Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2023

Nr. 225

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 mei 2023
Hierbij stuur ik u de uitwerking van de toezegging die ik in het debat
passend onderwijs van 5 april 2023 (Kamerstuk 31 497, nr. 463) heb
gedaan aan de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
om schriftelijk te informeren over de bekostiging van nevenvestigingen in
het speciaal onderwijs en de mogelijkheden voor het stichten van nieuwe
nevenvestigingen.
De verschillende onderwijssoorten zijn verschillend ingericht, zodat de
inrichting aansluit bij de behoeften van de doelgroep en het onderwijs- en
ondersteuningsaanbod dat wordt gegeven. Zo kent het (voortgezet)
speciaal onderwijs ((v)so) andere rechten en plichten rondom nevenvestingen, een deels andere bekostigingssystematiek en andere stichtings- en
opheffingsnormen dan andere onderwijssoorten. Dit zal ik in deze brief
verder toelichten.
Bekostiging van nevenvestigingen (v)so
De bekostiging van het (v)so is in de basis hetzelfde ingericht als andere
onderwijssoorten onder de Wet op het primair onderwijs (WPO), maar
kent ook verschillen. Elke school heeft een hoofdvestiging, en kan
daarnaast meerdere nevenvestigingen hebben. De hoofd- en nevenvestigingen vormen samen de school. De school valt onder de verantwoordelijkheid van een schoolbestuur (het bevoegd gezag). Onder één bestuur of
bevoegd gezag kunnen meerdere scholen vallen. De basisbekostiging in
het (v)so bestaat, net als bij andere onderwijssoorten, uit een bedrag per
school en een bedrag per leerling.
De bekostiging van het (v)so is afgestemd op de doelgroep en de
systematiek binnen het (v)so: leerlingen hebben over het algemeen meer
ondersteuning nodig en de klassen zijn kleiner dan in het basisonderwijs.

kst-36200-VIII-225
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 225

1

Het bedrag per leerling1, het bedrag per leerling voor extra ondersteuning2 en het bedrag per school3 (vaste voet) is hoger in het (v)so dan
in het regulier basisonderwijs of het speciaal basisonderwijs. Ook is in het
(v)so de vaste voet per school hoger voor scholen groter dan 50
leerlingen, waar in het regulier en speciaal basisonderwijs deze grens op
100 leerlingen ligt. De vaste voet per school is bovendien hoger als zowel
so als vso wordt aangeboden op een school.
De basisbekostiging is dus hoger in het (v)so, maar het (v)so kent geen
extra bekostiging voor nevenvestigingen. Door andere stichtings- en
opheffingsnormen kent het (v)so relatief meer nevenvestigingen dan
andere onderwijssoorten en de nevenvestigingen zijn ook vaak relatief
klein. De bekostiging sluit hierop aan. De bekostiging in het (v)so volgt,
net als in andere onderwijssoorten, de leerling, middels het bedrag per
leerling. Voor de bekostiging van een leerling maakt het dus niet uit of een
leerling op een hoofd- of nevenvestiging van een school voor (v)so zit. Het
bedrag dat het bestuur per school ontvangt als vaste voet voor de school
kan daarbij worden ingezet voor vaste kosten, zoals overhead. Deze
bekostiging voor overhead neemt niet evenredig toe met een extra
nevenvestiging, omdat er bijvoorbeeld niet bij elke nieuwe locatie extra
overhead benodigd is, zoals een directeur. In het (v)so zijn daarnaast door
andere stichtings- en opheffingsnormen meer en kleinere nevenvestigingen, waar extra overhead niet evenredig toeneemt. Het hogere bedrag
per school (vaste voet) dat geldt in het (v)so kan voor de extra kosten aan
overhead voor een extra nevenvestiging worden ingezet.
Stichten en opheffen nieuwe school of nevenvestiging (v)so
De heer Kwint vroeg in het debat passend onderwijs van 5 april ook in te
gaan op de mogelijkheden voor het stichten van nieuwe (v)so-scholen en
nevenvestigingen.
Ik heb uw Kamer in de verzamelbrief primair en voortgezet onderwijs van
januari 20214 geïnformeerd over de uitwerking van de gewijzigde motie
van het lid Kwint over het wegnemen van wettelijke belemmeringen en
inperkingen voor het inrichten van een school voor (voortgezet) speciaal
onderwijs5. Hiervoor heb ik destijds een onderzoek laten doen.
Behoefte aan stichten nieuwe (v)so scholen
In 2020 is door Oberon een peiling uitgezet bij de samenwerkingsverbanden passend onderwijs met de vraag of en welke behoefte zij hebben
aan het uitbreiden van het aanbod middels nieuwe scholen voor (v)so en
speciaal basisonderwijs (sbo).6 Vanuit het veld is toen aangegeven dat er
niet of nauwelijks behoefte is aan nieuwe hoofdvestigingen (v)so en sbo.
Wel is aangegeven dat in de helft van de samenwerkingsverbanden het
aantal (v)so-plaatsen binnen samenwerkingsverbanden ontoereikend was.
Deze samenwerkingsverbanden gaven aan van plan te zijn het (v)soaanbod uit te breiden middels een nevenvestiging of zonder het stichten
Het bedrag per leerling bedraagt € 5.801,77 in het basisonderwijs, € 6.685,01 in het sbo,
€ 6.791,31 in het so en € 10.291,53 in het vso.
2
Het bedrag per leerling voor extra ondersteuning bedraagt € 6.318,14 in het sbo en afhankelijk
van de bekostigingscategorie tussen de € 12.321,36 en € 29.921,24 in het (v)so.
3
De maximale vaste voet van een (v)so-school is circa drie maal zo hoog als die van een
reguliere basisschool, namelijk circa € 295.000 voor een (v)so school met een so en vso
afdeling met meer dan 50 leerlingen ten opzichte van circa € 104.000 voor een reguliere
basisschool met meer dan 100 leerlingen.
4
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 636.
5
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 58.
6
Behoefte aan nieuwe vestigingen (v)so en sbo, Oberon (november 2020).
1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 225

2

van een nieuwe locatie, middels maatwerkarrangementen en combinaties
van regulier onderwijs en/of zorg. Ook bleek uit het onderzoek dat
ambities voor inclusief onderwijs voor de meeste samenwerkingsverbanden reden waren om, in hun behoefte naar meer (v)so-plekken, niet te
kiezen voor nieuwe (v)so-scholen maar voor andere oplossingen te gaan
(denk aan meer integreren van regulier en speciaal onderwijs).
Uit het onderzoek blijkt in het algemeen dat het stichten van nieuwe
hoofdvestigingen (v)so of sbo niet als een oplossing wordt gezien voor de
ervaren knelpunten in het realiseren van een dekkend aanbod en voor de
wachtlijsten. Bovendien leert de ervaring dat nieuw aanbod ook een
toenemende vraag kan creëren, en dat staat haaks op de ontwikkeling
naar inclusief onderwijs. Dit neemt niet weg dat samenwerkingsverbanden een wettelijke verantwoordelijkheid hebben om een dekkend
aanbod in de regio te realiseren, en daarbij wachtlijsten voor het (v)so aan
te pakken en voorkomen. Daarbij kan de inrichting van een nevenvestiging een goede oplossing zijn. Er zijn geen indicaties dat financiële
argumenten meewegen in de argumenten om dit niet te doen.
Mogelijkheden stichten en opheffen nieuwe (v)so hoofdvestiging of
nevenvestiging
Er zijn wel beperkte mogelijkheden om een school (hoofdvestiging) voor
(v)so in te richten. Daar zijn, net als in andere onderwijssoorten,
voorwaarden aan verbonden. Zo kan er alleen een school worden
ingericht als deze is gelegen in een gebied waarin sprake is van een
uitzonderlijke bevolkingstoename. In de Wet op de Expertisecentra,
artikel 75, is opgenomen onder welke andere omstandigheden een
nieuwe school voor (v)so mag worden gesticht.
Het (v)so kent geen wettelijke beperkingen voor het inrichten van een
nevenvestiging. Sinds de invoering van passend onderwijs is de
procedure versneld en vereenvoudigd7, zodat regionaal snel gehandeld
kan worden wanneer het aanbod in de regio niet meer dekkend is. Als een
aanvraag voor 1 februari wordt ingediend, kan met ingang van 1 augustus
daaropvolgend de nevenvestiging al starten. Daarnaast gelden er geen
opheffingsnormen voor een nevenvestiging. Dit heeft tot gevolg dat
nevenvestigingen in het (v)so erg klein kunnen zijn. In het regulier en
speciaal basisonderwijs kan een nevenvestiging alleen ontstaan uit een
samenvoeging van bekostigde scholen en gelden er wel opheffingsnormen. Door deze verschillen kent het (v)so relatief meer nevenvestigingen dan het basisonderwijs en het sbo.
Het is ook mogelijk een (v)so-klas te stichten op een basisschool, via twee
verschillende constructies. In de eerste constructie geldt dat de leerlingen
in deze klas onder de WPO vallen en aan de onder de WPO-geldende
verplichtingen moeten voldoen. Er kan voor individuele leerlingen wel
afgeweken worden van de kerndoelen voor regulier basisonderwijs,
waarbij de afwijkingen worden onderbouwd in het OPP. De school
ontvangt in deze constructie niet automatisch de extra ondersteuningsbekostiging voor deze leerlingen, maar het samenwerkingsverband moet dit
op grond van een afgesproken onderwijsarrangement toekennen en
overboeken aan de school.
Als tweede optie is het mogelijk om een (v)so-nevenvestiging op hetzelfde
adres als een reguliere basisschool te registeren. Er mogen hiervoor dus
7

De reden hiervoor is dat samenwerkingsverbanden wettelijk verplicht werden om een dekkend
aanbod van ondersteuningsvoorzieningen in de regio te creëren. Soms is hiervoor een
nieuwe/extra nevenvestiging voor (v)so nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 225

3

wel twee BRIN-nummers op hetzelfde adres bestaan. Voorwaarden zijn
dat de leerlingen van de twee scholen niet gezamenlijk onderwijs
ontvangen (zie o.a. artikel 69, 2e lid van de WPO) en dat beide scholen op
het adres een eigen schoolplan/schoolgids moet hebben. Ook moeten het
samenwerkingsverband en de gemeente betrokken worden, onder andere
voor de afstemming over huisvesting en het regionale ondersteuningsplan. De Inspectie van het Onderwijs geeft aan dat onrechtmatige
situaties van dubbele BRIN-nummers op hetzelfde adres de afgelopen vijf
jaar niet meer zijn voorgekomen.
Wanneer de scholen de leerlingen wel gezamenlijk onderwijs willen
bieden, zijn er ook twee opties. Er kan gebruik gemaakt worden van
symbiose, waarbij leerlingen van het (v)so voor een deel onderwijs volgen
in het regulier onderwijs (artikel 24 WEC), of leerlingen in het regulier
onderwijs onder voorwaarden een deel van het onderwijs in het (v)so
kunnen volgen (artikel 15 WPO en artikel 6h WVO). Twee scholen (regulier
en speciaal onderwijs) kunnen ook een samenwerking aangaan binnen de
Beleidsregel Experimenten samenwerking regulier en speciaal onderwijs.
Zij werken dan toe naar volledige integratie van de (v)so-school of
vestiging in de reguliere school.
Afsluitend
De bekostigingssystematiek en stichtings- en opheffingsnormen zijn aan
elkaar verbonden. De bekostiging van het (v)so is zo ingericht dat het
aansluit op de doelgroep en de huidige stichtings- en opheffingsnormen,
maar dit zorgt ook voor verschillen met andere onderwijssoorten. Het
invoeren van extra bekostiging voor nevenvestigingen in het (v)so
betekent dat niet alleen de bekostiging, maar ook de stichtings- en
opheffingsnormen hierop moeten worden aangepast. De huidige
stichtings- en opheffingsnormen zorgen immers voor meer en kleinere
nevenvestigingen dan in andere onderwijssoorten. Wanneer dit ook zou
leiden tot het ontvangen van bekostiging, zouden hiervoor andere
procedures moeten gaan gelden, om zo te bepalen of aan de juiste
voorwaarden wordt voldaan. Dit zou de flexibiliteit en eenvoud van het
stichten van een nevenvestiging in het (v)so sterk verminderen.
Bovendien is voor het invoeren van extra bekostiging voor nevenvestigingen in het (v)so nodig dat de huidige middelen worden herverdeeld
door een verlaging van de huidige basisbekostiging. Al met al weegt deze
complexiteit voor mij niet op tegen de beperkte behoefte die er lijkt te zijn
aan het stichten van nieuwe hoofdvestigingen of het invoeren van extra
bekostiging voor nevenvestigingen in het (v)so.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 225

4