7
Beleidsbrief nucleaire ontwapening en
non-proliferatie
Aan de orde is het VAO Beleidsbrief nucleaire ontwapening
en non-proliferatie (AO d.d. 29/01).
De voorzitter:
"Non-proliferatie" is in gewoon Nederlands "het niet verspreiden van kernwapens".

De heer Knops (CDA):
Voorzitter. Zo simpel zou het inderdaad kunnen zijn, ware
het niet dat wij hier als parlement al heel lang over spreken
met de regering en haar rechtsvoorgangers, maar dat er
toch een mist van onduidelijkheid blijft bestaan.
(Hilariteit)
De heer Knops (CDA):
Ik heb net even het vorige debat gevolgd, dus ik haak
onmiddellijk aan op de antwoorden die ook over dit
onderwerp door de regering naar de Kamer zijn gestuurd.
De vragen zijn inderdaad beantwoord, maar de vraag is of
het nu duidelijk is. De minister heeft in het algemeen overleg een ambitie neergelegd over zijn inzet binnen de NAVO,
om tot een aantal stappen te komen. Het is alleen de vraag
of de ambitie die de minister tentoonspreidt, op korte termijn al leidt tot concrete stappen. Hij heeft namelijk aangegeven dat hij alleen binnen bondgenootschappelijk verband
dergelijke stappen wil zetten, terwijl er nu al lidstaten van
de NAVO zijn die verdergaande afspraken hebben gemaakt.
Ik denk dat het parlement er recht op heeft om te weten
waar we over praten, omdat we anders helemaal niet kunnen debatteren, laat staan controleren. Daarom dien ik
samen met de heer Sjoerdsma de volgende motie in.

overwegende dat er binnen de NAVO voor Duitsland een
aparte afspraak geldt die ruimte biedt voor meer openheid
over de op het Duitse grondgebied aanwezige kernwapens;
verzoekt de regering, binnen de NAVO voorafgaand aan de
top in Wales voor Nederland ten minste eenzelfde afspraak
te bedingen als voor Duitsland om zo meer openheid ten
aanzien van eventueel in Nederland aanwezige kernwapens
mogelijk te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Knops en
Sjoerdsma. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (33783).
De heer Ten Broeke (VVD):
Ik heb twee vragen aan de heer Knops. De eerste vraag is
de volgende. Wij hebben allemaal geconstateerd wat er de
afgelopen weken in Oekraïne is gebeurd. Vindt de heer
Knops, vindt het CDA, dat dit nu het moment is om fundamenteel de nucleaire strategie van de NAVO ter discussie
te stellen? Want dat doet hij hiermee.
De heer Knops (CDA):
Nee, ik heb niet gesproken over de kernwapentaak van de
NAVO. Het is inderdaad waar: ik heb dit VAO vandaag niet
ingepland, maar tijdens het algemeen overleg was de zaak
nog niet zo helder als deze nu is. Natuurlijk roept dit vragen
op over de noodzaak van kernwapens en over het evenwicht
tussen Oost en West. Ik begrijp de vraag van de heer Ten
Broeke dus volledig, maar laat duidelijk zijn: deze motie
zegt niets over de kernwapentaak als zodanig. Zij gaat
slechts over transparantie en openheid over in Nederland
mogelijk aanwezige tactische kernwapens. Ik begrijp dat
het verleidelijk is om die discussies nu in elkaar te schuiven,
maar volgens mij moeten wij dat juist niet doen, om het
helder te houden.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering zich inzet voor meer openheid over kernwapens in Europa;
constaterende dat deze inzet beperkt blijft binnen de marges
van bondgenootschappelijke geheimhouding, alsmede
uitgaat van instemming binnen het NAVO-bondgenootschap
en vergelijkbare openheid van de Russische Federatie over
haar arsenaal;
constaterende dat een doorbraak binnen afzienbare tijd
door de afwijzende houding van Rusland op dit punt
onwaarschijnlijk is;
van mening dat de geheimzinnigheid over de mogelijke
aanwezigheid van kernwapens in Nederland elke vorm van
parlementaire controle in de weg staat en zeer onbevredigend is;

Tweede Kamer

Beleidsbrief nucleaire ontwapening en
non-proliferatie

De heer Ten Broeke (VVD):
De vraag komt natuurlijk niet uit het niets, want de motie
komt ook niet uit het niets. De heer Knops en het CDA
hebben wat dat betreft ook een interessante wisseling van
positie laten zien sinds zij niet meer in de regering zitten.
Mijn tweede vraag is, of de heer Knops werkelijk van
mening is dat deze motie, als die zou worden aangenomen,
een bijdrage levert aan het breken van de halsstarrigheid
van de Russen, tegen de achtergrond van de actualiteit van
de afgelopen tien dagen, zeg ik er nogmaals bij.
De heer Knops (CDA):
Met alle respect, maar dit dossier is vele malen omvangrijker dan de actualiteit van de afgelopen dagen. Ik begrijp de
vraag van de heer Ten Broeke, namelijk of dit geen relatie
heeft met elkaar. Ik zal niet ontkennen dat er enige relatie
is, want het gaat over de balans tussen Oost en West en de
opstelling van Rusland. Er zijn dus zeker raakvlakken te
noemen. Ik wil echter even specificeren waar deze motie
over gaat. Deze motie gaat over de aanwezigheid van tacti-

12 maart 2014
TK 62

62-7-1

sche kernwapens in Nederland, de wijze waarop de regering, al dan niet beperkt door afspraken binnen de NAVO,
hierover communiceert met het parlement en de mist die
hierover al jaren ontstaat. De heer Ten Broeke legt bovendien een relatie tussen de oppositierol en het standpunt
van het CDA. Dat is niet helemaal juist, want in de boezem
van onze partij wordt deze discussie al veel langer gevoerd.
Men kent mijn opvatting op dit punt; ik zeg het heel eerlijk.
Het is niet zo dat wij, als wij morgen in de regering zouden
zitten, dan een andere opvatting zouden hebben. Om recht
te doen aan de discussie zou ik mij echt willen beperken
tot de vraag of wij ten minste dezelfde transparantie voor
elkaar kunnen krijgen als bijvoorbeeld de Duitsers hebben
bedongen. Dit komt heel precies, want ik weet dat er ook
nog andere opvattingen zijn in het parlement.

De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. De minister heeft aangegeven, nucleaire ontwapening te zien als een toetssteen voor zijn buitenlands
beleid. Hij zal zich inzetten voor meer transparantie. Dat
verwelkom ik. Tegelijkertijd komt het moment waarop de
Verenigde Staten de kernwapens in Europa, en dus ook in
Nederland, willen moderniseren, met rasse schreden dichterbij. Om dat moment enigszins voor te zijn, dien ik de
volgende moties in.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de NAVO een kernwapentaak zal houden
zolang kernwapens op deze wereld aanwezig zijn;
constaterende dat Nederland in NAVO-verband een kernwapentaak heeft;
overwegende dat het wenselijk is, nucleaire wapens,
waaronder de niet-strategische nucleaire wapens in Europa,
terug te dringen en uiteindelijk te elimineren;
verzoekt de regering, in NAVO-verband te pleiten voor de
beëindiging van de Nederlandse kernwapentaak, voordat
modernisering van deze kernwapens een feit is,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Sjoerdsma. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (33783).

De heer Servaes (PvdA):
Voorzitter. Ik heb geen motie, maar aangezien ik samen
met collega Sjoerdsma voorafgaand aan dit debat de discussie over de openheid heb aangejaagd, vond ik het toch
passend om een paar woorden te zeggen, met name om
mijn erkentelijkheid te tonen voor de reactie van de minister.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat meerdere kernwapenstaten werken aan
modernisering van hun nucleaire arsenalen, bijvoorbeeld
via de "Life Extension Programs" van de Verenigde Staten;
constaterende dat deze zijn bedoeld om de veiligheid, de
beveiliging en de effectiviteit van deze wapens te garanderen, wat naar het oordeel van de Nederlandse regering een
noodzakelijke activiteit is;
constaterende dat NAVO-bondgenoten geen zeggenschap
hebben over het onderhoud en de modernisering van deze
wapens en daarbij ook niet betrokken zijn;
overwegende dat deze modernisering op gespannen voet
staat met de wens om het aantal nucleaire wapens terug
te dringen en uiteindelijk te elimineren;
verzoekt de regering, geen financiële middelen in te zetten
voor deze modernisering,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Sjoerdsma. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (33783).

Een duidelijke meerderheid van partijen zei in het algemeen
overleg: wees open over de aanwezigheid van kernwapens
op het eigen grondgebied. De minister zei in antwoord
daarop, zelf ook af te willen van de huidige situatie, waarin
je eigenlijk niets mag zeggen. Hij zei bereid te zijn om met
partners te bespreken hoe we dit soort afspraken kunnen
aanpassen en moderniseren, zodat ze meer bij deze tijd
passen, in de woorden van de minister. De inzet is om
informatie over dit soort zaken met de Nederlandse volksvertegenwoordiging te delen, op dezelfde manier als andere
internationale afspraken. Openheid over de aanwezigheid
van kernwapens, dat is het doel. De minister zei toe, de
Kamer nog voor de NAVO-top in Wales, in september aanstaande, te informeren over zijn vorderingen op dit vlak.
Mijn fractie is hem erkentelijk voor deze stap, en natuurlijk
ook voor zijn overige inzet op het gebied van nucleaire
ontwapening. Wij zien uit naar het moment, waarschijnlijk
kort na de zomer, waarop we de balans opmaken.
Tot slot voor de duidelijkheid: transparantie is belangrijk,
vooral als eerste stap in deze discussie, die uiteindelijk
vanzelfsprekend tot het beëindigen van de Nederlandse
kerntaak en tot een global zero moet leiden.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk of de minister direct kan antwoorden.
Dat is het geval. Dan geef ik het woord aan de minister.

Motie

Tweede Kamer

Beleidsbrief nucleaire ontwapening en
non-proliferatie

12 maart 2014
TK 62

62-7-2

Minister Timmermans:
Voorzitter. Dank voor de inbreng van uw Kamer over dit
voor mij, zoals de Kamer weet, zeer belangrijke onderwerp.
Ik moet beginnen met de vaststelling dat door de crisis in
Oekraïne de discussie over de NAVO-solidariteit in een heel
ander daglicht is komen te staan dan nog een maand geleden. Er wordt naar elkaar gekeken in de NAVO, en wel met
een blik van: we kunnen toch wel op elkaar rekenen nu? Ik
wil dat Nederland in deze tijd die vraag, impliciet en expliciet, voortdurend met ja beantwoordt. Dit is een tijd — en
daar is de NAVO voor opgericht — waarin we tegen elkaar
zeggen: we zitten samen in één schuitje, we zijn samen
verantwoordelijk voor onze collectieve veiligheid en we zijn
ook bereid, samen die verantwoordelijkheid te dragen. Ik
vind het belangrijk om dat aan het begin van mijn beantwoording te zeggen, omdat dit iets is waarop de NAVOlidstaten allemaal, en vooral de nieuwe NAVO-lidstaten,
elkaar en ons aankijken. Ik begrijp dat ook, gelet op de crisis
rond de Krim.
In dit verband denk ik — en ik ga nu naar de ontwapeningsagenda — dat ik de dingen, die ik in de ontwapeningsagenda doe, zo veel mogelijk buiten de sfeer moet houden
van unilaterale stappen. Alles wat je nu doet, omdat je zegt:
als wij dit niet samen doen, dan ga ik het alleen doen, kan
de indruk wekken, compleet onbedoeld, dat je je zou willen
onttrekken aan bepaalde verantwoordelijkheden in een tijd,
waarin op die verantwoordelijkheden in politieke zin misschien een beroep zou worden gedaan. Dat brengt mij bij
mijn advies over de motie van de leden Knops en
Sjoerdsma. Ik heb de Kamer toegezegd dat ik haar voor de
top in Wales zal informeren over de stappen die ik heb
ondernomen om grotere transparantie over de aanwezigheid van kernwapens in Europa tot stand te brengen. Ik heb
verschillende mogelijkheden om dat te bereiken.
Het heeft mijn voorkeur om verder te gaan dan wat de motie
vraagt en om voor heel Europa helderheid te krijgen over
de aanwezigheid van substrategische nucleaire wapens op
het Europese continent. In het kader van deze algemene
benadering zal ik bezien of het voor individuele landen,
waaronder Nederland, maar ook andere landen, nodig zal
zijn om daar aparte afspraken over te maken. Ik hoop echter
dat de heer Knops het volgende begrijpt. Als ik nu zeg "ik
omarm deze motie" dan kijken andere NAVO-lidstaten naar
mij en vragen zij zich af of Nederland ineens een alleingang
maakt op dit punt. Dan denk ik dat we niets bereiken. Ik
begrijp het signaal heel erg goed dat de heer Knops met
deze motie afgeeft en ik heb de Kamer een brief toegezegd
over dit onderwerp voor de top in Wales. Toch vraag ik de
heer Knops om die motie aan te houden of om mij in ieder
geval niet dit ene pad op te dwingen, zodat ik de discussie
ook in de NAVO breed kan houden en kan bezien of er in
deze ingewikkelde situatie waarin we terecht zijn gekomen,
toch op het punt van transparantie, samen met de Duitsers
met name, wellicht meer zaken mogelijk zouden zijn. Of het
voor individuele landen, waaronder Nederland, nodig is
om daarover aparte afspraken te maken, zal ik in het kader
van deze algemene benadering bezien. Maar ik hoop dat
de heer Knops begrijpt dat, als ik nu zeg dat ik deze motie
omarm, andere NAVO-lidstaten naar mij gaan kijken. Heeft
Nederland ineens op dit punt een alleingang? Dan denk ik
dat we niks bereiken. Ik begrijp het signaal van de heer
Knops heel erg goed en ik heb de Kamer een brief toegezegd over dit onderwerp vóór de top in Wales, zodat ik hem
vraag de motie aan te houden om mij in ieder geval niet te

Tweede Kamer

Beleidsbrief nucleaire ontwapening en
non-proliferatie

dwingen op dit ene pad, zodat ik de discussie in de NAVO
breed kan houden en kan bezien of er in deze ingewikkelde
situatie op het punt van transparantie samen met de Duitsers meer mogelijk is.
De heer Knops (CDA):
Ik heb de minister goed verstaan, nu, maar ook in het AO.
De ambitie reikt inderdaad verder dan wat in het dictum
van de motie staat. Dat is helemaal waar. Maar er zit ook
een risico aan, waarover de minister al iets heeft gezegd.
Dat risico is namelijk dat we, als je de lat te hoog legt en
streeft naar een afspraak binnen het bondgenootschap met
alle landen, tot sint-juttemis kunnen wachten en er niets
gebeurt. Daarom hebben wij deze motie ingediend. Als ik
de minister zo versta dat zijn ambitie verder ligt en dat hij,
als op korte termijn niet met meer landen die stap kan
worden gezet, alsnog bereid is om een en ander als een
soort ultimum remedium, bijna als een kernwapen zelf —
door ermee te dreigen kun je een aantal stappen voorwaarts
zetten — te gebruiken, dan kan ik me er iets bij voorstellen
dat ik de motie aanhoud. Maar dat kan niet eindeloos. Een
motie kan sowieso niet eindeloos worden aangehouden,
maar het signaal van de Kamer is: probeer zo snel mogelijk
een aantal zichtbare stappen te zetten.
Minister Timmermans:
Zo heeft de heer Knops mij goed begrepen; daar wil ik mij
voor inzetten. Maar door de ontwikkelingen in de laatste
weken ben ik niet optimistisch geworden. Ik denk dat de
Kamer ook wel begrijpt waarom. Voor mij is dit een
hoofdpunt van beleid, waarop ik mijn ministerschap afgerekend wil zien, wat ik in het overleg met de Kamer ook heb
gezegd. Wat er de afgelopen weken aan de gang is in een
deel van ons continent helpt niet.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Knops.
De heer Knops (CDA):
Dat begrijp ik, en dat heb ik ook net in een interruptiedebatje
met de heer Ten Broeke erkend. Maar dit gaat niet over het
ter discussie stellen van de kernwapentaak — dat heeft iets
meer soortelijk gewicht — maar over transparantie. Het is
in principe een belang van nationale parlementen versus
regeringen, inclusief de controlerende taak, om dit duidelijk
te maken. Ik weet dat de minister er ook zo in zit.
De voorzitter:
En uw vraag?
De heer Knops (CDA):
De verbinding die de minister legt tussen de actuele situatie
als het om de relatie tussen het Westen en Rusland gaat,
en de kernwapentaken, is een andere dan wat in de motie
wordt gevraagd: meer transparantie.
Minister Timmermans:
Dat is juist. Zo zien wij dat in Nederland. Maar we mogen
niet uitsluiten dat er andere NAVO-partners zijn die de discussie in een ander daglicht zien. Daarmee moeten wij

12 maart 2014
TK 62

62-7-3

rekening houden. Mijn hoofddoel op de heel korte termijn
is het bieden van comfort aan die NAVO-lidstaten die vrezen, zelf vooraan te komen zitten als de spanningen toenemen in Europa, als de heer Knops begrijpt wat ik bedoel.
De voorzitter:
Wat doet de heer Knops met de motie?
De heer Knops (CDA):
Daar hebt u recht op. Gehoord hebbend de beantwoording
van de minister en wetend wat zijn inzet is, en na overleg
met collega Sjoerdsma, wil ik de motie aanhouden.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Knops stel ik voor, zijn motie (33783,
nr. 7) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Minister Timmermans:
In de motie op stuk nr. 8 van het lid Sjoerdsma wordt de
regering verzocht, geen financiële middelen in te zetten
voor de modernisering. Het probleem daarbij is dat de
modernisering geheel wordt betaald door de Amerikaanse
regering. Dat Life Extension Program is een zaak van de
Amerikanen. Hetzelfde geldt voor de kosten die daarmee
gepaard gaan. De NAVO-bondgenoten hebben geen zeggenschap over het onderhoud en ook niet over de modernisering van die wapens. Op die gronden moet ik de motie
ontraden.

kunnen zijn van een financiële bijdrage van de Nederlandse
regering.
Ik vervolg met de motie-Sjoerdsma op stuk nr. 9 die handelt
over de kernwapentaak. De regering wil graag dat de hele
discussie over de substrategische kernwapens en de militaire nutteloosheid van die wapens inmiddels, achter de
rug is voordat besloten zou moeten worden over de
modernisering. Dat is onze inzet. Deze inzet strekt zich uit
tot de NAVO als geheel. Ik vind niet dat ik binnen de NAVO
een lijn zou moeten neerzetten dat dit alleen voor Nederland
zou moeten gelden. Ik dacht dat ik met de Kamer had
afgesproken dat het onze inzet is om de inzet van dit militaire middel ten principale ter discussie te stellen. De constatering en de gedachte achter de motie zie ik als ondersteuning van het beleid, niet echter het punt in het dictum
waar het op alleen Nederland wordt toegespitst. Als de heer
Sjoerdsma wil dat ik deze motie als ondersteuning van
beleid kwalificeer, zal hij dit punt eruit moeten halen. Het
gaat mij om de discussie met de bondgenoten over de
collectieve taken. In de huidige vorm moet ik de motie
ontraden.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Hiermee zijn wij aan het eind gekomen van dit VAO. Over
de ingediende moties zullen wij volgende week dinsdag
stemmen.
De vergadering wordt van 15.54 uur tot 16.00 uur geschorst.

De heer Sjoerdsma (D66):
Als de minister zegt dat het Nederlandse kabinet op een
gegeven moment niet is betrokken bij deze modernisering
en er ook geen financiële middelen voor zal uittrekken, komt
dit precies overeen met mijn verzoek. Ik begrijp niet waarom
hij de motie dan ontraadt.
Minister Timmermans:
Het dictum van de motie kan zo worden gelezen dat er wel
een mogelijkheid zou zijn dat Nederland hieraan geld zou
moeten besteden. Dit is niet aan de orde en daarom ontraad
ik de motie.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik begrijp het dan echt niet. De motie is dan op geen enkele
manier niet in lijn met het beleid van de minister en hij zou
haar daarom moeten kwalificeren als ondersteuning van
zijn beleid. Wij zijn het dan met elkaar eens. Het ontraden
van de motie suggereert dat er toch een mogelijkheid
bestaat dat het Nederlandse kabinet op een gegeven
moment ergens financiële steun aan gaat verlenen.
Minister Timmermans:
Laat ik dan de kwalificatie geven dat ik de motie ontraad
omdat zij volstrekt overbodig is en onbedoeld wellicht de
indruk zou kunnen wekken dat hier mogelijk wel sprake zou

Tweede Kamer

Beleidsbrief nucleaire ontwapening en
non-proliferatie

12 maart 2014
TK 62

62-7-4