Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 352

Uitvoering en evaluatie Participatiewet

Nr. 37

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 september 2016
Hierbij bied ik uw Kamer de rapportage van de Inspectie SZW «De weg
naar extra banen» aan1. Hiermee doe ik mijn toezegging aan de Kamer
gestand om de rapportage na het beschikbaar komen daarvan aan haar
toe te sturen.2 In deze brief komen eerst de uitkomsten van de rapportage
van de Inspectie aan bod. Daarna geef ik mijn beleidsreactie op de
rapportage.
Uitkomsten onderzoek
De Inspectie heeft onderzoek verricht naar de wijze van toeleiding, de
indicatie en de ondersteuning naar extra banen van de nieuwe instroom
van mensen in de Participatiewet die niet het wettelijk minimumloon
kunnen verdienen. De nadruk in het onderzoek ligt op jongeren die het
voortgezet speciaal onderwijs en het praktijkonderwijs verlaten en daarna
voor ondersteuning zijn aangewezen op gemeenten. De Inspectie heeft
het onderzoek verricht in 10 regio’s in de periode van augustus 2015 tot
november 2015. Aan het onderzoek hebben gemeenten, UWV en scholen
voor praktijkonderwijs (pro)en scholen voor voortgezet speciaal onderwijs
(vso-scholen) in de betreffende regio’s meegewerkt. Het onderzoek geeft
daarmee een kwalitatieve beschrijving van de wijze waarop de onderzochte gemeenten mensen met een arbeidsbeperking in het eerste jaar
van de Participatiewet begeleidden naar banen voor de banenafspraak. De
Inspectie tekent bij de conclusies aan dat het gaat om een dynamisch
proces dat nog in ontwikkeling is en waarin beleid en uitvoering zoeken
naar de meest geschikte procedures en criteria. De conclusies moeten
mede in dat licht worden bezien.
De Inspectie constateert dat de onderzochte gemeenten (10 van de 35
centrumgemeenten) werken aan hun deskundigheid over de doelgroep
1
2

kst-34352-37
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 34 352, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 352, nr. 37

1

kwetsbare jongeren. Scholen, gemeenten en UWV werken bijvoorbeeld
samen door informatie uit te wisselen en door werkprocessen op elkaar af
te stemmen. Ook zoeken ze elkaar op in de scholingsnetwerken die medio
2015 zijn overgegaan van UWV naar gemeenten. De Inspectie constateert
verder dat het functioneren in scholingsnetwerken nog in ontwikkeling is
en gemeenten nog moeten groeien in hun regierol. Scholen vinden de
samenwerking complexer dan vóór de invoering van de Participatiewet
doordat er verschillende gemeenten in het netwerk participeren. Zij
pleiten voor één regionaal aanspreekpunt vanuit de gemeenten.
De Inspectie stelt vast dat er aandacht is voor de continuïteit van de
dienstverlening aan kwetsbare jongeren die hun school verlaten. De
meeste onderzochte gemeenten hanteren geen zoektijd van vier weken
voor de arbeidsondersteuning en starten direct met de arbeidsondersteuning van schoolverlaters met beperkingen. Hiermee waarborgen
gemeenten dat deze kwetsbare groep jongeren niet uit beeld raakt. Veelal
is de inzet van gemeenten om stages om te zetten in werkplekken.
Voorts constateert de Inspectie dat de indicatie voor de beoordeling van
de banenafspraak door UWV over het algemeen goed verloopt. De
beoordelingscriteria zijn voor de meeste professionals van UWV duidelijk.
Als er onduidelijkheden zijn hebben deze betrekking op deelaspecten,
zoals de beoordeling van de begeleiding. De onderzochte gemeenten
geven wel aan een aantal bezwaren te hebben tegen de beoordelingscriteria waardoor zij in de onderzoeksperiode hebben aangegeven terughoudend te zijn met het aanmelden van mensen voor de beoordeling voor
de doelgroep van de banenafspraak. De Inspectie signaleert dat burgers
relatief vaak zelf een aanvraag voor een indicatie banenafspraak hebben
ingediend sinds deze mogelijkheid er is. Veel leerlingen uit vso, pro en
mbo-entreeonderwijs hebben van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.
Er zijn evenwel diverse mechanismen waardoor het risico bestaat dat de
realisering van de banenafspraak in het geding komt. De Inspectie wijst in
dit verband op de volgende zaken:
– Ten tijde van het onderzoek hadden niet alle gemeenten de juiste
deskundigheid om een goede inschatting te maken of iemand tot de
doelgroep banenafspraak behoort. Wel is de deskundigheid van
gemeenten toegenomen door de ondersteuning van arbeidsdeskundigen van UWV.
– De onderzochte gemeenten maken een kosten-batenafweging bij de
inzet van instrumenten. De onderzochte gemeenten zijn als gevolg
daarvan terughoudend met de inzet van instrumenten als loonkostensubsidie en een jobcoach, met name voor mensen zonder uitkering of
voor mensen met een lage loonwaarde. Zij worden door de onderzochte gemeenten niet aangemeld voor het doelgroepregister of niet
naar de extra banen begeleid. Of er worden voor hen geen voorzieningen richting (betaald) werk ingezet. Er zijn gemeenten die de indicatie
banenafspraak te bureaucratisch vinden en de doelgroep van de
banenafspraak te beperkt.
– Er zijn verder scholen die gebruik maken van de verklaring scholingsbelemmeringen van UWV, omdat dit in hun ogen vanwege een hogere
premiekorting voor werkgevers aantrekkelijker is dan een aanmelding
voor de doelgroep banenafspraak.
– Ook geven scholen aan dat er ouders zijn die de indicatie voor de
doelgroep banenafspraak stigmatiserend vinden.
Beleidsreactie
Allereerst dank ik de Inspectie voor deze rapportage over een belangrijk
onderwerp: de begeleiding van kwetsbare jongeren met een arbeidsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 352, nr. 37

2

perking naar werk. Werk is belangrijk voor het gevoel van eigenwaarde
van deze jongeren. Het geeft hun het gevoel om bij te kunnen dragen aan
de samenleving en om op deze manier zoveel mogelijk in hun eigen
inkomen te voorzien. en om bij te kunnen dragen aan de samenleving. Het
is de verantwoordelijkheid van gemeenten om deze nieuwe doelgroep in
beeld te krijgen en te begeleiden naar werk. Deze jongeren moeten door
middel van maatwerk en met inzet van de nieuwe instrumenten die de
Participatiewet biedt, tijdens en direct na hun schoolperiode ondersteund
worden bij het vinden van werk.
De rapportage geeft, naast de signalen over de praktijk die al bestonden,
extra informatie over de implementatie van de Wet banenafspraak en
quotum arbeidsbeperkten en de Participatiewet in het najaar van 2015.
Daarbij onderschrijf ik wat de Inspectie zelf ook benoemt, namelijk dat het
om een dynamisch proces gaat, waarbij alle partijen op zoek zijn naar de
juiste kaders en ankerpunten voor een adequate uitvoering in het belang
van de kwetsbare jongeren die op ondersteuning zijn aangewezen.
Ten tijde van de interviewperiode waren de Participatiewet en de Wet
banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten (Wet banenafspraak) net in
werking getreden: de Participatiewet per 1 januari 2015, de Wet banenafspraak per 1 mei 2015. De Inspectie heeft haar onderzoek verricht tussen
augustus en november 2015. De ervaring met de uitvoering van beide
wetten was in deze periode nog pril.
De Inspectie bevestigt in dit rapport de conclusies van het ervaringsonderzoek onder gemeenten uit 2015 dat gemeenten, scholen en UWV met
elkaar samenwerken in de scholingsnetwerken en dat gemeenten en
scholen afspraken maken over de overdacht van leerlingen van school
naar gemeente. Het functioneren van de scholingsnetwerken is nog in
ontwikkeling en gemeenten moeten nog groeien in hun regierol.
Gemeenten zijn ook bezig deskundigheid te ontwikkelen voor de vso/pro
leerlingen. Om gemeenten hierbij nog beter te ondersteunen heeft de
Programmaraad in juni 2016 een nieuwe voorlichtingsronde georganiseerd rondom de arbeidstoeleiding van jongeren met een arbeidsbeperking. Hierbij waren 600 professionals uit gemeenten, pro/vso scholen,
UWV en andere betrokkenen aanwezig.
Ik vind het bemoedigend dat blijkens de rapportage van de Inspectie bij
kwetsbare jongeren er vaak sprake is van een warme overdracht en een
sluitende aanpak. Dat betekent dat er in de begeleiding van deze
kwetsbare jongeren niet wordt vastgehouden aan de zoektijd van 4 weken
voor jongeren tot 27 jaar, maar dat gemeenten direct na de melding
beginnen met de begeleiding naar werk.
Vanaf de inwerkingtreding van de Participatiewet en de Wet banenafspraak ben ik voortdurend in gesprek gebleven met degenen die
betrokken zijn bij de uitvoering van deze wetten: de gemeenten, VNG,
UWV en de sociale partners. Signalen over de uitvoeringspraktijk heb ik
serieus genomen. Deze signalen hebben geleid tot een groot aantal
wijzigingen in de werkprocessen, die als doel hebben om de uitvoering
eenvoudiger te maken. Ik heb uw Kamer daarover verschillende malen via
een brief geïnformeerd, voor het laatst op 29 april 20163.
Zo heb ik het in de Wet banenafspraak mogelijk gemaakt dat mensen uit
de doelgroep van de Participatiewet aan het UWV zelf kunnen verzoeken
om een beoordeling voor de banenafspraak. Zij zijn daarvoor niet
afhankelijk van de gemeenten. Gemeenten hoeven niet langer zelf voor
deze beoordeling (en enkele andere beoordelingen) te betalen, maar de
3

Kamerstuk 34 352, nr. 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 352, nr. 37

3

beoordelingen worden centraal door het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) gefinancierd. Deze maatregelen hebben ertoe
geleid dat het aantal aanvragen voor een beoordeling in de loop van 2015
fors is toegenomen. Dit wordt bevestigd door het UWV in zijn bestuurlijke
reactie op de rapportage van de Inspectie. Het onderzoek van de Inspectie
bevestigt dat er relatief veel aanvragen voor een indicatie banenafspraak
van burgers zelf zijn.
Leerlingen van het voortgezet speciaal onderwijs kunnen zonder
doelgroepbeoordeling in het doelgroepregister worden opgenomen. Op
7 juli heeft uw Kamer een motie aangenomen4 waarin u mij verzoekt om
dit ook voor de groep (ex)-leerlingen van het Praktijkonderwijs mogelijk te
maken. Ik bereid regelgeving voor om dit mogelijk te maken.
Verder heb ik uw Kamer geïnformeerd over de wijze waarop ik gehoor
geef aan het signaal dat gemeenten niet altijd uit de voeten kunnen met
de doelgroepbeoordeling voor de banenafspraak in de huidige vorm. Ik
bereid de aanpassing van de doelgroepcriteria voor. Ook loopt er een
onderzoek naar de zogenaamde «Praktijkroute». Zodra de resultaten van
dit onderzoek beschikbaar zijn neem ik hierover een besluit. Voor al deze
wijzigingen in de Wet banenafspraak bereid ik wet- en regelgeving voor.
Het doel hiervan is om de uitvoering verder te stroomlijnen en te
vereenvoudigen. Het wetsvoorstel dat een aantal van deze vereenvoudigingen in de Participatiewet en de Wet banenafspraak mogelijk maakt, is
op 5 juli 20165 aan uw Kamer aangeboden.
In dat wetsvoorstel wordt onder meer de mogelijkheid voorgesteld van
een vaste loonkostensubsidie van 50 procent van het wettelijk
minimumloon in het eerste halfjaar van een dienstbetrekking. Het
wetsvoorstel maakt daarnaast loonkostensubsidie mogelijk voor jongeren
die al werken. Ook wordt ten behoeve van de eenduidigheid voorgesteld
om de premiekorting (mobiliteitsbonus) voor mensen met een verklaring
scholingsbelemmeringen te harmoniseren. Daarmee wordt tevens
tegemoet gekomen aan eerdere praktijksignalen en het signaal van de
Inspectie dat sommige scholen nu de weg naar extra banen via de
banenafspraak niet volgen vanwege een hogere premiekorting voor
werkgevers. Na de harmonisatie van de premiekorting wordt de premiekorting voor mensen met een scholingsbelemmering gelijkgetrokken met
die voor de banenafspraak.
Uit het rapport van de Inspectie SZW blijkt dat de inzet van loonkostensubsidie en van de jobcoach bij het merendeel van de onderzochte
gemeenten nog beperkt is. Dit is een serieus aandachtspunt. De nieuwste
cijfers uit de statistiek re-integratie gemeenten (SRG) laten een stijging
zien van het aantal loonkostensubsidies van 1360 eind december 2015
naar 1830 eind maart 2016. Hoewel daarmee de stijging in 2016 sneller
gaat dan in 2015, ligt het nog achter bij de verwachtingen. De inzet van
een loonkostensubsidie en van een jobcoach kan een belangrijke
ondersteuning vormen voor kwetsbare jongeren om een baan te vinden.
Ik zal daarom bij de gemeenten aandacht vragen voor een adequate
ondersteuning van jongeren met beperkingen, met of zonder een
uitkering, via de Verzamelbrief, in mijn contacten met gemeenten (VNG,
Divosa) en in het eerstvolgend wethoudersoverleg.
Tenslotte
Gezien het belang van het thema wil ik goed zicht blijven houden op de
begeleiding van kwetsbare jongeren met een arbeidsbeperking naar werk.
4
5

Kamerstuk 34 352, nr. 32, Motie Kerstens/Nijkerken-de Haan.
Kamerstuk 34 514 , nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 352, nr. 37

4

Daarom heb ik, zoals in mijn brief van 29 april 2016 aangegeven, de
Inspectie SZW gevraagd op korte termijn opnieuw onderzoek te doen naar
de vraag of de gemeenten de jongeren met een arbeidsbeperking in beeld
hebben en of zij deze groep actief oppakken. De Inspectie zal ook
onderzoeken of gemeenten in hun beleid en in hun praktijk voorzien in
een brede ondersteuning voor deze nieuwe doelgroep. Dit onderzoek
wordt in het najaar van 2016 opgeleverd.
In mijn brief van 13 juli jongstleden (Kamerstuk 34 352, nr. 34) heb ik u op
de hoogte gebracht van de één-meting van de banenafspraak. De cijfers
laten zien dat we op de goede weg zijn, maar de uitdaging voor de
komende jaren blijft groot. Het blijft van alle betrokkenen continu
inspanningen vragen om de banenafspraak en de Participatiewet tot een
succes te maken.
Ik ben ervan overtuigd dat de maatregelen die ik na overleg met betrokken
partijen uit de Werkkamer heb genomen en die in voorbereiding zijn, er
aan bijdragen dat mensen met een arbeidsbeperking die nu nog aan de
kant staan, in de nabije toekomst steeds vaker deel gaan uitmaken van de
inclusieve arbeidsmarkt die het kabinet voor ogen staat.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 352, nr. 37

5