Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 110

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE EN VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 september 2011
Op 4 augustus jl. verscheen het rapport «Environmental Assessment of
Ogoniland». Het rapport presenteert de resultaten van een diepgaand
onderzoek naar olievervuiling in Ogoniland, een gebied in de Nigerdelta
van Nigeria. Het brengt de gevolgen van de olievervuiling op het milieu
en de volksgezondheid in kaart en doet aanbevelingen hoe de situatie in
Ogoniland kan worden verbeterd. Het onderzoek, dat op verzoek van de
Nigeriaanse regering plaatsvond, is uitgevoerd door het United Nations
Environment Programme (UNEP). In deze brief beantwoorden wij, mede
namens de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, de vragen die uw vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie per brief heeft gesteld naar aanleiding van de
publicatie van het UNEP-rapport.
Het kabinet verwelkomt het UNEP-rapport. Het rapport geeft op basis van
uitgebreid onderzoek inzicht in de aard en omvang van de olievervuiling
in Ogoniland en de uitwerking daarvan op mens en natuur. De bevindingen van UNEP zijn ronduit zorgwekkend. Er is dringend actie geboden
om de vervuiling te stoppen, terug te dringen en waar mogelijk ongedaan
te maken. Op grond van de verkregen inzichten komt het rapport met een
groot aantal aanbevelingen. Er worden noodmaatregelen voorgesteld,
operationele en technische suggesties gedaan, politiek-bestuurlijke
voorstellen aangedragen, adviezen voor de volksgezondheid verstrekt,
wenken gegeven voor monitoring en aanbevelingen gedaan voor
aanpassing van de regelgeving. Het rapport bevat gerichte aanbevelingen
voor de Nigeriaanse regering, de olie-exploitanten en de bevolking van
Ogoniland. Terugkeer naar een schoon en gezond leefmilieu zal hoe dan
ook vele jaren duren.
Het rapport biedt door zijn nadruk op waarnemingen, metingen en
analyses een nieuw vertrekpunt van waaruit alle belanghebbenden – de
inwoners van Ogoniland, de regionale en federale overheid in Nigeria, de
betrokken oliemaatschappijen, het maatschappelijk middenveld en de

kst-26485-110
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 485, nr. 110

1

internationale gemeenschap – gezamenlijk kunnen werken aan het vinden
van oplossingen voor de vervuiling in Ogoniland. Feiten staan centraal,
niet de schuldvraag. De complexiteit van de situatie in Ogoniland blijft wel
enigszins onderbelicht. Er bestaat een direct verband tussen de armoede,
corruptie, rechtsonzekerheid en onveiligheid in het gebied en het
voortbestaan van de vervuiling. UNEP signaleert dat sanering van
vervuilde gebieden pas mogelijk is als de Nigeriaanse overheid de
veiligheid kan waarborgen en als lokale gemeenschappen toegang
verschaffen tot getroffen locaties. Voor het welslagen van het rehabilitatieproces in Ogoniland is daarom de gezamenlijke inzet van alle betrokken
partijen een noodzakelijke voorwaarde.
De primaire plicht voor het beschermen van het milieu en de mensenrechten van de bevolking rust bij overheden. Zij worden van deze plicht
niet ontheven door de overtuiging van de samenleving dat alle betrokken
actoren invulling dienen te geven aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Kwaliteit van de rechtsstaat is daarbij essentieel en daaraan
schort het juist in Nigeria. De Nederlandse overheid is bereid om de
juridische infrastructuur van landen desgevraagd te helpen versterken.
Dit laat onverlet dat bedrijven hun eigen verantwoordelijkheid niet kunnen
ontkennen met een verwijzing naar de rol van de overheid. Het kabinet
hecht aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ondernemers
dienen zich bewust te zijn van de gevolgen van hun handelen voor mens
en milieu. De overheid verwacht van bedrijven dat zij zich in het
buitenland ten minste houden aan de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen en onderstreept het belang van de «Voluntary
Principles on Human Rights and Security» en van internationale initiatieven ter bevordering van transparantie, zoals het «Extractive Industries
Transparency Initiative».
De overheid kan bedrijven buiten Nederland niet dwingen maatschappelijk verantwoord te ondernemen (MVO). Wel spant zij zich op verschillende manieren in om MVO te bevorderen. Daarnaast is MVO een
prominent onderwerp van gesprek in de reguliere contacten van de
Nederlandse overheid met de Nigeriaanse Shell Petroleum Development
Company (SPDC), Shell en andere Nederlandse bedrijven die in Nigeria
actief zijn. Daarnaast steunt de overheid initiatieven op het snijvlak van
mensenrechten, milieu en transparantie en stimuleert zij de dialoog
tussen de belanghebbenden.
Voor een goed begrip van de positie van Shell in Nigeria is het nodig
nader in te gaan op de SPDC, een dochtermaatschappij van Shell. SPDC is
sinds 1958 actief in Ogoniland. Het is operator van een joint venture met
staatsbedrijf NNPC en een tweetal andere oliemaatschappijen. Met 55%
heeft de Nigerian National Petroleum Company (NNPC) het grootste
belang in de joint venture. SPDC heeft een belang van 30%, EPNL (Total)
10% en Agip 5%. Begin jaren negentig ontstond een beweging van
inwoners van Ogoniland die zeggenschap eiste over de exploitatie van de
natuurlijke hulpbronnen en schadeloosstelling wilde voor de milieuschade
in hun gebied. Toen de veiligheidssituatie verslechterde nam de joint
venture in 1993 het besluit de productie in Ogoniland te beëindigen. Wel
houdt de joint venture zich in Ogoniland nog steeds bezig met het
transport van olie via twee pijpleidingen die door het gebied lopen.
Als operator heeft SPDC invloed op de toepassing van standaarden in de
bedrijfsvoering, maar het kan het beleid van de joint venture niet eenzijdig
bepalen. Dit neemt niet weg dat de Nederlandse overheid van Shell
verwacht dat het zich via SPDC inzet voor de naleving van de
OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen binnen de joint

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 485, nr. 110

2

venture. De financiering van het UNEP-rapport door de partners van de
joint venture naar rato van de grootte van hun aandeel is naar de mening
van de regering een positief signaal dat de olie-exploitanten bereid zijn
om hun medeverantwoordelijkheid voor de situatie in Ogoniland
bespreekbaar te maken. UNEP stelde zich van meet af aan op het
standpunt dat de kosten van het onderzoek zouden moeten worden
gedragen door de oliesector, die immers aan de basis staat van de
problemen in Ogoniland. Voorwaarde was wel dat de onafhankelijkheid
van het onderzoek is gewaarborgd. In het rapport wordt vastgesteld dat
dit is gelukt.
Na publicatie onderkende SPDC managing director de heer Sunmonu in
een eerste reactie het belang van het UNEP-rapport voor een beter begrip
van de milieuproblemen in Ogoniland. Hij sprak de bereidheid uit om
samen met de Nigeriaanse regering, UNEP en anderen vervolgstappen te
nemen en liet verder weten dat SPDC de aanbevelingen van UNEP die op
het bedrijf betrekking hebben zeer serieus neemt. Daarbij tekende hij aan
dat zowel wat betreft de verbetering van de gehanteerde saneringsprocedures als de afscherming van in onbruik geraakte oliebronnen al
verbeteringen zijn doorgevoerd. Het bedrijf bestudeert ook de mogelijkheden gebruik te maken van verificatie door derden ter bevordering van
de transparantie van de beoordeling van de oorzaken en omvang van
olielekkages. Ook werkt SPDC samen met de lokale overheid om de
bevolking in Ogoniland op korte termijn van schoon drinkwater te
voorzien. Sunmonu wees in zijn reactie eveneens op de door UNEP
onderschreven noodzaak een einde te maken aan de praktijken van
oliediefstal en clandestiene ambachtelijke raffinage om te voorkomen dat
het huidige vervuilingsniveau nog verder wordt verhoogd.
Verschillende organisaties van de Ogoni-gemeenschap hebben het
rapport verwelkomd. Veelal beschouwen zij de bevindingen als een
onderbouwing van de rechtmatigheid van hun claims op SPDC. De
Nederlandse ambassade in Abudja staat in contact met NGO’s die actief
zijn in Ogoniland, waaronder de National Coalition on Gas Flaring and Oil
Spills in the Niger Delta (NACGOND). NACGOND maakt deel uit van een
brede coalitie van NGO’s die onder meer met SPDC en Shell een
constructieve dialoog voert over duurzame verbetering van de situatie in
Ogoniland. Een officiële reactie van de Nigeriaanse regering op het
UNEP-rapport is in voorbereiding. President Jonathan heeft na inontvangstneming van het rapport een comité ingesteld onder leiding van de
minister van Oliereserves dat op korte termijn advies aan de president
moet uitbrengen over de opvolging van het UNEP-rapport.
Wat betreft de vraag van uw vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie over de rechtszaak in Engeland naar aanleiding
van vervuilingen door lekkage uit oliepijpleidingen bij Bodo in Ogoniland
uit 2008 geldt dat Shell hiervoor niet is veroordeeld. Op grond van een
regulier inspectierapport erkende SPDC reeds veel eerder zijn verantwoordelijkheid voor de vervuiling. SPDC is dan ook bereid de kosten voor
sanering te dragen. De erkenning werd onlangs herhaald tijdens het
proces waar een groep bewoners van Ogoniland collectief schadeloosstelling eist voor de vervuiling.
De aanbevelingen van het UNEP-rapport schetsen een uitweg uit de
zorgwekkende toestand waarin Ogoniland en zijn bevolking zich bevinden.
De financiering door de joint venture van het onderzoek naar de aard en
omvang van de olievervuiling in Ogoniland en de eerste reacties van
betrokkenen na publicatie van het UNEP-rapport zijn hoopgevende
stappen op weg naar de dringend gewenste alomvattende oplossing van
de milieuproblemen en daarmee samenhangende gezondheidskwesties in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 485, nr. 110

3

Ogoniland. Bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld hebben zich
gecommitteerd aan concrete stappen ter opvolging van de aanbevelingen.
Van groot belang is de medewerking van de Nigeriaanse regering.
Hoewel het rapport geen aanbevelingen aan de internationale gemeenschap doet, volgt het kabinet de ontwikkelingen nauwlettend. Het spant
zich in om alle betrokkenen, inclusief de Nigeriaanse regering, aan te
spreken op hun verantwoordelijkheid vooruitgang te boeken, en wil de
dialoog tussen partijen bevorderen.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 485, nr. 110

4