Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 067

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet
inkomstenbelasting 2001 en enige andere
wetten in verband met herziening van het
pensioenstelsel, standaardisering van het
nabestaandenpensioen, aanpassing van de
fiscale behandeling van pensioen en enige
andere wijzigingen ten aanzien van pensioen
(Wet toekomst pensioenen)

Nr. 190

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2023
Door de Tweede Kamer zijn in de plenaire behandeling van de Wet
toekomst pensioenen (hierna Wtp) verschillende moties aangenomen
(Handelingen II 2022/23, nr. 37, item 20) die verband houden met het
nabestaandenpensioen in de Wtp. Deze brief besteedt aandacht aan de
drie moties waar in de afgelopen maanden uitvoering aan is gegeven. Het
betreft (1) het onderzoek naar restitutie1, (2) de gegevensuitwisseling
tussen UWV2 en pensioenuitvoerders en (3) het onder de aandacht
brengen van de mogelijkheid van een Anw-hiaatpensioen bij sociale
partners3. Daarnaast wordt er een kort overzicht gegeven van de moties
met betrekking tot het nabestaandenpensioen, die de komende tijd nog
uitgevoerd zullen gaan worden (4). Dit gaat zowel om moties die zijn
aangenomen in de Tweede Kamer als moties die zijn aangenomen in de
Eerste Kamer.
1. Onderzoek naar restitutie
1.1. Inleiding
Met de inmiddels door het parlement aangenomen Wtp worden nieuwe
regels vastgelegd voor het nabestaandenpensioen. In overeenstemming
met het advies van de Stichting van de Arbeid is in de Wtp opgenomen
dat (fiscaal gefaciliteerd) partnerpensioen ter dekking van het risico op
overlijden voor pensioendatum enkel nog op risicobasis kan plaatsvinden.
Dit maakt een einde aan de situatie dat er vele vormen van dekking
mogelijk zijn en brengt daarmee eenvoud in het stelsel. Dit komt ten
1

Kamerstuk 36 067, nr. 160.
Kamerstuk 36 067, nr. 159.
3
Kamerstuk 36 067, nr. 161.
2

kst-36067-190
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

1

goede aan de begrijpelijkheid voor de deelnemers. De dekking kan
maximaal 50% van het pensioengevend loon bedragen (zonder franchise).
Dit zal veelal een positief effect hebben voor deelnemers met lage
salarissen. Voor hen zal een hoger partnerpensioen verzekerd zijn dan nu
het geval is. Uiteraard is dit wel afhankelijk van de afspraken die sociale
partners nog met elkaar gaan maken. De hoogte van de dekking is
daarnaast diensttijdonafhankelijk. De hoogte van het partnerpensioen is
daardoor niet meer afhankelijk van het arbeidsverleden of de dienstjaren
bij de huidige werkgever. Dit is gunstig voor jonge deelnemers omdat zij
vanaf het moment dat zij gaan deelnemen een adequate dekking zullen
hebben, maar ook voor oudere deelnemers wanneer zij na een periode
van zelfstandigheid als werknemer aan de slag gaan.
Inherent aan de risicoverzekering is dat er alleen dekking is zolang iemand
actief deelnemer is. Om het risico op onverzekerd overlijden te verkleinen
kent de Wtp enkele maatregelen. In de eerste plaats is er een standaard
uitloopperiode van drie maanden. Deze is optioneel te verlengen tot zes
maanden indien sociale partners dat wenselijk achten. Tijdens deze
periode wordt de risicodekking voor nabestaandenpensioen zoals in de
pensioenregeling is opgenomen, automatisch voortgezet door de
pensioenuitvoerder. Deze standaard uitloopperiode is met name bedoeld
om de deelnemer die al is gestopt met zijn huidige baan, maar de
volgende baan nog niet is gestart een overbrugging van de dekking te
bieden. In de tweede plaats loopt de risicodekking door tijdens de
WW-periode en tijdens de periode dat er een ZW-uitkering wordt
ontvangen. Tot slot is er na beëindiging van de verplichte voortzetting, of
het einde van de WW- of ZW-periode de mogelijkheid voor de gewezen
deelnemer de dekking van het partnerpensioen vrijwillig voort te zetten.
Een gewezen deelnemer moet minimaal 15 jaar gebruik kunnen maken
van deze voortzettingsmogelijkheid. Wanneer een gewezen deelnemer
gekozen heeft voor de vrijwillige voortzetting dan loopt die dekking door
totdat de deelnemer de verzekering stopt.
De dekking op risicobasis voor het nabestaandenpensioen betekent een
belangrijke verbetering voor de dekking bij overlijden voor pensioendatum. Door de genoemde maatregelen omtrent de (vrijwillige) voortzetting wordt het maximale gedaan om te voorkomen dat deelnemers
ongewild onverzekerd zijn.
1.2. Uitkomsten onderzoek naar restitutie
Tijdens de plenaire behandeling van de Wtp heeft de Tweede Kamer een
motie4 aangenomen om onderzoek te doen naar de mogelijkheid van
restitutie in het nabestaandenpensioen, naast de vrijwillige voortzetting
van het partnerpensioen die met de Wtp wordt geïntroduceerd. De motie
wijst erop dat gewezen deelnemers in het nieuwe pensioenstelsel
weliswaar gebruik kunnen maken van de vrijwillige voortzetting van het
partnerpensioen, maar dat niet is uitgesloten dat in de praktijk er gewezen
deelnemers zullen zijn die op het moment van overlijden ongewild
onverzekerd zijn. De motie roept op te onderzoeken of en hoe een
restitutiemogelijkheid in het nabestaandenpensioen ingevoerd kan
worden. In de bijlage bij deze brief treft u de resultaten van de gevraagde
analyse.
Op basis van de analyse in de bijlage, zie ik geen aanleiding restitutie als
extra mogelijkheid naast de vrijwillige voortzetting, op te nemen. Er zijn
een aantal overwegingen die leiden tot deze conclusie:

4

Kamerstuk 36 067, nr. 160.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

2

1. Het is niet in de praktijk vast te stellen wie ongewild onverzekerd is.
Restitutie zal daarom in de praktijk moeilijk te beperken zijn tot de naar
verwachting kleine groep ongewild onverzekerden. Hierdoor bestaat
het risico dat restitutie uiteindelijk door een grotere groep gebruikt zal
worden dan de bedoeling is.
2. Restitutie leidt tot lage partnerpensioenuitkeringen voor deelnemers
die maar kort hebben deelgenomen in een pensioenregeling. Hierbij
zal het met name gaan om jonge werknemers maar ook oudere
werknemers die voor het eerst deelnemen in een pensioenregeling. Dit
effect wordt versterkt door het feit dat de restitutie pas na de transitie
naar het nieuwe stelsel opgebouwd zal worden, waardoor de dekking
vanuit restitutie pas na lange tijd tot volledige wasdom komt.
3. Het bieden van restitutie leidt ertoe dat er twee regelingen naast elkaar
bestaan, namelijk de mogelijkheid van vrijwillige voortzetting van het
partnerpensioen en restitutie van het pensioenvermogen. Dit leidt tot
uitvoeringscomplexiteit met hogere uitvoeringskosten en opwaarts
effect op premies als gevolg. Daarnaast bemoeilijkt dit de communicatie aan de deelnemers.
4. Het bestaan van de mogelijkheid van restitutie kan deelnemers
schijnzekerheid bieden en hun er van weerhouden vrijwillige voortzetting van het partnerpensioen te kiezen. Dit terwijl vrijwillige voortzetting in het algemeen een betere dekking biedt voor deelnemers die
nog maar kort pensioen opbouwen (met name jongere deelnemers) en
voor deelnemers met relatief lage lonen. Daarnaast geeft de vrijwillige
voortzetting ook vooraf helderheid over de uitkering die men kan
verwachten, dit in tegenstelling tot restitutie.
5. Restitutie betekent dat een deel van de onderlinge solidariteit tussen
pensioendeelnemers die nu gebruikelijk is, wegvalt. Dat kan betekenen
dat pensioen van de deelnemers voor wie het overlijdensrisico voor
pensioendatum niet intreedt met enkele procentpunten lager uitpakt of
een opwaarts effect op de premies. Dit strookt niet met de kostenneutraliteit die als uitgangpunt is gekozen voor de aanpassing van het
nabestaandenpensioen.
6. Het werken met twee regelingen leidt tot het doorbreken van de
eenvoud van het stelsel, waarbij dekking van het overlijdensrisico voor
pensioendatum op risicobasis zou plaatsvinden. Dit zou ingaan tegen
het advies van de Stichting van de Arbeid en het pensioenakkoord.
Gezien de genoemde implicaties, wil ik vasthouden aan het nabestaandenpensioen op risicobasis met de genoemde standaard uitloopdekking,
automatische voortzetting gedurende de WW- en ZW-periode, in
combinatie met de vrijwillige voortzetting zoals vastgelegd in de Wtp.
Daarbij zal ingezet worden op het zoveel mogelijk voorkomen dat mensen
ongewild geen verzekering hebben. Goede communicatie en keuzebegeleiding door de pensioenuitvoerders is daarvoor van groot belang. Bij de
evaluatie van de Wtp zal ook de uitwerking van de vrijwillige voortzetting,
als onderdeel van het nabestaandenpensioen, geëvalueerd worden.
Mocht daartoe aanleiding zijn kan op dat moment opnieuw afgewogen
worden of de huidige maatregelen afdoende zijn.
2. Gegevensuitwisseling tussen UWV en pensioenuitvoerders
Tijdens de plenaire behandeling van de Wtp heeft de Tweede Kamer een
motie5 aangenomen die de regering oproept een gegevensuitwisseling
tussen het UWV en pensioenuitvoerders tot stand te brengen ten behoeve
van de automatische voortzetting van het nabestaandenpensioen tijdens
de periode dat iemand een Werkloosheidsuitkering, dan wel een
Ziektewetuitkering ontvangt. De gegevens van het UWV zijn voor de
5

Kamerstuk 36 067, nr. 159.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

3

pensioenuitvoerders nodig om vast te kunnen stellen dat er een recht is
op de vrijwillige voortzetting en om de deelnemers te kunnen informeren
wanneer het recht op voortzetting van de risicodekking eindigt en de
mogelijkheid er is om de dekking, na het einde van de Werkloosheids- en
Ziektewetuitkering, vrijwillig voort te zetten.
UWV en pensioenuitvoerders wisselen op dit moment ook al gegevens uit
waar het gaat om arbeidsongeschiktheidsgegevens die voor pensioenuitvoerders relevant zijn voor de uitvoering van bijvoorbeeld premievrije
voortzetting van de deelneming bij arbeidsongeschiktheid. Voor de
uitwisseling van de Werkloosheidswet- of Ziektewet-gegevens kan een
soortgelijk proces worden opgezet. Door gebruik te maken van aanwezige
gegevensuitwisselingssystematiek bij UWV en pensioenuitvoerders wordt
een betrouwbaar en kostenefficiënt proces bereikt. Tevens wordt
voorkomen dat nabestaanden en deelnemers onnodig worden belast, zij
tijdig geïnformeerd kunnen worden over het vervallen van de dekking
voor het partnerpensioen en zij de mogelijkheid krijgen desgewenst de
dekking vrijwillig voort te zetten.
Wettelijke grondslag
Voor een gegevensuitwisseling tussen het UWV en pensioenuitvoerders
dient een wettelijke grondslag aanwezig te zijn. Daarnaast moet er een
noodzakelijkheid zijn om de betreffende gegevens te ontvangen.
Pensioenuitvoerders zijn, wanneer de Wtp in werking is getreden, op
grond van de artikelen 55 en 61a van de Pensioenwet, gehouden om de
risicodekking voor nabestaandenpensioen of partnerpensioen voort te
(laten) zetten. Voor een correcte, tijdige en efficiënte uitvoering van deze
wettelijke plicht is een gegevensuitwisseling noodzakelijk. De algemene
wettelijke grondslag voor gegevensverstrekking door het UWV aan
pensioenuitvoerders is terug te voeren op artikel 73, eerste en vijfde lid,
van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet
SUWI). De nadere invulling van artikel 73 van de Wet SUWI is terug te
vinden in onder andere artikel 5.12 van het Besluit SUWI.
Nadere bestudering van artikel 5.12 van het Besluit SUWI door SZW en
UWV heeft tot de gezamenlijke conclusie geleid dat een aanpassing van
het betreffende artikel niet nodig is. De wettelijke grondslag voor de
gegevensuitwisseling, in combinatie met de voorgestelde aanpassing van
de Pensioenwet, biedt hiervoor voldoende ruimte. In tegenstelling tot
hetgeen werd gesteld in de Planningsbrief Wet toekomst pensioenen van
6 februari 20236, is er dus geen nadere wettelijke aanpassing nodig om de
betreffende gegevensuitwisseling tussen UWV en pensioenuitvoerders te
formaliseren.
Een kopie van deze brief wordt gestuurd naar het UWV, zodat zij eveneens
op de hoogte zijn van deze conclusie en voorbereidingen kunnen treffen
in het proces inzake de gegevensuitwisseling.
3. Anw-hiaatpensioen
De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen inzake de
Anw-hiaatverzekering/ het nabestaandenoverbruggingspensioen.7 Naar
aanleiding daarvan heb ik per brief van 18 april 2023 het belang van een
Anw-hiaatverzekering/nabestaandenoverbruggingspensioen onder de
aandacht gebracht bij de Stichting van de Arbeid.

6
7

Kamerstuk 36 067, nr. 187.
Kamerstuk 36 067, nr. 161.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

4

Een afschrift van deze brief treft u als bijlage aan bij deze brief. Daarnaast
is ook op de website werkenaanonspensioen.nl hier aandacht voor
gevraagd.
4. Openstaande moties nabestaandenpensioen
Naast de met deze brief uitgevoerde moties is er nog een aantal moties
met betrekking tot het nabestaandenpensioen die nog openstaan. Het
gaat om de volgende vier moties, waarbij de eerste twee zijn ingediend
tijdens de plenaire behandeling in de Tweede Kamer en de laatste twee
tijdens de plenaire behandeling in de Eerste Kamer:
– Motie van het lid Smals waarin wordt gevraagd om een onderzoek hoe
het overgangsrecht voor partnerpensioenaanspraken gestroomlijnd
kan worden (Kamerstuk 36 067, nr. 119). De Tweede Kamer wordt
hierover dit najaar geïnformeerd.
– Motie van de leden Ceder en Stoffer die verzoekt de nieuwe vormgeving van het nabestaandenpensioen zo snel mogelijk te evalueren en
te monitoren (Kamerstuk 36 067, nr. 158). De gevraagde evaluatie en
monitoring loopt mee in de monitoring van de Wtp en komt terug in
het plan van aanpak monitoring.
– Motie van het lid Oomen-Ruijten c.s. waarin de Minister wordt
verzocht om de dekking voor het wezenpensioen voort te zetten op
dezelfde wijze als voorzien voor de vrijwillige voortzetting van de
dekking voor partnerpensioen, en dit op een zo kort mogelijke termijn
in een eerstvolgend passend wetsvoorstel te regelen (Kamerstuk
36 067, AR). De vrijwillige voortzetting van de wezendekking wordt op
een zo kort mogelijke termijn in een eerstvolgend passend wetsvoorstel geregeld, dit is ook zo tijdens het debat toegezegd.
– Motie van het lid Oomen-Ruijten c.s. waarin wordt verzocht de
vrijwillige voortzetting van het partnerpensioen uit artikel 61a van de
Pensioenwet zo snel als mogelijk als default in de wet op te nemen, en
dit op een zo kort mogelijke termijn in een eerstvolgend passend
wetsvoorstel te regelen (Kamerstuk 36 067, AS). Met de pensioensector wordt op dit moment de mogelijkheid van een default voortzetting
risicodekking onderzocht. De uitkomsten van het onderzoek worden
bezien in relatie tot de reeds bestaande maatregelen uit de Wet
toekomst pensioenen. Bij een positieve uitkomst kan de default
voortzetting in een daarvoor passend wetsvoorstel worden opgenomen.
Deze moties zijn ook opgenomen in de planningsbrief welke parallel aan
deze brief aan uw Kamer is gestuurd (Kamerstuk 36 067, nr. 192).
Ik vertrouw erop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd over
de uitvoering van de moties betreffende het onderzoek naar restitutie, de
gegevensuitwisseling tussen UWV en pensioenuitvoerders en het onder
de aandacht brengen van de mogelijkheid van een Anw-hiaatpensioen bij
sociale partners. Ik beschouw deze moties hiermee als afgedaan.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

5

Bijlage

Analyse restitutie voor ongewild onverzekerden
Tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel toekomst pensioenen (Wtp) heeft de Tweede Kamer een motie8 aangenomen om
onderzoek te doen naar de mogelijkheid van restitutie in het nabestaandenpensioen, naast de vrijwillige voortzetting van het partnerpensioen die
met de Wtp wordt geïntroduceerd.
De motie beschrijft dat het kan voorkomen dat deelnemers onverzekerd
overlijden, waardoor er geen recht is op een nabestaandenpensioen en
stelt dat een mogelijkheid tot restitutie dit kan oplossen. De motie
verzoekt de regering daarom te onderzoeken of en hoe een restitutiemogelijkheid in het nabestaandenpensioen ingevoerd kan worden naast de
vrijwillige voortzetting waarbij ook aandacht is voor de gevolgen daarvan
voor bijvoorbeeld de premiestelling en aanbod van het nabestaandenpensioen.
Voor deze analyse is samengewerkt met de Pensioenfederatie en het
Verbond van Verzekeraars. Achtereenvolgens ga ik in op:
1. Nabestaandenpensioen op risicobasis en (vrijwillige) voortzetting
2. Afbakening doelgroep
3. Welk pensioen wordt gerestitueerd?
4. Restitutie voor ongewild onverzekerden in de praktijk.
1. Nabestaandenpensioen op risicobasis en (vrijwillige) voortzetting
De voorgestelde wijzigingen in de Wtp inzake het nabestaandenpensioen
zorgen ervoor dat het nabestaandenpensioen meer wordt gestandaardiseerd, adequater en begrijpelijker wordt en dat de risico’s voor
nabestaanden worden verkleind. Op dit moment is de dekking van het
risico op overlijden voor pensioendatum op verschillende manieren
mogelijk. Het gaat daarbij om risicodekking, kapitaaldekking of een
combinatie van beiden. Vanwege deze diversiteit is het overzicht en
inzicht in het partnerpensioen voor veel deelnemers en hun partners
vertroebeld geraakt. Conform het advies van de Stichting van de Arbeid is
in de Wtp opgenomen dat (fiscaal gefaciliteerd) partnerpensioen ter
dekking van het risico op overlijden voor pensioendatum enkel nog op
risicobasis kan plaatsvinden.
De hoogte van het partnerpensioen wordt fiscaal begrensd op 50% van
het pensioengevend loon. In de bepaling van de hoogte van het pensioengevend loon wordt daarbij geen rekening gehouden met een franchise. Dit
heeft een positief effect voor deelnemers met lage salarissen. Voor hen zal
een hoger partnerpensioen verzekerd zijn dan nu het geval is. Dit is
natuurlijk nog wel afhankelijk van de concrete afspraken die decentrale
sociale partners in de pensioenregelingen gaan maken.
Nieuw ten opzichte van de huidige risicodekking voor partnerpensioen is
dat wettelijk verplicht wordt dat de hoogte diensttijdonafhankelijk is. De
hoogte van het partnerpensioen is daardoor niet meer afhankelijk van het
arbeidsverleden of de dienstjaren bij de huidige werkgever. Dit is met
name gunstig voor jonge deelnemers aangezien zij vanaf het moment dat
zij gaan deelnemen een adequate dekking zullen hebben. Daarnaast is het
ook gunstig voor oudere deelnemers die na een periode van zelfstandigheid als werknemer aan de slag gaan en dan deelnemer worden in een
pensioenregeling.

8

Motie van de leden Stoffer en Ceder, Kamerstuk 36 067 nr. 160.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

6

De dekking voor het partnerpensioen bij overlijden voor pensioendatum
vervalt op het moment dat er niet langer sprake is van deelnemerschap in
de pensioenregeling. Dit is inherent aan een partnerpensioen op
risicobasis. Dit kan wel leiden tot vervelende situaties. Bijvoorbeeld in de
situatie dat het oude en het nieuwe dienstverband niet direct op elkaar
aansluiten of wanneer een deelnemer besluit als zelfstandige aan de slag
te gaan en er om die reden geen dekking meer is.
Om deze ongewenste situaties zoveel mogelijk te ondervangen zijn in de
Wtp een drietal maatregelen opgenomen:
1. Standaard uitloopperiode
Na beëindiging van het deelnemerschap loopt de dekking voor het
nabestaandenpensioen minimaal drie maanden automatisch door.
Deze periode is optioneel te verlengen tot zes maanden indien sociale
partners dat wenselijk achten9. Deze uitloopperiode is bedoeld om
werknemers een dekking te bieden in de periode tussen twee banen in.
2. Dekking tijdens WW- of ZW-periode
Wanneer er aansluitend op einde dienstverband een WW-uitkering of
ZW-uitkering wordt ontvangen, wordt de risicodekking voor nabestaandenpensioen automatisch door de pensioenuitvoerder voortgezet
tot het moment dat de WW- of ZW-uitkering wordt beëindigd10. Soms
is er aansluitend op de ZW-uitkering recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Bij arbeidsongeschiktheid loopt ook nu al in
de meeste gevallen de volledige pensioenregeling van de werknemer
door, inclusief het partnerpensioen. Dit wordt daarom niet wettelijk
voorgeschreven.
3. Vrijwillige voortzetting
Wanneer de uitloopperiode, de WW- of de ZW-periode is beëindigd
heeft de gewezen deelnemer de mogelijkheid de risicodekking voor het
partnerpensioen voort te zetten. Deze vrijwillige voortzetting van de
risicodekking kan voor de gewezen deelnemer een manier zijn om het
financiële risico dat mogelijk gelopen wordt bij overlijden voor de
pensioendatum af te dekken. Een deel van het pensioenvermogen
wordt gebruikt voor de financiering van de benodigde risicopremie. De
uitruil kent een wettelijke beperking op de afkoopgrens kleine
pensioenen, als pensioenvermogen daaronder komt is uitruil niet meer
mogelijk. Daarnaast kunnen sociale partners de uitruil beperken in de
tijd of in de hoogte (dus hoger dan de minimale afkoopgrens), echter
een deelnemer moet altijd minimaal 15 jaar gebruik kunnen maken van
de voortzettingsmogelijkheid (mits er geen afspraken zijn gemaakt
over het maximum voor de omvang van de uitruil)11.
2. Afbakening potentiële doelgroep
In deze analyse nemen we de vrijwillige voortzetting van het partnerpensioen als gegeven en wordt uitgegaan van de situatie dat een gewezen
deelnemer wel de mogelijkheid en het recht had om gebruik te maken van
de vrijwillige voortzetting, maar dit uiteindelijk niet heeft gedaan. Hierbij is
het goed te verduidelijken dat er een aantal situaties is waarin vrijwillige
verzekering wettelijk gezien niet mogelijk is. In die gevallen is er daarmee
geen sprake van een gewezen deelnemer die achteraf ongewild onverzekerd is.

9

De mogelijkheid te kiezen voor de duur van de verplichte voortzetting is toegevoegd aan de
Wtp naar aanleiding van het nader gewijzigd amendement van het lid Ceder, Kamerstuk 36 067,
nr. 55.
10
De voortzetting tijdens de ZW-periode is aan de Wtp toegevoegd naar aanleiding van het
amendement van het lid Omtzigt, Kamerstuk 36 067, nr. 171.
11
De minimale periode van 15 jaar is toegevoegd aan de Wtp naar aanleiding van het
amendement van lid Stoffer, Kamerstuk 36 067, nr. 82.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

7

Het gaat om de volgende situaties:
– De periode waarin vrijwillige verzekering mogelijk zou zijn geweest is
reeds verstreken. Volgens de Wtp moeten deelnemers minimaal
15 jaar gebruik kunnen maken van de vrijwillige voortzetting. Sociale
partners kunnen die periode desgewenst langer vaststellen. Wanneer
de voor de gewezen deelnemer geldende periode is verstreken, is
vrijwillige voortzetting van partnerpensioendekking niet meer
mogelijk.
– Vrijwillige voortzetting is niet (meer) mogelijk in het geval het
ouderdomspensioen door de uitruil beneden de afkoopgrens (2023:
€ 594,89) of boven het door sociale partners vastgestelde maximale
bedrag dat kan worden uitgeruild uitkomt. De vrijwillige voortzetting
wordt immers gefinancierd vanuit een uitruil met het opgebouwde
ouderdomspensioen.
– De deelnemer kan zelf hebben besloten de vrijwillige voortzetting na
verloop van tijd te beëindigen. Het stopzetten van de vrijwillige
voortzetting is een bewuste handeling.
Aangezien het lastig is om te voorspellen hoeveel mensen in de toekomst
gebruik zullen maken van de vrijwillige voortzetting, is CBS gevraagd
inzicht te geven in de maximale omvang van de doelgroep voor wie de
dekking van een vrijwillige voortzetting relevant zou zijn geweest. Daarbij
is gebruik gemaakt van beschikbare gegevens over het jaar 2021 als
indicatie.
De dekking die de vrijwillige voortzetting biedt, is bedoeld voor de situatie
dat iemand overlijdt voor pensioendatum, die in het verleden deelnemer
is geweest in een pensioenregeling (van waaruit de vrijwillige voortzetting
wordt geboden), maar op moment van overlijden geen deelnemer meer is
in een pensioenregeling. Daarnaast is de dekking door een vrijwillige
voortzetting alleen relevant als er sprake is van een partner. Onderstaande
tabel laat zien hoeveel overleden personen voldeden aan deze combinatie
van kenmerken in het jaar 2021.
Leeftijd op moment
overlijden

Totaal aantal
overledenen

Overledenen met partner zonder dienstbetrekking
en met opgebouwd tweede pijlerpensioen

25 t/m 34 jaar
35 t/m 44 jaar
45 t/m 54 jaar
55 t/m AOW-leeftijd

970
1.770
5.400
16.310

80
310
1.220
4.750

Totaal (25 t/m AOW)

24.450

6.360

Bron: CBS. Betreft het jaar 2021, cijfers zijn afgerond op 10-tallen.

Het gaat hier om de maximale doelgroep voor wie een vrijwillige
voortzetting van de partnerpensioenverzekering relevant zou zijn geweest.
Deze cijfers bieden echter geen inzicht in het aandeel dat ongewild
onverzekerd zou zijn. Ook biedt het geen inzicht in welk aandeel van deze
personen in aanmerking zou zijn gekomen voor de vrijwillige voortzetting
(zou die mogelijkheid hebben bestaan). De verwachting is dat het om een
kleine groep zal gaan, maar daarvan is op basis van deze cijfers geen
goede inschatting te maken. Tot slot is er weliswaar een opgebouwd
tweede pijlerpensioen aanwezig maar is er geen beeld of dit een
nabestaandenpensioen oplevert van substantiële omvang, al kan
aangenomen worden dat voor de jongere leeftijdsgroepen in de meeste
gevallen een lage dekking zal zijn vanwege de nog korte opbouwperiode
en het feit dat men niet actueel opbouwt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

8

Wie krijgt restitutie?
De restitutiemogelijkheid zou gelden voor de nabestaande van de
gewezen deelnemer die ongewild geen vrijwillige voortzetting van het
partnerpensioen had. Daarbij gaat het in elk geval om de dekking voor het
partnerpensioen bij overlijden voor pensioendatum. In het kader van de
behandeling van de Wtp in de Eerste Kamer is een motie12 aangenomen
(Handelingen I 2022/23, nr. 34, item 10) die oproept ook voor het wezenpensioen vrijwillige voortzetting mogelijk te maken. Dit zal in een
eerstvolgend passend wetsvoorstel geregeld worden. Wanneer vrijwillige
voortzetting van het wezenpensioen mogelijk is, dan kan er ook voor het
wezenpensioen sprake van zijn dat de gewezen deelnemer ongewild
onverzekerd was. Wanneer er gekozen zou worden voor restitutie voor de
partner zou in het kader van het wezenpensioen restitutie ook voor de
achterblijvende kinderen voor de hand liggen.
Door de restitutie te bieden aan de partner én de kinderen van de
gewezen deelnemer, zou de bredere vraag kunnen ontstaan waarom
andere erfgenamen (bijvoorbeeld ouders of broers en zussen) van de
gewezen deelnemer niet ook aanspraak zouden moeten kunnen maken op
het opgebouwde pensioenvermogen van de deelnemer. Doordat de
restitutiemogelijkheid expliciet bedoeld zou zijn als terugvaloptie van de
vrijwillige voortzetting, ligt het voor de hand bij de restitutie dezelfde
groep van begunstigden te hanteren, dus de partner en kinderen van de
gewezen deelnemer. Het risico op verbreding van het aantal begunstigden, wanneer restitutie geïntroduceerd zou worden, is daarmee laag.
3. Welk pensioen wordt gerestitueerd?
Het is de vraag welk pensioenvermogen gerestitueerd zou moeten
worden wanneer een deelnemer bij overlijden ongewild onverzekerd was.
Bij restitutie kan het gaan om het volledig opgebouwde ouderdomspensioen of het gedeelte van het pensioen dat is gereserveerd voor het
partnerpensioen. Sowieso moet voorkomen worden dat partners die recht
hebben op restitutie meer partnerpensioen zouden kunnen krijgen dan de
partners van deelnemers die wel de vrijwillige voortzetting hebben
gekozen. Eenzelfde redenering geldt voor het wezenpensioen. Om die
reden zou het in de rede liggen dat de uitkering die volgt uit de restitutie
niet hoger kan zijn dan wat de vrijwillige voortzetting aan uitkering had
opgeleverd, ongeacht of er meer pensioenkapitaal is opgebouwd.
Omdat het bij restitutie gaat om een opgebouwd pensioenkapitaal zal de
dekking die geboden wordt relatief laag zijn voor werknemers die nog
maar kort pensioen hebben opgebouwd in de pensioenregeling en hoger
voor werknemers die al langer deelnemen in een pensioenregeling.
Daarnaast neemt bij restitutie de hoogte van de periodieke uitkering af
naarmate de partner jonger is. Het aanwezige kapitaal wordt dan immers
over langere periode uitgesmeerd. Daarbij is relevant dat een stelsel
waarbij restitutie geboden wordt een lange ingroei zal kennen voordat
deze tot volle wasdom zal komen, aangezien restitutie alleen geboden kan
worden vanaf het moment dat die mogelijkheid wettelijk geregeld is. In de
beginperiode leidt dat dus voor alle deelnemers tot lage uitkeringen.
Hierbij is nog van belang op te merken dat in het kader van het
overgangsrecht Wtp opgebouwde partnerpensioenen bedoeld voor
dekking bij overlijden voor pensioendatum die zijn opgebouwd voorafgaand aan de transitie voor de partners beschikbaar blijven. Dit dempt het
effect van de lagere uitkeringen in de aanloopperiode.

12

Motie Oomen-Ruijten c.s., Kamerstuk 36 067, AR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

9

Duidelijk is dat hoogte van de dekking die restitutie biedt vooraf lastig te
voorspellen is. Dit in tegenstelling tot de vrijwillige voortzetting, waar de
hoogte van de dekking die men kan verwachten vooraf wel duidelijk is.
4. Restitutie voor ongewild onverzekerden in de praktijk
Het toepassen van restitutie voor deelnemers die ongewild onverzekerd
waren op moment van overlijden, leidt tot een beroep op het collectief.
Immers het opgebouwde pensioenvermogen wordt gerestitueerd dat
normaal gesproken zou vervallen aan het pensioenfonds. Het delen van
het langlevenrisico tussen deelnemers is een belangrijk onderdeel van de
solidariteit binnen een pensioenfonds.
De vraag is of restitutie afbreuk doet aan die solidariteit. Indien de
restitutie beperkt zou kunnen blijven tot de groep personen die ongewild
onverzekerd zijn gebleven, zet dit de solidariteit niet onder druk. Wanneer
restitutie echter meer generiek zou uitwerken bijvoorbeeld omdat de
doelgroep niet afdoende beperkt kan worden, ook al is deze initieel alleen
bedoeld voor een relatief kleine groep, dan kan dit wel tot een onevenredig beroep op de solidariteit leiden.
Van belang is dus in welke mate het mogelijk is de doelgroep adequaat af
te bakenen. Een adequate afbakening van wie ongewild onverzekerd is,
zal echter lastig te maken zijn. Daarvoor is een aantal redenen. Of iemand
ongewild onverzekerd is, zal in de praktijk pas vastgesteld worden
wanneer de gewezen deelnemer is overleden en moet daarom aangetoond worden door de nabestaande. De nabestaande zal aannemelijk
moeten maken dat de gewezen deelnemer eigenlijk verzekerd had willen
zijn, maar dat er valide redenen waren waarom de gewezen deelnemer
uiteindelijk geen gebruik heeft gemaakt van de vrijwillige verzekering. Het
zal lastig, zo niet onmogelijk zijn voor het pensioenfonds om te verifiëren
dat de redenen die de nabestaande geeft waarom de gewezen deelnemer
destijds geen gebruik heeft gemaakt van de vrijwillige verzekering juist
zijn en wijzen op ongewild onverzekerd zijn. Complicerende factor is
daarbij dat het moment waarop de discussie ontstaat over de vraag of er
sprake is van een situatie dat de gewezen deelnemer ongewild onverzekerd is, vele jaren kan zijn na het moment dat de gewezen deelnemer de
mogelijkheid had gehad om te kiezen voor de vrijwillige voortzetting. Dit
kan een betrouwbare vaststelling van de feiten in de weg staan.
Het vaststellen dat de gewezen deelnemer eigenlijk wel gebruik had willen
maken van de vrijwillige voortzetting is echter wel noodzakelijk. Immers
bij een bewuste keuze om geen gebruik te maken van de vrijwillige
voortzetting zou restitutie niet aan de orde moeten zijn. Voorkomen moet
worden dat uiteindelijk elke nabestaande van een gewezen deelnemer die
overlijdt met succes aanspraak kan maken op restitutie. Het zal voor
pensioenuitvoerders lastig te bepalen zijn of er inderdaad sprake was van
een gewezen deelnemer die ongewild onverzekerd was en er geen sprake
was van bewust handelen. Er is daarmee een aanzienlijk risico op
calculerend gedrag met de financiële consequenties voor het pensioencollectief van dien.
Wanneer restitutie een bestaande mogelijkheid zou zijn kan dit ertoe toe
leiden dat deelnemers minder vaak een vrijwillige voortzetting zullen
nemen, aangezien zij inschatten dat restitutie voor hen ook een reële
mogelijkheid is. Of dit ook een reële optie voor hen is, is echter maar de
vraag. De pensioenuitvoerder kan immers vaststellen dat restitutie niet
aan de orde is, omdat de nabestaande onvoldoende aannemelijk kan
maken dat er sprake is van een situatie waarbij de gewezen deelnemer
ongewild onverzekerd was. Restitutie voor ongewild onverzekerden biedt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

10

dus geen zekerheid voor de deelnemer of zijn nabestaanden over de vraag
of er dekking is voor het overlijdensrisico.
Bij het treffen van een restitutieregeling dient vooraf helder te zijn wat
wordt verzekerd en onder welke condities. Dat betekent in dit geval dat
vooraf helder moet zijn wie (later) ongewild onverzekerd zou zijn. Dat zal
in de praktijk – vanwege de hiervoor genoemde beperkingen- niet vooraf
te bepalen zijn. Het bieden van een restitutieregeling specifiek gericht op
personen die anders ongewild onverzekerd zouden zijn is dus niet goed
mogelijk. Een restitutieverzekering kan dus alleen wanneer dit voor alle
deelnemers geldt en er geen onderscheid gemaakt wordt of iemand
ongewild onverzekerd was. Het zou dan een volwaardige optie zijn naast
de vrijwillige voortzetting, zoals die wordt vastgelegd in de Wtp. Vanwege
de eenvoud van het stelsel is in het kader van het pensioenakkoord juist
afgesproken dat nabestaandenpensioen bedoeld voor overlijden voor
pensioendatum alleen op risicobasis verzekerd mag worden. Wanneer
dergelijke restitutieverzekeringen alsnog zouden worden toegestaan komt
dat uitgangspunt in het geding. Deze optie is daarmee onwenselijk.
In de uitvoering zal het naast elkaar laten bestaan van deze twee opties
(vrijwillige voortzetting en restitutie voor ongewild onverzekerden)
complicerend werken en duur zijn, immers er bestaan dan twee stelsels
naast elkaar die beide uitgevoerd zullen moeten worden. Ook in de
communicatie naar deelnemers zal dit zaken compliceren.
Het bieden van restitutie aan ongewild onverzekerden heeft ook financiële
consequenties bij de pensioencollectieven, aangezien de pensioenkapitalen dan niet meer ten goede komen aan de solidariteit met de overige
deelnemers. Het wegvallen van dit deel van de onderlinge solidariteit
betekent dat de deelnemers die blijven leven een pensioen zullen krijgen
dat enkele procentpunten lager ligt, dan wel dat er een hogere premielast
zal zijn. Dit terwijl in het pensioenakkoord juist het uitgangspunt van
kostenneutraliteit is afgesproken in de overgang naar het nieuwe
nabestaandenpensioen.
Tot slot
In het algemeen geldt dat wanneer een persoon ongewild onverzekerd is
geweest en deze (of de nabestaande) kan aantonen dat de schuld van het
feit dat hij onverzekerd is bij de pensioenuitvoerder ligt, de deelnemer de
pensioenuitvoerder daarop kan aanspreken. Hierbij kan het bijvoorbeeld
gaan om situaties dat de pensioenuitvoerder een gewezen deelnemer de
vrijwillige voortzetting niet heeft aangeboden ondanks dat het een
wettelijk recht is of zijn aanvraag per abuis niet opgenomen was in de
administratie. In het geval de klacht terecht is, krijgt die persoon alsnog de
dekking die hoort bij de verzekering waar deze persoon recht op had. Het
gaat dan niet om restitutie, maar om het herstel van een recht dat de
persoon had. In dit geval zal het in de toekomst dan gaan om de dekking
van de vrijwillige voortzetting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 067, nr. 190

11