Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 407

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2016
Op 9 november 2015 hebben wij in de brief bij het «Dreigingsbeeld
Terrorisme Nederland» (DTN 40) (Kamerstuk 29 754, nr. 325) uw Kamer
toegezegd het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum een
onderzoek te laten uitvoeren naar de kwaliteit van de signalering van
radicalisering, jihadisme en ronselpraktijken in de vreemdelingenketen.
Met deze brief sturen wij u dit onderzoeksrapport «Jihadisme in de
vreemdelingenketen. De signalering van vermoedelijke jihadisten onder
asielzoekers en jihadistische activiteiten in en rond asielzoekerscentra
nader onderzocht» toe1 en geven we aan hoe we gevolg geven aan de
gepresenteerde aanbevelingen.
Het onderzoek
Het rapport presenteert een wetenschappelijk beeld van de signalering en
informatie-uitwisseling van jihadisme, radicalisering en ronselpraktijken in
de vreemdelingenketen. De gegevensverzameling voor deze studie heeft
plaatsgevonden gedurende de periode februari 2016 tot en met het
uitbrengen van het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN 42) op
11 juli 2016. Het rapport richt zich nadrukkelijk op vreemdelingen die een
asielverzoek indienen. De onderzoekers stellen dat in Nederland geen
sprake is van één overkoepelende geïntegreerde aanpak om jihadisme,
radicalisering en ronselpraktijken in de vreemdelingenketen te signaleren.
In plaats daarvan zijn de afgelopen jaren gefaseerd verschillende
maatregelen getroffen en werkwijzen geïntroduceerd die in onderlinge
samenhang kunnen worden aangemerkt als één systematiek. Om de
systematiek te kunnen spiegelen aan bestaande (wetenschappelijke)
inzichten over signalering en informatie-uitwisseling, is literatuuronderzoek en een Europese survey verricht. Ook is gesproken met
49 respondenten op zowel het staf- als het uitvoerende niveau. Met het
voorbehoud dat op basis van de gehanteerde methoden niet zonder meer
1

kst-29754-407
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 407

1

een representatief beeld is verkregen van de wijze waarop deze systematiek in de praktijk functioneert, geven de onderzoekers aan tijdens deze
onderzoeksperiode geen indicaties te hebben gevonden dat zich bij de
uitvoering grote problemen voordoen.
De context waarin het onderzoek heeft plaatsgevonden, is dynamisch te
noemen. De onderzoekers concluderen tot slot dat gedurende en na de
onderzoeksperiode reeds nieuwe maatregelen en werkwijzen zijn
ingevoerd. De beantwoording van de onderzoeksvragen en de gesignaleerde knelpunten en daaruit voortkomende aanbevelingen die de
onderzoekers formuleren, zien derhalve op de bevindingen over
bovengenoemde periode.
Beleidsreactie
De onderzoekers stellen dat -tijdens de onderzoeksperiode- in de
uitvoeringpraktijk geen grote knelpunten blijken te bestaan in de
signalering van jihadisme, radicalisering en ronselpraktijken in de
vreemdelingenketen. Respondenten waar in het kader van deze studie
mee is gesproken, gaven over het algemeen aan dat er binnen hun
organisaties aandacht is voor de problematiek en dat zij voldoende
handelingsperspectief hebben in het geval zij signalen van jihadisme,
radicalisering en ronselpraktijken menen te onderkennen. Wel worden in
het rapport aanknopingspunten gepresenteerd die de bestaande
systematiek mogelijk kunnen versterken of verbeteren.
Hieronder gaan wij – samenvattend – in op de aanbevelingen en geven wij
aan hoe in de afgelopen maanden doorlopend aanpassingen zijn
doorgevoerd voor het versterken van de uitvoering in het onderkennen
van signalen, de signalering en de informatie-uitwisseling binnen (en
buiten) de vreemdelingenketen. Signalen daarvan worden zoveel mogelijk
opgevangen tijdens de contactmomenten die de vreemdeling heeft met
politie of Koninklijke Marechaussee (KMar), maar ook later in het proces in
het contact met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de
(Immigratie- en Naturalisatiedienst) IND.
Hierbij willen wij opmerken dat wanneer jihadisme, radicalisering of
ronselpraktijken worden vastgesteld, maatregelen uit de integrale aanpak
jihadisme op deze zaken toegepast worden, in nauwe samenwerking met
de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).
Hoewel de Nederlandse overheid zeer alert is op de risico’s kan misbruik
van de Nederlandse asielprocedure nooit volledig worden uitgesloten.
Het onderkennen van signalen
Het WODC-rapport geeft aan dat het onderkennen van signalen over
nationale veiligheid, jihadisme en ronselpraktijken tussen de vreemdelingenketen en de Algemene Inlichtingen-en Veiligheidsdienst (AIVD) en de
Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) is geborgd. Signalen
kunnen enerzijds worden onderkend door overheidspersoneel bij de
uitvoering van bestaande taken, bijvoorbeeld in de opvang door
medewerkers van het COA, tijdens identificatie en registratie door de
Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) of
KMar, of tijdens gehoren door medewerkers van de IND. Anderzijds
kunnen ook derden, zoals vrijwilligers van VluchtelingenWerk Nederland
(VWN) of bewoners van opvanglocaties, signalen onderkennen en
aandragen. Actoren handelen als zij zelf bepaalde signalen opmerken of
als signalen bij hen worden aangebracht, maar zij kunnen ook proactief
handelen om de kans op signalering te vergroten, bijvoorbeeld door
processen aan te passen en controlemomenten in te bouwen of door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 407

2

deskundigheid en bewustzijn te bevorderen. Sommige respondenten
gaven wel aan het gevoel te hebben dat verwachtingen van de buitenwereld over de bijdrage van actoren uit de vreemdelingenketen aan het
signaleren van jihadisme (te) hoog zijn.
Zoals beschreven kan het Identificatie- en registratieproces (I&R-proces)
een rol spelen in het opvangen van signalen die zouden kunnen duiden op
jihadisme. De onderzoekers beschrijven dat de politie bijzonderheden die
naar voren komen tijdens het I&R proces vastlegt op een zogenoemde
NVIK-looplijst (NVIK staat voor Nationaal Vreemdelingen Informatie
Knooppunt). De onderzoekers geven aan dat het onduidelijk is wat er met
de lijsten gebeurt en bevelen daarom aan nader te
onderzoeken in hoeverre verdere uitwisseling van op de NVIK-lijsten
opgenomen informatie wenselijk, doelmatig en juridisch mogelijk is. Wij
nemen de aanbeveling over dit nader te onderzoeken. Aan uw Kamer is
op 18 mei 2016 gemeld dat verschillende maatregelen zijn genomen om
het I&R-proces verder te verbeteren. Zo is het contact tussen politie en de
ketenpartners over signalen met betrekking tot de nationale veiligheid
verder ontwikkeld. Vanwege het belang van een goede identificatie en
registratie hebben wij de Inspectie van Veiligheid en Justitie gevraagd dit
proces te blijven monitoren. De Inspectie is op dit moment bezig met de
uitvoering van dit onderzoek. Over de uitkomsten wordt uw Kamer
vanzelfsprekend geïnformeerd naar verwachting begin 2017.
Bewustzijns-en deskundigheidsbevordering
Wij zetten stevig in op de voorlichting over jihadisme, radicalisering en
ronselpraktijken en de verdere ontwikkeling van kennis over dit
onderwerp bij de professionals in de vreemdelingenketen. Via het
Rijksopleidingsinstituut tegengaan Radicalisering (ROR) vinden, in nauwe
samenwerking met de NCTV, in het kader van bewustzijns- en deskundigheidsbevordering trainingen op maat plaats. In verband met het bevorderen van het bewustzijn over risico’s voor ronselpraktijken in asielzoekerscentra, constateren de onderzoekers dat de voorlichting aan de
asielzoekers in algemene zin gericht is op de veiligheid en de mogelijkheden om situaties van (sociale) onveiligheid te melden. Hoewel een
aantal respondenten in dit onderzoek meent dat er geen sprake is van
specifieke voorlichtingsinitiatieven met betrekking tot radicalisering,
ronselen of jihadisme, is dit wel degelijk het geval. Uit het rapport zelf
komt duidelijk naar voren dat de Dienst Terugkeer& Vertrek (DT&V), COA
en IND nadrukkelijk aandacht hebben voor het onderkennen van signalen
en medewerkers hiertoe opleiden en instrueren. Met betrekking tot de
aanbeveling inzake de voorlichting aan asielzoekers kan het volgende
gemeld worden. Iedere asielzoeker ontvangt binnen 30 dagen na
binnenkomst voorlichting over veiligheid bij het COA. Vervolgens volgt
een individueel gesprek met de asielzoeker, waarbij meer specifiek
aandacht wordt besteed aan jihadisme en radicalisering. Per 1 oktober jl.
is het COA gestart met een nieuw programma «Veilig wonen en leven» op
locaties. Onder de titel «veilig samenleven» komt daarbij het onderwerp
«jihadisme/radicalisering» expliciet aan bod.
Verder wordt door het rapport gemeld dat bij niet-overheidsorganisaties,
zoals Nidos en VWN over het algemeen meer terughoudendheid bestaat
om zowel intern als vanuit de organisatie informatie met opsporings-,
inlichtingen- en veiligheidsdiensten te delen. Dat heeft te maken met hun
(onafhankelijke) rol en functie als vertrouwenspersoon en belangenbehartiger en het daarbij behorende morele en juridische spanningsveld
wanneer zij informatie van cliënten en pupillen zouden delen.
Wij kunnen u in dit kader meedelen dat heel nadrukkelijk ingezet wordt op
het onderkennen van signalen door de ketenpartners ten aanzien van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 407

3

radicalisering, jihadisme en ronselpraktijken. Zo sluit VWN aan op de
voorlichtingssessies van het COA waarbij aandacht wordt besteed aan
praktische aanwijzingen die nopen tot alertheid. Deze aanwijzingen
hebben dan betrekking op meer «harde» indicaties over jihadisme,
ronselpraktijken en radicalisering. Nidos-medewerkers hebben inmiddels
cursussen gevolgd die zijn aangeboden door de NCTV. Het is in dit
verband van belang te melden dat deze organisaties (Nidos en Vluchtelingenwerk) goed zijn voorgelicht om informatie te delen met de vreemdelingenketen over de gewenste opvolging. Dit is in lijn met het voornemen
binnen de integrale aanpak jihadisme om deskundigheid te bevordering in
de uitvoering.
Informatie-uitwisseling en opvolging van signalen
De onderzoekers beschrijven dat de geïnterviewde eerstelijnsprofessionals aangeven voldoende handelingsperspectief te hebben om signalen
van jihadisme en ronselpraktijken binnen de eigen organisatie kenbaar te
maken. De bestaande systematiek om signalen van jihadisme vanuit de
vreemdelingenketen te melden in de brede keten is volgens het onderzoek
primair gericht op het informeren van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De «meldstructuur» binnen de «kleine keten» (IND, COA en
Dienst Terugkeer&Vertrek) is ingericht voor het signaleren van zaken die
betrekking hebben op de nationale veiligheid, waaronder ook signalen
van jihadisme, radicalisering en ronselpraktijken worden gerekend. Alle
signalen dienen bij de IND-liaisons terecht te komen, die deze (kunnen)
voorleggen aan de inlichtingen- en veiligheidsdiensten en aan de politie.
De onderzoekers geven aan dat het vanwege de opzet van de studie niet
mogelijk is om harde uitspraken te doen over de vraag of en in hoeverre
signalering en informatie-uitwisseling in brede keten daadwerkelijk
plaatsvindt conform de bestaande opzet en/of systematiek. De onderzoekers bevelen in dit verband aan dat actoren gezamenlijk inventariseren
waar (wederzijdse) informatiebehoeften bestaan en in hoeverre daaraan
tegemoet kan worden gekomen. Daarbij geven de onderzoekers aan dat
wel moet worden meegenomen dat informatie-uitwisseling doelmatig
moet zijn en dat conform privacywetgeving gehandeld dient te worden.
Wij nemen de aanbeveling van harte over en wijzen er op dat wanneer
jihadisme, radicalisering of ronselpraktijken worden vastgesteld,
maatregelen uit de integrale aanpak jihadisme op deze zaken toegepast
worden, in nauwe samenwerking met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), de politie en de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten. Ten aanzien van de uitwisseling van alle signalen,
wordt het Multidisciplinair Team (MDT) Migratiecriminaliteit en
Jihadisme2 op dit moment door een externe partij geëvalueerd. Een van
de doelen van dit MDT is om een zo compleet en actueel mogelijk beeld te
creëren op betrokkenheid van migranten bij jihadisme, radicalisering en
ronselpraktijken om op deze wijze bij te dragen aan de aanpak en de
opvolging van signalen. Op basis van die evaluatie wordt bezien op welke
wijze de informatie-uitwisseling en de opvolging van signalen op het
terrein van radicalisering, jihadisme en ronselpraktijken verbeterd kan
worden.
Zoals eerder aan u gemeld hebben wij de Inspectie van Veiligheid en
Justitie gevraagd om onderzoek te doen naar de follow up van verdachte
signalen.3 Het onderzoek is op dit moment in uitvoering en wordt begin
2017 verwacht.

2

Op 24 november 2014 is uw Kamer geïnformeerd over de oprichting van een multidisciplinair
team (MDT) gericht op de aanpak van migratiecriminaliteit (Kamerstuk 28 638, nr. 127).
3
Kamerstuk 19 637, nr. 2187.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 407

4

Tot slot
Dit rapport biedt ons de mogelijkheid om de integrale aanpak en het
beleid ten aanzien van signalering van jihadisme, radicalisering en
ronselpraktijken in de vreemdelingenketen te optimaliseren. Er wordt
nauw samengewerkt tussen de vreemdelingenketen en de veiligheidsketen om de signalen te onderkennen, te delen en te duiden. Dit vindt
doorlopend plaats en is in lijn met de integrale aanpak jihadisme van de
NCTV. De mix van zowel preventieve als meer repressieve maatregelen
die de integrale aanpak jihadisme biedt, geeft het kabinet de mogelijkheid
om binnen de kaders van het bestaande beleid de inzet bij te stellen op
basis van actuele ontwikkelingen. Wij zullen ons hierbij in de komende
periode, samen met de ketenpartners, ten volle voor blijven inzetten.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 754, nr. 407

5