CjaSnJTHe

transport services

cP

Zijne Excellentie de minister

Gasunie Transport Services B.V.

van Economische Zaken en Klimaat,
de heer drs. S.A. Blok
Postbus 20401
2500 EK DEN HAAG

Postbus 181
9700 AD Groningen
Concourslaan 17

T(050) 521 22 55
E info@gastransport.nl
Handelsregister Groningen 02084889
www.gasunietransportservices.com

Datum

Doorkiesnummer

29 oktober 2021

+31 50 521 2752

Ons kenmerk

Uw kenmerk

L 21.0501
Onderwerp

Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

Excellentie,
Voor u ligt onze rapportage over de inzet van L-gas middelen en methoden gedurende het afgelopen
gasjaar (1 oktober 2020 tot en met 30 september 2021)i. Met deze rapportage geven wij invulling aan
een verplichting voor GTS, die volgt uit de Gaswet^. Om u een zo volledig mogelijk beeld te schetsen
over het afgelopen gasjaar, rapporteren wij ook over de G/L-gas marktvraag en het G/L-gas
aanbod^''*'^.
Onze rapportage is opgebouwd uit de volgende onderdelen:
1. G/L-gas marktvraag
2. G/L-gas marktaanbod
3. Inzet van G-gas gasopslagen en LNG-installaties
4. Productie van groen gas
5. Onderhanden maatregelen voor definitieve sluiting van het Groningenveld
6. Conclusie en vervolg
De rapportage laat zien dat wij onze wettelijke taken in het afgelopen gasjaar zodanig hebben
uitgevoerd, dat dit met bestaande middelen en methoden optimaal heeft bijgedragen aan het
minimaliseren van de winning van gas uit het Groningenveld^.
0«

Zoals in eerdere brieven gemeld, hebben de uitbraak van Covid-19 en de daaruit voortvloeiende
lockdowns veel vertragende invloed gehad op de voortgang van de werkzaamheden en de levering van
materiaal bij onze nieuwe stikstofinstallatie Zuidbroek II. In ons advies van 29 januari 2021^ hebben
wij reeds gemeld dat vertraging een reëel risico is. Ondertussen is het inderdaad duidelijk geworden
dat ingebruikname per 1 april 2022 niet meer lukt. Wij verwachten een vertraging van circa drie
maanden. Hierop gaan wij in het laatste gedeelte van de brief nader in.

'■ Vorige rapportage: Rapportage inzet middeien en methoden in gasjaar 2019/2020, d.d. 29 oktober 2020, ons kenmerk L 20.0058
2 Gaswet, artikei 10a, iid 13
^ Alie voiumes en capaciteiten in deze evaiuatie worden in (n)m^ [35,17] weergegeven.
" Verschiiiende geraadpieegde bronnen rapporteren in kWh. Deze energie-eenheid wordt omgerekend naar (n)m^ [35,17] door het
aantai kWh te deien door 9,77.
® Een kubieke meter gas onder normaaicondities met een caiorische bovenwaarde van 35,17 MJ/m^, waarbij normaaicondities zijn
gedefinieerd ais: temperatuur van 273,15 K (0 °C) en absolute druk van 101,325 kPa.
^ Gaswet, artikel lOa, lid 14
https://www.riiksQverheid.nl/documenten/brieven/2021/02/11/brief-advies-leverinQSzekerheld-van-qasunle-transDort

Pagina 1 van 9

I

i

!

.■

I'- .'
1

l

i-->

ro

P:
Gasunie Transport Services B.V.
Datum: 29 oktober 2021

Ons kenmerk: L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

1. G/L-GAS MARKTVRAAG
Wij gebruiken planningsmodellen waarin de relatie tussen temperatuur en de G/L-gas marktvraag is
vastgelegd. Hoe lager de temperatuur des te hoger de G/L marktvraag.
In Tabel 1 worden de modelresultaten gepresenteerd waarbij het gerealiseerde temperatuurprofiel van
gasjaar 2020/2021 als input voor de planningsmodellen is gebruikt. Daarnaast wordt de gerealiseerde
G-gas marktvraag per markt weergegeven.
Per marktonderdeel wijken de cijfers iets af (er is altijd sprake van een zekere model
onnauwkeurigheid), op totaal niveau komt de berekende marktvraag exact overeen met de
daadwerkelijk gerealiseerde G/L-gas marktvraag. Voor ons wederom een bewijs dat onze
planningsmodellen de relatie tussen temperatuur en G/L-marktvraag goed beschrijven.
Tabel 1: Marktvraag voor de verschillende deelmarkten gasjaar 2020/2021

Realisatie

Regionale
netbedriiven
18,8

Industriële
Grootverbruikers
5,2

Duitsland

18,0

5,4

Model

14,6

België en
Frankrijk
8,7

Totale
markt
47,4

15,0

9,0

47,4

In Figuur 1 ziet u een historisch overzicht van de totale G/L-gas marktvraag die vanuit Nederland is
beleverd.

G/L-gas marktvraag beleverd vanuit Nederland
60,0

50,9
50.0
"E 40,0

I 30,0
i 20,0
10.0
0,0
2015/2016

2016/2017

2017/2018

2018/2019

2019/2020

Gasjaar
Figuur 1: Totale G/L-gas marktvraag in de afgelopen jaren

Pagina 2 van 9

2020/2021

I".
I
I"',
I

i-O

I‘:

Gasunie Transport Services B.V.
Datum: 29 oktober 2021

Ons kenmerk: L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

2. G/L-GAS MARKTAANBOD
De G/L-gas marktvraag wordt zo veel mogelijk afgedekt met het aanbod van pseudo G-gas dat wordt
gemaakt met behulp van H-gas en stikstof en via verrijking.
Het verschil tussen de verwachte pseudo G-gas productie en de verwachte G/L-marktvraag is de
toegestane Groningenproductie. Door deze som voor dertig verschillende jaartemperatuurprofielen uit
te voeren wordt de benodigde Groningenproductie vastgelegd in een graaddagenvergelijking. In onze
modellen wordt de pseudo G-gas productie gemaximaliseerd zodat daarmee de productie uit het
Groningenveld wordt geminimaliseerd.
a) Pseudo G-gas aanbod via H-gas en stikstof^
Aanbod stikstofvolume: schatting en realisatie
In onze modellering gaan wij uit van een beschikbare stikstofcapaciteit die overeenkomt met de totale
hoeveelheid die via de mengstations Ommen en Wieringermeer geleverd kan worden, rekening
houdend met onderhoud in de zomermaanden. Om deze planmatige stikstofinzet van 100% in de
praktijk waar te maken zijn mengstation Pernis en de stikstofcaverne Heiligerlee als back-up middelen
nodig. Omdat onze back-up middelen in de praktijk gewoon "aan" staan, kan de gerealiseerde stikstof
boven de 100% uitkomen.
In Tabel 2 wordt de gerealiseerde stikstofinzet getoond^. Het gerealiseerd jaargemiddelde komt precies
uit op de planmatige 100% stikstofinzet.
Tabel 2: De gerealiseerde stikstofinzet per maand

Maand
Oktober 2020
November 2020
December 2020
Januari 2021
Februari 2021
Maart 2021
April 2021
Mei 2021
Juni 2021
Juli 2021
Augustus 2021
September 2021

Stikstof! nze
86
101
104
105
104
109
83
102
99
95
110
102

Jaargemiddelde

100

° Gaswet artikel 10a, lid 9, onderdeel b, eerste punt.
’ Voor meer informatie over de bepaling van het stikstofpercentage wordt verwezen naar onze website:
https://www.Qasunietransportservices.nl/netwerk-Qperatlons/transportinformatie/sti kstof-overzicht

Pagina 3 van 9

H.
j,.vi

!•' .

j..V»

I-'

i

f-J
Gasunie Transport Services B.V.
Datum: 29 oktober 2021

Ons kenmerk: L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

Vooral in de maanden oktober 2020 en april 2021 was er minder stikstofcapaciteit beschikbaar dan de
planmatige stikstofcapaciteit. Dit werd veroorzaakt door gepland onderhoud in combinatie met
storingen.
De markt heeft op basis van de beschikbare informatie op onze website voortdurend inzicht in de
beschikbare stikstofcapaciteit en de fluctuaties daarin. Op deze manier kunnen marktpartijen maximaal
gebruik maken van de beschikbare stikstof. Mismatches tussen stikstofvraag en -aanbod kunnen leiden
tot een zeer forse inzet van de stikstofcaverne Heiligerlee en een enkele keer tot een aanwijzing aan de
markt om de G/H-balans te herstellen. In het afgelopen gasjaar is dat laatste vier keer gebeurd.
Wobbe-index van het H-gas aanbod: schatting en realisatie
De Wobbe-index^° van het H-gas bepaalt mede hoeveel pseudo G-gas kan worden geproduceerd met
onze conversie-installaties en daarom is het belangrijk om over deze parameter te rapporteren. Hoe
lager de Wobbe-index van het H-gas richting de mengstations is, des te meer pseudo G-gas er kan
worden geproduceerd gegeven de beschikbare hoeveelheid stikstof. Hoe hoger de pseudo G-gas
productie des te lager de benodigde Groningenproductie.
De modelmatige H-gas Wobbe-index wordt berekend door de totale G-gas marktvraag eerst met
geconverteerd kleine velden gas (H-gas met een relatief lage Wobbe-index) te beleveren en vervolgens
het resterende deel aan te vullen met geconverteerd importgas (H-gas met een relatief hoge Wobbeindex). Dit levert een gemiddelde Wobbe-index op die wordt gebruikt in de modelberekeningen om het
benodigde Groningenvolume vast te stellen. De Wobbe-index voor onze modelberekeningen bedroeg
voor gasjaar 2020/2021 51,9 MJ/m^.
De in het gasjaar 2020/2021 gerealiseerde Wobbe-index“ bedraagt 51,64“ MJ/m3.
Gezien het beperkte verschil hoeft de manier waarop wij de modelmatige Wobbe-index bepalen niet
gewijzigd te worden.
Pseudo G-gas uit stikstof

I 30,0

30,6

29,0

•ï 25,0
u

I 20,0
Q.

1/1 15,0

a 10,0

11,8

I

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2018/2019

2019/2020

2020/2021

Gasjaar

Figuur 2: Pseudo G-gas productie uit stikstof in de afgelopen jaren

“ https://nl.wikipedia.org/wiki/Wobbe-index
httDs://www.QasunletranspQrtservices.ni/netwerk-QDerations/transportinformatie/ac-Qverzicht
Waarde is deels geschat vanwege onvolledige data in periode 27 juli t/m 9 augustus 2021

Pagina 4 van 9

!■'

■

(
!•'.
I

f--,ï

iï)
i'-J

C ■'

Gasunie Transport Services B.V.
Datum; 29 oktober 2021

Ons kenmerk: L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

b) Pseudo G-gas aanbod via verrijking^^
Verrijking is de ruimte die in de kwaliteitshand (Wobbe-index) voor G- respectievelijk L-gas aanwezig is
om H-gas bij het G-gas respectievelijk het L-gas te mengen.
Groningengas heeft een Wobbe-index van 43,8 MJ/m^. Voor de binnenlandse G-gas markt kan deze
worden aangevuld met H-gas tot 44,4 MJ/m^.
Voor het L-gas deel naar het buitenland geldt een maximale Wobbe-index van 46,5 MJ/m^ zodat voor
dit deel een extra hoeveelheid H-gas kan worden toegevoegd.
In Figuur 3 wordt de pseudo G-gas productie via verrijking weergegeven. De omvang neemt al een
aantal jaren af en deze dalende trend zal doorzetten. De G-gas verrijking neemt af door de afnemende
Groningenproductie. De afnemende L-gas verrijking wordt veroorzaakt door de marktombouw van Lgas naar H-gas in het buitenland (Duitsland, België, Frankrijk). Dit is echter geen probleem omdat de
ombouw in het buitenland per saldo een grotere bijdrage levert aan een veel lagere L-gas marktvraag
en daarmee een lagere productie uit het Groningenveld mogelijk maakt.

Verrijking
14.0
12.0
's 10,0

m\

U
-D

8,0

I

I

6,0

8,^

4.0
2.0

7.i

»

0,0

2015/2016

y

2016/2017

2017/2018

2018/2019

2019/2020

Gasjaar
■ L-gas verrijking

■ G-gas verrijking

Figuur 3: Pseudo G-gas productie uit verrijking in de afgelopen jaren

Gaswet artikel 10a, lid 9, onderdeel b, tweede punt.

Pagina 5 van 9

2020/2021

I

r-»
r“»

I- .
I-- -

I

N
cD
ro

Gasunie Transport Services B.V.
Datum: 29 oktober 2021

Ons kenmerk: L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

c) G-gas aanbod via productie uit het Groningenveld
Gasjaar 2020/2021 was een gemiddeld jaar met 2261 graaddagen^'’-^^.
Uit de graaddagenvergelijking voor gasjaar 2020/2021 volgt een maximale toegestane productie uit het
Groningenveld van 7,8 bcm. De gerealiseerde Groningenproductie over het afgelopen gasjaar bedroeg
7,8 bcmi6.

Groningenproductie
30.0
27,0
25.0
£■ 20,0
U

17,5

I

I 10,0

15/16

16/17

17/18

18/19

19/20

Gasjaar

i

20/21

Figuur 4: Groningenproductie in de afgelopen jaren

Gebruik van back-up volume uit het Groningenveid^^
Er is geen gebruik gemaakt van het back-up volume (1,5 bcm).

Graaddagen zoals beschreven in de uitvoeringsregeling behorende bij de Gaswet.
http://projects.knmi.nl/kllmatoloQie/daQoeQevens/selectie.CQi (selectie FG, TG en station 260 De Bilt)
15 https://www.nam.nl/feiten-en-ci1fers.html
1^ https://www.ri1ksoverheid.nl/documenten/besluiten/202Q/Q9/21/vaststellinQsbesluit-QroninQen-Qasveld-2020-2021

Pagina 6 van 9

,

t

I"' .

vo

CO
fo

Gasunie Transport Services B.V.

ir'*

Datum: 29 oktober 2021

Ons kenmerk: L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

3. INZET VAN G-GAS GASOPSLAGEN EN LNG-INSTALLATIES^^
Bij de G-gas gasopslagen maken wij onderscheid tussen de seizoensbergingen en de cavernes.
De seizoensbergingen (Norg en Alkmaar) kennen een vaste periode in het jaar waarin ze aiieen vulien
(zomer) en een vaste periode in het jaar waarin ze aiieen uitzenden (winter).
De cavernes (Energystock, Epe Uniper, Epe Vattenfali en Epe Eneco) hebben een ander gedrag; ze zijn
flexibeler omdat ze het gehele jaar kunnen omschakelen tussen vullen en zenden, maar hebben
daarentegen een veel beperkter opslagvolume. Dit type bergingen wordt vooral gebruikt bij de
dagelijkse balancering van de verschiliende shipper portfolio's. Zij dragen in de winter niet bij aan het
benodigde wintervolume, dat doen de seizoensbergingen.
Wij gaan er in de berekeningen vanuit dat er voidoende H-gas beschikbaar is (via Nederiandse kieine
velden productie, import, LNG, H-gas bergingen) om te converteren naar pseudo G-gas.
In onze modeiiering worden de L-gas bergingen ingezet indien de gevraagde capaciteit niet meer
geleverd kan worden via pseudo G-gas productie en de noodzakelijke minimumfiow van Groningen. Wij
gaan ervanuit dat de gasopsiagen voiumeneutraai zijn. Over een gasjaar gezien betekent dit dat het
uitgezonden volume en het geïnjecteerde volume in baians zijn.
In Tabei 3 is de gereaiiseerde inzet van de seizoensbergingen in gasjaar 2020/2021 weergegeven.
Tabel 3: Inzet G-gas seizoensbergingen (waardes in bcm)^^
Berging
PGI Alkmaar
UGS Norg2o

Vullen (zomer)

Werkgasvolume

0,3

0,3

(vulling einde gasjaar)
0,5

4,0

3,9

4,9

Zenden (winter)

De productie uit Norg kwam overeen met de door ons verwachte waarde uit onze raming.
De G-gas cavernes die rechtstreeks aan het Nederlandse gasnet zijn gekoppeld zijn gedurende gasjaar
2020/2021 (nagenoeg) voiumeneutraai ingezet en hebben alleen een rol gespeeld bij de dageiijkse
balancering door shippers.
Tabel 4: Inzet G-gas cavernes (waardes in bcm)
Berging
Epe Eneco
Epe Uniper
Epe Vattenfall
Zuidwending

Zenden (hele jaar)
0,2

Vullen (hele jaar)
0,2

0,3

0,3

0,2

0,2

2

1,9

LNG-peakshaver
De LNG-Peakshaver is een noodvoorraad vloeibaar H-gas en vioeibare stikstof, die bij uitzenden wordt
gemengd tot pseudo G-gas. De Peakshaver kan tijdens pieksituaties voor een beperkt aantai uren
worden ingezet. In gasjaar 2020/2021 is de LNG-Peakshaver niet ingezet. Dit komt overeen met de
modeimatige inzet van de LNG-Peakshaver voor gasjaar 2020/2021.

Gaswet artikel 10a, lid 9, onderdeel b, derde punt.
https : //aasi .oie.eu/#/
Zenden 4,0 bcm (TQ) en vullen 3,8 bcm (TQ)

Pagina 7 van 9

r«

!•' .

I

I
l-' .
!■' .'

i

rv'

I‘'

sy

Gasunie Transport Services B.V.

,.vi

Datum: 29 oktober 2021

Ons kenmerk: L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

4. PRODUCTIE VAN GROEN GAS^^
In gasjaar 2020/2021 is circa 219 miljoen
gecertificeerde hoeveelheid groen gas het gasnetwerk
ingevoed.pg totale productie van groen/biogas in Nederland is hoger. Dat deel van de productie
wordt echter gebruikt ten behoeve van warmte- of elektriciteitsopwekking. In onze modellen houden
wij rekening met deze productie.

5. ONDERHANDEN MAATREGELEN VOOR DEFINITIEVE SLUITING VAN HET
GRONINGENVELD

Voortgang omschakeling binnenlandse industrie^^
Er zijn in totaal negen afnemers die kwalificeren voor omschakelen. Inmiddels is één afnemer
omgeschakeld. Daarnaast kunnen volgens onze huidige planning drie afnemers vóór oktober 2022
worden omgeschakeld. De overige vijf afnemers kunnen volgens onze huidige planning pas daarna
worden omgeschakeld naar H-gas. Op dit moment zijn wij met de afnemers, die nog moeten worden
omgeschakeld, in gesprek over onder andere scope en planning. Ondertussen is met vier partijen de
omschakelovereenkomst overeengekomen en wederzijds ondertekend. In de omschakelovereenkomst
worden de afspraken rondom de omschakeling op hoofdlijnen vastgelegd. Gezien alle overige
uitgevoerde en onderhanden maatregelen heeft de vertraagde omschakeling van die vijf afnemers geen
impact op de definitieve sluiting van het Groningenveld.

Voortgang ombouw Buitenland
Uit het rapport van de Taskforce Monitoring Ombouw Buitenland blijkt dat België mogelijkheden ziet om
de ombouw reeds per 1 oktober 2024 te kunnen afronden. Dat is vijfjaar eerder dan de oorspronkelijke
planning. Voor Duitsland en Frankrijk geldt dat de ombouw naar H-gas op het oorspronkelijke schema
blijft. Zij hebben aangegeven geen mogelijkheden te hebben hun ombouw sneller te realiseren. De
komende jaren blijft het ombouwtempo hoog en de verwachting is dat de export van laagcalohsch gas
in 2029 volledig is afgebouwd.

Voortgang Zuidbroek II
Na ingebruikname van de stikstofinstallatie in Zuidbroek zal de jaarlijkse pseudo G-gas productie met
circa 10 bcm toenemen. Dat zorgt ervoor dat het Groningenveld in reguliere situaties niet meer hoeft te
produceren en alleen nog een stand-by functie heeft. De stikstofinstallatie zal 180.000 m3 per uur
kunnen produceren met behulp van drie productie-eenheden van elk 60.000 m3/u.
Zoals in eerdere brieven gemeld, hebben de uitbraak van Covid-19 en de daaruit voortvloeiende
lockdowns veel vertragende invloed gehad op de voortgang van de werkzaamheden en de levering van
materiaal. In ons advies van 29 januari 20212-’ hebben wij reeds gemeld dat vertraging een reëel risico
is.

Gaswet artikel lOa, lid 9, onderdeel b, vierde punt.
Data beschikbaar gesteld door Vertogas B.V.
Gaswet artikel lOn, lid 1
https://www.ri1ksoverheid.nl/documenten/brleven/2021/Q2/ll/brief-advles-leverinQSzekerheid-van-gasLinle-transpQrt

Pagina 8 van 9

l‘-.

r"
j.,i

I'i .'

I

r;0

.iö
Gasunie Transport Services B.V.
i-“*

Datum: 29 oktober 2021

Ons kenmerk; L 21.0501

Onderwerp: Rapportage inzet middelen en methoden in gasjaar 2020/2021

Ondertussen is het inderdaad duidelijk geworden dat ingebruikname per 1 april 2022 niet meer lukt. De
huidige planning laat zien dat twee van de drie productie-eenheden eind juni 2022 beschikbaar zijn
voor productie, medio augustus 2022 is de installatie volledig beschikbaar.
Zowel Air Products (de hoofdaannemer van de stikstofinstallatie) als GTS zijn ervan overtuigd dat deze
aangepaste planning haalbaar is. De planning wordt niet meer beïnvloed door de levering van
materiaal, aangezien alle benodigde onderdelen zich ondertussen op locatie bevinden.

Voortgang inzet UGS Grijpskerk in L-gas
De investeringen die GTS uitvoert om de inzet van gasberging Grijpskerk in het L-gas te realiseren, zijn
via een addendum op het investeringsplan 2020 in 2021 aan de markt, ACM en de minister van
Economische Zaken & Klimaat voorgelegd. Op 1 juli 2021 heeft GTS het addendum definitief
vastgesteld. In september 2021 is door u aangegeven dat u de inzet van gasopslag Grijpskerk als
laagcalorische berging in beginsel steunt onder het voorbehoud dat dit veilig kan^s.

6. CONCLUSIE EN VERVOLG
De rapportage laat zien dat wij onze wettelijke taken in het afgelopen gasjaar zodanig hebben
uitgevoerd, dat dit met de bestaande middelen en methoden optimaal heeft bijgedragen aan het
minimaliseren van de winning van gas uit het Groningenveld^®.
De consequenties van de vertraging van Zuidbroek II worden momenteel in kaart gebracht. Wij zullen u
hierover de komende maanden informeren. Op basis van onze huidige inschatting is een aanpassing
van de graaddagenformule vermoedelijk nodig.
Wij zijn ondertussen begonnen met de voorbereidingen voor de raming voor gasjaar 2022/2023 zodat
deze vóór 1 februari 2022 wordt opgeleverd. Onze bevindingen, zoals in deze rapportage weergegeven,
zullen als basis dienen voor een marktconsultatie in november 2022. In die marktconsultatie zullen wij
onze planningsuitgangspunten en het planmatige stikstofpercentage voor onze raming van gasjaar
2022/2023 en verder toelichten. Eventuele zienswijzen van marktpartijen zullen wij meenemen bij de
bepaling van de definitieve uitgangspunten.
Hoogachtend,

Hoevers
Algemeen Directeur

https://www.njksoverheid.nl/documenten/kanierstukken/2021/09/24/kamerbhef-over-gaswinninQsniveau-Qroningen-Qasiaar2021-2022
Gaswet, artikel 10a, lid 14

Pagina 9 van 9