Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2191

BRIEF VAN DE BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 augustus 2020
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de informele videoconferentie van de Raad Buitenlandse Zaken van 14 augustus 2020.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2191
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2191

1

GEANNOTEERDE AGENDA INFORMELE VIDEOCONFERENTIE
RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 14 AUGUSTUS
Introductie
Op vrijdag 14 augustus vindt er een extra ingelaste informele videoconferentie van de leden van de Raad Buitenlandse Zaken plaats. De Minister
van Buitenlandse Zaken is voornemens hieraan deel te nemen. De Raad
zal spreken over de situatie in Wit-Rusland en de Turkse proefboringen in
de Oostelijke Middellandse Zee. Daarnaast zal de Raad stilstaan bij de
ontwikkelingen in Libanon en Venezuela. Op donderdag 27 en vrijdag
28 augustus 2020 zal de Raad ook spreken over de ontwikkelingen in
Wit-Rusland en de bredere EU-Turkije relatie tijdens de informele RBZ
(Gymnich) in Berlijn, Duitsland. De geannoteerde agenda voor deze
informele Raad zal uw Kamer als onderdeel van het verslag van de extra
ingelaste RBZ worden toegestuurd.
Wit-Rusland
De Raad zal stilstaan bij het verloop en de gewelddadige nasleep van de
presidentverkiezingen in Wit-Rusland van zondag 9 augustus jl. Volgens
de (voorlopige) officiële uitslag heeft president Loekasjenko de verkiezingen gewonnen (80% van de stemmen tegen 10% voor oppositieleider
Svetlana Tichanovskaja). Tichanovskaja heeft bij de kiescommissie
bezwaar aangetekend tegen de uitslag. Direct na de verkiezingen waren er
de afgelopen dagen grootschalige demonstraties tegen de uitslag. Deze
werden zeer gewelddadig neergeslagen door politie en ordetroepen. Voor
zover bekend vielen hierbij honderden gewonden en tenminste twee
doden. Ook zijn duizenden mensen gearresteerd. Tichanovskaja heeft
moeten uitwijken naar Litouwen.
Na de verkiezingen heeft Hoge Vertegenwoordiger Borrell namens de
EU-lidstaten gesteld dat de verkiezingen eerlijk noch vrij zijn verlopen.
Ook kondigde hij aan dat de EU zal onderzoeken of maatregelen kunnen
worden genomen tegen de verantwoordelijken voor het geweld tegen
demonstranten en de verkiezingsfraude. Verder stelde hij dat de gebeurtenissen nopen tot een herziening van de EU relatie met Wit-Rusland. Zoals
aan uw Kamer gemeld1 maakt het kabinet zich zorgen over de ontwikkelingen in Wit-Rusland. Het kabinet meent op basis van de beschikbare
informatie dat er geen sprake is geweest van eerlijke en vrije verkiezingen
en roept de autoriteiten er dan ook toe op de stemmen op een eerlijke en
accurate manier te tellen en onmiddellijk te stoppen met het geweld tegen
vreedzame demonstranten.
Tijdens de Raad zal het kabinet ervoor pleiten dat de EU de druk op
Wit-Rusland opvoert. Daarbij is het allereerst zaak dat het geweld tegen
demonstranten stopt, dat gearresteerden van de afgelopen dagen worden
vrijgelaten en dat er een geloofwaardige telling van de stemming
plaatsvindt. Het kabinet zal er tevens voor pleiten gerichte maatregelen
tegen personen die verantwoordelijk zijn voor de verkiezingsfraude en het
geweld van de afgelopen dagen met spoed te onderzoeken. Daarnaast is
het kabinet van mening dat het conditionaliteitsprincipe in het kader van
het Oostelijk Partnerschap de relatie met Wit-Rusland moet worden
gerespecteerd. De Europese steun aan Wit-Rusland moet om die reden in
het licht van recente ontwikkelingen kritisch worden bezien. Daarbij is het
evenwel van belang dat de Wit-Russische bevolking niet door eventuele
maatregelen wordt geraakt en dat het Wit-Russisch maatschappelijk
middenveld op Europese steun kan blijven rekenen.
1

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2191

2

Turkije
De Raad zal spreken over de toegenomen spanningen tussen Griekenland
en Turkije in de oostelijke Middellandse Zee. Deze zijn opnieuw opgelopen
na de Griekse aankondiging van een bilaterale maritieme demarcatieovereenkomst met Egypte op 6 augustus jl.. Turkije is van mening dat
hierbij geen rekening is gehouden met de Turkse belangen. Turkije heeft
daarom aangekondigd dat een tijdelijke stop op seismografisch onderzoek
nabij Griekse eilanden wordt opgeheven. Het Turkse schip Oruc Reis is
inmiddels onder begeleiding van de Turkse marine afgevaren naar gebied
dat door Griekenland als zijn exclusieve economische zone wordt
beschouwd. De Griekse marine is vervolgens in staat van paraatheid
gebracht en schaduwt de bewegingen van de Turken. De Turkse Minister
van Buitenlandse Zaken heeft daarnaast aanvullende proefboringen
aangekondigd. President Erdogan heeft opgeroepen tot een bijeenkomst
van Mediterrane landen met het doel overeenstemming te bereiken over
de problematiek van maritieme demarcatie.
Hoge Vertegenwoordiger Borrell heeft zijn grote zorgen uitgesproken over
de ontwikkelingen en opgeroepen tot directe dialoog tussen Griekenland
en Turkije. Dat geldt ook voor Duitsland, dat zich kritisch uitte over de
nieuwe Turkse maatregelen. Nederland steunt de oproepen om direct met
elkaar in dialoog en onderhandeling te treden, en om te komen tot
wederzijds acceptabele maritieme afbakening in overenstemming met het
internationaal recht. Nederland blijft eerdere verklaringen van de Raad
steunen waarin Turkije wordt opgeroepen de boringen te staken en de
soevereiniteit en soevereine rechten van Griekenland en Cyprus te
respecteren. In geval van voortdurende Turkse activiteiten blijft het
kabinet aanvullende maatregelen niet uitsluiten, waarbij ook de effectiviteit van eventuele maatregelen moet worden meegewogen. Nederland
is tevens in afwachting van opties die Hoge Vertegenwoordiger Borrell in
kaart brengt om de spanningen tussen de EU en Turkije te verminderen.
Libanon
De Raad zal stilstaan bij de enorme ramp die Libanon trof op dinsdag
4 augustus. De explosie heeft geleid tot meer dan 170 dodelijke slachtoffers, ruim 6000 gewonden en naar schatting 300.000 daklozen. Deze
gevolgen komen bovenop die van een zware economische crisis en de
COVID-19 crisis. Sinds de explosie vinden er dagelijks demonstraties
plaats die gepaard gaan met geweld. Protesterende Libanezen eisen
rekenschap en het vertrek van de politieke elite. Dat de regering op
10 augustus jl. haar ontslag indiende, wordt niet als voldoende gezien.
Nederland acht het van belang dat er een goed gecoördineerde respons
op gang komt om de acute noden te adresseren. Naast de inzet van een
USAR-team zijn additionele bijdragen van EUR 1 mln aan het Rode Kruis
en 3 mln aan de Dutch Relief Alliance gedaan. Tevens wordt de
mogelijkheid om Nederlandse expertise in te zetten bij het herstel van de
haven onderzocht. Zonder dit herstel kan de nodige hulp niet aangevoerd
worden. Voor meer substantiële steun via de Libanese regering blijft wat
Nederland betreft de voorwaarde gelden dat er eerst hervormingen
worden doorgevoerd die tot transparantie en accountability leiden en
tegemoet komen aan de eisen van het Libanese volk. Nederland roept
Libanon daarom op haast te maken met de formatie van een nieuwe
regering. Daarnaast is een onafhankelijk onderzoek naar de toedracht van
de ramp cruciaal en ook daarvoor stelt Nederland expertise ter
beschikking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2191

3

Venezuela
Afgelopen weken heeft Hoge Vertegenwoordiger Borrell gesprekken
gevoerd met vertegenwoordigers van de oppositie en het regime.
Hierover heeft Hoge Vertegenwoordiger Borrell een verklaring2 doen
uitgaan. Het doel van deze gesprekken was te bezien of overeenstemming
kon worden bereikt over minimale condities voor de aankomende
parlementsverkiezingen. Daarnaast heeft de EU van het Maduro-regime
een verzoek ontvangen om een verkiezingswaarnemingsmissie te sturen.
Omdat niet wordt voldaan aan de minimale condities voor vrije en eerlijke
verkiezingen is dit verzoek afgewezen. Tijdens de Raad worden de
lidstaten geïnformeerd over het verloop van de gesprekken. Ook zal
worden vooruitgeblikt op een ministeriele bijeenkomst van de Internationale Contact Groep (ICG) die op korte termijn wordt georganiseerd.
Recent is Argentinië als nieuw lid toegetreden tot de contactgroep.

2

https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/83991/venezuela-statement-highrepresentativevice-president-josep-borrell_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2191

4