Earth, Life & Social Sciences
Princetonlaan 6
3584 CB Utrecht
Postbus 80015
3508 TA Utrecht

TNO-rapport

www.tno.nl

TNO 2014 R10820

Verschillenanalyse rapporten WUR en CE
Delft over kosten statiegeldsysteem

Datum

2 juni 2014

Auteur(s)

Ir. R.A.W. Albers MPA, Ir. A.M.M. Ansems

Aantal pagina's
Aantal bijlagen
Opdrachtgever
Projectnaam
Projectnummer

23
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Verschillenanalyse statiegeldsysteem
060.10645

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel
van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande
toestemming van TNO.
Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van
opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor
opdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten
overeenkomst.
Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belanghebbenden is toegestaan.
© 2014 TNO

T +31 88 866 42 56

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

2 / 23

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

3 / 23

Samenvatting
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu heeft aan de Tweede Kamer
toegezegd een analyse te laten uitvoeren naar de verschillen in de uitkomsten van
de rapporten van WUR en CE Delft. In dit kader is aan TNO verzocht deze
verschillenanalyse uit te voeren.
De WUR heeft in haar rapport en aanbiedingsbrief uitgebreid gewezen op
onzekerheden als gevolg van veronderstellingen die zij heeft moeten doen,
vanwege ontbrekende openbare informatie.
Het CE Delft rapport is ingegaan op een aantal van de door de WUR benoemde
onzekerheden en heeft deze nader onderzocht en geactualiseerd. Dit leidt tot een
aantal verbeteringen, omdat marktomstandigheden inmiddels anders zijn en omdat
door het nadere onderzoek sommige onderdelen met meer zekerheid becijferd
kunnen worden.
CE Delft heeft een andere methode gebruikt (marginale kostenmethode) om de
kosten te berekenen van het afschaffen van het statiegeld systeem van PET
flessen. We concluderen dat deze analyse relevante onderdelen mist en daarom
niet gebruikt kan worden zonder dat de effecten van die onderdelen bekend zijn.
Een schatting van de totale maatschappelijke kosten voor het retoursysteem van
PET flessen valt met de huidige inzichten lager uit dan de WUR in 2012 becijferde.
Het grootste effect daarbij komt voor rekening van de gestegen opbrengsten van de
retour PET. Dat was in 2012 niet in deze mate voorzien. Daarnaast is de prijs van
de vierkante meters nu lager dan eerder berekend en zijn de kosten van het
gesloten inzamelsysteem van de Aldi en Lidl nu bekend en vallen lager uit.
De WUR heeft met veel onzekerheden moeten werken die duidelijk aangegeven
zijn. CE Delft heeft ook die onzekerheden, maar heeft actuele cijfers gebruikt en
enkele van die onzekerheden uitgewerkt. Dat leidt op een paar punten tot lagere
kosten. CE Delft maakt gebruik van een andere methode die niet compleet is en
daarom niet voor een kostenanalyse bruikbaar is. Hiermee zijn de verschillen
verklaard.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

4 / 23

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

5 / 23

Inhoudsopgave
Samenvatting ............................................................................................................................ 3
1

Inleiding .................................................................................................................... 7

2
2.1
2.2
2.3

De studie van Wageningen UR ............................................................................... 9
De context .................................................................................................................. 9
Het rapport zelf ........................................................................................................ 10
Disclaimer van de WUR .......................................................................................... 10

3
3.1
3.2

Het CE Delft rapport .............................................................................................. 13
De context ................................................................................................................ 13
Het rapport ............................................................................................................... 13

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Analyse van de verschillen ................................................................................... 15
Verschil in methode ................................................................................................. 15
PET opbrengsten ..................................................................................................... 16
Kosten ruimtebeslag ................................................................................................ 18
Toedeling machinekosten naar PET flessen versus glazen flessen ....................... 18
Bijdrage Aldi/Lidl ...................................................................................................... 19

5

Conclusies .............................................................................................................. 21

6

Ondertekening ....................................................................................................... 23

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

6 / 23

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

1

7 / 23

Inleiding
De vaste commissie van Infrastructuur en Milieu heeft de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu verzocht een kleinschalig onafhankelijk onderzoek te (laten)
doen naar wat nu precies de kosten van het statiegeldsysteem zijn, waarbij de
rapporten van de Wageningen UR (WUR) en CE Delft op waarheidsgehalte worden
1
getoetst (kenmerk: 2014Z06855/2014D13896) . De Staatssecretaris heeft
toegezegd een analyse te laten uitvoeren naar de verschillen in de uitkomsten van
de rapporten van WUR en CE Delft. Zij zal de resultaten van dit onderzoek uiterlijk
een week voorafgaand aan het algemeen overleg Grondstoffen en afval van 18 juni
2014 naar de Kamer sturen.
In dit kader is aan TNO verzocht een verschillenanalyse uit te voeren.
Daartoe heeft TNO de rapporten van de WUR en CE Delft bestudeerd om na te
gaan welke verschillen bestaan wat betreft systeemafbakeningen, uitgangspunten
en aannamen. Vervolgens is met onderzoekers van beide organisaties gesproken,
met CE Delft op 7 mei en de WUR op 12 mei, waarbij met name is ingegaan op
uitgangspunten en de aannamen en waar op een aantal punten nadere informatie
is gevraagd. Er zijn geen nieuwe data of gegevens verzameld. De bevindingen zijn
vastgelegd in deze korte rapportage.
In hoofdstuk 2 en 3 worden de context en de rapporten van respectievelijk WUR en
CE Delft besproken. In hoofdstuk 4 worden de verschillen behandeld, waarna
hoofdstuk 5 de conclusie van de verschillenanalyse weergeeft.

1

Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, brief aan de Tweede Kamer d.d. 25 april 2014.

Betreft: Reactie op verzoek om onafhankelijk onderzoek naar de kosten van statiegeldsysteem.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

8 / 23

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

2

9 / 23

De studie van Wageningen UR
In dit hoofdstuk gaan we in op de onderzoek context en de aanpak van het rapport
2
van Wageningen UR Food & Biobased Research , verder de WUR studie
genoemd.

2.1

De context
De WUR heeft in 2009 het project “Kennisinstituut Nascheiding”(KCN) aangenomen
in opdracht van CBL / FNLI; deze is in 2011 verder gegaan onder de vlag van TI
Food and Nutrition onder de naam “Post-consumer Packaging Recycling – SD001”.
Doel van dit project was het integraal modelleren van het Nederlandse kunststof
hergebruik systeem t.a.v. kunststof verpakkingsafval uit huishoudens. In 2009 is
begonnen met het modelleren van het Nederlandse statiegeldsysteem voor PETflessen >0,5 liter.
In 2011 is een conceptrapportage gereed gekomen, die door de Raad van Toezicht
van dit project (samengesteld uit vertegenwoordigers van de opdrachtgever,
Universiteit van Aken, Wageningen Universiteit – ORL en TU Eindhoven) is
besproken. Deze is niet als afzonderlijke publicatie naar buiten gebracht, totdat dit
interne vertrouwelijke rapport bij de Tweede Kamer terecht is gekomen in het AO
Afval & Grondstoffen van 27 maart 2012. Dit heeft geleid tot allerlei vragen en
acties.
Daarna is het rapport volgens de WUR onder tijdsdruk afgerond en gepubliceerd in
april 2012. Geven de discussies rond de inhoud heeft de WUR een verzwaarde
interne reviewprocedure uitgevoerd. Daarnaast zijn twee vertegenwoordigers van
supermarkten, een vertegenwoordiger van de Stichting Retourverpakkingen
Nederland (SRN) en een econoom van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
uitgebreid geraadpleegd. Dat heeft geleid tot een aantal verbeteringen en
aanpassingen in de rapportage. In het rapport is deze werkwijze beschreven.
Tevens zijn in het rapport twee belangrijke externe commentaren met de reactie
van de WUR als bijlagen opgenomen.
De WUR benadrukt dat de studie een systeemanalyse betreft en geen
verschilanalyse. Dat wil zeggen dat de studie de totale kosten van het systeem in
kaart brengt en niet de kosten die gemoeid zijn met het toevoegen of afschaffen
van een onderdeel van het systeem (marginale kostenanalyse). De rapportage was
bedoeld als onderdeel van een integrale analyse van het kunststof hergebruik
systeem van huishoudelijk verpakkingsafval in Nederland. Hierin worden diverse
scenario’s t.a.v. de systemen in verschillende combinaties van bronscheiding (met
daarbij onderscheid tussen haal- en breng systemen), nascheiding en statiegeld
met elkaar vergeleken op basis van massastromen, logistiek, economisch en
milieu-impact.
In mei 2013 zijn de resultaten van deze integrale analyse gepresenteerd en
gerapporteerd in de publicatie “Scenarios study on post-consumer plastic
3
packaging waste recycling” .
2

WUR; E.U. Thoden van Velzen en H.E.J. Bos-Brouwers: Analyse Nederlands statiegeldsysteem

voor PET flessen, april 2012

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

2.2

10 / 23

Het rapport zelf
Het rapport is een van de eerste wetenschappelijke studies die systematisch en
transparant voor de Nederlandse situatie een overzicht geeft van de opbouw van
de kosten van het statiegeldsysteem. Omdat niet alle informatie openbaar
beschikbaar was, hebben de onderzoekers veronderstellingen moeten maken op
basis van gesprekken met betrokkenen in dit dossier. Zoals in het rapport staat:
“Het statiegeldsysteem is ingewikkeld, waarvan helaas niet alle informatie publiek
beschikbaar is of zelfs wordt aangemerkt als vertrouwelijk. Daarom hebben de
onderzoekers op bepaalde plaatsen veronderstellingen moeten doen, die van
(grote) invloed kunnen zijn op de eindresultaten.”
In het rapport heeft de WUR geprobeerd haar gegevens en veronderstellingen zo
transparant mogelijk weer te geven, zodat anderen met eventuele andere
aannamen kunnen rekenen. Voor de meeste posten is in het rapport een
puntschatting gemaakt van de kosten, de enige uitzondering is de retourprijs van de
PET flessen. Daar heeft de WUR een bandbreedte aangehouden.
In hoofdstuk 4 van het WUR rapport bespreken de onderzoekers een aantal
discussiepunten over de verschillende wijzen waarop de kosten kunnen worden
berekend en de voorkomende onzekerheden. Paragraaf 4.1.4 beschrijft expliciet de
invloed van een aantal onzekerheden op de totale kosten, onder andere gaat het
daarbij over de prijs van retour PET, het ruimtebeslag, het gesloten inzamelsysteem
van Aldi en Lidl, personeelskosten en percentages retour komende flessen en
ingeleverde bonnetjes in de winkels.
Tot slot concludeert het rapport: “De berekeningen zijn gevoelig voor
veronderstellingen, keuzes en prijsniveaus, zodoende moeten deze getallen alleen
richtinggevend worden gebruikt.”

2.3

Disclaimer van de WUR
Zoals bij de beschrijving van de context het WUR rapport al aangegeven, is het
rapport versneld uitgekomen. In het rapport is dit expliciet beschreven:
“Opmerkelijk genoeg is dit statiegeldsysteem nog niet wetenschappelijk en volledig
transparant op zijn merites beoordeeld, terwijl het op dit moment toch een duidelijk
onderdeel uit maakt van het dagelijkse leven. Vanuit het betrokken bedrijfsleven
was er behoefte tot een onafhankelijke beoordeling van het Nederlandse
statiegeldsysteem ten aanzien van kosten en prestaties. Dat heeft geleid tot een
reeks vertrouwelijke conceptrapporten die tussen 2009 en 2011 voor betrokkenen
uit het systeem zijn geschreven en verbeterd.
De opdrachtgever heeft er voor gekozen om dit laatste concept te openbaren in het
kader van de beantwoording van Tweede Kamercommissievragen op 21 maart
2012. Hierna volgden enkele felle reacties op dit vertrouwelijke conceptrapport,
waarvan twee inhoudelijke reacties zijn toegevoegd als bijlage 2 en 4. Als eerste
reactie heeft Wageningen UR op 22 maart 2012 formeel een openbare versie laten
uitgaan en nu volgt in tweede reactie een geactualiseerde versie van het openbare
rapport waar ingegaan wordt op de inhoudelijke kritiek en in geval deze relevant
geacht, is meegenomen. De wordingsgang heeft zijn weerslag op dit rapport.
3

Scenarios study on post-consumer plastic packaging waste recycling (Thoden van Velzen, BosBrouwers, Groot, Bing, Jansen & Luijsterburg), mei 2013.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

11 / 23

Aangezien de oorspronkelijke bedoeling was een vertrouwelijk rapport te schrijven
voor de betrokkenen van de statiegeldketen, was er ook geen openbare versie
voorzien. Op het moment van opleveren van de conceptversie van dit rapport
medio 2011 was er vanwege die reden nog geen uitgebreide externe
beoordelingsronde uitgevoerd, met andere dan vertegenwoordigers van het
betrokken bedrijfsleven. Aangezien de staatssecretaris Atsma de Tweede
Kamercommissie snel wenst te beantwoorden met een openbaar rapport is er ook
geen tijd om een dergelijke uitbreide externe beoordelingsronde uit te voeren.
Daarom wordt er nu voor het compromis gekozen; een openbare, geactualiseerde
versie van het rapport waarin detailinformatie op basis van in maart 2012
beschikbare gegevens is ingebracht en tevens de reeds naar voren gebrachte
schriftelijke kritiek op de conceptversie wordt besproken en verwerkt.”
4

Ook de aanbiedingsbrief bij het rapport van de WUR aan de staatssecretaris
maakt duidelijk een kanttekening bij het gebruik van het rapport: “Waarbij
nadrukkelijk de opmerking dat de uitkomsten van de berekeningen gevoelig zijn
voor de gemaakte aannames en de uitkomsten niet als zekerheden behandeld
moeten worden.”

4

Aanbiedingsbrief bij het geactualiseerde rapport d.d. 4-6 april 2012.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

12 / 23

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

3

13 / 23

Het CE Delft rapport
In dit hoofdstuk gaan we in op de onderzoek context en de aanpak van het rapport
5
van CE Delft .

3.1

De context
Tomra Systems (producent van statiegeldmachines) heeft CE Delft gevraagd om
een review en update van de kostengegevens van het statiegeldsysteem voor PET
flessen zoals WUR die in 2012 heeft uitgevoerd. Dit in het licht van de discussie
over mogelijke afschaffing van het statiegeldsysteem van PET flessen. CE Delft
heeft de bevindingen van deze update in 2014 gepubliceerd.
In de inleiding van het rapport schrijft CE Delft: “Op een eerdere conceptversie van
het WUR-rapport heeft een consultatie-ronde plaatsgevonden. Door verschillende
partijen, meestal voorstanders van het statiegeldsysteem, is veel kritiek geuit op de
conceptversie van het rapport. Het grootste deel van deze kritiek is gehonoreerd in
het eindrapport, maar er werden tevens andere wijzigingen ingevoerd die de kosten
verhoogden en zorgden voor nieuwe discussiepunten.
WUR (2012) is alweer bijna meer dan twee jaar oud. Ook zijn relatief grote
bandbreedtes gehanteerd voor belangrijke kostenposten. De vraag is daarom of de
bandbreedtes verkleind kunnen worden, en de kosten wijzigen op basis van een
onafhankelijke review en meer recente gegevens.”

3.2

Het rapport
Volgens het rapport van CE Delft is de analyse van de WUR niet geschikt voor de
actuele vraag: wat is het kostenvoordeel van afschaffen van het statiegeldsysteem
voor PET-flessen? In het gesprek gaf CE Delft aan dat de onderzoeksvraag dan
moet zijn: ‘wat zijn de marginale verschuivingen bij het wegvallen van PET in het
statiegeld systeem’? Het is immers de bedoeling dat de PET-flessen verdwijnen uit
het statiegeldsysteem in Nederland maar dat dit wel blijft voor bierflessen en
kratten. De WUR studie richt zich op de vraag wat de totale kosten zijn van het
statiegeldsysteem.
In het CE Delft rapport wordt daarover gezegd:
“WUR (2012) brengt de huidige kosten van het statiegeld voor PET-flessen in
beeld. Met deze benadering is het een begrijpelijke keuze om alle gezamenlijke
kostenposten (m.a.w. de kosten die gedeeld worden door het statiegeldsysteem
voor bierflesjes en PET-flessen) te verdelen tussen beide statiegeldsystemen.
Voorbeelden zijn de kosten voor statiegeldmachines (RVM’s), schoonmaakkosten
en de kosten van het ruimtebeslag van de RVM’s.De resultaten van WUR (2012)
zijn echter gebruikt in de discussie om het statiegeld voor PET-flessen al dan niet af
te schaffen.

5

CE: G.E.A. Warringa, S.J. Aarnink, G.C. Bergsma: Kosten statiegeldsystemen voor grote PET-

flessen, maart 2014

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

14 / 23

Wanneer gekeken wordt naar de kosten die komen te vervallen bij het afschaffen
van dit systeem is het niet correct om alle gezamenlijke kostenposten mee te
nemen. Sommige van deze gezamenlijke kostenposten zullen namelijk niet
afnemen, maar enkel (gedeeltelijk) verschuiven naar het statiegeldsysteem voor
bierflessen.”
Voor de vergelijkbaarheid met de WUR (2012) studie heeft CE Delft ook de totale
kosten berekend. CE Delft heeft daarbij de opzet van de WUR studie gevolgd en
een aantal punten gereviewd en geactualiseerd. Het betreft daarbij de volgende
posten (CE Delft rapport paragraaf 2.4):
De inkomsten van PET-balen.
Kosten van ruimtegebruik.
Een aparte kostenraming voor de systemen van Aldi en Lidl, die sterk
afwijken van de kosten van het SRN-systeem.
Allocatie van het PET-deel van de statiegeldmachines op een andere
manier ingevuld.
Geüpdate aannames op basis van het huidige aantal statiegeldflessen in
omloop en aantal statiegeldmachines in Nederland (op basis van
marktinformatie).
Bijstelling loonkosten op basis van tussentijdse CAO-afspraken (opmerking
CE Delft rapport blz 14: Deze stijging verdwijnt echter in de afronding.)
Met name de eerste vier punten leiden volgens het rapport tot lagere (ongeveer
50%) totale kosten voor het inzamelsysteem van PET flessen dan de WUR
becijferde. In het volgende hoofdstuk gaan we in op de verschillen tussen WUR en
CE Delft voor deze vier kostenposten.
Daarnaast heeft CE Delft de kosten van afschaffing van het PET statiegeld
berekend indien het inzamelsysteem voor glazen flessen blijft bestaan. Daarbij
worden niet alle kosten meegenomen, omdat een deel van de kosten dan
verschuiven naar het statiegeldsysteem voor glazen flessen. Deze marginale
kostenberekening komt tot een nog lagere toedeling van kosten aan het PET
statiegeld systeem dan de totale maatschappelijke kosten.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

4

15 / 23

Analyse van de verschillen
In hoofdstuk 2 en 3 zijn de studies van respectievelijk WUR en CE Delft besproken.
In het vorige hoofdstuk kwamen daarbij de verschillen aan bod tussen beide
studies. Hier lopen we de belangrijkste verschillen langs om een beter begrip te
krijgen over de betekenis.
Allereerst gaan we daarbij in op de verschillende methodes. Daarna zullen we de
vier kostenposten waar verschil van inzicht lijkt te zijn, behandelen. De gesprekken
met WUR en CE Delft hebben niet geleid tot belangrijke andere verschilpunten dan
deze vier.

4.1

Verschil in methode
Een deel van de verschillen tussen de WUR en de CE Delft hangt samen met de
toerekening van kosten. De statiegeldmachines in de winkels verwerken namelijk
niet alleen PET flessen maar ook glazen flessen. De vraag is dan hoe de kosten te
verdelen over PET en glas. In paragraaf 4.4 komen we hier op terug waar het gaat
om de toerekening van kosten binnen de methode van de totale maatschappelijke
kosten. In deze paragraaf bespreken we alleen de keuze van CE Delft voor het
gebruik van de marginale kostenmethode.
In de marginale kostenbenadering die CE Delft voorstaat, blijft het
statiegeldsysteem voor glas bestaan. Alleen het statiegeldsysteem voor PET
flessen vervalt. De PET flessen worden dan ingezameld via het Plastic Heroes
systeem en de ongescheiden inzameling.
In de winkels blijven dan statiegeldmachines staan en er blijft een ruimtebeslag. De
daarbij behorende kosten verdwijnen dus niet. Het afschaffen van het statiegeld
van PET flessen levert dan minder op dan de berekening van de totale
maatschappelijke kosten aangeven (feitelijk vindt een verschuiving plaats van de
toewijzing van de kosten naar het glas statiegeldsysteem, dat dan duurder wordt).
CE Delft houdt bij haar berekening van de marginale kosten dus wel rekening met
die verschuiving van de kosten tussen PET en glas. Echter, het verdwijnen van het
statiegeldsysteem voor PET flessen leidt ertoe dat de PET flessen in andere
afvalsystemen terecht komen en zal daar consequenties hebben voor de kosten en
opbrengsten. CE Delft zegt dat ze beseft dat deze verschuiving invloed heeft op de
kosten van het Plastic Heroes systeem en de ongescheiden inzameling, maar heeft
die consequenties niet doorgerekend in hun rapport.
In het gesprek gaf de WUR aan dat een marginale vergelijking, zoals CE Delft heeft
uitgevoerd, zorgvuldig beargumenteerd moet worden, omdat er dan in het
gescheiden inzamelsysteem grote veranderingen in de inzamelkosten en de
6
systeemopbrengsten gaan ontstaan. De WUR heeft een scenario-analyse
uitgevoerd waar de kosten uit het 2012 rapport onderdeel van waren. Daarin is naar
deze verschuivingseffecten gekeken.
CE Delft verwijst in het gesprek naar andere studies die aandacht aan de
kostenverschuiving naar de andere afvalsystemen besteden.
6

Scenarios study on post-consumer plastic packaging waste recycling (Thoden van Velzen, BosBrouwers, Groot, Bing, Jansen & Luijsterburg), mei 2013.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

16 / 23

Het valt buiten het kader van deze korte verschillenanalyse om deze studies naar
de verschuiving van de kosten te analyseren.
We concluderen dat de marginale kostenanalyse van CE Delft relevante
onderdelen mist en niet gebruikt kan worden zonder dat de effecten van die
onderdelen bekend zijn.

4.2

PET opbrengsten
De opbrengsten van de PET flessen die retour gaan, hebben een grote invloed op
de totale kosten van het statiegeldsysteem.
De WUR studie hield een bandbreedte aan van 200 - 700 Euro per ton. Dat is de
belangrijkste verklaring van de bandbreedte van de totale kosten in de WUR studie.
In de studie geeft de WUR aan (bladzijde 25):
Het juist inschatten van de waarde van deze PET-balen is erg lastig, omdat de prijs
voor PET-balen in de afgelopen jaren sterk heeft gefluctueerd. Waren de balen 5
jaar geleden nog ongeveer 200 €/ton waard, twee jaar geleden was dit 400 €/ton en
nu wordt er zelfs gerept over prijzen van 800 €/ton. Deze recente hoge prijs wordt
onder andere veroorzaakt door:
 Het van de vrije markt weghalen van de balen statiegeldflessen door de
producenten vanaf medio april 2011.
 Overcapaciteit bij PET opwerkers die daardoor nu meer bieden voor balen.
 De onrust in het Midden-Oosten en Noord-Afrika die de ruwe olie prijs
omhoog stuwt, wat direct weer van invloed is op de virgin PET prijs en
daarmee op de prijzen voor ingezamelde flessen.
CE Delft heeft in haar studie de bandbreedte aangepast naar 650-800 Euro per ton.
Dat is volgens het rapport gebaseerd op informatie van een PET afnemer. Volgens
die afnemer bevindt de huidige marktprijs (2014) zich in de range van € 650-700
per ton. In 2012 en 2013 lag de prijs grofweg 10% hoger. Deze bedragen zijn
volgens het CE Delft rapport in lijn met Nedvang (2012) en FNLI (2012), die stellen
dat de opbrengsten van een baal PET-flessen uit het Nederlandse
statiegeldsysteem respectievelijk 800 €/ton en 700 €/ton bedragen.
In de gesprekken met WUR en CE Delft gaven beiden aan dat de prijs van inname
van PET in 2011-2012 sterk is gestegen.
De firma Morssinkhof heeft in die periode een nieuwe fabriek gebouwd voor
recycling van PET, in verband met de toename van de vraag naar hergebruik PET
bij o.a. CocaCola Nederland, en de overgang van hervulbare naar eenmalige
statiegeldflessen. Dat leidde tot een grote vraag naar PET flessen en had een
duidelijk opdrijvend effect op de prijs.
In Nederland zijn geen openbare statistieken van de prijzen. Fost Plus publiceert de
prijzen voor retour PET in België, zie figuur 1. Dat is een gewogen prijs voor PET.
PET van gekleurde flessen heeft veel minder waarde dan transparante PET en ook
de mate van verontreiniging van de retour PET heeft invloed op de prijs. In de
Belgische prijzen is de sterke prijsstijging van 2011-2012 te zien.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

17 / 23

Deze sterke stijging vond plaats toen het WUR rapport uitkwam en het WUR
rapport is gebaseerd op de cijfers die in de periode daarvoor golden. In het gesprek
gaf de WUR aan dat als ze de analyse nu zouden uitvoeren ze bandbreedte aan de
bovenkant zouden verhogen. De WUR wijst er wel op dat de markt volatiel is en dat
de prijs dus zo maar weer kan dalen, maar ook verder kan stijgen.
In het gesprek gaf CE Delft aan dat met name de ondergrens van de prijs van
retour PET die de WUR aanhield van 200 Euro per ton te laag zou zijn. CE Delft is
zich bewust dat de toekomstige marktprijs kan fluctueren door allerlei externe
ontwikkelingen. De toekomstige prijs kan naar zeggen van CE Delft zowel omhoog
gaan door bijvoorbeeld overheidsbeleid om gebruik van recyclaat te stimuleren of
een hoger olieprijs als omlaag door bijvoorbeeld een lagere olieprijs. Volgens CE
Delft had ze te weinig tijd voor een scenario analyse van mogelijke toekomstige
prijsontwikkelingen.

Figuur 1.

Prijs van PET, bron Fost Plus, www.fostplus.be dd. 25-5-2014.Dit omvat PET van
transparante en gekleurde flessen uit statiegeldsystemen en uit andere afvalstromen.

We concluderen dat de huidige prijzen in de buurt dan wel, afhankelijk van de
kwaliteit van de retour PET, boven de bovengrens van de bandbreedte ligt die de
WUR heeft aangehouden. WUR en CE Delft zijn het eens dat de bovengrens als de
berekening nu zouden gebeuren hoger zou moeten zijn dan de 700 Euro per ton
die de WUR indertijd heeft aangehouden. De ondergrens van de WUR studie van
200 Euro per ton was indertijd logisch gegeven de prijzen van voor 2011. Of dat
nog steeds een goede ondergrens is vergt een marktanalyse die CE Delft niet heeft
uitgevoerd. De ondergrens die CE Delft aanhoudt voor de bandbreedte van 650
Euro per ton lijkt gegeven de voorgeschiedenis en de prijsvolatiliteit van de markt
aan de hoge kant.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

4.3

18 / 23

Kosten ruimtebeslag
Voor de retourapparatuur en opslag van PET flessen is ruimte nodig in de
winkels/magazijnen. In het WUR rapport wordt het ruimtebeslag toegerekend aan
de totale kosten van het retoursysteem. In het WUR rapport wordt gerekend met
2
een prijs van 250 Euro per m .
In het gesprek gaf de WUR aan dat in eerste instantie werd gerekend met prijs van
150 Euro per m². In de eerste collegiale commentaarronde (dus nog voor de
review) kwam hier reactie op en is het op advies van een onderzoeker van
Wageningen UR-LEI aangepast naar 250 euro/m². Dit getal is in volgende versies
gehandhaafd. Vanuit de CBL opdrachtgever en haar achterban is toen niet
aangegeven dat deze aanname in twijfel moest worden getrokken. Er is daarop
geen verder onderzoek naar de spreiding van deze kosten in Nederland gedaan.
CE Delft maakt gebruik van een database van het landelijk opererend taxatieteam
van Zadelhoff uit 2011 en laten een grootte ruimtelijke spreiding zien, tussen de 75
2
en 200 Euro per m , afhankelijk de regio en de winkelgrootte. Het gaat hierbij om
prijs voor het bruto vloeroppervlakte. CE Delft rekent met een gemiddelde prijs van
2
137 Euro/m .
De prijzen die de WUR aanhoudt zijn een paar jaar ouder dan de gegevens die CE
Delft aanhoudt. Mogelijk verklaart de economische recessie een deel van het
verschil. De cijfers van CE Delft zijn onderbouwd en lijken een actualisatie en
verbetering van de WUR, die immers maar beperkt aandacht aan de vierkante
meter prijs heeft besteed. De conclusie is dat de cijfers van CE Delft op dit punt een
verbetering zijn. Dit leidt tot 3,5 miljoen Euro lagere kosten per jaar.

4.4

Toedeling machinekosten naar PET flessen versus glazen flessen
De statiegeldmachines (Reverse Vending Machine: RVM) in de winkels nemen niet
alleen PET flessen in, maar ook statiegeldflessen en kratten. In de
kostenberekening wordt rekening gehouden met afschrijving, onderhoud en
exploitatiekosten van deze machines. Om de kosten voor het retoursysteem van
PET flessen te bepalen, moet een verdeling gemaakt worden van deze kosten over
PET flessen en glazen flessen.
In de WUR studie is gekozen om de kosten half om half te verdelen over glas en
PET.
In het gesprek zegt de WUR dat ze indertijd oriënterend onderzoek heeft gedaan
naar de verdeling PET/Glas inname situaties op verschillende plaatsen in
Nederland. De variëteit was zo groot dat ze de verhouding 50% (PET)/50% (glas)
heeft aangenomen. Met name de grote verschillen in de verhouding tussen
kratten/losse bierflesjes/PET flessen (ook mogelijk nog in verschillende kleuren)
heeft er toe bijgedragen dat de ze naar een vereenvoudiging heeft gezocht.
Verbetering van de toedeling vraagt volgens de WUR om een uitgebreid onderzoek,
waarvoor geen ruimte was.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

19 / 23

Bij de toedeling van de kosten hanteert CE Delft de verdeling 31% (PET)/ 69%
(glas) op basis van aantallen flessen. Dit is mede gebaseerd op basis van de
ervaringen van Tomra. Tomra zou volgens CE Delft haar onderhoudsschema’s
baseren op aantallen flessen (in het WUR rapport pagina 20 staat daarentegen
“Tomra, die stelt dat elke RVM elke week schoongemaakt dient te worden”).
Beide keuzes kunnen aannemelijk gemaakt worden en zonder verder onderzoek is
niet aan te geven welke toewijzing van kosten de beste is.

4.5

Bijdrage Aldi/Lidl
De Aldi en Lidl hebben een eigen gesloten statiegeldsysteem en accepteren alleen
maar PET flessen van de huismerken retour. Dat betekent dat beide winkelketens
niet meewerken in het systeem van herverdeling van geld tussen
frisdrankproducenten en winkelketens: de Stichting Retourverpakkingen Nederland
(SRN). De ketens hoeven dus geen kosten te maken voor het tellen van flessen en
geen bijdrage aan de SRN te betalen voor telcentra.
De WUR heeft getracht een uitsplitsing te maken van de kosten, maar op dat
moment wilden Aldi en Lidl niet meewerken met het verschaffen van cijfers, zoals
gemeld in het rapport:
“Aangezien de supermarktketens Aldi en Lidl geen informatie wensen te
verschaffen over het functioneren van hun eigen gesloten statiegeldketens konden
wij daar ook geen rekening mee houden. Zodoende hebben wij hen behandeld
alsof zij dezelfde handelswijze zouden hebben als de SRN keten. Dit leidt tot een
additionele onzekerheid in de einduitkomsten.”
In de onzekerheidsparagraaf zegt de WUR hierover: “Zodoende kan de bewering
juist zijn dat de statiegeldsystemen van beide supermarktformules kostenneutraal
zijn. … In het geval we de kosten voor het Aldi en Lidl deel van het
statiegeldsysteem op nul zetten, blijven de totale kosten van het
statiegeldsysteem dus nagenoeg volledig in stand en dalen de kosten vanuit
maatschappelijk perspectief slechts met 2%”.
CE Delft heeft in haar rapport wel de kosten van het systeem van Aldi en Lidl
ingeschat. De besparing die de ketens hebben, becijfert CE Delft op 4,7 miljoen
Euro per jaar, bestaande uit vermeden afdrachten aan de SRN (4,0 miljoen Euro
per jaar) en een lager ruimtebeslag in de winkels (0,7 miljoen Euro per jaar).
De wijze van berekenen van de lagere kosten van CE Delft past bij de werkwijze
van de WUR en staat niet ter discussie. Dit is een verfijning van de berekening van
de WUR. Het effect van deze verfijning is groter dan de WUR in haar
onzekerheidsparagraaf inschatte.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

20 / 23

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

5

21 / 23

Conclusies
De vraagstelling voor deze rapportage is na te gaan wat de verschillen zijn tussen
de WUR en CE Delft studie naar de kosten van het statiegeldsysteem voor PET
flessen.
Allereerst moet gezegd worden dat veel informatie, relevant voor een goede
kostenanalyse, niet publiek beschikbaar is en soms vertrouwelijk is. Daarnaast zijn
er vele onzekerheden. Het WUR rapport is een van de eerste wetenschappelijke
rapportages die transparant een schatting heeft gemaakt van de kosten van het
statiegeld systeem voor PET flessen in de Nederlandse situatie. Voor dit rapport
uitkwam werd in de discussie veel gebruik gemaakt van buitenlandse studies die
niet zonder meer voor de Nederlandse omstandigheden geldig waren.
Wegens het ontbreken van gegevens hebben de onderzoekers in Wageningen
veronderstellingen moeten doen, die zoals in het rapport expliciet staat van (grote)
invloed kunnen zijn op de eindresultaten. De WUR heeft in de aanbiedingsbrief en
in het rapport zelf uitdrukkelijk gewezen op onzekerheden en bandbreedtes.
Wat opvalt, is dat na het verschijnen van de WUR-studie in 2012 weinig tot geen
wetenschappelijk onderzoek heeft plaatsgevonden om de onzekerheden waar de
WUR op wijst te verkleinen.
In 2014 heeft CE Delft een rapport uitgebracht over de kosten van het
statiegeldsysteem voor PET flessen dat een review en update geeft van de cijfers
uit het WUR rapport. Daarnaast stelt CE Delft dat voor een discussie over het al
dan niet afschaffen van het statiegeldsysteem een andere benadering nodig is, de
zogeheten marginale kostenbenadering.
In de marginale kostenbenadering, die CE Delft voorstaat, blijft het
statiegeldsysteem voor glas bestaan, zodat statiegeldmachines nodig blijven en die
kosten geheel aan het glas worden toegekend. Het afschaffen van het statiegeld
van PET flessen levert dan minder op (feitelijk wordt dan het inzamelsysteem voor
glasflessen duurder). CE Delft vermeldt dat het afschaffen van statiegeld voor PET
flessen invloed kan hebben op de kosten van het Plastic Heroes systeem en de
ongescheiden inzameling. Dit heeft CE Delft niet in de berekeningen meegenomen,
zodat het totale marginale kostenplaatje niet compleet is. We concluderen dat deze
analyse relevante onderdelen mist en daarom niet gebruikt kan worden zonder dat
de effecten van die onderdelen bekend zijn.
De review en update van de kosten die CE Delft heeft gemaakt, leiden tot lagere
totale maatschappelijke kosten dan door de WUR berekent. Dit hangt samen met
een viertal kostenposten: de opbrengst van retour PET, de kosten van het
ruimtebeslag, de toedeling van de kosten van retourmachines over glas en PET
flessen en de kosten van het eigen gesloten systeem van Aldi en Lidl.
In onderstaande tabel is de bijdrage van de vier posten aan de verschillen in de
totale maatschappelijke kosten tussen de WUR en CE Delft aangegeven.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

Tabel 1.

22 / 23

Opbouw verschil in totale maatschappelijke kosten (mln Euro per jaar) tussen WUR en
CE Delft.

WUR – rapport
PET-opbrengst
Inzamelsysteem Aldi/Lidl
Kosten ruimte
Allocatie machinekosten
CE – rapport

38,3 (31,5 - 45,2)
-7,7
-4,7
-3,5
-2,7
19,7 (17,6-21,7)

Daarbij kunnen we constateren:








De prijs van retour PET is in 2011/2012 sterk gestegen, waardoor de
huidige opbrengsten aan de bovengrens of boven de bandbreedte van de
WUR zitten. Als daar rekening mee wordt gehouden zouden de huidige
totale kosten voor het statiegeldsysteem aan de onderkant van de
bandbreedte van de WUR uitkomen of zelfs nog iets lager.
CE Delft heeft uitgebreider gekeken naar de vierkante meter prijs voor het
ruimtebeslag van het retoursysteem in de winkels en heeft met meer
recente cijfers gewerkt. Op dit punt lijkt de aanpak van CE Delft een
actualisatie en verbetering van de WUR cijfers.
Voor de kosten van de retourmachines hanteren WUR en CE Delft
verschillende verdelingen naar glas en PET. Beide benaderingen zijn
verdedigbaar.
Het gesloten inzamelsysteem van Aldi en Lidl heeft een andere structuur
waardoor die goedkoper kan zijn. Omdat de ketens geen informatie wilden
verschaffen heeft de WUR verondersteld dat de kosten vergelijkbaar zijn
met die van de andere winkelketens en gemeld dat de afwijking door deze
veronderstelling gering zou zijn. CE Delft heeft wel een aparte schatting
gemaakt, die leidt tot lagere kosten.

Een schatting van de totale maatschappelijke kosten voor het retoursysteem van
PET flessen valt nu lager uit dan de WUR in 2012 becijferde. Het grootste effect
daarbij komt voor rekening van de gestegen opbrengsten van de retour PET.
Daarnaast vallen de kosten van het ruimtebeslag en van het gesloten
inzamelsysteem van de Aldi en Lidl lager uit.
De WUR heeft met veel onzekerheden moeten werken die duidelijk aangegeven
zijn. CE Delft heeft ook die onzekerheden, maar heeft nu actuele cijfers gebruikt en
enkele van die onzekerheden uitgewerkt. Dat leidt op een paar punten tot lagere
kosten. CE Delft maakt gebruik van andere methode die niet compleet is en daarom
niet voor een kostenanalyse bruikbaar is. Hiermee zijn de verschillen verklaard.

TNO-rapport | TNO 2014 R10820

6

23 / 23

Ondertekening
Utrecht, 5 juni 2014

TNO

Ir. R.A.W. Albers MPA
Research Manager

Ir. A.M.M. Ansems
Auteur