van de motie Grinwis/Leijten 12 over een telefoonnummer van een
ter zake kundige medewerker op alle relevante brieven, bericht ik de Kamer over
hoe de bereikbaarheid van UWV en de SVB georganiseerd is. Bij UWV en de SVB is
persoonlijk (telefonisch) contact met medewerkers op diverse manieren mogelijk.
Burgers waarderen het klantcontact met de SVB hoog. Dit komt mede omdat de
SVB al ruim vijftien jaar zonder een gescheiden back- en frontoffice werkt. Een
burger krijgt hierdoor altijd direct een deskundige (en gemandateerde) medewerker
te spreken. Dit doet de SVB door op alle niet-automatisch gegenereerde brieven de
naam en het doorkiesnummer van de behandelend medewerker op te nemen. Op de
automatisch gegenereerde brieven staat een regeling-telefoonnummer vermeld. Dat
nummer is specifiek gekoppeld aan de afdeling die verantwoordelijk is voor de
uitvoering van een specifieke regeling zoals AOW, AIO of een andere regeling. Ook
hiermee kan een burger rechtstreeks contact opnemen met een ter zake kundige
medewerker. De SVB heeft besloten om het doorkiesnummer op alle nietautomatisch gegenereerde brieven in de nabije toekomst te vervangen door een
regeling-telefoonnummer. De naam van de behandelend medewerker wordt ook dan
nog steeds op de brieven vermeld. Indien de medewerker die op de brief staat
vermeld, niet in de gelegenheid is de telefoon op te nemen, krijgt de beller
automatisch contact met een andere kundige medewerker van de betreffende
regeling.
Ook bij UWV staat de naam van de behandelaar op niet-automatisch gegenereerde
brieven. Daarbij vermeldt UWV het telefoonnummer van het klantcontactcentrum
(KC C ). Als een burger telefonisch contact opneemt met het KC C kan de vraag in
ongeveer 85% van de gevallen direct beantwoord worden. Indien de vraag niet
direct door een medewerker van het KC C kan worden beantwoord, verzoekt KC C de
betreffende behandelaar – in principe binnen 24 uur – telefonisch contact op te
nemen met degene die heeft gebeld. In een aantal specifieke situaties vermeld UWV
ook het telefoonnummer van de behandelaar op de brief. Dit is het geval bij brieven
van Bezwaar en Beroep, Handhaving en tijdens klachtenprocedures (met een
persoonlijke klachtenambassadeur). UWV vermeldt niet standaard het
telefoonnummer van een specifieke medewerker in brieven. Medewerkers in de
uitvoering zijn namelijk niet altijd direct bereikbaar; bijvoorbeeld omdat ze in
gesprek zijn met een cliënt. Klantadviseurs van het KC C zijn daarentegen altijd
bereikbaar en hebben toegang tot (niet-medische) informatie in vrijwel alle
systemen en worden daarbij ondersteund door talrijke vraag-antwoord combinaties
die continu up-to-date zijn. Uit onderzoek is gebleken dat cliënten bij ingewikkelde
situaties uitleg misten, mede doordat zij geen vast contactpersoon hebben. Dit volgt
ook uit het rapport ‘Als verrekenen een beperking is’, waarover ik uw Kamer in juli
heb geïnformeerd 13. UWV heeft de ambitie om een vast contactpersoon te bieden
1 2 Kamerstukken II 2020/2021, 3 5510, nr. 73
1 3 Kamerstukken II 2020/2021, 3 4352, nr. 218

Pagina 17 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

voor cliënten met ingewikkelde situaties. In het nieuwe Dienstverleningsconcept van
UWV vormt dit een belangrijk onderdeel ter verbetering van de dienstverlening.
Naast telefonisch contact zijn er ook diverse andere mogelijkheden voor burgers om
contact op te nemen met medewerkers van UWV en de SVB. De SVB maakt
bijvoorbeeld gebruik van een WhatsApp-kanaal. Dit kanaal is onder andere van nut
gebleken voor burgers met auditieve problemen en de uitkeringsgerechtigden die
buiten Nederland wonen. Bij UWV kunnen mensen onder meer gebruik maken van
een chatfunctie op de website.
Het is voor burgers dus op diverse, laagdrempelige manieren mogelijk om in direct
contact te komen met een medewerker van UWV en de SVB. Bij beide organisaties
wordt het klantcontact gewaardeerd met een 8+.
2.6.2

Inzet SVB en UWV op begrijpelijkheid systeembrieven
De SVB en UWV doen veel klantonderzoek om hun dienstverlening te ontwikkelen,
verbeteren en eventuele knelpunten te signaleren. In dat kader worden regelmatig
brieven getoetst bij cliënten, met als doel om de brief zo begrijpelijk en duidelijk
mogelijk te maken en aan te laten sluiten op de wensen, behoeften en kennis van
de lezer. Het toetsen van brieven gebeurt vooraf in de ontwikkelingsfase van
brieven maar ook reeds bestaande brieven worden geoptimaliseerd.
Bij de SVB worden, onder andere aan driehonderd AOW-gerechtigden, regelmatig
nieuwe brieven voorgelegd. Op basis van de feedback die hieruit volgt, optimaliseert
de SVB haar brieven. De SVB vraagt in haar diverse klanttevredenheidsonderzoeken
ook achteraf naar de begrijpelijkheid van de brieven van de SVB. Hierdoor ontstaat
er een inzicht in eventuele knelpunten bij doelgroepen of regelingen. De SVB werkt
eraan om brieven kort en begrijpelijk te maken.
UWV is de zogeheten ‘brieven-challenge’ gestart. Het doel is om de brieven van
UWV duidelijker én vriendelijker te maken, zodat burgers goed weten wat er van
hen wordt verwacht en waar ze recht op hebben. UWV betrekt bij deze uitdaging
cliënten direct via interviews en klantpanels. De eerste resultaten voor de WW zijn
bemoedigend: de aangepaste brieven worden beter gewaardeerd. De komende
periode werkt UWV verder aan verbetering van de communicatie met burgers en
werkgevers.

2.7

Ontwikkelingen ICT

2.7.1

IC T-ontwikkelingen bij UWV
Bij deze Stand van de uitvoering bied ik de Kamer het UWV-informatieplan (UIP)
2022-2026 als bijlage aan. UWV signaleert in het UIP een toenemende druk op de
beschikbare verandercapaciteit. Dit komt door een aantal grote noodzakelijke
infrastructurele trajecten zoals de verhuizing naar een nieuw datacenter, de
vernieuwing van de datawarehouse-omgeving en de vervanging van een aantal
legacysystemen. Daarnaast is er de ambitie om de digitale dienstverlening aan de
burger en de digitale ondersteuning voor de medewerkers te vernieuwen en is het
aantal beleidstrajecten voor 2022 en volgende jaren groot. Mogelijk omvangrijke
nieuwe wet- en regelgeving in het regeerakkoord leggen de komende jaren
additionele druk op het IC T-verandervermogen van UWV. UWV kan in 2022 niet
direct aan de slag met nieuwe opdrachten.

Pagina 18 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

UWV onderzoekt of en hoe het verandervermogen kan worden vergroot.
Bijvoorbeeld door het aantrekken of inhuren van meer IC T-ers, maar de
arbeidsmarkt blijkt krap. Ook met de ingezette vereenvoudiging van bestaande
systemen wil de organisatie op termijn wendbaarder worden. Het is en zal een
uitdaging blijven om hierin de goede keuzes te maken en te komen tot een
realistische en maakbare totaalplanning.
In 2019 heeft de ADR op verzoek van SZW een onderzoek uitgevoerd naar het UIP
als instrument. Dit onderzoek is toen via de Stand van de uitvoering gedeeld. De
conclusie was dat het UIP in de communicatie met SZW en de Tweede Kamer
volgens de geïnterviewden toegevoegde waarde biedt. Dit jaar is een
vervolgonderzoek gestart met de vraag of UWV voldoende is toegerust voor de
dynamiek die op UWV afkomt en wat een vervolgstap kan zijn gezien de huidige en
toekomstige ontwikkelingen. Ik verwacht dit onderzoek mee te kunnen sturen met
de volgende Stand van de uitvoering.
Het afgelopen jaar heeft UWV een aantal grote IC T-trajecten afgerond zoals de
lancering van de eerste UWV-app, vereenvoudiging Wajong en het herontwerp van
de WW-processen. In het UIP is meer te lezen over de resultaten die UWV in 2022
en verder wil realiseren. We lichten een aantal beoogde resultaten toe:
•
De IC T-ondersteuning van het UWV Klant C ontact C entrum wordt vernieuwd;
•
De verouderde IC T-systemen van de divisie Sociaal Medische Zaken worden
vernieuwd en ingericht op een nieuwe manier van werken waarmee teams
optimaal maatwerk kunnen bieden aan burgers;
•
UWV digitaliseert het C entrale Beleidsarchief om op dit punt te voldoen aan de
Wet Digitale Overheid en de Wet Open Overheid;
Het streven is dat de nieuwe Medewerker-applicatie voor de WW in 2022 gereed is.
Daarmee kan het grootste deel van het WW-werk op één plek worden afgehandeld
en niet meer in de 20 systemen die nu vaak nodig zijn. Met de nieuwe applicatie
wordt het werk efficiënter en van een hogere kwaliteit.
Datafabriek
Met het traject Datafabriek vernieuwt UWV een deel van de IC T-infrastructuur. Het
doel is een nieuwe datawarehouse omgeving voor opslag, beheer en levering van
gegevens voor eigen gebruik en gebruik door derde partijen. Hiermee kan UWV
datagedreven werken tot een succes te maken. Het is een omvangrijk en complex
traject. Drie legacysystemen moeten worden vervangen door een nieuw systeem.
En tegelijkertijd moet de levering van informatieproducten doorlopen. UWV heeft
geconstateerd dat het project een nieuwe impuls nodig heeft om de slagkracht te
vergroten. UWV beziet daartoe de fasering en de scope van Datafabriek met
inachtneming van het advies van het BIT. De doorlooptijd en het benodigde budget
voor het welslagen van Datafabriek zullen opnieuw worden vastgesteld. In de
volgende Stand van de uitvoering zal ik u verder berichten over Datafabriek.
Transitie datacentrum
Daarnaast is UWV bezig met de migratie naar een nieuw datacenter. Doelstelling is
een moderne infrastructurele dienstverlening waarmee UWV in de toekomst een
snellere ‘time-to-market’ bij wijzigingen in de infrastructuur kan realiseren.
Inmiddels zijn het fysieke datacenter en de randvoorwaardelijke voorzieningen zoals
informatiebeveiliging opgeleverd. De transitie van applicaties naar het nieuwe
datacentrum is in volle gang. Tot en met 2023 worden alle UWV-applicaties naar de
nieuwe infrastructuur overgezet.

Pagina 19 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Blijvende aandacht voor informatiebeveiliging en privacy
UWV hecht veel waarde aan de zorgvuldige omgang met persoonsgegevens. Zo sluit
UWV de webportalen aan op de standaarden van DigiD en E-herkenning. Ook is er
veel actieve aandacht voor de bewustwording van medewerkers in het veilig
omgaan met gegevens van burgers en bedrijven. Verdergaande digitalisering en
veranderende wet- en regelgeving, ook in EU-verband, stellen steeds hogere eisen
aan informatiebeveiliging en privacy (IB&P). UWV brengt verder in kaart waar IB&Pkwetsbaarheden zitten in de organisatie. De komende periode zet UWV in op
passende maatregelen en verdere aansluiting op Rijksbrede IB&P-standaarden.
2.7.2

IC T-ontwikkelingen bij de SVB
IT is onmisbaar voor de primaire en ondersteunende processen van de SVB alsmede
het bieden van bescherming tegen cyberrisico's. In de vorige Stand van de
uitvoering 14 heb ik aangegeven dat de SVB met de nieuwe IV-strategie 2021-2025
eraan werkt om de komende drie jaar de basis op orde te krijgen. Vanaf 2024 is er
vervolgens ruimte voor grotere IC T-ontwikkelingen die voortkomen uit mogelijke
wetswijzigingen van onder meer de AOW, AKW en ANW.
IT-programma en projecten
Vanuit de SVB Meerjarenkoers en de daarvan afgeleide IV-strategie zijn de
strategische doelen voor de IT-organisatie voor de komende paar jaar vastgelegd in
het zogenaamd IT-Kompas. De uitvoering van het IT-Kompas middels concrete
actieplannen is voor de eerste fase ‘Basis op orde’ belegd in het Programma IT op
Koers. Het doel van het programma is het vergroten van de realisatiekracht en het
gecontroleerd uitvoeren van technisch onderhoud en vernieuwing.
De prioritering van het IV-Portfolio is gebaseerd op de IV-strategie van de SVB.
Voor 2022 ligt het hoofdaccent op het intensiveren van technische vernieuwing, en
beheer en onderhoud om de continuïteit (en flexibiliteit) van de dienstverlening te
borgen. Het IV-Portfolio draagt ook bij aan noodzakelijke verbeterslagen in de
bedrijfsvoering, zoals het verbeteren van de kostprijssystematiek en het
informatiebeheer. Daarnaast wordt de basis gelegd voor datagedreven sturen.
Met de aanpak van technische schuld wordt beoogd om de kwaliteit, efficiëntie en
wendbaarheid van de IT-dienstverlening te verhogen. Gezien de complexiteit en
onzekerheden is besloten om te starten met ‘Proof of C oncepts’ (POC ’s) om kennis
en ervaring op te doen en de haalbaarheid vast te stellen. C onform planning worden
deze activiteiten afgerond in het vierde kwartaal. De daadwerkelijke realisatie
gebeurt in de jaren 2022-2023.
Daarnaast werkt de SVB al enkele jaren aan het project ‘Eén landelijke administratie
AA’. Waarbij de tien regionale databases (administraties) waar het kernsysteem in
het sociale domein mee werkt, worden geconsolideerd tot één administratie. Op 11
oktober 2021 is de migratie en implementatie naar één landelijke administratie AA
succesvol afgerond. Daarmee is de eerste fase van dit project afgesloten. De tweede
fase bestaat uit het technisch opschonen van de programmatuur en het verwijderen
van de lege databases. Dit doet de SVB om het beheer te vereenvoudigen en
daarnaast ter voorbereiding op de verdere modernisering van het systeem. Deze
fase loopt tot medio 2023.

1 4 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 652

Pagina 20 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Informatiebeveiliging en privacybescherming
Het verbeteren van de informatiebeveiliging en het verhogen van de digitale
weerbaarheid zijn belangrijke prioriteiten voor de SVB. De Baseline
Informatiebeveiliging Overheid (BIO) is samen met de Algemene Verordening
Persoonsgegevens (AVG) opgenomen in het generieke Security en Privacy SVB
beleid (SPS). In 2022 zet de SVB in op het afgeven van een In-C ontrol-Verklaring
(IC V) voor de gehele SVB conform de bedoeling van de BIO en AVG.
Op gebied van Business continuity management (BC M) zijn er twee taskforces
opgericht die de betaalprocessen doorlichten en alternatieven onderzoeken om de
betalingen door te laten gaan in geval van een cyberincident.

Pagina 21 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Pagina 22 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

3

Ontwikkelingen in dienstverlening

In de uitvoering van de sociale zekerheid zetten UWV en de SVB zich in om
bestaanszekerheid te bieden, rechtmatig uitkeringen te verstrekken en
arbeidsparticipatie te bevorderen. In dit hoofdstuk zal ik verder ingaan op de
ontwikkelingen die zich voordoen binnen de dienstverlening en uw Kamer
meenemen in de voortgang van eerder genomen maatregelen en toezeggingen.
3.1

Ontwikkelingen dienstverlening UWV

3.1.1

Ontwikkelingen in dienstverlening WW
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik uw Kamer geïnformeerd dat UWV er in
geslaagd is om tijdens de coronaperiode de WW-dienstverlening overeind te
houden. Dit dankzij de tijdelijke opschaling en een effectievere inzet van personeel
en middelen. Ook is de verwachte stijging van de WW-instroom tijdens de
coronaperiode meegevallen. Waar het uitgangspunt in september 2020 nog was dat
de werkloosheid met ruwweg 35% zou stijgen in 2021 15, is nu gebleken dat in de
periode september 2020 t/m september 2021 het aantal lopende WW-uitkeringen is
gedaald met 27% 16.
UWV heeft voor de WW minder opgeschaald dan begroot, maar de tijdelijke
combinatie van opschaling van adviseurs en een WW-instroom die achterblijft bij de
verwachting hebben geleid tot een tijdelijke overcapaciteit op de WWdienstverlening. UWV maakt gebruik van deze overcapaciteit door de
dienstverlening tijdelijk waar nodig te intensiveren. Zo worden mensen die langer
dan één jaar in de WW zitten intensiever begeleid dan voorheen. Verder worden er
meer mensen uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek aan het begin van hun WWuitkering.
Effectevaluatie WW-dienstverlening
In het voorjaar 2022 wordt het eindrapport van de effectevaluatie WWdienstverlening met uw Kamer gedeeld. Het eindrapport geeft inzicht in de
langetermijneffecten van de WW-dienstverlening en de kosteneffectiviteit van het
huidige WW-dienstverleningsmodel. De bevindingen uit de effectevaluatie vormen,
in combinatie met de praktijkervaringen van de afgelopen jaren, belangrijke input
voor de verdere doorontwikkeling van de WW-dienstverlening in de komende jaren.

3.1.2

Structureel inzetten van het attenderingsbericht voor de sollicitatieplicht in de WW
Wanneer een persoon een WW-uitkering ontvangt, heeft hij of zij een
inspanningsplicht om te proberen aan passende arbeid te komen om zo de kans op
werk te vergroten. Ter uitvoering van deze inspanningsplicht hanteert UWV het
beleid dat de werkzoekende in een periode van vier weken vier sollicitatieactiviteiten moet verrichten en registreren. Denk aan het solliciteren op een
vacature, het versturen van een open sollicitatie of een gesprek met een potentiele
werkgever. In de praktijk ziet UWV dat er verschillende oorzaken zijn waarom
werkzoekenden sollicitatieactiviteiten niet doorgeven omdat ze bijvoorbeeld niet
digivaardig of laaggeletterd zijn. Op basis van de huidige wet- en regelgeving
1 5 M acro Economische Verkenning 2021, CPB (2020)
1 6 Kwantitatieve informatie eerste acht maanden 2021, UWV (2021)

Pagina 23 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

bestaat het palet om te reageren op een overtreding van de sollicitatieplicht uit het
geven van een waarschuwing (in geval van een eerste overtreding) en het opleggen
van een maatregel (korting) bij een herhaalde overtreding van de sollicitatieplicht.
Introductie attenderingsbericht
Gedurende de beginperiode van de coronacrisis werd coulance toegepast als een
cliënt niet had voldaan aan zijn sollicitatieplicht. Vanaf 1 januari 2021 heeft UWV de
actieve controle op de sollicitatieplicht weer hervat. Omdat veel cliënten geen
ervaring hadden met de actieve controle is besloten om het attenderingsbericht in te
zetten voorafgaand aan het geven van de waarschuwing bij het niet voldoen aan de
sollicitatieplicht. Het is een reminder en wordt ingezet op het moment dat door UWV
voor de eerste keer wordt geconstateerd dat een WW-gerechtigde geen of te weinig
sollicitatieactiviteiten heeft doorgegeven. Er vindt dan geen verder onderzoek plaats
naar de vraag of en waarom er sprake is van het niet voldoen aan de
sollicitatieplicht. De WW-gerechtigde wordt hiermee aan zijn verplichtingen
herinnerd, maar hoeft niet op het bericht te reageren. Het geven van –indien nodigeen waarschuwing en vervolgens een sanctie schuift hierdoor vier weken op.
Continueren attenderingsbericht
De afgelopen tijd heb ik veel gesprekken gevoerd met het UWV over het
attenderingsbericht in de huidige vorm. UWV is vanwege de klantvriendelijke manier
van werken en de ervaringen van de afgelopen periode enthousiast over de werking
van het attenderingsbericht. Ik deel dit en ben van mening dat het goed is om het
attenderingsbericht structureel te blijven gebruiken. Deze vorm past echter niet
binnen de huidige wet- en regelgeving. Ik ben voornemens samen met UWV uit te
zoeken op welke wijze het attenderingsbericht binnen bestaande wet- en
regelgeving kan worden ingepast. Tot die tijd wordt de huidige werkwijze van het
UWV gedoogd. Daarnaast wordt door UWV en SZW gewerkt aan de opzet van een
breed effectiviteitsonderzoek naar de sollicitatieplicht binnen de WW. Binnen dit
traject kan ook het werken met een attenderingsbericht een plaats krijgen. Ik ben
hierover in goed gesprek met UWV.
3.1.3

Ontwikkelingen in dienstverlening WIA
Verbeteren activerende dienstverlening voor mensen met een arbeidsbeperking
(WGA)
UWV is bezig met het verbeteren van de WGA-dienstverlening. Enerzijds gaat het
om de basis op orde te houden en ervoor te zorgen dat er voldoende
dienstverleningscapaciteit beschikbaar blijft om alle mensen met een WGA-uitkering
de dienstverlening te bieden die zij nodig hebben om duurzaam aan het werk te
komen en te blijven. Anderzijds investeert UWV, samen met SZW, in onderzoeken
en een optimale benutting van de opgedane inzichten uit deze onderzoeken door de
professionals. Ook wordt er gewerkt aan een midterm review waarin gerapporteerd
wordt over de stand van zaken van de doorontwikkeling van de WGAdienstverlening en de benutting van de verworven inzichten in de doeltreffendheid
en doelmatigheid.
In 2019 is UWV in overleg met SZW een effectenonderzoek gestart naar de WGAdienstverlening. Hierbij worden de effecten onderzocht bij mensen in de WGA die
reguliere dienstverlening, extra dienstverlening of dienstverlening op verzoek
ontvangen. Op 1 mei 2021 is de periode waarin mensen zijn onderverdeeld in drie
verschillende vormen van dienstverlening voor dit effectenonderzoek afgesloten.
C irca 6.000 mensen in het effectenonderzoek ontvangen de reguliere WGAdienstverlening, circa 6.000 mensen ontvangen de extra dienstverlening en circa
Pagina 24 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

6.000 mensen zijn opgenomen in de controlegroep en ontvangen geen activerende
dienstverlening. De onderzoekspopulatie wordt drie jaar gevolgd en krijgt
gedurende deze periode de dienstverlening die hoort bij de groep waarin zij zijn
opgenomen. Mensen die na 1 mei 2021 instromen in de WIA ontvangen reguliere
dienstverlening.
Uitkomsten gesprekken hersteloperatie Groningen
In het commissiedebat Uitvoering sociale zekerheid van 30 juni 2021 zegde ik toe
uw Kamer te informeren over de gesprekken die UWV met betrokkenen heeft gehad
in het kader van de hersteloperatie Groningen. Aanleiding voor de hersteloperatie
zijn de IVA-uitkeringen die door het zogenaamde Ondersteuningsteam Noord van
het UWV-kantoor in Groningen aan een groep mensen werden toegekend.
Toekenning van deze uitkeringen geschiedde op een wijze die operationeel en
juridisch niet juist was, wat UWV aanleiding gaf de situatie van de betrokkenen te
herbeoordelen. De uitkomst van deze tweede herbeoordeling heeft voor bepaalde
betrokkenen ingrijpende en verstrekkende gevolgen gehad en compensatie was op
zijn plaats. De hersteloperatie richt zich op 2.115 betrokkenen. Dit aantal is lager
dan het aantal betrokkenen waarover in eerdere berichtgeving aan uw Kamer is
gesproken. Voor de aanvang van de hersteloperatie is ten aanzien van een deel van
de betrokkenen vastgesteld dat de uitkomst van de herbeoordeling aannemelijk is
en dat reeds de uitkering wordt ontvangen waar recht op bestaat.
In het kader van de hersteloperatie is door UWV een meldpunt ingericht. Ik
informeerde uw Kamer hierover in mijn brief van 12 mei 2021. 17 Betrokkenen zijn
door UWV per brief over de inrichting van het meldpunt op de hoogte gebracht en
per eind oktober hebben 587 mensen zich bij het meldpunt gemeld. Met betrekking
tot al deze betrokkenen is door UWV een nieuwe beslissing genomen, of zal een
nieuwe beslissing binnen afzienbare tijd worden genomen. Het algemene beeld dat
uit nazorggesprekken tussen UWV en betrokkenen naar voren komt is dat de
beslissingen die UWV vanuit de hersteloperatie neemt, goed vallen. Tijdens deze
nazorggesprekken geeft UWV uitleg over de besluitvorming. Het gegeven dat door
deze betrokkenen sinds 1 mei jl. geen nieuwe bezwaar-, beroeps- of hoger
beroepsprocedures zijn gestart, is een goede indicatie dat het algemene beeld klopt.
Voor de overige 1528 betrokkenen die zich niet bij het meldpunt hebben gemeld
heeft UWV geen nieuwe beslissing genomen. UWV heeft deze groep actief benaderd
en met 767 van deze betrokkenen gesproken. Zij willen geen melding bij het
meldpunt doen en geven aan dat een nieuwe beslissing niet nodig is. In verreweg
de meeste gevallen omdat na de tweede herbeoordeling het recht op een IVAuitkering is behouden.
Er resteren 761 betrokkenen die – ondanks meerdere contactpogingen door UWV,
zowel telefonisch als per brief – tot op heden niet reageren.
•
De uitkering van 149 uit deze groep is geëindigd vanwege het bereiken van
de AOW-gerechtigde leeftijd of vanwege overlijden of detentie.
•
555 betrokkenen hebben na de laatste herbeoordeling een IVA-uitkering
toegekend gekregen en 50 een WGA-uitkering bij een mate van
arbeidsongeschiktheid tussen de 80-100% (dat is dezelfde uitkering als die
zij hadden voordat zij aan twee herbeoordelingen werden onderworpen).
•
Zeven betrokkenen uit de groep waarvan UWV geen reactie krijgt, hebben
na de laatste herbeoordeling een WGA-uitkering bij een mate van
arbeidsongeschiktheid van 35-80% toegekend gekregen. In vier gevallen
1 7 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 647

Pagina 25 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

past dit bij de feitelijke verdiensten van de betrokkenen, in drie gevallen zijn
de betrokkenen er zichtbaar in uitkeringshoogte op achteruit gegaan.
WIA-criterium voor werknemers met loonkostensubsidie
In de Kamerbrief van 7 juli 2021 18 ben ik ingegaan op de stand van zaken van het
aanpassen van het WIA-criterium voor werknemers met loonkostensubsidie. Ik heb
in deze brief het streven uitgesproken om een voorstel voor een aangepast
arbeidsongeschiktheidscriterium voor deze groep werknemers dit jaar door UWV te
laten beoordelen op uitvoerbaarheid middels een uitvoeringstoets. Uit overleg met
UWV blijkt dat het voorstel nadere aandacht behoeft en dat een uitvoeringstoets dit
jaar niet meer uitgebracht kan worden. In de volgende Stand van de uitvoering
informeer ik uw Kamer over de voortgang van het voorstel.
Dagloonbesluit WIA
Middels de motie over de loonloze periode 19 en in de brief van de Landelijke
C liëntenraad van 24 september jl. heeft uw Kamer aandacht gevraagd voor de
vaststelling van het WIA-dagloon in de situatie dat er een WW-uitkering ontstaat
tijdens een referteperiode. Beide stukken verwijzen naar dezelfde casus waarin een
betrokkene een loonloos tijdvak in de WIA-referteperiode heeft, doordat een WWrecht ontstaat die een maand later wordt uitbetaald. Hierdoor ontstaat een
dagloonverlagend effect.
Het uitgangspunt bij de vaststelling van het dagloon van een werknemersregeling is
de representativiteit van het dagloon in verhouding tot het ontvangen loon in de
periode voor intreden van de ziekte. Als een WW-uitkering zich bevindt in de WIAreferteperiode, kan dit in sommige situaties dagloonverlagend werken. In andere
situaties kan er echter ook een dagloonverhogend effect zijn, bijvoorbeeld wanneer
de betrokkene gaat werken vanuit de WW en vervolgens arbeidsongeschikt wordt.
Doordat de WW-uitkering achteraf wordt uitbetaald, worden de laatste maand WW
en de eerste maand loonbetaling (in het algemeen) in dezelfde maand uitbetaald.
Met dergelijke effecten dient rekening te worden gehouden bij de afwegingen tot
wijziging van de WIA-dagloonvaststelling. Daarnaast dient rekening te worden
gehouden met de uitvoerbaarheid en zijn er juridisch complexe effecten aan
wijziging van het Dagloonbesluit werknemersverzekeringen voor de WIAdagloonvaststelling.
Inmiddels vinden er gesprekken plaats met UWV om deze effecten nader te duiden.
In de volgende Stand van de uitvoering informeer ik uw Kamer nader.
Tijdige uitkeringsverstrekking WIA, Wajong, Ziektewet en terugvordering WIAvoorschotten
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik toegezegd om terug te komen op de
tijdige (eerste) uitkeringsverstrekking bij de ZW, de Wajong en de WIA. Voor wat
betreft de WIA-voorschotten is uw Kamer, via de brief van 30 augustus jl. 20 en in
antwoord op vragen van uw Kamer 21, reeds geïnformeerd. Voor de tijdige
uitkeringsverstrekking van de ZW en de Wajong informeer ik uw Kamer in de
volgende Stand van de uitvoering.

1 8 Kamerstukken II 2020/2021, 3 2716, nr. 43
1 9 Kamerstukken II 2020/2021, 3 5830 XV, nr. 1 0
2 0 Kamerstukken II 2020/2021, 3 2716, nr. 44
2 1 Kamerstukken II 2020/2021, 3 2716, nr. 45

Pagina 26 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

3.1.4

Maatregelen sociaal-medisch beoordelen
Inzake de toekomst van het sociaal-medisch beoordelen heb ik in mijn brief van 9
april 2021 22 aangegeven tot welke maatregelen is besloten en dat daarnaast nog
ingrijpende keuzes nodig zijn. De problematiek van oplopende WIA-voorschotten,
waarover ik uw Kamer op 30 augustus 2021 heb geïnformeerd, heeft de urgentie
hiervan nogmaals onderstreept.
Zoals aangegeven in de vorige Stand van de uitvoering is UWV gestart met de
implementatie van twee belangrijke maatregelen om de toenemende mismatch
tussen het aanbod van en de vraag naar sociaal-medische dienstverlening te
verkleinen. Ten eerste de omslag naar een regiemodel voor sociaal-medische
dienstverlening en ten tweede effectievere inzet van de verzekeringsarts in de
Ziektewet. In de vorige Stand van de uitvoering zijn de maatregelen die in gang zijn
gezet nader uitgelegd. Bij elkaar is dit een groot traject dat de nodige tijd vergt.
Naast deze maatregelen in de uitvoeringspraktijk is meer nodig om de groeiende
vraag naar sociaal-medisch beoordelingen op te vangen en te voldoen aan de
gerechtvaardigde verwachtingen van uitkeringsgerechtigden en werkgevers. In mijn
brief van 9 april 2021 heb ik uw Kamer hierover geïnformeerd. Maatregelen die de
mismatch verder doen toenemen, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor
ZZP’ers, acht UWV niet uitvoerbaar tenzij aanvullende (beleids-)maatregelen
worden genomen die de mismatch en achterstanden oplossen.
Beleidsmaatregelen kunnen forse implicaties met zich meebrengen voor
uitkeringsgerechtigden en werkgevers. Ingrijpende keuzes zijn echter noodzakelijk.
Ik ben daarom in het kader van de Agenda van de Toekomst van het sociaalmedisch beoordelen in gesprek met onder andere de sociale partners, UWV en de
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde hoe we de consequenties
van verschillende opties en maatregelen met elkaar wegen. Ik zal de Tweede Kamer
zo snel mogelijk, maar uiterlijk in het voorjaar, informeren over de uitkomsten.
Besluitvorming hierover is aan een volgend kabinet.

3.1.5

C laimbeoordelings- en borgingssysteem en tijdelijke wijziging schattingsbesluit
Voor het einde van het jaar stuur ik aan uw Kamer een brief waarin ik stilsta bij
mijn toezegging om u te informeren over de stand van zaken rondom de actualisatie
van het C laimbeoordeling- en borgingssysteem (C BBS) naar aanleiding van de
tijdelijke wijziging van de geldigheidsduur van functies in het systeem.

3.1.6

Uitvoering Wet vereenvoudiging Wajong
In 2021 is de Wet vereenvoudiging Wajong inwerking getreden. De nieuwe regels
gaan ervoor zorgen dat Wajongers beter mee kunnen doen in de maatschappij, dat
meer werken meer loont en dat de Wajong eenvoudiger wordt.
Voor een deel van de doelgroep kunnen veranderingen van welke aard dan ook als
ingrijpend worden ervaren. Hier is door middel van zorgvuldige en uitgebreide
communicatie rekening mee gehouden. De communicatiecampagne van UWV heeft
Wajongers voor het ingaan van de wet zo duidelijk mogelijk geïnformeerd. Het
Informatiepunt Wajong (wiewatwajong.nl) ondersteunt Wajongers nog eens extra in
de periode tijdens en na de implementatie van de Wet vereenvoudiging Wajong.
2 2 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 645

Pagina 27 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

UWV heeft voor het ingaan van de Wet vereenvoudiging Wajong hard gewerkt aan
de implementatie en is komend jaar nog bezig met het afronden hiervan. Zo rondt
UWV de overstapgesprekken in december 2021 af en stelt UWV aankomende jaren
voor zelfstandigen met inkomen uit winst uit onderneming het garantiebedrag vast.
Monitoren wetswijziging en evaluatie
UWV en SZW volgen Wajongers in de tijd om in de gaten te houden hoe het ze
vergaat na het ingaan van de Wet vereenvoudiging Wajong. Jaarlijks informeer ik de
Kamer hierover. De eerste monitorrapportage heb ik 10 december 2021 aan uw
Kamer aangeboden 23. Deze monitorrapportage heeft het karakter van een
nulmeting waarbij ik de stand van zaken weergeef voor het ingaan van de wet. De
nulmeting biedt een startpunt zodat de doelen van de Wet vereenvoudiging Wajong
gemonitord kunnen worden.
Komend jaar start ik ook een onderzoek naar de vereenvoudigingsaspecten van de
Wajong en in hoeverre Wajongers de wet ook als een vereenvoudiging ervaren.
Daarnaast komt eind 2022 een syntheserapport beschikbaar waarin resultaten van
verschillende onderzoeken naar de dienstverlening van UWV aan Wajongers
samengebracht worden. De jaarlijkse monitoring en aparte onderzoeken vormen
input voor de wetsevaluatie van 2025 en kunnen aanleiding geven voor
verbeteringen in het Wajong-beleid. In dit proces betrek ik
(belangenvertegenwoordigers van) Wajongers.
3.1.7

Regionale mobiliteitsteams
In het commissiedebat Uitvoering sociale zekerheid op 12 maart 2020 heeft
mevrouw Tielen gevraagd om een overzicht van de pilots tussen gemeenten en
UWV. Naar aanleiding van dit verzoek is uw Kamer in de Stand van de uitvoering
van juni 2020 24 geïnformeerd over verschillende initiatieven van samenwerking in
de arbeidsmarktregio’s. Refererend aan deze initiatieven in het commissiedebat
Uitvoering sociale zekerheid is op 30 juni 2021 gevraagd om de stand van zaken
van de regionale mobiliteitsteams.
Sinds afgelopen september is in elk van de 35 arbeidsmarktregio’s een regionaal
mobiliteitsteam (RMT) actief. De RMT’s brengen vraag en aanbod in de regionale
arbeidsmarkt gericht bij elkaar en bieden met dienstverlening een overbrugging
tussen vraag en aanbod. Daarmee richt de aanpak zich zowel op werkenden en
werkzoekenden die ander werk zoeken, als werkgevers die gegeven de krapte op de
arbeidsmarkt moeite hebben met het vinden van geschikt personeel. Om de juiste
match op de arbeidsmarkt te maken is iedereen nodig en kunnen de RMT’s
bijdragen aan het maken van de juiste match ondersteund met gerichte
dienstverlening. In de RMT’s werken onder andere vakbonden,
werkgeversorganisaties, UWV en gemeenten. Het bieden van extra scholing behoort
hierbij tot de mogelijkheden.
UWV kan via het RMT aanvullend op de eigen reguliere dienstverlening extra
dienstverlening bieden aan WW-gerechtigden die gebaat zijn bij extra
ondersteuning. UWV brengt een WW-gerechtigde hiervoor in aanmerking op basis
van zijn behoefte en zijn afstand tot de arbeidsmarkt. UWV stelt voor de WW-

2 3 Kamerstukken II 2021/2022, 3 5213, nr. W
2 4 Bijlage bij Kamerstukken I I 2019/2020, 2 6448, nr. 6 34

Pagina 28 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

gerechtige een arrangement op maat samen, waarbij de gerechtigde ook
dienstverlening kan inzetten van één van de samenwerkingspartners.
Met de achtste editie van de brief ‘Monitoring arbeidsmarkt en beroep steun- en
herstelpakket’ 25 heb ik u in september geïnformeerd over de stand van zaken van
de RMT’s van dat moment. De infrastructuur van de RMT´s is inmiddels volledig
opgezet en de vraag naar dienstverlening loopt ten opzichte van september steeds
verder op. De volledig ingerichte RMT’s hebben de processen en werkwijze zodanig
ingericht dat zij de doelgroep steeds beter weten te bereiken.
Kwantitatieve en financiële gegevens over de inzet van de dienstverlening zijn nog
niet beschikbaar. De eerste resultaten van de monitor zullen voor het eind van het
jaar inzichtelijk worden. Om werkende weg te bezien wat nodig is om de
gezamenlijke aanpak van de RMT’s tot een succes te maken, is gekozen voor een
lerende evaluatie in lijn met de motie over ervaringen van de RMT´s 26. Deze lerende
evaluatie is in september 2021 van start gegaan en richt zich op de vraag of de
gezamenlijke aanpak werkt, wat er precies werkt en waarom dit werkt. De
voortgang en laatste stand van zaken van de RMT’s delen we voor het eind van dit
jaar met uw Kamer. Uw Kamer zal in 2023 over de eindresultaten van de lerende
evaluatie worden geïnformeerd.
3.1.8

Rapport ‘Ziek van UWV’
Het rapport 'Ziek van UWV' 27, opgesteld door de SP aan de hand van een daarvoor
ingericht meldpunt, bevat aangrijpende verhalen van mensen die om verschillende
redenen in de knel zijn gekomen en levert een beeld van signalen van verschillende
aard. Ik neem, net als UWV, de bevindingen van het rapport zeer serieus.
De oorzaken achter de genoemde knelpunten variëren en het onderzoek of en welke
verbetermaatregelen worden vereist vraagt vaak meer inzicht in de onderliggende
casuïstiek dan het rapport momenteel biedt. UWV is mede hierover in gesprek
gegaan met de SP. Daarnaast heeft UWV de inhoud van het rapport ter harte
genomen om te leren van de signalen en deze te gebruiken om de dienstverlening
te verbeteren. UWV heeft op 14 december 2021 een uitgebreide inhoudelijke reactie
gepubliceerd 28. Daarin beschrijft UWV de acties die zij op korte termijn gaan
implementeren om de persoonlijke dienstverlening te verbeteren.
Zo is er al gestart met het inrichten en implementeren van een UWV breed
klantsignaalmanagement en wordt er een team ingericht dat cliënten zal nabellen
om nazorg te bieden na ontvangst van een ingrijpend besluit of het indienen van
een klacht. Er zal ook monitoring plaatsvinden of deze cliënten zich ook
daadwerkelijk geholpen voelen met hun vragen. In 2022 wordt het klachtenproces
van UWV opnieuw ingericht met daarin plek voor het gebruik van vaste
contactpersonen en specifieke aandacht voor mensen die zich onterecht behandeld
voelen door UWV. Tenslotte komt er meer aandacht voor omnichannel
dienstverlening waarbij cliënten zelf de keuze kunnen maken langs welke kanalen ze
contact onderhouden met UWV.

2 5 Kamerstukken II 2021/2022, 3 5420, nr. 363
2 6 Kamerstukken II 2020/2021, 2 9544, nr. 1056
2 7 SP , Rapport ziek van UWV, aangeboden aan UWV op 4 oktober 2 021
2 8 Reactie U WV op rapport ´Ziek van U WV´: cliënten moeten zich meer gezien, gehoord en geholpen
voelen, gepubliceerd op 14 december 2021 op uwv.nl

Pagina 29 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Naast de acties die UWV direct inzet, signaleert UWV ook verschillende knelpunten
in wet- en regelgeving die maken dat UWV niet die dienstverlening kan leveren die
ze zouden willen leveren. Zoals het niet kunnen leveren van re-integratie
dienstverlening aan duurzaam arbeidsongeschikten. Daarnaast zien de knelpunten
met name op de complexiteit in de wet- en regelgeving die de uitvoering voor zowel
burgers als medewerkers moeilijk maakt. Maar ook op de regelgeving rondom het
terugvorderbeleid, de netto-bruto problematiek en de beperkte mogelijkheden om
onderscheid te maken tussen fraude en een vergissing.
Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor de wet- en regelgeving en het beleid dat door
UWV tot uitvoer wordt gebracht heb ik de inhoud van het rapport en van de reactie
van UWV grondig bestudeerd. De geconstateerde knelpunten hebben mijn aandacht.
Om te onderzoeken hoe deze weggenomen of verminderd kunnen worden ben ik
breed in gesprek. Zie hiervoor ook bijgevoegde bijlage met de voortgang op de
knelpuntenbrief van UWV.
Daarnaast zijn er in het rapport van de SP ook nog twee signalen opgenomen die
mij nog niet eerder bekend waren. Namelijk dat een verzoek tot scholing of reintegratie kan leiden tot het stopzetten van de uitkering. Dit kan mogelijk duiden op
onbedoelde werking van wet- en regelgeving en wordt nader onderzocht. Ook heb ik
het signaal ter harte genomen dat onvoldoende duidelijk wordt gemaakt dat er
mogelijkheden zijn om aanvullende bijstand aan te vragen indien iemand met een
WW-uitkering alsnog onder het sociaal minimum valt.
Er zijn hiermee nog verschillende stappen te zetten in het naar een hoger plan tillen
van de dienstverlening van UWV waarin de burger centraal staat.
3.1.9

Klachten en bezwaarprocedures UWV
C liënten hebben de mogelijkheid om klachten in te dienen, bijvoorbeeld als de
onvrede over de afhandeling geen betrekking heeft op een fout maar op de wijze
waarop de behandeling of bejegening heeft plaatsgehad. De persoon wordt dan
gekoppeld aan een klachtambassadeur die binnen UWV de regie voert met als doel
de klacht naar tevredenheid af te handelen. Als onderdeel van het verbeteren van
de persoonlijke dienstverlening, mede naar aanleiding van signalen uit het rapport
‘Ziek van UWV’ van de SP, zal UWV in 2022 het klachtenproces opnieuw inrichten
met daarbinnen plek voor vaste contactpersonen en specifieke aandacht voor
cliënten die zich onterecht behandeld voelen door UWV. Ook wordt het centrale
klantsignaalmanagement verbeterd zodat diverse signalen uit bezwaren en klachten
nog beter inzichtelijk en aangepakt kunnen worden.
Binnen UWV zijn er ook bezwaarprocedures ingericht waarbij een cliënt, wanneer die
het niet eens is met een formeel besluit van UWV, een formeel bezwaar kan
indienen.
Het bezwaar wordt, om de professionaliteit en de onafhankelijkheid van de
herbeoordeling van het besluit te borgen, behandeld door een medewerker van het
hierin gespecialiseerd organisatieonderdeel Bezwaar & beroep. In dat
herbeoordelingsproces krijgt de cliënt altijd de gelegenheid het bezwaar mondeling
toe te lichten.

Pagina 30 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Inzet mediation en inzage dossiers
Tijdens het commissiedebat Uitvoering sociale zekerheid van 30 juni 2021 is
toegezegd dat in deze Stand van de uitvoering wordt stilgestaan bij de inzet van
mediationtrajecten door UWV en inzage in dossiers. De Kamer heeft een staande
uitnodiging vanuit UWV om op elk mogelijk thema middels een technische briefing
of werkbezoek nader bijgepraat te worden. Dit geldt ook voor klachten en
bezwaarprocedures en specifieke aspecten daarbinnen zoals inzage in dossiers en
inzet van mediation.
Mediation
UWV vindt mediation een waardevol instrument om in te zetten bij een (dreigend)
conflict tussen UWV en een cliënt. Mediation wordt vooral ingezet in bezwaarzaken
en klachtenprocedures. Hiervoor is binnen UWV een apart bureau ingericht, namelijk
Bureau Mediation & Dialoog (BMD). De inzet van mediation is laagdrempelig. De
cliënt en UWV kunnen namelijk altijd, in elke fase van het contact, gezamenlijk
kiezen voor mediation. De enige voorwaarde is dat zowel cliënt als UWV ‘ja’ zeggen
tegen de inzet ervan.
BMD organiseert en coördineert alle UWV-mediations en zorgt voor een passende
mediator. BMD maakt hierbij uitsluitend gebruik van mediators die geregistreerd
zijn bij de Mediatorsfederatie Nederland. Op dit moment zijn er 25 interne mediators
actief en incidenteel wordt gebruikt gemaakt van externe mediators. In de praktijk
blijkt dat veruit de meeste mediation-trajecten tijdens het bezwaartraject
plaatsvinden. Voorafgaand aan de bezwaarfase is de cliënt nog in afwachting van
een besluit en dat maakt dat er op dat moment veelal (nog) geen behoefte bestaat
aan mediation. C liënten worden gewezen op de mogelijkheid van mediation in de
ontvangstbevestiging van een bezwaarschrift. Als de cliënt in overleg met het UWV
gebruik wil maken van mediation, kan het bezwaar stilgelegd worden. Mocht
mediation geen (volledig) resultaat opleveren, dan kan het bezwaar alsnog in
behandeling genomen worden.
Het aantal mediation zaken laat over de jaren een stijgende lijn zien maar blijft in
verhouding tot het aantal bezwaren beperkt. In 2020 ging het om 39 afgeronde
mediation-trajecten. De laatste jaren maakt UWV zich hard voor het bevorderen van
de inzet van mediation binnen Bezwaar en Beroep als onderdeel van een bredere
aanpak gericht op het voorkomen van onnodige juridisering tussen burger en
overheid. Zo heeft ieder kantoor een contactpersoon mediation: iemand die de rol
van ambassadeur/ promotor kan vervullen en daadwerkelijk ervaring heeft met de
inzet van mediation. Daarnaast is mediation standaard opgenomen in de
basisopleiding van een medewerker Bezwaar en Beroep en maken
mediationtechnieken integraal onderdeel uit van de vaardigheden van de juridisch
medewerker, zodat die ook in het 'gewone' werk tot voordeel kunnen zijn zoals
gesprektechnieken.
Ook wordt mediation ingezet bij klachtprocedures. De klachtprocedure wordt dan
tijdelijk stilgelegd. In de praktijk ontvangt UWV Klachtenservice weinig verzoeken
tot het inzetten van mediation. Klachtenservice geeft aan dat veel zaken
afgehandeld worden voordat de mogelijkheid tot het inzetten van een mediationtraject in beeld komt. Dit komt onder andere door het werk van de
klachtenambassadeurs.
Er loopt ook een pilot tussen UWV en het Juridisch Loket, gericht op het ontwikkelen
van een proactieve samenwerking om in een zo vroeg mogelijk stadium cliënten te
informeren en te ondersteunen bij een afwijzende beslissing, een klacht of het

Pagina 31 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

uitblijven van een besluit. In een volgende Stand van de uitvoering sta ik stil bij de
uitkomsten van de pilot.
Inzage dossiers
Tijdens het C ommissiedebat Uitvoering sociale zekerheid kwam een signaal ter
sprake dat sociaal advocaten zouden moeten procederen om inzicht te krijgen in
dossiers van cliënten. Binnen UWV is dit zorgvuldig uitgezocht door alle mogelijke
betroken divisies hierover te bevragen en dit tevens te agenderen in overleg met de
C entrale C liëntenraad. Dit heeft echter geen inzicht opgeleverd. Het beeld dat
cliënten en/of sociaal advocaten zouden moeten procederen om toegang te krijgen
tot hun dossiers, wordt niet herkend. Er is ook nog door SZW informeel contact
gezocht met medewerkers van de VSAN /sociale advocaten om bij hen te na te gaan
wat de mogelijke achtergrond is van deze signalen. Indien dit meer inzicht oplevert
zal ik hier in een volgende Stand van de uitvoering over rapporteren.
Uiteraard dient te worden benadrukt dat zowel ik als UWV het onaanvaardbaar zou
vinden en in strijd met wettelijke regels en het beleid als cliënten moeten
procederen om toegang tot dossiers te krijgen. C liënten kunnen altijd hun dossier
inzien. Het komt voor dat advocaten cliënten bijstaan en namens hun cliënt inzage
vragen in dossiers van cliënten. Er is een incidenteel geval bekend van een
rechtszaak waarbij een inzageverzoek speelde. Het inzageverzoek had echter niet
alleen betrekking op de gegevens van de cliënt, maar ook op betrokken
medewerkers. Die gegevens worden onder de AVG niet verstrekt.
3.2

Ontwikkelingen dienstverlening SVB

3.2.1

Onderzoek en verkenning leefvormen binnen de AOW
In de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) van 12
mei jl. 29 is uw Kamer geïnformeerd over de verbeteringen die de SVB en het C AK
hebben doorgevoerd voor AOW-gerechtigden waarvan een partner in een
zorginstelling wordt opgenomen.
Zo is een gegevensuitwisseling tussen de twee partijen georganiseerd om
discrepanties sneller te ontdekken en terugvorderingen te voorkomen. Ook heeft de
SVB het beleid aangepast, zodat mensen eenmalig kunnen terugkomen op hun
keuze om als ‘Duurzaam gescheiden levend’ (DGL) te worden aangemerkt. De DGLkeuze is vaak een ingewikkelde keuze voor mensen omdat zij niet altijd kunnen
overzien wat de gevolgen van DGL-geregistreerd zijn, voor bijvoorbeeld de te
betalen eigen bijdrage voor zorg en te ontvangen toeslagen. Als achteraf blijkt dat
de gemaakte keuze nadelige gevolgen in financiële zin heeft, kan men hier nu
eenmalig op terugkomen.
Er hebben ruim 500 burgers gebruik gemaakt van deze mogelijkheid (peildatum
augustus). In dezelfde brief aan uw Kamer heeft VWS aangegeven dat dit een
tijdelijke oplossing is en dat voor een meer structurele oplossing de wet kan worden
aangepast, waardoor de cliënt deze afweging niet meer hoeft te maken. De
afgelopen periode ben ik, samen met de SVB, het C AK en VWS, gestart met
onderzoeken hoe we die keuze weg kunnen nemen en wat hierbij het logische
uitgangspunt is bezien vanuit de burger en de systematiek van de AOW. Een
belangrijk aspect hierbij zijn de gevolgen voor de eigenbijdragesystematiek van de
Wlz en Wmo Beschermd Wonen.
2 9 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 648

Pagina 32 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Ik verwacht u in de volgende Stand van de uitvoering te informeren hoe de
structurele oplossing kan worden vormgegeven.
3.2.2

Terugdringen niet-gebruik AIO
Om het niet-gebruik van de Aanvullende inkomensvoorziening voor Ouderen (AIO)
aan te pakken wordt ingezet op onderzoek, het mogelijk maken van
gegevensuitwisseling en de verbetering van bestaande voorlichtings- en
uitvoeringsprocessen waarmee burgers actief op het recht op AIO worden gewezen.
In 2021 is het C BS-onderzoek naar het recht op en het niet-gebruik in de AIO
afgerond. In de vorige Stand van de uitvoering zijn de uitkomsten weergegeven:
het niet-gebruik was in 2018 circa 30%, betrof iets minder dan 20.000 huishoudens
en het blijkt voor de SVB zonder aanvullende informatie moeilijk te traceren wie
geen gebruik maakt van de AIO maar hier wel recht op heeft.
Uitwisseling van inkomensgegevens kan de SVB in staat stellen om potentieel AIOgerechtigden gerichter te benaderen. Op dit moment zijn een ‘proof of concept’ voor
de te gebruiken technologie en een conceptregeling voor de uitvoering van een pilot
gereed. De volgende stap is om de toe te passen gegevensbewerkingen uit te
werken en de conceptregeling wordt ter toetsing aan de uitvoering en ter advisering
aan de Autoriteit Persoonsgegevens voorgelegd. Na publicatie van de regeling
kunnen binnen het kader van de pilot gegevens worden uitgewisseld. Voor
eventuele structurele gegevensuitwisseling zal een wetswijziging nodig zijn.
Hiernaast wordt er gewerkt aan de verbetering van voorlichtings- en
uitvoeringsprocessen. Dit betreft onder meer de uitbreiding van informatie over de
AIO in de brieven, via gemeenten, op de website van de SVB en in
mijnpensioenoverzicht.nl, alsmede het verder vereenvoudigen van het
aanvraagproces.

3.2.3

Ontwikkelingen in dubbele kinderbijslag intensieve zorg (DKIZ)
Op 29 april 2021 heb ik uw Kamer geïnformeerd over een beleidsonderzoek naar de
dubbele kinderbijslag intensieve zorg (DKIZ). 30 Naar aanleiding van dit onderzoek
werk ik samen met de SVB en het C IZ aan het vereenvoudigen van deze
tegemoetkoming. Uit het onderzoek is namelijk gebleken dat de aanvraagprocedure
ingewikkeld kan zijn voor ouders en dat er sprake is van
niet-gebruik. Ook de SVB signaleert de complexiteit van de tegemoetkoming in de
knelpuntenbrief bij de vorige Stand van de uitvoering. 31 Daarnaast voert het C IZ
nog twee onderzoeken uit naar aanleiding van het beleidsonderzoek en neemt het
C IZ maatregelen om het niet-gebruik tegen te gaan.
Onderzoeken CIZ
In de kabinetsreactie op het beleidsonderzoek zijn twee onderzoeken
aangekondigd. 32 Het eerste onderzoek richt zich op het advies van het C IZ voor
kinderen met een psychiatrische aandoening. Het beleidsonderzoek heeft
aangetoond dat ouders van kinderen met een psychiatrische aandoening vaker een
negatief advies krijgen in vergelijking met kinderen met een ziekte of stoornis van
lichamelijke, verstandelijke of zintuigelijke aard. Omdat het beleidsonderzoek hier
verder geen duiding aan geeft, doet het C IZ nader onderzoek naar de mogelijke
oorzaak.
3 0 Kamerstukken II 2020/2021, 3 4104, nr. 332
3 1 Kamerstukken II 2018/2019, 1 7050, nr. 579
3 2 Kamerstukken II 2020/2021, 3 4104, nr. 332

Pagina 33 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Daarnaast onderzoekt het C IZ de complexiteit van de aanvraagprocedure. Hiervoor
worden ouders benaderd die gedurende de aanvraag zijn afgehaakt. Aan de hand
van de resultaten van dit onderzoek wordt bezien of, en zo ja hoe, de
aanvraagprocedure kan worden vereenvoudigd. Het C IZ heeft de opzet van het
onderzoek gereed en start binnenkort met de uitvoering van dit onderzoek.
Vereenvoudiging en tegengaan niet-gebruik
•
Het mogelijk maken om DKIZ met terugwerkende kracht toe te kennen
Het is voor het C IZ niet goed mogelijk om intensieve zorg in het verleden vast
te stellen. Daarom is het nu niet mogelijk om DKIZ met terugwerkende kracht
toe te kennen, wat wel kan bij de ‘gewone’ kinderbijslag. De SVB heeft dit als
knelpunt benoemd in de knelpuntenbrief bij de vorige Stand van de uitvoering.33
Het is aannemelijk dat er voor deze kinderen al eerder sprake kan zijn van
intensieve zorg dan het moment waarop ouders de aanvraag bij de SVB
indienen voor de dubbele kinderbijslag. Daarom onderzoek ik, samen met het
C IZ en de SVB, de mogelijkheden van een algemene termijn waarmee DKIZ
voor alle ouders met terugwerkende kracht kan worden toegekend. Deze
maatregel vergt een wetswijziging en heeft uitvoeringstechnische en budgettaire
consequenties.
•

Vereenvoudiging voor ouders van kinderen met een Wlz-indicatie
Alle ouders van thuiswonende kinderen met een Wlz-indicatie hebben recht op
DKIZ. In de kabinetsreactie op het beleidsonderzoek is aangekondigd te
onderzoeken of de aanvraag van de Wlz-doelgroep automatisch kan worden
opgestart wanneer het C IZ een Wlz-indicatie vaststelt. 34 Dit vind ik een
belangrijke verbetering, omdat het makkelijker is voor ouders en bovendien
niet-gebruik in de toekomst voorkomt. Deze vereenvoudiging blijkt niet mogelijk
te zijn binnen de kaders van de huidige wet. Ik onderzoek nu verder of, en zo ja
hoe de wet kan worden aangepast om deze vereenvoudiging mogelijk te maken
en wat de budgettaire consequenties zijn. Het C IZ en de SVB gaan mogelijke
implicaties voor de uitvoering in beeld brengen.

•

Gerichte mailing aan de Wlz-doelgroep
De hiervoor toegelichte vereenvoudiging van de aanvraagprocedure voor de
Wlz-doelgroep voorkomt niet-gebruik in de toekomst. Naast deze
vereenvoudiging wil ik het huidige niet-gebruik onder deze doelgroep
aanpakken. Ik heb het C IZ geïnformeerd over mijn wens om aan alle ouders van
kinderen met een Wlz-indicatie, die nog geen aanspraak hebben gemaakt op
hun recht, een brief te sturen. Het is voor het C IZ mogelijk om de ouders waar
het niet-gebruik speelt in beeld te brengen. Maar het C IZ mag deze gegevens
niet gebruiken voor het beoogde doel: het tegengaan van niet-gebruik van
DKIZ. Ondanks het feit dat deze mailing in strijd is met privacyregelgeving, vind
ik het belangrijk dat C IZ een brief aan ouders stuurt om het niet-gebruik tegen
te gaan. De belangrijkste redenen hiervoor zijn dat het om een kwetsbare
doelgroep gaat, het een eenmalige mailing betreft voor een kleine doelgroep
(ongeveer 1.600 kinderen) 35 en dat de gegevens binnen de beveiligde omgeving
van het C IZ blijven.

•

Verbeteren van de informatievoorziening

3 3 Kamerstukken II 2018/2019, 1 7050, nr. 579
3 4 Kamerstukken II 2020/2021, 3 4104, nr. 332
3 5 Kamerstukken II 2020/2021, 3 4104, nr. 332

Pagina 34 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Als geen Wlz-indicatie is afgegeven voor een kind, beoordeelt het C IZ aan de
hand van een beoordelingskader of er sprake is van intensieve zorg. Zoals
gemeld in de kabinetsreactie op het onderzoek wordt het niet-gebruik bij deze
doelgroep geschat op ongeveer 1.350 kinderen 36. Om dit te bestrijden, is
geïnventariseerd welke verbeteringen in de informatievoorziening zijn
doorgevoerd en waar nog aanvullende mogelijkheden zijn voor verbetering. Ik
zie mogelijkheden om de bekendheid van DKIZ te vergroten onder
zorgverleners en medewerkers van gemeenten die direct contact hebben met
ouders. Zo heb ik in mijn periodieke nieuwsbrief aan gemeenten informatie
opgenomen over DKIZ met het doel om de bekendheid van DKIZ te vergroten.37
In de volgende Stand van de uitvoering informeer ik uw Kamer over de uitkomsten
van de gerichte mailing, de onderzoeken van het C IZ en geef ik de stand van zaken
van de twee toegelichte vereenvoudigingen. Ook informeer ik uw Kamer dan over
de verbetermogelijkheden van de dubbele kinderbijslag om onderwijsredenen. Ik
ben hierover in gesprek met de SVB, OC W en DUO.
Tot slot wil ik uw Kamer informeren over de afhandeltermijnen van de adviezen van
C IZ die sinds de vorige Stand van de uitvoering zijn opgelopen. Hierdoor kan de
SVB ook pas later een besluit nemen en duurt het langer voordat ouders de
verdubbeling van de kinderbijslag ontvangen. Dat is vervelend voor ouders. De SVB
en het C IZ krijgen ook klachten van ouders hierover. Bij opschorting van de
behandeltermijn belt de SVB met ouders en stuurt vervolgens een brief met daarin
de gemaakte afspraken. Verder is een procedure ingericht zodat maatwerk kan
worden verleend om aanvragen versneld te kunnen behandelen. De verwachting is
dat de afhandeltermijn dit jaar normaliseert en uiterlijk in het eerste kwartaal van
volgend jaar.
3.2.4

Voortgang pilots SVB
Voortgang pilot vrouwenopvang
In de vorige Stand van de uitvoering 38 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
nieuwe werkwijze die wordt ingevoerd. Met deze werkwijze wordt de
aanvraagprocedure van de kinderbijslag en kindgebondenbudget voor cliënten in
een vrouwenopvang versneld. De invoering van de werkwijze is gefaseerd om te
voorkomen dat alle aanvragen in één keer tegelijk binnenkomen bij de SVB.
De eerste ervaringen zijn positief; de vrouwenopvangorganisaties geven aan dat de
werkwijze makkelijk is toe te passen en dat het zorgt voor een versnelling van de
afhandeling van de aanvragen van cliënten. Inmiddels zijn de medewerkers van de
vrouwenopvangorganisaties voorgelicht en maken zij gebruik van de nieuwe
procedure waarmee de aanvraag van de kinderbijslag en het kindgebonden budget
voor cliënten sneller wordt afgehandeld. Op dit moment vindt de evaluatie plaats
van het project en begin volgend jaar wordt het project afgerond. Het uitgangspunt
is dat de werkwijze onderdeel wordt van het reguliere proces bij de betrokken
partijen. In de volgende Stand van de uitvoering informeer ik u over de resultaten
van het project.

3 6 Kamerstukken II 2020/2021, 3 4104, nr. 332
3 7 G emeentenieuws van SZW 2 021-07
3 8 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 652

Pagina 35 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Pilot ‘Op weg naar de arbeidsmarkt’
De pilot ‘Op weg naar de arbeidsmarkt’ die zich richtte op personen die recht
hebben op een uitkering op grond van de Algemene Nabestaandenwet (Anw) is in
2020 afgerond en geëvalueerd. De resultaten van de pilot waren positief.
Nabestaanden worden namelijk eerder erop gewezen dat zij hulp bij re-integratie
kunnen ontvangen. Dat voorkomt mogelijk op langere termijn een afhankelijkheid
van bijstand. De SVB heeft besloten deze werkwijze landelijk uit te rollen bij
gemeenten die willen aanhaken. Dit is in 2021 gestart en momenteel zijn er 14
gemeenten aangesloten. Daarnaast is de SVB in gesprek met circa 50 gemeenten
om te verkennen of zij aan willen sluiten. Aangezien de uitrol zich in de beginfase
bevindt, meld ik de voortgang op dit punt met u indien er mijlpalen te melden zijn.

Pagina 36 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Pagina 37 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

4

Aandacht voor handhaving

Voor een goede dienstverlening en het maatschappelijk draagvlak van de sociale
zekerheid is het van belang om misbruik te voorkomen en te bestrijden. De
maatschappij verwacht dat de overheid responsief kan optreden door in het
handhavingsbeleid ruimte te bieden voor maatwerk en de menselijke maat. Dat kan
aanleiding zijn om minder zware sancties in te zetten maar betekent ook een
gepaste reactie als burgers en bedrijven toch de regels overtreden. Er is aandacht
voor het met vertrouwen benaderen van burgers en de inzet is om duidelijk
onderscheid te maken tussen administratieve onvolkomenheden en fraude. In het
geval van een eventuele terugvordering dient dit proportioneel te gebeuren.
Tegelijkertijd blijven we alert op fraude en treed ik gepast op tegen georganiseerd
misbruik. Deze nuance vindt zijn weg in de vernieuwde bijgevoegde
handhavingskoers. In dit hoofdstuk beschrijf ik de voortgang op ontwikkelingen in
de uitvoering van handhaving in de sociale zekerheid.
4.1

Voortgang maatregelen WW-fraude

4.1.1

Ontwikkelingen risicomodellen
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang rondom de verschillende risicomodellen die UWV ontwikkelt teneinde het
opsporen van overtredingen in de WW te optimaliseren. Ik heb toen aangegeven dat
ik in afwachting was van de uitvoeringstoets over de structurele implementatie van
het risicomodel verwijtbare werkloosheid, het risicomodel verblijf buiten Nederland
en het Model Risk Management (MRM) raamwerk.
Ik heb de uitvoeringstoets inmiddels ontvangen. Uit de toets blijkt dat UWV in staat
is beide risicomodellen en het belangrijke MRM-raamwerk als basis daarvoor te
implementeren. Ik heb uw Kamer in de vorige Stand van de uitvoering geïnformeerd
over het MRM-Raamwerk. Op dit moment voert mijn ministerie overleg met UWV
over de geactualiseerde kostenraming en het vormen van een opdracht voor de
implementatie.
Omwille van de benodigde capaciteit en het sluiten van kantoren tijdens de
coronacrisis waren de werkzaamheden van de vakteams, die de risicomodellen
ontwikkelen, stilgelegd. Beide vakteams zijn inmiddels alweer opgestart. Ook de
tijdelijk stilgelegde 100% controle op verwijtbare werkloosheid bij papieren
aanvragen is weer volledig opgestart.
In de vorige Stand van de uitvoering ben ik ook ingegaan op de planning van het
risicomodel ´sollicitatie-activiteiten´ en heb ik aangegeven dat dit risicomodel in
een minder ver gevorderd stadium is dan de andere twee risicomodellen. Het is
belangrijk dat de risicomodellen voldoen aan de privacywet- en regelgeving. UWV
kijkt momenteel of het huidige voorstel voor het risicomodel ´sollicitatieactiviteiten´ voldoet aan de geldende privacyregelgeving. Wanneer dit geborgd is
voor het risicomodel kan UWV een voorstel voor implementatie opstellen.

Pagina 38 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

4.1.2

Vakantieregeling
In een vorige Stand van de uitvoering 39 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang van de aanscherping van de Vakantieregeling WW en IOW. Die
aanscherping zorgt ervoor dat het aantal vakantiedagen van WW- en IOWgerechtigden wordt berekend op basis van de totale maximale uitkeringsduur in een
kalenderjaar en daardoor beter in verhouding komt te staan tot de maximale duur
van de WW- of IOW-uitkering. Het traject heeft een aanzienlijke tijd stilgelegen als
gevolg van de coronacrisis, maar is inmiddels weer opgestart. Op dit punt wil ik de
regeling aanscherpen en voor een goede uitvoering stem ik dat af met het UWV.

4.2

Risico´s in handhaving

4.2.1

Risico’s in handhaving UWV
Uitkomsten doorlichting sociale zekerheid op misbruikrisico’s en afwegingskader
Ter invulling op het verzoek van uw Kamer 40 om een doorlichting van de sociale
zekerheid op fraudegevoeligheid, heeft het UWV samen met SZW een breed extern
onderzoek naar misbruikrisico’s laten uitvoeren. 41 Met dit onderzoek is extra inzicht
verkregen in de misbruikrisico’s voor de doorgelichte wetten. Na de doorlichting van
de WW in 2019 is – met enige vertraging als gevolg van de coronacrisis – door UWV
gewerkt aan het in kaart brengen van de (netto)risico’s, qua omvang en impact op
basis van het ontwikkelde integrale afwegingskader. Daarna hebben UWV en SZW
op basis van een voorstel van UWV gezamenlijk bekeken welke beheersmaatregelen
aanvullend nodig zijn bij de belangrijkste nettorisico’s (toprisico’s) bovenop de al
ingezette maatregelen en welke nettorisico’s daarmee voor nu geaccepteerd
worden. Een deel van de maatregelen kan geïntegreerd worden in de reguliere
handhavingsactiviteiten van UWV. Daarnaast betreffen het de verkenningen naar de
uitvoerbaarheid en de potentiële meerwaarde van maatregelen. In een later stadium
wordt een besluit genomen over de wenselijkheid en financiering. Ten slotte zijn er
maatregelen waarover een beslissing moet worden genomen door een volgend
kabinet. De aanvullende maatregelen krijgen op hoofdlijnen een plek in het
Meerjarenplan Handhaving 2022-2025 van UWV dat medio 2022 naar uw Kamer
verstuurd zal worden.
Nadat de ZW en de WIA in 2020 zijn doorgelicht door KPMG, is er begonnen met het
waarderen en wegen van de (netto)risico’s. Ook voor deze wetten worden de
(netto)risico’s geprioriteerd en de te accepteren (rest)risico’s bepaald. De
gesprekken over de (aanvullende) beheersmaatregelen voor de ZW en de WIA
zullen aansluitend plaatsvinden.
De WAO is inmiddels doorgelicht, waarvan u in de bijlage het onderzoek aantreft.
De doorlichting van de Toeslagenwet wordt voor het einde van dit jaar afgerond. Dit
onderzoek wordt met de volgende Stand van de uitvoering meegezonden. De
Wajong en de WAZO worden in 2022 doorgelicht. In 2023 volgt nog de IOW.
Risico´s handhaving Toeslagenwet, handhavingsrisico kostendelersnorm
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik toegezegd uw Kamer nader te zullen
informeren over een breder pakket aan verbeteringen aan (de uitvoering van) de
Toeslagenwet.
3 9 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 641
4 0 Kamerstukken II 2018/2019, 1 7050, nr. 559
4 1 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 630

Pagina 39 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Bij de aanbieding van de verkenning van andere vormen van de kostendelersnorm
in mei jl., heeft de minister aangegeven dat het aan een nieuw kabinet is om een
brede afweging te maken over dit onderwerp. 42 Een breder pakket aan
verbeteringen aan de Toeslagenwet zal deel uitmaken van die afweging.
4.2.2

Risico’s in handhaving SVB
Ontwikkeling gedragsexperimenten
Naar aanleiding van het programma ‘Handhaving en gedrag’ onderzoekt de SVB hoe
het melden van gezamenlijke huishoudingen het beste wordt bevorderd. In
aansluiting op experimenten om meldingen te bevorderen bij in Nederland wonende
alleenstaande gerechtigden, is de SVB in augustus 2021 een soortgelijk experiment
gestart bij alleenstaande gerechtigden in Duitsland. Uit de respons op brieven is
lering getrokken en een plan voor voortzetting wordt opgemaakt.
Vermogensonderzoeken
Bij de uitvoering van de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO)
controleert de SVB in het buitenland op niet-gemeld vermogen. De SVB heeft van
2013 tot en met 2019 een integrale controle hierop verricht en een samenvattende
rapportage opgeleverd. In 231 van de 1.018 vermogensonderzoeken (23%) is
ongemeld vermogen aangetroffen. Er is in totaal een bedrag van € 3.426.846
teruggevorderd en € 215.667 aan boetes opgelegd. Met SZW is overeenstemming
bereikt over de uitvoering van een drietal projectvoorstellen voor de intensivering
en verbetering van de aanpak van onderzoeken naar vermogen in het buitenland.
Dit maakt onderdeel uit van extra structurele middelen voor de hele keten (SVB,
UWV, VNG) van € 2,4 miljoen per jaar.
Ontwikkelingen schuldig nalatig
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik u gemeld dat naar aanleiding van twee
uitspraken van de C entrale Raad van Beroep een strategische verkenning is gestart.
Hierbij is bezien of het proces van schuldig nalatig verklaren vereenvoudigd kan
worden en zijn verschillende opties verkend. Inmiddels worden voorbereidingen
getroffen om één van die opties uit te werken en een voorstel gereed te maken
waarover het nieuwe kabinet een besluit kan nemen. Daarnaast heb ik uw Kamer
eerder geïnformeerd over het onderzoek van de Belastingdienst naar een mogelijke
relatie tussen de voordracht door de Belastingdienst naar de SVB en een oude
werkinstructie van de Belastingdienst inzake fraudesignalering, waardoor een
verzoek tot minnelijke schuldsanering werd afgewezen en burgers mogelijk ten
onrechte bij de SVB zijn voorgedragen voor schuldig nalatig. Hierover kan ik nog
geen nieuwe feiten melden. Om vast te kunnen stellen of een voordracht voor
schuldig nalatig daadwerkelijk het gevolg is van voornoemde werkinstructie is eerst
nog nader (dossier)onderzoek nodig door de belastingdienst.

4.2.3

Tijdelijke opschorting verzending levensbewijs
In november 2021 hebben de SVB en UWV het reguliere proces van verzending van
de levensbewijzen volledig hervat. Dit proces was gestopt in april 2020 en vanaf
november 2020 weer deels hervat. Als blijkt dat een gerechtigde het levensbewijs te
laat heeft ingezonden als gevolg van de nog geldende coronamaatregelen in het
woonland wordt een soepel ontvangstbeleid gehanteerd. Daarnaast ervaren SVB en
4 2 Kamerstukken II 2020/2021, 3 4352, nr. 211

Pagina 40 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

UWV problemen met de postbezorging in een aantal landen waar de afhandeling van
de post is vertraagd door coronamaatregelen.
4.2.4

Voortgang gesprekken huisbezoeken in het buitenland
Het afleggen van huisbezoeken was vanwege het aanhouden van corona in
Nederland en in het buitenland eind 2020 niet meer mogelijk. De SVB besloot
daarom om onderzoeken middels telefoongesprekken met de cliënten af te ronden.
De SVB zal een selectie van de afgesloten zaken in 2022 opnieuw oppakken om te
bepalen of er een rechtmatigheidsrisico is. In oktober 2021 heeft UWV het afleggen
van huisbezoeken in het buitenland hervat. UWV zal daar in 2022 mee doorgaan
(indien de maatregelen het toelaten).

Pagina 41 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Pagina 42 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

5

Ontwikkelingen rondom gegevensuitwisseling

Er gebeurt veel rondom digitalisering en de toename van data. In dit hoofdstuk
beschrijf ik de mogelijkheden en waarborgen rondom gegevensuitwisseling in
verschillende ketens die van belang zijn voor een goede dienstverlening. Daarnaast
besteed ik aandacht aan de manier waarop we burgers regie kunnen geven over
hun eigen gegevens. Verder ga ik in op de kansen en risico’s op het terrein van
gegevensuitwisseling in de uitvoering waarbij ik onder andere stilsta bij datalekken
en gegevensdeling vanuit verschillende onderdelen van de sociale zekerheid.
5.1

Modernisering van het stelsel van gegevensuitwisseling werk en inkomen
In de Stand van de uitvoering van december 2020 ben ik ingegaan op het
Programma Toekomst Gegevensuitwisseling Werk en Inkomen. De kern van dit
programma betreft het moderniseren van de gegevensuitwisseling zodat burgers via
de dienstverlening van UWV, de SVB, gemeenten en andere partijen in staat worden
gesteld om meer regie te nemen op hun eigen leefsituatie en gegevens. Het
programma sluit goed aan bij de probleemanalyse en handelingsperspectieven van
het traject Werk aan uitvoering (Wau).
Medio 2021 is besloten om het programma in de huidige vorm te stoppen.
Herstructurering bleek nodig omdat het programma omvangrijk was geworden en er
onder de deelnemende partijen onduidelijkheid bestond over de route naar het
einddoel. Het programma heeft afgelopen jaren een flinke stap gezet naar
innovatieve manieren van gegevensuitwisseling. Er is een Stelselbeschrijving
opgeleverd met kaders voor o.a. architectuur, privacy, beveiliging, algoritmen en
een besturingsstructuur om het onderlinge vertrouwen van burgers, bronhouders en
dienstverleners in een publiek/privaat speelveld te bevorderen. Op basis van deze
kaders heeft het programma een modern IC T-service platform gerealiseerd dat in
het vierde kwartaal van 2021 door het Inlichtingenbureau en het BKWI in beheer is
genomen. Hierdoor is het mogelijk om daadwerkelijk te beproeven hoe deze nieuwe
manieren van gegevensuitwisseling kunnen bijdragen aan meer regie van burgers
op hun eigen leven. Lopende pilots met gemeenten worden gecontinueerd. In de
komende maanden wordt een nieuw plan uitgewerkt om het gedachtengoed verder
te brengen met de betrokken partijen, waaronder door meer concrete pilots te doen.

5.2

Voortgang maatregelen loonaangifteketen
In Stand van de uitvoering van juni 2021 43 heb ik u geïnformeerd over mogelijke
maatregelen die door de partners in de loonaangifteketen (LAK) zijn
geïnventariseerd om misbruikrisico’s te onderkennen en te beperken. Hierbij
vermeld ik u de stand van zaken rondom de kansrijke onderdelen van de
maatregelen.
Ter bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik detecteert het Analyseteam
Gegevenskwaliteit LAK misbruikrisico’s die gerelateerd zijn aan de gegevens in de
loonaangifte. Vanaf oktober 2020 zijn inmiddels zes risico’s geanalyseerd. Twee
hiervan zijn al onderzocht. 44 Dit heeft geleid tot een maatregel die misbruik
verkleint en bij één risico is geconcludeerd dat het risico beperkt is en verder
4 3 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 652
4 4 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 652

Pagina 43 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

onderzoek niet nodig is. Momenteel onderzoekt het team de vier andere signalen.
De verwachting is dat deze onderzoeken in de loop van 2022 worden afgerond.
Met betrekking tot gegevenskwaliteit en misbruikrisico’s richt ik mij op het in beeld
brengen van de aard van fraude- en misbruikrisico’s. De LAK beziet verder welke
verbeteringen er mogelijk zijn om fouten in de aanlevering te verminderen middels
een BSN-verificatiepunt. Samen met de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG)
wordt onderzoek verricht naar een mogelijkheid om inhoudingsplichtigen aan te
sluiten op de beheervoorziening BSN. Ik informeer uw Kamer daarover in een
volgende Stand van de uitvoering. Acties rondom het versneld digitaal
terugkoppelen van fouten in de loonaangifte zijn gepland voor 2022.
Bij de specifieke actielijnen van UWV ging het om het doorvoeren van een
structureel risico-assessment, positioneren van het strategisch
frauderisicomanagement en het juist weergeven van het beëindigen van het
dienstverband. Eind van het jaar zal een volgend risico-assessment voor de
genomen maatregelen plaatsvinden. In de volgende Stand van de uitvoering wordt
uw Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van het risico-assessment.
5.2.1

Onderzoek bewaartermijnen gegevens Polisadministratie
UWV heeft in 2021 onderzoek gedaan naar de bewaartermijnen van gegevens die
zijn opgeslagen in de polisadministratie. Deze bewaartermijnen verschillen voor de
ketenpartners UWV, Belastingdienst en C BS. UWV wil voorkomen dat gegevens die
niet meer voor levering in aanmerking komen aan derden beschikbaar worden
gesteld.
Op basis van het onderzoek is een strategie voorgesteld, waarmee op een
verantwoorde en beheersbare wijze de implementatie van beleid ten aanzien van
historische gegevens kan plaatsvinden. In 2022 wordt een projectplan opgesteld om
conform de strategie het beleid in een aantal stappen te implementeren. In eerste
instantie wordt een functioneel ‘slot op de deur’ gezet, waarmee wordt voorkomen
dat gegevens die niet meer voor levering in aanmerking komen aan derden
beschikbaar gesteld worden. De bewaartermijnen worden nageleefd. In een
volgende fase wordt deze functionele oplossing omgezet in een definitieve,
technische oplossing. In de volgende Stand van de uitvoering wordt uw Kamer
hierover nader geïnformeerd.

5.3

Voortgang maatregelen SONAR

5.3.1

Project SONAR IB&P
In de brief Stand van de uitvoering van december 2020 45 heb ik uw Kamer
geïnformeerd over het pakket aan maatregelen dat UWV neemt om de eerder
geconstateerde tekortkomingen van SONAR op het gebied van informatiebeveiliging
en privacy (IB&P) op te lossen. UWV implementeert via het project SONAR IB&P
verschillende maatregelen binnen het huidige systeem met een verwachte afronding
eind 2022. Niet eerder dan in 2025 wordt SONAR vervangen. Totdat SONAR
(volledig) is vervangen zal er, ondanks alle maatregelen die UWV neemt, sprake zijn
van restrisico’s omdat niet alle tekortkomingen kunnen worden opgelost binnen het
huidige systeem.

4 5 Kamerstukken II 2020/2021, 2 6448, nr. 641

Pagina 44 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

Het doorvoeren van de verbetermaatregelen ten aanzien van SONAR verloopt
conform planning. De mogelijkheid om gegevensbestanden te exporteren uit SONAR
is inmiddels gesloten en er zijn verschillende maatregelen rondom het opschonen
van persoonsgegevens doorgevoerd. Ook zijn er geregeld awareness activiteiten
georganiseerd om het belang van privacy en informatiebeveiliging te internaliseren.
De eerder gemelde risico’s voor de projectimplementatie, zoals de complexiteit van
het systeem en de beperkte kennis van bepaalde programmatuur, blijven
onverminderd aanwezig. Hierdoor blijft het risico op vertraging bestaan. In de Stand
van de uitvoering van juni 2022 informeer ik uw Kamer over de voortgang en de
stand van zaken.
5.4

Voortgang EESSI (gegevensuitwisseling EU)
Socialezekerheidsinstanties in de Europese Unie maken voor het onderling
uitwisselen van gegevens steeds meer gebruik van EESSI (Electronic exchange of
social security information). Ik informeer u graag over de voortgang van de
implementatie van dit systeem bij UWV en de SVB.
Binnen EESSI faciliteert een applicatie de gegevensuitwisseling. De Europese
C ommissie draagt de verantwoordelijkheid voor deze applicatie per 2022 over aan
de lidstaten. Vanaf dat moment gaat Nederland zelf zorgdragen voor het
applicatiebeheer en ondersteuning wanneer zich problemen voordoen. De SVB vangt
dit beheer zelf op door de applicatie van de Europese C ommissie te vervangen met
een zelfgebouwde applicatie. UWV werkt verder met de applicatie van de Europese
C ommissie en heeft het beheer van de applicatie per 2022 uitbesteed aan een
externe partij. Voor het overnemen van het beheer is het van belang dat de
nieuwste versie van de applicatie goed werkt. De afgelopen maanden heeft de
Europese C ommissie in dit verband verschillende updates van deze nieuwste versie
moeten opleveren die door UWV zorgvuldig worden getest; de uitwisseling betreft
namelijk ook medische gegevens.
De vele updates die de Europese C ommissie heeft opgeleverd en het
daaropvolgende testproces hebben bijgedragen aan de vertraging van de
implementatie van de resterende berichtenstromen. Dit heeft tot gevolg dat
Nederland voor verschillende uitwisselingsprocessen in overtreding is van het E7
besluit van de Administratieve C ommissie. Dit besluit bepaalt dat een lidstaat
binnen zes maanden moet aansluiten op een uitwisselingsproces in EESSI, zodra 80
procent van de lidstaten dit proces in gebruik heeft. Ik heb met UWV gesproken
over de implementatieplanning. UWV heeft vervolgens een concretere planning met
de Europese C ommissie gedeeld. Vanaf april sluit UWV gefaseerd de resterende
processen op EESSI aan. Naar verwachting is de implementatie eind 2022 afgerond.
Voor het aanhouden van deze planning is UWV afhankelijk van de kwaliteit van de
applicatie die de Europese C ommissie in 2022 overdraagt.
De SVB is inmiddels volledig aangesloten op EESSI. Het afronden van de
implementatie van EESSI zorgt ervoor dat de SVB sneller en veiliger gegevens
binnen de EU kan uitwisselen.

5.5

Ontwikkelingen samenloop detentie en uitkering
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
verscheidene herstelacties die zijn uitgevoerd om de samenloop tussen uitkeringen
en vrijheidsontneming te verbeteren. Deze herstelacties hebben geleid tot een
verbeterd proces rondom het intrekken van uitkeringen van gedetineerden. UWV,

Pagina 45 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

SVB, het Inlichtingenbureau en Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) voeren
gegevensvergelijkingen uit, waarin het totale actuele detentiebestand van DJI wordt
vergeleken met lopende uitkeringen. Uit de reeds afgeronde gegevensvergelijkingen
bij SVB en het Inlichtingenbureau blijkt dat het proces nog niet sluitend is. Bezien
moet worden of de geconstateerde samenloop onrechtmatig of rechtmatig is. Dit is
afhankelijk van de detentievorm waarin de betrokkene zich bevindt. In gezamenlijke
verdiepingssessies wordt hier uitvoering aan gegeven. Ik streef ernaar begin 2022
de gegevensvergelijkingen en verdiepingssessies te hebben afgerond.
Voortvluchtigen
Een voorbeeld van een specifieke doelgroep waar extra inzet nodig is zijn de
voortvluchtigen. In de vorige brief heb ik u reeds gemeld dat het proces bij deze
groep nog niet sluitend is. Inmiddels werken het C entraal Justitieel Incassobureau
(C JIB), de politie en UWV in afstemming met SZW aan een nieuwe pilot. Hierbij
levert de politie gegevens over voortvluchtigen aan bij UWV, zodat UWV deze eerder
in beeld krijgt. Op dit moment maken C JIB, politie en UWV afspraken over het
leveren van dit gegevensbestand. Ik informeer uw Kamer over de voortgang van
deze pilot in de volgende Stand van de uitvoering.
Extra herstelactie overgang sofinummer naar BSN
Tot slot wil ik ingaan op de groep die in de overgang van sofinummer naar het
Burgerservicenummer (BSN) niet is gemeld bij de uitkeringsinstanties en daardoor
onterecht een uitkering heeft ontvangen. Alle lopende uitkeringen van deze groep
zijn inmiddels stopgezet. Omdat de eerste gevallen uit 2009 stammen en de meest
recente uit 2019 beraad ik mij nog op de mogelijkheden en de wenselijkheid van
algemeen beleid rondom het terugvorderen van deze enkele honderden
onverschuldigde uitkeringen bij UWV. Daarnaast speelt nog de vraag of een boete
moet worden opgelegd in verband met het overtreden van de inlichtingenplicht.
Hierover informeer ik uw Kamer in de volgende Stand van de uitvoering
5.6

Ontwikkelingen Data-initiatief SVB
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik uw Kamer gemeld dat de SVB werkt aan
het continu verbeteren van dienstverlening. Eén van de speerpunten daarbij is een
meer datagedreven uitvoering om effectiever en efficiënter te werken maar ook om
beter aan te sluiten bij de behoeftes van burgers. Dit vraagt om een goede
datakwaliteit en datatoegankelijkheid. Daarom zet de SVB de komende jaren sterk
in op het verbeteren van de datakwaliteit en de datahuishouding. Nieuwe
technologische mogelijkheden leiden tot nieuwe inzichten. Als gevolg van nieuwe
technologische mogelijkheden kunnen bestanden nu met elkaar vergeleken worden
en gegevens uit oude bestanden ontsloten worden. Op deze wijze kunnen
onregelmatigheden in data worden opgespoord die in het verleden niet aan het licht
kwamen. Uit een bestandsvergelijking is naar voren gekomen dat in de afgelopen
veertig jaar de gegevens bij circa 13.000 AOW-uitkeringen niet matchen. De SVB
verwacht dat in 9.150 van deze gevallen er sprake kan zijn van een te hoog of te
laag vastgestelde AOW.
De SVB pakt dit vraagstuk gefaseerd op en toetst daarbij allereerst in welke mate
het huidig beleid en de uitvoeringspraktijk leiden tot een zorgvuldige omgang met
de burgers waar deze verschillen in de AOW-administratie zijn aangetroffen. De SVB
neemt deze ervaringen mee in de effectuering van de oplossing in 2022. Daarbij zal
ook rekening gehouden worden met keteneffecten, zoals de doorwerking in
belastingen en toeslagen.

Pagina 46 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

5.7

Update datalekken UWV en de SVB
Via de Stand van de uitvoering informeer ik uw Kamer periodiek over datalekken die
zich voordoen bij UWV en SVB. In de periode 1 januari tot en met 31 augustus 2021
hebben er bij UWV en SVB respectievelijk 653 en 528 datalekken plaatsgevonden.
Het ging in vrijwel alle gevallen om datalekken met de persoonsgegevens van één
persoon met beperkte impact, bijvoorbeeld een verkeerd geadresseerde brief. Elk
datalek is er één te veel vanwege de schending van de privacy van betrokkenen.
Alle datalekken zijn gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). In enkele
gevallen was er sprake van een groter of impactvol datalek waarbij de
persoonsgegevens van meerdere personen betrokken waren of de individuele
impact groot was. Deze datalekken licht ik hieronder toe.

5.7.1

Datalekken SVB
Verstrekken van informatie aan onbevoegden
In twee gevallen hebben medewerkers van de SVB privacygevoelige informatie over
een cliënt onrechtmatig verstrekt aan onbevoegde derden. Daarbij is in één geval
een geheim adres verstrekt en in het andere geval betrof het een
handhavingsrapportage voor intern gebruik. De impact van het verstrekken van
deze informatie is hoog en had nooit mogen gebeuren. Vanwege de herleidbaarheid
van deze gevallen waarbij het altijd om de informatie van één persoon gaat, worden
geen nadere details gegeven. De medewerkers van de SVB die het betreft zijn
hierop aangesproken en er zijn passende maatregelen getroffen. Daarnaast zet de
SVB extra in op de awareness rondom het delen van persoonsgegevens met derden.
Tenslotte wordt aan één systeem een extra waarschuwing toegevoegd die verschijnt
bij het raadplegen van bijzondere persoonsgegevens. De invoering van deze IC Tmaatregel was al ingepland, maar wordt nu naar voren gehaald.
Onderzoek Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
Er loopt op dit moment een onderzoek van de AP naar de telefonische
dienstverlening in het kader van de AOW. De voorlopige bevindingen van de AP
hebben aanleiding gegeven voor de SVB om een aantal verbetermaatregelen te
nemen. Het onderzoek zal naar verwachting begin 2022 gereed zijn.

5.7.2

Datalekken UWV
Doelgroepverklaring Wet tegemoetkoming loondomein
In de vorige Stand van de uitvoering heb ik melding gemaakt van het feit dat UWV
in de periode 2018 tot en met april 2021 kopiebrieven betreffende afwijzingen voor
de doelgroepverklaring naar werkgevers van cliënten heeft verstuurd. Aanvankelijk
werd dit gemeld als een potentieel datalek bij de AP. Na eigen onderzoek door UWV
is echter geconstateerd dat er geen risico was voor de rechten en vrijheden van
betrokkenen. De werknemer moet ook zelf de verklaring aan de werkgever sturen.
Zodoende is de melding niet doorgezet bij de AP. Het proces is aangepast zodat
afwijzingen niet meer standaard worden verzonden aan de werkgever.
Voortgang maatregelen archiefbeheer
Naar aanleiding van de abusievelijke vernietiging van dossiers zoals in de vorige
Stand van de uitvoering is vermeld, is UWV een project gestart om te borgen dat
papieren dossiers tijdig en correct conform wet- en regelgeving worden vernietigd.
Hierin volgt het aanbevelingen op die door de Accountantsdienst zijn gedaan. Om

Pagina 47 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

een goede implementatie te garanderen, is de vernietiging van papieren dossiers
tijdelijk stopgezet. Vanaf Q1 2022 zal de vernietiging van papieren dossiers conform
de Archiefwet worden hervat. Zoals eerder gemeld ondervinden de (voormalig)
uitkeringsgerechtigden geen enkele hinder van de voortijdige vernietiging.
Boete AP slechte beveiliging bij verzending groepsberichten
De AP heeft geoordeeld dat tussen augustus 2016 en eind 2018 het proces voor het
verzenden van groepsberichten via de Mijn Werkmap-omgeving niet goed was
beveiligd. Daardoor kwamen bestanden met persoonsgegevens van werkzoekenden
terecht bij de verkeerde ontvangers. In de onderzochte periode vonden er negen
lekken plaats waarbij in totaal de gegevens van ruim 15.000 mensen bij betrokken
waren. Het ging hierbij om persoonsgegevens als BSN, adresgegevens,
opleidingsgegevens en gezondheidsgegevens. Eind 2018 is een technische
maatregel ingevoerd waardoor de desbetreffende bestanden met persoonsgegevens
niet meer in de Mijn Werkmap kunnen worden geplaatst. Zodoende kan dit type
datalek zich niet meer voordoen. De conclusie van de AP is dat UWV te laat de
risico’s in kaart heeft gebracht en te laat passende maatregelen heeft genomen om
deze datalekken te voorkomen. Zo had UWV eerder technische maatregelen kunnen
nemen. Derhalve heeft de AP UWV een boete opgelegd van €450.000 46.
5.8

Overige ontwikkelingen gegevensuitwisseling

5.8.1

Gebruik data en algoritmen
Ik hecht er waarde aan om transparant te zijn bij data- en risicogestuurd werken
zodat duidelijk is op welke manier UWV en de SVB omgaan met data en dit, in het
kader van openbaar bestuur, kenbaar is voor de maatschappij en voor de Tweede
Kamer bij het uitoefenen van haar controlerende taak. Mijn doel is dat volledig
duidelijk zal worden dat UWV en SVB zorgvuldig omgaan met data en de inzet van
risicoscans. Dit geldt voor zowel de dienstverlening als handhaving. In de planning
en control cyclus heb ik hier aandacht voor gevraagd en ik zal de Kamer via de
Stand van de uitvoering op de hoogte houden. In de nieuwe handhavingskoers vul
ik dit verder in door het belang van transparantie over de inzet van data- en
risicogestuurd handhaven te schetsen. De transparantie wordt daarbij afgewogen
tegen mogelijk negatieve gevolgen voor de effectiviteit van de handhaving.

5.8.2

Onderzoek naar algoritmes
De Algemene Rekenkamer is in 2021 een vervolgonderzoek gestart naar de inzet
van algoritmes binnen de rijksoverheid. Eén van de algoritmes die onderzocht wordt
is het ´AOW-aanvraag algoritme´. Het doel van het onderzoek is te laten zien hoe
algoritmes bij de rijksoverheid ingezet en gebruikt worden. Het toetsingskader uit
een eerder onderzoek van de Algemene Rekenkamer wordt ook gebruikt voor dit
onderzoek. Op basis van onder andere dit toetsingskader is door SVB een eigen
normenkader voor algoritme gebruik opgesteld. Daarnaast maakt de SVB gebruik
van burgerpanels bij de toepassing van algoritmes. Het onderzoek wordt naar
verwachting in juni 2022 gepubliceerd.

5.8.3

Gegevensdeling UWV bij dienstverlening Toeslagenwet
UWV heeft mij gemeld dat zij persoonsgegevens verwerken om mensen met een
uitkering bij UWV proactief te wijzen op een mogelijk recht op de Toeslagenwet
4 6 A P nieuws 7 juli 2021: U WV krijgt boete voor s lechte beveiliging bij verzending groepsberichten

Pagina 48 van 49

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 16 december 2021

(TW). De TW vult het inkomen van mensen met een lage uitkering, en van wie het
gezinsinkomen onder het sociaal minimum zit, aan tot het relevante sociaal
minimum. UWV kan zien wat de inkomsten van een uitkeringsgerechtigde zijn en
biedt proactieve dienstverlening door deze mensen te benaderen en op de
aanvraagmogelijkheid te wijzen. Uit een juridische analyse blijkt dat er nu, ondanks
de goede intenties, onvoldoende wettelijke basis is voor deze gegevensverwerking.
Ik ben van plan een wetstraject te starten om te onderzoeken of de juiste wettelijke
basis te creëren is voor een meer proactieve dienstverlening. Totdat die wettelijke
basis er is, gedoog ik de huidige uitvoering. Juist voor mensen met een laag
inkomen (en wellicht beperkt doenvermogen) is het belangrijk om de toegang tot
sociale voorzieningen gemakkelijk en laagdrempelig te maken, ook om het nietgebruik te beperken. UWV voorkomt hiermee dat mensen met een laag
gezinsinkomen onnodig onder het sociaal minimum zitten.
Bovendien kan het zijn dat er andere onderdelen in de dienstverlening zijn waar
soortgelijke problemen spelen. Daarom is UWV een breder onderzoek gestart om te
inventariseren of dit speelt, bijvoorbeeld bij de overgang van de WW naar de IOW.
Natuurlijk neem ik de uitkomsten van deze bredere uitvraag mee in het wetstraject.
Hierover zal ik uw Kamer informeren in de volgende Stand van de uitvoering.
5.8.4

Inventarisatie nationaliteit
Op 6 juli 2021 heb ik de inventarisatie nationaliteit SZW naar de Tweede Kamer
gestuurd bij de Stand van de uitvoering. In de begeleidende brief heb ik aangeven
dat UWV op dat moment het onderzoek naar het gebruik van nationaliteit en andere
afkomstgerelateerde in registraties nog niet had afgerond. Inmiddels heb ik van
UWV de zekerheid gekregen dat alle registraties in de inventarisatie zijn
meegenomen en dit voorbehoud dus niet gemaakt had hoeven worden.
Dit betekent dat er – zoals destijds ook is gecommuniceerd – geen grote omissies
zijn aangetroffen. Wel zijn er diverse verbeterpunten waarbij wetgeving, registratie,
dienstverlening of handhaving tot enige vorm van discriminatie hebben geleid dan
wel tot onnodige gegevensverwerking. Op deze verbeterpunten zijn direct
herstelacties 47 ingezet.

5.8.5

Onderzoek Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI)
In juli 2017 heeft de SVB gehoor gegeven aan een verzoek van het NIDI om mee te
werken aan een onderzoek naar de beweegredenen van Nederlanders om te
emigreren naar het buitenland. Het is een sociologisch onderzoek naar het
welbevinden van AOW’ers in het buitenland, hun motieven om naar het buitenland
te verhuizen, hun contacten met familie en vrienden die nog in Nederland wonen en
hoe ze naar de toekomst kijken. Het onderzoek was op vrijwillige basis. Om de
anonimiteit te garanderen heef de SVB geen klantgegevens ter beschikking gesteld,
maar zelf uitnodigingen doorgestuurd aan potentiële correspondenten. Door de
coronacrisis heeft het onderzoek enige tijd stilgelegen en zijn er drie reminders
gestuurd. De SVB heeft het uitgaan van reminders in oktober stilgelegd naar
aanleiding van klachten in verband met privacy en reacties van klanten.

4 7 I n de verzamelwet SZW 2022 wordt de nationaliteitseis uit artikel 56 AOW geschrapt en het Besluit
gelijkstelling niet-Nederlanders met N ederlanders (KB 605) ingetrokken.

Pagina 49 van 49