Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

A

Vaststelling van de begroting van de uitgaven en
de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor
het jaar 2009

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave

Blz.

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE WETSARTIKELEN

2

Wetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)

2

B. BEGROTINGSTOELICHTING

3

Persexemplaar

1

Artikelsgewijze toelichting bij de wetsartikelen

A. ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE WETSARTIKELEN
Wetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)
De begrotingen die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk jaar
afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt
ertoe om de begroting van het Infrastructuurfonds voor het jaar 2009 vast
te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor het jaar 2009. Een toelichting op de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2009.
Met de vaststelling van deze wetsartikelen wordt de in de begrotingsstaat
opgenomen begroting van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten voor
het jaar 2009 vastgesteld. De in die begroting opgenomen productartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zgn. Begrotingstoelichting).
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings

Persexemplaar

2

Begrotingstoelichting

B. BEGROTINGSTOELICHTING
Inhoud
1. Inleiding en leeswijzer
2. Infrastructuuragenda
3. De productartikelen
4. Verdiepingshoofdstuk
5. Bijlagen
5.1 Overzichtsconstructie kustwacht Nederland Nieuwe Stijl
5.2 Afkortingenlijst

Persexemplaar

blz.
4
6
23
118
135
135
138

3

Inleiding en leeswijzer

1. INLEIDING EN LEESWIJZER
Inleiding
Naast de beleidsbegroting van VenW, hoofdstuk XII van de Rijksbegroting,
kent VenW ook een Infrastructuurfonds. Door een apart fonds voor
infrastructuur kan beter invulling worden gegeven aan de doelstellingen
zoals genoemd in de wet op het Infrastructuurfonds, te weten het
bevorderen van een integrale afweging van prioriteiten en het bevorderen
van continuïteit van middelen voor infrastructuur.
Zo mag het fonds jaarlijkse saldi («meer of minder uitgegeven in enig
jaar») overhevelen – in tegenstelling tot de begroting van VenW: XII –
waardoor (kasmatige) vertragingen en versnellingen van projecten niet
meteen leiden tot budgettaire knelpunten.
Het Infrastructuurfonds wordt voor het grootste deel gevoed door een
bijdrage uit de begroting van VenW (artikel 39.01) en verder uit bijdragen
vanuit het Fonds Economische Structuurversterking (FES). Deze bijdragen
worden ondermeer ontvangen voor de investeringsimpuls in het kader
van het regeerakkoord 1998, de Betuweroute, de HSL-Zuid, het Bereikbaarheidsoffensief Randstad (BOR), prijsbeleid en Zuidas. Tenslotte wordt
voor een aantal projecten de uitgaven doorberekend aan derden, zoals
andere departementen, lagere overheden, buitenlandse overheidsinstanties en de Europese Unie.
Leeswijzer
De fondsbegroting begint met de Infrastructuuragenda. Hierin zijn de
uitvoeringsprioriteiten beschreven, waarbij zo veel mogelijk de samenhang met de beleidsdoelstellingen in de begroting van VenW is aangegeven (XII).
Dit jaar is nadrukkelijk gekeken naar het wegnemen van de verschillende
vormen van overlap, met name tussen de beleidsagenda van begrotingshoofdstuk XII en de uitvoeringsagenda van het Infrastructuurfonds.
Dit heeft er toe geleid dat VenW de uitvoeringsagenda aanzienlijk in
omvang heeft kunnen terugbrengen en deze zich nu beperkt tot de
Infrafonds brede onderwerpen die hier feitelijk aan de orde zijn.
Vervolgens worden de productartikelen behandeld. De projectoverzichten
zijn direct achter de producten opgenomen. Mutaties in de projectsfeer
worden in deze begroting toegelicht als deze financieel groter zijn dan tien
procent van het projectbudget of in absolute zin meer bedragen dan € 10
mln. of meer dan een jaar afwijken van de eerder afgesproken oplevering1. Doordat de Tracéwet is herzien is de mijlpaal «procedures rond»
komen te vervallen in de projectoverzichten.
De begroting kent verder een verdiepingshoofdstuk, waarin de overzichten met de opbouw van de beschikbare bedragen zijn opgenomen. Mits
politiek relevant is er een ondergrens van € 2 mln. gehanteerd voor het
toelichten van begrotingsmutaties.

1

In het MIRT projectenboek is per aanlegproject beschreven welk probleem met het
betreffende project wordt opgelost. Hierin zijn
de belangrijkste beslismomenten van de
infrastructuurprojecten vastgelegd. De onzekerheidsmarge van de raming neemt af naarmate het project verder wordt uitgewerkt.

Het verkeersmanagement en beheer en onderhoud van het hoofdwatersystemen (artikel 11), het hoofdwegennet (artikel 12) en de hoofdvaarwegen (artikel 15) wordt door Rijkswaterstaat gedaan op basis van
prestatieafspraken met de beleidsdiensten. Deze prestatieafspraken geven
aan op welk kwaliteitsniveau het beheer en onderhoud zich moet
bevinden. De bekostiging van de prestatieafspraken vindt in principe

Persexemplaar

4

Inleiding en leeswijzer

plaats op basis van een tarief (P) per eenheid areaal (Q). In de begroting
2008 is het genoemde tarief mede gebaseerd op het beschikbare
begrotingsbedrag.
Bij de artikelen 11, 12 en 15 is naar aanleiding van de kabinetsreactie op
het IBO Beheer en Onderhoud een uitsplitsing opgenomen van de
middelen over de kosten van het Beheer en Onderhoud. Daarnaast is bij
artikel 12 nader inzicht verstrekt in de afwegingen en beleidskeuzes die op
het gebied van Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud hoofdwegen zijn gemaakt.
In de voorjaarsnota 2007 (Kamerstuk 2006–2007, 31 061 A, nr. 2) is de
zogenoemde «egalisatiereeks» op artikel 12 Hoofdwegennet geïntroduceerd. Deze aanpassingsreeks van de beschikbare budgetten is toen
aangebracht in het overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid. Ten
einde de relatie tussen de beschikbare bedragen en het onderliggende
programma helderder te presenteren wordt vanaf deze begroting de
egalisatiereeks in de betreffende projectoverzichten inzichtelijk gemaakt.
Bij artikel 12 in het projectoverzicht «planstudie hoofdwegennet voor en
na tracébesluit «voor de jaren 2011 en 2012 wordt «overprogrammering»
geïntroduceerd. Met overprogrammering wordt gedoeld op een stuk
spanning dat wordt voorzien tussen de, in die jaren, beschikbare
budgetten en de geraamde kasbehoefte van het onderliggende aanleg
programma.
Ten behoeve van de inzichtelijkheid ten aanzien van de gerealiseerde
uitgaven en beschikbare budgetten op de afzonderlijke artikelonderdelen
versus de programmering van de aanleg programma’s, is in de betreffende projectoverzichten een analyse opgenomen. In deze analyse wordt
inzichtelijk gemaakt op welke artikelonderdelen de gerealiseerde
programma-uitgaven zijn verantwoord.
De begroting van VenW is ook digitaal beschikbaar op
http://www.rijksbegroting.nl.

Persexemplaar

5

Infrastructuuragenda

2. INFRASTRUCTUURAGENDA
1. Inleiding
Infrastructuur is een belangrijk middel dat het ministerie van Verkeer en
Waterstaat (VenW) inzet om de beleidsdoelstellingen te realiseren. VenW
financiert in dat kader niet alleen rijksinfrastructuur, maar geeft ook
financiële bijdragen aan grote regionale/lokale infrastructuurprojecten.
De Infrastructuuragenda bevat een kort en bondige weergave van de
uitvoeringsprioriteiten van het ministerie van VenW op het gebied van
infrastructuur. Het betreft veelal zichtbare producten die voortvloeien uit
de prioriteiten in de beleidsagenda. Met de Infrastructuuragenda wordt
inzicht geboden in de wijze waarop VenW inhoudelijk op programmaniveau met infrastructuur wil omgaan. Het gaat hierbij om de algemene
kaders op basis waarvan het programma met infrastructuurprojecten
wordt vormgegeven. Daarnaast wordt in deze agenda op projectniveau
aandacht besteed aan te realiseren mijlpalen in het lopende infrastructuurprogramma. Het accent ligt hierbij op het uitvoeringsjaar 2009. Zo wordt
inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2009 worden opgeleverd en bij
welke projecten in 2009 een begin wordt gemaakt met de uitvoering. Voor
een nadere toelichting op deze en alle overige infrastructuurprojecten,
wordt verwezen naar het MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur,
Ruimte en Transport) Projectenboek 2009.
2. Algemene kaders
2.1. Infrastructuur als instrument
Bij de rijksinfrastructuur wordt een onderscheid gemaakt tussen transportinfrastructuur (hoofdwegennet, spoorwegen en hoofdvaarwegennet) en
hoofdwatersystemen. Dit onderscheid sluit aan op de indeling van het
Infrastructuurfonds, waarbij ervoor gekozen is om de in de Nota Mobiliteit
benoemde sectoren (hoofdwegennet, spoorwegen, hoofdwatersystemen
en hoofdvaarwegen) afzonderlijk zichtbaar te maken. Bij transportinfrastructuur wordt ernaar gestreefd om de bereikbaarheid te verbeteren
binnen (wettelijke) kaders van verkeersveiligheid en kwaliteit van de
leefomgeving. Voor hoofdwatersystemen (waterbeheren- en
waterkeringsprojecten) staat allereerst het hebben en houden van een
veilig en bewoonbaar land centraal. Daarnaast wordt gestreefd naar het
instandhouden en versterken van gezonde en veerkrachtige watersystemen, waarmee een duurzaam gebruik wordt gegarandeerd.
Drie elementen komen terug in de manier waarop VenW met de rijksinfrastructuur omgaat:
1. De bestaande infrastructuur wordt beheerd en onderhouden om een
vastgestelde basiskwaliteit voor die infrastructuur in stand te kunnen
houden;
2. Om het gebruik van de beschikbare capaciteit van de bestaande
infrastructuur te optimaliseren worden vervolgens maatregelen
getroffen om de benutting van de capaciteit van hoofdwegen,
spoorwegen en vaarwegen te verbeteren;
3. Tenslotte wordt, indien voorgaande maatregelen ontoereikend zijn, de
bestaande capaciteit uitgebreid door nieuwe infrastructuur aan te
leggen. Het gaat hierbij zowel om uitbreidingen binnen de bestaande
netwerken (bijvoorbeeld door verbreding van wegen) als om uitbreidingen van de netwerken zelf (in de vorm van volledig nieuwe tracés).

Persexemplaar

6

Infrastructuuragenda

2.2 Netwerkaanpak/Mobiliteitsaanpak
Een nauwere samenwerking tussen regio en rijk, gerichte aandacht voor
bereikbaarheid van deur tot deur en daarmee beter op elkaar aangesloten
en functionerende netwerken zijn de kern van de netwerkaanpak. Een
belangrijk onderdeel is de Samenwerkingsagenda per regio. Hierin
worden afspraken, acties en projecten opgenomen. Het gaat dan
bijvoorbeeld over kleinschalige maatregelen – zogenaamde quick wins –
waarmee op korte termijn een groot effect kan worden behaald bij de
verhoging van de samenhang en kwaliteit van de infrastructuurnetwerken.
Hierover wordt onder meer tweemaal per jaar overleg gevoerd met de
regionale bestuurders. In het voorjaarsoverleg staat de voortgang van de
projecten centraal en in het najaar richt de aandacht zich in hoofdzaak op
nieuwe projecten en beleidsaccenten. De uitkomsten van het najaarsoverleg in 2007 zijn opgenomen in brief aan de Tweede Kamer van
13 december 2007 (TK, 29 984, nr. 111). Over de uitkomsten van het
voorjaarsoverleg 2008 is op 24 juni 2008 een brief naar de Kamer gestuurd
(TK, 31 200 A, nr. 85).
De netwerkaanpak is uitgewerkt in netwerkanalyses (2006) en landelijke
markt- en capaciteitsanalyses (LMCA’s) voor weg, spoor, regionaal OV en
vaarwegen, die in 2007 zijn uitgevoerd. Deze analyses gaven zicht op waar
precies de problemen zitten (vanuit de van-deur-tot-deur-gedachte) en
welke kansrijke verbeteringen mogelijk zijn. Daarbij is ook gekeken naar
relevante beleidsontwikkelingen zoals prijsbeleid en verbetering van
ketenmobiliteit.
Met de brief van 19 november 2007 (TK, 29 644, 29 984, nr. 85) is inzicht
gegeven in de resultaten, die zijn geboekt in het kader van de Netwerkaanpak, inclusief de uitgevoerde LMCA’s. De LMCA Vaarwegen is op
12 november 2007, samen met de Beleidsbrief Varen voor een Vitale
Economie, aan de Tweede kamer gezonden. Kernboodschap is dat de
Nota Mobiliteit het uitgangspunt voor het beleid is en de te maken keuzes.
Met de uitkomsten van de LMCA’s is getoetst of de doelstellingen uit deze
nota voor 2020 haalbaar zijn met de inzet van de huidige beleidsmix.
Het kabinet wil het openbaar vervoer per spoor een flinke impuls geven.
De groeiambitie van 5% per jaar voor de korte termijn, zoals vastgelegd in
het beleidsprogramma, zijn uitgewerkt. Voor de middellange termijn is op
basis van de LMCA-Spoor het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
(PHS) ontwikkeld. Met de begroting 2009 is de financiering van de
spoorambitie van € 4,5 miljard geregeld. Dit betekent dat de kandidaat
status is vervallen en een programma van planstudies is opgenomen in
het MIRT 2009 onder de noemer Programma Hoogfrequent Spoorvervoer,
naast de al lopende planstudie OV-SAAL.
Voor het regionale openbaar vervoer is in de Nota Mobiliteit een
doelstelling van 2,1 % groei per jaar (tot 2020) geformuleerd. De LMCA
Regionaal OV toont aan dat deze groei binnen de huidige budgettaire
kaders haalbaar is. Bovendien wijst deze LMCA op specifieke groeimogelijkheden in het spitsvervoer binnen de stedelijke netwerken. Om de
groeipotentie te versnellen is samen met decentrale overheden het
Actieprogramma Regionaal OV uitgewerkt dat zich richt op deze kabinetsperiode en doorwerking krijgt tot 2020.
Voor het wegenprogramma is gebleken dat de mix van benutten,
beprijzen en bouwen met alle inzet moet worden doorgezet. De fileproblematiek maakt het noodzakelijk daarbij zoveel als mogelijk snelheid

Persexemplaar

7

Infrastructuuragenda

te maken. De uitvoering van het programma staat onder druk, onder meer
door procedure-eisen in de besluitvorming. Met het programma Randstad
Urgent en het kabinetsstandpunt versnelling besluitvorming infrastructuur
wordt een extra impuls gegeven aan de uitvoering. De LMCA wegen toont
aan dat inzet van de in de Nota Mobiliteit voor wegen gereserveerde
budgettaire middelen nodig is om de doelen uit de Nota Mobiliteit te
halen.
Om de ambitie van de Beleidsbrief Varen voor een vitale economie waar
te maken dient het investeringsprogramma voor de vaarwegen onverminderd voortvarend uitgevoerd inclusief het versneld wegwerken van het
achterstallig onderhoud (zie paragraaf 3.1). Zoals de LMCA heeft
aangetoond, moet de focus echter niet alleen op een goed vaarwegennet
liggen. Een andere belangrijke sleutelfactor is de beschikbaarheid van
natte op- en overslagmogelijkheden. Daarom heeft het Kabinet € 55
miljoen beschikbaar gesteld voor de verbetering van de bereikbaarheid
van binnenhavens. Op basis van regionale netwerkanalyses vaarwegen
dienen decentrale overheden voorstellen in voor quick wins die leiden tot
dergelijke verbeteringen waarbij zij zelf 50% van de totale kosten dragen.
In Nota Mobiliteit is aangegeven dat het kabinet de maatschappelijke
meerwaarde van de zeehavens voor de Nederlandse economie wil
versterken. De ambitie is om de internationale concurrentiekracht van de
Nederlandse zeehavens te verbeteren, binnen de randvoorwaarden van
veiligheid, milieu en leefomgeving. Daar waar zich knelpunten voordoen
in de bereikbaarheid van zeehavens via land of zee, of in de beschikbare
ruimte voor zeehavengebonden bedrijvigheid, is de rijksoverheid bereid
om – bij een duidelijk maatschappelijk belang – te investeren. Hierbij ligt
de prioriteit bij de Mainport Rotterdam.
2.3 Coalitie enveloppe en MIRT
Het kabinet heeft via verschillende enveloppen (Infrastructuur en
Vaarwegen, Openbaar Vervoer en Water en kust) uit het Coalitieakkoord
middelen gereserveerd op het terrein van transportinfrastructuur en
water.
A. Transportinfrastructuur
Zoals reeds in 2.2. gemeld wil het kabinet het openbaar vervoer per spoor
een flinke impuls geven. Voor de korte termijn is in het beleidsprogramma
de ambitie vastgelegd om het openbaar vervoer per spoor deze kabinetsperiode met 5% per jaar te laten groeien.
Voor wat betreft de (vaar)wegen gaat het ten eerste om middelen voor
vooral kleinschalige maatregelen, waarmee op korte termijn een groot
effect kan worden behaald bij de verhoging van de samenhang en
kwaliteit van de infrastructuurnetwerken. Het gaat voor de periode
2008–2012 om:
+ Quick Wins wegen (inclusief aanpak knooppunten);
+ Quick Wins vaarwegen;
+ Ketenversterking (incl. Quick Wins OV) (hiervan is € 25 miljoen reeds
toegevoegd aan de begroting Hoofdstuk XII, artikel 34; middelen voor
latere tranches zijn gereserveerd op de aanvullende post).
Het Beleidskader Benutten van begin 2008 is uitgewerkt in een
maatregelenpakket voor de korte en middellange termijn. Het korte

Persexemplaar

8

Infrastructuuragenda

termijn pakket maakt onderdeel uit van de Mobiliteitsaanpak en richt zich
vooral op de knelpunten uit de file top-50, en aansluitingen HWN-OWN.
Het omvat diverse maatregelen, zoals beter informeren van de reiziger
met dynamische route informatiepanelen, sneller detecteren en verhelpen
van incidenten op het wegennet, verlengen van invoegstroken, betere
aansluitingen tussen de snelweg en regionale wegen en beter afstemmen
van verkeerslichten bij open afritten. In de periode 2009–2012 is hiervoor
een bedrag van € 200 miljoen gereserveerd.
Met het oog op de langere termijn start in 2008 en 2009 een aantal
proeven met innovatieve maatregelen. Zie voor een nadere toelichting op
de proeven de beleidsagenda bij de begroting.
Tot slot stelt het kabinet middelen beschikbaar voor een pakket Duurzaam
Veilig. Dit pakket bestaat uit projecten, die inspelen op de wisselwerking
tussen infrastructuur, voertuig en gedrag. Totaal heeft het kabinet voor de
genoemde maatregelen op (vaar)wegen in de periode 2008–2012 € 325
miljoen gereserveerd in het FES.
Tevens is dit kabinet voornemens een tweede tranche spoorse doorsnijdingen te starten als de evaluatie van de inschrijvings- en toedelingsprocedure van de eerste tranche (positieve) resultaten laat zien.
B. Water
Uit de resultaten van de wettelijke tweede toetsing van de primaire
waterkeringen blijkt dat een deel van deze keringen niet meer voldoet aan
de wettelijke norm. In september 2007 heeft de Staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat een geactualiseerd Hoogwaterbeschermingprogramma (zie kamerstuk 2006–2007, 18 106, nr. 103) aan de Tweede
Kamer gestuurd. Dit programma is er op gericht om alle afgekeurde
waterkeringen uit de eerste en tweede wettelijke toetsing weer aan de
normen van de Wet op de Waterkering te laten voldoen. Het kabinet heeft
in het kader van het beleidsprogramma «Samen werken, samen leven»
binnen de enveloppe «Water en kust» voldoende aanvullende middelen
gereserveerd om dit geactualiseerde programma volledig te kunnen
uitvoeren. Deze reservering, groot € 1 160 miljoen, wordt in tranches naar
de VenW-begroting worden overgeboekt. In de voorliggende IF-begroting
is de 1e tranche van € 120 miljoen opgenomen.
Het Kabinet heeft daarnaast in het beleidsprogramma «Samen werken,
samen leven» extra middelen gereserveerd voor het uitvoeren van
maatregelen in het kader van de Europese Kaderrichtlijn Water en WB21.
Door een innovatieve aanpak en door zaken in samenhang aan te pakken,
kunnen betere resultaten worden geboekt en de kosten zo laag mogelijk
worden gehouden. Voor stimulering van de innovatieve aanpak heeft het
Kabinet in totaal € 75 miljoen gereserveerd. Hiertoe wordt een subsidieregeling opgesteld, waarin de middelen in 2 tenders worden weggezet: de
eerste in 2008 (subsidieplafond € 35 miljoen), de tweede eind 2009/begin
2010 (subsidieplafond € 40 miljoen). In voorliggende IF-begroting is de
eerste tranche opgenomen.
Ten behoeve van de synergie-aanpak binnen KRW/WB21 is in het
Coalitieakkoord een bedrag van € 115 miljoen beschikbaar gesteld. De 7
deelstroomgebieden inventariseren de projecten die door een onafhankelijke commissie worden beoordeeld op de voorafgestelde criteria. In de
voorliggende begroting is € 76 miljoen opgenomen.

Persexemplaar

9

Infrastructuuragenda

Voor een financiële impuls voor KRW-maatregelen in de Rijkswateren is in
het Coalitieakkoord in totaal € 340 miljoen gereserveerd. Deze middelen
worden in de komende jaren naar de V&W-begroting overgeboekt op
basis van de in de Stroomgebiedbeheersplannen te definiëren maatregelen.
Naast bovenstaande zaken heeft het Kabinet in het Coalitie Akkoord ook
extra budget toegekend voor het programma Innnovatie Deltatechnologie.
De totale omvang voor dit programma is € 40 miljoen en zal in tranches
naar de VenW-begroting worden overgeboekt. In de voorliggende
begroting is de 1e tranche van € 13 miljoen opgenomen.
MIRT
Het kabinet ziet in de realisatie van het MIRT kansen om de samenwerking
tussen rijkspartijen onderling en tussen het rijk en de decentrale overheden verder te verbeteren en de besluitvorming over (rijks)infrastructuur en
ruimtelijke ontwikkelingen beter op elkaar af te stemmen. Op basis van
een integrale en gebiedsgerichte visie op (onderdelen binnen) het
ruimtelijk fysieke domein, wil het kabinet investeringen plegen, die op
elkaar zijn afgestemd, inhoudelijk met elkaar samenhangen en uiteindelijk
tot meerwaarde leiden. Voor het waarmaken van deze kansen en extra
ambitie heeft het kabinet voor een stapsgewijze aanpak rond het MIRT
gekozen, zowel ten aanzien van het MIRT Projectenboek als het MIRT
spelregelkader.
In 2007 is het eerste MIRT Projectenboek (2008) uitgebracht. Hierin zijn de
relevante ruimtelijk fysieke investeringsprojecten van de ruimtelijke
ministeries samengebracht en gezamenlijk gepresenteerd. In het MIRT
Projectenboek 2009 worden, in uitbreiding op het eerste MIRT Projectenboek per gebied de beleidsopgaven van het Rijk geduid en daaraan de
verschillende rijksprojecten opgehangen. Ook de samenhang van
rijksprojecten met relevante regionale projecten wordt in beeld gebracht.
2.4 Herijking aanbestedingsresultaten
Eind 2004 is de Kamer (Tweede Kamer, 2004–2005, 29 800 XII, nr. 43)
geïnformeerd over de verwachte berekende aanbestedingsresultaten à
€ 1,4 miljard (prijspeil 2004). Hierbij is aangegeven dat er nog een nader
onderzoek plaats vindt inzake de te verwachten aanbestedingsresultaten
bij het onderdeel aanleg spoor. De analyse voor dit onderdeel was
destijds nog niet afgerond. Opvolgend is bij Voorjaarsnota 2005 (Tweede
Kamer, 2004–2005, 30 105 A, nr. 3) een verwacht resultaat aanleg spoor
gemeld à € 140 miljoen in de periode 2005–2010. Daarmee is het totaal
aan in de begroting verwerkte resultaat € 1,54 miljard (prijspeil 2004) voor
de sectoren spoor, hoofdwegen, hoofdvaarwegen en hoofdwatersystemen in de periode 2005 tot en met 2010. De verwachte
aanbestedingsresultaten zijn onder meer ingezet om de door de Tweede
Kamer ingediende amendementen op de begroting 2005 van dekking te
voorzien. In het kader van de Voorjaarsnota 2005 is aangekondigd dat de
berekening uit 2004 op twee momenten wordt herijkt.
Een eerste herijking heeft in 2006 plaatsgevonden ten behoeve van de
begrotingsvoorbereiding 2007. Deze herijking heeft geleidt tot een
additioneel verwacht aanbestedingsresultaat van € 149 miljoen (prijspeil
2006) over de periode 2005 tot en met 2010. Het additioneel resultaat is
verwerkt in de begroting 2007 en is ingezet voor een enveloppe voor
maatregelen voortkomend uit de netwerkanalyses (€ 66 miljoen), voor het

Persexemplaar

10

Infrastructuuragenda

programma van maatregelen om de primaire waterkeringen weer aan de
Wet op de waterkering te laten voldoen (€ 70 miljoen) en een bijdrage
voor het programma Filevermindering (€ 13 miljoen).
In 2008 is ten behoeve van de begrotingsvoorbereiding 2009 een tweede
herijking is uitgevoerd. Bij deze herijking is de berekening uitgevoerd
volgens de systematiek die is gehanteerd bij de initiële berekening in 2004
en de herijking in 2006. Uitgangspunt is dat de verwachte aanbestedingsresultaten hoofdzakelijk worden bepaald door:
+ de omvang van de aan te gane verplichtingen (grondslag);
+ de periode waarin een verplichting gerealiseerd wordt in kas (kasjaarreeks);
+ de veronderstellingen ten aanzien van met name de mate van
marktspanning.
Ten aanzien deze 3 uitgangspunten is in de herijking 2008 het volgende
geconstateerd:
+ Grondslag: de omvang van grondslag was in 2006 hoger dan begroot,
onder andere omdat toen een aantal omvangrijke projecten innovatief
in één keer is aanbesteed.
+ De periode waarin verplichtingen worden gerealiseerd in kas is ten
opzichte van de eerste herijking ongewijzigd.
+ Geconstateerd is dat de marktspanning in de Grond-, Weg- en
Waterbouw (GWW) in de afgelopen jaren sterk is toegenomen,
waardoor de verwachting is dat in komende jaren op aanbestedingen
per saldo geen meevallende resultaten meer worden geboekt.
+ Daarnaast is vastgesteld dat de prijsontwikkeling van grondstoffen het
laatste jaar dusdanig is, dat deze een sterk opdrijvend effect heeft op
de bedragen waartegen op aanbestedingen wordt ingeschreven.
Tegenover de hogere grondslag in 2006 die tot hogere resultaten leidt,
staat de toenemende marktspanning, waardoor per saldo de aanvullende
aanbestedingsresultaten voor de gehele periode 2005–2010 iets hoger
(ongeveer € 50 miljoen) uit komt dan berekend in 2006. Omdat het tempo
waarin de aanbestedingsresultaten teruglopen sneller gaat dan in 2004 en
2006 was voorzien, en er in 2009 en 2010 per saldo aanbestedingstegenvallers in plaats van aanbestedingsmeevallers worden verwacht,
wordt geadviseerd om de, op grond van deze tweede herijking berekende,
relatief geringe additionele aanbestedingsmeevaller alternatief aan te
wenden. In samenwerking met het ministerie van Financiën is een
onderzoek gestart naar de aard en omvang van de problematiek die
ontstaat door de stijgende marktprijzen.
3. Programma’s en projecten
3.1 Beheer en onderhoud
In lijn met de Plannen van Aanpak en de gemaakte afspraken met de
Kamer en de sector wordt de komende jaren verder uitvoering gegeven
aan het inlopen van het achterstallig onderhoud en het uitvoeren van de
benodigde vervangingen bij spoor, wegen en waterwegen.
Binnen de budgetten voor beheer en onderhoud wordt vooralsnog een
deel van de kosten voor de levensduurproblematiek van de stalen
kunstwerken ingepast, alsmede een deel van de kosten van de noodzakelijke vervanging van de betonverharding van de A1 tussen Hengelo en de
Duitse grens. Het meerjarig beschikbare budget voor het hoofdwegennet
daalt hierbij niet. Wel is er hierdoor in de jaren 2009 en 2010 tijdelijk

Persexemplaar

11

Infrastructuuragenda

minder geld beschikbaar voor regulier onderhoud. Naar de mate waarin
het mogelijk is de levensduurproblematiek voor de stalen bruggen in te
passen, zonder de kwaliteit van het wegennet aan te tasten, wordt
onderzoek ingesteld. Op basis van de uitkomst van dit onderzoek vindt
besluitvorming plaats over de definitieve inpassing.
Door middel van actief kasbeleid wordt getracht het opnieuw ontstaan
van achterstanden in het onderhoud aan de verhardingen ten gevolge van
het verminderde budget voor regulier onderhoud zoveel als mogelijk te
beperken.
Daar tegenover staat dat in de Midterm Review beheer en onderhoud
(bijstuk bij begroting Infrastructuurfonds 2007) is gemeld dat het
achterstallig onderhoud op hoofdvaarwegen pas in 2020 zou zijn
ingelopen. In 2007 zijn de mogelijkheden om het inlopen van het
achterstallig onderhoud te versnellen onderzocht. In deze begroting 2009
is een programma gepresenteerd om de achterstanden reeds uiterlijk in
2016 weg te werken. Onderdeel hiervan is de versnelde aanpak van een
aantal prioritaire projecten in de jaren 2009 en 2010.
De Kamer wordt via de reguliere begrotingsmomenten geïnformeerd over
de resterende periode 2007–2010 van de uitvoering van de Plannen van
Aanpak.
Voor het jaar 2008 zijn bij voorjaarsnota vanwege prijsstijgingen middelen
toegevoegd voor de kustsuppleties en voor het faalkansgericht onderhoud
aan de stormvloedkeringen. Deze prijsstijgingen lijken ook te spelen in
2009 en latere jaren. Daarom is er besloten om een onderzoek uit te (laten)
voeren naar de verwachte kosten voor Beheer en Onderhoud van de
Hoofdwatersystemen op de lange(re) termijn.
Levensduur Kunstwerken
VenW zal in 2009 het onderzoek naar de conditie van de kunstwerken
(bruggen, viaducten, tunnels) en de voorbereiding van de verbetering
ervan met kracht voortzetten. De versterking (of vervanging) van de 10
stalen bruggen die binnen 5 jaar moeten worden aangepakt zal worden
voorbereid en mogelijk kan al een aanvang worden gemaakt met de
uitvoering. In 2009 zal ook duidelijk zijn bij welke betonnen kunstwerken
maatregelen nodig zijn om de restlevensduur weer op peil te brengen en
op welke termijn dat moet gebeuren. Met behulp van een afweegmodel,
dat gebaseerd is op een kosten-batenanalyse, wordt per kunstwerk
bekeken welke maatregelen het meest efficiënt zijn.
Bij de programmering van de aanpak van zowel de stalen als de betonnen
kunstwerken zal worden gestreefd naar het zoveel mogelijk combineren
met reeds geplande of noodzakelijke werkzaamheden aan aanpalende
wegvakken om de verkeershinder zoveel mogelijk te beperken. Naast een
goede planning zullen ook andere mobiliteitmaatregelen maatregelen
nodig zijn om de verkeershinder te beperken. Tot welke extra kosten dit
eventueel nog kan leiden is pas bekend als de maatregelen per kunstwerk
concreet zijn uitgewerkt.
Voor de versterking van de 10 stalen bruggen is in deze begroting een
budget van € 500 miljoen uitgetrokken. De financiële consequenties van
de aanpak van de betonnen bruggen moeten nog in kaart worden
gebracht.

Persexemplaar

12

Infrastructuuragenda

In 2009 wil VenW onder meer de volgende maatregelen/werkzaamheden
uit de Plannen van Aanpak Beheer en Onderhoud uitvoeren/in uitvoering
nemen:
Mijlpaal

Project

Hoofdwegen

+ continueren van het wegwerken van
achterstallig onderhoud van bruggen en
viaducten
+ Groot variabel onderhoud A1 HengeloDuitse grens

Hoofdwatersystemen

+ Renovatie Stuwen in de Lek
+ Masterplan Haringvliet (conservering
staal/elektronica en bewegingswerken)

Hoofdvaarwegen

Projecten in uitvoering:
+ Amsterdam Rijnkanaal/Lek (baggeren,
renovatie oevers, Irensesluizen en
Bernardsluizen)
+ Rotterdam-Duitsland (baggeren en
renovatie oevers)
+ Rotterdam-Belgie/Zeeland (baggeren,
renovatie diverse sluizencomplexen
waaronder Volkeraksluizen)
+ Kanaal Gent-Terneuzen (baggeren en
renovatie oevers en sluizencomplex
Terneuzen)
+ Maas; baggeren en kunstwerken (renovatie
diverse sluizencomplexen waaronder Born
en Maasbracht)
+ Natte bruggen

Voor een nadere toelichting op de stand van zaken Beheer en Onderhoud
wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen en naar het
MIRT Projectenboek 2009.
3.2 Aanleg en benutting
Hieronder wordt ingegaan op de mijlpalen die VenW op de diverse
projecten binnen de in de Infrastructuurfonds onderkende sectoren.

Persexemplaar

13

Infrastructuuragenda

Hoofdwatersystemen
In 2009 wil VenW de volgende mijlpalen realiseren:
Mijlpaal

Project

Oplevering

+ Diverse kleine projecten Herstel en
Inrichting
+ Diverse kleine projecten Sanering
Waterbodems
+ Diverse projecten uit het Hoogwaterbeschermingsprogramma

Start realisatie

+ Diverse kleine projecten Herstel en
Inrichting
+ Diverse kleine projecten Sanering
Waterbodems
+ Diverse projecten uit het Hoogwaterbeschermingsprogramma

Hoofdwegennet
In 2009 wil VenW de volgende mijlpalen realiseren:
Mijlpaal

Project

Oplevering

+ RW7 Zuidelijke ringweg Groningen
+ A12 Veenendaal-Ede
+ A12 Zoetermeer-Gouda
+ A28/A32 Knooppunt Lankhorst

Start realisatie

+ A4 Burgerveen-Leiden (ged. nabij
Leiderdorp)
+ A2 Everdingen-Deil
+ A2 St. Joost-Urmond
+ A10 Tweede Coentunnel/Westrandweg

Spoorwegen
In 2009 wil VenW de volgende mijlpalen realiseren:
Mijlpaal

Project

Oplevering

+ Sloelijn (inclusief geluidsmaatregelen op
de Zeeuwselijn)
+ ERTMS level II (onderdeel van project
Amsterdam-Utrecht)
+ Een aantal onderdelen van het project
Regionet
+ Diverse geluidspilots

Daarnaast wordt bij het onderdeel spoorwegen in 2009 volop gewerkt aan
de uitvoering van diverse grote aanlegprojecten waaronder diverse
Nieuwe Sleutel Projecten (NSP’s).

Persexemplaar

14

Infrastructuuragenda

Regionale/lokale infrastructuur (> € 112,5/€ 225 miljoen)
Voor de grote regionale/lokale infrastructuurprojecten (> € 112,5/€ 225
miljoen) ligt de verantwoordelijkheid voor voorbereiding, aanleg, beheer
en onderhoud en exploitatie bij de betreffende regionale/lokale overheid.
VenW levert een bijdrage in de aanlegkosten van het project.
In 2009 verwacht VenW dat de volgende mijlpalen zullen worden
gerealiseerd:
Mijlpaal

Project

Oplevering

+ Doortrekking van de Erasmuslijn van
RandstadRail naar Rotterdam Centraal
+ Het tweede deel met kruising van spoorlijn
van de Noordwesttangent in Tilburg

Hoofdvaarwegennet
In 2009 wil VenW de volgende mijlpalen realiseren:
Mijlpaal

Project

Oplevering

+ Vaarroute Ketelmeer (fase 1)
+ Walradar Noordzeekanaal
+ Verruiming Twentekanaal (fase 1)

Start realisatie

+ Vaarweg Meppel Ramspol (Zwartsluis)

Voor een nadere toelichting over de stand van zaken voor het lopende
programma wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen en
naar het MIRT/SNIP Projectenboek 2009.
3.3 Randvoorwaarden
Bij de infrastructurele investeringen door VenW worden de (wettelijke)
randvoorwaarden van milieu (met name geluid en lucht) en natuur en
landschap (inpassing en ontsnippering) in acht genomen.
Innovatieprogramma lucht
Het Innovatieprogramma Luchtkwaliteit (IPL) werkt in opdracht van de
ministeries van VenW en VROM aan innovatieve oplossingen die
bijdragen aan verbetering van de luchtkwaliteit op en rond snelwegen. De
focus ligt op snelwegen bij dichtbevolkte gebieden (zogeheten ’hot
spots’). Daar zal bronbeleid pas op termijn toereikend zijn om de
luchtkwaliteit wat betreft stikstofdioxide en fijn stof aan de normen te
laten voldoen.
Het IPL heeft op dit moment zes pilots in uitvoering:
+ Katalytische afbraak NOX langs snelwegen;
+ Optimalisatie geluidsschermen voor een betere luchtkwaliteit;
+ Invloed vegetatie langs snelwegen op luchtkwaliteit;
+ Effect reinigen snelweg op fijn stof concentratie;
+ Snelwegen overkappen en lucht behandelen;
+ Dynamisch verkeersmanagement op basis van het luchtbericht.

Persexemplaar

15

Infrastructuuragenda

In 2007 en 2008 worden de maatregelen op schaal en/of in een praktijksituatie beproefd. Parallel daaraan vindt kennisoverdracht plaats over de
resultaten van de pilots en over de mogelijkheden voor implementatie in
de praktijk. Het programma loopt nog door tot eind 2009
Innovatieprogramma geluid
Het Innovatieprogramma geluid (IPG) is in december 2007 afgesloten. Het
programma heeft geleid tot invoering van nieuwe maatregelen en
methoden voor de aanpak van geluidhinder langs rijkswegen en spoorwegen. Deze nieuwe oplossingen vormen een aantrekkelijk alternatief voor
geluidschermen, die steeds talrijker en hoger worden. Bovendien zijn de
nieuwe maatregelen goedkoper en in visuele zin minder belastend voor
de omgeving. Zo blijft uitvoering van het geluidbeleid betaalbaar en
uitvoerbaar en komen de doelstellingen van het geluidbeleid beter binnen
bereik.
Nieuwe maatregelen zoals het stille wegdek, tweelaags zoab, schermtoppen, middenbermschermen, modulaire geluidschermen, raildempers,
het zogenaamde akoestisch slijpen (waarmee de rails zodanig geslepen
worden dat het geluid wordt beperkt) en een maatregel om bestaande
treinen fors stiller te maken (de zogenaamde LL-remblokken) zijn nu
beschikbaar voor gebruik. Veel van deze maatregelen worden inmiddels
op grote schaal toegepast buiten het IPG en leiden daar tot kostenreductie
en een betere maatschappelijke acceptatie. Internationaal is er door het
IPG ingezet op het aanscherpen van geluidemissie-eisen van banden en
voertuigen en het aanscherpen van testmethodes. Voor spoor is de inzet
gericht op de aanpak van de lawaaiige Europese vloot goederenwagens.
Mede door de bijdrage vanuit het IPG gaan de internationale ontwikkelingen op deze dossiers de goede kant op.
Inmiddels is een zorgvuldige afbouw van het programma en overdracht
aan de bestaande organisaties bijna voltooid. Onderdeel daarvan is de
zogenaamde nazorg van het IPG. Vanuit deze nazorg zullen de bestaande
organisaties de activiteiten gericht op stillere banden en wegvoertuigen
en de aanpak van de Europese spoorgoederenvloot voort zetten.
Daarnaast is de doorontwikkeling van het super stille wegdek en de
financiering van de prestatieregeling voor spoorvervoerders die hun
treinen stiller maken onderdeel van de nazorg. De nazorg wordt gefinancierd uit het IPG budget.
Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO)
Al enkele jaren worden in het kader van het MJPO, waarin VenW
samenwerkt met het ministerie van LNV, provincies en waterschappen,
ontsnipperingsmaatregelen opgeleverd.
Een voorbeeld daarvan is de Doorbraak, een nieuw gegraven watergang
van circa 20 km die de A35 tussen Almelo en Hengelo passeert. Dit project
stond geprogrammeerd voor 2009 en 2010, maar is reeds in 2008
gerealiseerd.
Een ander groot project is de passage bij Blauwe Stad in oost Groningen.
In Blauwe Stad worden luxe woningen aan een waterplas gebouwd. De
waterplas krijgt een verbinding onder de A7 en de spoorlijn Groningen–
Nieuwe Schans. De ecologische verbinding is aan deze natte passage
gekoppeld.
Vanaf 2008 worden ook de eerste ontsnipperingsmaatregelen getroffen bij
het spoor, zoals bij IJzerenbosch in Limburg.

Persexemplaar

16

Infrastructuuragenda

In 2009 en 2010 zullen nog diverse kleinere maatregelen bij spoor, kanalen
en rijkswegen worden uitgevoerd. De grote passages, die in afgelopen
jaren zijn voorbereid, zullen in 2008 en 2009 gestart worden om in de
jaren daarna gereed te komen. Eind 2008 en in 2009 worden enkele grote
projecten op de markt gezet: eind 2008 o.a. via de inkoop van 9 ecoducten
in een contract voor Utrecht, Gelderland en Overijssel en in 2009 staat de
inkoop van minstens nog eens 4 ecoducten op de rol (Noord-Brabant,
Limburg en Noord-Holland). Deze projecten zullen in de komende jaren
(2009–2011) in uitvoering komen. En in 2009 start een verkenning naar een
te realiseren ecoduct over de A28 nabij Dwingelo. In de A6 nabij het
Kuinrebos zal in 2009 een ontsnipperingsmaatregel gereed komen.
4. Grote projecten
4.1 Afdekking risico’s grote spoorprojecten
Ultimo 2007 resteert er in de risicoreservering een bedrag van in totaliteit
ca. € 75 miljoen.
Hierop worden de volgende wijzigingen voorgesteld
+ De risicoreservering moet met € 15 miljoen worden opgehoogd met
het oog op het risicoprofiel van de HSL-Zuid. De Kamer is hierover
geïnformeerd via de laatste voortgangsrapportage.
+ Verder is de Kamer met de aanbieding van de 22e voortgangsrapportage van de Betuweroute in 2007 verzocht in te stemmen met een
onttrekking van € 14 miljoen aan de risicoreservering om te beginnen
met de voorbereidende ingenieurswerkzaamheden voor de oplossing
met ERTMS level 1. Dit om zoveel als mogelijk vertraging te voorkomen. De kosten van de voorgestelde aanpak bedragen circa € 14
miljoen meer dan het vigerende plan. Hiermee worden grotere
financiële risico’s en het risico van uitval van de Havenspoorlijn bij
migratie naar ERTMS ondervangen. Het huidige projectbudget voor de
aanleg van de Betuweroute is ontoereikend voor de uitvoering van de
benodigde werkzaamheden aan de Havenspoorlijn.
Afdekking risico’s spoorprogramma
(in € mln)

2004

2005

2006

Stand begroting 2008

2007

2008

69

1e suppletoire begroting 2008
– testtraject HSL
– Migratie havenspoorlijn

– 69

Stand begroting 2009

2009

Totaal

6

75

6

76

69
15
– 14
70

4.2. Zuiderzeelijn (ZZL)
Het kabinet is tot de conclusie gekomen dat een snelle verbinding
onvoldoende structuurversterkend rendement oplevert en niet verantwoord is te exploiteren. Daarom kiest het kabinet conform het Coalitieakkoord voor een alternatief samenhangend pakket voor NoordNederland, waarvan infrastructurele maatregelen een substantieel deel
uitmaken (TK 2007–2008, 27 658, nr 42).

Persexemplaar

17

Infrastructuuragenda

Het pakket voor het Noorden bestaat dan uit het Regio Specifiek Pakket
(ad € 1 800 miljoen), een aanvullende bijdrage voor de A7 Zuidelijk
Ringweg Groningen fase 2 (ad € 200 miljoen) en een reservering van
€ 160 miljoen (binnen het voor de LMCA spoor gereserveerde € 4,5
miljard) voor de spoordriehoek in Noord Nederland.
Het kabinet heeft gekozen voor een Regio Specifiek Pakket voor NoordNederland (RSP-ZZL), waarbij de regie bij de regio komt te liggen (motie
Cramer/Roefs, TK 2007–2008, 27 658, nr. 41).
Een duurzame en succesvolle uitvoering van het RSP-ZZL vereist het
werken vanuit een integrale visie en volgens programmatische aanpak.
Met de programmatische aanpak wordt samenhang tussen maatregelen
en projecten bevorderd, een integrale afweging mogelijk gemaakt, de
flexibiliteit tussen programmalijnen en middelen gewaarborgd en een
consistente lijn van het afgelopen programma Kompas voor het Noorden
doorgetrokken.
Het RSP is additioneel ten opzichte van regulier beleid. De focus van het
RSP ligt op effectieve maatregelen en projecten, die aansluiten bij de
probleemstelling voor het Noorden, zoals beschreven in (de Aanvulling
op) de Structuurvisie Zuiderzeelijn.
Bij de uitwerking van het RSP wordt onderscheid gemaakt tussen een
ruimtelijk-economisch programma (REP) en projecten ter verbetering van
het regionale bereikbaarheid (RB). De totale Rijksbijdrage voor het RSP is
€ 1 800 miljoen, terwijl de regio € 670 miljoen bijdraagt. De omvang van
de regionale bijdrage is bepaald op basis van de oorspronkelijke rijks- en
regionale bijdrage voor de Zuiderzeelijn.
Budget in € mln

Regio Specifiek Pakket ZZL

Rijksbijdrage

Regionale
bijdrage

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2008–
2013

2014–
2020

Totaal

Beschikbaar ZZL

8

67

143

123

294

277

912

2 238

3 150

OV-SAAL
Regio Specifiek Pakket ZZL
waarvan
– Ruimtelijk Economisch Programma
(REP)
– Regionale Bereikbaarheid (RB)35

8

22
45

50
93

75
48

130
164

118
159

403
509

947
1 291

1 350
1 800

670

10

10
83

10
38

30
134

30
129

90
419

210
1 081

300
1 500

100
570

In bovenstaande tabel is aangegeven hoe de inzet van de ZZL middelen
zal zijn. De uitgaven voor OV SAAL worden verantwoord op het IF artikel
13 Spoorwegen en het pakket Regionale Bereikbaarheid (RB) op IF artikel
14 Regionale lokale infra. Het Ruimtelijk Economisch Programma (REP)
wordt verantwoord op de begroting van Economische Zaken.
4.3 Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR)
Ten aanzien van het Project Mainportontwikkeling Rotterdam is het
Havenbedrijf Rotterdam initiatiefnemer voor de aanleg van Maasvlakte 2.
Het Rijk levert hieraan een financiële bijdrage, is verantwoordelijk voor de

Persexemplaar

18

Infrastructuuragenda

natuurcompensatie en de noodzakelijke vergunningen voor de aanleg.
Tevens investeert het Rijk in de bereikbaarheid van de mainport Rotterdam. Voor de periode tot 2020 wordt, met de verbreding van de A15 in het
project Maasvlakte – Vaanplein (MaVa), de bereikbaarheid van de
mainport over de weg verbeterd. Het tracébesluit wordt voorbereid. Het
kabinet heeft de projecten PMR en MaVa opgenomen in het programma
Randstad Urgent. De bereikbaarheid van de mainport in de komende 10
tot 15 jaar is, gezien de voorbereiding van genoemde projecten, afdoende
zeker gesteld.

Persexemplaar

19

Begroting op hoofdlijnen

BEGROTING OP HOOFDLIJNEN
De onderstaande tabellen geven de belangrijkste wijzingen in de uitgaven
en inkomsten aan ten opzichte van de eerste suppletore begroting 2008
(mutaties > € 15 mln.).
Een volledig overzicht van de mutaties is terug te vinden in het
Verdiepingshoofdstuk.
Uitgaven (x € 1 000)
Art.
Stand ontwerp-begroting 2008

2008

2009

2010

2011

2012

2013

7 193 679

7 562 575

8 088 724

7 250 262

7 299 669

6 466 738

Amendementen

– 3 000

Mutaties 1e suppletore wet 2008

– 70 522

152 093

215 990

30 949

– 14 058

104 029

45 779

– 20

– 5 646

804 029

570 797

1 058 099

28 379
95 456

27 249
100 934
50 000

28 056
108 443
100 000

26 612
83 144
100 000

26 686
88 309
100 000
50 000

– 250 000
10 000
90 000
45 000

– 335 000
15 000
125 000
93 000

335 000
20 000
150 000
48 000

– 150 000
20 000
160 000
164 000

27 669
85 188
80 000
50 000
253 000
– 253 000
– 130 000
20 000
170 000
159 000

– 10 000
– 83 000
– 25 500
10 000

– 10 000
– 38 000
– 12 500

– 30 000
– 134 000

– 30 000
– 129 000

80 000

– 10 000
– 35 000
– 38 000
10 000

2 280
9 500

8 360
25 500

14 440

14 440

13 680

9 880

7 981

19 600
9 323

266 511

I Belangrijkste mutaties Infrastructuurfonds
1.

Loonbijstelling 2008
Prijsbijstelling 2008
2. Kunstwerken (stalen bruggen)
3. NSL: Luchtproblematiek
4. ABvM
Uit HWN: ABvM
5. Kasschuif
6. SpoDo II
7. Dekking 4,5 mlrd (1,35 mlrd)
8. Pakket Noorden
Regionaal specifiek pakket ZZL
– Ruimtelijk Economisch Programma
(REP)
– Regionale Bereikbaarheid (RB)
9. Tunnelveiligheid en SUNIJ-lijn
10. FES/ABvM
11. Enveloppe water: Synergie KRW/
WB21
Enveloppe water: KRW FES
12. Desaldering: Delflandse kust
13. Desaldering: Wilhelminakanaal
14. Bijdrage FES: PMR
15. FES Noordvleugel enveloppe A6/9 en
Zuidas
16. DBFM 2e Coentunnel

Div.
Div.
12
12
17
12
12
13
13
17

14
14
14
17
11
11
11
15
16
12
12

30 000

22 000

– 199 836

– 34 063

– 46 085

60 000
– 2 648

238 000
– 4 801

478 000
851

II Overige mutaties

41 258

23 924

– 18 350

39 465

38 422

– 8 382

Totale mutaties

87 037

23 904

– 23 996

843 494

609 219

1 049 717

7 207 194

7 738 572

8 280 718

8 124 705

7 894 830

7 620 484

Stand ontwerpbegroting 2009

Ad 1.

Dit betreft de loon- en prijsbijstelling 2008.

Ad 2.

De technische levensduur van kunstwerken is korter dan
verwacht. Er is € 500 mln. beschikbaar, bestemd voor in eerste
instantie het aanpakken van stalen kunstwerken.

Ad 3.

Voor de saneringsopgave in het kader van het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) worden extra

Persexemplaar

20

Begroting op hoofdlijnen

middelen ad € 418 mln. ingezet ter verbetering van de luchtkwaliteit en om ruimtelijke ontwikkelingen vlot te kunnen
trekken.
Ad 4.

Voor het totale project ABvM (zie artikel 17) is een budget
noodzakelijk van € 2,45 mld. tot 2020. Dekking zal conform
Ministerraad-besluit ondermeer deels plaatsvinden vanuit het
NoMo-aanleg wegenbudget.

Ad 5.

Het betreft het saldo van diverse kasschuiven samenhangende
met de programmering van infrastructuur op het hoofdwegennet.

Ad 6.

Binnen het budget voor Regionaal lokale infrastructuur vindt
een herprioritering plaats ten behoeve van de tweede tranche
voor investeringen in spoorse doorsnijdingen. Hiermee kan
tegemoet worden gekomen aan de motie Koopmans/Roefs.

Ad 7.

Met de begroting 2009 is de financiering van de spoorambities
van € 4,5 miljard geregeld. Dit betekent dat de kandidaat status
is vervallen en een programma van planstudies is opgenomen
in het MIRT 2009 onder de noemer Programma Hoogfrequent
Spoorvervoer, naast de al lopende planstudie OV-SAAL.
De dekking is als volgt opgebouwd:
– OV SAAL: € 1,35 miljard uit het budget van de Zuiderzeelijn,
conform kabinetsbesluit van 16 november 2007;
– Er wordt € 800 miljoen uit de CA-enveloppe voor OV ingezet;
– € 2 mld. wordt grotendeels gevonden door een vermogensconversie (uitkering superdividend) vanuit NS naar ProRail.
De rentevrijval die zodoende bij ProRail ontstaat levert tot en
met 2020 het merendeel van dit bedrag op. Dit najaar vinden
de gesprekken tussen de aandeelhouder en de NS hierover
plaats. Voor het resterende deel wordt in volgorde van
voorkeur eerst gekeken naar het via de leenfacilitiet van
ProRail benutten van rentevrijval na 2020 a.g.v. de vermogensconversie en een concessievergoeding van NS voor
exclusief recht op het hoofdrailnet;
– Daarbij is afgesproken dat Financiën waar nodig eventuele
kasritmeverschillen binnen het generale beeld zal proberen
op te vangen;
– Verder vindt er beperkte herprioritering plaats binnen het
aanlegprogramma spoor. Het gaat hier om een bedrag van
per saldo € 350 miljoen die eerder gereserveerd was voor
projecten die nu in het licht van de nieuwe ambitie voor
hoogfrequent spoorvervoer minder urgent zijn.

Ad 8.

Deze mutatie betreft de verwerking van de bestuurlijke
afspraken met het Noorden (Regio Specifiek Pakket – ZZL).
Afgesproken is de gereserveerde middelen alternatief in te
zetten. Dit betekent dat de middelen voor het RuimtelijkEconomisch Programma (REP) en de middelen voor Pakket
Regionale Bereikbaarheid worden overgeboekt vanuit artikel 17
ZZL worden overgeboekt naar artikel 14 Regionale lokale infra.

Ad 9.

Deze mutatie betreft de technische kasschuiven die samenhangen met de financiering van de uitgaven Tunnelveiligheid metro
en SUNIJ-Lijn en de overboeking naar artikel HXII/39.02 BDU.

Persexemplaar

21

Begroting op hoofdlijnen

Ad 10.

Dit betreft de verwerking van de middelen voor Anders Betalen
voor Mobiliteit die zijn gereserveerd in het FES.

Ad 11.

Dit betreft de toevoeging van middelen uit het Coalitieakkoord
voor de synergie-aanpak KRW/WB21. De 7 deelstroomgebieden
inventariseren de projecten die door een onafhankelijke
commissie worden beoordeeld op de voorafgestelde criteria. In
de voorliggende begroting is dit bedrag bij het FES opgevraagd.

Ad 12.

Rijkswaterstaat voert voor het Hoogheemraadschap Delfland
een werk aan de versterking van de delflandse kust uit. De
kosten voor het project bedragen € 113 mln. (€ 108 mln. van
HHS en € 5 mln. van de provincie Zuid Holland). VenW ontvangt
van het HHS voor het werk «Versterking Delflandsekust» 100%
vergoeding. Bij 1e suppletore wet 2008 is reeds € 91 mln.
verwerkt (ophoging van zowel de uitgaven als de ontvangsten).
In deze begroting wordt het restant ad € 22 mln. opgenomen.

Ad 13.

Van de provincie Noord Brabant en de gemeente Tilburg wordt
in het jaar 2012 een bijdrage verwacht van in totaal € 19,6 mln.
ten behoeve van het Wilhelminakanaal.

Ad 14.

Deze mutatie betreft de toevoeging van de FES bijdrage in PMR.

Ad 15.

Dit betreft de overboeking vanuit het FES in het kader van de
enveloppe Noordvleugel ten behoeve van de A6/9 (€ 3,3 mld).

Ad 16.

Deze boeking is naar aanleiding van de conversie van de 2e
Coentunnel naar een DBFM-constructie.

Stand van zaken kabinetsdoelstellingen
Nr.

Project/doelstelling

Algemene doelstelling
begroting

Status (in
voorbereiding/in
uitvoering/afgerond)

Programma Randstad Urgent: versterk de concurrentiepositie van de Randstad

34(HXII) en 18 (IF)

deels in uitvoering,
deels in voorbereiding

34 (HXII) en 17 (IF)

deels in uitvoering,
deels in voorbereiding
deels in uitvoering,
deels in voorbereiding

Project

Doelstellingen beleidsprogramma
18
Stapsgewijze invoering van een gedifferentieerde kilometerprijs naar plaats, tijd en milieukenmerken
19
Verbetering van de bereikbaarheid over weg en water door
gerichte investeringen in het wegennetwerk en de binnenvaart
20
Groeiambitie van vijf project per jaar voor het openbaar
vervoer per spoor
26
Klimaatbestendige inrichting van Nederland waarbij water
een meer bepalende factor is bij ruimtelijke afwegignen,
inclusief locatiekeuzes. Meer ruimte voor herstel van
natuurlijke processen (bodem, water en natuur)
27
Duurzaam waterbeleid als schakel tussen ecologie en
economie. Nederland (weer) aan de internationale top van
innovatieve deltatechnologie
28
Versnelling kustverdediging en versnelde aanpak van de
versterking van de bij de tweede wettelijke toetsing
afgekeurde primaire waterkeringen. Vernieuwd denken over
waterveiligheid een plaats geven in het systeem voor
bescherming tegen overstromingen

Persexemplaar

34 (HXII) en 12, 15 (IF)

34 (HXII) en 13 (IF)
31 (HXII) en 11, 16 (IF)

deels in uitvoering,
deels in voorbereiding
deels in uitvoering,
deels in voorbereiding

31 (HXII) en 11 (IF)

deels in uitvoering,
deels in voorbereiding

31 (HXII) en 11, 16 (IF)

deels in uitvoering,
deels in voorbereiding

22

Productartikel11

3. PRODUCTARTIKELEN
11 Hoofdwatersystemen
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

Op dit artikel worden de producten op het gebied van hoofdwatersystemen verantwoord. Dit betreft de onderdelen watermanagement,
beheer en onderhoud, aanleg en verkenning en planstudie. Het watersysteem omvat het geheel van oppervlaktewater, waterbodems, oevers,
etc.
Het artikel hoofdwatersystemen op het infrastructuurfonds is gerelateerd
aan het beleidsartikel 31 (integraal waterbeleid) op de VenW begroting
(XII). De doelstelling van dit beleidsartikel is het op orde krijgen en
houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk
aanvaardbare kosten.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
11. Hoofdwatersystemen

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

551 248

1 236 582

720 949

705 358

746 567

658 681

523 052

Uitgaven

550 928

692 684

813 582

922 520

777 143

680 067

549 631

11.01 Watermanagement
11.01.01 Basispakket watermanagement
11.02 Beheer en onderhoud
11.02.01 Basispakket B&O waterkeren
11.02.05 Basispakket B&O integraal
waterbeheren
11.02.08 Groot variabel onderhoud
waterbeheer
11.03 Aanleg
11.03.01 Realisatieprogramma waterkeren
11.03.02 Realisatieprogramma waterbeheren
11.05 Verkenning en planstudie
11.05.01 Verkenningenprogramma
hoofdwatersystemen
11.05.02 Planstudieprogramma waterkeren
11.05.03 Planstudieprogramma waterbeheer

71 754
71 754
259 135
173 666

87 112
87 112
241 259
155 653

87 091
87 091
200 123
117 016

86 857
86 857
218 969
116 734

88 831
88 831
194 290
75 156

89 225
89 225
198 423
77 121

89 659
89 659
223 223
99 766

76 871

50 716

51 156

63 289

119 131

121 226

123 381

8 598
215 321
115 838

34 890
346 857
205 004

31 951
466 706
292 045

38 946
553 895
372 468

3
431 307
303 873

76
321 496
236 697

76
198 534
140 734

99 483
4 718

141 853
17 456

174 661
59 662

181 427
62 799

127 434
62 715

84 799
70 923

57 800
38 215

2 206

10 437

622

152

101

0

0

52

4 631

56 947

61 162

62 293

70 275

37 579

2 460

2 388

2 093

1 485

321

648

636

354 755
196 173

331 332
361 352

286 596
526 986

303 122
619 398

307 845
469 297

310 410
369 657

337 981
211 650

5 287

10 260

33 065

52 349

33 300

4 800

2 500

Van totale uitgaven:
Bijdrage aan Baten-lastendiensten
Restant
11.09 Ontvangsten

Persexemplaar

23

Productartikel11

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
11.01
Watermanagement

11.02
Beheer en
onderhoud

Juridisch verplicht
Beleidsmatig verplicht
Bestuurlijk gebonden

11.03
Aanleg

11.05
Verkenningen
en planstudie

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

Toelichting:
Watermanagement en Beheer en Onderhoud
De voor watermanagement en beheer en onderhoud opgenomen
bedragen zijn volledig beleidsmatig verplicht. Deze bedragen zijn nodig
om de prestatieafspraken te realiseren die hierover in de Service Level
Agreement zijn opgenomen.
Aanleg
De artikelonderdelen Waterkeren en Waterbeheren zijn nagenoeg geheel
juridisch verplicht.
Verkenningen en Planstudies
De verkenningen en planstudies zijn grotendeels bestuurlijk gebonden.
Het betreft projecten waarvoor internationale verplichtingen zijn aangegaan (Ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium) en waarvoor
bestuurlijke afspraken zijn gemaakt met de Provincie Friesland en
Noord-Holland (project extra spuicapaciteit Afsluitdijk).
11.01 Watermanagement
Motivering

Met Watermanagement streeft VenW naar:
+ het reguleren van de hoeveelheid water in het hoofdwatersysteem;
+ een duurzaam watersysteem, dat voorziet in de beschikbaarheid van
voldoende water van goede kwaliteit voor de gebruiker.

Producten

Basispakket watermanagement
Binnen het basispakket watermanagement worden de volgende activiteiten uitgevoerd:
+ peilbeheer en bediening van objecten;
+ monitoring en informatieverstrekking;
+ crisisbeheersing en -preventie.

Persexemplaar

24

Productartikel11

De operationele doelstellingen voor het waterkwantiteitsbeheer van de
rijkswateren zijn:
+ het op orde brengen en houden van de samenhang tussen het
regionaal- en het hoofdwatersysteem in 2015. Hiermee wordt zowel
wateroverlast als watertekort bestreden.
+ het kunnen beschikken over voldoende water in de rijkswateren, zodat
kan worden voldaan aan de behoeften die voortvloeien uit de
gebruiksfuncties. Om dit te realiseren worden peilbesluiten nageleefd,
worden de waterakkoorden geactualiseerd en uiteraard nageleefd. Het
waterpeil is zoveel mogelijk afgestemd op de gebruiksfuncties.
+ daarnaast wordt zorggedragen voor een adequate informatievoorziening over de reguliere waterkwantiteit en waterkwaliteit. Dit
houdt de vergaring en beschikbaarstelling in van interne- en externe
informatie over het watersysteem. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om
berichtgeving over hoog- en laagwater, naderende stormen, verontreinigingen en ijsvorming. Hiermee is binnen Rijkswaterstaat een
calamiteitenorganisatie belast.
Meetbare gegevens bij Watermanagement
Basispakket
Watermanagement

Basispakket

Prestatie-indicator

Watermanagement

RWS participeert minimaal tien keer per jaar in een
multidisciplinaire oefening, evalueert opgetreden grote
calamiteiten en oefeningen en voert afgesproken verbeteracties uit op het gebied van waterkwaliteit, -overlast en
-tekort.
RWS verstrekt informatie binnen afgesproken termijn en van
voldoende kwaliteit bij maatschappelijk vitale processen

Areaaleenheid

Omvang

Km2 water

65 250

Eenheid

Waarde 2009

%

80

%

90

Om te weten of Rijkswaterstaat haar taken op het gebied van watermanagement goed uitvoert, zijn de PIN’s voor dit jaar geënt op het
optreden van bijzondere omstandigheden. Het op orde hebben van de
calamiteitenorganisatie en de informatievoorziening voor maatschappelijk
vitale processen ten tijde van hoogwater, laagwater, ijsgang of calamiteuze lozingen zijn zaken die gemeten worden. Dit betekent dat Rijkswaterstaat minimaal 10 keer per jaar deelneemt aan multidisciplinaire oefeningen, opgetreden grote calamiteiten evalueert en de afgesproken
verbeteracties uitvoert. Ook verstrekt Rijkswaterstaat informatie binnen de
afgesproken termijn en van voldoende kwaliteit bij maatschappelijk vitale
processen.
11.02 Beheer en onderhoud
Motivering

Het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de
primaire functie van zowel het waterkeren als het waterbeheren vervuld
kan worden.

Persexemplaar

25

Productartikel11

Producten

Basispakket Beheer en Onderhoud waterkeren
Het basispakket Beheer en Onderhoud waterkeren bevat:
1. kustlijnhandhaving (conform de basiskustlijn zandige kust niveau
1990);
2. beheer en Onderhoud rijkswaterkeringen en stormvloedkeringen
(conform de Wet op de waterkering).
ad 1. Kustlijnhandhaving
Het handhaven van de kustlijn wordt gerealiseerd door het suppleren van
zand op het strand of in de vooroever (onder water). Het Nederlandse
kustsysteem kent een continu verlies aan zand dat jaarlijks gecompenseerd moet worden. Vanaf 2001 wordt er ook zand gesuppleerd om de
zandverliezen op dieper water te compenseren. Daarmee wordt de
zandhoeveelheid in het kustfundament op peil gehouden en wordt het
effect van de zeespiegelstijging tenietgedaan. De zeespiegelstijging heeft
tot gevolg dat de hoeveelheid te suppleren zand in de tijd gezien
toeneemt.
Ook zijn er lokale activiteiten zoals bestortingen, onderhoud van dammen
en strandhoofden, eveneens met het doel om structurele kusterosie te
bestrijden.
ad 2. Beheer en Onderhoud Rijkswaterkeringen en stormvloedkeringen
+ Rijkswaterkeringen
Rijkswaterstaat beheert en onderhoudt ongeveer 325 km primaire
waterkeringen. Er wordt vast onderhoud gepleegd, bijvoorbeeld maaien
van dijken. Daarnaast wordt er variabel onderhoud gepleegd. Dat betekent
dat de waterkeringen periodiek worden geïnspecteerd en dat zo nodig
tekortkomingen worden verholpen. Primaire waterkeringen zijn waterkeringen die onder de Wet op de waterkering vallen omdat ze bescherming
bieden tegen het buitenwater. Het gaat met name om enkele zeedijken op
de Waddeneilanden, de Afsluitdijk, de Houtribdijk, de dijk van Marken en
dammen in Zeeland. Naast deze primaire waterkeringen beheert en
onderhoudt Rijkswaterstaat ook 396 km niet-primaire waterkeringen. Deze
vallen niet onder de Wet op de waterkering omdat ze geen bescherming
hoeven te bieden tegen het buitenwater. Ze bieden bescherming tegen het
binnenwater. Ook deze waterkeringen voldoen aan een bepaald
veiligheidsniveau.
+ Stormvloedkeringen
Om ons land tegen de zee te beveiligen is een aantal stormvloedkeringen
aangelegd, die bij hoogwater gesloten kunnen worden. Ook de stormvloedkeringen zijn primaire waterkeringen (welke vallen onder de Wet op
de waterkering). Het Rijk heeft vier stormvloedkeringen in beheer: de
Stormvloedkering Oosterschelde, de Stormvloedkering Nieuwe Waterweg
(de Maeslantkering), de Hartelkering en de Stormvloedkering Hollandsche
IJssel. Het onderhoud aan de keringen betreft voornamelijk het conserveren van de schuiven, het onderhoud aan werktuigbouwkundige en
elektronische onderdelen en het onderhoud aan het besturingssysteem.
Naast deze onderhoudsactiviteiten vindt de bediening van deze objecten
plaats en worden er periodiek inspecties uitgevoerd. Voor het handhaven
van de huidige faalkans zijn aanvullende middelen noodzakelijk.
Basispakket Beheer en Onderhoud integraal waterbeheren
Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn om het
hoofdwatersysteem op een zodanig kwaliteitsniveau te houden dat dit
voldoet aan de vigerende regelgeving. Hierbij valt te denken aan beheer
en onderhoud van:

Persexemplaar

26

Productartikel11

+
+
+
+
+

rijkswateren ten behoeve van maatgevend hoogwater (MHW);
stuwende en spuiende kunstwerken;
rijkswateren ten behoeve van waterkwaliteit;
oevers en bodems;
vergunningverlening en handhaving.

Onder het basispakket valt ook de voorbereiding van respectievelijk
WB21, de implementatie van de Kader Richtlijn Water (KRW) en de
activiteiten in het kader van Natura 2000. Zowel de KRW als Natura 2000
streven naar het beschermen van gezonde watersystemen die een
duurzaam gebruik mogelijk maken. Voor de KRW moeten stroomgebiedbeheersplannen opgesteld worden. Die bepalen welke maatregelen op het
terrein van beheer en onderhoud genomen zullen moeten worden om aan
de KRW te blijven voldoen.
+ Rijksrederij
In 2006 heeft de Ministerraad besloten tot het instellen van een Rijksbrede
Civiele Rijksrederij (hierna te noemen Rijksrederij). Deze Rijksrederij
bundelt binnen de Rijksoverheid nautische activiteiten die door verschillende partijen (LNV, Financiën (Douane), VenW en de Kustwacht) apart
werden uitgevoerd met als doel schaalvoordelen te behalen. Met deze
bundeling wordt de nautische kennis verder geborgd. In november 2006 is
een businessplan Rijksrederij goedgekeurd en in september 2007 is het
implementatieplan Rijksrederij goedgekeurd. De Rijksrederij valt onder de
verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat.
De kerntaken van de Rijksrederij zijn:
+ Het ter beschikking stellen van vaartuigen voor een bepaalde tijdsduur
(al dan niet met nautische bemanning) met een door de opdrachtgever
gespecificeerd dienstverleningsniveau.
+ Het leveren van kennisintensief advies aan overheidsinstellingen bij
beheer, ontwerp en aanbesteding van vaartuigen.
+ Het leveren van kennisintensief advies op het gebied van eisen aan
bemanningen, veiligheidsmanagement en scheepsuitrustingen.
De Rijksrederij verkeert thans in de oprichtingsfase. Er wordt overleg
gepleegd met de vakbonden over de uniformering van de arbeidsvoorwaarden en de overgangsregelingen voor het douane- en LNV-personeel.
Na de feitelijke oprichting, die is voorzien per 1 januari 2009, zal een
organisatie ontstaan van 140 vaartuigen en circa 130 fte’s.
+ Kustwacht
Per 1 januari 2007 is de Kustwacht Nieuwe Stijl van start gegaan. De
Kustwacht Nederland is een organisatie met eigen taken, bevoegdheden
en verantwoordelijkheden. De directeur Kustwacht heeft onvoorwaardelijke zeggenschap over vier schepen die (vrijwel) full time kustwachttaken
uitvoeren. Daarnaast heeft hij trekkingsrechten voor een aantal dagen per
jaar op schepen van Rijkswaterstaat en schepen en helikopters van het
ministerie van Defensie. De vliegtuigen van Verkeer en Waterstaat zijn
eind 2007 overgedragen aan Defensie. De opdrachtformulering van de
Kustwacht wordt voorbereid door de Raad voor de Kustwacht. De
directeur Kustwacht maakt jaarlijks een Activiteitenplan en Begroting
(APB) en legt dit voor aan de Raad voor de Kustwacht. De Ministerraad
stelt vervolgens het APB formeel vast. In 2009 wordt het functioneren van
de Kustwacht Nieuwe Stijl geëvalueerd. Alle schepen zijn per 1 januari
2008 in beheer bij de Rijksrederij. Een nadere toelichting is als bijlage bij
deze begroting gevoegd.

Persexemplaar

27

Productartikel11

Groot Variabel onderhoud waterbeheer
Het betreft beheer en onderhoudsactiviteiten die per project groter zijn
dan € 30 mln. (vervangingen, mid-life onderhoud etc.).
Meetbare gegevens bij Beheer en Onderhoud
In de kabinetsreactie op het IBO Beleid en Onderhoud is toegezegd om
extracomptabele informatie te verstrekken over de wijze waarop de
middelen voor beheer en onderhoud worden aangewend. Hieronder is
een verdeling gegeven van de beheer- en onderhoudskosten over dijken,
dammen en duinen, over stormvloedkeringen, over kustlijnzorg en over
water (t.b.v. waterkwaliteit en -kwantiteit). Deze percentages zijn gebaseerd op een meerjarig gemiddelde: van jaar tot jaar kan het actueel
uitgegeven percentage fluctueren.
9%

18%
46%

27%

Dijken, dammen en duinen
Stormvloedkeringen
Kustlijnzorg
Water (kwaliteit en kwantiteit)

+ Waterkeren

*

Suppleren voor kustlijnzorg in 1000 m3

2006

2007

2008

2009*

Strand
Onderwater

3 400
7 350

3 724
8 976

1 570
11 600

1 000
8 000

Dit betreft eerste schatting en is nog in voorbereiding. Besluitvorming vindt plaats door de
bewindslieden in het najaar voorafgaand aan het uitvoeringsjaar.

Persexemplaar

28

Productartikel11

Totale hoeveelheid zandsuppleties Rijkswaterstaat periode 1991 tot en met 2007

Omvang areaal:
Basispakketten

Areaaleenheid

Omvang

Totaalbudget
2009
(x € 1 000)

Beheer en onderhoud waterkeren

Dijken primaire waterkeringen in km
Stormvloedkeringen
Niet primaire waterkeringen in km
Suppleren voor kustlijnzorg gem. in m3

325
4
396
9 000 000

22 648
33 466
5 228
55 674

Eenheid

Norm

Afspraak
2009

Aantal m3
per jaar

12 000 000

9 000 000

%

100

62

Prestatie-indicatoren
Basispakket

Prestatie-indicator

Beheer en Onderhoud + Het jaarlijks suppleren van gemiddeld 12 miljoen m3 zand
Waterkeren
conform een jaarlijks vastgesteld suppletieprogramma om
de basiskustlijn te handhaven.
+ De primaire rijkswaterkeringen (dijken, duinen,
stormvloed-keringen, etc) en andere werken die direct
buitenwater keren voldoen aan de veiligheidsnormen uit
de wet op de waterkering.

De eerste prestatie-indicator geeft de gemiddelde hoeveelheid zand aan
die Rijkswaterstaat suppleert voor de Nederlandse kust volgens een
vastgesteld suppletieprogramma om de basiskustlijn en het kustfundament op orde te houden.

Persexemplaar

29

Productartikel11

Voor het jaar 2008 zijn bij voorjaarsnota vanwege prijsstijgingen middelen
toegevoegd voor de kustsuppleties Deze prijsstijgingen lijken ook te
spelen in 2009 en latere jaren. Vooralsnog betekent dit dat er minder dan
12 miljoen m3 kan worden gesuppleerd.
De tweede prestatie-indicator is gericht op het voldoen van de primaire
rijkswaterkeringen aan de Wet op de Waterkering (WoW) of, indien de
kering niet aan die wet voldoet, het in technische staat houden van de
situatie 2006.
In de begroting 2008 was een waarde bij de indicator opgenomen van
100%. Dit hield in dat 100% van de keringen een zelfde technische staat
had als in het referentiejaar 2006.
Inmiddels heeft de zogenaamde «tweede toetsing» plaatsgevonden
waaruit blijkt dat 62% van de primaire waterkeringen in beheer bij het Rijk
voldoet aan de WoW-eisen. Deze 62% correspondeert met de eerdere
100%. Het beheer en onderhoud programma is er opgericht dit percentage vast te houden.
Het verbeteren van dit percentage richting 100% (en dus het voldoen aan
de WoW) moet worden gerealiseerd via het aanlegprogramma.
+ Waterbeheren
Omvang areaal:
Basispakketten

Areaaleenheid

Beheer en onderhoud waterbeheren

Inzet uren vergunningverlening en handhaving
Spuiende en stuwende kunstwerken

Omvang

Totaalbudget
2009
(x € 1000)

27 900
74

34 493
16 663

Eenheid

Norm

Afspraak
2009

%

100

100

%

95

80

Prestatie-indicatoren:
Basispakket

Prestatie-indicator

Beheer en Onderhoud De spuiende kunstwerken en stuwen kunnen te allen tijde
Waterbeheren
worden geopend.
Het percentage van de door Rijkswaterstaat verleende
vergunningen in het kader van Wvo, Wbb, Wbr, OW, Wwh
voldoet aan de wettelijke termijnen.

Altijd werkende spuiende kunstwerken, stuwen en gemalen is een
noodzakelijke voorwaarde om de water af- en aanvoer goed te kunnen
reguleren en een adequaat peilbeheer uit te voeren.
Vergunningverlening en handhaving zijn belangrijke wettelijke instrumenten om de kwaliteit van het hoofdwatersysteem te beïnvloeden. Het
betreft hier alle wetten, dus zowel de milieu- als niet-milieu wetten.
+ Groot variabel onderhoud
Het betreft beheer en onderhoudsactiviteiten die voortvloeien uit het
Plan van Aanpak achterstallig onderhoud 2003, welke was bijgevoegd

Persexemplaar

30

Productartikel11

bij de begroting 2004. In het kader van dit plan is een aantal projecten
gedefinieerd.
Projecten

Uitvoeringsperiode

Stuwen Lek
Haringvliet

2004–2010
2004–2011

Recente ontwikkelingen tijdens de aanbesteding van de renovatie van de
stuwen in de Lek zullen naar verwachting leiden tot zowel meerkosten als
vertraging. Hierover wordt uiterlijk in de begroting 2010 duidelijkheid
verschaft.
11.03 Aanleg
Motivering

Om een bijdrage te leveren aan het voldoen aan de wettelijke normen van
de primaire waterkeringen in beheer bij het rijk én een bijdrage te leveren
aan het beheer van de rijkswateren.

Producten

Realisatie Waterkeren
Op dit artikelonderdeel worden diverse projecten uitgevoerd. Deze
projecten hebben betrekking op:
1. rivierverruiming, niet zijnde ruimte voor de rivier;
2. dijkversterking en herstel en onderzoek steenbekleding;
3. overige onderzoeken en kleine projecten;
4. resterende werkzaamheden Deltaplan Grote Rivieren;
5. hoogwaterbeschermingsprogramma (inclusief Zwakke Schakels Kust).
De projecten worden nader toegelicht in het MIRTprojectenboek 2008.
ad. 1. Rivierverruiming, niet zijnde Ruimte voor de Rivier
Langs de Maas, de Rijn, de Waal en de Lek worden rivierverruimingsprojecten uitgevoerd om een grotere waterafvoer te kunnen opvangen.
Andere projecten die in het kader van de rivierverruiming worden
uitgevoerd betreffen de zogeheten NURG (Nadere Uitwerking Rivieren
Gebied) projecten. De NURG-projecten beogen ook de ontwikkeling van
natuur. De realisatie laatstgenoemde projecten moet uiterlijk 2015
afgerond zijn. Voorbeelden van projecten die worden uitgevoerd om deze
doelstelling te realiseren zijn de projecten Hemelrijkse Waard, Batenburg
en het Lexkesveer. Naast deze kleinschalige projecten wordt een grootschalige rivierverruiming voorbereid in het project Ruimte voor de Rivier
en in het project Maaswerken (zie artikel 16 IF).
ad. 2. Dijkversterking en herstel en onderzoek steenbekleding
Verbetering van dijken bestaat uit verhoging en/of versterking van de dijk
of uit vervanging van de bestaande steenbekleding. Het programma
herstel en onderzoek steenbekleding Westerschelde en Oosterschelde
loopt in 2008 door. Het herstel van de steenbekledingen in Zeeland wordt
in 2015 opgeleverd. In totaal zal dan langs de Wester- en Oosterschelde
dan 321 kilometer steenbekleding zijn vervangen.
ad. 3. Overige onderzoeken en kleine projecten
+ Veiligheid Nederland in Kaart-2 (VNK-2). Met dit studieproject worden
de kansen op en de gevolgen van overstromingen van dijkringen en

Persexemplaar

31

Productartikel11

een aantal kades langs de Maas in Nederland in kaart gebracht volgens
een nieuwe methode (TK 2005–2006, 27 625 nr. 60).
+ Sterkte en belasting waterkeringen, waarbij onder andere het inzicht in
de golfvoortplanting in de Waddenzee en langs de Noordzeekust wordt
verbeterd.
+ Hydraulische randvoorwaarden. De Wet op de waterkering stelt (o.a.)
dat VenW verantwoordelijk is voor het periodiek uitbrengen van
hydraulische randvoorwaarden en andere instrumenten die door
waterkeringbeheerders worden gebruikt bij de thans vijfjaarlijkse
toetsing van de veiligheid van de primaire waterkeringen en die
worden gebruikt bij het ontwerp van die waterkeringen.
+ In het kader van het innovatieprogramma Deltatechnologie waarvoor
dit kabinet extra middelen heeft vrijgemaakt, werken overheden,
kennisinstituten en bedrijfsleven consortia samen aan een zestal
grootschalige praktijkproeven.
ad. 4. Resterende werkzaamheden Deltaplan Grote Rivieren
De werken langs de grote rivieren met als doel om bij een afvoer bij
Lobith van 15 000 m3/sec voldoende veiligheid te bieden, zijn grotendeels
voltooid. In het kader van bescherming tegen hoge buitenwaterstanden
zijn langs de kust en in het benedenrivierengebied nog enkele werken in
uitvoering. Afrondend wordt nog een aantal subsidies verstrekt. Bijvoorbeeld voor de keringen in Harlingen waarmee in 2008 zal worden gestart.
ad. 5. Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)
Er worden met name subsidies verstrekt aan Waterschappen in het kader
van het hoogwaterbeschermingsprogramma.
Onder dit programma vallen de verbetermaatregelen die zijn voortgekomen uit de vijfjaarlijkse toetsingen conform de Wet op de waterkering. In
de begroting 2008 is het project Zwakke Schakels Kust aan dit programma
toegevoegd. In september 2007 is het HWBP (incl Zwakke Schakels) aan
de Tweede Kamer gestuurd (zie vergaderjaar 2007–2008, 27 625 en 18 106
nr 103).
Uit de resultaten van de wettelijke tweede toetsing van de primaire
waterkeringen blijkt dat een deel van deze keringen niet meer voldoet aan
de wettelijke norm. In september 2007 heeft de Staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat een geactualiseerd Hoogwaterbeschermingprogramma (zie kamerstuk 2006–2007, 18 106, nr. 103) aan de Tweede
Kamer gestuurd. Dit programma is er op gericht om alle afgekeurde
waterkeringen uit de eerste en tweede wettelijke toetsing weer aan de
normen van de Wet op de Waterkering te laten voldoen. Het kabinet heeft
in het kader van het beleidsprogramma «Samen werken, samen leven»
binnen de enveloppe «Water en kust» voldoende aanvullende middelen
gereserveerd om dit geactualiseerde programma volledig te kunnen
uitvoeren. Deze reservering, groot € 1 160 mln., wordt in tranches naar de
VenW-begroting worden overgeboekt. Vooruitlopend op de definitieve
besluitvorming is in de voorliggende IF-begroting is de 1e tranche van
€ 120 miljoen opgenomen.
De belangrijke mutaties in het Realisatieprogramma Waterkeren zijn:
+ Aan het Hoogwaterbeschermingsprogramma is de eerste tranche ad
€ 120 mln. uit de aanvullende middelen toegevoegd om het programma op basis van de 1e en de 2e toetsing (waaronder de aanpak
van de Afsluitdijk) uit te voeren.
+ Het projectbudget voor Versterking Delflandse kust («Overige

Persexemplaar

32

Productartikel11

onderzoeken en kleine projecten») is met € 113 mln. opgehoogd onder
gelijktijdige ophoging van de ontvangsten (t.b.v. uitvoering werken
derden).
+ Voor Innovatie Delta technologie is uit aanvullende post € 15 mln.
toegevoegd aan «Overige onderzoeken en kleine projecten»
Realisatieprogramma Waterbeheren
Onder waterbeheren vallen de volgende projecten:
1. Verbetering waterkwaliteit
2. Overige maatregelen sanering waterbodems
3. Verruiming vaargeul Westerschelde incl. Natuurcompensatie Perkpolder
4. Tijdelijke regeling eenmalige uitkering bestrijding regionale wateroverlast.
ad. 1. Verbetering waterkwaliteit
Maatregelen ter verbetering van de waterkwaliteit zijn gericht op de
realisatie van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Het betreft een
mix aan maatregelen onder te verdelen in maatregelen gericht op de
vispasseerbaarheid, helder en schoon water, herstel van habitats en het
herstel van de natuurlijke dynamiek. Voorbeelden van maatregelen zijn:
vispassages, herstel beekmondingen, emissiebeheer, sanering water
bodems, natuurvriendelijke oevers, creëren getijde natuur en nevengeulen. In 2008 is het saneringsprogramma herijkt. Gelijktijdig met de
begroting wordt het saneringsprogramma tot 2013 aangeboden.
Voor een financiële impuls voor KRW-maatregelen in de Rijkswateren is in
het Coalitieakkoord in totaal € 340 miljoen gereserveerd. Deze middelen
worden in de komende jaren naar de VenW-begroting overgeboekt op
basis van de in de Stroomgebiedbeheersplannen te definiëren maatregelen.
Het Kabinet heeft daarnaast in het beleidsprogramma «Samen werken,
samen leven» extra middelen gereserveerd voor het uitvoeren van
maatregelen in het kader van de Europese Kaderrichtlijn Water en WB21.
Door een innovatieve aanpak en door zaken in samenhang aan te pakken,
kunnen betere resultaten worden geboekt en de kosten zo laag mogelijk
worden gehouden. Voor stimulering van de innovatieve aanpak heeft het
Kabinet in totaal € 75 miljoen gereserveerd. Hiertoe wordt een subsidieregeling opgesteld, waarin de middelen in 2 tenders worden weggezet: de
eerste in 2008 (subsidieplafond € 35 miljoen), de tweede eind 2009/begin
2010 (subsidieplafond € 40 miljoen). In voorliggende IF-begroting is de
eerste tranche opgenomen.
Ten behoeve van de synergie-aanpak binnen KRW/WB21 is in het
Coalitieakkoord een bedrag van € 115 mln. beschikbaar gesteld. De 7
deelstroomgebieden inventariseren de projecten die door een onafhankelijke commissie worden beoordeeld op de voorafgestelde criteria. In de
voorliggende begroting is € 76 mln. opgenomen.
ad. 2. Overige maatregelen sanering waterbodems
Overige maatregelen betreffen de subsidieregelingen SUBBIED (Subsidieregeling Baggeren bebouwd gebied) en SVB (stimulering verwerking
baggerspecie) en maatregelen gericht op de verwerking van baggerspecie: GVB (landelijke proef grootschalige verwerking baggerspecie) en
het depot Hollandsch Diep.
ad 3. Verruiming vaargeul Westerschelde
De verruiming van de vaargeul (zowel op Vlaams als Nederlands
grondgebied) wordt uitgevoerd en gefinancierd door Vlaanderen.

Persexemplaar

33

Productartikel11

Nederland financiert maximaal € 30 mln. op Nederlands grondgebied
voor wrakkenberging, kabels- en leidingbescherming en vaargeulwandverdediging.
Daarnaast wordt in verband met EU-verplichtingen natuurcompensatie
uitgevoerd bij Perkpolder op basis van de vorige (2e) verdieping van de
Westerschelde.
ad. 4. Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW)
Op 2 juli 2003 is het Nationaal Bestuursakkoord Water ondertekend door
het Rijk, Provincies, Gemeenten en Waterschappen met als doel samen de
waterproblematiek in Nederland aan te pakken. In dit kader heeft het
kabinet heeft een eenmalige impuls van € 100 mln. beschikbaar gesteld
om een snelle start van de uitvoering van maatregelen tegen wateroverlast te bevorderen. Het akkoord is in 2008 door genoemde partijen
hernieuwd.
Om subsidies te kunnen verstrekken is een «Tijdelijke regeling eenmalige
uitkering bestrijding regionale wateroverlast» opgesteld, in nauwe
samenwerking met de NBW-partijen. De regeling opengesteld met ingang
van 1 april 2004 (Staatscourant 27 februari 2004 nr. 40/pag. 21). Op 1 juli
2004 is het volledige budget vastgelegd in beschikkingen aan 67 gemeenten en waterschappen. In de gehonoreerde aanvragen zijn 307 projecten
opgenomen. De 307 projecten zijn naar verwachting in 2010 gerealiseerd.
De nadruk in de projecten ligt op het vasthouden en bergen van overtollig
water.
De belangrijke mutaties in het Realisatieprogramma Waterbeheren zijn:
+ De posten Sanering waterbodems, Haringvliet De Kier, Vispassage
Grave en Borgharen alsmede de projecten Herstel en Inrichting zijn in
de begroting samengevoegd tot één nieuwe post «Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren».
+ Vanuit Sanering Waterbodems (Verbeterprogramma Waterkwaliteit
Rijkswateren) is € 12 mln. overgeboekt voor het Depot Hollandsch
Diep.
+ Aan de begroting zijn de volgende programma’s toegevoegd.
Innovatie KRW/WB 21 € 35 mln., en Synergie KRW/WB 21 € 76 mln.
Deze programma’s maken ook onderdeel uit van het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren.
+ Voor de natuurpilot IJmeer/Markermeer is van het ministerie van
Landbouw een bijdrage van € 25 mln. ontvangen.

Persexemplaar

34

Productartikel11

Projectoverzicht behorende bij 11.03.01: Realisatieprogramma Waterkeren
Budget in € mln; prijspeil 2008

Totaal
Projectomschrijving

huidig

CATEGORIE 0
Deltaplan grote rivieren
666
Maatregelen i.r.t. rivierverruiming
200
Dijkversterking en Herstel steenbekle- 1 084
ding
Hoogwaterbeschermingsprogramma 1 710
Overige onderzoeken en kleine
337
projecten
Totaal categorie 0

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

666
198
1 072

633
100
495

5
11
56

16
17
60

12
16
64

0
11
74

0
10
75

0
6
64

1 588
204

76
52

99
35

140
59

213
67

177
42

119
33

1 357

205

292

372

304

205

292

372

304

3 997

Begroting (IF 11.03.01)

oplevering
later huidig

vorig

28
197

2010
2015
2015

2010
2015
2015

59
12

827
37

2020
2020

2020
2020

237

141

1 089

237

141

Projectoverzicht behorende bij 11.03.02: Realisatieprogramma Waterbeheren
Budget in € mln; prijspeil 2008

Totaal
Projectomschrijving

CATEGORIE 0
Projecten nationaal
Proef Grootschalige Verwerking
Baggerspecie (GVB)
Stimuleringsregeling verwerking
baggerspecie (SVB)
Subsidie baggeren bebouwd gebied
(SUBBIED)
Verbeterprogramma Waterkwaliteit
Rijkswateren
Tijdelijke regeling bestrijding
regionale wateroverlast
Projecten landsdeel Oost
Inrichting IJsselmonding
Projecten landsdeel West-Overig
Natuurpilot IJmeer/Markermeer
Integrale inrichting Veluwe randmeer
(IIVR)
Natte natuurprojecten IJsselmeergebied
Depot Hollandsch Diep
Klein Profijt
Uitbreiding gemaalcapaciteit
IJmuiden
Projecten landsdeel Zuid
Aanleg baggerdepots (voorheen
Depot Koerogspolder)
Doorlaatmiddel Veerse Meer
Natuurcompensatie Perkpolder
Verruiming vaargeul Westerschelde
Overig
Kleine Projecten
Totaal categorie 0

oplevering

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

22

22

9

9

4

0

0

0

0

0

2009

2008

6

6

3

2

0

1

0

0

0

0

2010

2009

123

123

49

21

19

27

7

0

0

0

2011

2010

971

877

152

42

109

123

81

57

48

358 divers

divers

100

100

19

40

24

12

5

0

0

0

2010

2010

13

13

9

1

1

2

0

0

0

0

2010

2010

25
48

–
46

0
12

0
5

0
10

0
6

13
9

8
7

4
0

0
0

2015
2011

–
2011

30

30

20

4

1

4

0

0

0

0

2011

2011

90
2
51

76
2
50

74
2
51

15
0
0

1
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

2008
2005
2005

2008
2005
2005

18

18

18

0

0

0

0

0

0

0

2006

2006

20
31
30

20
16
30

20
0
0

0
1
2

0
3
4

0
3
4

0
9
3

0
9
3

0
2
4

0
4
10

2004
2013
2011

2004
2013
2011

3

2

3

0

0

0

0

0

0

0

442

142

175

181

127

85

58

372

142

175

181

127

85

58

1 582

Begroting (IF 11.03.02)

Persexemplaar

later huidig

vorig

35

Productartikel11

11.05 Verkenningen en planstudies
Motivering

Om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde
op het gebied van Waterbeheer te verkennen en om daarna, indien nodig,
uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor
te bereiden voor de uitvoering.

Producten

Programma Hoofdwatersystemen
Op dit artikelonderdeel worden diverse projecten uitgevoerd. Deze
projecten hebben betrekking op:
1. Verkenning Grevelingen Water en Getij (voorheen «Doorlaatmiddel
Brouwersdam»)
2. Rampenbeheersingsstrategie Overstromingen
3. Natuurontwikkelingsschets Eems
4. Sluitregime Oosterscheldekering
5. Zandhonger Oosterschelde
6. Legger Primaire waterkering Terschelling
7. Rivierverruiming Stevensweert
8. Levensduur Waterkeringen
9. Aanpassing sluitregime Maeslantkering
10. Integrale verkenning Afsluitdijk
11. Extra spuicapaciteit Afsluitdijk
12. Legger Primaire waterkeringen Vlieland
13. Zandmotor
14. Ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium
15. Volkerak-Zoommeer
16. Innovatie Haaglanden
17. Slibproblematiek Markermeer
18. Ecologisch herstel Eem- en Gooimeer
19. Beekmondingen Maas
20. Lauwersmeer
De verkenningen en planstudies zijn ook opgenomen in het MIRTprojectenboek.
Verkenningen
ad. 1. Verkenning Grevelingen Water en Getij (voorheen Doorlaatmiddel
Brouwersdam)
Met de wens voor introductie van getij en vergroting van de doorlaat in de
Brouwersdam wordt aangesloten op de 4e Nota Waterhuishouding en de
door de provincie Zeeland opgestelde visie «Delta in Zicht». Hierin staan
het herstel van estuariene dynamiek en de verbetering van de verbindingen tussen watersystemen centraal. De verkenning onderzoekt de
mogelijkheid van de herintroductie van getij en welke varianten het meest
haalbaar zijn. Met de introductie van getij wordt een verbetering van de
waterkwaliteit en versterking van natuurwaarden beoogd. Daarnaast moet
duidelijk worden in hoeverre een combinatie van deze doorlaat met
andere functionaliteiten, zoals een scheepvaartverbinding of een
energiecentrale, realiseerbaar is. De verkenning wordt naar verwachting
eind 2008 afgerond.
ad. 2. Rampenbeheersing Overstromingen
Het systeem van de Nederlandse waterkeringen is berekend op gebeurtenissen die zich voordoen met een waarschijnlijkheid van 1/250 tot 1/10 000
per jaar. De natuur is echter onvoorspelbaar en een extreme gebeurtenis
blijft mogelijk. De Tweede Kamer stemde in juni 2007 in met de lijn uit het

Persexemplaar

36

Productartikel11

Kabinetstandpunt Rampenbeheersing Overstromingen (TK 2006–2007,
27 625, nr. 77). In het standpunt wordt een strategie gepresenteerd voor
de beheersing van dergelijke onvoorspelbare gebeurtenissen. De strategie
bestaat uit fysieke/ruimtelijke maatregelen en organisatorische maatregelen. Wat betreft de organisatorische maatregelen is de doelstelling om de
voorbereiding eind 2008 op orde te hebben. Hiervoor is een verbeterprogramma onder regie van een bestuurlijke taskforce uitgevoerd, met
een totale omvang van € 15 mln. (waarvan € 10 mln. van VenW). De
fysieke/ruimtelijke maatregelen worden in het standpunt als kansrijk
gemarkeerd, maar er is nog geen keuze gemaakt voor investeringen.
Specifiek voor de optie compartimenteren is een nadere verkenning
uitgevoerd als basis voor besluiten hierover in de beleidsnotitie waterveiligheid (onderdeel van het nationaal waterplan).
ad. 3. Natuurontwikkelingsschets Eems
De verwachting is dat de druk van economisch gerichte activiteiten op de
morfologie van het Eems-estuarium, zoals scheepvaart, verdiepingen en
schelpenwinning, in de toekomst verder zal toenemen. Dit zal waarschijnlijk met negatieve effecten op de natuur gepaard gaan. In het natuurontwikkelingsplan wordt een pakket van concrete, locatiespecifieke herstel
en inrichtingsmaatregelen beschreven die bijdragen aan de doelen voor
de Kaderrichtlijn Water. Verwacht wordt dat in 2008 de benodigde
informatie voor het integrale gebiedsplan van de verschillende partners
wordt ontvangen, waarna over de vervolgstappen kan worden besloten.
ad. 4. Sluitregime Oosterscheldekering
Een verkenning naar het effect van het sluitregime van de Oosterscheldekering is in 2006 opgestart. Directe aanleiding is de mogelijk ontoereikendheid van de hoogte van de dijken achter de kering. Aanpassing van
het sluitregime zou een alternatief kunnen zijn voor dijkverbetering. Op
basis van de resultaten van de verkenning wordt medio 2008 besloten of
en zo ja welke vervolgstappen nodig zijn.
Ad. 5. Zandhonger Oosterschelde
Sinds de aanleg van de Oosterscheldewerken stroomt er minder water in
en uit de Oosterschelde. De getijdengeulen zijn te groot voor de kleinere
hoeveelheid water. Het water stroomt daardoor langzamer dan voorheen
en heeft onvoldoende kracht om sediment te verplaatsen van de geulen
naar het intergetijdengebied. De afbrekende krachten werken nog wel,
maar de opbouwende krachten niet, waardoor de afbraak van intergetijdengebied overheerst. Dit proces staat bekend als «zandhonger» en
heeft een negatieve invloed op de natuurwaarden van dit als Natura 2000
aangewezen gebied, op de waterveiligheid en op gebruiksfuncties.
VenW en LNV zijn in 2007 gestart met een verkenning om inzicht te krijgen
in de effecten van handhaving huidig beleid (= niets doen) en welke
beheersmaatregelen mogelijk zijn om het verdwijnen van intergetijdengebieden tegen te gaan. Onderdeel van de verkenning is het doen van een
proeven (o.a. een proefsuppletie) om te testen of de maatregelen effectief
zijn. De verwachting is dat de verkenningsfase pas in 2012 zal zijn
afgerond. Op basis van de uitkomsten van de verkenning wordt beoordeeld of een planstudie kan worden gestart, met als basis een haalbaar en
betaalbaar maatregelenpakket.
Ad. 6. Legger Primaire waterkering Terschelling
De ligging, vorm en afmeting van de primaire waterkering dient door de
beheerder in een zogeheten legger te worden vastgesteld. Voor het
Waddeneiland Terschelling is dit nog niet gedaan. Door het vastleggen in

Persexemplaar

37

Productartikel11

de legger wordt duidelijk gemaakt wat binnendijks ligt en conform de
norm uit de Wet op de waterkering wordt beschermd en wat buitendijks
ligt en een dergelijk wettelijke bescherming niet heeft. Bekeken wordt of
de bestaande waterkering moet worden verlegd. Door de regio wordt druk
uitgeoefend om meer gebieden binnendijks te krijgen dan waar bij de
huidige ligging van de primaire waterkering sprake van is.
Ad. 7. Rivierverruiming Stevensweert
Als gevolg van diverse ontwikkelingen in de laatste tien jaar in de Maas
zijn waterstandsverhogingen opgetreden in de waterstanden die tot op
heden niet zijn gecompenseerd.
De geconstateerde problemen zijn veroorzaakt door:
+ Het versmalde dwarsprofiel van de Maas door een aantal autonome
ontwikkelingen bij Ohé en Laak en Stevensweert.
+ Vermindering van de berging bovenstrooms, waadoor de piekafvoeren
groter worden.
+ De verdeling van de afvoeren over de hoofdgeul en de Oude Maas is
veranderd door de kades rond Roosteren. Er gaat meer water via de
hoofdgeul en minder via de Oude Maas.
In de verkenning wordt nagegaan welke oplossingrichtingen mogelijk zijn
en wat de effectiviteit daarvan is.
Ad. 8. Levensduur Waterkeringen
Als gevolg van o.a. klimaatontwikkeling loopt de geplande levensduur van
waterkeringen, specifiek de grote stormvloedkeringen die in beheer zijn
bij Rijkswaterstaat, terug. In de periodieke toetsing wordt met name
aandacht besteed aan de veiligheid van de waterkering conform de
wettelijke norm. Het betreft min of meer een momentopname. Daarbij
ontstaat dus geen inzicht in hoe lang de waterkering nog mee kan gaan.,
hoe lang deze nog veilig is.
De verkenning moet inzicht verstrekken in de snelheid waarmee de
levensduur van deze keringen terugloopt, onder welke condities dat is en
of en zo ja er sprake is van een toekomstig probleem.
Ad. 9. Aanpassing sluitregime Maeslantkering
In november 2007 is de Stormvloedkering in de Nieuwe Waterweg te Hoek
van Holland, de Maeslantkering, voor de eerste maal gesloten vanwege
stormcondities. Op grond van het Besluit sluitpeil (1997) wordt na een
sluiting een evaluatie uitgevoerd. In de verkenning dient te worden
nagegaan of er aanleiding is om het sluitregime aan te passen en zo ja
welke mogelijkheden er vervolgens zijn.
Ad. 10. Onderzoek Integrale Verbetering Afsluitdijk (OIVA)
Bij de tweede ronde toetsen op veiligheid op grond van de Wet op
Waterkering zijn voor de Afsluitdijk diverse tekortkomingen geconstateerd. Deze hebben betrekking op de dijk (kerende hoogte en onderdelen
bekleding onvoldoende) en de spui- en schutsluizen (hoogte en stabiliteit
onvoldoende).
Voor de toekomstige versterking van de Afsluitdijk wordt in 2008 het
Onderzoek Integrale Verkenning Afsluitdijk (OIVA) uitgevoerd. De
verkenning is met name gericht op het onderzoeken van de mogelijke
haalbaarheid van nadere innovatieve ambities – boven de noodzakelijke
basisfunctionaliteit – zoals bijvoorbeeld duurzame energie, recreatie en
toerisme en natuurontwikkeling. Eind 2008 zal op basis van een marktverkenning, binnen OIVA, meer inzicht zijn welke functiecombinaties haalbaar
en betaalbaar zijn. In 2009 kan een planstudie starten op basis van de
uitkomst van de marktverkenning.

Persexemplaar

38

Productartikel11

Wijzigingen in de verkenningentabel:
– Uit de verkenning is gebleken dat er op korte termijn geen draagvlak is
voor het project Waals Nederlandse Grensmaas. De benodigde
maatregelen uit het project voor de KRW, zijn wel opgenomen in de
voorlopige programmering voor de rijkswateren na 2011. Hierover
vindt in 2009 nadere besluitvorming plaats in het kader van het
Stroomgebiedsbeheersplan.
– De volgende verkenningen zijn nieuw in de verkenningentabel
opgenomen: Zandhonger Oosterschelde, Legger Primaire waterkeringen Ameland en Terschelling, Rivierverruiming Stevensweert,
Levensduur Waterkeringen, Aanpassing sluitregime Maeslantkering en
de integrale verkenning Afsluitdijk.
Planstudieprogramma waterkeren
ad. 11. Extra Spuicapaciteit Afsluitdijk
In verband met de uitbreiding van de spuicapaciteit wordt een planstudie
uitgevoerd. Met deze planstudie wordt de MER gemaakt op basis waarvan
het dijkversterkingsplan conform de Wet op de waterkering wordt
opgesteld. Nader onderzoek is vereist voor zowel het MER als ook ter
voorbereiding van de realisatie. In 2008 is de inschakeling van de markt
nader onderzocht. Dit heeft geleid tot de keuze van een traditionele
marktbenadering. Dit betekent dat de planstudie doorloopt en dat de
realisatie is vertraagd met twee jaar.
Daarnaast wordt de toekomstige versterking van de Afsluitdijk uitgewerkt
in het Onderzoek Integrale Verbetering Afsluitdijk (OIVA). Zie punt 10.
ad. 12. Legger Primaire waterkeringen Vlieland
De ligging, vorm en afmeting van de primaire waterkering dient in een
zogeheten legger te worden vastgesteld. Voor het Waddeneiland Vlieland
is dit nog niet gedaan. De beheerder, Rijkswaterstaat, dient dit in een
procedure conform de Algemene wet bestuursrecht uit te voeren. Door
het vastleggen in de legger wordt duidelijk gemaakt wat binnendijks ligt
en conform de norm uit de Wet op de waterkering wordt beschermd en
wat buitendijks ligt en een dergelijk wettelijke bescherming niet heeft.
Bekeken wordt hoe de bestaande waterkering kan worden verlegd. In de
verkenning zijn alternatieve tracés op hoofdlijnen in kaart gebracht. Er is
nog discussie over de gewenste ligging van de waterkering. Door de regio
wordt druk uitgeoefend om meer gebieden binnendijks te krijgen dan
waar bij de huidige ligging van de primaire waterkering sprake van is.
De voorgestane verlegging van de primaire waterkering vereist instemming van GS. Dat betreft een MER-plichtig besluit van gedeputeerde
staten. De milieueffecten worden in een m.e.r.-procedure nader uitgewerkt. Verwacht wordt dat het projectbesluit in 2010 kan worden genomen
en in 2011 met de uitvoering kan worden gestart.
ad. 13. Zandmotor
Het hoofddoel van de pilot Zandmotor is het combineren van langere
termijn veiligheid achter de Delflandse kust met meer ruimte voor natuur
en recreatie in dit deel van de Zuidvleugel van de Randstad. De pilot
Zandmotor is een innovatie om dit hoofddoel te bereiken. Door een pilot
uit te voeren wordt nagegaan of het concept van de zandmotor (veiligheid
vergroten en ruimte toevoegen gebruik makend van natuurlijke processen) een substantiële bijdrage kan leveren aan beide aspecten van de
hoofddoelstelling. Het project is een samenwerking van Rijk, Provincie en
regionale partijen. In een ambitie-overeenkomst hebben partijen
afspraken gemaakt over de financiering.

Persexemplaar

39

Productartikel11

De belangrijkste mutatie in de planstudietabel waterkeren is:
+ De planstudies Legger Primaire waterkeringen Vlieland en Zandmotor
zijn nieuw in de tabel opgenomen.
Planstudieprogramma waterbeheren
ad. 14. Ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium
De Ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium voorziet in maatregelen
voor meer toegankelijkheid, natuurlijkheid en veiligheid in de Scheldeestuarium, waarbij Nederland en Vlaanderen nauw samenwerken.
De structurele samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen wordt
vanaf 1 januari 2008 ondersteund door het Uitvoerend Secretariaat, zoals
vastgelegd in het Verdrag over de samenwerking beleid en beheer
Schelde-estuarium. VenW levert hier samen met andere partijen een
bijdrage aan.
ad. 15. Volkerak-Zoommeer
Begin jaren ’90 werd in toenemende mate in de zomer blauwalgenbloei
aangetroffen. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van hoge
nutriëntenconcentraties en de lange verblijftijd van het water. De
blauwalgenbloei leidt tot veel overlast voor verschillende gebruiksfuncties
(oever- en verblijfsrecreatie, wonen, natuur, landbouwwater). In de
planstudie zijn twee alternatieven onderzocht: zoet doorspoelen en zout
doorspoelen (Motie Van Lith, TK 2004–2005, 29 800 XII nr. 21). De
planstudie is begin 2007 afgerond. De zoute optie is kansrijk, maar kent
nog een aantal onzekerheden. Een vervolgstudie wordt na de zomer 2008
afgerond. Het project zal in 2015–2017 gereedkomen.
Ad 16. Innovatie Haaglanden
Het Stadsgewest Haaglanden inclusief een aantal daarbij aangesloten
gemeenten, de provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap
Delfland voeren op basis van een bijdrage uit het Fonds Economische
Structuurversterking een kennisprogramma uit met de titel «Ruimte voor
water én economische ontwikkeling in Haaglanden».
Door het subsidiëren van kennisprojecten en het opzetten van een
programmabureau dat zorgdraagt voor de uitwerking en realisatie van het
programma wordt het ontwikkelen en het verbreden van kennis over
nieuwe vormen van samenwerking, beheer en instrumenten en technische innovaties op het terrein van de wateropgave in een verstedelijkte
delta gestimuleerd.
Ad. 17. Slibproblematiek Markermeer
Het Markermeer is te troebel door de grote hoeveelheden slib. Waterplanten, bodemdieren en vissen komen hierdoor niet goed tot ontwikkeling.
Diverse maatregelen zijn onderwerp van onderzoek zoals verwijderen van
slib, afdekken van slib, grotere waterdiepte, in compartimenten indelen
van het meer en vergroting van de doorstroming. Verwacht wordt dat in
2010 het projectbesluit kan worden genomen.
Ad. 18. Ecologisch herstel Eem- en Gooimeer
Overmatige algengroei en vertroebeling in het Eem- en Gooimeer leidt
jaarlijks tot zwemwaterproblemen, sluiting van stranden, stankoverlast in
woonwijken, langs het water en in jachthavens en vis- en vogelsterfte. Het
Eem- en Gooimeer voldoet niet aan de Kaderrichtlijn Water. Onderzocht
wordt of het aanleggen van slibvangen, uitdunning van de bodem-

Persexemplaar

40

Productartikel11

woelende visstand en stimulering van de ontwikkeling van waterplanten
de oplossing van het probleem is. Verwacht wordt dat in 2009 het
projectbesluit kan worden genomen.
Ad. 19. Beekmondingen Maas
De uitwisseling van sediment, water, planten en dieren tussen de beken
en de Maas wordt belemmerd door onder meer sluizen, stuwen en
gemalen. Hierdoor voldoet de ecologische kwaliteit niet aan de KRW.
Herstel en inrichting van de beekmondingen op zodanige wijze dat de
beken een natuurlijke dynamiek kunnen krijgen hetgeen de vismigratie,
macrofauna en waterplanten ten goede komt. Verwacht wordt dat in 2008
het projectbesluit kan worden genomen en met de uitvoering wordt
gestart.
Ad. 20. Lauwersmeer
Door het verdwijnen van de invloed van het zoute water en het getij is het
huidige peilbeheer van het Lauwersmeer ongunstig voor de natuurlijke
ontwikkeling van oevers en is de begroeiing aan het verruigen.
Onderzocht wordt of het inlaten van zout water met mogelijk compenserende maatgelen tegen zoutindringing een mogelijke oplossing is.
De belangrijke mutaties in de planstudietabel waterbeheren zijn:
+ De staatssecretaris heeft in oktober 2007 het peilbesluit Veerse Meer
genomen. De start van de uitvoering is 2010 in het Herstel & Inrichtingprogramma (realisatie Waterbeheren 11.03.02) voorzien vanaf 2008 t/m
2010.
+ De projectorganisatie ProSes2010 is per 1 januari 2008 beëindigd. De
structurele samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen wordt
vanaf 1 januari 2008 ondersteund door het Uitvoerend Secretariaat
Vlaams Nederlandse Scheldecommissie.
+ De volgende planstudies zijn vanuit het H&I programma separaat
opgenomen in de planstudietabel: Slibproblematiek Markermeer
Ecologisch herstel Eem- en Gooimeer en Beekmondingen Maas.
+ De raming van de kosten voor Volkerak-Zoommeer is aangepast. Uit
de planstudie blijkt dat de meest perspectiefvolle duurzame oplossing
een overgang naar een brakke, zoute situatie is, waarmee deels een
herstel van de oorspronkelijk situatie plaatsvindt. Groot voordeel
hiervan is dat blauwalgenplagen worden voorkomen. De aanvankelijke
kostenraming blijkt te laag ingeschat. De raming die ten grondslag ligt
aan de duurzame oplossing (zoute variant) bedraagt € 250 miljoen. Dit
betreft een nieuw doorlaatmiddel, het voorkomen van zoutindringing
in de Volkeraksluizen, de compensatie in het benedenrivierengebied en
een alternatieve zoetwateraanvoer voor de land- en tuinbouw.

Persexemplaar

41

Productartikel11

Projectoverzicht behorende bij 11.05.01: Verkenningenprogramma
Hoofdwatersystemen Verkenningen IF 11.05.01 Lopende verkenningen
Locatie

Probleem

Indicatie modaliteit

Referentiekader

Gereed

Landsdeel (inter)nationaal
Rampenbeheersing Overstromingen

Veiligheid

Waterkeren

2008

Veiligheid

Waterkeren

Kabinetsstandpunt
rampenbeheersing
overstromingen 2006
WoW

Kaderrichtlijn Water
Veiligheid

Waterbeheren
Waterkeren

Kaderrichtlijn Water
WoW

2008
2008

Veiligheid

Waterkeren

WoW

2009

Veiligheid

Waterkeren

Wow

2009

ecologische waarden in
combinatie met
gebruiksfuncties
Veiligheid en waterkwaliteit
Veiligheid
Veiligheid

Waterbeheren

Watervisie

2008

Waterkeren

Wow en Natura 2000

2011

Waterkeren
Waterkeren

Wow
WoW

2008
2008

Levensduur Waterkeringen
Landsdeel Noord
Natuurontwikkelingsplan Eems
Legger Primaire waterkering
Terschelling
Onderzoek Integrale Verbetering
Afsluitdijk
Landsdeel West
Aanpassing sluitregime Maeslantkering
Landsdeel Zuid
Grevelingen Water en Getij
(voorheen Doorlaatmiddel
Brouwersdam)
Zandhonger Oosterschelde
Rivierverruiming Stevensweert
Aanpassing Sluitregime Stormvloedkering Oosterschelde

2009

Projectoverzicht behorende bij 11.05.02: Planstudieprogramma waterkeren
Waterkeren (Hoofdwatersystemen) Planstudie IF 11.05.02
raming
kosten

Bedragen in mln
Projectomschrijving

min.

max

taakstellend

2008

2009

2012

2013

budget

Uitvoering

later

periode

2010

2011

pb

uo

2011–2015/
2016
2009–2016

pb

uo

2011

CATEGORIE 1
Projecten (inter)nationaal
Extra spuicapaciteit Afsluitdijk
Overige steenzetting
Projecten noord
Legger Primaire waterkering Vlieland
Projecten west
Pilot Zandmotor Delflandse kust
Totaal categorie 1

243
168
6

14

50

60

pb

uo

2012/2025

411

Legenda
pb projectbesluit
uo uitvoeringsopdracht (beschikking)

Persexemplaar

42

Productartikel11

Projectoverzicht behorende bij 11.05.03: Planstudieprogramma waterbeheren
Waterbeheren (Hoofdwatersystemen) Planstudie IF 11.05.03
raming
kosten

Bedragen in mln
Projectomschrijving

CATEGORIE 1
Projecten (inter)nationaal
Beekmonding Maas
Projecten west
Slibproblematiek Markermeer
Ecologisch herstel Eem- en Gooimeer
Projecten zuid
Volkerak Zoommeer

min.

max

8

taakstellend

2008

2009

2010

2011

pb

uo
uo

2012

2013

budget

Uitvoering

later

periode

pb/uo

12

12
60

pb

40

250

pb

uo

2012–2015/
2017

Totaal categorie 1
Legenda
pb projectbesluit
uo uitvoeringsopdracht (beschikking)

Persexemplaar

43

Productartikel 12

Artikel 12 Hoofdwegennet
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

Op dit artikel worden de producten op het gebied van Rijkswegen
verantwoord. Dit betreft de onderdelen verkeersmanagement, beheer en
onderhoud, aanleg en verkenning en planstudie. De doelstellingen van het
onderliggende beleid zijn terug te vinden in de begroting 2009 van het
ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII). Het infrastructuurfondsartikel
hoofdwegen is gerelateerd aan de volgende beleidsartikelen:
+ artikel 32: Bereiken van een optimale veiligheid in of als gevolg van
mobiliteit;
+ artikel 34: Betrouwbare netwerken en voorspelbare reistijd;
+ artikel 36: Bewaken, waarborgen en verbeteren van kwaliteit leefomgeving.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
12. Hoofdwegennet

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

2 343 084

4 544 049

4 139 934

2 691 065

5 485 522

3 654 987

2 915 166

Uitgaven

2 467 308

2 463 111

2 680 965

2 955 216

2 255 513

2 590 647

2 942 222

66 215

59 233

55 171

55 691

49 274

49 065

49 047

52 145

53 924

55 171

55 691

49 274

49 065

49 047

14 070
1 090 900
859 239
231 661

5 309
874 113
747 492
126 621

806 215
627 891
99 624
78 700

816 927
613 138
75 089
128 700

968 896
848 006
14 490
106 400

1 031 990
914 886
17 104
100 000

1 048 828
947 732
21 096
80 000

898 165
761 343
136 822
138 564

1 142 622
1 059 236
83 386
294 542

1 152 223
977 519
174 704
327 253

1 001 388
582 618
418 770
265 733

793 698
471 133
322 565
252 754

920 960
650 538
270 422
201 595

432 068
247 511
184 557
180 158

273 464
0
273 464

92 601

340 103

815 477

190 891

387 037

1 232 121

92 601

340 103

815 477

190 891

387 037

1 232 121

1 504 124
963 184

1 271 909
1 191 202

1 074 614
1 606 351

1 016 179
1 939 037

1 133 372
1 122 141

1 239 493
1 351 154

1 323 862
1 618 359

55 987

136 503

78 246

127 912

75 415

77 969

251 278

2008

2009

2010

2011

2012

2013

133 000

53 000

0

113 497

113 000

113 000

12.01 Verkeersmanagement
12.01.01 Basispakket verkeersmanagement
12.01.02 Servicepakket verkeersmanagement
12.02 Beheer en onderhoud
12.02.01 Basispakket B&O
12.02.02 Servicepakket B&O
12.02.04 Groot variabel onderhoud
12.03 Aanleg en planstudie na tracebesluit
12.03.01 Realisatieprogramma
12.03.02 Planstudie na tracèbesluit
12.04.01 GIV/PPS
12.05 Verkenningen en planstudie voor
tracèbesluit
12.05.01 Verkenningen
12.05.02 Planstudie voor tracèbesluit
Van totale uitgaven:
Bijdrage aan Baten-lastendiensten
Restant
12.09 Ontvangsten
Extracomptabel:
–
*

FES-reservering Zuidas en NoMo*

De reservering in het FES voor de enveloppe Nota Mobiliteit (2011–2020) en deels de reservering voor de Zuidas kunnen op dit moment nog
niet aan de begroting van VenW worden toegevoegd. Dit omdat formeel het vrijgeven, en daarmee de verwerking in de begroting, pas kan
plaatsvinden als deze projecten voldoende zijn uitgewerkt en/of er besluitvorming over heeft plaatsgevonden.

Persexemplaar

44

Productartikel 12

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
12.01
Verkeersmanagement

12.02
Beheer en
Onderhoud

Juridisch verplicht
Beleidsmatig verplicht
Bestuurlijk gebonden

12.03
12.04
12.05
Aanleg en Geïntegreerde Verkenning en
planstudie na
contract- planstudie voor
tracébesluit vormen / PPS tracébesluit

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

Toelichting
De voor verkeersmanagement en beheer en onderhoud opgenomen
bedragen zijn volledig beleidsmatig verplicht. Deze bedragen zijn nodig
om de prestatieafspraken te realiseren die hierover in de Service Level
Agreement zijn opgenomen.
12.01 Verkeersmanagement
Motivering

Met verkeersmanagement streeft VenW naar optimaal gebruik van en
informatie over de beschikbare infrastructuur en draagt bij aan het
bereiken van een voorspelbare en betrouwbare reistijd van deur tot deur.

Producten

Basispakket Verkeersmanagement
Bij het vormgeven van verkeersmanagement wordt onderscheid gemaakt
in vijf maatregelcategorieën:
+ verkeersgeleiding bij grote drukte;
+ hulpverlening ten behoeve van doorstroming en informatievoorziening
bij pech en ongevallen (incidentmanagement);
+ reistijd- en route-informatie;
+ maatregelen ter bevordering van gedisciplineerd en sociaal weggedrag;
+ voorlichting over Rijkswegen.
Vanuit vijf regionale verkeerscentrales en een landelijke verkeerscentrale
wordt een pro-actieve sturing voorgestaan. Het instrumentarium voor
deze sturing van het verkeer wordt steeds verder verfijnd. Zo worden
regelscenario’s geoptimaliseerd, zijn de afgelopen jaren afspraken met
politie en hulpverleners geconcretiseerd en wordt steeds meer gewerkt

Persexemplaar

45

Productartikel 12

met mobiele informatiepanelen. Doelstelling is het gericht bestrijden van
de files rondom verkeersknooppunten in een regio.
Bij de uitvoering van verkeersmanagement wordt het Rijkswegennet in
samenhang met het regionale wegennet beschouwd (gebiedsgericht
verkeersmanagement). In nauw overleg met de regionale overheden
worden maatregel-pakketten ontwikkeld die, vanuit regionaal perspectief,
als het meest effectief worden gezien.
Er wordt momenteel gewerkt in een twintigtal samenwerkingsverbanden
(grote en middelgrote stedelijke agglomeraties). Bij een aantal van deze
samenwerkingsverbanden heeft dit reeds geleid tot maatregelpakketten.
Voorbeelden hiervan zijn de Stadsregio Arnhem-Nijmegen, het SIREgebied (regio Eindhoven), de regio Haaglanden en het Stadsgewest
Rotterdam.
De afgelopen jaren is geïnvesteerd in Dynamisch Verkeersmanagement
(DVM). Met dynamisch verkeersmanagement wordt beoogd de bestaande
infrastructuur beter te benutten. In combinatie met het actief reguleren
van het verkeer heeft dit geleid tot verbeterde doorstroming van het
verkeer en heeft dit dus een positief effect op het aantal voertuigverliesuren. De extra investeringen voor dynamische verkeersmanagementsystemen in 2007 en 2008 hebben eveneens bijgedragen aan een verhoging
van de effectiviteit van het verkeersmanagement.
Meetbare gegevens bij Verkeersmanagement
Specificatie bedieningsareaal

Verkeerssignalering
Verkeerscentrales
Spits- en plusstroken
Doelgroepstroken, inclusief busvoorzieningen

Eenheid

t/m
2007

t/m
2008

t/m
2009

Km
Aantal
Aantal

1 224
6
25

1 288
6
25

1 288
6
26

Aantal

96

96

96

Vorig jaar is in de begroting 2008 voor verkeersmanagement voor het
eerst gebruik gemaakt van een prestatie-indicator die een duiding geeft
van de effecten van het programma. Deze vorig jaar geïntroduceerde
indicator geeft aan hoe snel Rijkswaterstaat betrouwbare reis- en
route-informatie op de Dynamische Route-Informatie Panelen (DRIP’s) zet
en hoe snel die informatie beschikbaar is voor serviceproviders.
Aan de reeds bestaande indicator wordt dit jaar een extra indicator
toegevoegd, die aangeeft hoe snel Rijkswaterstaat na een ongeval ter
plekke is om de weg zo snel mogelijk weer vrij te kunnen geven voor het
verkeer. Er gelden de volgende prestatieafspraken:

Persexemplaar

46

Productartikel 12

Indicator

Eenheid

Waarde 2008

Streefwaarde
1-1-2009

Streefwaarde
31-12-2009

Op alle bemeten wegvakken wordt
gemiddeld over het jaar minimaal
95% van de tijd betrouwbare reis en
route-informatie geleverd die binnen 5
min. zowel beschikbaar is voor de
DRIPs als voor de serviceproviders.

% van de bemeten
rijbaanlengte

90%

90%

90%

Op de drukste trajecten van het
rijkswegennet bedraagt de aanrijtijd
bij incidenten in de spits ten hoogste
15 minuten.
Op de overige rijkswegen bedraagt de
aanrijtijd bij incidenten in de spits ten
hoogste 30 minuten.

% van de gevallen

Nieuwe indicator

80%

80%

80%

80%

Basispakket

Areaaleenheid

Verkeersmanagement

Rijbanen met verkeerssignalering (km)

Omvang

Totaalbudget
2009
(x € 1 000

1 288

55 171

12.02 Beheer en onderhoud
Motivering

Het Rijkswegennet (en de onmiddellijke omgeving daarvan) in een
dusdanige staat houden dat het vervullen van de primaire functie
gewaarborgd is (het faciliteren van vlot, veilig en comfortabel vervoer van
personen en goederen onder de randvoorwaarde van een kwalitatief
hoogwaardig milieu).

Producten

Het beheer en onderhoud van rijkswegen omvat maatregelen gericht op
verhardingen, bruggen en viaducten, verkeersvoorzieningen, landschap
en milieu en exploitatie.
Basispakket beheer en onderhoud
Een voorwaarde voor optimaal gebruik van het wegennet is betrouwbaarheid van de infrastructuur van wegen, bruggen, viaducten, tunnels,
aquaducten, matrixborden, verkeerscentrales en verkeersvoorzieningen.
Dit onder de randvoorwaarde van een kwalitatief hoogwaardig milieu
rond de Rijkswegen. Deze kan alleen worden gegarandeerd indien de
infrastructuur preventief beheerd en onderhouden wordt. Dit in tegenstelling tot correctief onderhoud, waarbij de beheerder geconfronteerd wordt
met functieverlies en de gebruiker ongewild voor onaangename verrassingen wordt geplaatst. Zowel het preventief als het correctief onderhoud
valt onder het basispakket.
Binnen de budgetten voor beheer en onderhoud wordt vooralsnog een
deel van de kosten voor de levensduurproblematiek van de stalen
kunstwerken ingepast, alsmede een deel van de kosten van de noodzakelijke vervanging van de betonverharding van de A1 tussen Hengelo en de
Duitse grens. Het meerjarig beschikbare budget voor het hoofdwegennet
daalt hierbij niet. Wel is er hierdoor in de jaren 2009 en 2010 tijdelijk
minder geld beschikbaar voor regulier onderhoud. Naar de mate waarin
het mogelijk is de levensduurproblematiek voor de stalen bruggen in te

Persexemplaar

47

Productartikel 12

passen, zonder de kwaliteit van het wegennet aan te tasten, wordt
onderzoek ingesteld. Op basis van de uitkomst van dit onderzoek vindt
besluitvorming plaats over de definitieve inpassing.
Door middel van actief kasbeleid wordt getracht het opnieuw ontstaan
van achterstanden in het onderhoud aan de verhardingen ten gevolge van
het verminderde budget voor regulier onderhoud zoveel als mogelijk te
beperken.
Servicepakket beheer en onderhoud
+ Plan van aanpak Beheer en Onderhoud 2004–2010
In de periode 2004 t/m 2010 loopt een impuls Beheer en Onderhoud
Rijkswegen. Met de impuls beheer en onderhoud worden de meest
urgente onderhoudsachterstanden aangepakt. In 2007 is VenW er conform
planning in geslaagd om het achterstallig verhardingsonderhoud (totaal
1300 km) weg te werken. Op het gebied van kunstwerken en de elektronica voor het dynamisch verkeersmanagement moeten nog wel achterstanden weggewerkt worden.
Om verkeersoverlast zo veel mogelijk tot een minimum te beperken,
worden deze werkzaamheden goed afgestemd, zowel onderling als met
de werkzaamheden die voortkomen uit het aanleg- en fileplan, het
ZSM-programma alsmede de werkzaamheden van andere wegbeheerders.
+ Servicepakket Meer Vlot
Het servicepakket «Meer Vlot» beoogt een aantal kleinschalige verbeteringen voor het goederenvervoer te realiseren. In 2008 en 2009 ligt het
accent op de beveiliging van verzorgingsplaatsen uit de Top-20 zoals
besproken met de Tweede Kamer. Dit betreft de aanpak van de 20 meest
onveilige verzorgingsplaatsen.
+ Servicepakket Meer Veilig
De in 2007 ingestelde impuls verkeersveiligheid voor de nietautosnelwegen die in beheer zijn bij het Rijk, wordt in 2009 gecontinueerd.
Tot en met 2010 wordt er geïnvesteerd in enerzijds het versneld realiseren
van essentiële herkenbaarheidskenmerken en anderzijds in een aantal
kosten-effectieve verkeersveiligheidsmaatregelen, zoals het aanbrengen
van bermverharding of het ombouwen van een kruispunt tot rotonde.
+ Servicepakket Meer Kwaliteit Leefomgeving
Binnen dit servicepakket worden bijdragen geleverd aan de meerjarenprogramma’s voor ontsnipperingen en bodemsanering. Een voorbeeld
van een ontsnipperingsproject is het plaatsen van een ecoduct of een
dassentunnel. Hierdoor worden twee gescheiden natuurgebieden met
elkaar verbonden.
De ontsnipperingswerken worden uitgevoerd in samenspraak met alle
betrokkenen. Hiermee ontstaat een realistisch, uitvoerbaar ontsnipperingsprogramma dat aansluit op en is afgestemd met de ontsnipperingsmaatregelen van andere overheden.
Groot Variabel onderhoud
In de periode 2009 tot en met 2011 wordt er een groot variabel
onderhoudsproject uitgevoerd. De betonweg A1 tussen Hengelo en de
Duitse grens is aan het eind van zijn technische levensduur gekomen.
Deze wordt gesloopt en vervangen door een ZOAB-weg.
Van de 274 stalen bruggen in het hoofdwegennet is bij vooral oudere
exemplaren in toenemende mate sprake van ernstige scheurvorming in

Persexemplaar

48

Productartikel 12

de stalen rijdekken. Deze scheurvorming wordt veroorzaakt door een
aanzienlijk hogere belasting met zwaar vrachtverkeer dan indertijd bij het
ontwerp kon worden voorzien.
De Moerdijkbrug en 3 kleinere bruggen zijn al hersteld. De komende 5 jaar
zullen de rijdekken van nog 10 grote stalen bruggen duurzaam versterkt of
(gedeeltelijk) vervangen moeten worden.
De volgende stalen bruggen zullen de komende vijf jaar worden aangepakt:
vaste bruggen

beweegbare bruggen

Scharberg (Elsloo)
Galecopperbrug
Beek (Geleen)
Muiden
Ewijk
Kreekrak

Gideonbrug
Scharsterrijnbrug
Ketelbrug
Kruiswaterbrug

Meetbare gegevens bij beheer en onderhoud Rijkswegen
Hieronder is een verdeling gegeven van de budgetten voor het beheer en
onderhoud van verhardingen, bruggen en viaducten (kunstwerken),
systemen voor dynamisch verkeersmanagement (DVM), arealen voor
landschap en milieu en exploitatie. Deze percentages zijn gebaseerd op
een meerjarig gemiddelde: van jaar tot jaar kan het actueel uitgegeven
percentage fluctueren.
Verdeling kosten beheer en onderhoud Basispakket Hoofdwegennet
13%

31%
11%

9%

15%

21%

Verhardingen
Kunstwerken
DVM
Verkeersvoorzieningen
Landschap en Milieu
Exploitatie

Persexemplaar

49

Productartikel 12

+ Basispakket Beheer en onderhoud
Specificatie areaal rijkswegen

Rijbaanlengte (in km)
Rijbaanlengte (in km)
Areaal asfalt (in km2)
Areaal asfalt (in km2)
Groen areaal (in km2)

Hoofdrijbanen
Verbindingswegen en op- en afritten*
Hoofdrijbanen
Verbindingswegen en op- en afritten*

Basispakket

Areaaleenheid

Beheer, onderhoud en ontwikkeling

Oppervlakte wegdek in km2

t/m 2007

t/m 2008

t/m 2009

5 635
1 259
71,9
10,8
188

5 794
1 329
73,9
11,1
198

5 796
1 335
74,1
11,1
198

Omvang

Totaalbudget
2009
(x € 1 000)

85,2

627 891

Voor het jaar 2009 hanteert VenW dezelfde twee prestatie-indicatoren als
in de vorige begroting, namelijk een indicator die de conditie van de
wegen aangeeft en één die de kwaliteit van bruggen en viaducten in het
rijkswegennet weergeeft. Hiermee wordt inzicht geboden in de prestaties
op het gebied van beheer en onderhoud.
Er gelden de volgende prestatieafspraken:
Indicator

De verharding van de rijkswegen voldoet aan alle
onderhoudsnormen
De bruggen, viaducten en tunnels in de rijkswegen
voldoen aan alle onderhoudsnormen
*

Norm

Afspraak
2009

95%

95%*

90%

85%

uitgaande van volledige beperking van de budgetvermindering door actief kasbeheer

+ Servicepakket Beheer en onderhoud
De bekostiging van het servicepakket is hieronder weergegeven.
Servicepakket

Plan van aanpak Beheer en Onderhoud
Meer vlot
Meer veilig
Meer kwaliteit leefomgeving
Totaal

Persexemplaar

Totaalbudget
2009
(x € 1 000)
55 609
8 469
18 671
16 875
99 624

50

Productartikel 12

+ Groot variabel onderhoud
Budget (x 1 000)

Totaal

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Kunstwerken
Sloop en nieuwbouw A1 Hengelo-Duitse
grens

500 000

50 000

100 000

100 000

100 000

80 000

70 000

63 800

28 700

28 700

6 400

12.03 Aanleg, benutting en planstudie na tracébesluit
Motivering

Door middel van voorbereiding en uitvoering van infrastructuurprojecten
wordt bereikt dat de noodzakelijke capaciteit beschikbaar is en komt om
de verwachte verkeersgroei te faciliteren en een betrouwbaar netwerk te
realiseren met voorspelbare reistijden. Daarbij wordt rekening gehouden
met de kaders van veiligheid en leefbaarheid.

Producten

Realisatieprogramma hoofdwegennet
Benutting hoofdwegennet
+ Programma Filevermindering
In 2006 is het «Programma Filevermindering» gestart om de landelijke
werkzaamheden en specifieke projecten op het gebied van filebestrijding
te ondersteunen. Op dit artikel worden met name projecten uit de
categorieën reguliere- en incidentele files uitgevoerd.
In 2009 wordt een groot aantal projecten die bewezen succesvol zijn
gebleken gecontinueerd, zoals de inzet van het groene golfteam en
diverse maatregelen om de incidentele files te verminderen.
+ Dynamisch Verkeersmanagement
In 2007 heeft VenW een start gemaakt met een investeringsprogramma
voor dynamisch verkeersmanagement (DVM).
In de periode 2009–2012 wordt een bedrag van € 200 mln. euro geïnvesteerd. Het gaat dan met name om een betere benutting van de wegen,
met name op de file-top 50 en om het verbeteren van aansluitingen
tussen de snelweg en regionale wegen.
Bij dit investeringsprogramma houdt VenW ook rekening met het groot
onderhoud om de hinder voor de weggebruiker te beperken.
Met het oog op de langere termijn start VenW een aantal proeven op die
het effect van meer innovatieve verkeersmaatregelen moet beproeven. Zo
wordt op de ring Amsterdam een proef met sturend verkeersmanagement
uitgevoerd gericht op een meer gecoördineerde inzet van maatregelen op
het gebied van Verkeersmanagement. Hiervoor is € 50 mln. uitgetrokken.
In Rotterdam zal een proef worden opgestart waarin samenwerkingsmodellen worden beproefd op het gebied van mobiliteit. Er zal een proef
worden uitgevoerd die de mogelijkheden van in-car technologie onderzoekt.
Ook werden er een viertal proeven uitgevoerd naar het effect van
dynamische snelheden op veiligheid, doorstroming en milieu. Hiervoor is
€ 12 mln. uitgetrokken (2008). De resultaten van deze proeven zijn in 2009
beschikbaar.
Tot slot zet VenW in het kader van DVM in op nog verdere verbetering van
de reisinformatie aan de weggebruiker.

Persexemplaar

51

Productartikel 12

Fileplan ZSM
Een groot aantal maatregelen valt onder het fileplan Zichtbaar Snel
Meetbaar (ZSM). Hieronder vallen enerzijds maatregelen ter beperking
van structurele files (plus-, spits- en bufferstroken, aanpassingen in
knooppunten, reguliere weguitbreidingen en toeritdoseerinstallaties) en
anderzijds maatregelen ter bestrijding van incidentele files, zoals de
DRIP’s (dynamische route informatie panelen) en verbetering van
netwerkmanagement. Verkeersveiligheid is hierbij een belangrijke
randvoorwaarde.
Het gaat in totaal om 55 projecten: 33 projecten die onder de Spoedwet
Wegverbreding (ZSM1-pakket) vallen en 22 projecten onder het ZSM2pakket. Deze ZSM-maatregelen worden in hoofdzaak op de belangrijkste
knelpunten uit de file top 50 uitgevoerd.
De doorlooptijd van deze projecten is als gevolg van de vernietiging van
het tracébesluit van de A4 Burgerveen-Leiden door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State extra toegenomen. De ambitie van het
kabinet is om de doorlooptijd van de projecten te verkorten en het tempo
in deze regeerperiode flink op te voeren, zoals ook de commissie
Elverding heeft aanbevolen.
Concreet zullen tot eind 2009 twee projecten worden opgeleverd, te weten
de A12 Veenendaal – Ede en de A28/A32 Knooppunt Lankhorst. De
luchtonderzoeken worden voortvarend ter handgenomen. Voor eind 2009
is het de bedoeling dat de minister van VenW een groot aantal
wegaanpassings- en tracébesluiten ondertekent, waaronder de besluiten
voor de A9 Velsen-Raasdorp-Badhoevedorp en de A12 Woerden-Gouda.
De ambitie is om vóór het einde van deze kabinetsperiode de besluitvorming voor alle ZSM-projecten af te ronden en het grootste deel van de
projecten op te leveren.
+ Overige realisatieprojecten
De volgende projecten zijn opengesteld en worden opgenomen onder de
kleine projecten/afronding projecten:
– Rw37 Hoogeveen–Holsloot–Emmen–Duitse grens;
– Rw35 Wierden–Almelo;
– Rw4 Dinteloord–Bergen op Zoom, omleiding Halsteren. Het onderdeel
Klutsdorp wordt naar verwachting uitgevoerd in het project Rw4
Dinteloord–Bergen op Zoom exclusief omleiding Halsteren (zie
planstudietabel).
Het project 2e Coentunnel/Westrandweg is van het planstudieprogramma
overgegaan naar Geïntegreerde contractvormen (12.04), terwijl het project
RW 34 Omleiding Ommen van het planstudieprogramma is overgegaan
naar het Realisatieprogramma.
Verder is er de volgende belangrijke mutatie in de realisatietabel:
– Het project Rw73 wordt in 2008 opgeleverd i.p.v. 2007als gevolg van
een vertraging in het gereed komen van de tunneltechnische installaties.
Daarnaast hebben de volgende financiële aanpassingen plaatsgevonden:
– Rw2 Holendrecht-Oudenrijn: verhoging met € 22 mln. door toevoeging
van bijdragen van derden
– Rw12 Den Haag-Gouda benutting: verhoging met € 69 mln. door
toevoeging van bijdragen van derden en € 43 mln. overheveling
vanuit het programmabudget van Fileplan – ZSM.

Persexemplaar

52

Productartikel 12

–

Uit het FES is € 50 mln. toegevoegd voor Quick Wins wegen.

Planstudieprogramma na tracébesluit
Er zijn de volgende mutaties in de tabel planstudie na TB:
– Rw9 Koedijk-De Stolpen. Oplevering wordt 2011 i.p.v. 2009 in verband
met de lopende beroepsprocedure bij de Raad van State;
– Rw4 Burgerveen-Leiden wordt 2014 i.p.v. 2011, in verband met de
vernietiging van het TB door de Raad van State en de luchtkwaliteitsproblematiek.
– Rw 34 Ommen is overgegaan naar realisatie;
– Het budget voor ZSM 1+2 is verhoogd met € 715 mln. naar 2 151 mln.
in verband met:
+ Toevoeging ZSM-1a projecten + € 904 mln.
+ Stopzetten studie A15 Papendrecht–Hardinxveld-Giessendam–
Gorinchem (ZSM 2) –/– € 49 mln.
+ Overheveling budget A12 Zoetermeer–Zevenhuizen–Gouda naar
regulier aanleg –/– € 43 mln.
+ Toevoegen bijdragen van derden t.b.v. A20 Knp. Gouwe (aansl.
Moordrecht) (ZSM 2) + € 26 mln. (Provincie en Spoor).
+ Bijdrage uit het MJPO t.b.v. ecoduct Kabeljauw t.b.v. A50 Valburg–
Grijsoord (ZSM 2) + € 8 mln.
+ Overheveling budgetten A1 Eemnes-Eembrugge, A1/28 Knpt.
Hoevelaken, A28 Den Dolder–De Uithof (alle ZSM 2) en A27
Utrecht-Noord–Eemnes, A28 Utrecht–Leusden-zuid en Leusdenzuid–Knpt. Hoevelaken (alle ZSM 1) t.b.v. A28 Utrecht (De Uithof)–
Amersfoort (Knpt. Hoevelaken) (ZSM 2) –/– € 185 mln.
+ Toevoegen project A12 Woerden–Knpt. Oudenrijn (ZSM 2) + € 22
mln.
+ Toevoegen prijscompensatie + € 32 mln.
– Van het project Rw12 Utrecht West is het deelproject aansluitingen
Woerden-Linschoten en Woerden-Oost als afzonderlijk project in de
realisatietabel opgenomen.

Persexemplaar

53

Productartikel 12

Projectoverzicht behorende bij 12.03.01: Realisatieprogramma
hoofdwegennet
Budget in € mln; prijspeil 2008

Totaal
Projectomschrijving

huidig

CATEGORIE 0
Projecten landsdeel Noord
A7 Rondweg Sneek
77
A7 Zuidelijke ringweg Groningen, fase 118
1
N31 Zurich-Harlingen
27
Projecten landsdeel Oost
A2 Everdingen-Deil-Zaltbommel463
Empel
N34 omleiding om Ommen3
47
N35 Zwolle-Almelo (traverse
231
Nijverdal)
Projecten landsdeel Randstad
A12 Utrecht west benutting, aanslui51
tingen Woerden-Linschoten en
Woerden-Harmelen
A2 Holendrecht-Oudenrijn
1 325
A12 Den Haag-Gouda benutting
234
N14 Wassenaar-Leidschendam (incl.
407
aansl.Hubertusviaduct)
Projecten landsdeel Zuid
A2 Rondweg Den Bosch
267
A2 Tangenten Eindhoven
655
A2/A76 Maatregelenpakket Limburg 1)
85
N57 Veersedam-Middelburg
184
A73/74 Venlo-Maasbracht ism A74,
838
N68 en OTR 2)
Overig
A10 Amsterdam praktijkproef FES
50
Dynamisch verkeersmanagement
262
Kleine projecten / Afronding projecten
212
Verkeersveiligheid infrastructuur11
pakket hoofdwegennet
Quick Wins FES
50
Afronding
Totaal uitvoeringsprogramma
Realisatieuitgaven op IF 12.03.01 mbt
planstudieprojecten
Egalisatiereeks

5 594

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

77
117

16
44

2
31

18
16

20
27

21

27

7

12

8

459

97

85

141

94

46

228

4
29

5
10

12
14

15
41

11
48

14

30

7

2
3

76

2013

10

385
80
356

180
25
36

311
46
15

247
57

161
26

36

264
648
84
183
837

66
180
14
37
687

60
120
19
41
118

91
170
17
57
19

45
155
20
48
12

3
28
15
1
2

2
2

5
97
124
4

30
75
30
2

10
75
15
2

5
15
2

18

4
–1

4
1

9

13

20

2 018

991

1 107

899

397

154

25

276

112

29

– 208

– 241

– 345

74

497

223

1 059

978

583

471

651

248

0
62
141
11

15
1

later huidig

vorig

2010
2009

2010
2009

2008

2008

2010

2010

2011
2013

2011
2013

3

2010

1 293
121
400

Begroting (IF 12.03.01)
1

2012

oplevering

5

2012
2009
2008

2012
2009
2008

2010
2010
2011
2010
2008

2010
2010
2010
2010
2007

2010
2010
nvt

10

2011

3

Betreft amendement Van Hijum (29 800 A, nr. 8); aanleg spitsstrook A2 St. Joost-Urmond en aanpassing aansluiting Nuth op A76; budget
verhoogd met € 10 mln regionale bijdrage.
Oplevering begin 2008 betreft A73.
N34 omleiding om Ommen is toegevoegd aan het Realisatieprogramma.

Persexemplaar

54

Productartikel 12

Projectoverzicht behorende bij 12.03.02 en 12.05.02: Planstudie
hoofdwegennet voor en na tracébesluit
Bedrag in € mln.

Projectomschrijving

CATEGORIE 1 (na tracébesluit)
Projecten nationaal
Innovatieprogramma Geluid en Lucht,
incl. maatregelen geluid
ZSM 1 + 2 (Spoedwet Wegverbreding)
Projecten landsdeel Randstad
A4 Burgerveen-Leiden2, 3
Projecten landsdeel West-overig
N9 Koedijk-De Stolpen
CATEGORIE 1 (voor tracébesluit)
Tracé/-projectbesluit t/m 2009
Projecten landsdeel Noord
N31 Leeuwarden
N33 Assen-Zuidbroek
Projecten landsdeel Oost
A50 Ewijk-Valburg 5)
Projecten landsdeel Randstad
A1/A6/A9 Schiphol-AmsterdamAlmere6
A2 Oudenrijn-Deil; OTB gesplitst in
Oudenrijn-Everdingen en EverdingenDeil1, 2
A15 Maasvlakte-Vaanplein11
Projecten landsdeel West-overig
N50 Ramspol-Ens
Projecten landsdeel Zuid
A4 Dinteloord-Bergen op Zoom,
exclusief Omlegging Halsteren
N61 Hoek-Schoondijke
N62 Tunnel Sluiskil
A73/74 Venlo-Maasbracht ism A74,
N68 en OTR
Tracé-/projectbesluit na 2009
Projecten landsdeel Oost
A12 Ede – Grijsoord9
A12/A15 Bereikbaarheid regio
Arnhem-Nijmegen 8)
N18 Varsseveld-Enschede
Projecten landsdeel Randstad
A2 Amsterdam-Utrecht (HolendrechtMaarssen) 2x5 rijstroken7
A4 Delft-Schiedam
A9 Omlegging Badhoevedorp
A10 Zuidas (hoofdweggedeelte)10
A13/A16/A20 Rotterdam
A27/A1/A28 Driehoek Utrecht –
Hilversum – Amersfoort
A27/A1/A28 Ring Utrecht
N11 Leiden-Zoeterwoude Alphen a/d
Rijn
Projecten landsdeel West-overig
A9 Alkmaar – Uitgeest
Projecten landsdeel Zuid
A2 Passage Maastricht
A27 Utrecht (Lunetten) – Hooipolder

RamingBudget
kosten
min.

max. taakstellend

Planning

2008

2009

2010

2011

2012

2013

184
2 151
681

later

Uitvoering

periode

2004–2010
2003–2015
tb

2002–2014

76

2009–2011

189
141

tb
tb

2011–2014
2010–2014

312

tb

2011–2014

3 231

tb

2011–2017

tb

2009–2012
2010–2015

99

tb

2010–2013

280
126
127

tb
tb

2010–2013
2010–2013

838

tb

2010–2012

185
1 320

tb

tb
761
146

46
655
303
133

2012–2013
tb

2012–2015
2011–2014

tb

tb
tb

2011–2012
2011–2015
2012–2015
2011–2014
2012–2020

tb
tb
tb
tb
tb

2014–2020
2014–2020

tb

540

Persexemplaar

tb

2011–2012

tb
tb

2010–2016
2013–2018

55

Productartikel 12

Bedrag in € mln.

Projectomschrijving

N62 Goes – Vlissingen
Totaal categorie 1

RamingBudget
kosten
min.

max. taakstellend

Planning

2008

2009

2010

2011

2012

2013

82
11 966

CATEGORIE 2
Projecten landsdeel Zuid
A2 Maasbracht-Geleen
Totaal uitvoeringsprogramma (excl.
FES-res. NoMo)
Overprogrammering
Begroting (IF 12.03.02/ 12.05.02)

later

Uitvoering

periode

2011–2014

tb
176

515

1 234

176

515

1 234

2014–2018
913
– 400
513

1 057
– 400
657

1 417
1 417

1

Project in het kader van Bereikbaarheidsoffensief Randstad.
Tracébesluit is gesplitst in Oudenrijn-Everdingen en Everdingen-Deil.
3
Betreft ingetrokken deel van het tracébesluit bij Leiden en Leiderdorp.
4
Exclusief het aan HSL-zuid overgedragen deel van de uitvoering van het gebundelde gedeelte van de verbreding van A4.
5
Taakstellend budget betreft gedeelte A50 Ewijk-Valburg. A50 Valburg-Grijsoord is ZSM II.
6
Hierin is opgenomen A6/A9, kruising natte as A1 en groene uitweg.
7
Openstelling 2x5 in 2011.
8
Taakstellend budget is inclusief € 112,5 mln. aan regiobijdrage en € 262,5 mln. aan geanticipeerde inkomsten door een vorm van beprijzing. A12
Ede – Grijsoord wordt tevens hieruit gefinancierd.
9
Project inclusief budget staan in relatie met A12/A15 Bereikbaarheid regio Arnhem-Nijmegen.
10
Exclusief financiering ad € 186 mln. uit FES-budget Noordvleugel.
11
Inclusief aan- en ontsluitende infrastructuur mainport Rotterdam.
2

Legenda
tb tracébesluit

12.04 Geïntegreerde contractvormen
Motivering

Door middel van uitvoering van deze infraprojecten waarbij sprake is van
Publiek-Private financiering wordt bereikt dat de noodzakelijke capaciteit
beschikbaar is om, rekening houdend met de aspecten veiligheid en
leefomgeving, een betrouwbaar netwerk te realiseren met voorspelbare
reistijden.

Producten

Op 22 april 2008 is de Tweede Coentunnel gegund als DBFM-contract. Het
budget voor de Tweede Coentunnel, en de daarmee in één project
samenhangende Westrandweg, is daarom overgeheveld naar dit
artikelonderdeel. Eind juni heeft ook de zogeheten financial close
plaatsgevonden, waarmee de definitieve verplichting kon worden
vastgelegd.

Persexemplaar

56

Productartikel 12

Projectoverzicht behorende bij 12.04 Geïntegreerde contractvormen
hoofdwegennet
Budgetten in € mln.

Totaal
Projectomschrijving

huidig

CATEGORIE 0
Projecten landsdeel Noord
N31 Leeuwarden-Drachten (excl B&O)
127
Projecten landsdeel West-overig en
Randstad
Aflossing tunnels1
875
N11 Alphen ad Rijn-Bodegraven,
betaling PPS-constructie
76
Projecten landsdeel Zuid
A10 2e Coentunnel3
2 117
A59 Rosmalen-Geffen, PPS
284
2
Exploitatie Westerscheldetunnel
1 398
Totaal categorie 0
Begroting (IF 12.04)
1
2
3

4 877

vorig

t/m
2007

2008

2009

125

32

59

36

48

49

1 010

2010

50

2011

51

2012

51

2013

Oplevering

later huidig

vorig

2007

2008

2004

2004

2012
2005

2012
2005

51

575

76

30

29

17

289
765

119
98
153

87
16
56

160
15
50

153
15
48

140
14
48

89
14
48

67
14
48

1 302
98
947

432

295
295

327
327

266
266

253
253

202
202

180
180

2 922

Aflossing tunnels: uitgaven t/m 2007 betreft vanaf 2005; verplichting loopt t/m 2026.
Exploitatie Westerscheldetunnel: uitgaven t/m 2007 betreft vanaf 2005; verplichting loopt t/m 2033.
Verplichting loopt t/m 2037 en is incl. Westrandweg.

12.05 Verkenning en planstudie voor tracébesluit
Motivering

Om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde
te verkennen en daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing
voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering
(planstudie voor tracébesluit).

Producten

Verkenningen
Bij dit onderdeel gaat het om de uitvoering van verkenningen op basis
van het MIT-spelregelkader.
Wijziging in de verkenningentabel:
– A73 Ewijk-Rijkevoort: starten 2009 of later;
– A1 corridor Apeldoorn-Deventer: gereed;
– Regio Zwolle / A28: gereed;
– A10 Noord;
– A7 zuidelijke ringweg Groningen fase 2: gereed;
– N50 Hattemerbroek-Ramspol: gereed;
Planstudieprogramma vóór tracébesluit
– Tweede Coentunnel/Westrandweg is overgegaan naar Geïntegreerde
Contracten;
– Rw 4/9 omlegging Badhoevedorp: regionale bijdrage is toegevoegd;
– Ring Zwolle/N35 Zwolle-Wijthmen: € 3 mln. gereserveerd voor korte
termijn aanpak binnen kleine projecten;
– Voor N35 Zwolle-Wijthmen-Heino is € 16 mln. beschikbaar uit
amendement Van Hijum;
– Rw 15 Maasvlakte-Vaanplein: € 12 mln. toegevoegd voor 2e spoor
Botlekbrug;
– Rw 10 Zuidas: € 30 mln. toegevoegd voor de Zuidasonderneming en
er is een deel van de FES-gelden toegevoegd;

Persexemplaar

57

Productartikel 12

–
–
–

Schiphol-Amsterdam-Almere (A6/A9, kruising natte as A1 en groene
uitweg) opgenomen voor € 3,231 mld;
A50 Ewijk-Valburg: oplevering is als gevolg van de luchtkwaliteitsproblematiek vertraagd;
A2 Maasbracht-Geleen: In het Bestuurlijk Overleg voorjaar 2008 is
afgesproken, dat vooruitlopend op de definitieve oplossing, een
spitsstrook in noordelijke richting wordt aangelegd. Hierdoor is een
definitieve oplossing waarschijnlijk pas in 2016–2018 nodig.

Projectoverzicht behorende bij 12.05.02 Verkenning en planstudie voor
tracébesluit
De planstudies voor tracébesluit zijn opgenomen onder 12.03.
Projectoverzicht behorende bij 12.05.01 Verkenningen
A Lopende Verkenningen
Locatie

Probleem

Referentiekader

A10 Noord

Bereikbaarheid

As Leiden-Katwijk (Holland Rijnland)

Bereikbaarheid en ruitelijke
opgaven

Bestuurlijk overleg MIT
najaar 2006
Notaoverleg MIRT december
2007
Randstad Urgent

Gereed

Landsdeel Randstad

Den Haag internationale stad (onderdelen
Scheveningen Boulevard en WFG)
Verkenning haaglanden

Verkenning Ruit Rotterdam

Landsdeel Zuid
A58 Bergen op Zoom (Markiezaat)–Eindhoven
(Batadorp)
Pilot MIRT-verkenning Zuidoostvleugel Brabantstad
Landsdeel Oost
A1 Gebiedsgerichte verkenning corridor
Apeldoorn–Deventer-Azelo
A28/N35 Gebiedsgerichte verkenning Regio
Zwolle
A73 corridor Ewijk-Rijkevoort
Landsdeel Noord
A7 Zuidelijke Ringweg Groningen, fase 2

2009

Bereikbaarheid in samenhang met ruimtelijke
opgaven, openbaar vervoer,
functioneren toeleidende
wegen en onderliggend
(stedelijk) hoofdwegennet
Bereikbaarheid in relatie tot
ruimtelijke ordening,
economie, verkeer en
vervoer, landschap en
natuur

LMCA Hoofdwegen

LMCA Hoofdwegen

2009

Bereikbaarheid

Bestuurlijk overleg MIRT
voorjaar 2007
Bestuurlijk overleg MIRT
voorjaar 2007

2009

2008

Bereikbaarheid

Bestuurlijk overleg MIT
najaar 2006
Bestuurlijk overleg MIT
najaar 2006
Nota Mobiliteit

Bereikbaarheid

Bestuurlijk overleg MIT 2004

2009

Bereikbaarheid in relatie tot
ruimte, economie, landschap en leefbaarheid
Bereikbaarheid
Bereikbaarheid

Persexemplaar

2008

2008

58

Productartikel 12

B (Mogelijk) te starten Verkenningen
Locatie

Probleem

Toelichting

Landsdeel Randstad
A7 Hoorn – Amsterdam
A9 Alkmaar – Amsterdam
Almere – ’t Gooi

Bereikbaarheid
Bereikbaarheid
Bereikbaarheid

Landsdeel Oost
A2 Culemborg – Geldermalsen
Landsdeel Zuid
A67 Eindhoven – Venlo (corridor)
N57-N59 knooppunt Oosterscheldekering – Hellegatsplein

Persexemplaar

Het betreft een intermodale verkenning.
Relatie met ruimtelijke
ontwikkeling, met name
Schaalsprong Almere
(2030)

Bereikbaarheid
Bereikbaarheid
Bereikbaarheid

59

Productartikel 13

Artikel 13 Spoorwegen
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

Op dit artikel worden de producten op het gebied van Spoorwegen
verantwoord.
Het productartikel Spoorwegen is gerelateerd aan de beleidsdoelstellingen en beleidsinstrumenten zoals beschreven in de begroting
2009 van Verkeer en Waterstaat (XII) bij beleidsartikelen:
+ artikel 32: Bereiken van een optimale veiligheid in of als gevolg van
mobiliteit;
+ artikel 34: Betrouwbare netwerken en voorspelbare reistijd;
+ artikel 35: Mainports en logistiek;
+ artikel 36: Bewaken, waarborgen en verbeteren van kwaliteit leefomgeving.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
13 Spoorwegen

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

1 813 743

3 155 604

2 195 375

1 573 261

1 727 641

1 579 070

1 632 662

Uitgaven

2 026 541

2 450 544

2 741 843

2 771 099

2 487 804

2 324 742

2 223 589

13.02 Onderhoud en vervanging
13.02.01 Regulier onderhoud
13.02.02 Grote onderhoudsprojecten
13.02.03 Rentelasten
13.02.04 Betuweroute
13.02.05 Kleine infra en overige projecten
13.03 Aanleg
13.03.01 Realisatieprogramma personenvervoer
13.03.02 Realisatieprogramma goederenvervoer
13.04 Geintegreerde contractvormen/PPS
13.05 Verkenningen en planstudies
13.05.01 Planstudieprogramma personenvervoer
13.05.02 Planstudieprogramma goederenvervoer
13.05.03 Verkenningenprogramma.

1 367 360
616 532
412 750
119 336
27 846
190 896
507 215

1 519 691
668 291
488 178
121 734
30 300
211 188
616 776

1 633 831
656 453
485 932
124 150
34 316
332 980
668 918

1 733 104
658 424
576 041
123 981
38 408
336 250
784 114

1 362 550
576 738
275 803
124 031
36 758
349 220
837 719

1 280 118
582 883
226 717
123 942
40 585
305 991
590 921

1 281 669
589 225
313 831
125 265
45 406
207 942
396 913

470 440

574 106

644 209

775 614

831 593

590 921

396 913

36 775
145 896
6 071

42 670
144 741
169 336

24 709
138 383
300 711

8 500
139 271
114 610

6 126
140 179
147 356

141 489
312 214

142 776
402 231

5 469

161 580

274 256

63 528

90 696

242 984

307 643

602

7 756

26 455

51 082

56 660

69 230

94 588

2 090
1 945 265

1 653
2 448 891

500
2 741 343

500
2 770 599

0
2 487 804

0
2 324 742

0
2 223 589

30 666

76 562
15 582
30 980

179 448
72 329
17 119

221 498
96 498

279 667
120 667

304 837
144 837

334 464
164 464

«Mandje spoor»1

30 000

90 000

125 000

150 000

160 000

170 000

Extracomptabel

2008

2009

2010

2011

2012

2013

10 000

30 000

40 000

60 000

60 000

75 000

Van totale uitgaven:
Apparaatsuitgaven DGP
Restant
13.09 Ontvangsten
HSA
Overig

–
1

2

Enveloppe FES OV 2013–2020: PHS2

30 666

€ 2 mld. wordt grotendeels gevonden door een vermogensconversie (uitkering superdividend) vanuit NS naar ProRail. De rentevrijval die
zodoende bij ProRail ontstaat levert tot en met 2020 het merendeel van dit bedrag op. Dit najaar vinden de gesprekken tussen de aandeelhouder en de NS hierover plaats. Voor het resterende deel wordt in volgorde van voorkeur eerst gekeken naar het via de leenfaciliteit van ProRail
benutten van rentevrijval na 2020 a.g.v. de vermogensconversie en een concessievergoeding van NS voor exclusief recht op het hoofdrailnet.
Daarbij is afgesproken dat waar nodig Financiën eventuele kasritmeverschillen binnen het generale beeld zal proberen op te vangen.
Er wordt € 800 mln. uit de CA-enveloppe voor OV ingezet.

Persexemplaar

60

Productartikel 13

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
13.02
Onderhoud
en vervanging

13.03
Aanleg

Juridisch verplicht
Beleidsmatig verplicht
Bestuurlijk gebonden

13.04
Geïntegreerde
contractvormen / PPS

13.05
Verkenningen
en planstudies

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

Toelichting
Onderhoud en vervanging
Dit betreft de jaarlijkse beschikking aan ProRail voor beheer en onderhoud
spoor.
Aanleg
Dit betreft de realisatie aanleg personen- en goederenvervoer. Voor het
bestuurlijk gebonden gedeelte worden in de loop van 2008 en 2009
beschikkingen afgegeven aan ProRail.
Geïntegreerde contractvormen/PPS
Betreft Contract HSA.
Verkenningen en planstudies
De bedragen voor Zuidas WTC (€ 250 mln.) en OV-SAAL (€ 22 mln.) zijn
aangemerkt als bestuurlijk gebonden.
13.02 Onderhoud en vervanging
Motivatie

De Minister is verantwoordelijk voor beheer en onderhoud van de
hoofdspoorweginfrastructuur. Het bestaande spoornet vertegenwoordigt
een groot maatschappelijk geïnvesteerd kapitaal. Instandhouding van dit
goed is de eerste prioriteit. Onderhoud en vervanging zijn noodzakelijk
om de kwaliteit van het spoor te verbeteren.

Producten

Het betreft hier vervangingen, de beheer- en onderhoudskosten van de in
uitvoering zijnde of gerealiseerde aanlegprojecten en de effecten van
groei.

Persexemplaar

61

Productartikel 13

Tevens worden hier de activiteiten van ProRail verantwoord die samenhangen met spoorverkeersleiding en de activiteiten op het gebied van
capaciteitsmanagement en capaciteitsstudies zoals door ProRail uitgevoerd.
Bij de vaststelling van de rijksbijdrage voor het onderhoud spoor wordt
rekening gehouden met de inkomsten van de gebruiksvergoeding. De
door ProRail te ontvangen gebruiksvergoeding wordt in mindering
gebracht op de door het Rijk te subsidiëren uitgaven. In het onderhoudsbudget wordt een onderscheid gemaakt tussen
+ regulier onderhoud;
+ grote onderhoudsprojecten;
+ rentelasten;
+ exploitatie Betuweroute;
+ kleine infra en overige projecten
Reistijdverbetering
Van de in de begroting 2008 gereserveerde € 83,3 mln. (amendement Van
Hijum/Dijkma; Kamerstukken II, 30 800 A, nr. 18) wordt € 48 mln.
aangewend voor maatregelen om te komen tot reistijdverbeteringen in de
landsdelen, voor de projecten Beilen, Heerlen-Sittard en het extra perron
te Deventer. De overige middelen zijn gereserveerd voor mogelijke
maatregelen naar aanleiding van het onderzoek naar rijden met 160
km/uur op daarvoor reeds geschikte baanvakken.
Actieplan Groei op het spoor
Er is € 203 mln. beschikbaar in deze begrotingsperiode voor de uitvoering
van maatregelen uit het Actieplan Groei op het spoor. Het betreft een
pakket van maatregelen om de ambitie van 5% groei per jaar in deze
Kabientsperiode voor het personenvervoer per trein in Nederland binnen
bereik te brengen. Het pakket maatregelen dat in deze begrotingsperiode
wordt uitgewerkt en ingevoerd bestaat uit de volgende onderdelen:
1. voor- en natransport;
2. informatievoorziening;
3. kaartjes en kennismaking;
4. treinaanbod;
5. spreiding van de mobiliteit.
Aangezien de maatregelen die op dit moment reeds zijn gestart met name
betrekking hebben op de ketenmaatregelen en reisinformatie is de gehele
€ 203 mln. opgenomen onder dit artikelonderdeel. Gaandeweg zal een
nadere invulling van de budgetten plaatsvinden over de exacte maatregelen in de volgende begroting en de verdeling over de Infra artikelen
13.02/13.03 en deels HXII.
Daarnaast wordt er in overleg met onder meer NS en ouderenorganisaties
gewerkt aan kortingsmogelijkheden voor studenten en wordt gewerkt aan
de treintraining voor senioren. Dit betreft niet-infrastructurele maatregelen. Ook wordt gewerkt door NS aan het bieden van meer treinaanbod
met name in de daluren en de weekends.
Toegankelijkheid Spoor
NS en ProRail werken samen aan het toegankelijk maken van het
spoorsysteem voor mensen met een functiebeperking. In 2009 zal een
begin gemaakt kunnen worden met de versnelde uitvoering van het
Implementatieplan Toegankelijkheid Spoor. In 2008 zijn de mogelijkheden
om het Implementatieplan Toegankelijkheid Spoor te versnellen onderzocht, zodat de doelstellingen zo veel als mogelijk voor 2018 gerealiseerd

Persexemplaar

62

Productartikel 13

kunnen worden. Oorspronkelijk was 2030 de einddatum. Bij het onderzoek
naar versnellingsmogelijkheden is rekening gehouden met effectiviteit en
doelmatigheid: het heeft geen zin om perronaanpassingen te realiseren
als er nog geen materieel met lage-vloerinstap rijdt. ProRail stemt de
perronaanpassingen dus af met vervoerders.
Outputsturing
In lijn met de beheerconcessie heeft de minister van Verkeer en Waterstaat besloten per 1 januari 2008 over te gaan op outputsturing voor
ProRail. Dit is gebeurd nadat door een extern bureau is vastgesteld dat
ProRail heeft voldaan aan de in beheerconcessie gestelde eisen en dat
ProRail klaar is om op output te sturen en op output te worden gestuurd.
Dat betekent voor een groot deel van de in het beheerplan 2008 opgenomen indicatoren een resultaatsverplichting in plaats van een inspanningsverplichting. Een overzicht van de indicatoren en de daarvoor opgenomen
richtwaarden en grenswaarden is opgenomen in het beheerplan van
ProRail. In het MIRT-projectenboek is meer gedetailleerde informatie
opgenomen over het budget voor beheer en onderhoud spoor. Die
informatie zal vanaf deze begroting verder worden uitgebreid met
informatie over de in het kader van outputsturing relevante prestatieindicatoren.
Op verzoek van de Kamer is onderzoek uitgevoerd naar een aantal
aspecten van het functioneren van ProRail. De minister heeft de Kamer in
september 2007 geïnformeerd over de opzet van dit onderzoek (Kamerstuk 29 984, nr 97). Het onderzoek is uitgevoerd deels door McKinsey in
opdracht van V&W en deels door BSL in opdracht van de Nma. De
resultaten van dit onderzoek zullen worden betrokken bij de evaluatie van
de spoorwegwet.
13.03 Aanleg Spoorwegen
Motivatie

De minister is verantwoordelijk voor de uitbreiding van de hoofdspoorweginfrastructuur. Deze wordt in belangrijke mate gefinancierd met
middelen uit de Rijksbegroting. Op dit hoofdproduct worden alle uitgaven
begroot die noodzakelijk zijn voor:
+ de uitvoering van nieuwbouwprojecten spoor.
+ de voorbereiding van de uitvoering van deze projecten.

Producten

Realisatie programma aanleg personenvervoer
Aanbestedingsresultaten
ProRail heeft aangegeven voor € 238 mln. aan aanbestedingsresultaat
aanleg spoor te verwachten in de periode 2005–2012. Tot het voorjaar
2007 is hiervan € 156 mln. gerealiseerd. In aanvulling op deze al gerealiseerde aanbestedingsmeevallers worden in de begroting 2009 de
onderstaande aanbestedingsmeevallers verwerkt:
+ Extra perroncapaciteit Amsterdam Zuid 2e eilandperron (€ 1,9 mln.);
+ Den Haag Centraal aanpassen emplacement (€ 0,2 mln.);
+ Sloe: geluidsmaatregelen Zeeuwselijn (€ 2,0 mln.);
Het restant (€ 78 mln.) is technisch verwerkt op het project 2e fase
Betrouwbaar Benutten.
Naast de aanbestedingsmeevallers worden voor de onderstaande
projecten de projectkosten verlaagd als gevolg van het vrijvallen van de
post onvoorzien:
+ Integrale Spooruitbreiding Amsterdam-Utrecht (€ 4,9 mln.);

Persexemplaar

63

Productartikel 13

+ Geluidspilot Goederenvervoer (€ 1,5 mln.).
Met de vrijval is rekening gehouden bij de overige knelpunten op het
spoor.
Onderstaande projecten zijn langer dan een jaar geleden in dienst gesteld
en worden niet meer als afzonderlijke projecten opgenomen, maar onder
de post nazorg:
+ BB21 deelproject 25 KV.
BB21
De deelprojecten pilot GSMR en bijdrage GSMR zijn volledig afgerond en
uit het projectbudget gehaald. Het deelproject 25 KV is afgesloten en de
resterende werkzaamheden zijn overgeheveld naar de post nazorg
gereedgekomen halten/lijnen.
Daarnaast is begin 2008 gebleken dat er vertraging zou optreden om de
Betuweroute, het A15-tracé en de Havenspoorlijn, met de volledige
functionaliteit conform het programma van eisen, in gebruik te nemen.
Om met de ingebruikname van het A15-tracé niet te hoeven wachten tot
deze volledige functionaliteit beschikbaar is, is gekozen voor een
gefaseerde ingebruikname. Hierdoor zou de volledige functionaliteit in
stappen beschikbaar komen. Deze keuze heeft als consequentie dat extra
werkzaamheden uitgevoerd moeten worden en het BB21-projectteam
langer in stand gehouden moet worden. Dit heeft geleid tot een extra
benodigd budget van € 8 mln. en deze gelden zijn toegevoegd aan het
deelproject ontwikkeling Bev21.
Geluid
Tijdens de uitvoering van het Innovatieprogramma Geluid is onderzoek
gedaan naar (bron)maatregelen om geluidsoverlast van spoorwegen te
reduceren. Uit onderzoek is gebleken dat het stiller maken van lawaaiig
materieel de meest kosteneffectieve (bron)maatregel is. Om deze meest
kosteneffectieve maatregel toe te passen is er door ProRail een financieel
instrument ontwikkeld om vervoerders/ wagoneigenaren te stimuleren om
hun lawaaiig materieel om te bouwen. Hiermee wordt beoogd dat er meer
stille en minder lawaaiige kilometers in Nederland worden gereden. Voor
de financiering van dit financieel instrument is € 20,6 mln. overgeboekt
naar Beheer en Instandhouding. Daarnaast is er € 3,6 mln. overgeheveld
naar het project NSP Breda voor het realiseren van geluidsschermen met
een hogere kwaliteit dan oorspronkelijk als sanering geraamd was om op
deze manier in het stationskwartier aan te sluiten op de reeds gerealiseerde schermen voor de HSL.
Akiplan en veiligheidsknelpunten
Het binnen dit projectbudget gereserveerde bedrag (€ 20 mln.) voor de
aanleg van een ongelijkvloerse kruising voor het spoor op de spoorlijn
Gouda–Rotterdam (Moordrecht) is gelet op de samenhang en het
gelijktijdig aanbesteden overgeheveld naar artikel 12.03 (project A20
aansluiting Moordrecht).
SpoDo II
Het kabinet start een tweede tranche spoorse doorsnijdingen en stelt
hiervoor € 142 mln. ter beschikking. Ondermeer op basis van de evaluatie
van de eerste tranche wordt bezien op welke wijze invulling wordt
gegeven aan het vervolg. Ook de tweede tranche zal gericht zijn op het

Persexemplaar

64

Productartikel 13

stimuleren, dat reeds bestaande plannen voor decentrale overheden op
korte termijn worden uitgevoerd. De tweede tranche start naar verwachting in het najaar van 2008.
Kleine projecten
De projecten Capaciteitsvergroting Hilversum en Overweg Larenseweg
worden als één project uitgevoerd. Daartoe was het deel capaciteitsvergroting al eerder vanuit Regionet aan het project overweg Larenseweg
(onderdeel Kleine Projecten) toegevoegd. Ten behoeve van een kap op het
nieuwe perron van station Hilversum is nu € 2 mln. overgeheveld van het
budget Regionet naar Kleine Projecten.
HSA Claim
HSL vervoerder HSA heeft contractueel recht op een schadevergoeding
vanwege de verschuiving van de aanvangsdatum, het moment waarop
HSA commerciële treindiensten over de HSL-Zuid moet aanbieden, van
1 april 2007 naar 1 oktober 2008. Na de verschuiving van de Aanvangsdatum in december 2006 zijn gesprekken tussen de Staat (VenW en
Financiën) en HSA gestart over de omvang van de vergoeding. Na
onderzoek door een onafhankelijke accountant is een overeenkomst
gesloten over een schadevergoeding van ongeveer € 37,5 mln. De exacte
omvang van de vergoeding wordt op basis van nacalculatie vastgesteld
na de aanvangsdatum en het ontvangen van een financiële verantwoording van HSA. De verwachting is dat de finale afrekening in het voorjaar
van 2009 zal plaatsvinden. Vooruitlopend op de finale afrekening heeft
HSA via twee voorschotten in totaal € 25 mln. van de schadevergoeding
reeds ontvangen.
Amsterdam-Utrecht
De implementatie van het beveiligingssysteem ERTMS is ontkoppeld van
de ingebruikname van het 4-sporige traject Amsterdam-Utrecht met de
conventionele beveiliging omdat Bombardier niet in staat bleek beide
gelijktijdig in bedrijf te stellen. Deze ontkoppeling heeft geleid tot extra
doorlooptijd, buitendienststellingen (verbussingskosten), testen, etc.
waardoor de kosten voor de implementatie zijn toegenomen. Daarnaast is
het dual signaling concept gewijzigd en moet ERTMS als overlay worden
geïmplementeerd waardoor voor alle seingevingscircuits op AmsterdamUtrecht wijzigingswerk moet worden doorgevoerd. Bovenstaande
oorzaken leiden tot een kostenstijging van € 11 mln. Verder heeft een
inlevering plaatsgevonden van € 4,9 mln. van de post onvoorzien zodat er
per saldo sprake is van een toename van de projectkosten met € 6 mln.
Traject Oost perronverlening
De wijziging in de projectkosten wordt veroorzaakt door het uit de
realisatiecijfers halen van een afgerond en afgesloten deel van de
werkzaamheden. De vertraging wordt veroorzaakt door geluidsmaatregelen bij de brug bij Westervoort. Bij deze brug moeten raildempers worden toegepast. Het gebruik van raildempers op zich is
vrijgegeven, maar nog niet in combinatie met een brug.
NSP Arnhem Centraal
Actualisatie van de business case bij NSP Arnhem laat een tekort zien op
het busdeel van de OV terminal. Het tekort is weggenomen door extra
bijdragen van Arnhem, Stadsregio Arnhem Nijmegen en Provincie
Gelderland. Daarbij is het Rijk akkoord gegaan met een verlaging van de
bijdrage van Arnhem en ter compensatie daarvan een hogere bijdrage

Persexemplaar

65

Productartikel 13

van het Rijk (€ 4 mln.) in het treinendeel van de OV terminal, zodat het
tekort evenredig is gedeeld door Rijk, gemeente en regionale overheden.
NSP Rotterdam
Besloten is dat het Ministerie van Verkeer en Waterstaat het geraamde
tekort op realisatie van het Definitief Ontwerp van de OV-terminal
financiert. Het budget voor het NSP Rotterdam is daarom bijgesteld van
€ 191 mln. naar € 251 mln. Tijdens de fase waarin het Voorlopig Ontwerp
van de OV-terminal is uitgewerkt tot een Definitief Ontwerp is gebleken,
dat er sprake is van een fors verschil tussen het beschikbare budget en de
geraamde kosten van dit ontwerp. Het verschil is weggenomen door een
extra bijdrage van € 44,6 mln. van VenW. Daarnaast is besloten om de
dekkingsgaranties van het Rijk en van de gemeente Rotterdam van beiden
€ 11,9 mln., zoals vastgelegd in de Uitvoeringsovereenkomst, in te zetten
als budget voor het NSP Rotterdam. De dekkingsgaranties waren destijds
bedoeld als extra buffer in het geval van een aanbestedingstegenvaller.
De besluitvorming over het Definitief Ontwerp van de OV-terminal heeft,
met name als gevolg van de forse financiële consequenties, een langere
periode gevergd. De datum van ingebruikname van de OV-terminal is
daardoor vertraagd van 2010/2011 naar 2011/2012.
Regionet
In het kader van Regionet is de planstudie Transformatorweg afgerond.
Een eventuele realisatie hiervan is voorzien in het Herstelplan Spoor 2e
fase. Uit de planstudie is de aanbeveling gekomen om ruimte voor een
toekomstige extra 2e dive-under-spoor te reserveren. Een dergelijke
reserveringsmaatregel vergroot op termijn de toekomstige benuttingsmogelijkheden van de spoorring rond Amsterdam aanzienlijk. De extra
investeringskosten van deze maatregel ad € 4 mln. zijn in overleg met het
Platform Bereikbaarheid Noordvleugel overgeboekt vanuit het Regionet
budget naar het Herstelplan Spoor 2e fase dat is opgenomen in het
programma beheer en onderhoud.
Rijswijk Delft
Op verzoek van Delft zijn additionele middelen toegezegd voor uitbreiding
van de scope. In eerste instantie € 20 mln. extra voor een toekomstvaste
ligging van de spoortunnel ter hoogte van de DSM en de Kampveldweg
en vervolgens € 40 mln. extra voor het 4-sporig uitgraven van de tunnel.
Als gevolg van een langere tijd benodigd voor de aanbesteding en
scope-uitbreiding is de indienststelling verschoven van eind 2011 naar
2013. Naar aanleiding van het bestuurlijk overleg van 13 mei 2008 is door
VenW € 2 mln extra toegezegd. Hierover is de Kamer schriftelijk geïnformeerd.
Hanzelijn
Bij de aanleg van de Hanzelijn zal worden geanticipeerd op de realisering
van een by-pass voor de IJssel bij Kampen, in het kader van het project
Ruimte voor de Rivier. De financiering van deze aanvulling vindt gezamenlijk en in gelijke mate plaats door respectievelijk overboeking uit het
budget Ruimte voor de Rivier (V&W), alsmede door het ministerie van
VROM en de provincie Overijssel. Het projectbudget voor de Hanzelijn is
in dit kader aangepast met een bedrag van € 10 mln. Dit is het aandeel in
de financiering van de by-pass uit het budget Ruimte voor de Rivier.
Ter voorkoming van kapitaalvernietiging zal bij de aanleg van de Hanzelijn
en de bovengenoemde by-pass worden geanticipeerd op een toekomstige

Persexemplaar

66

Productartikel 13

uitbreiding van de N50, voor zover het gaat om werkzaamheden die een
uitvoeringstechnische samenhang vertonen met de aanleg van de
Hanzelijn en de by-pass. Met deze aanpassing is een bedrag van € 12,7
mln. gemoeid. Deze gelden zijn overgeheveld vanuit artikel 12 en
toegevoegd aan het projectbudget Hanzelijn.
NSP Breda
Op verzoek van Breda is de bijdrage verhoogd voor het realiseren van
geluidschermen met een hogere kwaliteit dan oorspronkelijk als sanering
geraamd was om op deze manier in het stationskwartier aan te sluiten op
de reeds gerealiseerde schermen voor de HSL.
Daarnaast is er sprake van een verschuiving van de indienststelling met
een half jaar als gevolg van het vinden van besparingen in het Definitief
Ontwerp en het verkrijgen van een huurgarantie voor de kantoren in het
nieuw te bouwen OV Terminalcomplex.
Realisatieprogramma aanleg goederenvervoer
Aslasten cluster II
De wijziging in de projectkosten wordt veroorzaakt door het uit de
realisatiecijfers halen van een afgerond en afgesloten deel van de
werkzaamheden.
Page risicoreductie
De wijziging in de projectkosten wordt veroorzaakt door het uit de
realisatiecijfers halen van een afgerond en afgesloten deel van de
werkzaamheden.
Spoorontsluiting NW Hoek Maasvlakte
De wijziging in de projectkosten wordt veroorzaakt door het uit de
realisatiecijfers halen van het afgeronde en afgesloten deel van de
werkzaamheden van Spoorontsluiting NW Hoek Maasvlakte 1e fase.
Verbindingssporen ECT
De werkzaamheden zijn afgerond en het project is afgesloten.
Sloelijn
Op dit budget heeft een correctie plaatsgevonden als gevolg van een
eerdere, ten onrechte, doorgevoerde verlaging.
Projectoverzicht behorende bij 13.03.01: Spoorwegen personenvervoer;
realisatie
Bedragen in € mln.
incl. btw
Projectomschrijving

CATEGORIE 0
Projecten nationaal
Benutten
BB21 (ontw. Bev21,
VPT+,VPT2)
Geluid (empl. en
innovatieve ontwikkelingen)

Totaal

Budget

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

158

276

135

18

52

77

36

5

huidig

vorig

5

divers

divers

12

divers

divers

Persexemplaar

2010

2011

2012

2013

later

Oplevering

67

Productartikel 13

Bedragen in € mln.
incl. btw
Projectomschrijving

Totaal

Budget

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

64
Kleine projecten2
HSA Claim
38
Amsterdam – Utrecht –
Maastricht/Heerlen
Integrale spoor985
uitbreiding Amsterdam –
Utrecht
Stations en stationsaanpassingen
Kleine stations3
77
Overige projecten/
lijndelen enz.
Afdekking risico’s
76
spoorprogramma’s
AKI-plan en veiligheids370
knelpunten4
Intensivering Spoor in
301
steden (I)
Intensivering Spoor in
142
steden (II)
Nazorg gereedgekomen
61
lijnen/halten
Ontsnippering
87
Traject Oost (perronver22
6
bredingen)
Traject Oost uitv.
203
convenant DMB
Projecten Landsdeel
Oost
Utrecht – Arnhem –
Zevenaar
Sporen in Arnhem
233
Arnhem Centraal (t.b.v.
82
NSP)
Projecten Landsdeel
Randstad
Amsterdam – Utrecht –
Maastricht/Heerlen
Vleuten – Geldermalsen 1 040
4/6 sp. (incl. RSS)5
Stations en stationsaanpassingen
Amsterdam CS spoor
77
10/15
Den Haag Centraal (t.b.v.
105
NSP)
Den Haag emplacement
10
Den Haag CS: terug23
bouwen sporen 11/12
Fietsenstalling Amster33
dam CS
Rotterdam Centraal (t.b.v. 251
NSP)
OV-terminal stations321
gebied Utrecht (VINEX/
NSP)
Overige projecten/
lijndelen enz.
Regionet (inclusief
179
verkeersmaatregelen
Schiphol)

62

24
10

28
15

11
13

2

978

925

36

15

3

6

76

5

1

11

12

12

12

11

70

6

75

2011

2012

2013

later

14

Oplevering

huidig

vorig

divers

divers

2006/2007

2006/2007

divers

divers

divers

divers

388

213

30

27

33

32

31

2

301

119

60

15

15

11

5

15

61

divers

divers

10

15

20

20

20

57

divers

divers

divers

divers
divers
2004–2007

61

32

8

6

6

6

4

86
28

8
2

9
0

9
2

9

9

9

36

18

divers
2004–2008

4

15

22

38

36

36

52

2010/2015

200

230
77

25
14

13
18

43
21

63
20

47
9

22

19

1 027

192

54

54

89

109

96

98

77

72

–1

3

3

104

3

18

13

36

24

8

0
0

0
1

5

10

5

3

11
23

10

33

1

4

1

1

9

9

7

191

36

20

30

59

61

31

14

316

15

21

41

61

72

36

36

182

12

31

42

39

28

14

13

Persexemplaar

348

3

1

38

2007–2012
2010

2007–2012
2010

2005 e.v.

2005 e.v.

2004/07/13

2004/2007

2008/2011

2008/2011

2006
2012

2006
2012

2008/2012

2008/2011

2011/2012

2010/2011

2009/2013

2009/2013

divers

divers

68

Productartikel 13

Bedragen in € mln.
incl. btw
Projectomschrijving

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

392
Rijswijk – Schiedam incl.
spoorcorridor Delft8
Projecten Landsdeel
West – overig
Haarlemmermeer –
Almere
Extra perroncapaciteit
33
A’dam Zuid (2e eilandperron)
Overige projecten/
lijndelen enz.
Hanzelijn7
1 087
Projecten Landsdeel Zuid
Stations en stationsaanpassingen
Breda Centraal (t.b.v.
52
NSP)

325

41

13

66

72

73

111

16

35

32

1

0

0

1 051

128

100

164

220

236

119

48

6

13

8

16

5

5

2 101

574

644

776

832

591

397

574

644

776

832

591

397

Begroting (IF 13.03.01)

2
3

4
5
6
7
8

Budget

huidig

Totaal categorie 0

1

Totaal

6 555

90

later

30

Oplevering

huidig

vorig

2013

2011

2006

2006

2012

2012

2012

2011

640

Inclusief de toegevoegde middelen ad € 60 mln. in het kader van het Strategisch Akkoord 2002.
Het betreft de projecten: knelpunt Baarn en Hilversum Larenseweg.
Ten laste van het programma is een beschikking afgegeven voor de stations Tilburg Reeshof, Almere Oostvaarders, Arnhem Zuid en
Ypenburg Haaglanden en Helmond Brandevoort. Uit een analyse van ProRail is gebleken dat tot 2010 daarnaast in ieder geval de door de
regio’s beoogde nieuwe stations Groningen Europark, Sassenheim en BleiZo in aanmerking komen voor een rijksbijdrage uit het programma,
mits voldaan wordt aan de door het Rijk opgestelde voorwaarden. Omstreeks 2010 zal een nadere prioritering plaatsvinden voor de periode
na 2010.
Opgenomen is het programma tot en met 2010 alsmede de middelen vanuit NaNOV voor verdiepte ligging spoor bij Almelo.
Inclusief de halten Vathorst, def. Halte Leidsche Rijn west en Leidsche Rijn Centrum. Door de regio is voorfinanciering aangeboden.
Voorheen HSL-Oost (Utrecht-Arnhem-Duitse grens).
Inclusief € 10 mln. uit budget Ruimte voor de Rivier voor bypass ihkv IJsseldelta
Inclusief € 61 mln. uit € 4,5 mld. pakket PHS als gedeeltelijke dekking voor de meerkosten.

Persexemplaar

69

Productartikel 13

Projectoverzicht behorende bij 13.03.02: Spoorwegen goederenvervoer;
realisatie
Bedragen in € mln.
incl. btw
Projectomschrijving

CATEGORIE 0
Projecten nationaal
Aslasten Cluster II
PAGE risico reductie
Geluidspilot Goederenvervoer
Projecten Landsdeel
West – overig
Spoorontsluiting NW
Hoek Maasvlakte
Projecten Landsdeel Zuid
Sloelijn/
geluidmaatregelen
Zeeuwselijn
Totaal categorie 0
Begroting (IF 13.03.02)

Totaal

Budget

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

46
18
12

49
22
14

40

1
6
1

1
6

1
3

9

2
3
2

16

21

13

3

84

82

32

32

17

1

2

94

43

25

9

6

43

25

9

6

176

2012

2013

later

Oplevering

huidig

vorig

div/2010
2009
2009

2009
2008
2008

2007

2007

2009

2009

13.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS
Motivatie

De Staat betaalt voor de beschikbaarheid van de HSL-infrastructuur, zoals
deze door het consortium Infraspeed is ontworpen, gebouwd (enkel de
bovenbouw ) en wordt onderhouden (onder- én bovenbouw ), conform de
contractuele overeenkomst tussen beide partijen.

Producten

Het kabinet heeft in januari 1999 ingestemd met het model voor privatisering van de HSL-Zuid. De publiekprivate samenwerking komt bij de
onderdelen Infraprovider, vervoer en stations elk op afzonderlijke wijze tot
stand. Eind 2001 zijn de contracten met de Infraprovider en de Vervoerder
getekend. Vanaf augustus 2004 is de Infraprovider begonnen met het werk
aan de bovenbouw. Voor de onderbouw geldt dat de HSL-zuid-onderdelen
gefaseerd worden opgeleverd voor de start van de werkzaamheden van
de Infraprovider. Op het zuidelijke deel was de eerste oplevering augustus
2004. De laatste oplevering in het noordelijke deel was december 2005.
De bovenbouw van het zuidelijk deel is opgeleverd in juli 2006 en het
noordelijk deel in december 2006.

Persexemplaar

70

Productartikel 13

Projectoverzicht behorende bij 13.04.01: Geïntegreerde contactvormen
spoor
Budget in € mln.

Totaal

Oplevering

Projectomschrijving

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

later

huidig

vorig

Reeks Infraprovider (IP):
beschikbaarheidsvergoeding (13.04)

3 561

3 571

194

145

138

139

140

141

143

2 521

2007

2007

Totaal categorie 0 (incl.
reeks Infraprovider)

3 561

194

145

138

139

140

141

143

2 521

145

138

139

140

141

143

Begroting (IF 13.04)

13.05 Verkenningen en planstudies
Motivatie

Het Rijk verkent en studeert op verbeteringen of uitbreiding van de
vervoersmodaliteiten per spoor. Op dit artikelonderdeel worden uitgaven
geraamd
+ Voor door ProRail uit te voeren planstudies en de voor de planstudieprojecten gereserveerde middelen
+ Voor zelf uit te voeren studies.
Planstudie spoor personen
Traject Oost en VERA
Zoals reeds in de brief aan de Tweede kamer van 3 december 2007
(VenW/FMC/2007/2672) aangegeven is een deel van deze budgetten in het
licht van de ambities minder urgent. Dit budget is dan ook toegevoegd
aan het programma vervolg op LMCA-spoor/PHS. Het gaat in totaal om
per saldo € 350 mln. Een deel hiervan ca. € 7 mln. betreft het ruimtelijk
mogelijk maken van een keerspoor in Driebergen-Zeist. Indien dit
toekomstvast is, wordt dit alsnog toegevoegd aan LMCA-spoor/PHS.
Programma hoogfrequent spoorvervoer
De LMCA-spoor heeft inzichten gegeven in de kansen en mogelijkheden
van hogere frequenties op het spoor en het verwerken van het groeiende
goederenvervoer. Op basis van deze LMCA-spoor is – passend bij de
ambities van dit Kabinet t.a.v. 5% groei per jaar in deze Kabinetsperiode –
geconcludeerd dat de Nota Mobiliteit aanpassing vereist gezien de
marktontwikkelingen tot 2020 en dat zich meer knelpunten voordoen dan
in de NoMo is voorzien.
De ambitie voor de middellange termijn bevat de volgende speerpunten:
1. Hoogfrequent spoorvervoer op de drukste trajecten in de Randstad.
Het betreft zes intercity’s op de drukste trajecten in de brede randstad
en maatwerk voor Sprinters alsmede het verwerken van het groeiende
goederenvervoer.
2. Samenhangende regionale OV-systemen waarvan het spoorvervoer,
met name de Sprinters, de ruggengraat vormt met goede aansluitingen op het overige OV en de andere modaliteiten

Persexemplaar

71

Productartikel 13

3. Kwalitatief goede reistijden naar de landsdelen, tevens in te vullen via
maatregelen uit het pakket reistijdverbeteringen
4. Toekomstvaste routestrategie voor het goederenvervoer, die aansluit
bij de behoeften van het groeiende goederenvervoer en personenvervoer en die ruimte schept op het bestaande net voor meer personentreinen
In de beleidsbrief van 19 november 2007 is aangegeven dat er naar
aanleiding van de resultaten van de LMCA-spoor een aantal kandidaatplanstudies spoor zal worden gestart en dat naar de benodigde aanvullende middelen voor spoor zal worden gezocht. De voorbereiding is toen –
vooruitlopend op het daadwerkelijk verkrijgen van de planstudiestatus –
direct gestart om geen tijd te verliezen. Tevens is aangegeven dat de stand
van zaken zal worden betrokken bij de mobiliteitsaanpak en de integrale
prioriteitstelling.
Financiering spoorambitie
Met de begroting 2009 is de financiering van de spoorambities van € 4,5
miljard geregeld. Dit betekent dat de kandidaat status is vervallen en een
programma van planstudies is opgenomen in het MIRT 2009 onder de
noemer Programma Hoogfrequent Spoorvervoer, naast de al lopende
planstudie OV-SAAL.
De dekking is als volgt opgebouwd:
– OV SAAL: € 1,35 miljard uit het budget van de Zuiderzeelijn, conform
kabinetsbesluit van 16 november 2007;
– Er wordt € 800 miljoen uit de CA-enveloppe voor OV ingezet;
– € 2 mld. wordt grotendeels gevonden door een vermogensconversie
(uitkering superdividend) vanuit NS naar ProRail. De rentevrijval die
zodoende bij ProRail ontstaat levert tot en met 2020 het merendeel van
dit bedrag op. Dit najaar vinden de gesprekken tussen de aandeelhouder en de NS hierover plaats. Voor het resterende deel wordt in
volgorde van voorkeur eerst gekeken naar het via de leenfacilitiet van
ProRail benutten van rentevrijval na 2020 a.g.v. de vermogensconversie en een concessievergoeding van NS voor exclusief recht op
het hoofdrailnet;
– Daarbij is afgesproken dat Financiën waar nodig eventuele kasritmeverschillen binnen het generale beeld zal proberen op te vangen;
– Verder vindt er beperkte herprioritering plaats binnen het aanlegprogramma spoor. Het gaat hier om een bedrag van per saldo € 350
miljoen die eerder gereserveerd was voor projecten die nu in het licht
van de nieuwe ambitie voor hoogfrequent spoorvervoer minder urgent
zijn.
Met de begroting 2009 is de financiering van deze spoorambities van
€ 4,5 mld. geregeld. In deze begroting is de € 4,5 mld. als volgt verdeeld:
OV-SAAL (€ 1,35 mld.), en het resterende deel (€ 3,15 mld.) als algemene
post voor hoogfrequent spoorvervoer. Voor het resterende deel is een
programma van planstudies opgenomen onder de noemer Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer, naast de al lopende planstudie OV-SAAL. De
middelen voor het resterende deel zijn inclusief de spoorse maatregelen
voor Noord-Nederland (€ 160 mln. uit motie Koopmans, Kamerstuk
27 658, nr. 41) en een aanvullende bijdrage aan de spoortunnel Delft ter
voorbereiding op toekomstige vier-sporigheid (€ 63 mln.).
Als de benodigde studies daar toe aanleiding geven zal met ingang van de
begroting 2010 een verdere verfijning en kostenraming van individuele

Persexemplaar

72

Productartikel 13

projecten kunnen worden bepaald. Daarbij zullen ook maatregelen die
nodig zijn buiten de planstudiecorridors in beeld worden gebracht, omdat
treinen ook verder rijden op het net. De netwerksamenhang vereist in
deze fase van planstudies dat er de nodige flexibiliteit is in de aanwending
van de € 4,5 mld. om de meest effectieve wijze van aanbesteding te
kunnen waarborgen.
planstudies (scope en pakket)
In deze begroting zijn de reeds gestarte kandidaat-planstudies omgezet in
de hieronder genoemde planstudies.
Begin 2008 is in overleg met de spoorsectorpartijen en de regionale
overheden een belangrijke stap gezet binnen de diverse planstudies door
middel van een nadere bepaling van de exacte scope onderzoeksvarianten
en onderzoeksgebied. Tevens is door ProRail aangegeven welke andere
maatregelen aan de orde zijn bij een nog intensievere benutting. Dit heeft
beter zicht gegeven op de aard en omvang van de te nemen type
maatregelen. Deze laatste stand van zaken is opgenomen in deze
begroting.
Het beeld is dat de planstudies met de volgende scope moeten worden
uitgevoerd:
– toekomstvaste routestrategie goederenvervoer
– Utrecht – Den Bosch,
– Den Haag – Rotterdam,
– Utrecht – Arnhem;
– Inventarisatie van ketenvoorzieningen (fiets en PenR) voor het
hoofdrailnet
In de begroting 2010 en het MIRT 2010 zal op basis van de tussenresultaten van de planstudies waar mogelijk en nodig een nadere
onderverdeling worden aangegeven, inclusief de bijbehorende kostenramingen. Ook zal dan aangegeven worden welk deel betrekking heeft op
onderhoud dat vervolgens zal worden overgeboekt naar artikelonderdeel
IF 13.02.
OV SAAL (Schiphol – Amsterdam – Almere – Lelystad)
Op 20 maart 2008, (Kamerstukken II, 31 089, nr. 14) heeft het kabinet haar
besluit over de afronding van de eerste fase OV SAAL aan de Tweede
Kamer aangeboden. Het kabinet wil op korte termijn maatregelen treffen
om het aanbod van treindiensten op deze corridor uit te kunnen breiden
en de kwaliteit van de treindienst in termen van reistijd en betrouwbaarheid te verbeteren. Hiertoe wordt een bedrag van € 531 mln. geïnvesteerd
in het spoor tussen Schiphol en Lelystad. Het gaat met name om
uitbreidingen van het bestaande spoor ten oosten en ten westen van
station Amsterdam Zuid en een partiele uitbreiding van de Flevolijn naar
vier sporen in Almere (tussen de stations Almere Muziekwijk en Almere
Centrum en tussen de stations Almere Buiten en Almere Oostvaarders).
Naast dit investeringsbedrag wordt voor de periode 2014 – 2020 een
budget van € 75 mln. gereserveerd ten behoeve van het beheer en de
instandhouding van deze maatregelen na realisatie. De maatregelen
worden in de tweede fase van het project OV-SAAL conform de gebruikelijke planstudieprocedures nader uitgewerkt, zodat nog deze kabinetsperiode het uitvoeringsbesluit kan worden genomen.
Het kabinet heeft tevens besloten nadere uitwerking te geven aan
spoormaatregelen die op middellange termijn (2020) op deze corridor

Persexemplaar

73

Productartikel 13

nodig zijn. Voor aanvullende uitbreidingen van het spoor in de SAAL
corridor tot 2020 wordt een budget van maximaal € 744 mln. gereserveerd. In de tweede fase van het project OV SAAL wordt nader onderzocht
om welke maatregelen het dan gaat. Het kabinet zal in 2009 een besluit
nemen over de spoormaatregelen op de middellange termijn (2020),
inclusief de financiering.
In totaal is voor het project OV SAAL een budget van € 1,35 mld. (pp.
2007) gereserveerd; het budget is afkomstig van artikel 17 Megaprojecten
verkeer en vervoer. Deze overboeking is onderdeel van de besluitvorming
van het kabinet over de Zuiderzeelijn. Uiteindelijk zal € 75 mln. worden
overgeboekt naar artikelonderdeel 13.02 Onderhoud en vervanging.
Planstudie spoor goederen
–
Verkenningen spoor goederen
Spooraansluitingen 2e maasvlakte
De haven van Rotterdam is een belangrijke mainport. Het vervoer per
spoor groeit jaarlijks, en na ingebruikneming van de Tweede maasvlakte
vanaf 2013) wordt een versnelling van die groei verwacht. De huidige
spoorcapaciteit is dus hoogstwaarschijnlijk onvoldoende om de verwachte groei van het spoorgoederenvervoer op langere termijn te kunnen
opvangen. Om dit te probleem op te lossen zijn zowel verbeteringen van
het vervoersproces (logistiek) als uitbreidingen van de spoorinfrastructuur
noodzakelijk.
Door recente studies in het Rotterdams Havengebied is het inzicht
gegroeid dat er sprake is van een samenhangend logistiek proces op het
spoor, dat infrastructuur door het hele «havenspoorcomplex» heen benut
(vanaf de Maasvlakte tot en met Kijfhoek).
Voor het analyseren van de problematiek en het vinden van de goede
oplossingen zal gewerkt worden met een integrale aanpak, waarbij
gekeken moet naar het totale «spoorcomplex» in het havengebied.
Dus niet alleen die oplossingen welke liggen in de sfeer van
infrastructuuruitbreiding of -aanpassing
De geografische (infrastructurele) scope betreft de spoorweginfrastructuur
in het Rotterdamse havengebied; grofweg van Maasvlakte 2 tot en met
Kijfhoek.
De logistieke scope gaat zover als noodzakelijk dan wel mogelijk is.
Aanvankelijk zal dat tussen railterminals en de Nederlandse grens zijn;
later indien mogelijk en noodzakelijk verder de logistieke keten in.
De scope van de verkenning betreft zowel logistiek onderzoek als
infrastructuur. Hierbij worden ook Railservicecentra en emplacementen
betrokken om die reden zijn de eerder separaat opgenomen verkenningen
nu samengevoegd.

Persexemplaar

74

Productartikel 13

Projectoverzicht bij 13.05.01 Spoorwegen personenvervoer; planstudie
Bedragen in € mln. incl. btw
Projectomschrijving

Raming
min.

max.

CATEGORIE 1
Projecten nationaal
Traject Oost
Programma Hoogfequent
Spoorvervoer1, 4
Projecten Landsdeel Randstad
Amsterdam Zuidas: deel station
(tbv NSP)
Amsterdam Zuidas WTC 4-sp +
keersporen2
OV Schiphol-Amsterdam-AlmereLelystad3, 4
Diversen
Kleine projecten

2
3
4
5

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Uitvoering

later

periode

4
3 089

pb

93

tb

2010 – pm

tb

2010 – pm

321
1 350

Totaal categorie 1 (Begroting IF
13.05.01)
1

taakstellend

Budget

tb

uo

2013 – pm

5

4 877

Inclusief Pakket voor het Noorden ad € 160 mln.
Inclusief € 100 mln. FES bijdrage.
Inclusief kosten B&I ad € 75 mln.
Onderdeel pakket € 4,5 mld. (€ PHS 3 089 mln, OV Saal € 1 350 mln, Delft € 61 mln).
Korte termijn maatregelen. Zie MIRT-blad voor uitgebreide toelichting.

Projectoverzicht bij 13.05.02 Spoorwegen goederenvervoer; planstudie
Bedragen in € mln. incl. btw
Projectomschrijving

CATEGORIE 1
Projecten nationaal
Goederenroute R’dam-Noord
Nederland (GoeNoord)
Aslasten Cluster III
Optimalisering Goederencorridor
R’dam-Genua
Projecten Landsdeel Oost
Goederenroute Elst-DeventerTwente (NaNOV)
Projecten Landsdeel Zuid
Goederenverbinding AntwerpenRoergebied (IJzeren Rijn)1
Overige projecten
Kleine projecten/studies
Totaal categorie 1 (Begroting IF
13.05.02)
1

Raming
min.

max. taakstellend

2008

75

2009

2010

pb/uo

2011

2012

2013

Budget

Uitvoering

later

periode

2009–2013

37
10

uo
uo

2010–2015
2010–2012

147

uo

2010–2015

PM

PM

10
279

Inclusief voorbereidingskosten Tracé MER studie/OTB

Persexemplaar

75

Productartikel 13

Projectenoverzicht bij 13.05.03 A lopende verkenningen
Locatie

Probleem

Referentiekader

Capaciteitstekort/Ontsluiting
Europese spoorwegennet

PKB Tweede Maasvlakte

Gereed

Landsdeel Randstad
Spooraansluiting 2e
Maasvlakte
achterlandverbinding

Persexemplaar

76

Productartikel 14

Artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

Op dit artikel worden de producten op het gebied van Regionale/lokale
infra en het Regio Specifiek Pakket (RSP-ZZL) verantwoord.
De producten van dit artikel zijn gerelateerd aan de beleidsdoelstellingen
en beleidsinstrumenten zoals beschreven in de begroting 2008 van
Verkeer en Waterstaat (XII) bij beleidsartikelen 32 Het bereiken van
optimale veiligheid in of als gevolg van mobiliteit en 34 Betrouwbare
netwerken, voorspelbare reistijden en een goede bereikbaarheid.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
14. Regionaal/lokale infra

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

297 339

311 022

116 247

103 393

101 087

207 462

199 862

Uitgaven

189 614

365 508

273 355

277 842

293 978

360 921

381 047

14.01 Grote regionaal/lokale projecten
14.01.01 Verkenningen
14.01.02 Planst. Progr. Reg/lok
14.01.03 Realistieprogr reg/lok

146 091

195 663

227 838

183 616

245 417

194 942

220 142

1 831
144 260

9 336
186 327

7 378
220 460

6 764
176 852

29 563
215 854

76 829
118 113

63 096
157 046

14.02 Regionale Mob. Fondsen
14.03 RSP – ZZL: rijksbijdrage
14.03.01 RSP – ZZL: RB projecten
14.03.02 RSP – ZZL: RB mob fondsen
14.03.03 RSP – ZZL. REP projecten

43 523

169 845

0
45 517
15 222
20 295
10 000

0
94 226
53 783
30 443
10 000

0
48 561
38 561
0
10 000

0
165 980
85 241
50 739
30 000

0
160 905
80 167
50 739
30 000

Van totale uitgaven
Apparaatsuitgaven:
Bijdrage aan Baten-lastendiensten1
Restant
Ontvangsten
14.09 Ontv. Reg./lokale infra
1

0
0

186
782
188 646

53
505
364 950

6
651
272 698

6
761
277 075

0
188
293 790

0
404
360 517

0
171
380 876

11

28 989

0

0

0

0

0

Afhankelijk van de invulling van het specifiek pakket bij 14.3 zullen aanvullende BLS bijdragen nodig zijn. Dit zal moeten worden gefinancierd
uit de bestaande middelen van het pakket.

Persexemplaar

77

Productartikel 14

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Grote regionale projecten

RSP-ZZL Pakket Bereikbaarheid

Juridisch verplicht
Bestuurlijk verplicht
Beleidsmatig gebonden

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

Toelichting
+ De post Grote regionale projecten is voor 100% juridisch vastgelegd;
+ Voor het RSP-ZZL Pakket Bereikbaarheid is onlangs een overeenkomst
getekend door de Minister en de bestuurders uit het Noorden.
14.01 Grote regionale/lokale projecten
Motivatie

In dit onderdeel worden alleen de aanlegprojecten behandeld waarvoor
een aparte projectsubsidie wordt verleend. Om in aanmerking te komen
voor een apart projectsubsidie moeten de kosten van de meest kosteneffectieve oplossing hoger zijn dan de grenswaarden in de BDU (respectievelijk € 112,5 mln. en € 225 mln.). Voor de beschikbare bedragen per
project wordt verwezen naar de projectoverzichten regionale/lokale
infrastructuur Projectoverzichten.
Met de subsidieverlening voor de projecten die boven bovengenoemde
grenswaarde uitkomen worden de volgende doelen nagestreefd:
+ het verminderen van de congestieproblematiek op de weg. Met name
de bereikbaarheid binnen de economische kerngebieden en de
bereikbaarheid van deur tot deur is daarbij van groot belang;
+ de verbetering van het openbaar vervoer op netwerkniveau (bijvoorbeeld projecten die leiden tot snelheidsverhoging van de voertuigen,
lagere exploitatiekosten en/of hogere vervoerwaarde (meer reizigers));
+ het verbeteren van de verkeersveiligheid.

Producten

Verkenningen
Voor regionale/lokale infrastructuurprojecten wordt geen apart
verkenningenprogramma opgenomen in het MIRT. In de begroting zijn
dan ook geen middelen voor dit product opgenomen. De verkenningen
worden onder verantwoordelijkheid van de regionale overheid uitgevoerd
en pas na toetsing al dan niet opgenomen in het planstudieprogramma.

Persexemplaar

78

Productartikel 14

Planstudieprogramma regionaal lokaal
Van een project dat in de planstudietabel is opgenomen worden de kosten
van de meest kosteneffectieve variant als basis voor de rijksbijdrage
aangemerkt (onder aftrek van de eigen bijdrage van € 112,5 mln. resp.
€ 225 mln.).
Wijzigingen projecten in planstudieprogramma:
Nieuw in de planstudiefase is de OWN-wegverbinding Trekvliettracé. Voor
dit project is conform de bestuurlijke afspraken van eind 2007 een
bijdrage van € 225 mln. gereserveerd.
Realisatieprogramma regionaal lokaal
Hieronder vallen de uitgaven (subsidies) voor de realisatie van grote
infrastructuurprojecten die door derden worden aangelegd.
Wijziging in het realisatieprogramma:
– Het project Noord Zuid-lijn zal niet eerder dan in 2015 in gebruik
worden genomen. Deze vertraging is het gevolg van het gebruik van
innovatieve technieken. De kostenstijging van dit project komt voor
rekening van Amsterdam, omdat de Rijksbijdrage als lump sumbijdrage is vastgesteld.
– Rijn Gouwelijn Oost. Door de discussie in Leiden over het tracé door
de binnenstad heeft het project vertraging opgelopen. De oplevering is
nu voorzien voor 2015, waarbij oost en west gelijktijdig in gebruik
worden genomen.
– De mijlpalen van het project Maastricht maaskruisend verkeer zijn
vertraagd omdat het noodzakelijke bestuurlijke besluitvormingsproces
medio 2008 nog niet was opgestart.
– Het project Eindhoven BOSE is vertraagd door het besluit ook andere
alternatieven te onderzoeken.
Projectoverzicht bij 14.01.02 Regionale/lokale infrastructuur; planstudie
Bedragen in € mln.

Projectomschrijving

RamingBudget
kosten
min.

CATEGORIE 1 (voor tracébesluit)
Projecten landsdeel West
Trekvliettrace
Parallelstructuur Gouweknoop
Projecten landsdeel Zuid
Eindhoven BOSE
Maastricht maaskruisend verkeer

95
120

CATEGORIE 2
Projecten (inter)nationaal
Projecten in voorbereiding

nnb

max. taakstellend

450

2008

2009

225

2010

2011

pb

uo
uo

pb
410
275

53
nnb

variabel

pb

pb
pr

2012

Uitvoering

later

periode

2012–2015
2011–2015
uo
uo

nnb

2013

Planning

2012–2014
2012–2014

2010 ev

Legenda
pb
projectbesluit
pr
procedures rond
uo
uitvoeringsopdracht
nnb nog nader bepalen

Persexemplaar

79

Productartikel 14

Projectoverzicht bij 14.01.03 Regionale/lokale infrastructuur; realisatie
Budget in € mln.

Totaal

Projectomschrijving

huidig

CATEGORIE 0
Projecten landsdeel Oost
71
Nijmegen 2e stadsbrug
Projecten landsdeel
Randstad
Noord Zuidlijn NoordWTC1
1 150
N201
178
Rijn Gouwelijn Oost
144
Randstadrail (incl.
voorbereidingskosten en
aanlanding)
887
Projecten landsdeel
West-overig
Beneluxmetro (excl.
Bodemsanering)2
660
Projecten landsdeel Zuid
Duurzaam Veilig
West-Zeeuws Vlaanderen
11
Tilburg Noordwesttangent
5
Overig
Afrekening Decentralisatie GDU
50
Experimenteerprojecten
74
Totaal categorie 0

3 230

Begroting (IF 14.01.03 )
1
2

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

71

87
40

153
41

2011

2012

2013

16

31

24

137
19
41

21
20
41

95

later

1 141
178
143

455
31

886

811

42

660

655

5

11

8

3

5

5

52
79

46
6

4
6

1

2

3

4

7

45

2 017

187

220

176

216

117

157

140

187

220

176

216

117

157

25

107
27
31

Oplevering

95

31

9

huidig

vorig

2012

2011

2015
2012
2015

2013
2011
2010

2006/09

2006/08

2010

2008

Deels investeringsimpuls 1998
Deels investeringsimpuls 1994

14.02 Regionale mobiliteitsfondsen
Motivering

Over heel Nederland worden verschillende regionale mobiliteitsfondsen
gebruikt. Deze fondsen zijn gevoed op basis van zeven impulsen:
1. impuls uit het Bereikbaarheidsoffensief Randstad;
2. impuls uit het amendement Dijsselbloem;
3. impuls voor regionale bereikbaarheid uit het Kwartje van Kok;
4. impuls uit het amendement Van Hijum;
5. impuls uit amendement Van der Staaij;
6. impuls voor quick wins eerste tranche;
7. impuls voor quick wins tweede tranche ketenversterking

Producten

Rijksbijdrage
De middelen in het kader van het Bereikbaarheidsoffensief Randstad
(BOR; inclusief de terugsluisopbrengsten) en het amendement Dijsselbloem zijn volledig uitgekeerd door VenW. Voor de andere impulsen
worden ook in 2008 middelen beschikbaar gesteld. Het gaat om:
Impuls regionale bereikbaarheid.
In het kader van de besteding van het Kwartje van Kok geeft Verkeer en
Waterstaat een gerichte impuls voor regionale bereikbaarheid van in
totaal € 360 mln. tot en met 2010.

Persexemplaar

80

Productartikel 14

In 2003 is met een aantal regio’s afgesproken dat een deel van deze
impuls (€ 55 mln.) zal worden ingezet voor netwerk/ pakketmaatregelen in
de betreffende regio’s. Het gaat om de Zuidvleugel (Stadsgewest
Haaglanden en Stadsregio Rotterdam), de Regio Twente, het Knooppunt
Arnhem–Nijmegen en het Samenwerkingsverband Noord-Nederland.
Impuls uit amendement Van Hijum.
Hiermee is € 140 mln. beschikbaar gesteld voor de verbetering van het
(onderliggende) wegennet. Besloten is een deel van deze middelen (€ 15
mln. voor het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven en € 15 mln. voor
Gelderland/Overijssel) in te zetten voor kansrijke netwerk/
pakketmaatregelen. Financiering hiervan verloopt via de regionale
mobiliteitsfondsen, onder de bestaande voorwaarden. De middelen
komen beschikbaar in de periode 2006–2009.
Impuls voor quick wins eerste tranche
In 2006 zijn voor elf stedelijke gebieden netwerkanalyses uitgevoerd. Op
basis van de uitkomsten daarvan is voor de korte termijn (periode
2007–2010) € 66 mln. beschikbaar gesteld voor de uitvoering van
zogenaamde quick wins. Het gaat om maatregelen, die de toegang tot de
stad verbeteren, die de samenhang en kwaliteit van de infrastructuurnetwerken verhogen en die op korte termijn en met beperkte middelen
zijn te realiseren. Financiering hiervan loopt via de regionale mobiliteitsfondsen, onder de bestaande voorwaarden.
Impuls voor quick wins tweede tranche
In december 2007 zijn aan de TK de resultaten gemeld van de bestuurlijke
afspraken. In het kader van de netwerkaanpak is besloten tot een instelling
van een tweede tranche quick wins. De tweede tranche bestaat, net als de
eerste tranche uit 2006, uit maatregelen waarover de besluitvormingsprocedures snel moeten zijn afgerond en die op korte termijn een
zichtbare bijdrage kunnen leveren aan de verbetering van de bereikbaarheid van deur tot deur. Het gaat hierbij om het verbeteren van reizigersinformatie, uitbreiding van P&R-terreinen en uitbreiding van fietsenstallingen bij de NS-stations. Met de tweede tranche is € 80 mln. gemoeid
waarvan € 55 mln. uit de enveloppe OV. De maatregelen worden
gefinancierd op fifty-fifty basis door rijk en regio. Om snelle realisatie te
bevorderen is met de regionale bestuurders afgesproken dat het Rijk de
bijdrage in 2008 via de mobiliteitsfondsen beschikbaar stelt.
14.03 RSP Zuiderzeelijn, pakket Regionale Bereikbaarheid
Motivering

Het kabinet heeft gekozen voor het Regionaal Specifiek Pakket (RSP)
Zuiderzeelijn. Het pakket omvat een ruimtelijk-economisch programma
(REP) en projecten ter verbetering van de regionale bereikbaarheid
(concrete bereikbaarheidsprojecten en regionaal mobiliteitsfonds).

Producten

In totaal gaat het om vijf concrete bereikbaarheidsprojecten. De rijksbijdrage voor de A7 Zuidelijke Ringweg Groningen fase 2 is inclusief € 200
mln. uit het MIRT.
De inzet van de middelen uit het regionaal mobiliteitsfonds is een
decentrale verantwoordelijkheid. Het fonds is beschikbaar voor projecten,
die in principe kunnen worden gerealiseerd vóór 2020.
Binnen het REP wordt onderscheid gemaakt tussen een rijksdeel (regie
rijk) en een regionaal deel (regie regio). Voor het rijksdeel wordt € 150

Persexemplaar

81

Productartikel 14

mln. van de rijksbijdrage ingezet. Voor het regionaal deel wordt € 250
mln. ingezet (€ 150 mln. rijk + € 100 mln. regio).
De voorwaarden voor het RSP zijn beschreven in het convenant rijk-regio
(TK 2007–2008, 27 658, nr. 43).
Project overzicht Regiospecifiek pakket Zuiderzeelijn
Budget in € mln.
Projectomschrijving

Concrete bereikbaarheidsprojecten1, 2
Begroting (IF 14.03.01)

Kosten

Totaal
Rijk

1.410

1.210

1 210

2008

0

2009

2010

2011

2012

2013

2014–
2020

Totaal
regio

15

54

39

85

80

937

200

15

54

39

85

80

937

20

30

0

51

51

355

20

30

0

51

51

355

10

10

10

30

30

210

Regionaal Mobiliteitsfonds

507

Begroting (IF 14.03.02)

507

Ruimtelijk economisch
programma

300

Begroting (IF 14.03.03)

300

0

10

10

10

30

30

210

Totaal RSP

2 017

0

45

94

49

166

161

1 502

Begroting (IF 14.03)

2.017

0

45

94

49

166

161

1 502

0

370

100

670

Overige afspraken

1

2

LMCA Spoor: spoordriehoek

160

Totaal Rijksbijdrage NoordNederland

2 177

160
0

45

94

49

166

161

1 662

Het betreft de volgende projecten: A7 Zuidelijke Ringweg Groningen (ZRG) fase 2; Bereikbaarheid Leeuwarden; Bereikbaarheid Assen; N50
Rampspol-Ens en Openbaar vervoer/spoor. De totale rijksbijdrage is inclusief € 200 mln uit het MIRT t.b.v de A7 ZRG fase 2.
Uit het regionaal mobiliteitsfonds wordt een bijdrage van € 100 mln. (prijspeil 2007) geleverd aan de concrete projecten. Deze bijdrage vervalt,
indien na realisatie van de concrete projecten is gebleken dat deze bijdrage niet nodig is.

Persexemplaar

82

Productartikel 15

Artikel 15 Hoofdvaarwegennet
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

Op dit artikel worden de producten op het gebied van Rijksvaarwegen
verantwoord. Dit betreffen de onderdelen verkeersmanagement, beheer
en onderhoud, aanleg en verkenning en planstudie. De doelstellingen van
het onderliggende beleid zijn terug te vinden in de begroting 2009 van
Verkeer en Waterstaat (XII) en vinden hun oorsprong in de Nota Mobiliteit.
Het productartikel Hoofdvaarwegennet is gerelateerd aan de volgende
beleidsartikelen:
+ artikel 33: Het verkleinen van veiligheidsrisico’s;
+ artikel 34: Betrouwbare netwerken en acceptabele reistijden realiseren;
+ artikel 35: Mainports en logistiek;
+ artikel 36: Een schoner, zuiniger en stiller verkeer en vervoer realiseren.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
15. Hoofdvaarwegennet

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

626 117

725 725

764 508

942 746

979 690

748 754

819 028

Uitgaven

585 406

590 803

746 958

765 609

763 636

773 008

685 054

15.01 Verkeersmanagement
15.01.01 Basispakket Verkeersmanagement
15.01.02 Servicepakket Verkeersmanagement
15.02 Beheer en onderhoud
15.02.01 Basispakket B&O hoofdvaarwegen
15.02.02 Servicepakket B&O hoofdvaarwegen
15.02.04 Groot var. onderh.hoofdvaarwegen
15.03 Aanleg en planstudie na tracébesluit
15.03.01 Realisatieprogramma Hoofdvaarwegen
15.03.02 Planstudieprogramma na
tracébesluit
15.05 Verkenning en planstudie voor
tracébesluit
15.05.01 Verkenningen
15.05.02 Planstudieprogramma voor
tracébesluit

75 041

88 879

88 935

83 620

72 899

79 670

81 750

75 041

82 730

82 793

82 598

72 899

79 670

81 750

406 940

6 149
369 440

6 142
497 213

1 022
481 560

408 661

410 086

394 282

303 654

222 102

307 097

315 299

351 303

347 811

341 234

25 341

38 552

29 908

27 234

27 664

21 681

22 235

77 945

108 786

160 208

139 027

29 694

40 594

30 813

88 201

93 539

126 443

101 954

129 488

128 063

68 016

85 421

91 561

126 443

101 927

126 907

109 973

51 474

2 780

1 978

0

27

2 581

18 090

16 542

15 224
6 284

38 945
12 690

34 367
8 069

98 475
8 076

152 588
8 539

155 189
8 741

141 006
8 980

8 940

26 255

26 298

90 399

144 049

146 448

132 026

436 365

374 463

471 855

500 718

486 526

488 473

471 903

15 256
149 041

13 645
216 340

12 396
275 103

9 312
264 891

11 036
277 110

11 765
284 535

8 141
213 151

9 940

18 472

32 413

40 640

32 490

28 350

5 000

Van totale uitgaven:
Bijdrage aan baten-lastendiensten
waarvan 15.03 Aanleg en planstudie na
tracébesluit
Restant
15.09 Ontvangsten

Persexemplaar

83

Productartikel 15

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
15.01
Verkeersmanagement

15.02
Beheer en
onderhoud

Juridisch verplicht
Beleidsmatig verplicht
Bestuurlijk gebonden

15.03
Aanleg en
planstudie na
tracébesluit

15.05
Verkenning en
planstudie voor
tracébesluit

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

Toelichting:
Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud
De voor verkeersmanagement en beheer en onderhoud opgenomen
bedragen zijn volledig beleidsmatig verplicht. Deze bedragen zijn nodig
om de prestatieafspraken te realiseren die hierover in de Service Level
Agreement zijn opgenomen.
Aanleg en planstudie na tracébesluit en Verkenning en planstudie voor
tracébesluit
De categorie bestuurlijk gebonden houdt in dat gedeelte dat in afspraken
met de regio aan planstudies wordt uitgevoerd.
De categorie beleidsmatig verplicht betreft lopende c.q. te starten
projecten die nog niet volledig tot juridische verplichtingen hebben geleid
alsmede de agentschapbijdragen van VenW (de interne kosten van RWS)
op de diverse projecten.
15.01 Verkeersmanagement
Motivering

De activiteiten binnen het basispakket verkeersmanagement worden
uitgevoerd om een vlotter en veiliger scheepvaartverkeer op het hoofdvaarwegennet te realiseren.

Producten

Basispakket Verkeersmanagement Hoofdvaarwegen
Bij verkeersmanagement gaat het met name om de volgende activiteiten:
+ verkeersbegeleiding, bediening van objecten en vaarwegmarkering;
+ monitoring en informatieverstrekking;
+ vergunningverlening en handhaving;
+ crisisbeheersing en preventie.

Persexemplaar

84

Productartikel 15

In het goederenvervoer over water is tot 2020 een groei voorzien die
vooral met verkeersmanagement wordt gefaciliteerd. Daarnaast moet de
betrouwbaarheid en reistijd op orde worden gebracht. Operationele
beleidsdoelstellingen op het gebied van verkeersmanagement zijn:
+ het zoveel mogelijk beperken van de gemiddelde structurele wachttijd
bij sluizen op de hoofdvaarwegen;
+ het afstemmen van de bediening van bruggen en sluizen op de vraag
vanuit de markt.
De bediening van sluizen en beweegbare bruggen zal conform het
beheersplan Rijkswateren 2009–2012 worden uitgevoerd. Waar mogelijk
en zinvol wordt samen met de andere overheden naar centrale bediening
op vaarroutes overgeschakeld. Vanzelfsprekend wordt getracht de
bediening zodanig in te richten dat wachttijden en stremmingen zo veel
mogelijk worden beperkt. Een goede informatievoorziening hierover aan
gebruikers is daarbij van groot belang.
Met het toezicht op het water dat door Rijkswaterstaat (o.a. samen met
KLPD) wordt uitgevoerd wordt gepoogd de veiligheid voor de gebruikers
te borgen. Dit toezicht heeft ook een preventieve werking.
In geval van calamiteiten, zoals schade en verontreinigingen, wordt
hierover bericht. Hiervoor is een calamiteitenorganisatie operationeel.
Coalitieakkoord
Enveloppe Investeren in (vaar)wegen.
Dit kabinet heeft in de enveloppe Infrastructuur en (vaar) wegen € 175
mln. gereserveerd in het FES voor maatregelen op het gebied van
vaarwegen in de periode 2008–2012 (zie ook de toelichting onder 15.03).
Een deel van deze impuls is bedoeld om, conform de doelen uit de Nota
Mobiliteit, het vaarwegennet beter te benutten en een betrouwbare
reistijd op vaarwegen te ondersteunen. Deze impuls zal worden gebruikt
voor innovatieve maatregelen gericht op:
+ het verbeteren van de informatievoorziening tussen gebruikers en
vaarwegbeheerders (waaronder implementatie van River Information
Services (RIS));
+ het verbeteren van verkeersbegeleiding en bedieningstijden van
kunstwerken (bv. via centralisatie van bediening in verkeerscentrales).
Meetbare gegevens bij basispakket verkeersmanagement
Ten aanzien van verkeersmanagement is er het volgende areaal:
Areaaleenheid
Verkeersmanagement

Begeleide vaarweg in km
Bediende objecten in aantallen

Persexemplaar

Omvang
1 372,5
108

85

Productartikel 15

Voor het jaar 2009 geldt de volgende prestatieafspraak:
Basispakket

Prestatie indicator

Eenheid

Verkeersmanagement

De passeertijd betreft de tijd
die het kost voor schepen om
sluizen en bruggen te
passeren. Het IVS (Informatie
en Volgsysteem voor de
Scheepvaart) registreert deze
tijd. Hiervoor geldt een
vastgesteld aantal minuten per
sluis of brug. De norm is dat
de passertijd voor de
hoofdtransportas in 99%, voor
een hoofdvaarweg in 90% en
voor de overige vaarwegen in
85% van de passages moet
worden gerealiseerd.

% waarop de passeertijd wordt
gerealiseerd
• op een Hoofdtransportas
• op een Hoofdvaarweg
• op een overige vaarweg

Waarde
2009

80%
75%
70%

Deze prestatieafspraak is meer gericht op de gebruiker; het geeft een
beeld over de wachttijden als gevolg van het onderhoud.
Servicepakket Verkeersmanagement Hoofdvaarwegen
De invoering van AIS (Automatic Identification System) transponders
maakt deel uit van de implementatie van River Information Services (RIS)
in Nederland. De invoering van RIS vloeit voort uit de EU RIS richtlijn
(2005/44).
Schepen, uitgerust met AIS-transponders, worden automatisch aangemeld bij en kunnen gevolgd worden door de verkeerscentrales van
Rijkswaterstaat (RWS). Dit maakt het mogelijk om:
+ de veiligheid van het scheepvaartverkeer te verhogen;
+ de bestaande infrastructuur beter te benutten en daarmee de komende
jaren de groei van het scheepvaartverkeer beter op te vangen;
+ efficiencywinst te realiseren bij de RWS verkeersposten en bedieningscentrales.
In november 2006 heeft de Minister van Verkeer en Waterstaat een
convenant afgesloten met 4 brancheorganisaties uit de binnenvaart. In dit
convenant is afgesproken dat de Staat bereid is om, gedurende de
periode van vrijwillige invoering, een deel van de kosten van de aanschaf
en installatie van AIS aan boord van binnenvaartschepen voor haar
rekening te nemen. Hierbij geldt als aanname dat de Europese Commissie
hiermee akkoord gaat.
15.02 Beheer en Onderhoud
Motivering

Beheer en onderhoud wordt uitgevoerd om het hoofdvaarwegennetwerk
in een staat te houden die noodzakelijk is voor het faciliteren van vlot,
veilig, duurzaam en comfortabel vervoer van goederen.

Producten

Basispakket Beheer en onderhoud Hoofdvaarwegen
Een voorwaarde voor het optimaal gebruiken van het vaarwegennet is de
betrouwbaarheid van de infrastructuur van de vaarwegen (baggeren),
kunstwerken en verkeersvoorzieningen. Deze kan alleen worden gegarandeerd indien de infrastructuur preventief beheerd en onderhouden wordt.

Persexemplaar

86

Productartikel 15

Daarnaast vindt correctief onderhoud plaats, waarbij de beheerder
geconfronteerd kan worden met onverwacht functieverlies en de
gebruiker ongewild minder service kan worden geboden (stremmingen,
beperkingen).
Zowel het preventief als het correctief onderhoud valt onder het basispakket.
Rijkswaterstaat voert dit beheer en onderhoud uit op basis van het
Beheersplan Rijkswateren 2009–2012. De activiteiten richten zich op het
onderhoud qua diepte en breedte van de vaarweg om de scheepvaart
(beroeps- en recreatievaart) zo goed als mogelijk te faciliteren. Naast dit
onderhoud van de bodems betreft dit ook de kunstwerken en de vaarwegmarkeringen.
Servicepakket Beheer en onderhoud Hoofdvaarwegen
+ Overdracht Brokx-Nat
De nog over te dragen vaarwegen in het kader van Brokx-nat zijn in beeld
gebracht in een eindbalans op basis waarvan de Tweede Kamer in 2002 is
geïnformeerd hoe dit proces zal worden afgerond (Tweede Kamer, 28 600,
XII nr. 17). In 2005 heeft een aantal grote overdrachten plaatsgevonden. Er
resteren nu nog een paar kleinere over te dragen vaarwegen of delen
daarvan. Bij elke overeenstemming over de overdracht wordt apart bezien
of de overdrachtsovereenkomst kan worden gesloten.
+ Fries-Groningse kanalen
De Rijksbijdrage voor het onderhoud van de Fries-Groningse kanalen is
vastgelegd in een convenant dat gesloten is met de provincies Friesland
en Groningen. De bijdrage betreft de vaarweg Lemmer-Delfzijl alsmede
het van Harinxmakanaal en het Winschoterdiep. De hoogte van de
Rijksbijdrage is in de negentiger jaren vastgesteld. In het rapport
Commissie-Brinkman «Anders gestuurd, beter bestuurd» is voorgesteld
om de vaarweg Lemmer-Delfzijl van de provincies Friesland en Groningen
over te dragen aan het Rijk en om het van Harinxmakanaal en het
Winschoterdiep te financieren via het provinciefonds. In hierop volgend
bestuurlijk overleg in 2006 is afgesproken dat de vaarweg Lemmer-Delfzijl
in beheer en onderhoud blijft bij de provincies Friesland en Groningen
waarbij het beheer en onderhoud en de verantwoordingsrapportages in
2008 in lijn komen met de overige Hoofdvaarwegen in beheer bij
Rijkswaterstaat. Voor het van Harinxmakanaal en het Winschoterdiep is
afgesproken dat gestreefd wordt naar een afkoopsom voor het beheer en
onderhoud. Dit is vastgelegd in een intentieverklaring tussen de Minister
van Verkeer en Waterstaat en de betrokken provinciale besturen.
Groot variabel onderhoud hoofdvaarwegen
+ Plan van Aanpak Beheer en onderhoud (impuls)
De ontwikkeling van de budgetten voor beheer en onderhoud heeft in het
verleden geen gelijke tred gehouden met de kosten van beheer en
onderhoud. Ongewild leidde dit tot een geleidelijke overgang van
preventief naar correctief onderhoud, waarbij geprioriteerd is naar
vaarwegklasse. In het hoofdlijnenakkoord is daarom bij de begroting 2004
besloten tot het geven van een impuls aan het Beheer en Onderhoud van
Rijkswaterwegen in de periode tot en met 2010 (zie hiervoor het «Plan van
Aanpak Beheer & Onderhoud», gevoegd bij de begroting 2004). Om de
verkeersoverlast zo veel mogelijk tot een minimum te beperken, zullen de
werkzaamheden goed afgestemd worden, zowel onderling als met
werkzaamheden die voortkomen uit het aanlegprogramma alsmede met
werkzaamheden vanuit hoofdwatersystemen.

Persexemplaar

87

Productartikel 15

+ NOMO achterstallig onderhoud
In de verdiepingsbijlage bij de begroting van het Infrastructuurfonds voor
het jaar 2004 (16 september 2003) is het plan van aanpak voor het
wegwerken van beheer en onderhoud achterstanden op de Rijkswaterwegen tot en met 2010 opgenomen. In het Hoofdlijnenakkoord is
destijds € 700 mln. beschikbaar gesteld om een deel van het achterstallig
onderhoud op de belangrijkste Hoofdtransportassen in te lopen, de
zogenoemde (eerste) Impuls.
In de aanloop naar de voorliggende begroting is gewerkt aan een
programma van onderhoudsactiviteiten t.b.v. het inlopen van het
achterstallig onderhoud aan de vaarwegen in de periode vanaf 2010
waarvoor in het kader van de Nota Mobiliteit ca. € 900 mln. is gereserveerd. Met dit programma zal de volledige nog resterende achterstand
t.a.v. het beheer en onderhoud Rijksvaarwegen worden ingelopen. Dit was
oorspronkelijk in het jaar 2020. Met de huidige planning zal reeds in 2016
de volledige achterstand zijn ingelopen. Dit conform de uitdrukkelijke
wens van Tweede Kamer en sector. Onderzoek heeft uitgewezen dat de
technische uitvoering van deze versnelling realiseerbaar is. De uitwerking
van het programma heeft geleid tot reallocatie van de onderhoudsmiddelen. Daarvoor is echter wel een forse aanpassing van de begroting
noodzakelijk. In deze begroting is het versneld inlopen van achterstallig
onderhoud verwerkt.
Hieronder staat aangegeven welke projecten zullen worden aangepakt en
in welke periode de verwachte uitvoering plaatsvindt. Tevens is de
verdeling van de beschikbare NOMO-middelen voor achterstallig
onderhoud vaarwegen per project indicatief aangegeven.
NOMO: Groot Variabel Onderhoud
Projecten

Onderhoud damwanden en vaarwegen Zeeland
Oevers Amsterdam-Rijnkanaal (damwanden en
meerplaatsen)
Renovatie Havenhoofden IJmuiden
Totaal

Persexemplaar

Uitvoeringsperiode

Indicatief
budget (€ mln.)

2010–2016
2008–2016

66
178

2011–2014

60
304

88

Productartikel 15

NOMO: Overig achterstallig onderhoud
Projecten

Achterstallig basisonderhoud diverse regio’s
Onderhoud oevers en bodems Brabantse
kanalen
Onderhoud Oevers en bodems vaarwegen
Zuid-Holland
Renovatie kunstwerken Limburg en IJsselmeergebied
Onderhoud Oevers en bodems Maasroute
Aanpassing bodembescherming, sluizen en
bruggen en overige kunstwerken i.v.m. hogere
belasting Noord-Holland
Onderhoud vaargeulen NederRijn, IJssel,
Twentekanalen, Meppelerdiep en Zwarte Water
Renovatie sluizen en in- en aflaatwerken
Twentekanalen Delden/Hengelo en Spooldersluis
Renovatie stalen boogbruggen Utrecht

Uitvoeringsperiode

Indicatief
budget (mln. €)

2007–2016
2009–2015

144
45

2007–2015

60

2007–2016

100

2008–2016
2011–2015

74
50

2009–2016

90

2009–2013

16

2011–2014

38

Totaal

617

Op de onderstaande kaart is de ligging van de belangrijkste projecten
weergegeven.

Persexemplaar

89

Productartikel 15

Meetbare gegevens bij Beheer en onderhoud hoofdvaarwegen
In de kabinetsreactie op het IBO Beleid en Onderhoud is toegezegd om
extracomptabele informatie te verstrekken over de wijze waarop de
middelen voor beheer en onderhoud worden aangewend. Ter invulling
daarvan is hieronder een verdeling gegeven van de beheer- en onderhoudskosten over oevers, bodems, kunstwerken, verkeersvoorzieningen
en exploitatie. Deze percentages zijn gebaseerd op het meerjarig
gemiddeld benodigde budget: van jaar tot jaar kan het actueel uitgegeven
percentage fluctueren.
Verdeling kosten Beheer en onderhoud Hoofdvaarwegen

9%

16%
41%

28%
6%

oevers
bodems
kunstwerken
verkeersvoorzieningen
exploitatie

Ten aanzien van beheer en onderhoud is er het volgende areaal:

Beheer, onderhoud en ontwikkeling

Areaaleenheid

Omvang

Vaarweg (in km)

4 378

Voor het jaar 2009 geldt de volgende prestatieafspraak:
Basispakket

Prestatie indicator

Eenheid

Beheer en Onderhoud

De Vaarbak dient conform de
norm uit het vaarwegplan qua
vaarwegdiepte en -breedte, op
basis van vaarwegmarkeringen, op orde te zijn.

% van de tijd dat vaarbak op
orde is
Hoofdtransportas
Hoofdvaarweg
Overige vaarweg

Persexemplaar

Norm

Afspraak
2009

95
90
80

75
70
70

90

Productartikel 15

Deze indicator geeft een beeld van de voortgang van het wegwerken van
de achterstanden in beheer en onderhoud.
Groot variabel onderhoud
In het plan van aanpak voor het inlopen van achterstallig onderhoud zijn
voor de Hoofdvaarwegen de volgende projecten in uitvoering:
Projecten

Uitvoeringsperiode

Amsterdam Rijnkanaal baggeren en renoveren sluizen en oevers
Amsterdam-Lemmer/IJsselmeer
Baggeren IJssel
Vervanging vaartuigen
Kanaal Gent-Terneuzen, baggeren en oevers
Maas: baggeren en kunstwerken
Noordzeekanaal baggeren
Rotterdam-België/Zeeland: renovatie o.a. Volkeraksluizen en
baggeren
Rotterdam-Duitsland: baggeren en oevers
Wrakkenberging
Natte bruggen

2005–2010
2004–2010
2008–2010
2006–2010
2004–2010
2004–2010/2012
2004–2008
2005–2010
2005–2009
2009–2010
2004–2010/2014

15.03 Aanleg en planstudie na tracébesluit
Motivering

Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn voor de
aanleg- en planstudie activiteiten bij het hoofdvaarwegen netwerk nadat
het tracébesluit genomen is.

Producten

Realisatieprogramma hoofdvaarwegen
Naar verwachting zijn de volgende projecten in 2009 gereed:
+ Vaarroute Ketelmeer (fase 1);
+ Verruiming Twentekanalen (fase 1).
Ten opzichte van de begroting 2008 is bij enkele projecten sprake van
mutaties. Deze zijn per project opgenomen en toegelicht in het MIRTprojectenboek.
Planstudieprogramma na tracébesluit
Het tracébesluit voor het project omlegging Zuid-Willemsvaart, gedeelte
Maas-Den Dungen + afbouw Den Dungen-Veghel, is in juli 2008 genomen.
Er is inmiddels een bestuursovereenkomst gesloten met de regio. Het
taakstellend budget is verhoogd vanwege de toevoeging van enkele
deel-projecten en implementatie van afspraken uit de bestuursovereenkomst.
Coalitieakkoord
Enveloppe Infrastructuur en (vaar)wegen.
In het Coalitieakkoord heeft dit kabinet in de enveloppe Infrastructuur en
(vaar)wegen € 55 mln. in het FES gereserveerd voor (quick win)maatregelen op het gebied van binnenhavens en vaarwegen in de periode
2008–2011. Door middel van de eerste suppletore begroting over 2008
(samenhangende met de Voorjaarsnota) zijn deze gelden uit het FES
overgeboekt.
Met het amendement Anker is daar later € 7 mln. aan toegevoegd.
De regionale overheden is gevraagd om een netwerkvisie op vaarwegen

Persexemplaar

91

Productartikel 15

en binnenhavens te ontwikkelen en op basis daarvan te komen met
voorstellen die een duidelijke meerwaarde betekenen voor het vervoer
over water. VenW stelt de € 62 mln. in twee tranches beschikbaar. Over de
toekenning van de quick wins vindt besluitvorming plaats in het najaar
2008.
Projectoverzicht behorende bij 15.03.01: Realisatieprogramma Hoofdvaarwegen
Bedragen in € mln.
Projectomschrijving

Totaal
huidig

CATEGORIE 0
Projecten landsdeel
Noord
Vaarweg Lemmer-Delfzijl
fase 1; verbetering tot
klasse Va
Projecten landsdeel Oost
Twentekanalen,
verruiming (fase 1)
Projecten landsdeel
Randstad
Lekkanaal, verbreding
kanaalzijde en uitbreiding
ligplaatsen
Projecten landsdeel West
overig
Verbeteren vaargeul
IJsselmeer (AmsterdamLemmer)
Vaarroute Ketelmeer
(excl. EU-bijdrage)
Renovatie Noordzeesluizen IJmuiden
Walradar Noordzeekanaal
Projecten landsdeel Zuid
Maasroute fase 1,
brugverhogingen
Roosteren en Echt
Maasroute fase 1,
voorhavens en wachtplaatsen
Maasroute, modernisering fase 2
Tweede Sluis Lith
Zuid-Willemsvaart;
renovatie middendeel
klasse II
Wilhelmina kanaal
Zuid-Willemsvaart;
vervanging sluizen 4, 5
en 6
Burgemeester Delenkanaal Oss
Overig
Walradarsystemen
Kleine projecten
Ligplaatsvoorzieningen
Quick Wins vaarwegen
FES

Oplevering

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

203

202

119

6

10

9

18

17

24

62

62

57

5

19

19

10

1

5

3

16

16

11

1

1

2

24

15

5

13

235

235

231

24

17

22

later

huidig

vorig

2013

2012

2009

2010

2012

2009

2010

2010

6

2009

2009

2

2

2007

2007

2

6

16

2010

2009

22

21

1

2007

2007

71

72

70

1

2004

2004

483

493

10

13

34

32

na 2012

na 2012

58
59

57
59

56
49

1
3

1
3

4

2002
2008

2002
2008

79
80

62
80

3

5
4

6
22

8
13

2012
2011

n.v.t.
2010

2

2

2008

n.v.t.

65
93
4
55

65
87
6
0

2013
n.v.t.
2007
2011

n.v.t.
n.v.t.
2007
n.v.t.

1

30

23
25

34

18

312

37
13

2

10
84

1
7
4

5
2

10

11

15

20

20

Persexemplaar

10

9

9

92

Productartikel 15

Bedragen in € mln.
Projectomschrijving

Amendement Ankerbinnenhavens
TBBV/SBV
Afronding
Totaal categorie 0
Realisatieuitgaven op
IF15.03.01 m.b.t.
planstudieprojecten

Totaal
huidig

vorig

7

0

28

27

1 689

Oplevering
t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

later

7
28

766

Begroting (IF 15.03.01)

–1

–2

1

–1

–1

82
10

126

102

127

110

51

92

126

102

127

110

51

huidig

vorig

2008

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

321

Projectoverzicht behorende bij 15.03.02/15.05.02: Planstudieprogramma
voor- en na tracébesluit
Bedragen in € mln.

Projectomschrijving

Raming
kosten
min.

max. taakstellend

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Budget

Uitvoering

later

periode

CATEGORIE 1 (na tracébesluit)
Projecten landsdeel Zuid
Bouw 4e sluiskolk Ternaaien
Maasroute, modernisering fase 2,
verbreding Julianakanaal
Zuid-Willemsvaart, gedeelte
Maas-Den Dungen + afbouw Den
Dungen-Veghel
Totaal categorie 1 na tracébesluit
(IF 15.03.02)
CATEGORIE 1 (voor tracébesluit)
Tracé-/projectbesluit na 2009
Projecten landsdeel Noord
Vaarweg Lemmer-Delfzijl fase 2;
verbetering tot klasse Va1
Verdieping vaarweg EemshavenNoordzee
Projecten landsdeel Oost
Vaarweg Meppel-Ramspol
(keersluis Zwartsluis)
Bovenloop IJssel
Verruiming Twentekanalen (fase
2) en capaciteitsuitbreiding sluis
Eefde
Waal, toekomstvisie
Projecten landsdeel Randstad
Lekkanaal/3e kolk Beatrixsluis
Amsterdam-Rijnkanaal,
verwijderen keersluis Zeeburg

8
67

tb

uo

433

tb

2013
2010–2017

uo
uo

2009–2014

508

pm

pn

pb

uo

2012–2020

40

pb

uo

2010–2011

32

pb

uo

2010–2013

43
112

pn

pn
pb

pb
uo

uo

177
194
16

Persexemplaar

2012–2014
2011–2016

2006–2015
tb

uo

2012–2015
2010–2012

93

Productartikel 15

Bedragen in € mln.

Projectomschrijving

Projecten landsdeel West –
overig
De Zaan1
Vaarweg IJsselmeer-Meppel
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen
Amsterdam-Lemmer
Verkeerssituatie Splitsing
Hollandsch Diep-Dordtse Kil
Totaal categorie 1 voor tracébesluit (IF 15.05.02)
Totaal categorie 1

Raming
kosten
min.

max. taakstellend

2008

pm
13
7
9

2009

2010

2011

2012

pn

pb

uo

Budget

Uitvoering

later

periode

2013

pb
uo

2012–2014
2012–2013
na 2010
2011–2012

643

1 151

1
Rijksbijdrage is afhankelijk van onderhandelingen en planstudie.
Legenda
pn projectnota
tb tracébesluit
pb projectbesluit
uo uitvoeringsopdracht (beschikking)

15.05 Verkenning en planstudie voor tracébesluit
Motivering

Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn voor de
verkenning- en planstudie activiteiten bij het hoofdvaarwegen netwerk
voordat het tracébesluit genomen is.

Producten

Verkenningen
De verkenning verdieping vaarweg Eemshaven-Noordzee is afgerond en
het project is overgegaan naar de planstudiefase.
Naar verwachting worden alle overige lopende verkenningen in 2008
afgerond. Op dit moment wordt nog niet voorzien dat nieuwe verkenningen in 2009 zullen worden gestart.
Planstudieprogramma vóór tracé-/projectbesluit
Over de voortgang van het planstudieprogramma voor tracébesluit is het
volgende te melden:
+ Verwacht wordt dat het tracébesluit voor de Maasroute fase 2
(Julianakanaal) eind 2008 wordt genomen.
+ Het projectbesluit Meppel-Ramspol (Zwartsluis) is vertraagd door
onderhandelingen met de regio, maar wordt in 2008 verwacht.
+ Lekkanaal/3e kolk Beatrixsluis: recente vervoersgegevens tonen aan
dat een knelpunt bij de Beatrixsluis eerder optreedt dan verwacht.
Daarom is besloten om de procedure weer op te pakken en onder
andere de MER te laten actualiseren. Dit leidt tot vertraging die deels
wordt gecompenseerd door het volgen van de verkorte Tracéwetprocedure. Het taakstellende budget bleek in 2008 niet voldoende te
zijn voor de bestudeerde oplossing. Om dit budgettekort te dekken is
het taakstellende budget verhoogd.
+ De voortgang van de planstudies Waal, Bovenloop-IJssel en
IJsselmeer-Meppel is vertraagd door capaciteits-problemen bij Verkeer
en Waterstaat en in het geval van de Waal ook door de natuurregelgeving.

Persexemplaar

94

Productartikel 15

+ De planstudies Wilhelminakanaal en Burgemeester Delenkanaal zijn
afgerond en de projecten zijn naar de realisatiefase gegaan.
Coalitieakkoord
Enveloppe Regionaal economisch beleid: Sterke regio’s.
In het Coalitieakkoord (enveloppe Regionaal economisch beleid) heeft het
kabinet middelen gereserveerd binnen het FES. De middelen zijn bestemd
voor financiële ondersteuning door het Rijk van regionale knelpunten van
nationaal belang, zo ook voor de bereikbaarheid van zeehavens (verdieping vaarweg Eemshaven-Noordzee). De middelen komen beschikbaar na
besluitvorming conform het FES-kader.
Het projectoverzicht van de planstudies vóór tracebesluit is opgenomen
onder 15.03.
Projectoverzicht bij 15.05 Verkenningen
A. Lopende verkenningen
Locatie
Nationaal
Grensoverschijdende verkenning maritieme
toegankelijkheid kanaalzone Gent-Terneuzen,
waaronder capaciteit binnenvaartsluis Terneuzen
Landsdeel Noord
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Lemmer-Delfzijl
Landsdeel Oost
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel
Landsdeel Randstad
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen AmsterdamRijnkanaal
Capaciteit Julianasluis Gouda
Verbreding Maasgeul
Optimalisatie voorhaven IJmuiden: Lichteren
bulkcarriers
Zeetoegang IJmond
Landsdeel West – overig
Capaciteitsuitbreiding overnachtingsplaatsen
Merwedes
Landsdeel Zuid
Capaciteit sluizen Oost-Westtak Maasroute
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen in de Rijn/
Scheldeverbinding

Probleem

Referentiekader

Gereed

Capaciteit en toegankelijkheid

3e Memorandum van
Overeenstemming Vlaanderen
en Nederland

2008

Capaciteit en Veiligheid

Nota Mobiliteit

2008

Capaciteit en Veiligheid

Nota Mobiliteit

2008

Capaciteit en Veiligheid

Nota Mobiliteit

2008

Capaciteit
Capaciteit en toegankelijkheid
Capaciteit en Veiligheid

Nota Mobiliteit
Havenmeesterconvenant 2003
Nota Zeehavens

2008
2008
2008

Capaciteit en toegankelijkheid

Nota Zeehavens

2008

Capaciteit

Capaciteit
Capaciteit en Veiligheid

2008

Nota Mobiliteit
Nota Mobiliteit

2008
2008

Hierna worden verkenningen gepresenteerd die mogelijk tot realisatie
zullen leiden van infrastructurele projecten in de periode 2015–2020. Voor
de periode 2015–2020 is een overzicht met potentiële knelpunten
beschikbaar (mede op basis van de Nota Mobiliteit), die mogelijk op
termijn tot een infrastructurele oplossing komen. Voor deze potentiële
knelpunten wordt het reguliere MIRT-proces (verkenning, planstudie,
realisatie) doorlopen. Per knelpunt zal eerst – via een nieuwe MIRTverkenning, een bestaande planstudie waarvan de scope wordt gewijzigd
of een netwerkanalyse – de nut en noodzaak van een infrastructurele
oplossing worden bekeken.
Vervolgens worden in die periode prioriteiten bepaald en zal een concrete

Persexemplaar

95

Productartikel 15

programmering worden gemaakt, die past binnen de financiële randvoorwaarden. Daar waar ten opzichte van deze algemene toelichting aanvullende dan wel andere afspraken aan de orde zijn, wordt dit toegelicht.
B. Mogelijk te starten verkenningen
Locatie

Probleem

Nationaal
Innovatieproject verkeersmanagement vaarwegen (RIS/Centrale
bediening)
Landsdeel Noord
Sluis Lemmer (kolk en ligplaatsen)
Landsdeel Oost
Bruggen en vaarwegprofiel Twentekanalen
Verkenning IJssel (fase 2)
Landsdeel Zuid
Kreekraksluizen

Bereikbaarheid en Veiligheid

Capaciteit en Veiligheid
Capaciteit en Veiligheid
Capaciteit
Capaciteit

Ligplaatsen Engelen
Verkenning Zuid-Willemsvaart (beperkt) klasse IV

Capaciteit en Veiligheid
Capaciteit

Volkeraksluizen

Capaciteit

Persexemplaar

Toelichting

Eventuele investeringen en
uitvoeringstermijn zijn mede
afhankelijk van afspraken met
Vlaanderen, op basis van het
Schelde-Rijn Verdrag.
Het gaat hierbij om een
eventuele verdere verruiming
van de vaarweg naar (beperkte)
klasse IV.

96

Productartikel 16

Artikel 16 Megaprojecten niet-Verkeer en vervoer
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

In deze begroting is een onderscheid gemaakt tussen de Megaprojecten
Verkeer en Vervoer en niet-Verkeer en Vervoer. Onder het artikel Megaprojecten niet-Verkeer en Vervoer vallen:
+ Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR);
+ Ruimte voor de Rivier;
+ Maaswerken.
Het projectartikel is gerelateerd aan Beleidsartikel 35 Mainports en
logistiek.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
16. Megaproj. niet-Verk. en Verv.

1

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

149 527

504 699

532 103

310 505

371 452

374 580

440 738

Uitgaven

125 857

166 893

288 105

356 701

791 045

772 544

623 066

16.01 Project Mainportontwikkeling
R’dam
16.01.01 Planstudie PMR
16.01.02 Realisatieprogramma PMR
16.02 Ruimte voor de Rivier
16.03 Maaswerken

3 143
0
3 143
76 270
46 444

23 743
0
23 743
103 453
39 697

31 441
0
31 441
197 184
59 480

35 930
0
35 930
285 560
35 211

426 790
0
426 790
323 005
41 250

405 698
0
405 698
330 012
36 834

272 301
0
272 3011
309 717
41 048

Van totale uitgaven:
– Bijdrage aan baten-lastendienst
– Restant

24 430
101 427

22 932
144 002

21 834
264 128

22 456
334 245

22 446
768 599

21 709
750 835

21 076
601 990

16.09 Ontvangsten

13 478

7 000

0

0

20 000

20 000

20 000

De Tweede en Eerste Kamer zijn in het najaar van 2006 akkoord gegaan met de herstelde PKB PMR, het Bestuursakkoord (juni 2004) en de
Uitwerkingsovereenkomsten van de afzonderlijke deelprojecten (september 2005).
De PKB PMR, deel 4, de definitieve tekst na parlementaire instemming, is uitgebracht (zie publicatie van de PKB in de Staatscourant op
19 december 2006). Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam is op basis van het akkoord van de planstudie- in de realisatiefase terechtgekomen.

Persexemplaar

97

Productartikel 16

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
16.01
PMR

Juridisch verplicht
Beleidsmatig verplicht
Bestuurlijk gebonden

16.02
Ruimte voor
de rivier

16.03
Maaswerken

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

Toelichting
PMR
Het aan de Landaanwinning verbonden product Natuurcompensatie is
juridisch verplicht op het budget voor planschade/nadeelcompensatie na,
welke bestuurlijk gebonden is. Ook de bijdrage aan de Groene verbinding
is juridisch verplicht. De kosten voor de Uitvoeringsorganisatie zijn
complementair noodzakelijk.
Ruimte voor de Rivier
Het project RvdR PKB deel 4 is voor een substantieel deel bestuurlijk
gebonden. De bestuurlijke verplichtingen PKB deel 4 worden gedurende
het project omgezet in juridische verplichtingen. De juridische verplichting
op 1 januari 2009 bestaat voornamelijk uit verplichtingen voor uitgaven
m.b.t. tot planstudies die naar aanleiding van goedgekeurde plannen van
aanpak zijn verplicht aan de decentrale initiatiefnemers en Rijkswaterstaat.
Maaswerken
Buiten het deel van de Maaswerken waarvoor juridische verplichtingen
zijn aangegaan, zoals deelprojecten voor rivierverruiming en de kaden,
zijn er bestuurlijke verplichtingen voor de uitwerkingsovereenkomsten
met de regio en het consortium.
16.01 Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Motivatie

Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) heeft een tweeledige
doelstelling:
+ het versterken van de positie van de mainport Rotterdam en
+ het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving in Rijnmond.

Persexemplaar

98

Productartikel 16

In drie deelprojecten wordt deze dubbele doelstelling verwezenlijkt. Dat
zijn «Bestaand Rotterdams Gebied (BRG)» (uitgevoerd door de gemeente
Rotterdam), «750 hectare natuur- en recreatiegebied» (uitgevoerd door de
provincie Zuid-Holland) en «Landaanwinning» (uitgevoerd door Havenbedrijf Rotterdam NV (HbR)). In samenhang met de Landaanwinning dient
voldoende natuurcompensatie te worden gerealiseerd.
VenW beschouwt PMR als een bijdrageproject, waarbij de verantwoordelijkheid en risico’s voor de uitvoering bij andere partijen zijn neergelegd.
Uitzondering vormt de natuurcompensatie waarvan RWS is belast met de
uitvoering. LNV en VROM zijn het aan te spreken vakdepartement voor
respectievelijk de 750ha en het Bestaand Rotterdams Gebied (BRG). VenW
is het vakdepartement voor de landaanwinning.
Verkeer en Waterstaat is in het kader van de Procedureregeling Grote
Projecten aangewezen als coördinerend projectministerie. Als zodanig is
de minister van VenW verantwoordelijk voor de overall-projectbeheersing.
De minister van VenW heeft de projectbeheersing zodanig ingericht dat hij
adequaat kan rapporteren over de processen die leiden tot de realisatie
van de deelprojecten en sturing kan geven aan de uitvoering van het
deelproject Natuurcompensatie dat rechtstreeks onder zijn verantwoordelijkheid valt.
Producten

In 2006 heeft het Parlement de herstelde PKB PMR vastgesteld en
ingestemd met het Bestuursakkoord (juni 2004) en de Uitwerkingsovereenkomsten van de afzonderlijke deelprojecten (september 2005). De
PKB PMR (deel 4: de definitieve tekst na parlementaire instemming), is
uitgebracht (zie Staatscourant van 19 december 2006).
In 2007 en 2008 zijn de bestemmingsplan- en vergunningsprocedures en
de reguliere beroepsprocedures doorlopen. De start van de daadwerkelijke aanlegwerkzaamheden van de landaanwinning vindt plaats in de
tweede helft van 2008.
De volgende producten worden onderscheiden:
1. Landaanwinning: Dit betreft de vaste bijdrage van de Rijksoverheid in
de kosten van de aanleg van de buitencontour.
2. BTW: Dit betreft de niet-compensabele BTW over de buitencontour
naar rato van de overheidsbijdrage en de Natuurcompensatie.
3. Onvoorzien: Deze post dient ter dekking van die projectposten,
waarvoor bij de bepaling van het budget nog onvoldoende mogelijkheden waren om een 100%-raming op te stellen (bijvoorbeeld in het
geval dat de ramingen nog niet voldoende hard kunnen worden
gemaakt). Daarnaast kan een beroep worden gedaan op de post
Onvoorzien, indien er sprake is van een volledig nieuwe situatie (zgn.
Onvoorzien onvoorzien). Deze post onvoorzien heeft betrekking op alle
risico’s waarvoor het Rijk verantwoordelijk is (met name natuurcompensatie).
4. Aan- en ontsluitende infrastructuur: Vanuit het project PMR wordt een
bijdrage verschaft aan de aanpassing van de achterlandverbindingen
(A15).
5. Uitvoeringsorganisatie: Dit betreffen de kosten die samenhangen met
de coördinatie van het project en de projectbeheersing.
6. 750 ha Natuur- en recreatiegebied: Dit betreft de vaste bijdrage van het
Rijk voor de omvorming van agrarisch gebied naar natuurgebied met
recreatief medegebruik en tot openluchtrecreatiegebied met natuurwaarden. De deelbijdrage van VenW is in 2006 volledig betaald aan de
Stichting Nationaal Groenfonds.

Persexemplaar

99

Productartikel 16

7. Groene Verbinding: Dit betreffen de kosten voor de verbinding tussen
Midden-IJsselmonde en het stedelijk gebied van Rotterdam-Zuid. Dit is
een VenW-bijdrage.
8. Bestaand Rotterdams Gebied: Dit bevat een serie projecten om het
bestaande havengebied beter te benutten en de kwaliteit van de
leefomgeving te verbeteren. Dit budget is bij eerste Suppletoire wet
2007 overgeboekt naar VROM als eerstverantwoordelijk departement.
9. Natuurcompensatie: Dit betreft de instelling van een Bodembeschermingsgebied, de aanleg van de Duincompensatie Delfland en
het Monitorings- en Evaluatieprogramma. Voorts wordt hieruit het
Stimuleringsprogramma Zeeland en de eventuele Planschade/
Nadeelcompensatie gefinancierd.
In 2009 wordt geen van de producten afgerond.
Meetbare gegevens Project Mainportontwikkeling Rotterdam
+ 2008: Afronding procedures met betrekking tot landaanwinning en
natuurcompensatie.
+ 2008: Afronding instelling bodembeschermingsgebied en start
realisatie duincompensatie.
+ 2008: Eerste plons landaanwinning.
+ 2013: Landaanwinning gereed; eerste overslag.
+ 2021: Deelprojecten 750 ha natuur- en recreatieterrein en BRG
afgerond.
+ 2033: Tweede Maasvlakte volledig gerealiseerd en in werking.
Projectoverzicht bij 16.01.02 PMR; realisatie
Budget in € mln. prijspeil 2008

Totaal
Projectomschrijving

CATEGORIE 0
Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Uitvoeringsorganisatie1
750 ha
Groene verbinding
Bestaand Rotterdams
Gebied (BRG)

oplevering

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

later

huidig

vorig

25
30
30

25
30
29

11
30
0

4
0
8

2
0
7

2
0
8

2
0
7

2
0
0

1
0
0

1
0
0

pm
2021
2011
2021

pm
2021
2011
2021

2

2

2

0

0

0

0

0

0

0

2007

2007

103

102

3

12

22

26

11

5

4

20

pm

pm

677
129
337

664
126
331

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

342
65
0

335
64
0

0
0
226

0
0
111

2013
2013
pm

2013
2013
pm

107

105

0

0

0

0

0

0

41

66

pm

pm

46

24

31

36

427

406

272

198

24

31

36

427

406

272

Landaanwinning
Voorfinanciering FES
monitoringsprogramma
Voorfinanciering FES
natuurcompensatie2
Landaanwinning
BTW Buitencontour
Aan- en ontsluitende
infrastructuur
Onvoorzien3
Totaal categorie 0
Begroting (IF 16.01.02)
1

2
3

1 440

Als gevolg van de uitspraak van de Raad van State van 26 januari 2005 inzake de PKB+ heeft in 2005 en 2006 een hersteltraject gelopen. De
kosten hiervan zijn opgenomen onder uitvoeringsorganisatie.
In de jaren 2021 e.v. is een bedrag van € 10 mln. beschikbaar voor natuurcompensatie, welke niet in de opbouwtabel is opgenomen.
Hiervan is nog € 55,9 mln. gereserveerd in het FES.

Persexemplaar

100

Productartikel 16

16.02 Ruimte voor de rivier
Motivering

In 2005 heeft het kabinet deel 1 van de PKB Ruimte voor de Rivier
vastgesteld en samen met de milieueffectrapportage ter inzage gelegd. Na
de inspraakronde (deel 2) heeft het kabinet op 22 december 2005 in deel 3
een definitief standpunt ingenomen (PKB, TK 2004–2006, 30 080, nrs. 1–6).
In de zomer 2006 en december 2006 hebben de Tweede Kamer en Eerste
Kamer de PKB unaniem aanvaard. De fase van planstudie is ingezet en
beloopt tot uiterlijk 2010. Verwacht wordt dat vanaf 2008 de eerste
projecten in uitvoering zullen gaan. Vooruitlopend daarop zijn de
projecten Zuiderklip en Hondsbroekse Pleij al gestart.
Met de PKB (deel 4) wil het kabinet twee doelstellingen bereiken:
1. Het op het vereiste niveau brengen van de bescherming van het
rivierengebied tegen overstromingen. Dit houdt in dat de veiligheid
langs de Rijntakken en het benedenstroomse deel van de bedijkte
Maas (vanaf Hedikhuizen) uiterlijk in 2015 in overeenstemming moet
worden gebracht met de wettelijke vereiste norm.
2. Een bijdrage leveren aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit
van het rivierengebied. Daarmee wordt het rivierengebied economisch, ecologisch en landschappelijk versterkt.

Producten

De PKB bevat een besluit over de voor 2015 uit te voeren maatregelen én
de plaats waar ze getroffen moeten worden. Hierbij wordt bovendien een
doorkijk naar de verdere toekomst gegeven. Om flexibiliteit in te bouwen
is gekozen voor een programmatische aanpak. De kosten van het
maatregelenpakket zijn geraamd op € 2,2 miljard.
Op 1 april 2008 is voor 31 van de 39 maatregelen (80%) de planfase
gestart. In 2008 worden de eerste projectbeslissingen genomen, waarna
de realisatiefase voor deze projecten kan aanvangen.
Conform de procedureregeling uitvoering grote projecten ontvangt de
Tweede Kamer ieder jaar twee voortgangsrapportages.
Meetbare gegevens bij Ruimte voor de Rivier
Het vereiste veiligheidsniveau in het rivierengebied rond de Rijntakken
moet uiterlijk in 2015 in overeenstemming zijn gebracht met een
maatgevende afvoer van 16 000 m3/s bij Lobith.
Projectoverzicht bij 16.02 Ruimte voor de Rivier; realisatie

Bedragen in € mln.
Projectomschrijving

CATEGORIE 0
Projecten nationaal
Uitvoeringskosten
Planstudiekosten
Projectorganisatie en
projectmanagement
EU en projectgebonden
ontvangsten
Totaal categorie 0
Begroting (IF 16.02)

Totaal

oplevering

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

later

huidig

vorig

1 975
60
147

1 941
60
144

114
33
57

85
17
1

179
8
10

273
2
10

293

300

280

452

10

10

10

38

2015
2010
2015

2015
2010
2015

100

100

20

20

20

40

530

2 282

204

103

197

286

323

330

310

103

197

286

323

330

310

Persexemplaar

101

Productartikel 16

16.03 Maaswerken
Motivering

Op dit onderdeel worden de uitgaven van de Maaswerken verantwoord.
Na de twee hoogwaters in de Rijn en de Maas, in december 1993 en
januari 1995, is het Deltaplan Grote Rivieren tot stand gekomen. Voor de
bestrijding van de wateroverlast langs de Maas is de Maaswerken
opgestart met de twee projecten Zandmaas en Grensmaas. Belangrijkste
doelstelling van de onderdelen Zandmaas en Grensmaas is het verbeteren
van de bescherming van inwoners van Limburg en Noord Brabant tegen
hoog water van de Maas. Binnen de Maaswerken wordt uitvoering
gegeven aan de Maasroute. De Maasroute draagt bij aan een verbeterde
bevaarbaarheid tussen Ternaaien en het Maas-Waalkanaal.

Producten

Het project Zandmaas kent de volgende doelstellingen:
+ Hoogwaterbescherming, op zodanige wijze dat de bevolking achter de
kaden van de Zandmaas (die aangelegd zijn in het kader van het
Deltaplan Grote Rivieren) een beschermingsniveau van 1:250 jaar in
2015 wordt geboden.
+ Het in de periode tot 2015 realiseren van beperkte natuurontwikkeling
in de Zandmaas.
Het project Grensmaas kent de volgende doelstellingen:
+ Het door rivierverruiming verlagen van de hoogwaterstanden in de
Maas met als maatstaf dat uiterlijk in 2017 de gebieden, die door de op
basis van de Deltawet Grote Rivieren aangelegde kades zijn
beschermd, een beschermingsniveau van 1:250 hebben.
+ Het tot ontwikkeling brengen van tenminste 1000 ha natuur binnen het
Grensmaasgebied in de periode tot 2018. Dit gekoppeld aan het
ecologisch herstel van de rivier zoals vastgelegd in de intentieverklaring voor het Maasdal in Limburg van 26 november 1992.
+ Het winnen van tenminste 35 miljoen ton grind voor de nationale
behoefte.
De uitvoering van de Maaswerken (de Zandmaas en de Grensmaas) loopt
ook in 2009 door. Voor de Zandmaas (oplevering 2015) ligt de nadruk op
de uitvoering van kadeversterkingen in stedelijk gebied (Roermond, Venlo,
Gennep). In 2008 is daarnaast gestart met de realisatie van de hoogwatergeulen en verdiepingsmaatregelen. Dit loopt door in 2009. Voor de
Grensmaas (oplevering 2017) ligt de nadruk op rivierkundige maatregelen.
Conform de procedureregeling uitvoering grote projecten ontvangt de
Tweede Kamer ieder jaar twee voortgangsrapportages.
Meetbare gegevens bij Maaswerken
Prestatie-indicatoren Zandmaas

Grensmaas

Hoogwaterbescherming
Natuurontwikkeling

70% in 2008/100% in 2015

100% in 2017

556 ha (plus 60 ha compensatie)

Tenminste 1000 ha

Delfstoffen

Persexemplaar

Tenminste 35 mln. ton

102

Productartikel 16

Projectoverzicht bij 16.03 Maaswerken; realisatie
Bedragen in € mln.
Projectomschrijving

Totaal

oplevering

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

later

huidig

vorig

CATEGORIE 0
Projecten nationaal
Zandmaas
Grensmaas

533
140

522
138

216
60

32
8

50
9

31
4

37
4

33
4

37
4

97
46

2017
2022

2017
2022

Totaal categorie 0

674

276

40

59

35

41

37

41

142

40

59

35

41

37

41

Begroting (IF 16.03.01 en
IF 16.03.02)

Persexemplaar

103

Productartikel 17

Artikel 17 Megaprojecten verkeer en vervoer
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

In deze begroting is een onderscheid gemaakt tussen de Megaprojecten
Verkeer en Vervoer en niet-Verkeer en Vervoer. Onder het artikel Megaprojecten Verkeer en Vervoer vallen:
+ Westerscheldetunnel (RWS)
+ Betuweroute
+ Hogesnelheidslijn-zuid (RWS)
+ Anders betalen voor mobiliteit
+ Zuiderzeelijn
Het projectartikel is gerelateerd aan Beleidsartikel 32 (veiligheid in
mobiliteit), 34 (betrouwbare netwerken en acceptabele reistijden) en 35
(mainports en logistiek).
+ artikel 32: Bereiken van een optimale veiligheid in of als gevolg van
mobiliteit;
+ artikel 34: Betrouwbare netwerken en voorspelbare reistijd;
+ artikel 35: Mainports en logistiek.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
17. Megaprojecten Verkeer en Vervoer

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

213 388

118 856

140 025

175 660

220 000

150 000

210 000

Uitgaven

341 871

414 825

140 010

175 660

220 000

150 000

210 000

17.01 Westerscheldetunnel
17.02 Betuweroute
17.03 Hoge snelheidslijn
17.03.01 Realisatie HSL – Zuid
17.03.02 Realisatie HSL – Zuid spoorwegen
17.03.03 Realisatie HSL – Zuid hoofdwegen
17.04 Anders betalen voor mobiliteit *
17.05 Zuiderzeelijn

123
154 260
178 436
166 378

7 354
181 176
201 051
193 658

1 421

2 168

10 637
7 468
1 584

5 225
25 244

140 000

175 660

220 000

150 000

210 000

341 996

11 220
302
403 303

140 010

175 660

220 000

150 000

210 000

8 347

22 264

0

0

0

0

0

Van totale uitgaven:
Apparaatsuitgaven
Bijdrage aan Baten-lastendiensten
Restant
17.09 Ontvangsten
*

10

Dit betreft € 2,45 mld. voor ABvM. Er wordt nog beoordeeld in hoeverre de uitgaven naar voren in de tijd moeten worden gehaald. De
verwerking van de uitkomst zal in de volgende begrotingsvoorbereiding plaatsvinden.

Persexemplaar

104

Productartikel 17

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Westerschelde
tunnel

Betuweroute

Juridisch verplicht
Beleidsmatig verplicht
Bestuurlijk gebonden

HSL Zuid

ABVM

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

17.02 Betuweroute
Motivatie

Het project Betuweroute behelst de aanleg van een 160 kilometer lange,
tweesporige lijn die exclusief bestemd en ontwikkeld is voor goederenvervoer. De route wordt aangelegd tussen de Rotterdamse haven en de
Duitse grens bij Zevenaar-Emmerich. De stroom containershuttles per
spoor naar het Europese achterland groeit sterk. Goederenvervoer per
spoor is belangrijk voor de bereikbaarheid van de Nederlandse industrie
en zeehavens. De Betuweroute wordt aangelegd om in de toenemende
vraag naar goederenvervoer over spoor te voorzien.

Producten

De Betuweroute kan ruwweg opgedeeld worden in twee delen namelijk de
Havenspoorlijn en het A15-tracé.
Het gedeelte Havenspoorlijn, het bestaande stuk spoor tussen de
Maasvlakte en de Waalhaven in het Rotterdamse Havengebied is
dubbelsporig gemaakt, emplacementen zijn uitgebreid en knelpunten
opgeheven. De Havenspoorlijn is op 10 juli 2004 officieel in dienst
genomen, zij het voorlopig nog met dieseltractie en beveiligingssysteem
ATB-EG. Het streven is om in december 2008 het beveiligingssysteem
ERTMS level 1 in te schakelen en zo snel mogelijk daarna (minimum
bouwtijd is 3 maanden) het elektrisch rijden onder 25 kV mogelijk te
maken. Deze planning is afhankelijk van de instroom van voldoende
ERTMS-diesellocomotieven en het betrouwbaar functioneren van het
nieuwe beveiligingssysteem in samenhang met de locomotieven. Migratie
naar de nieuwe systemen is immers pas mogelijk als het risico op
stagnatie van het spoorgoederenvervoer van en naar de Rotterdamse
haven zo klein mogelijk is.
Op 16 juni 2007 is de nieuwbouw van het A15-tracé geopend en werd
beperkt gebruik van de Betuweroute mogelijk. Nadat de vervoerders
geleidelijk de beschikking over gecertificeerde locomotieven en machinis-

Persexemplaar

105

Productartikel 17

ten hebben gekregen zal naar verwachting eind 2008 het A15-tracé
volledig in gebruik worden genomen.
Tevens is in 2008 gestart met de implementatie van de nieuwe systemen
(25 kV en ERTMS) op de bestaande infrastructuur van de Havenspoorlijn.
Zodra deze systemen in 2009 in bedrijf zijn genomen is het Betuwerouteproject voltooid.
Financiering:
Van de Europese Unie worden voor het project Betuweroute bijdragen
(onder andere TEN-gelden) ontvangen. Deze bijdragen worden jaarlijks
aangevraagd bij de Europese Unie en in fasen uitgekeerd. In de totale
financiering van het project wordt thans uitgegaan van een bedrag van
€ 172,5 mln.
Tot en met 2007 is door de Europese Unie € 168 mln. betaald.
De op dit productartikel opgenomen bedragen zijn voor het totale project
als volgt opgebouwd:
+ reguliere SVV middelen;
+ bijdrage uit het FES;
+ bijdrage private financiering voorgefinancierd uit FES;
+ bijdrage van de Europese Unie;
+ bijdrage Gelderland;
+ bijdrage VROM voor geluidsmaatregelen Calandbrug;
+ bijdrage ProRail.
Een toelichting op de reeds gedane uitgaven en de verdere planning en
organisatie van het project is opgenomen in de voortgangsrapportages
aan de Tweede Kamer in het kader van de procedureregeling grote
projecten.
Meetbare gegevens bij 17.02 Betuweroute
Projectoverzicht 17.02 Betuweroute:
Budget in € mln.

Totaal
Projectomschrijving

CATEGORIE 0
Betuweroute
Reguliere SVV-middelen
FES-middelen
Privaat
Financiering Prorail
Bijdrage Gelderland
Bijdrage VROM
EU-ontvangsten
Afronding
Totaal categorie 0
Begroting (IF 17.02.01)

huidig

vorig

t/m
2007

2008

716
2 826
843
97
8
14
173

719
2 814
843
97
8
14
167

545
2 826
839
97
8
14
168

171

4 497

181

0

0

0

0

181

0

0

0

0

4 677

2009

2010

2011

2012

2013

later

Oplevering
huidig

vorig

2007

2007

4

5
1

Persexemplaar

106

Productartikel 17

17.03 Hogesnelheidslijn-zuid
Motivatie

Met het vaststellen van de PKB HSL-Zuid is besloten tot aansluiting van
Nederland op het Europese net van hogesnelheidslijnen. De HSL zuid
bewerkstelligt een milieuvriendelijke verbinding tussen de Europese
mainports en vormt daarmee een belangrijke schakel in het internationale
en nationale lange afstandsverkeer.

Producten

Hogesnelheidslijn – zuid
Op 29 april 1997 is de Planologische Kernbeslissing HSL-Zuid door het
kabinet goedgekeurd en op 15 april 1998 is het Tracébesluit genomen
door de ministers van VenW en VROM. In december 1999 is het boortunnelcontract gegund, in juli 2000 zijn de 5 contracten voor de civiele
onderbouw gegund, en begin 2001 ook het contract railaansluitingen. De
bouwwerkzaamheden aan het tracé zijn inmiddels nagenoeg gereed.
De volgende activiteiten resteren nog tot het einde van het project:
+ afwikkelen restpunten bouwfase;
+ afronden ERTMS-migratie;
+ uitvoeren testprogramma;
+ faciliteren trein-/baanintegratie en proefbedrijf HSA;
+ inregelen van het vervoerssysteem.
De verwachting is dat deze werkzaamheden in 2009 zullen zijn afgerond.
Voor de ontwikkeling van de HSL-stations wordt gestreefd naar aparte
lokale vormen van publiekprivate samenwerking. Dit wordt nader
uitgewerkt in de Nieuwe Sleutelprojecten. In de reguliere voortgangsrapportages worden de belangrijkste risico’s nader toegelicht. Ook wordt
daar aangegeven met welke maatregelen de risico’s zo veel als mogelijk
worden beheerst. De planning van de aanleg van de HSL-Zuid is weergegeven in het onderstaande balkenschema, en is conform de 22e Voortgangsrapportage.
Hogesnelheidslijn-Zuid: railwegen personenvervoer
Dit product betreft de realisatie van de aansluiting van station Breda CS
via bestaand spoor op het hogesnelheidsspoor. De gelijktijdige realisatie
van deze aansluiting is door de Minister toegezegd aan de gemeente
Breda.
Hogesnelheidslijn-Zuid: hoofdwegen
Bij de verbreding en verlegging van de A16 (Moerdijk–Galder) en de A4
(Burgerveen – Leiden) bestaan grote raakvlakken met de planning en
bouw van de HSL-Zuid. Daarom is besloten dat de verbreding en
verlegging van de A16 en het deel van de A4 waar deze parallel loopt met
de HSL-Zuid, worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de
projectorganisatie HSL-Zuid.
Financiering:
De in dit productartikel opgenomen bedragen zijn als volgt opgebouwd:
+ reguliere SVV-middelen;
+ een bijdrage uit het FES;
+ de bijdrage uit private financiering;
+ de bijdragen van de Europese Unie;
+ ontvangsten derden;
De ontvangsten van de HSA worden verantwoord op artikel 13 van deze
begroting.

Persexemplaar

107

Productartikel 17

Meetbare gegevens bij 17.03
Vanaf begin 2002 wordt de risico-analyse per kwartaal geactualiseerd. In
de reguliere voortgangsrapportages worden de belangrijkste risico’s
nader toegelicht. Ook wordt daar aangegeven met welke maatregelen de
risico’s zo veel als mogelijk worden beheerst. De planning van de aanleg
van de HSL-Zuid is weergegeven in het onderstaande balkenschema, en is
conform de 22e Voortgangsrapportage.
Figuur 1: vigerende planning per 31 december 2007

Persexemplaar

108

Productartikel 17

Projectoverzicht 17.03 HSL-Zuid
Budget in € mln.

Totaal
Projectomschrijving

CATEGORIE 0
HSL-Zuid (IF 17.03.01)
– Reguliere SVV
middelen (incl. FES
BOR)
– Fes regulier
– Privaat
– EU-ontvangsten
– Ontvangsten derden
– Risicoreservering
HSL-Zuid spoorwegen
(17.03.02)
HSL-Zuid hoofdwegen
(17.03.03)
Totaal categorie 0 (excl.
reeks Infraprovider)
Begroting (IF 17.03)

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

2011

2012

6 026
2 601

5 978
2 561

5 825
2 400

201
201

–

–

–

–

1 710
940
193
100
482
115

1 710
940
192
93
482
118

1 710
940
193
100
482
115

1 012

1 017

1 012

201

–

–

–

–

201

–

–

–

7 153

6 952

2013

later

Oplevering
huidig

vorig

2008/2009

2006/2007

17.04 Anders Betalen voor Mobiliteit
Motivering

Gezien de ernst van de fileproblematiek heeft het kabinet gekozen om in
deze kabinetsperiode een start te maken met Anders Betalen voor
Mobiliteit: betalen voor gebruik in plaats van bezit.
In het najaar van 2007 heeft het kabinet besloten hoe die start er uit gaat
zien. Gekozen is om de daadwerkelijk invoering van de kilometerprijs
medio 2011 te starten met het vrachtvervoer onder de premissie dat
versnelling ten opzichte van het kritieke pad mogelijk is. Vanaf 2012 tot en
met 2016 zal de kilometerprijs voor de overige voertuigen worden
geïmplementeerd.
Tegelijkertijd zullen de bestaande autobelastingen naar rato worden
afgeschaft. De lasten worden daarmee eerlijker verdeeld over de
weggebruikers, doordat mensen die veel rijden meer betalen dan mensen
die minder rijden. Over het geheel genomen gaan alle automobilisten
samen niet méér betalen. Einddoel van het project is een landelijke
kilometerprijs voor alle wegen gedifferentieerd naar tijd, plaats en
milieukenmerken. Verwacht wordt dat de invoering van de kilometerprijs
zal leiden tot gedragsveranderingen van de weggebruikers.

Producten

In 2008 is het zgn. Partiele Uitvoeringsbesluit aan de Tweede Kamer
gezonden. Op grond van dit PUB is gestart met de zogenaamde Proof of
Concept (PoC). Deze proef zal worden uitgevoerd met behulp van 60 000
personenauto’s. In deze grootschalige test zal het hele technische concept
van de kilometerbeprijzing worden beproefd. In de loop van 2009 zal de
PoC worden ingericht o.a. door de aanbesteding van de levering en
inbouw van de On Board Units en de bouw van het backoffice. Volgens de
planning wordt in 2010 met de uitvoering van de PoC gestart. De
resultaten en ervaringen van de PoC vormen de input voor het Implementatiebesluit dat genomen zal worden alvorens over te gaan tot de feitelijke
uitrol van het gehele systeem.

Persexemplaar

109

Productartikel 17

Rond de jaarwisseling 2008/2009 zal de Wet Kilometerprijs worden
aangeboden aan de Staten-Generaal voor de parlementaire behandeling.
De vaststelling van deze wet is een belangrijke mijlpaal in het project en is
het startpunt voor de volgende fase van het project. Aan het traject van de
behandeling van de wet is ook de opstelling van de lagere regelgeving
zoals de AMvB verbonden.
In het kabinetsbesluit van 30 november 2007 vormen de zgn mobiliteitsprojecten een essentieel onderdeel. Sindsdien is uitgebreid overlegd met
een reeks van partijen bestaande uit verschillende overheden en grote
bedrijven over deze projecten. Dit heeft geleid tot een programma dat in
de loop van 2009 in uitvoering zal worden gebracht.
17.05 Zuiderzeelijn
Motivering

Het kabinet is tot de conclusie gekomen dat een snelle verbinding
onvoldoende structuurversterkend rendement oplevert en niet verantwoord is te exploiteren. Daarom kiest het kabinet conform het Coalitieakkoord voor een alternatief samenhangend pakket voor NoordNederland, waarvan infrastructurele maatregelen een substantieel deel
uitmaken (Kamerstuk 2007–2008, 27 658, nr. 42).
De voor de ZZL gereserveerde middelen worden overgeboekt naar art 13
Spoorwegen (OV-SAAL; ad € 1 350 mln.), art 14 Regionale, lokale infra
(Pakket Regionale Bereikbaarheid; ad € 1 500 mln.) en de begroting van
EZ (Ruimtelijke Economisch Programma; ad € 300 mln.).

Persexemplaar

110

Productartikel 18

Artikel 18 Overige uitgaven
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

Artikel bevat een aantal uiteenlopende onderwerpen. Bij elk onderdeel zal
het verband met het artikel uit de begroting van Hoofdstuk XII worden
vermeld.
Met de aan Railinfrabeheer BV – onderdeel van ProRail BV – (18.5)
verstrekte lening werden middelen beschikbaar gesteld om de doelstellingen die betrekking hebben op het onderhoud van het spoor, zoals
beschreven in artikel 34 Betrouwbare netwerken en voorspelbare
reistijden van de begroting van VenW (Hoofdstuk XII), uit te voeren.
De doelstellingen van het Intermodaal Vervoer zijn opgenomen in
Hoofdstuk XII van de begroting van Verkeer en Waterstaat. Het productartikel heeft betrekking op beleidsartikel 35, Mainport en logistiek.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
18. Overige uitgaven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

43 713

57 853

51 552

50 439

533 101

242 901

5 875

Uitgaven

42 934

59 826

53 754

56 071

535 586

242 901

5 875

1 853
35 089

1 126
4 539
34 987
12 576

2 219
1 737
35 142
7 912

5 671
1 736
34 966
7 311

2 646
0
517 995
9 280

237 139
0

5 992

6 598

6 744

6 387

5 665

5 762

5 875

5 992

6 598

6 744

6 387

5 665

5 762

5 875

Van totale uitgaven:
Apparaatsuitgaven
Bijdrage aan Baten-lastendiensten
Restant

5 992
36 942

1 155
6 380
52 291

606
6 629
46 519

605
6 337
49 129

0
5 620
529 966

0
5 717
237 184

0
5 830
45

18.09 Ontvangsten
Ontvangsten

35 323

34 753

35 142

34 966

517 995

237 138

18.10 Ontvangsten
Voordelig saldo

469 655

783 543

18.01 Saldo van de afgesloten rekeningen
18.03 Intermodaal vervoer
18.04 Gebiedsgerichte aanpak (UPR)
18.05 Railinfrabeheer
18.06 Externe veiligheid
18.07 Mobiliteitsonafhankelijke kennis en
expertise
18.07.01 Nationale basisinform.voorz. en
ov. uitgaven.
18.07.02 Subsidies algemeen

Persexemplaar

111

Productartikel 18

Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Intermodaal
vervoer

Gebiedsger.
Aanpak (UPR)

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gebonden
Bestuurlijk verplicht

Ext Veiligheid

Mob afh
kennis en
expertise

Beleidsmatig nog niet ingevuld
Complementair noodzakelijk

De doelstelling van18.05 Railinfrabeheer is technisch van aard (zie ook
ontvangsten); de budgetflexibiliteit is niet van toepassing.
18.03 Intermodaal vervoer
Motivering

Realisatie van de doelen is in belangrijke mate afhankelijk van andere
factoren, zoals het gedrag van verladers, vervoerders en consumenten en
bestuurlijke afspraken ten aanzien van het ruimtelijk beleid. Het effect van
deze beleidsdoelstelling is dat de bereikbaarheid van economisch
belangrijke gebieden verbeterd.

Producten

Terminalbeleid
Uit de Economische Impact Studie Railgoederenvervoer (EISR) studie
blijkt dat er een behoefte bestaat aan enkele grote terminals op de
primaire assen van het spoornetwerk, voornamelijk ten behoeve van het
faciliteren van de overslag van weg naar spoor en omgekeerd, maar ook
ten behoeve van het accommoderen van innovatieve mogelijkheden als
«trailers-on-trains». Nieuwe industriegebieden, zoals Maasvlakte II, dienen
te worden ontsloten.
De groei van het containervervoer via rails vanaf het Rotterdamse
havengebied kan leiden tot capaciteitsknelpunten op de Railservicecentra.
Onderzocht zal worden of, en zo ja, wanneer er op korte dan wel middellange termijn capaciteitsknelpunten zullen ontstaan en welke maatregelen
genomen kunnen worden om deze knelpunten op te heffen.
Subsidieregeling Openbare Inland Terminals (SOIT)
Doel van de Subsidieregeling Openbare Inland terminals was het bieden
van de mogelijkheid om de capaciteit van het infrastructurele netwerk
optimaal te benutten. Door het verstrekken van subsidies aan de openbare
overslagterminals is het terminalnetwerk versterkt en is een modal shift

Persexemplaar

112

Productartikel 18

gestimuleerd. Met behulp van deze subsidies zijn nieuwe openbare
overslagterminals gerealiseerd en is de capaciteit van bestaande
overslagterminals vergroot.
De uiterste termijn om aanvragen op grond van de SOIT in te kunnen
dienen, is reeds op 1 januari 2004 verstreken. Alle ingediende aanvragen
zijn inmiddels in beschikkingen vastgelegd. De afwikkeling van alle
gehonoreerde projecten zal afhankelijk van de planning en uitvoering naar
verwachting doorlopen naar 2009.
Projectoverzicht 18.03 Intermodaal vervoer
Budget in € mln.

Totaal
Projectomschrijving

Multi- en modaalvervoer
SOIT
Totaal categorie 0
Ruimte voor planstudies
Begroting (IF 18.03.01)

huidig

vorig

t/m
2007

2008

2009

2010

20
20

21

16
16

1
1

1
1
1
2

2
2
4
6

1

2011

2012

2013

later

Oplevering
huidig

vorig

divers

divers

3
3

18.04 Gebiedsgerichte aanpak (Programma Randstad Urgent)
Motivering

Dit kabinetsproject is begonnen als Urgentieprogramma Randstad, maar
bij de presentatie in juni 2007 gedoopt als programma Randstad Urgent.
Met Randstad Urgent wil het kabinet eraan bijdragen dat de Randstad zich
ontwikkelt tot een duurzame en concurrerende Europese topregio.
Nederland is gebaat bij een sterke economie. Dat is goed voor onze
welvaart en voor de werkgelegenheid. De Randstad als grootstedelijke
regio levert daar een belangrijke bijdrage aan. Wat goed is voor de
Randstad is goed voor Nederland. Maar: de Randstad staat internationaal
onder druk en slibt dicht. Dat is slecht voor de economie en het milieu.
Dus pakken we de Randstad aan zodat de bereikbaarheid, de economische
dynamiek en de leefbaarheid verbetert.
De Randstad heeft de potentie uit te groeien tot een duurzame economische topregio. Om de kansen te pakken is het hard nodig om de bereikbaarheid – over de weg en met het OV – te verbeteren. Daarbij komt dat
het voor bedrijven aantrekkelijk moet zijn om zich met hun werknemers
hier te vestigen. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. Wonen in de
buurt van groen, natuur en water is een sterk punt van de Randstad.
Om de concurrentie met andere West-Europese regio’s aan te kunnen,
zetten het kabinet, provincies, gemeenten en stadsregio’s samen hun
schouders eronder om de problemen in de Randstad aan te pakken. Voor
het programma Randstad Urgent is een selectie gemaakt van ruim 35
projecten. Door deze selectie kan alle energie zich richten op een snel
resultaat. Deze projecten vrágen om een oplossing en dragen bij aan de
ontwikkeling van de Randstad.
Doen wat moet gebeuren en wanneer het nodig is, knopen doorhakken,
dat is de aanpak van Randstad Urgent. Om meters te maken en vertraging
van projecten te voorkomen, gaat de bestuurlijke cultuur van stroperig-

Persexemplaar

113

Productartikel 18

heid en jarenlange ongelimiteerde uitloop van besluitvorming op de
schop. Het gaat om doorzetten, voor een sterke Randstad en een sterk
Nederland.
De basis voor het programma Randstad Urgent wordt gevormd door
harde, bestuurlijke afspraken die zo’n veertig bestuurders op 29 oktober
2007 hebben gemaakt.
Producten

De projecten die in het programma Randstad Urgent zijn opgenomen,
hebben betrekking op een urgent probleem of een bijzondere kans. Ze zijn
van Randstedelijk, nationaal of internationaal belang.
In hoofdstuk 3 van het MIRT is een kaart opgenomen met daarin de
projecten van Randstad Urgent. In dat hoofdstuk alsmede op de projectbladen zijn deze nader beschreven.
18.05 Railinfrabeheer

Motivering

De aandelen van Railinfrabeheer B.V. (als onderdeel van Rail Infra Trust
(RIT)) zijn per 1 juli 2002 overgedragen aan de Staat der Nederlanden. Met
ingang van 2005 opereert RIB met Railverkeerleiding en Railned onder de
naam ProRail. ProRail kan met ingang van 1 januari 2001 niet meer
voorzien in de financiering van de investeringen door het aantrekken van
leningen op de kapitaalmarkt. Daarom was de mogelijkheid geschapen
dat ProRail gebruik kon maken van zogenaamde schatkistleningen via een
lening van het ministerie van Financiën aan VenW.

Producten

Op dit onderdeel wordt de rente over en aflossing van deze schatkistleningen verantwoord die in de periode 2001/2002 zijn verstrekt aan
ProRail. Het betreft hier de leningen die door het Ministerie van Financiën
aan VenW beschikbaar zijn gesteld om vervolgens door VenW aan ProRail
te worden uitgeleend. In totaal is op deze wijze € 806 mln. aan ProRail
beschikbaar gesteld (€ 483 mln. in 2001 en € 323 mln. in 2002). De
aflossingen vinden plaats in 2011 en 2012.
18.06 Externe veiligheid

Motivering

Met VROM is overeengekomen om dit budget (€ 53,7 mln.) over te
hevelen naar VenW. Het budget is bestemd voor het oplossen van externe
veiligheidsknelpunten in het kader van de Nota Vervoer Gevaarlijke
Stoffen (NVGS).
Hiervan wordt € 20 mln. verantwoord op artikel 13. Het resterende bedrag
(€ 33,7 mln.) dient nog naar artikel 12 en 15 te worden overgeheveld.
18.07 Modaliteitsafhankelijke kennis en expertise

Motivering

De nationale basisinformatievoorziening heeft betrekking op het verzamelen, bewerken en verstrekken van gegevens voor een limitatief aantal
informatiebestanden betreffende de waterstaatkundige toestand van het
land, het verkeer te water en het wegverkeer. Het gaat om taken die
wettelijk bij Rijkswaterstaat zijn neergelegd en gelden als standaard voor
gebruik in Nederland.

Producten

Voorbeelden van nationale basisinformatie zijn:
+ Informatiebestanden betreffende de geometrische infrastructuur in
Nederland zoals het NAP-peilmerkennet waarmee belangrijke
hoogte(laagte)verschillen worden beoordeeld of het Actief GPS

Persexemplaar

114

Productartikel 18

Referentiesysteem (AGRS.nl) dat de basis vormt voor een betrouwbaar
en uitermate nauwkeurig gebruik van GPS in Nederland;
+ Opstellen van waterstandsverwachtingen en geven van stormvloedwaarschuwingen aan beheerders van waterkeringen en anderen aan
de hand van berekeningen met atmosferische modellen en waterbewegingsmodellen, gekoppeld aan meetgegevens uit verschillende
automatische meetnetten.
De overige uitgaven betreffen de uitgaven voor grensoverschrijdende
netwerkoverleg.

Persexemplaar

115

Productartikel 19

Artikel 19 Bijdragen andere begrotingen Rijk
Omschrijving van de samenhang
in het beleid

Op dit artikel worden de ontvangen bijdragen verantwoord, die ten laste
van de begroting van Verkeer en Waterstaat komen. De doelstellingen van
het onderliggende beleid zijn terug te vinden in de begroting 2007 van
Verkeer en Waterstaat (XII).
Het productartikel is gerelateerd aan artikel 39 Bijdragen aan het
Infrastructuurfonds. Daarnaast wordt op dit artikel de bijdrage ten laste
van het Fonds Economische Structuurversterking (FES) verantwoord.
Tabel budgettaire gevolgen van de uitvoering

Overzicht budgettaire gevolgen van de uitvoering (x € 1 000)
19. Bijdragen andere begrotingen Rijk

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Ontvangsten

6 485 308

6 085 848

7 380 258

7 803 353

7 165 838

7 221 736

7 007 242

19.09 T.l.v. begroting VenW
19.10 T.l.v. FES

5 041 955
1 443 353

4 669 259
1 416 589

6 202 356
1 177 902

6 571 193
1 232 160

6 185 158
980 680

6 449 967
771 769

6 290 745
726 497

19.09 Ten laste van begroting VenW
Motivering

Dit begrotingsartikel is technisch van aard.
19.10 Ten laste van het FES

Motivering

Dit begrotingsartikel is technisch van aard.

Persexemplaar

116

Productartikel 19

Producten

In de volgende tabel wordt de bijdrage uit het FES uitgesplitst naar de
verschillende categorieën van projecten.

Uitsplitsing bijdrage FES (x € 1 000)

1

2008

2009

2010

2011

12 mld. impuls
Bor
Voorfinanciering GIS
BISK/Proces en systeeminnovatie
A2 Maastricht
Amsterdam Zuidas
Versterking dijken (amendement 18 Snijder-Hazelhoff)
Compartimentering dijken
Haaglanden
Enveloppe Noordvleugel A6/9
Benutting HWN: Progr. Filevermindering
Benutting HWN: DVM
Benutting Spoor: Moordrecht
W4-Leiderdorp
PMR
Bescherming OV tegen terroristische aanslagen
Ander Betalen voor Mobiliteit
Quick Wins Wegen/Aanpak knooppunten
Quick Wins Vaarwegen
Praktijkproef verbetering doorstroming A10 Amsterdam
Synergie KRW/WB21 (pijler 3)
Innovatie KRW (pijler 3) 1e tender

974 542
237 178
– 32 000
1 708
5 000

867 054
230 840
– 33 000
3 890
5 000

829 020
343 039
– 34 000

435 000

Totaal art 19.10

2 391
1 805
1 241

5 000
15 000

2012

2013

– 35 000

– 35 000

25 000

60 000
27 890

60 000

238 000

478 000

408 240

447 199

273 617

20 000

1 259

49 786
50 000
10 000

10 000

24 158

80 000
4 000

10 000
4 000
15 000

10 660
9 000
20 000

13 000
20 000

5 000
2 280
9 500

30 000
8 360
25 500

10 000
14 440

5 000
14 440

13 680

9 880

1 416 589

1 177 902

1 232 160

980 680

771 769

726 497

Vanaf 2011 zijn er voor een drietal projecten/programma’s binnen het FES gelden gereserveerd op artikel 15 Projecten in voorbereiding. Dit
zijn: de Noordvleugel enveloppe/Zuidas, enveloppe Nota Mobiliteit en de projectreservering voor Project Mainportontwikkeling Rotterdam
(PMR). Deze gelden kunnen pas worden vrijgegeven als deze projecten voldoende zijn uitgewerkt en/of er besluitvorming over heeft
plaatsgevonden.

Persexemplaar

117

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

4. VERDIEPINGSHOOFDSTUK
11 Hoofdwatersystemen
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
11 Hoofdwatersystemen

2008

2009

2010

2011

2 012

2 013

724 623

772 746

852 474

733 120

629 316

547 043

– 59 086

– 19 740

27 650

– 31 995

3 985

– 32 404

Nieuwe mutaties

27 147

60 576

42 396

76 018

46 767

34 992

Stand ontwerpbegroting 2009

692 684

813 582

922 520

777 143

680 067

549 631

2008

2009

2010

2011

2012

2013

3 130
10 316

3 052
11 060

3 303
12 182

3 646
10 297
13 000

3 679
8 749
8 000

3 991
7 462
4 000

9 500
2 280
3 000

25 500
8 360
3 000
10 000

14 440
3 000
10 000

13 680
3 000
10 000

9 880
10 000

– 341

– 341

46 767

34 992

Stand ontwerpbegroting 2008
Amendementen
1e suppletore wet 2008

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1 000)

nieuwe mutaties:
1 Loonbijstelling
2 Prijsbijstelling
3 Natuurpilot IJmeer/Markermeer
4 Innovatie KRW (pijler 3)
5 Synergie KRW/WB21
6 Innovatie Deltatechnologie
7 HWB-programma pijler 3 uit aanvullende post
8 Desaldering project versterking Delflandse kust
Overige mutaties

– 1 079

– 396

– 529

14 440
3 000
10 000
22 000
– 365

Totaal

27 147

60 576

42 396

76 018

Ad 1, 2.

Dit betreft de loon- en prijsbijstelling 2008.

Ad 3.

Betreft de bijdrage van het ministerie van Landbouw voor de
natuurpilot IJmeer/Markermeer.

Ad 4.

Het Kabinet heeft extra middelen gereserveerd voor het
uitvoeren van maatregelen in het kader van de Europese
Kaderrichtlijn Water en WB21. Voor stimulering van de
innovatieve aanpak heeft het Kabinet in totaal € 75 miljoen
gereserveerd. In de voorliggende IF-begroting is de eerste
tranche opgenomen.

Ad 5.

Ten behoeve van de synergie-aanpak binnen KRW/WB21 is in
het Coalitieakkoord een bedrag van € 115 miljoen beschikbaar
gesteld. De 7 deelstroomgebieden inventariseren de projecten
die door een onafhankelijke commissie worden beoordeeld op
de voorafgestelde criteria. In de voorliggende begroting is de
eerste tranche ad € 76 mln. bij het FES opgevraagd.

Persexemplaar

118

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Ad 6.

Het Kabinet heeft in het Coalitie Akkoord extra budget toegekend voor het programma Innnovatie Deltatechnologie. De
totale omvang voor dit programma is € 40 mln. en zal in
tranches naar de VenW-begroting worden overgeboekt. In de
voorliggende begroting is de 1e tranche van € 15 mln.
opgenomen.

Ad 7.

Het kabinet heeft in het kader van het beleidsprogramma
«Samen werken, samen leven» binnen de enveloppe «Water en
kust» aanvullende middelen gereserveerd om het geactualiseerde Hoogwaterbeschermingsprogramma volledig te kunnen
uitvoeren. Deze reservering, groot € 1 160 miljoen, wordt in
tranches naar de begroting van VenW worden overgeboekt.
Vooruitlopend op de definitieve besluitvorming is in de
voorliggende begroting de 1e tranche van € 120 mln. t/m 2020
opgenomen.

Ad 8.

Rijkswaterstaat voert voor het Hoogheemraadschap Delfland
een werk aan de versterking van de delflandse kust uit. De
kosten voor het project bedragen € 113 mln. (€ 108 mln. van
HHS en € 5 mln. van de provincie Zuid Holland). VenW ontvangt
van het HHS voor het werk «Versterking Delflandsekust» 100%
vergoeding. Bij 1e suppletore wet 2008 is reeds € 91 mln.
verwerkt (ophoging van zowel de uitgaven als de ontvangsten).
In deze begroting wordt het restant ad € 22 mln. opgenomen.

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
11 Hoofdwatersystemen

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Stand ontwerpbegroting 2008

5 017

1 030

949

0

0

0

5 243

32 035

51 400

11 300

4 800

2 500

Amendementen
1e suppletore wet 2008
Nieuwe mutaties

22 000

Stand ontwerpbegroting 2009

10 260

33 065

52 349

33 300

4 800

2 500

2009

2010

2011

2012

2012

0

0

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
ontvangsten
1.

2008

Desaldering project versterking Delflandse kust

22 000

Totaal

0

Ad 1.

0

0

22 000

Zie de toelichting onder ad 8.

Persexemplaar

119

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

12 Hoofdwegennet
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
12 Hoofdwegennet
Stand ontwerpbegroting 2008
Amendement 31 200 A, nr. 67 Koopmans, Roefs, De
Krom

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2 877 887

2 938 690

3 090 307

1 860 430

1 969 790

2 105 468

– 3 000

1e suppletore wet 2008

– 339 281

43 546

289 344

66 236

471 106

528 718

Nieuwe mutaties

– 72 495

– 301 271

– 424 435

328 847

149 751

308 036

Stand ontwerpbegroting 2009

2 463 111

2 680 965

2 955 216

2 255 513

2 590 647

2 942 222

2008

2009

2010

2011

2012

2013

13 860
40 202

12 252
41 294
50 000

12 631
43 346
100 000

10 711
25 482
100 000

10 827
27 214
100 000
50 000

65 000
4 130
4 000

– 380 000

115 000
5 100
3 206

– 300 000
30 000

– 199 836

– 34 063

– 500 000
– 14 987
8 474
– 11 000
– 46 085

11 390
29 282
80 000
50 000
– 253 000
– 87 000

149

846

– 16 814

– 2 648
60 000
11 996

– 4 801
238 000
– 1 489

851
478 000
1 487

– 72 495

– 301 271

– 424 435

328 847

149 751

308 036

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
Uitgaven
1 Loonbijstelling 2008
2 Prijsbijstelling 2008
3 Kunstwerken (stalen bruggen)
4 NSL: Luchtproblematiek
5 Naar art. 17: ABvM
6 Kasschuif
7 Desaldering: Hogere bijdragen
8 Van art. 13: div. proj.
9 Naar art. 15: ZW-vaart
10 DBFM 2e Coentunnel
11 Van FES: enveloppe Noordvleugel en Zuidas
Diversen
Totaal

8 400

Ad 1, 2.

Dit betreft de loon- en prijsbijstelling 2008.

Ad 3.

De technische levensduur van kunstwerken is korter dan
verwacht. Er is 500 mln. beschikbaar, bestemd voor in eerste
instantie het aanpakken van stalen kunstwerken en vervolgens
voor de betonnen kunstwerken. Mochten er middelen resteren,
worden deze ingezet om een start te maken met de aanpak van
de betonnen kunstwerken.

Ad 4.

Voor de saneringsopgave in het kader van het Nationaal
Samenwerkings-programma Luchtkwaliteit (NSL) worden extra
middelen ad 418 mln ingezet ter verbetering van de luchtkwaliteit en om ruimtelijke ontwikkelingen vlot te kunnen
trekken.

Ad 5.

Voor het totale project ABvM (zie artikel 17) is een budget

Persexemplaar

120

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

noodzakelijk van € 2,45 mrd. tot 2020. Dekking zal conform
Ministerraad-besluit ondermeer plaatsvinden vanuit het
NoMo-aanleg wegenbudget.
Ad 6.

Het betreft het saldo van diverse kasschuiven samenhangende
met de programmering van infrastructuur.

Ad 7.

Dit betreft met name ontvangsten als gevolg van bijdragen van
decentrale overheden voor de uitvoering van het project Rw 12
Den Haag-Gouda, benutting en Rw 4 Dinteloord-Bergen op
Zoom.

Ad 8.

Vanuit het spoorprogramma worden bedragen beschikbaar
gesteld voor de verplaatsing van het station Nijverdal (4 mln) en
het ongelijkvloers maken van de spoorkruising ter hoogte van
de afslag Moordrecht op het baanvak Rotterdam-Gouda
omlegging (20 mln).

Ad 9.

Ten behoeve van de omlegging van de Zuid-Willemsvaart wordt
€ 11 mln. overgeboekt naar artikel 15.

Ad 10.

Deze boeking is naar aanleiding van de conversie van de 2e
Coentunnel naar een DBFM-constructie.

Ad 11.

Dit betreft de overboeking vanuit het FES in het kader van de
enveloppe Noordvleugel ten behoeve van de A6/9 (€ 3,2 mlrd)
en Zuidas (€ 0,1 mlrd.).

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
12 Hoofdwegennet
Stand ontwerpbegroting 2008

2008

2009

2010

2011

2012

2013

179 429

17 977

30 836

12000

45 000

96 000

– 47 056

38 269

107 063

33 315

2 969

155 278

4 130

22 000

– 9 987

30 100

30 000

0

136 503

78 246

127 912

75 415

77 969

251 278

2009

2010

2011

2012

2013

– 14 987
5 000

5 100
25 000

30 000

22 000
22 000

– 9 987

30 100

30 000

Amendementen
1e suppletore wet 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
ontvangsten

2008

1.
2.

4 130

Desaldering: Rw 12 DH-Gouda
Bestuursakkoord Rijk-Provincies

Totaal

4 130

Persexemplaar

0

121

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Ad 1.

Dit betreft ontvangsten als gevolg van bijdragen van decentrale
overheden voor de uitvoering van de projecten (zie ook uitgaven
ad 7.).

Ad 2.

Deze boeking is naar aanleiding van het bestuursakkoord in
2008 van het Rijk met de Provincies waarbij is overeengekomen
dat de provincies een bijdrage leveren voor medefinanciering
van Rijksinfrastructuurprojecten uit het MIRT. Het gaat om
Randstad Urgent projecten in Noord- en Zuidholland (A6/A9 en
Flessehals A12, gedeelte Den Haag – Gouda).

Persexemplaar

122

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

13 Spoorwegen
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
13 Spoorwegen
Stand ontwerpbegroting 2008

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2 417 064

2 483 249

2 584 897

2 259 806

2 182 352

1 908 061

– 22 014

130 354

20 020

44 396

– 57 193

89 844

55 494

128 240

166 182

183 602

299 583

225 684

2 450 544

2 741 843

2 771 099

2 487 804

2 324 742

2 223 589

2008

2009

2010

2011

2012

2013

6 966
28 983
30 000

6 968
31 407
125 000
4 000
15 000
– 8 474
– 11 000
3 281

6 964
26 593
150 000
2 000
20 000
– 3 206
– 20 000
1 251

6 965
25 432
160 000

6 965
21 341
170 000

20 000

20 000

– 20 000
7 186

7 378

166 182

183 602

299 583

225 684

Amendement 31 200 A, nr. 38 Samson

0

1e suppletore wet 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1 000)
Uitgaven
1 Loonbijstelling 2008
2 Prijsbijstelling 2008
3 Programma Hoogfrequent Spoor
4 Hanzelijn
5 Van IF/14: SpoDo
6 Naar IF/12: diversen
7 Diverse kasschuiven
Diversen

– 4 000
– 8 000
1 545

6 968
29 917
90 000
4 000
10 000
– 8 400
– 6 000
1 755

Totaal

55 494

128 240

Ad 1, 2.

Dit betreft de loon- en prijsbijstellingstranche 2008

Ad 3.

Met de begroting 2009 is de financiering van de spoorambities
van € 4,5 miljard geregeld. Dit betekent dat de kandidaatstatus
is vervallen en dat een programma van planstudies is opgenomen in het MIRT 2009 onder de noemer Programma Hoogfrequent Spoorvervoer, naast de al lopende planstudie OV-SAAL.
De dekking is als volgt opgebouwd:
– OV SAAL: € 1,35 miljard uit het budget van de Zuiderzeelijn,
conform kabinetsbesluit van 16 november 2007;
– Er wordt € 800 miljoen uit de CA-enveloppe voor OV ingezet;
– € 2 mld. wordt grotendeels gevonden door een vermogensconversie (uitkering superdividend) vanuit NS naar ProRail.
De rentevrijval die zodoende bij ProRail ontstaat levert tot en
met 2020 het merendeel van dit bedrag op. Dit najaar vinden
de gesprekken tussen de aandeelhouder en NS hierover
plaats. Voor het resterende deel wordt in volgorde van
voorkeur eerst gekeken naar het via de leenfacilitiet van
ProRail benutten van rentevrijval na 2020 a.g.v. de vermogensconversie en een concessievergoeding van NS voor exclusief
recht op het hoofdrailnet;

Persexemplaar

123

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

–

–

Daarbij is afgesproken dat Financiën waar nodig eventuele
kasritmeverschillen binnen het generale beeld zal proberen
op te vangen;
Verder vindt er beperkte herprioritering plaats binnen het
aanlegprogramma spoor. Het gaat hier om een bedrag van
per saldo € 350 miljoen die eerder gereserveerd was voor
projecten die nu in het licht van de nieuwe ambitie voor
hoogfrequent spoorvervoer minder urgent zijn.

Ad 4.

Deze mutatie betreft een overboeking vanuit IF/artikel 16, project
Ruimte voor de Rivier, voor de bypass in de IJssel.

Ad 5.

Voor de tweede tranche Spoorse doorsnijdingen wordt budget
vrijgemaakt. Hiermee kan tegemoet worden gekomen aan de
motie Koopmans/Roefs.

Ad 6.

Vanuit het spoorprogramma worden bedragen beschikbaar
gesteld voor de verplaatsing van het station Nijverdal (4 mln) en
het ongelijkvloers maken van de spoorkruising ter hoogte van
de afslag Moordrecht op het baanvak Rotterdam-Gouda
omlegging (20 mln).

Ad 7.

Het betreft het saldo van diverse kasschuiven samenhangende
met de programmering van infrastructuur.

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
13 Spoorwegen

2008

2009

2010

2011

2012

2013

33 046

86 329

96 498

120 667

144 837

164 464

1e suppletore wet t-1

12 429

3 119

Nieuwe mutaties

31 087

90 000

125 000

159 000

160 000

170 000

Stand ontwerpbegroting t

76 562

179 448

221 498

279 667

304 837

334 464

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1. Mandje spoor
2. Bestuursakkoord Rijk – Provincies
Diversen

30 000

90 000

125 000

150 000
9 000

160 000

170 000

Totaal

31 087

90 000

125 000

159 000

160 000

170 000

Stand ontwerpbegroting t-1
Amendementen

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
ontvangsten

1 087

Ad 1.

Om de ambities voor het PHS te kunnen realiseren wordt voor
een bedrag van € 2 mld. aanvullende dekking gevonden. Zie
ook het gestelde onder de uitgaven (ad 3.).

Persexemplaar

124

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Ad 2.

Deze boeking is naar aanleiding van het bestuursakkoord in
2008 van het Rijk met de Provincies waarbij is overeengekomen
dat de provincies een bijdrage leveren voor medefinanciering
van Rijksinfrastructuurprojecten uit het MIRT. Het gaat om het
project OV-SAAL in Flevoland.

Persexemplaar

125

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

14 Regionale lokale infra
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
14 Regionale lokale infra

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Stand ontwerpbegroting 2008

254 425

234 878

219 867

255 007

192 710

173 441

1e suppletore wet 2008

92 505

17 671

– 23 817

– 10 672

– 10 429

64 130

Amendement 31 474 A, nr. 8 Cramer

10 000

Nieuwe mutaties

8 578

20 806

81 792

49 643

178 640

143 476

365 508

273 355

277 842

293 978

360 921

381 047

Stand ontwerpbegroting 2009

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
Uitgaven

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1.
2.
3.

Loonbijstelling 2008
Prijsbijstelling 2008
Enveloppe ketenversterking, tranche 2008
Enveloppe ketenversterking, tranche 2009
4. Uit ZZL: Pakket Noorden
5. Tunnelveiligheid en SUNIJ-lijn
6. Naar Spodo II
Overige mutaties

16
3 756
5 000

15
4 471
5 000
5 000
93 000
– 25 500

9
4 328
5 000
5 000
48 000
– 12 500

8
4 826
5 000
5 000
164 000
0

8
4 468

0

16
3 984
5 000
5 000
45 000
– 38 000

– 194

– 194

– 194

– 194

– 194

Totaal

8 578

20 806

81 792

49 643

178 640

159 000
0
– 20 000

143 476

Ad 1, 2.

Dit betreft de loon- en prijsbijstellingtranche 2008.

Ad 3.

De totale uitgaven voor de tweede tranche quick wins is € 79,6
mln. Hiervan komt € 55 mln. uit de enveloppe OV van het
Coalitieakkoord. Vanuit deze enveloppe is in de begroting 2008
reeds € 25 mln. opgenomen op HXII voor ketenversterking
(artikel 34). Deze middelen worden nu overgeboekt naar dit
artikel. De overige € 30 mln. wordt gefinancierd uit de tranche
2009 en de (nog te ontvangen) tranche 2010 van de enveloppe
OV.

Ad 4.

Deze mutatie vanuit artikel 17.05 is in het kader van de
afspraken naar aanleiding van het pakket voor het Noorden/
Regio Specifiek Pakket (ad € 1 800 mln.). Bij de uitwerking van
het RSP wordt onderscheid gemaakt tussen een ruimtelijkeconomisch programma (REP) dat uitgevoerd wordt door EZ en
projecten ter verbetering van het regionale bereikbaarheid (RB).

Ad 5.

Deze mutatie de betreft de technische kasschuiven die samenhangen met de financiering van de uitgaven Tunnelveiligheid
metro en SUNIJ-Lijn en de overboeking naar artikel HXII/39.02
BDU.

Persexemplaar

126

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Ad 6.

Binnen het budget voor Regionaal lokale infrastructuur vindt
een herprioritering plaats ten behoeve van investeringen in
spoorse doorsnijdingen.

Opbouw ontvangsten vnaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
14 Regionale lokale infra
Stand ontwerpbegroting 2008
1e suppletore wet 2008

2008

2009

2010

2011

2012

2013

0

0

0

0

0

29 000
– 11

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

28 989

Persexemplaar

127

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

15 Hoofdvaarwegennet
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
15 Hoofdvaarwegennet
Stand ontwerpbegroting 2008

2008

2009

2010

2011

2012

2013

555 291

647 297

668 630

723 359

705 993

696 578

79 616

70 641

18 621

33 541

– 25 338

Amendementen 31 200 A, nrs. 20 Van der Staay en 25
Anker

0

1e suppletore wet 2008

8 828

Amendementen 31 474 A, nrs. 7 en 9 Cramer

15 000

Nieuwe mutaties

11 684

20 045

26 338

21 656

33 474

13 814

Stand ontwerpbegroting 2009

590 803

746 958

765 609

763 636

773 008

685 054

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1 000)
Uitgaven

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1
2
3.
4.
5.
6.
7.

4 075
7 534

4 608
8 769

4 800
9 024
2 282

4 984
9 744
7 618

4 914
9 514

5 034
9 334

Loonbijstelling tranche 2008
Prijsbijstelling tranche 2008
Desaldering ZWV, ged. Maas-Den Dungen
Desaldering Wilhelminakanaal
Overboeking uit artikel 12
Desaldering Walradar Noordzeekanaal
Overige mutaties

Totaal

19 600
11 000
75

7 063
– 395

– 768

– 690

– 554

– 554

11 684

20 045

26 338

21 656

33 474

13 814

Ad 1, 2.

Dit betreft de loon- en prijsbijstellingtranche 2008.

Ad 3.

De desaldering heeft betrekking op bijdragen vanuit de regio ten
behoeve van de Zuid Willemsvaart, gedeelte Maas-Den Dungen
en afbouw den Dungen-Veghel.

Ad 4.

Van de provincie Noord Brabant en de gemeente Tilburg wordt
in het jaar 2012 een bijdrage verwacht van in totaal € 19,6 mln.
ten behoeve van het Wilhelminakanaal.

Ad 5.

Ten behoeve van de omlegging van de Zuid-Willemsvaart wordt
€ 11 mln. overgeboekt uit begrotingsartikel 12 (Rondweg Den
Bosch).

Ad 6.

Deze desaldering heeft betrekking op de bijdrage van het
Havenbedrijf Amsterdam ten behoeve van de Walradar
Noordzeekanaal.

Persexemplaar

128

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
15 Hoofdvaarwegennet
Stand ontwerpbegroting 2008

2008

2009

2010

2011

2012

2013

17 465

25 350

39 688

22 800

8 750

5 000

– 1 330

2 072

7 063

2 282

7 618

19 600

32 413

40 640

32 490

28 350

5 000

2009

2010

2011

2012

2013

2 282

7 618

Amendementen
1e suppletore wet 2008

1 007

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

18 472

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
ontvangsten
1.
2.
3.

2008

ZWV, ged. Maas-Den Dungen
Wilhelminakanaal
Walradar Noordzeekanaal

19 600
7 063

Totaal

7 063

2 282

7 618

19 600

Ad 1.

Deze ontvangsten hebben betrekking op bijdragen vanuit de
regio ten behoeve van de Zuid Willemsvaart, gedeelte MaasDen Dungen en afbouw den Dungen-Veghel.

Ad 2.

Van de provincie Noord Brabant en de gemeente Tilburg wordt
in het jaar 2012 een bijdrage verwacht van in totaal € 19,6 mln.
ten behoeve van het Wilhelminakanaal.

Ad 3.

Door het Havenbedrijf Amsterdam wordt bijgedragen in de
kosten van de Walradar Noordzeekanaal.

Persexemplaar

129

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

16 Megaprojecten niet verkeer en vervoer
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
16 Megaprojecten niet verkeer en vervoer
Stand ontwerpbegroting 2008

2008

2009

2010

2011

2012

2013

177 783

278 816

313 348

762 773

756 188

401 853

– 13 612

9 089

42 595

16 784

1 501

– 51 350

2 722

200

758

11 488

14 855

272 563

166 893

288 105

356 701

791 045

772 544

623 066

2008

2009

2010

2011

2012

2012

2 482
240

3 942
258
– 4 000

4 508
250
– 4 000

5 268
239
– 2 000
7 981

5 299
233

5 832
220

9 323

266 511

11 488

14 855

272 563

Amendementen
1e suppletore wet 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1 000)

Verplichtingen/uitgaven
1.
2.
3.
4.

Prijsbijstelling 2008
Loonbijstelling 2008
Naar IF 13: Hanzelijn
Bijdrage FES (PMR)

Totaal

2 722

200

758

Ad 1, 2.

Dit betreft de loon- en prijsbijstelling tranche 2008.

Ad 3.

Deze mutatie betreft een overboeking naar IF/artikel 13, project
Hanzelijn, voor de bypass in de IJssel.

Ad 4.

Deze mutatie betreft de toevoeging van de FES bijdrage in PMR.

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
16 Megaprojecten niet verkeer en vervoer

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Stand ontwerpbegroting 2007

7 000

0

0

20 000

20 000

20 000

7 000

0

0

20 000

20 000

20 000

Amendementen
1e suppletore wet 2007
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2008

Persexemplaar

130

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
17 Megaprojecten verkeer en vervoer

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Stand ontwerpbegroting 2008

132 988

153 859

305 112

122 686

620 489

628 489

1e suppletore wet 2008

256 984

– 108 849

– 212 112

– 74 686

– 456 489

– 469 489

Nieuwe mutaties

24 853

95 000

82 660

172 000

– 14 000

51 000

Stand ontwerpbegroting 2009

414 825

140 010

175 660

220 000

150 000

210 000

2009

2010

2011

2012

2013

– 10 000
– 35 000
10 000

– 10 000
– 83 000
10 660

10 000
– 38 000

– 30 000
– 134 000

– 30 000
– 129 000

– 65 000
8 347

130 000

165 000

220 000

150 000

253 000
– 43 000

24 853

95 000

82 660

172000

– 14 000

51 000

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
Verplichtingen/uitgaven

2008

1.
2.

1 506

3.
4.
5.
6.

Prijsbijstelling 2008
Regionaal specifiek pakket ZZL
– Ruimtelijk Economisch Programma (REP)
– Regionale Bereikbaarheid (RB)
FES/ABvM
Wegen/ABvM
Kasschuif
Saldo HSL 2007

Totaal

80 000

Ad 1.

Dit betreft de prijsbijstelling tranche 2008.

Ad 2.

Deze mutatie betreft de verwerking van de bestuurlijke
afspraken met het Noorden (Regio Specifiek Pakket- ZZL).
Afgesproken is de gereserveerde middelen alternatief in te
zetten. Dit betekent dat de middelen voor het RuimtelijkEconomisch Programma (REP) worden overgeboekt naar EZ en
de middelen voor Pakket Regionale Bereikbaarheid worden
overgeboekt naar artikel 14 Regionale lokale infra.

Ad 3, 4, 5.Dit betreft de verwerking van de financiering van de kosten van
Anders Betalen voor Mobiliteit uit de middelen die zijn
gereserveerd in de Nota voor Mobiliteit en via het FES. Deze
kasschuif heeft een voorlopig karakter en volgt grotendeels uit
de investeringen die al in deze kabinetsperiode (420 mln.)
dienen te geschieden om tijdig een robuust systeem voor de
kilometerprijs te hebben (start voorzien in 2011).
Ad 6.

De hogere ontvangsten HSL over 2007 zijn bij Voorjaarsnota
spiegelbeeldig verwerkt aan de ontvangstenkant. Dit wordt nu
gecorrigeerd door de uitgavenkant hiervoor bij te stellen.

Persexemplaar

131

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

18 Overige uitgaven
Opbouw uitgaven vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
18 Overige uitgaven

2008

2009

2010

2011

2012

2013

53 618

53 040

54 089

533 081

242 831

5 805

1e suppletore wet 2008

5 154

406

1 669

2 265

– 79

– 82

Nieuwe mutaties

1 054

308

313

240

149

152

Stand ontwerpbegroting 2009

59 826

53 754

56 071

535 586

242 901

5 875

Stand ontwerpbegroting 2008
Amendementen

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1000)
Uitgaven

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1
2

92
219
743

95
213

89
224

59
181

60
89

61
91

1 054

308

313

240

149

152

Loonbijstelling 2008
Prijsbijstelling 2008
Diversen

Totaal

Ad 1, 2.

Dit betreft de loon- en prijsbijstellingstranche 2008.

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
18 Overige uitgaven
Stand ontwerpbegroting 2008

2008

2009

2010

2011

2012

34 987

35 142

34 966

517 995

237 138

35 142

34 966

517 995

237 138

2013

Amendementen
1e suppletore wet 2008

783 309

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

818 296

Persexemplaar

0

132

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

19 Bijdragen andere begrotingen Rijk
19.09 Ten laste van begroting Verkeer en Waterstaat
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
19.09 Ten laste van begroting VenW
Stand ontwerpbegroting 2008
Amendement 31 200 A, nr. 67 Koopmans, Roefs en de
Krom

2008

2009

2010

2011

2012

2013

5 620 809

6 112 464

6 482 727

6 131 541

6 365 068

6 209 168

– 3 000

1e suppletore wet 2008

– 897 243

28 911

19 857

– 53 738

– 53 717

– 53 749

Nieuwe mutaties

– 54 307

60 981

68 609

107 355

138 616

125 326

Stand ontwerpbegroting 2009

4 669 259

6 202 356

6 571 193

6 185 158

6 449 967

6 280 745

Voor de toelichting wordt verwezen naar het gestelde onder artikel 39 in
de Verdiepingsbijlage bij de begroting van VenW (XII).
19.10 Ten laste van het Fonds Economische Structuurversterking
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (x € 1 000)
19.10 Ten laste van het fonds economische structuurversterking

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1 264 322

1 284 283

1 403 060

425 259

478 876

– 27 894

1e suppletore wet 2008

60 487

49 759

39 000

38 000

31 890

Nieuwe mutaties

91 780

– 156 140

– 209 900

517 421

261 003

754 391

1 416 589

1 177 902

1 232 160

980 680

771 769

726 497

2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 200 000
10 000
25 500

– 235 000
10 660

435 000

80 000
9 500
2 280

8 360

14 440

7 981
14 440
60 000

9 323
13 680
238 000

266 511
9 880
478 000

91 780

– 156 140

– 209 900

517 421

261 003

754 391

Stand ontwerpbegroting 2008
Amendementen

Stand ontwerpbegroting 2009

Specificatie amendementen en nieuwe mutaties (x € 1 000)

1
2
3
4
5
6

Kasschuif tbv infrastructuurfonds
Invest.& expl. ABvM
Innovatie KRW (pijler 3)
PMR
Synergie KRW/WB21
Enveloppe Noordvleugel: A6/9

Totaal

Persexemplaar

133

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Ad 1.

Ten einde de FES-bijdrage 12 mld. gulden pakket in overeenstemming te brengen met de financieringsbehoefte binnen het
Infrastructuurfonds wordt een kasschuif vanuit 2009 en 2010
naar 2011 aangebracht.

Ad 2.

De FES-bijdage aan het project Anders Betalen voor Mobiliteit
heeft betrekking op de eenmalige investeringen in de systeemkosten van kilometerheffing.

Ad 3.

Deze bijdrage van het FES betreft de 1e tender en de
uitvoeringskosten ten behoeve van het programma Innovatie
Kaderrichtlijn Water.

Ad 4

Deze mutaties hebben betrekking op de FES-bijdrage Project
Mainport Rotterdam voor de onderdelen; achterlandverbindingen en onvoorzien.

Ad 5

Ten behoeve van het programma synergie Kaderrichtlijn Water
en Waterbeleid 21ste eeuw wordt een bedrag van € 76 mln.
opgevraagd.

Ad 6

Dit betreft de overboeking vanuit het FES in het kader van de
enveloppe Noordvleugel ten behoeve van de A6/9 (€ 3,3 mld).

Persexemplaar

134

Bijlage Overzichtsconstructie Kustwacht Nederland nieuwe stijl

5. BIJLAGEN
5.1 BIJLAGE OVERZICHTSCONSTRUCTIE KUSTWACHT
NEDERLAND NIEUWE STIJL
De Kustwacht Nederland nieuwe stijl is sinds 1 januari 2007 actief. De
minister van VenW is als coördinerend minister voor Noordzeeaangelegenheden verantwoordelijk voor het proces van totstandkoming
van geïntegreerd beleid en het activiteitenplan en begroting voor de
Noordzee. De minister van Defensie is beheerder van de Kustwacht wat
betekent dat deze verantwoordelijk is voor het opstellen van het
activiteitenplan en begroting Kustwacht NL alsmede de uitvoering
daarvan met inzet van eigen en toegewezen mensen en middelen. Alle bij
de Kustwacht betrokken ministeries behouden hun eigen wettelijke
verantwoordelijkheden. Het integrale beleid en daarvan afgeleide
activiteitenplan en begroting waarover de ministerraad beslist worden
zodanig concreet dat elke minister zich daarover in het parlement kan
verantwoorden en vormen in feite een integraal contract tussen de
verschillende departementen en de Kustwacht NL.
Het onderstaande overzicht kan worden beschouwd als de basis voor het
door Defensie opgestelde activiteitenplan en begroting 2009–2013 en
wordt door VenW gepubliceerd in de rol van coördinerend ministerie. De
cijfers en toelichtingen zijn door de betreffende departementen bij VenW
aangeleverd. In de overzichtsconstructie wordt een onderscheid gemaakt
in de uitgaven van de Kustwacht zelf en de uitgaven die de deelnemende
departementen ten behoeve van de Kustwacht verrichten. De benodigde
budgetten voor de ten behoeve van de kustwacht in te zetten schepen en
de vliegtuigen zijn met de 1e suppletoire begroting 2008 overgeheveld
naar de begroting van Defensie (Kustwacht NL).
Defensie/kustwacht
+ Betreft de uitgavenbudgetten in beheer van de Kustwacht NL.
+ Defensie is beheerder van het Kustwachtcentrum, nagenoeg de gehele
personele bezetting is Defensiepersoneel. Het KWC is het informatiecentrum van de Noordzee, waar het actuele beeld van (scheeps-)activiteiten, (veiligheids-)incidenten en verontreinigingen op de Noordzee
beschikbaar is.
+ Het uitgavenbudget Kustwacht is begin 2008 structureel verhoogd
door de overdracht van de exploitatiebudgetten voor de Kustwachtschepen (te betrekken van de Rijksrederij in oprichting) en de
exploitatiebudgetten voor de 2 Kustwachtvliegtuigen. In 2009 zijn
aanvullende fondsen beschikbaar voor het completeren van het
walradarproject.
Aanvullend aan het overzicht zijn door de departementen de volgende
opmerkingen gemaakt.
Verkeer en Waterstaat
+ Met terugwerkende kracht vanaf 1 mei 2008 is het financiële beheer
van de twee Kustwachtvliegtuigen overgedragen aan de Kustwacht
NL. De inzet van de vliegtuigen is gericht op beheer over de Noordzee,
naleving wetgeving, opsporen drenkelingen en bestrijding van
milieuverontreinigingen. Het materiële beheer van de vliegtuigen is
overgedragen aan het Commando Luchtstrijdkrachten (Defensie/
CLSK).

Persexemplaar

135

Bijlage Overzichtsconstructie Kustwacht Nederland nieuwe stijl

+ De inzet van het Emergency Towing Ship Waker is onderdeel
geworden van het uitgavenbudget Kustwacht NL.
Defensie
+ De bijdrage van de Koninklijke Marechaussee bedraagt 11 VTE’n.
Hiervoor zijn de integrale middensommen opgebracht.
+ De kosten van de 14 vliegers ten behoeve van de Kustwachtvliegtuigen
zijn onderdeel van de begroting van CLSK.
+ Deze aanvullende bijdragen van Defensie aan de Kustwacht NL zijn
onderdeel van het kostenbudget Kustwacht NL.
Financiën
+ De bijdrage van de Douane bedraagt 20 VTE’n. Hiervoor zijn de
integrale middensommen opgebracht. De inzet van de ten behoeve
van de Douane in te zetten schepen is onderdeel geworden van het
uitgavenbudget Kustwacht NL.
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
+ Visserijtoezicht betreft de inzet van AID op het NCP en in internationaal
verband. De inzet van het schip de Barend Biesheuvel is onderdeel
geworden van het uitgavenbudget Kustwacht NL.
+ Voor de personele bijdrage van de AID (13,5 VTE’n) zijn de integrale
middensommen opgebracht.
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
+ Activiteiten en bedragen zijn afkomstig uit de agentschapsbegroting
van de KLPD.
+ Inzet helikopters geschiedt op afroep voor luchtwaarneming of
spoedeisende zoekvluchten.
+ De personele en materiële inzet betreft enerzijds de justitiële afwerking
van geconstateerde strafbare feiten en strafrechtelijke onderzoeken
alsmede de coördinatie en anderzijds de inzet bij calamiteiten van 5
zeevaartuigen, bomverkenners, duikers, Rampen Identificatie Team,
speedboten, LOCC en mobiele communicatie-units.
Economische Zaken
+ Activiteiten en bedragen zijn afkomstig uit de begroting van Staatstoezicht op mijninstallaties.
+ Betreft gebruik politiehelikopters voor mijnbouwcontroles, kosten
inspecteurs en analyse watermonsters.
Justitie
+ Vooralsnog is gebleken dat Justitie geen kosten maakt die specifiek
zijn toe te rekenen aan de Kustwacht.

Persexemplaar

136

X

Defensie/kustwacht

Persexemplaar

VII

XIII

BZK

Econ. Zaken

staatstoezicht op
mijninstallaties

inzet KLPD-personeel &
helikopter

inzet AID-personeel

mijnbouwcontrole

algemene handhaving /
wetgeving scheepvaartverkeer / bemanningcontrole

visserijcontrole

fraudecontrole

27

2 209

1 410

1 335

1 765

33 249

XIV

LNV

inzet Douane-personeel

uitvoering grensbewaking
/ luchtsurveillances

3 590

22 913

22 913

2008

Totale uitgaven ten
behoeve van de
Kustwacht

IXB

Financiën

inzet Kmar-personeel voor
grensbewaking, luchtwaarneming, liaison &
HH-desk / inzet vliegers
Dornier

bijdragen aan veilig
vaarwater, handhaving via
luchtsurveillance

Centrale coördinatie
kustwachttaken

Doel

10 336

X

Defensie

inzet vaarwegmarkering,
loodsen, liaison,
luchtwaarnemers

Uitvoering Kustwachttaken

Activiteit

subtotaal uitgaven
andere departementen

IF

VenW

<mditsubtotaal eigen
uitgaven kustwacht

Begroting en
hoofdproduct

Departement

Overzichtsconstructie Kustwacht Nederland Nieuwe Stijl

33 164

9 081

27

2 209

1 410

1 335

1 765

2 335

24 083

24 083

2009

31 996

9 081

27

2 209

1 410

1 335

1 765

2 335

22 915

22 915

2010

31 953

9 081

27

2 209

1 410

1 335

1 765

2 335

22 872

22 872

2011

31 958

9 081

27

2 209

1 410

1 335

1 765

2 335

22 877

22 877

2012

31 958

9 081

27

2 209

1 410

1 335

1 765

2 335

22 877

22 877

2013

Bijlage Overzichtsconstructie Kustwacht Nederland nieuwe stijl

137

Bijlage Afkortingenlijst

5.2 AFKORTINGENLIJST
A.
APB
AMVB
ATB

= Actieplan en begroting
= Algemene Maatregel van Bestuur
= Automatische treinbeveiligingssystemen

B.
BCF
BDU
BERZOB
B&O
BISK
BKL
BLS
BPRW
BOR
BRG

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

C.
CS

= Centraal station

D.
DBFM
DGP
DGR
DRIP
DUU

=
=
=
=
=

Design Build Finance Maintenance
Directoraat-generaal personenvervoer
Deltaplan grote rivieren
Dynamische route informatie panelen
Directe uitvoeringsuitgaven

E.
ERTMS
EISR
ETCS
EU

=
=
=
=

European Rail Traffic Mangement System
Economische Impactstudie Railgoederenvervoer
European Train Control System
Europese Unie

F.
FES
FTE

= Fonds economische structuurversterking
= Full-time equivalent

G.
GDU
GIS
GPS
GVB

=
=
=
=

Gebundelde doeluitkering
Geluidsisolatieproject Schiphol
Global Positioning System
Grootschalige Verwerking Baggerspecie

H.
ha
HBR
H&I
HSA
HSL

=
=
=
=
=

Hectare
Havenbedrijf Rotterdam
Herstel & Inrichting
High Speed Alliance
Hogesnelheidslijn

I.
IBO
ICES

Persexemplaar

BTW Compensatiefonds
Brede doeluitkering
Bereikbaarheid Zuid-Oost Brabant over water
Beheer en onderhoud
Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur
Basis kustlijn
Baten-Lastenstelsel
Beheerplan voor de rijkswateren
Bereikbaarheidsoffensief Randstad
Bestaand Rotterdams Gebied

= Interdepartementaal Beleidsonderzoek
= Interdepartementale Commissie voor Economische
Structuurversterking

138

Bijlage Afkortingenlijst

IF
IPG
IRMA
IVM

=
=
=
=

Infrastructuurfonds
Innovatieprogramma Geluid
INTERREG Rijn en Maasactiviteiten
Integrale Verkenning Maas

K.
KBA
KLPD
KRW

= Kosten Baten Analyse
= Korps Landelijke Politie Diensten
= (Europese) Kaderrichtlijn Water

L.
LMCA

= Landelijke markt en capaciteitsanalyses

M.
MER
MHW
MIT
MIRT

=
=
=
=

MJPO
MLN
MTR

Milieu Effect Rapportage
Maatgevend hoogwater
Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport
Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en
Transport
= Meerjarenprogramma ontsnippering
= Miljoen
= Mid-term review Beheer en Onderhoud

N.
NAP
NBW
NS
NSP
NV
NVGS
NVVP

=
=
=
=
=
=
=

O.
OV

= Openbaar vervoer

P.
PAGE
PKB
PMR
PPC
PPS
PU
PVVP

=
=
=
=
=
=
=

Plan van aanpak goederen emplacementen
Planologische kernbeslissing
Project mainportontwikkeling Rotterdam
Public Private
Publiek private samenwerking
Productuitgaven
Provinciaal verkeers- en vervoersplan

R.
RIT
RVVP
RW
RWS

=
=
=
=

Rail Infra Trust
Regionaal verkeers- en vervoersplan
Rijkswegen
Rijkswaterstaat

S.
SAAL
SOIT
SNIP
SRK
SUBBIED

=
=
=
=
=

Schiphol Amsterdam Almere Lelystad
Subsidieregeling openbare inland terminals
Spelregelkader natte infrastructuurprojecten
Schelderadarketen
Subsidieregeling Baggeren bebouwd gebied

Persexemplaar

Nieuw Amsterdams Peil
Nationaal Bestuursakkoord Water
Nederlandse Spoorwegen
Nieuwe sleutelprojecten
Naamloze vennootschap
Nota vervoer gevaarlijke stoffen
Nationaal verkeers- en vervoersplan

139

Bijlage Afkortingenlijst

SVB
SVV

= Stimulering verwerking baggerspecie
= Structuurschema verkeer en vervoer

T.
TCI
TEN

= Tijdelijke Commissie Infrastructuur
= Transeuropese netwerken

U.
UPR
UWO

= Urgentieprogramma Randstad
= Uitwerkingsovereenkomst

V.
VBS
VenW
VNK
VINEX
VROM

=
=
=
=
=

W.
WB21
WST
WTC

= Waterbeheer 21e eeuw
= Westerscheldetunnel
= World trade centre

Z.
ZSM
ZZL

= Zichtbaar, slim en meetbaar
= Zuiderzeelijn

Persexemplaar

Verkeersbegeleidende Systemen
Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Veiligheid Nederland in Kaart
Vierde nota ruimtelijke ordening extra
Ministerie van Volkshuisvesting ruimtelijke ordening en
milieubeheer

140