EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 15.11.2012
COM(2012) 663 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
De interne energiemarkt doen werken

{SWD(2012) 367 final}
{SWD(2012) 368 final}

NL

NL

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
De interne energiemarkt doen werken

1.

INLEIDING

De Europese Unie heeft een elektriciteitsmarkt nodig die concurrerend, geïntegreerd en
liquide is en die een stevige structuur biedt om elektriciteit en gas te laten stromen naar waar
daar behoefte aan is. Om de energie- en klimaatuitdagingen van Europa te kunnen aanpakken
en de energievoorziening voor huishoudens en bedrijven te garanderen, moet de EU ervoor
zorgen dat de Europese interne energiemarkt efficiënt en flexibel werkt. Ondanks grote
vooruitgang tijdens de afgelopen jaren wat de manier betreft waarop de energiemarkt
functioneert, moet er nog heel wat gebeuren om de markten te integreren, de concurrentie te
verbeteren en een antwoord te bieden op nieuwe uitdagingen. Zoals onderstreept in het
Stappenplan Energie 2050 van de Commissie1 is het essentieel om te komen tot een volledige
integratie van de Europese energienetwerken en –systemen en tot een verdere opening van de
energiemarkten om zo tegen minimale kosten de overgang te kunnen maken naar een
koolstofarme economie en de voorzieningszekerheid te kunnen handhaven.
Als wij er niet in slagen de werking van de energiemarkt ingrijpend te hervormen, zullen we
het moeten stellen met een minder betrouwbaar en duurder Europees energiesysteem, zullen
het concurrentievermogen en de welvaart van EU erop achteruitgaan en zal de economie
slechts zeer traag koolstofarm worden. Om deze trends te keren, moeten wij dringend
investeren in opwekkings-, transmissie- en distributie-infrastructuur en in opslagfaciliteiten.
De bestaande energiesystemen moeten worden gemoderniseerd, wat naar raming tot 1000
miljard euro zal kosten2. We moeten ook maatregelen met het oog op grotere efficiëntie
bevorderen, een eerlijke mededinging aanmoedigen en consumenten in staat te stellen een
actieve rol te spelen en hun rechten en keuzevrijheid volledig uit te oefenen.
Daarom hebben de Europese staatshoofden en regeringsleiders duidelijk gesteld dat de interne
energiemarkt uiterlijk in 2014 moet zijn voltooid. De interne energiemarkt is geen doel op
zich, maar is een cruciaal instrument om aan de meest essentiële behoeften van de EU-burgers
te voldoen: economische groei, veiligstelling van hun basisbehoeften tegen aanvaardbare en
concurrerende tarieven en duurzaam gebruik van begrensde hulpbronnen.
Uiterlijk in 2014 moet de bestaande wetgeving volledig ten uitvoer zijn gelegd, inclusief de
invoering van de essentiële technische regels op EU-niveau, alsook van de nodige
instrumenten en middelen voor de regulatoren met het oog op een daadwerkelijke toezicht op
de toepassing van de wetgeving. In alle delen van de EU moeten grensoverschrijdende
markten voor gas en elektriciteit actief zijn en de uitvoering van de plannen om de EU-netten
te vervolledigen, te moderniseren en slimmer te maken moet voldoende gevorderd zijn.

1
2

NL

COM(2011) 885.
COM(2011) 658 definitief.

2

NL

Alleen wanneer dat is bereikt, kunnen de burgers ten volle de vruchten beginnen te plukken
van de interne energiemarkt.
Momenteel zit de EU niet op kruissnelheid om deze deadline te halen. Niet alleen zijn de
lidstaten traag bij de aanpassing van hun nationale wetgeving en de totstandbrenging van
volledig concurrerende markten met grote betrokkenheid van de consument, maar zij moeten
ook weerstand bieden aan oproepen voor een beleid dat meer nationaal geïnspireerde
doelstellingen nastreeft. Deze tendensen belemmeren de goede werking van de interne
energiemarkt. Zij dreigen ook de reeds geboekte vooruitgang op het gebied van de
totstandbrenging van een interne energiemarkt teniet te doen. Nochtans biedt het proces van
harmonisering van het energiebeleid van de lidstaten en totstandbrenging van efficiënte en
bedrijfszekere energiesystemen over de grenzen van de lidstaten heen een duidelijke
toegevoegde waarde.
In deze mededeling worden de baten van geïntegreerde Europese energiemarkten opnieuw
belicht en worden manieren besproken om ervoor te zorgen dat de markten hun potentieel zo
snel mogelijk waarmaken en voldoen aan de behoeften en verwachtingen van de burgers en
het bedrijfsleven in de EU. Gezien het belang ervan voor het verdiepen van de interne markt
is dit initiatief aangewezen als één van de 12 prioritaire acties in het kader van de mededeling
"Akte voor de interne markt II - Samen voor nieuwe groei"3.
2.

DE VOORDELEN VAN OPEN, GEÏNTEGREERDE EN FLEXIBELE
ENERGIEMARKTEN

Zowel nationale regeringen als bedrijven en particulieren moeten ervan overtuigd zijn dat een
interne markt voor hen het voordeligst is. Momenteel is dat niet het geval. De
opwekkingsmarkt is nog steeds uiterst geconcentreerd. In acht lidstaten is meer dan 80 % van
de elektriciteitsproductie nog steeds in handen van de historische gevestigde marktpartij. In
een goed functionerende energiemarkt, waarin idealiter ook de externe kosten worden
verrekend, moeten investeringen in opwekkingscapaciteit worden gestuurd door
marktafwegingen, veeleer dan door subsidies. In het algemeen worden de energiemarkten niet
gezien als voldoende transparant en open voor nieuwkomers, inclusief vraagresponsdienstenleveranciers. In economische zin rationele investeringen in energie-efficiëntie worden
niet of niet genoeg uitgevoerd. De consumententevredenheid ligt laag, zelfs in lidstaten die
momenteel over goed concurrerende energiemarkten beschikken.
Toch heeft de interne energiemarkt al onmiskenbare positieve resultaten opgeleverd en blijven
de potentiële baten aantrekkelijker dan ooit.
2.1.

Er is al veel bereikt

Meer keuze en grotere flexibiliteit voor de consument
Momenteel zijn ten minste 14 Europese elektriciteits- en/of gasmaatschappijen actief in meer
dan één lidstaat en in meer dan twintig lidstaten zijn er nu meer dan drie grote
elektriciteitsleveranciers4. In twee derde van de lidstaten kunnen ook huishoudens en kleine
ondernemingen voortaan kiezen tussen verschillende leveranciers.
3
4

NL

COM(2012) 573 final.
Zie tabel 12 in het werkdocument van de Commissiediensten "Energy Markets in the European Union
in 2011", ook wel "SWD 1" genoemd.

3

NL

Prijsvergelijkingsinstrumenten hebben de consumenten geholpen voordeliger contracten af te
sluiten. En beter inzicht in de eventuele voordelen van een verandering van leverancier
hebben in een aantal lidstaten, van Zweden tot het VK, Ierland, België of Tsjechië, geleid tot
grote overstappercentages5.
Een meer concurrerende tariefzetting
De marktopening, toenemende grensoverschrijdende handel en marktintegratie6, alsook
sterkere mededinging, allemaal bevorderd door de EU-wetgeving en door een krachtig
handhavingsbeleid met het oog op de naleving van de mededingings- en staatssteunregels,
hebben de energieprijzen in toom gehouden7, wat ertoe bijdraagt banen in de verwerkende
industrie in de EU veilig te stellen en wat veel baat oplevert voor alle consumenten.
De door de consument betaalde energiefactuur bestaat echter uit meer dan de
energiecomponent, wat dit prijseffect minder zichtbaar maakt. Aangerekende kosten voor het
gebruik van de transmissie- en distributienetten zijn een belangrijk onderdeel van de totale
factuur, evenals belastingen en diverse heffingen8. Deze belastingen en heffingen zijn niet
altijd gelijk gespreid over alle consumentengroepen en wegen vooral zwaar door in de factuur
van huishoudens. Al deze elementen worden op lidstaatniveau vastgelegd en maken het
voorwerp uit van nationale beleidslijnen9. In sommige lidstaten bestaat 50 % van de
gefactureerde energieprijs uit belastingen en heffingen10. In de EU-15 stegen de belastingen
op de eindfactuur van huishoudens gemiddeld van 22 % in 1998 tot 28 % in 201011.
Liquidere en transparantere groothandelsmarkten
Dankzij een grotere 'marktkoppeling' tussen de lidstaten is de liquiditeit en transparantie van
de markten waar elektriciteit wordt verhandeld stilaan verbeterd12. Die marktkoppeling heeft
zich gestaag verspreid vanuit het noordwesten van de EU tot de andere regio's. Momenteel
5

6
7

8

9
10
11

12

NL

Scorebord consumentenmarkten, Europese Commissie, DG SANCO,
http://EG.europa.eu/consumers/consumer_research/editions/cms7_en.htm, "The functioning of retail
electricity markets for consumers in the European Union", Studie namens de Europese Commissie, DG
SANCO, 2010 ("Study on retail electricity markets").
http://EG.europa.eu/consumers/consumer_research/market_studies/docs/retail_electricity_full_study_en
.pdf
Zie SWD 1, blz. 47.
Terwijl de prijzen voor primaire energiegrondstoffen in de afgelopen jaren jaarlijks met 14 % zijn
gestegen voor aardolie, met bijna 10 % voor aardgas en met 8 % voor steenkool, zijn de groothandelselektriciteitstarieven in de EU veel minder gestegen, namelijk met 3,4 %. Zie figuur 29 in SWD 1.
Zij worden onder meer gebruikt ter internalisering van de externe milieukosten ten gevolge van het
gebruik van energie, zoals aanbevolen in de jaarlijkse groeianalyses van de Commissie van 2011 en
2012 (COM(2011) 11 definitief, COM(2011) 815 definitief) en in de conclusies van de Europese Raad
(EUCO 10/1/11 REV1), waarbij het de bedoeling is belastingen op arbeid gedeeltelijk te vervangen
door belastingen op consumptie en milieuverontreiniging, met inachtneming van het concurrentievermogen van de EU-industrie en de consumentenprijzen. Zij kunnen echter ook worden gebruikt om
de inkomsten te verhogen.
Voor meer gegevens over deze elementen in afzonderlijke lidstaten, zie SWD 1, deel 3.
Zie SWD 1, deel 2, figuur 33.
Zie de studie "Price developments on the EU retail markets for electricity and gas 1998 – 2011", blz. 2
http://EG.europa.eu/energy/observatory/electricity/doc/analysis_retail.pdf. Het gemiddelde aandeel van
milieubelastingen in de totale belastingsinkomsten van de EU-lidstaten loopt echter terug. Zie
"Taxation
trends
in
the
European
Union",
Europese
Unie
2011:
http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-DU-11-001/EN/KS-DU-11-001-EN.PDF
Marktkoppeling optimaliseert de interconnectiecapaciteit en zorgt ervoor dat elektriciteit stroomt van
gebieden met lage prijzen naar gebieden met hogere prijzen, namelijk door kopers en verkopers aan
beide zijden van een grens automatisch aan elkaar te koppelen.

4

NL

zijn 17 lidstaten 'gekoppeld'. Een positieve bijdrage tot de opbouw van de interne
elektriciteitsmarkt was ook de invoering van de All-Island-markt in Ierland in 2007. Deze
ontwikkelingen hebben geresulteerd in meer grensoverschrijdende handel en grotere
tariefconvergentie13. De transparantie is toegenomen, ook dankzij de tenuitvoerlegging van de
in 2011 vastgestelde verordening betreffende de integriteit en transparantie van de
groothandelsmarkt voor energie (REMIT)14.
Ten gevolge van de steeds toenemende handel tussen de gasmaatschappijen nam het op de
platforms voor de gashandel (de "gashubs") verhandelde gasvolume tussen 2003-2011 toe met
een factor tien, een indrukwekkende stijging. De EU-markten die beschikken over terminals
voor vloeibaar gas hebben veel meer kunnen profiteren van de openstelling van hun markten
voor concurrentie tussen gasleveranciers, onder meer op de mondiale LNG-markten die
beïnvloed zijn door ontwikkelingen buiten de EU, zoals de zogenaamde 'schaliegas-revolutie'
in de VS. Het sterke contrast tussen de positieve effecten daarvan op de groothandelsprijs
voor gas op de liquide en concurrerende markten in de EU, vergeleken met de prijzen op de
minder liquide en concurrerende markten, is opvallend15.
Grotere voorzieningszekerheid
De toegenomen liquiditeit van de groothandelsmarkten heeft ook de voorzieningszekerheid in
de EU verbeterd. Wat aardgas betreft, is het aantal belangrijke aan Europa leverende
gaslanden tussen 2000 en 2010 gestegen van 14 tot 23. Het effect op de
voorzieningszekerheid is aangetoond door wat begin februari 2012 gebeurde toen een
uitzonderlijk hoge vraag naar gas ten gevolge van extreem koud weer samenviel met een
teruggeschroefde gasinvoer. Kortetermijnprijssignalen in de verschillende gashubs en op de
elektriciteitsbeurzen in het westelijke deel van de EU trokken gas aan naar die plekken waar
dat het meest nodig was en zorgden ervoor dat alle beschikbare elektriciteitsproductiecapaciteit werd ingeschakeld zodat de energievoorziening van de eindgebruikers intact bleef.
Meer coördinatie en transparantie in onze relaties met derde landen
De EU en haar lidstaten hebben de noodzaak ingezien van een grotere coördinatie van hun
externe energierelaties16, met name met producerende, consumerende en transitlanden17. Dit
geeft de EU meer gewicht in energiegerelateerde handelsrelaties.
Op initiatief van de EU zijn de baten van de toepassing van de EU-interne-energiemarktregels
nu ook uitgebreid tot de westelijke Balkan en de buurlanden, met name door de sluiting van
het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap18. De Energiegemeenschap kan en
moet zich verder uitbreiden om zo een steeds grotere energiemarkt tot stand te brengen over
de grenzen van de EU heen. Energiehandel op goed functionerende markten levert grote baten
13

14
15
16

17

18

NL

De Commissie blijft er met grote waakzaamheid op toezien dat elektriciteitsbeurzen naast de vereiste
samenwerking in marktkoppelingsprojecten geen concurrentieverstorende praktijken ontwikkelen.
PB L 326 van 8.12.2011, blz. 1.
Zie map 1, blz. 31 van SWD 1.
Besluit 994/2012/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot instelling van een
mechanisme voor informatie-uitwisseling met betrekking tot intergouvernementele overeenkomsten
tussen lidstaten en derde landen op energiegebied, PB L 299 van 27.10.2012, blz. 13. Zie ook
COM(2012) 218 final.
De nationale regulerende instanties in Europa coördineren hun werkzaamheden met betrekking tot
internationale kwesties binnen de Raad van Europese energieregulators (CEER).
Ondertekend in 2005. Leden zijn: de landen van de westelijke Balkan, Oekraïne en Moldavië, terwijl
Noorwegen, Turkije, Armenië en Georgië het statuut van waarnemer hebben.

5

NL

op voor de EU, de landen van de Energiegemeenschap en andere buurlanden. Hierdoor
ontstaat waarde voor zowel importerende als exporterende landen en wordt het mogelijk de
elkaar onderling aanvullende natuurlijke rijkdommen van diverse regio's op complementaire
wijze te benutten. De EU ondersteunt de landen van de Energiegemeenschap bij de aanpak
van hun energieproblemen en past daarbij de regels van de interne energiemarkt toe.
Er zijn ook significante verbeteringen bereikt bij de vaststelling van gemeenschappelijke beste
regelgevingspraktijken en technische normen, op basis van de beginselen van de interne
energiemarkt, met de landen van het zuidelijke Middellandse-Zeebekken, waardoor het
weldra mogelijk wordt grote hoeveelheden hernieuwbare energie in de interne energiemarkt
in te voeren en gezamenlijke grote infrastructuurprojecten in het kader van het Europese
nabuurschapsbeleid op te zetten.
2.2.

De baten kunnen nog groter zijn

Afgezien van bovengenoemde baten zijn er nog een aantal gebieden waar aan de gang zijnde
werkzaamheden weldra vruchten zullen afwerpen.
Meer mogelijkheden voor consumenten om hun energiekosten te beheersen
Naar alle waarschijnlijkheid zullen de energieprijzen in de toekomst omhoog blijven gaan,
onder meer vanwege de sterke mondiale vraag naar brandstoffen en de investeringen die
vereist zijn om de verouderende energiesystemen in de EU in goede staat te houden en te
moderniseren19. De interne energiemarkt kan er echter voor zorgen dat de investeringen op de
meest kosteneffectieve wijze gebeuren en dat de kosten vóór belastingen voor huishoudens en
voor de industrie beheersbaar blijven dankzij de concurrentiedruk op de leveranciers.
Ramingen geven aan dat de consumenten in de EU vandaag reeds tot 13 miljard EUR per jaar
zouden kunnen besparen als zij zouden overstappen naar het goedkoopste beschikbare
elektriciteitstarief20. Deze potentiële baten blijven momenteel grotendeels onbenut omdat
velen er zich nog niet volledig van bewust zijn of niet in staat zijn de kansen die op de markt
worden geboden ten volle aan te grijpen21.
Betere beheersing van het verbruik via slimme technologieën
Nieuwe energiediensten, open voor nieuwe spelers, en marktstimulansen kunnen de
consumenten helpen om hun energierekeningen te drukken door hen de gelegenheid te bieden
energie op een meer kosteneffectieve wijze te gebruiken en gemakkelijker hun eigen
elektriciteit te produceren.
Verdere technologische ontwikkelingen zullen die trend ondersteunen. Slimmemetersystemen maken microgeneratie van elektriciteit door de consument gemakkelijker én
kunnen de energiekosten van huishoudens helpen terugdringen. Bovendien maken slimmemetersystemen het mogelijk het elektriciteitsverbruik in realtime aan te passen aan
marktprijsschommelingen. Aangetoond is dat dit de energiekosten van huishoudens met 13 %

19

20

21

NL

Zie de mededeling van de Commissie "Stappenplan Energie 2050", blz. 2, 5, 6 en 7. Het koolstofarm
maken van het energiesysteem is niet noodzakelijk duurder dan het ongewijzigd voortzetten van het
huidige beleid, zoals aangetoond in het Stappenplan Energie 2050.
"Study on the functioning of retail electricity markets for consumers in the EU", november 2010, ook
"Study on retail electricity markets" genoemd.
In het geheel van de EU is het bewustzijn van de consument laag; slechts één op drie consumenten
vergelijkt het aanbod van leveranciers, zie de Study on retail electricity markets.

6

NL

kan verminderen, maar het kan zelfs resulteren in nog grotere besparingen door sturing van de
huishoudtoestellen via domotica22.
De nieuwe richtlijn betreffende energie-efficiëntie, die bepalingen bevat inzake decentrale
opwekking en vraagrespons23 zal een ontwikkeling van de markt in die richting begeleiden.
Samenwerking tussen nutsbedrijven (voornamelijk in de energie- en de telecomsector) kan
ervoor zorgen dat de investeringen kosteneffectief zijn24.
Meer concurrentie door betere toegang tot de transmissienetten
Het volstaat niet om eenvoudigweg de transmissienetten ter beschikking te hebben, het is ook
belangrijk alle marktdeelnemers in staat te stellen die te gebruiken. Dat was de conclusie van
de Commissie in haar sectoronderzoek betreffende de werking van de energiemarkten in
200725.
Doordat er geen open en niet-discriminerende toegang tot de transmissie-infrastructuur was,
konden nieuwe spelers niet echt concurreren op de markt. Krachtens EU-regels moeten de
lidstaten nu al hun transmissie- en leveringsbelangen van elkaar scheiden (ontvlechting)26. In
de sector is een nieuwe industrietak ontstaan die zich uitsluitend op transmissie toelegt en die
steeds grensoverschrijdender tewerk gaat. De Europese netwerken van TSB's (ENTSO-E en
ENTSOG) en het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) spelen
een belangrijke rol om ervoor te zorgen dat de bestaande infrastructuur efficiënter wordt
gebruikt en dat nieuwe infrastructuur optimaal wordt gepland en ontwikkeld binnen een
Europees veeleer dan ondernemingsgericht perspectief, met gebruikmaking van de best
beschikbare technologieën. Ontvlechtings- en mededingingsregels moeten permanent worden
gehandhaafd om een effectieve toegang tot de transmissie-infrastructuur in de gehele EU te
garanderen.
Efficiënter gebruik en efficiëntere ontwikkeling van netwerken
Pan-Europese technische regels (bindende richtsnoeren en codes) kunnen een verdere
verbetering van de netwerkefficiënties opleveren. Leveranciers en gebruikers moeten
gemakkelijker toegang krijgen tot de infrastructuur en moeten kunnen profiteren van lagere
transactiekosten voor grensoverschrijdende handel. In de gassector kunnen nieuwe regels voor
congestiebeheer en een transparante toewijzing van pijpleidingscapaciteit de toegang tot het
net gemakkelijker maken. In de elektriciteitssector moeten nieuwe technische voorschriften,
bijvoorbeeld inzake grensoverschrijdende balanceringsmarkten en liquide intra-daymarkten27,
22

23
24

25
26

27

NL

VaasaETT-studie, "Empower Demand",
http://www.esmig.eu/press/filestor/empower-demand-report.pdf
COM(2011) 370.
Openbare raadpleging van DG CNECT:
http://EG.europa.eu/information_society/policy/doc/library/public_consult/cost_reduction_hsi?cost_red
uction.pdf.
COM(2006) 851 definitief.
Tot dusverre heeft de Commissie ontwerp-certificatiebesluiten ontvangen met betrekking tot meer dan
40 transmissiesysteembeheerders in dertien lidstaten, onder de 99 TSB's waarvoor certificatie vereist is.
Achttien van die TSB's moeten worden gecertificeerd als zijnde in overeenstemming met de
ontvlechtingseisen.
Intraday- en balanceringsmarkten maken het voor marktdeelnemers (inclusief consumenten) mogelijk
hun productie en verbruik aan te passen aan gewijzigde marktomstandigheden, met name aan
prijsschommelingen. Er zijn liquide intraday-markten nodig om de vraag- en aanbodschema's op
uurbasis te kunnen aanpassen, wat momenteel nog niet overal in Europa mogelijk is.
Grensoverschrijdende balanceringsmarkten dragen ertoe bij onnodige kosten, ten gevolge van zuiver op

7

NL

in combinatie met slimmere netwerken, ertoe bijdragen de flexibiliteit van de systemen en de
grootschalige integratie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, alsook deelname van
vraagrespons-hulpbronnen samen met opwekking, te verbeteren. Dit zal de producenten van
hernieuwbare energie de gelegenheid geven volledig deel te nemen aan een werkelijk
concurrerende markt en geleidelijk dezelfde verantwoordelijkheden op te nemen als
conventionele producenten, inclusief wat de balancering betreft.
3.

MAXIMAAL PROFIJT HALEN UIT DE INTERNE ENERGIEMARKT

Hoewel de baten van een goed werkende interne energiemarkt geleidelijk zichtbaar worden,
zijn er uitdagingen die met grote urgentie moeten worden aangepakt om de interne
energiemarkt in 2014 te kunnen voltooien. Zonder actie kan de overgang naar duurzame,
innovatieve, koolstofarme en energie-efficiënte systemen tegen 2020 en verder in het gedrang
komen en zullen de dringend vereiste investeringen niet op de meest kosteneffectieve wijze
kunnen gebeuren, als zij al gebeuren.
3.1.

De handhavingsuitdaging

3.1.1.

Tenuitvoerlegging van het derde energiepakket

De architectuur voor de interne energiemarkt is helder. Zij is beschreven in het derde
energiepakket28 en in de aanvullende wetgeving29. De bouwstenen liggen er, maar om de
interne energiemarkt goed te doen werken moeten zij daadwerkelijk worden gebruikt30.
Vertraging bij de tenuitvoerlegging heeft negatieve effecten op alle spelers en is dus
onaanvaardbaar, noch wat de wetgeving betreffende de marktopening betreft, noch op die
welke bedoeld is om de consument te beschermen en daadwerkelijke keuzevrijheid te bieden.
De Commissie zet, als prioriteit, haar werkzaamheden voort op het gebied van
inbreukprocedures tegen lidstaten die de richtlijnen van het derde energiepakket nog
niet volledig of niet correct hebben omgezet31. De Commissie is voornemens op gezette
tijden een overzicht te publiceren van de stand van tenuitvoerlegging van de wetgeving
betreffende de interne energiemarkt in de afzonderlijke lidstaten en de stand van de

28
29

30

31

NL

nationale basis verlopende inkoop van balanceringsdiensten, te vermijden. Dankzij dergelijke
regelingen kunnen vraag en aanbod op grensoverschrijdende schaal en in alle tijdsframes met elkaar in
evenwicht worden gebracht.
Richtlijnen 2009/72/EG en 2009/73/EG, Verordeningen (EG) nr. 713/2009, 714/2009 en 715/2009.
Met name Verordening (EU) nr. 994/2010 betreffende maatregelen tot veiligstelling van de gaslevering
en houdende intrekking van Richtlijn 2004/67/EG van de Raad (REMIT) en de voorgestelde
verordening inzake richtsnoeren voor de trans-Europese energie-infrastructuur.
Nadere gegevens betreffende het beleid van de Commissie voor de tenuitvoerlegging van het derde
energiepakket zijn verstrekt in de mededeling "Betere governance van de interne markt", COM(2012)
259 final. Verwijzend naar deze mededeling heeft de Europese Raad van oktober 2012 de lidstaten
opgeroepen met spoed de nodige actie te ondernemen. De follow-up van dit beleid zal onder meer
verlopen in de context van het Europees semester.
Zie SWD 1, deel 4. Sinds september 2011 heeft de Commissie 19 inbreukprocedures ingeleid voor nietomzetting van Richtlijn 2009/72/EG en 19 voor niet-omzetting van Richtlijn 2009/73/EG. Op
24 oktober 2012 waren slechts 12 zaken afgesloten en was de procedure voor de rest nog lopende. Dit
laat het recht van de Commissie onverlet om in een later stadium een procedure in te leiden wanneer
sommige bepalingen niet zijn omgezet of tekortkomingen worden gedetecteerd, bv. in de context van de
verificatie van de overeenstemming (alle ontvangen kennisgevingen met betrekking tot nationale
omzettingsmaatregelen worden bestudeerd en de conformiteit van die maatregelen met de EUwetgeving wordt getoetst).

8

NL

inbreukprocedures.
Met steun van de CEER zal de Commissie de uitwisseling van beste praktijken tussen de
lidstaten inzake cruciale consumentgerelateerde kwesties faciliteren, inclusief
prijsvergelijkingsinstrumenten, transparante tariefzetting en facturering en
maatregelen voor kwetsbare gebruikers.
De nationale energieregulators moeten informatie verspreiden onder de consumenten.
Vóór het einde van 2012 zal de Commissie webgebaseerde richtsnoeren vaststellen
inzake consumentenrechten en bronnen van consumenteninformatie en bescherming
van de consument op de energiemarkten van de afzonderlijke lidstaten.
3.1.2.

Waarborgen van een gelijk speelveld

De energieregulators en mededingingsautoriteiten, op nationaal en EU-niveau, moeten
doortastend handelen om te waarborgen dat alle ondernemingen op de markt een
gelijke behandeling krijgen en dat een gelijk speelveld tot stand komt en wordt
gehandhaafd32. De Commissie zal op actieve wijze toezien op de inachtneming van de
mededingingsregels.
Dit is belangrijk, in het bijzonder waar historische voordelen van gevestigde marktspelers de
toegang voor nieuwkomers bemoeilijken. De Commissie zal blijven toezien op de naleving
van de antitrust- en staatssteunregels in de energiesector om ervoor te zorgen dat dankzij
wetgeving opgeheven belemmeringen voor de mededinging niet opnieuw ontstaan door de
acties van ondernemingen of overheidsinstanties, wat zou kunnen leiden tot verstoring van de
marktwerking.
De Commissie zal overheidsinstanties ertoe aanzetten concessies, bv. voor
waterkrachtcentrales, opslagfaciliteiten of de exploitatie van distributienetten, te gunnen
met inachtneming van de beginselen van het Verdrag en de afgeleide EU-wetgeving. De
meest geschikte methode daarvoor is de verlening van dergelijke concessies te
onderwerpen aan niet-discriminerende openbare aanbestedingen met gebruikmaking
van open instrumenten, zoals veilingen. De Commissie is voornemens de toereikendheid
van de bestaande regelgevingsmaatregelen voor het bereiken van dat doel te evalueren.
Er moeten ook gelijke mededingingsvoorwaarden bestaan tussen ondernemingen uit de EU en
die uit derde landen. De regels van de interne markt en de handel via liquide
elektriciteitsbeurzen maken dat de energiemarkten van de EU openstaan voor spelers uit derde
landen. Zodra die gevestigd zijn in de EU beschikken die over dezelfde rechten en
verplichtingen als de Europese marktpartijen. Doordat er op de Europese markt geen
invoerbeperkingen of invoerheffingen voor gas en elektriciteit bestaan, is die markt één van
de meest open energiemarkten ter wereld en is zij een model voor een verdere facilitering van
de wereldwijde handel in energie. Het handelsbeleid van de EU heeft tot doel te waarborgen
dat ondernemingen uit de EU op gelijke voet kunnen concurreren buiten de EU, op de
thuismarkt van hun concurrenten. Een interne energiemarkt met 500 miljoen consumenten
geeft de EU en de ondernemingen daarvan gewicht in de internationale handel.

32

NL

Handhaving van de mededingingswetgeving blijkt zeer nuttig te zijn geweest voor het nivelleren van
het speelveld in de sector van de elektriciteitsproductie, bv. de antitrustzaak tegen E.On (2008), de zaak
van de fusie van GDF Suez/International Power (2011), en in de sector van de gasvoorziening, bv. de
zaken RWE (2009) en ENI (2010).

9

NL

3.1.3.

Overbruggen van de kloof tussen de lidstaten

Bij de totstandbrenging van een echte interne markt voor gas en elektriciteit in de EU mag
geen enkele regio of afzonderlijke lidstaat achterop blijven. Het is echter een feit dat de
ontwikkeling van de energiemarkt in economische termen op zeer divergente wijze verloopt
tussen de lidstaten33, bijvoorbeeld wat de ontwikkeling van de gasmarkten in de
noordwestelijke delen van de EU in vergelijking met Oost-Europa betreft.
De Commissie en ACER zullen regionale initiatieven bevorderen die een prominente rol
spelen bij het overbruggen van die kloof. Regionale initiatieven moeten bijdragen tot het
opzetten van extra regionale gashubs en elektriciteitsbeurzen en de zo spoedig mogelijke
verwezenlijking van de beoogde volledige marktkoppeling voor elektriciteit in de hele
EU34.
In lidstaten echter waar er slechts één leverancier is en er geen netwerkverbindingen met
andere leveranciers beschikbaar zijn, is het weinig nuttig regionale marktregelingen op te
leggen. De Commissie heeft zich ertoe verbonden dergelijke lidstaten te helpen hun
achterstand in te lopen, maar zonder fundamentele hervormingen in de desbetreffende landen
is vooruitgang niet mogelijk.
De lidstaten moeten de mededinging bevorderen door de infrastructuur, voornamelijk
ter ondersteuning van grensoverschrijdende activiteiten, te ontwikkelen en
belemmeringen voor markttoegang weg te werken.
3.2.

De consumentenuitdaging: de consument helpen voordeel te halen uit nieuwe
kansen

Hoewel een strikte handhaving van de consumentenbeschermingsregels cruciaal is, volstaat
dit niet. Om maximaal voordeel te halen uit de totstandgebrachte interne markt moeten
consumenten, met inbegrip van individuele burgers, in staat worden gesteld en worden
gestimuleerd om een actieve rol te spelen op de markt.
Tot dusverre zijn kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) en huishoudens veel minder
actief op de markt dan grote industriële afnemers en halen zij dus niet alle voordelen uit de
interne markt doordat zij bestaande tariefverschillen onbenut laten. Dit kan gedeeltelijk het
gevolg zijn van een gebrek aan transparantie of consumentenvriendelijke informatie, wat
allemaal resulteert in een lage tevredenheid35 en een laag vertrouwen van de consument.
Zolang de consumenten weinig enthousiast zijn om actief deel te nemen aan de markt, blijft

33
34

35

NL

Zie SWD 1, deel 2 en 3.
Mededeling van de Commissie "De toekomstige rol van regionale initiatieven", COM(2010) 721
definitief.
Consumenten geven een lage beoordeling aan de elektriciteits- en gasmarkten. In 2012 kreeg de
elektriciteitsmarkt slechts de 26e plaats in de beoordeling van 30 dienstenmarkten, met bijzonder lage
scores in de Zuid-Europese landen (hoogste score voor Luxemburg, laagste voor Bulgarije). De
gasmarkt kreeg de 21e plaats onder de 30 dienstenmarkten (het land met de beste score was Slovenië, de
slechtste score was voor België). Zowel de elektriciteits- als de gasmarkt heeft slechte scores op het
gebied van keuzevrijheid, vergelijkbaarheid en overstapmogelijkheden tussen leveranciers en
tariefformules, wat erop lijkt te wijzen dat de afnemers niet volledig gebruik maken van de
besparingsmogelijkheden die door de marktliberalisering zijn gecreëerd. Nadere gegevens over de
prestaties per land zijn te vinden in SWD 1, deel 3.
Zie http://EG.europa.eu/consumers/consumer_research/cms_en.htm.

10

NL

de ontwikkeling van gediversifieerde diensten en diensten met toegevoegde waarde echter
beperkt36.
3.2.1.

De levering van diverse en innovatieve diensten voor de consument mogelijk maken

Om de best mogelijke deal te krijgen, kan het nodig zijn van leverancier te veranderen
teneinde een lagere factuur of een betere dienstenkwaliteit te krijgen, in te gaan op
tariefformules die efficiënt energiegebruik belonen of microgeneratie vergemakkelijken, enz.
Op concurrerende markten beschikken consumenten over een gediversifieerde keuze waarbij
de leveranciers zich inspannen om aan de diverse behoeften en voorkeuren van de consument
te voldoen. Sommige leveranciers richten zich vooral op de prijsbewuste consument door te
concurreren op de kosten, anderen beklemtonen in hun aanbod de kwaliteit van hun
dienstverlening of het aanbod van diensten met grote toegevoegde waarde, nog anderen
bundelen hun energiediensten met andere diensten (bv. telecom).
Een snelle invoering van slimme-metersystemen, als bedoeld in het EU-acquis, kan de aanzet
geven tot meer vraagrespons en andere innovatieve en slimme diensten. Consumenten kunnen
bijvoorbeeld de mogelijkheid krijgen in periodes van zwakke vraag te profiteren van een
verlaagd tarief en in piekperiodes hun verbruik te drukken. Dit zal leiden tot grotere baten
voor de consument, gepaard aan grotere keuzevrijheid. Een dergelijke dienst hangt niet alleen
af van het vermogen van de leveranciers om de diversiteit van consumentenmotivaties in hun
aanbod in te bouwen en dat aanbod permanent af te stemmen op een wisselend verbruik, maar
ook van de beschikbaarheid van gediversifieerde, flexibele en/of dynamische tariefformules37.
De tariefregulering van verscheidene lidstaten belemmert de leveranciers momenteel echter
om aantrekkelijke diensten38 en op maat gesneden en dynamische tariefformules aan te
bieden. Zij ontmoedigt de intrede van nieuwe marktdeelnemers die gevestigde spelers kunnen
uitdagen. In sommige lidstaten worden voor sommige of alle consumentengroepen de tarieven
zelfs door de overheid vastgelegd op een niveau dat lager ligt dan de marktkosten. Dit kan
leiden tot tariefverliezen die worden gedragen door de energiemaatschappijen of door de
overheidsfinanciën, wat een zware last kan leggen op toekomstige energieverbruikers of
belastingsbetalers. Daardoor worden afnemers ook onvoldoende gestimuleerd tot efficiënt
energieverbruik. Het is duidelijk dat een dergelijke situatie niet bevorderlijk is voor de
ontwikkeling van een concurrerende markt en in economische zin niet duurzaam is.
Zelfs wanneer gereguleerde tarieven kostendekkend zijn, zenden zij niet de juiste
prijssignalen uit die nodig zijn om efficiënte investeringen mogelijk te maken. Door
investeerders worden zij gezien als een indicator van politieke interferentie wat het
investeringsklimaat verslechtert. Hoewel een aantal lidstaten39 de elektriciteits- en gastarieven
al volledig hebben vrijgemaakt van overheidsinterventie, inclusief voor kleine gebruikers, en
de Commissie met verscheidene andere40 een geleidelijke afschaffing van de prijscontroles

36

37
38

39

40

NL

Dit is erkend door het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC). Op basis van zijn
werkzaamheden samen met organisaties van het maatschappelijk middenveld steunt het EESC een
geïnformeerd en gestructureerd debat over energiekwesties binnen het maatschappelijk middenveld en
tussen dat georganiseerde middenveld en de besluitvormers.
BEUC: "Empowering Consumers through Smart Meters", blz. 23-26, http://bit.ly/JKn9R7
Dit kan gedeeltelijk verklaren waarom in verschillende landen zeer weinig van leverancier wordt
veranderd. Voor nadere gegevens over overstappercentages, zie SWD 1, deel 3.
Met inbegrip van Oostenrijk, Tsjechië, Duitsland, Finland, Luxemburg, Nederland, Zweden, Slovenië
en het Verenigd Koninkrijk.
Roemenië, Griekenland, Portugal.

11

NL

heeft afgesproken, komen de meeste lidstaten nog altijd op een of andere manier tussen in de
tariefzetting voor eindgebruikers.
De Commissie heeft reeds een aantal inbreukprocedures ingeleid tegen lidstaten die de
tarieven voor industriële gebruikers reguleren. In een recent arrest van het Europese Hof van
Justitie is gesteld dat prijsregulering uitsluitend verenigbaar is met de EU-wetgeving in strikt
omschreven omstandigheden41.
De lidstaten moeten ernaar streven de regulering van de elektriciteits- en gastarieven op
te heffen voor alle consumenten, met inbegrip van huishoudens en kmo's, zonder daarbij
afbreuk te doen aan universele-dienstverplichtingen en aan de bescherming van
kwetsbare consumenten. In hun facturen voor de eindgebruikers moeten de leveranciers
de verschillende kostenelementen duidelijk specificeren om zo goedgeïnformeerde
besluitvorming mogelijk te maken.
De Commissie zal erop blijven aandringen dat tijdschema's voor de geleidelijke
uitbanning van tariefcontroles een onderdeel blijven van de plannen voor structurele
hervorming van de lidstaten. De Commissie zal marktgebaseerde tariefzetting op de
kleinhandelsmarkten blijven bevorderen, onder meer via inbreukprocedures tegen
lidstaten die tariefregulering handhaven zonder daarbij de in de EU-wetgeving
neergelegde voorwaarden in acht te nemen.
3.2.2.

Gerichte bijstand om kwetsbare consumenten meer bescherming te bieden

De energietarieven voor de eindgebruikers zullen de komende jaren wellicht blijven stijgen,
wat een negatief effect heeft voornamelijk op consumenten die zich in een zwakke
economische situatie bevinden. Die laatsten moeten dus op afdoende wijze worden
beschermd. Subsidies of regulering gericht op een algemene verlaging van de energietarieven
verzwakken echter de prikkels voor energie-efficiënt gedrag, zijn niet specifiek gericht op de
meest behoeftigen en kunnen de mededinging vervalsen. Hoewel bijstand aan kwetsbare
consumenten via financiële maatregelen een onderdeel kan zijn van een sociaal beleid, is
bijstand ter bevordering van de energie-efficiëntie kosteneffectiever42.
De aan de gang zijnde veranderingen in de energiesector kunnen nieuwe uitdagingen
opleveren voor bepaalde consumenten die niet over de instrumenten of competenties
beschikken (geletterdheid, toegang tot informatie on- en offline, enz.) om actief deel te nemen
aan de nieuwe zich ontwikkelende markt en de desbetreffende baten te plukken. Dergelijke
consumenten hebben wellicht behoefte aan meer bijstand van niet-financiële aard, waarbij zij
bijvoorbeeld worden geholpen hun rechten en verantwoordelijkheden beter te begrijpen.
Dat er kwetsbare gebruikers bestaan, is geen argument tegen een verdere liberalisering. Het
herinnert er echter aan dat de zorg voor een adequate bescherming van de consument, met
name consumenten in kwetsbare posities, één van de belangrijkste elementen is om de interne
energiemarkt van de EU met succes te voltooien.

41
42

NL

Zaak C-265/08, Federutility en anderen v Autorità per l’energia elettrica e il gas.
Op 22 juni 2011 heeft de Commissie een nieuwe richtlijn voorgesteld om de inspanningen van de
lidstaten te versterken om energie efficiënter te gebruiken in alle stadia van de energieketen, van de
transformatie van energie en de distributie ervan tot het eindverbruik. Op 4 oktober 2012 heeft de Raad
zijn goedkeuring gehecht aan het politiek akkoord over de energie-efficiëntierichtlijn. Het Europees
Parlement heeft dit akkoord op 11 september 2012 met meerderheid van stemmen goedgekeurd.

12

NL

De lidstaten moeten gericht bijstand verlenen aan kwetsbare consumenten teneinde een
antwoord te bieden op hun financiële kwetsbaarheid en hen te helpen geïnformeerde
keuzes te maken binnen steeds complexere kleinhandelsmarkten. De Commissie zal de
lidstaten bijstaan bij de omschrijving van wat verstaan wordt onder kwetsbare
consumenten en wat de desbetreffende oorzaken zijn, meer bepaald door richtsnoeren
uit te werken en de uitwisseling van beste praktijken te bevorderen.
Wanneer zij het probleem van kwetsbare consumenten en energiearmoede aanpakken,
moeten de lidstaten het belang van verbetering van de energie-efficiëntie beklemtonen.
3.3.

De overgangsuitdaging: Europa's energiesystemen klaarmaken voor de
toekomst

Onze energiesystemen staan op de drempel van een grote transformatie. Er zijn zeer grote
investeringen vereist om de verouderende systemen in de EU te vervangen, ze koolstofarmer
en energie-efficiënter te maken en de voorzieningszekerheid te vergroten. De EU ondersteunt
deze investeringen met behulp van diverse instrumenten zoals het Europees energieprogramma voor herstel, de toekomstige 'Connecting Europe'-faciliteit, het cohesiebeleid van
de EU43 en Horizon 202044. Er worden nu al investeringen gedaan45, maar om onze
doelstellingen te bereiken moet het tempo worden opgedreven.
De interne energiemarkt kan de EU helpen deze overgang te maken: goed-functionerende
markten bevorderen en ondersteunen systeemverandering immers op een veel efficiëntere en
goedkopere wijze dan centrale planning en zuiver subsidiegedreven hervormingen. De
systeemverandering kan echter niet plaatsvinden zonder een goed geïntegreerde moderne
infrastructuur.
3.3.1.

De markt laten werken om de meest geschikte investeringen te bevorderen

Voordat een begin werd gemaakt met de liberalisering controleerden verticaal geïntegreerde
nationale energiemaatschappijen het hele systeem, van productie tot consumptie. Met de
ontwikkeling van een concurrerende markt met talrijke producenten en aan ontvlechtingseisen
onderworpen netwerkexploitanten kan geen enkele entiteit op zich nog de betrouwbaarheid
van het elektriciteitssysteem garanderen. De marktdeelnemers zijn onafhankelijk. Wanneer
meer wind- en zonne-energie wordt geïntegreerd46 gaan vraag en aanbod meer fluctueren en
wordt het moeilijker vraag en aanbod te allen tijde in evenwicht te houden, tenminste totdat
de mogelijkheden van vraagrespons en opslagfaciliteiten erop vooruitgaan.
Deze problemen voor het elektriciteitssysteem zijn echter op te lossen op voorwaarde dat in
het regelgevingskader duidelijk de rol wordt omschreven van de verschillende spelers die
43

44
45

46

NL

Met geplande toewijzingen van ten minste 11 miljard EUR voor de periode 2007-2013. Voor het
tijdvak 2014-2020 heeft de Commissie een grote concentratie voorgesteld van de inspanningen in het
kader van het EU-cohesiebeleid op hernieuwbare energie en energie-efficiëntie, met inbegrip van
slimme netwerken, alsook een sterke focus op onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie. De
lidstaten en de regio's moeten erop toezien dat deze financiering de particuliere investeringen aanvult en
ondersteunt, niet ze verdringt.
Toegespitst op goed gerichte steun voor O&O.
Zie het werkdocument van de Commissiediensten "Investment projects in Energy Infrastructure", ook
"SWD 2" genoemd.
In het Stappenplan Energie wordt aangetoond dat hernieuwbare energie tegen 2050 de kern zal
uitmaken van het energiesysteem van de EU en reeds in 2030 goed zal zijn voor een zeer groot aandeel
in de totale elektriciteitsproductie.

13

NL

betrokken zijn bij de levering van elektriciteit aan de consument, zoals producenten,
netwerkexploitanten, leveranciers van vraagrespons, dienstenleveranciers en consumenten.
Flexibiliteit aan de vraag- en aanbodzijde kan en moet worden beloond via marktgebaseerde
prijssignalen (op korte, middellange en lange termijn) om een energie-efficiënte productie en
consumptie van elektriciteit te bevorderen. De desbetreffende regulering moet worden
aangevuld met maatregelen ter handhaving van de antitrustwetgeving. Overheidsinterventie
die particuliere investeringen ontmoedigt en de interne markt ondermijnt, moet worden
vermeden.
Flexibiliteit
Op voorwaarde dat de markt goed kan functioneren, zal hij op elk tijdstip steeds de
economische waarde van elektriciteit weergeven. De tarieven zullen laag zijn wanneer het
aanbod ineens groot is (bv. wanneer er veel wind- en/of zonne-energie is) en hoog wanneer er
een tekort is.
Dergelijke dynamische prijssignalen zijn essentieel om consumenten en dienstenleveranciers
aan de vraagzijde ertoe aan te sporen hun verbruik tijdens piekuren terug te schroeven. In de
elektriciteitssector hebben tariefwijzigingen traditioneel weinig effect gehad op het volume
van de vraag. Maar naarmate slimme netwerken en meters worden ingevoerd, kan het
potentieel van vraagflexibiliteit door afzonderlijke gebruikers of aggregatoren daadwerkelijk
worden benut.
Tariefsignalen zijn ook cruciaal voor het bevorderen van de flexibiliteit aan de aanbodzijde,
gaande van opslagcapaciteit tot opwekkingscapaciteit die snel kunnen worden ingezet of
afgeschakeld. Samen met een sterker EU-emissiehandelssysteem47 kan de markt in de
toekomst zorgen voor een optimalisering van de investeringen en een grote kwaliteit van onze
elektriciteitssystemen.
Beleidsmakers en consumenten maken zich wellicht zorgen over prijsfluctuaties. Door de
markten over de grenzen heen met elkaar te verbinden, worden de risico's beperkt aangezien
het minder waarschijnlijk is dat pieken en dalen zich in alle landen tegelijk voordoen. Een
grotere vraagbeheersing en flexibele opwekkings- en opslagcapaciteit zullen ertoe bijdragen
de pieken af te vlakken. Er zijn geen aanwijzingen dat meer volatiele kortetermijnmarkten
leiden tot hogere gemiddelde tarieven, met name wanneer er permanente backupproductiecapaciteit beschikbaar is.
De leveranciers zullen zich op termijnmarkten kunnen indekken tegen het risico van
kortetermijnprijsfluctuaties. Retailers zullen in staat zijn innovatieve prijsplannen aan te
bieden aan consumenten die belang stellen in flexibele leveringscontracten waarmee zij hun
energiekosten kunnen optimaliseren door gebruik te maken van slimme-metersystemen en
slimme apparaten zodat zij hun verbruik kunnen afstemmen op periodes met lage tarieven.
Samengevat: goed werkende langetermijn- en kortetermijngroothandelsmarkten (met name
day-ahead-, intraday- en balanceringsmarkten en markten voor systeemdiensten), die de
economische waarde van elektriciteit op elk tijdstip weerspiegelen, kunnen de investeringen
sturen naar waar zij het meest efficiënt zijn.

47

NL

Richtlijn 2003/87/EG als gewijzigd bij Richtlijnen 2008/101/EG en 2009/29/EG.

14

NL

Op prioritaire wijze zal de Commissie:
de verdere ontwikkeling van goed werkende grensoverschrijdende groothandelsmarkten (op korte zowel als langere termijn) bevorderen door netwerkcodes te
ontwikkelen48. De Commissie rekent op ACER, de ENTSO's, het Europees Parlement en
de lidstaten om er mede voor te zorgen dat die netwerkcodes overeenkomstig de
planning ten uitvoer worden gelegd49. Bij deze codes worden gemeenschappelijke regels
vastgelegd op basis waarvan netwerkbeheerders, elektriciteitsproducenten, leveranciers
en consumenten op een doeltreffender wijze kunnen optreden binnen de markt.
de snellere integratie van opslag en flexibele opwekking bevorderen, bv. door de
resterende regelgevingskwesties aan te pakken in de context van de Europese
netwerkcode voor de balanceringsmarkt. De Commissie beraadt zich over het opstarten
van een coördinatie-initiatief om nieuwe technische en regelgevingskwesties aan te
pakken. In haar weldra te publiceren mededeling betreffende energietechnologieën en
innovatie zal worden geanalyseerd hoe technologische ontwikkeling, onder meer met
betrekking tot opslagtechnologieën en microgeneratie, kunnen sporen met
marktontwikkelingen op Europees niveau om zo de klimaat- en energiedoelstellingen
van de Unie te verwezenlijken.
Optimalisering van de overheidsinterventie: de energiemix in de richting van een
koolstofarme economie sturen
Om op een zo goedkoop mogelijke wijze de overeengekomen streefcijfers inzake
broeikasgasemissies te bereiken, is het EU-emissiehandelssysteem opgezet — een
marktgebaseerd instrument dat één enkele koolstofprijs voor Europa oplevert. Vanaf 2013 is
ook het opzet van de koolstofmarkt zelf volledig 'geëuropeaniseerd' wat het op de interne
energiemarkt mogelijk maakt de overgang naar duurzame, koolstofarme en efficiënte
energiesystemen te vergemakkelijken via investeringen in koolstofarme technieken50 en
koolstofarme brandstoffen te belonen boven investeringen in koolstofintensieve technieken en
brandstoffen.
Bovendien zal de hierboven bedoelde overgangsuitdaging een optimalisering vergen van de
staatssteun om erover te waken dat de nodige investeringen blijven plaatsvinden.
Momenteel gebruiken de lidstaten diverse vormen van directe of indirecte staatssteun en/of
bijkomende heffingen op de facturen van de consument voor een reeks energiebronnen. In de
veronderstelling van een verdere vooruitgang bij de voltooiing van de interne energiemarkt
zoals hierboven beschreven, verminderende productiekosten en verdere ontwikkeling van de
koolstofmarkt, moeten dergelijke regels alsmede alle vormen van ondersteuningsmechanismen op gezette tijden worden geëvalueerd.
In het verleden werden er bijvoorbeeld steunregelingen voor hernieuwbare energie, alsook
een aantal bindende regels betreffende prioritaire toegang tot het net51, ingevoerd op grond
van onvolledige marktopenstelling, onvolledige internalisering van de externe kosten van
conventionele opwekking en de prille ontwikkeling van de meeste technologieën voor
48
49

50
51

NL

Zie onder punt 2.2: Een efficiënter gebruik en efficiëntere ontwikkeling van netwerken.
Besluit 2012/413/EU van de Commissie van 19 juli 2012 inzake de opstelling van de jaarlijkse
prioriteitenlijsten voor de ontwikkeling van netcodes en richtsnoeren voor 2013.
Met inbegrip van koolstofafvang en –opslag.
Richtlijn 2009/28/EG.

15

NL

hernieuwbare energie. Sindsdien hebben de markten en de desbetreffende technologieën zich
echter verder ontwikkeld.
De Commissie zal richtsnoeren uitwerken inzake beste praktijken en opgedane ervaring
bij steunregelingen voor hernieuwbare energie en hervorming van die regelingen52.
Het doel is een grotere samenhang te bereiken bij de nationale benaderingen, met behoud van
de beginselen van kosteneffectiviteit en gestage degressiviteit, en een versnippering van de
interne markt te vermijden. Hoe efficiënter de regelingen zijn, hoe goedkoper hernieuwbare
energie wordt. En hoe samenhangender de regelingen zijn, hoe gemakkelijker het is
hernieuwbare energie te integreren over de grenzen van de lidstaten en zelfs van de EU heen.
De Commissie is bezig met een herziening van de richtsnoeren inzake staatssteun voor
milieubescherming om ervoor te zorgen dat zij beter de veranderingen in het
technologische landschap en de EU-beleidsdoelstellingen in de energiesector
weerspiegelen en zo weinig mogelijk de mededinging op de interne markt verstoren.
Met name heeft deze herziening tot doel ervoor te zorgen dat het toezicht op de staatssteun het
verlenen van subsidies vergemakkelijkt op voorwaarde dat die goed is opgezet, gericht is en
de markt weinig verstoort en op voorwaarde dat er geen betere alternatieven zijn (regelgeving,
marktgebaseerde instrumenten). De Commissie zal in het bijzonder kostenefficiënte
oplossingen stimuleren en grensoverschrijdende integratie bevorderen.
De Commissie is voornemens actief bij te dragen aan de G20-doelstelling om alle
subsidies met negatieve effecten op het milieu stop te zetten, inclusief alle resterende
directe en indirecte steun voor fossiele brandstoffen53.
Optimalisering van de overheidsinterventie: continuïteit van de elektriciteitsvoorziening
Sommige lidstaten hebben een systeem van afzonderlijke betalingen voor de marktbeschikbaarheid van opwekkingscapaciteit ingevoerd, of zijn dat van plan. Zij maken zich
immers zorgen over de vraag of de zuivere energiemarkt alleen afdoende investeringen in
opwekkingscapaciteit zal opleveren om de voorzieningszekerheid op lange termijn te
waarborgen. Dergelijke capaciteitsmechanismen zijn langetermijninstrumenten die tot doel
hebben een inkomstenstroom voor (geselecteerde) producenten te genereren en de gebruikers
ertoe te verplichten te betalen voor de geleverde capaciteit54.
De Commissie is echter van oordeel dat capaciteitsmechanismen, wanneer zij niet goed zijn
opgezet en/of voortijdig of zonder afdoende coördinatie op EU-niveau worden ingevoerd,
contraproductief kunnen zijn. Als capaciteitsmechanismen het aspect van vraagvermindering
niet integreren, kunnen zij op opwekkingscapaciteit gebaseerde oplossingen fixeren in plaats
52
53

54

NL

COM(2012) 271 final.
Het stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa, COM(2011) 571 definitief, omvat een
mijlpaal "Tegen 2020 zullen milieuonvriendelijke subsidies zijn afgebouwd". Ook in de jaarlijkse
groeianalyses voor 2011 en 2012 (COM(2011) 11 definitief, COM(2011) 815 definitief) wordt
opgeroepen om milieuonvriendelijke subsidies uit te bannen. Ook op mondiaal niveau, onder meer in de
context van de G20 en op de Rio+20-conferentie, zijn er verbintenissen aangegaan om subsidieschema's
voor fossiele brandstoffen te hervormen.
In bepaalde lidstaten neemt de geplande overheidinterventie de vorm aan van langetermijncontracten
voor de voorzieningszekerheid, met de staat of een door de staat als tegenpartij aangewezen entiteit.
Capaciteitsmechanismen moeten worden onderscheiden van kortetermijnmechanismen die erop gericht
zijn vraag en aanbod in realtime in evenwicht te houden, ook wanneer er een plotselinge variatie is in
vraag of aanbod.

16

NL

van oplossingen op het gebied van energie-efficiëntie of vraagrespons te bevorderen. Als bij
dergelijke mechanismen geen onderscheid wordt gemaakt tussen basis- en piekbelasting,
trekken
zij
wellicht
onvoldoende
flexibele
opwekkingscapaciteit
aan.
Capaciteitsmechanismen verstoren de EU-brede prijssignalen en leiden waarschijnlijk ook tot
een voorkeursbehandeling voor op fossiele brandstoffen gebaseerde productiemiddelen in
plaats van de meer variabele hernieuwbare energiebronnen (boven de niveaus die
noodzakelijk zijn om de elektriciteitssystemen in balans te houden). In die zin kunnen zij
indruisen tegen het EU-beleid voor een koolstofarme en hulpmiddelenefficiënte economie.
In goed functionerende energiemarkten hangen stimulansen voor investeringen in
opwekkingscapaciteit en voorzieningszekerheid ook af van ontwikkelingen op de
koolstofmarkt. De Commissie schuift opties naar voren voor structurele maatregelen om het
huidige door de economische crisis ontstane overaanbod van emissierechten in het EUemissiehandelssysteem op te slorpen55. Dit zou grotere zekerheid bieden voor investeerders en
zou de behoefte aan nationale maatregelen verminderen.
Slecht ontworpen capaciteitsmechanismen verstoren vaak investeringssignalen in plaats van
een echte oplossing te bieden voor de problemen op het gebied van productiecapaciteit en
voorzieningszekerheid. Als zodanig kunnen dergelijke overheidsinterventies interfereren met
grensoverschrijdende handel en mededinging omdat nationale markten hierdoor worden
afgesloten van opwekkingscapaciteit elders in de EU en de geografische spreiding van de
opwekkingscapaciteit in de interne markt wordt verstoord. Nationaalgebaseerde
capaciteitsmechanismen kunnen de kosten voor alle lidstaten doen stijgen door het beste
gebruik van bestaande opwekkingscapaciteit en flexibiliteit over de grenzen heen te
verhinderen.
De Commissie is van oordeel dat capaciteitsmechanismen wellicht moeten worden
onderworpen aan de internemarktregels van de EU, inclusief het toezicht op staatssteun en
Richtlijn 2009/72/EG.
De lidstaten moeten aantonen dat dergelijke mechanismen nodig zijn boven alternatieve
benaderingen, zoals peak-shavingsmaatregelen, toegenomen invoer via passende
interconnecties en vergemakkelijking van vraagrespons voor zowel industriële als kleine
afnemers. Zelfs in periodes dat de opwekkingscapaciteit beperkt is, moet de
grensoverschrijdende handel worden gehandhaafd. De toewijzingsprocedures moeten
transparant en niet-discriminerend zijn.
De lidstaten moeten een volledige analyse uitvoeren in verband met de vraag of er een
gebrek is aan investeringen in productiecapaciteit en waarom. Zij moeten kijken naar
grensoverschrijdende oplossingen voor alle aangetroffen problemen voordat zij
overheidsinterventie plannen. Elk capaciteitsmechanisme moet rekening houden met het
effect dat dergelijk ingrijpen heeft op naburige lidstaten en op de interne energiemarkt.
Versnippering van de interne energiemarkt moet worden vermeden.
De Commissie start een publieke raadpleging over de elektriciteitsvoorzieningszekerheid, de toereikendheid van de opwekkingscapaciteit en de interne energiemarkt.
Afhankelijk van de resultaten van deze raadpleging en verdere verbintenissen van
lidstaten en belanghebbenden kan de Commissie follow-upmaatregelen voorstellen.
55

NL

Zie mededeling "The state of the European carbon market in 2012", COM(2012) 652.

17

NL

De voorzieningszekerheid vergt coördinatie tussen lidstaten die een snelle eerste crisisrespons
kunnen geven, alsook langetermijnoplossingen voor problemen bij de voorzieningszekerheid.
Naarmate onze energiesystemen geïntegreerder worden, hebben wij meer coördinatie en
samenwerking over de grenzen heen nodig om crisissituaties te identificeren en aan te pakken
en een goede crisisrespons te waarborgen.
De Commissie zet formeel een elektriciteitscoördinatiegroep op met het mandaat de
samenwerking inzake de elektriciteitsvoorzieningszekerheid te vergemakkelijken,
inclusief de toereikendheid van de productiecapaciteit en de stabiliteit van het
grensoverschrijdende netwerk.
3.3.2.

Meer integratie, snellere modernisering en betere benutting van de netten

Meer netten met het oog op de integratie van de energiemarkten van de EU
Energie moet kunnen stromen naar waar dat nodig is, zonder fysieke barrières aan nationale
grenzen. Dat houdt onder meer in dat de effecten van ongeplande elektriciteitsstromen ("loop
flows") op de grensoverschrijdende marktintegratie worden aangepakt. Er zijn grote
investeringen in energienetten vereist om het voor bepaalde regio's in de EU mogelijk te
maken het isolement te doorbreken56 en om onze Europe 2020-streefcijfers te kunnen behalen.
Zoals beklemtoond in de voorgestelde verordening tot vaststelling van de Connecting Europe
Facility57 moet de manier waarop investeringen plaatsvinden dringend worden verbeterd. Er
zijn al werkzaamheden om de energienetwerken van de toekomst te definiëren
overeenkomstig het milieu-acquis. In oktober 2011 heeft de Commissie een voorstel
ingediend voor een verordening betreffende "Richtsnoeren voor de trans-Europese energieinfrastructuur"58. Daarin zijn twaalf prioritaire corridors en gebieden omschreven die
betrekking hebben op elektriciteit, gastransmissie en –opslag en transportnetwerken voor olie
en kooldioxide, en is een dynamische identificatie opgenomen van projecten van
gemeenschappelijk belang. De Commissie heeft zich voorstander getoond van snellere
vergunningverleningsprocedures, verbeterde kostentoewijzing voor grensoverschrijdende
infrastructuur en financieringssteun.
De snelle vaststelling en tenuitvoerlegging van het energie-infrastructuurpakket is, zoals
bevestigd op de Europese Raad van 9 december 2011, cruciaal.
Snellere modernisering op weg naar slimme netwerken
Gezien de toenemende behoefte aan flexibiliteit en energie-efficiëntie en teneinde de
decentrale opwekking en actieve vraagrespons te kunnen integreren, is gecoördineerde actie
vereist met het oog op de uitrol van slimme netwerken op Europees, regionaal en
gemeentelijk niveau. De Commissie heeft een voorstel ingediend voor een verordening
betreffende "Richtsnoeren voor trans-Europese telecommunicatienetwerken"59 waarin
infrastructuur voor digitale diensten als één van de prioriteiten is aangemerkt. Om tot een
efficiënte uitrol te kunnen komen, moeten de synergieën tussen de exploitanten van
56

57
58
59

NL

Zie de conclusies van de Europese Raad van februari 2011. Met name moeten de Oostzeelanden die
werken binnen de Russische en Belarussische elektriciteitssystemen gesynchroniseerd worden met de
EU.
COM(2011) 665.
COM(2011) 658 definitief.
COM(2011) 657 definitief.

18

NL

telecommunicatie- en energienetten op infrastructuur- en dienstverleningsniveau worden
benut. Bedoelde exploitanten moeten samenwerken in een concurrentievriendelijk klimaat
waarbij de markt open staat voor nieuwe spelers.
De Commissie zal een concurrentievriendelijke samenwerking tussen de energie- en de
ICT-sector blijven bevorderen, inclusief innovatieve dienstenleveranciers, om de
modernisering van netwerken te bevorderen en de innovatie in de energiesector te
versnellen. De lidstaten wordt verzocht deze ontwikkeling op nationaal niveau te
ondersteunen. De Europese normalisatie-instellingen (CEN/CENELEC/ETSI) hebben
de urgente taak om tegen eind 2012 een eerste reeks normen voor slimme netwerken uit
te werken. De Commissie zal het gebruik van deze normen bevorderen.
De Commissie heeft reeds eerder een mededeling over slimme netwerken gepubliceerd60
waarin is opgeroepen de nodige kadervoorwaarden voor de sector vast te leggen om de
desbetreffende technologieën en productiecapaciteit te ontwikkelen en de nodige
investeringen te doen, en waarin de visie van een geïntegreerd infrastructuurbeheer is
uiteengezet61. Op basis van de beste praktijken en projecten in de lidstaten62 ontwikkelt de
Commissie momenteel richtsnoeren en nieuwe instrumenten om de uitrol van slimmemetersystemen in het huidige decennium verder te stimuleren63, de voortgang van de lopende
slimme-meterprojecten in de EU te monitoren en veelbelovende O&O en proefprojecten te
ondersteunen64.
De Commissie zal O&O en innovatie blijven ondersteunen teneinde de uitrol van
slimme-metersystemen te vergemakkelijken. De Commissie zal het standaardiseringsmandaat van de Europese normalisatie-instellingen vernieuwen teneinde een tweede
reeks normen te ontwikkelen en richtsnoeren vast te stellen en potentiële projecten van
gemeenschappelijk belang te identificeren tegen eind 2012.
Sterkere vraagrespons in de distributienetten
Met de komst van slimme-metersystemen, microgeneratietechnologieën, slimme huishoudtoestellen en domotica zijn consumenten steeds meer in staat hun energievraag te moduleren
naargelang van de feitelijke situatie op de energiemarkt. Met een dergelijke vraagrespons kan
de consument geld besparen en kunnen tegelijk de efficiëntie en de stabiliteit van de energiesystemen worden verbeterd. Een voorwaarde is echter dat de lidstaten, regulators, transmissiesysteembeheerders (TSB's), distributiesysteembeheerders (DSB's) en kleinhandelaars met
elkaar en met andere spelers (vraagrespons-dienstenleveranciers, ICT-ondernemingen of
systeemontwikkelaars) samenwerken. De doelstelling is om transparante en gemakkelijk
begrijpelijke regels en normen voor vraagrespons en databeheer te ontwikkelen.
Het voorgaande vergt ook een herformulering van de rol van de DSB's. Met name moet
worden gewaarborgd dat hun gereguleerde activiteiten beperkt worden tot taken die het best
60
61

62
63

64

NL

COM(2011) 202.
De elektriciteitsrichtlijn en de energie-efficiëntierichtlijn bieden een onderling aanvullende mix van
verplichtingen en stimulansen voor lidstaten om een dergelijk kader in te stellen.
In lijn met de mededeling van de Commissie over het industriebeleid, COM(2012) 582.
Het aantal slimme meters in de EU zal moeten toenemen van ongeveer 45 miljoen vandaag tot
minimaal 240 miljoen in 2020, wat het nodig maakt de desbetreffende jaarlijkse investeringen van iets
meer dan 1 miljard EUR vandaag op te trekken tot 4-5 miljard EUR tegen 2015, naargelang van de
kosten-batenanalyse.
Bijvoorbeeld via de Europese industriële initiatieven voor elektriciteitsnetten en het Europees
innovatiepartnerschap voor slimme steden en gemeenschappen.

19

NL

worden uitgevoerd door een natuurlijk monopolie en dat de door de nieuwe technologieën
mogelijk gemaakte nieuwe diensten in concurrerende markten worden ontwikkeld. In deze
context lijkt het ook passend na te denken over de rol van derde partijen (zoals aggregators,
energiediensten en marktpartijen uit andere netwerksectoren, zoals ICT, telecom, elektroengineering) bij de toekomstige ontwikkeling van lokale distributienetten of energiediensten.
De Commissie heeft de aanzet gegeven tot het debat onder de auspiciën van het Energieforum
voor de burger (Londen) en zal de discussie voortzetten op basis van de plannen van de
lidstaten voor de uitrol van slimme-metersystemen.
In haar volgende mededeling over energietechnologieën zal de Commissie de technologische
aspecten van de verdere ontwikkelingen op het gebied van energiedistributienetten
behandelen.
De Commissie nodigt de lidstaten ertoe uit ambitieuze strategieën vast te stellen voor de
uitrol van slimme-metersystemen en erover te waken dat daarbij wordt voldaan aan de
belangen van zowel de energieleveranciers als de distributeurs en consumenten.
De Commissie verzoekt de lidstaten actieplannen op te stellen waarin wordt aangegeven
hoe zij hun netten willen moderniseren, inclusief regels en verplichtingen voor DSB's,
synergieën met de ICT-sector en bevordering van vraagrespons en dynamische tarieven,
overeenkomstig de richtlijn inzake energie-efficiëntie.
4.

CONCLUSIE

De openstelling van de markt geeft de consument een echte keuzevrijheid. De behoefte aan
overheidsinterventie wordt erdoor beperkt en ongepast ingrijpen van de overheid wordt erdoor
voorkomen. Er zijn verscheidene problemen die met grote urgentie moeten worden aangepakt
teneinde de interne markt uiterlijk in 2014 te voltooien, het isolement van verschillende EUlidstaten die gescheiden zijn van EU-netwerken te beëindigen, de Europa 2020-agenda te
verwezenlijken en geleidelijk en tegen zo laag mogelijke kosten voor allen over te gaan naar
een nieuw energiesysteem tegen 2050. Deze problemen maken ook dat de consument niet ten
volle de baten van de interne markt kan benutten, werpen barrières op voor mededinging en
innovatie en ondermijnen de continuïteit en duurzaamheid van het Europese energiesysteem.
De Commissie heeft zich ertoe verbonden om, binnen haar bevoegdheidssfeer, de uitdaging
aan te gaan van de opbouw en modernisering van een Europees netwerk, met integratie van
hernieuwbare energie, microgeneratie en slimme netwerken, door middel van een stabiel
regelgevingskader waarin de rol van de verschillende spelers (netwerkbeheerders, energieproducenten, leveranciers, vraagresponsleveranciers, consumenten en regulators) duidelijk is
omschreven.
Op basis van deze mededeling stelt de Commissie een actieplan voor (zie bijlage 1) waarmee
het succes van de interne energiemarkt moet worden verzekerd. De Commissie roept alle
instellingen, lidstaten en belanghebbenden ertoe op samen te werken om de voorgestelde
acties binnen de vastgestelde termijnen te verwezenlijken. In 2014 zal de Commissie de
voortgang bij de tenuitvoerlegging van het actieplan evalueren. De Commissie is vastbesloten
ervoor te zorgen dat de follow-up van het actieplan op lidstaatniveau en op EU-niveau goed
verankerd is in het Europees semester, met name via de jaarlijkse groeianalyse, het
integratierapport betreffende de interne markt en de landspecifieke aanbevelingen.

NL

20

NL

Bijlage 1: Actieplan voor Europa
Actie/Maatregel

Betrokken partijen

Timing

1. Tijdige en volledige omzetting van de richtlijnen
betreffende het derde energiepakket en tenuitvoerlegging
van de verordeningen betreffende het derde energiepakket

Lidstaten / nationale
energieregulators /
Commissie

Maart 2011

2. Richtsnoeren inzake de definitie van het begrip
"kwetsbare consument"

Commissie

2013

3. Strikte toepassing van de regels betreffende de interne
energiemarkt en de mededinging

Commissie / lidstaten /
nationale energieregulators
/ nationale
mededingingsautoriteiten

Continu

4. Verhoging van de doeltreffendheid van regionale
initiatieven en hun bijdrage tot de integratie van de interne
energiemarkt

Commissie / lidstaten /
nationale energieregulators
/ ACER

Continu

5. Modernisering van de richtsnoeren inzake staatssteun
voor milieubescherming

Commissie

Eind 2013 / begin
2014

Handhaving

Verbetering van betrokkenheid van consumenten en ondersteuning
6. Verdere inspanning om consumenten te betrekken,
informeren en motiveren, onder meer door
tenuitvoerlegging van de energie-efficiëntierichtlijn en door
web-gebaseerde inhoud voor gebruikers die verwijst naar
relevante consumentenbeschermingsprogramma's

Commissie / lidstaten /
nationale
energieregulators/
consumentenorganisaties

2013 / 2014

7. Ondersteuning van de lidstaten, via het Citizens' Energy
Forum, bij de vaststelling van de werkingssfeer voor
onderzoek, gegevensverzameling en rapportering inzake de
kleinhandelsmarkten voor energie.

Commissie / lidstaten /
nationale
energieregulators/
consumentenorganisaties

2013

8. Richtsnoeren en beste praktijken vaststellen inzake
prijsvergelijkingsinstrumenten, duidelijke en transparante
facturering en steun aan kwetsbare consumenten

Commissie / lidstaten /
nationale energieregulators
/ consumentenorganisaties

2013

9. Gerichte bijstand aan kwetsbare consumenten om
geïnformeerde keuzes te kunnen maken en hen de nodige
steun te geven om in concurrerende kleinhandelsmarkten
in hun behoeften te kunnen voorzien

Commissie / lidstaten

2013

De energiesystemen van de EU klaarmaken voor de toekomst
10. Vaststellen en toepassen van netwerkcodes
ACER / ENTSO's / Commissie
/ lidstaten / nationale
- voor de elektriciteitssector:
energieregulators
Regels voor capaciteitstoewijzing en congestiebeheer
Regels voor capaciteitstoewijzing op de langere termijn
Regels voor verbinding met het net

NL

21

2013/2014

NL

Systeemexploitatie
- voor de gassector:
Capaciteitstoewijzing
Balanceringsregels, inclusief netwerkgerelateerde regels
inzake voordrachtsprocedures, regels voor onbalanskosten
en regels voor operationele balancering tussen de
systemen van de transmissiesysteembeheerders
Regels voor interoperabiliteit en gegevensuitwisseling
Regels betreffende geharmoniseerde
transmissietariefstructuren
11. Snelle vaststelling en tenuitvoerlegging van het energieinfrastructuurpakket

Raad / Europees Parlement
/ lidstaten / nationale
energieregulators

December 2012

12. Vaststelling van de eerste lijst van projecten van
gemeenschappelijk belang voor de Unie

Commissie / lidstaten

2013

13. Invoering van een kader en een markt voor een brede
verspreiding van slimme toestellen (bv. via
standaardisering, ecologisch ontwerp en energieetikettering)

Commissie /
belanghebbenden (met
name Europese
normalisatie-instellingen)

2014

14. Opstelling van nationale actieplannen voor een snelle
uitrol van slimme netten

Lidstaten / Commissie

2013

15. Nadenken over de toekomstige rol en
verantwoordelijkheid van DSB's, vraagrespons, slimme
huishoudtoestellen en domotica, decentrale opwekking en
regelingen voor verplichte energiebesparing

Commissie / lidstaten

2013

16. Analyseren hoe de interne energiemarkt kan bijdragen
tot een verbetering van de energie-efficiëntie

Commissie

2013

17. Analyseren hoe technologische ontwikkeling, inclusief
inzake opslagtechnologie en microgeneratie, kan gekoppeld
worden aan ontwikkelingen op de energiemarkten

Commissie

2013

18. Geleidelijke uitbanning van gereguleerde gas- en
elektriciteitstarieven, rekening houdend met universeledienstverplichtingen en effectieve bescherming van
kwetsbare consumenten

Commissie / lidstaten

2009 en verder

19. – Analyseren van investeringsstimulansen en
toereikendheid van de productiecapaciteit in de
elektriciteitssector binnen het bestaande Europese kader

Lidstaten

2013 en verder

- Ontwikkeling van criteria voor beoordeling van en waken
over de overeenstemming van nationale
capaciteitsgerelateerde initiatieven met de interne markt

Commissie

Een passende overheidsinterventie waarborgen

NL

22

NL

NL

20. Vaststelling van een leidraad inzake steunregelingen
voor hernieuwbare energie

Commissie

2e/3e kwartaal
2013

21. Formalisering van de Coördinatiegroep voor elektriciteit

Commissie

Oktober 2012

22. Geleidelijke uitbanning van milieuschadelijke subsidies,
onder meer directe en indirecte subsidies voor fossiele
brandstoffen

Commissie / lidstaten

Uiterlijk in 2020

23

NL