1

Directoraat-Generaal
Ondermijning
DG Ondermijning
Datum
22 mei 2023

Beleidsreactie op rapport 'Koers bepalen'

Bijlage nummer
Horend bij

Ons kenmerk
4662190

2
Halfjaarbrief aanpak georganiseerde criminaliteit

De afgelopen jaren is op pijnlijke wijze duidelijk geworden hoe groot het effect
van de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit is op ons land. Criminelen
nestelen zich in onze woonwijken, bedrijven en buitengebieden om hun illegale
praktijken uit te voeren en jongeren worden door drugsdealers de misdaad in
getrokken. Lange tijd zijn we als overheid te naïef geweest, maar inmiddels is
duidelijk dat de aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit een
grote opgave is, die vraagt om brede betrokkenheid binnen de overheid en de
samenleving. Om tegen te gaan dat de georganiseerde, ondermijnende
criminaliteit tot in de wortels van onze samenleving weet door te dringen, is niet
alleen een landelijke, maar zeker ook een regionale en lokale aanpak nodig.
Hierbij moeten onder andere gemeenten, politie en Openbaar Ministerie met
elkaar, maar ook met ondernemers en buurtbewoners, samenwerken om over de
gehele linie impact te maken. Daarbij moet constant worden gekeken naar wat er
wel en niet werkt, en waar we kunnen bijsturen om tot een effectiever beleid te
kunnen komen.
In dit kader heb ik uw Kamer op 20 december 2022 het eindrapport “Koers
bepalen. Over de lessen van de versterking aanpak georganiseerde
drugscriminaliteit” aangeboden1. Dit eindrapport is het resultaat van een
actiegericht evaluatieonderzoek naar dertien projecten binnen de versterking van
de regionale aanpak in de periode 2019 tot en met 2022, in opdracht van het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum uitgevoerd door de
Universiteit Maastricht en Erasmus Universiteit Rotterdam. Dit onderzoek ziet
specifiek op de regionale aanpak, en daarmee op een beperkt deel van de brede
aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. In de tussentijd is de
regionale aanpak versterkt en uitgebreid. Met de komst van structurele
financiering is de aandacht verschoven van tijdelijke projecten naar een duurzame
en effectieve regionale aanpak over de hele breedte. Daarbij wordt enerzijds de
basis bij de partners in de keten versterkt. Anderzijds wordt ingezet op de
continuering van (succesvolle) aanpakken. Om te kunnen bepalen wat er wel en
niet werkt zijn dergelijke evaluatieonderzoeken van groot belang. Alleen door
kritisch naar onszelf te blijven kijken, kunnen we komen tot de meest effectieve
aanpak om op termijn het tij te kunnen keren.
In de begeleidende Kamerbrief bij het eindrapport heb ik aangegeven dat een
aantal fundamentele uitgangspunten uit het rapport aansluit bij de ontwikkeling
die sinds de tussenevaluatie is doorgemaakt. Overige uitgangspunten over
1

Kamerstukken II 2021/22, 29911, nr. 387.
Pagina 1 van 6

onderliggende problematiek of de gekozen aanpak vroegen om een strategisch
gesprek met betrokken partners, zowel individueel als gezamenlijk in het
Strategisch Beraad Ondermijning. In deze brief informeer ik uw Kamer over de
uitkomsten van deze gesprekken, waarin is gereflecteerd op de conclusies en de
aanbevelingen. Deze brief vormt dan ook een breed gedragen reactie op het
eindrapport.

Directoraat-Generaal
Ondermijning
DG Ondermijning
Datum
22 mei 2023
Ons kenmerk
4662190

Eindrapport ‘Koers bepalen’
De onderzoekers concluderen dat grote betrokkenheid wordt gevoeld om de
complexe problematiek van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit aan te
pakken, barrières op te werpen en slimme(re) interventies te ontwikkelen en uit
te voeren. De noodzaak om georganiseerde, ondermijnende criminaliteit aan te
pakken via verschillende sporen wordt breed onderkend. Met de
versterkingsgelden is in 2019 een ontwikkeling bekrachtigd die eerder al op gang
was gekomen. Ondanks de tijdelijkheid van de financiering, die in beginsel voor
drie jaar was, is er in relatief korte tijd veel in gang gezet.
Tegelijkertijd beschrijven de onderzoekers dat het zeer moeilijk blijkt om in de
praktijk van de regionale aanpak duurzame vormen van samenwerking op te
zetten. De onderzoekers schetsen hierbij zes grote uitdagingen op het terrein van
capaciteit en competenties, draagvlak, grenzen verleggen en bewaken, integraal
samenwerken, manoeuvreren in de Nederlandse overlegcultuur en leren in de
versterkingsbeweging. Naast de zes grote uitdagingen voor de regionale aanpak
van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit, hebben de onderzoekers
afsluitend een aantal handreikingen gedaan om de aanpak te verbeteren en op
punten mogelijk te herijken. Zij zijn van mening dat de resultaten van het
onderzoek uitnodigen tot herbezinning op de koers van de integrale aanpak.
Beleidsreactie
Het is belangrijk om kritisch te bekijken of uitgangspunten nog voldoende actueel
zijn of voldoen. Dat is voor de regionale aanpak van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit niet anders. Uit de gesprekken die ik heb gevoerd met
de betrokken partners in de aanpak is dan ook een aantal punten naar voren
gekomen die ik in deze brief wil benoemen, omdat deze cruciaal zijn om de
aanpak naar een hoger niveau te brengen. De lessen uit de tussenrapportage van
mei 2021 hebben de partners geholpen in de uitvoering van de lopende
versterkingsprogramma’s. De inzichten en aanknopingspunten uit die
tussenrapportage zijn betrokken bij de aanpak van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit in zijn geheel.
Uitvoeringskracht
Voor alle partners binnen de aanpak van georganiseerde, ondermijnende
criminaliteit geldt dat er uitdagingen liggen als het gaat om het werven van
nieuwe medewerkers. Het grootste probleem zag mijns inziens echter op de
tijdelijkheid van de middelen. Met de komst van structurele middelen hoop ik dit
dan ook grotendeels te ondervangen, zodat benodigde expertise kan worden
aangetrokken en vastgehouden, waardoor men minder afhankelijk is van externe
inhuur.2 Hiermee is de aandacht verschoven van de tijdelijke aard naar een brede
impact over de gehele linie. Daarnaast wordt er, met behulp van die structurele
middelen, in de huidige versterkingsplannen flink ingezet op het versterken van
Hiermee doe ik de toezegging over het ingaan op externe inhuur n.a.v. het rapport ‘Koers
bepalen’ uit het commissiedebat van 6 april 2023 gestand.
2

Pagina 2 van 6

de uitvoeringskracht bij partners en het ondersteunen van gemeenten op het
gebied van onder andere juridische capaciteit, kennis en expertise.
Publiek-private samenwerking
Voor wat betreft de publiek-private samenwerking blijft het belangrijk dat de
continuïteit, de gelijkwaardige positie en het vertrouwen als basis voortdurend
wordt bewaakt. Ik ben ervan overtuigd dat we hier met een aantal recente
initiatieven aan tegemoet komen. Eind 2022 heeft het Nationaal Platform
Criminaliteitsbeheersing het Actieprogramma Veilig Ondernemen 2023-2026
vastgesteld en aan uw Kamer aangeboden3. Tevens worden met de komst van de
Platforms Veilig Ondernemen goede stappen gezet met publiek-private
samenwerking in de regio.

Directoraat-Generaal
Ondermijning
DG Ondermijning
Datum
22 mei 2023
Ons kenmerk
4662190

Internationale samenwerking
Het verstevigen van internationale samenwerkingsverbanden is één van mijn
prioriteiten. De Nederlandse overheid kan zelf veel doen in de aanpak van
georganiseerde criminaliteit, maar alleen door internationaal samen te werken
kunnen we echt doeltreffend zijn. Een grensoverschrijdend probleem
vraagt om een grensoverschrijdende aanpak. Bij de verbreding van de aanpak is
daarom ook fors geïnvesteerd op de internationale aanpak. Dit heeft ertoe geleid
dat rijksbreed een ‘Toekomstagenda internationaal offensief tegen georganiseerde
criminaliteit’ is vastgesteld en nu wordt uitgevoerd.4 De samenwerking met de
Latijns-Amerikaanse en Caribische regio is geïntensiveerd en we zetten in op het
bevorderen van de samenwerking met derde landen (Verenigde Arabische
Emiraten, Singapore, Marokko, Turkije en Hong Kong) door onder andere het
sluiten van samenwerkingsverbanden en door operationele samenwerking. Verder
hebben wij samen met België, Frankrijk, Spanje, Duitsland en Italië een coalitie
gesloten om op te trekken in de strijd tegen georganiseerde drugscriminaliteit.
Het rapport ‘Koers bepalen’ ziet specifiek op de regionale aanpak van
georganiseerde, ondermijnende criminaliteit, onder andere in onze
grensgebieden. Met buurlanden wordt in de grensgebieden samen opgetrokken
om te voorkomen dat criminelen daar onder de radar verdwijnen. In het kader
van versteviging van de bestuurlijke samenwerking tussen België, Duitsland en
Nederland speelt het Euregionaal Informatie- en Expertisecentrum (EURIEC)
daarnaast al enkele jaren een belangrijke rol. In de grensregio’s wordt steeds
beter inhoudelijk samengewerkt met Duitsland en België, maar hier valt nog veel
terrein te winnen. Ik ben van mening dat wij de komende jaren deze
samenwerking nog verder moeten versterken en Nederland is dan ook
voornemens om het EURIEC voort te zetten wanneer de financiering vanuit de
Europese Commissie in september dit jaar stopt. Met de betrokken landen wordt
daarover momenteel overleg gevoerd.
Integrale aanpak
De aard en omvang van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit is zodanig,
dat een samenwerkende overheid essentieel is. Daarom zetten we onverkort in op
een integrale aanpak, om als één overheid en één samenleving het probleem te
bestrijden. Daarbij moet netwerkvorming nooit een doel op zichzelf worden, maar
staat de behoefte en de gezamenlijke doelstelling centraal. We moeten met alle
partners schouder aan schouder staan, en permanent oog hebben voor de
3
4

Kamerstukken II 2022/2023, 29911, nr. 385.
Kamerstukken II 2021/2022, 29911, nr. 355.
Pagina 3 van 6

mogelijk beperkende werking van complexe structuren en
samenwerkingsverbanden op de integrale aanpak en hierbij ingrijpen waar nodig.
Idealiter zijn de samenwerkingsverbanden in hun uitvoeringskracht net zo fluïde
als de criminele netwerken en vormen zij hun interventies met partners die in
betreffende fase een rol hebben. Dat organisaties de kunst van het integraal
samenwerken nog niet altijd onder de knie hebben, doet geen afbreuk aan de
noodzaak van een samenhangende aanpak.

Directoraat-Generaal
Ondermijning
DG Ondermijning
Datum
22 mei 2023
Ons kenmerk
4662190

Mix aan interventies binnen de integrale aanpak
Om met de aanpak maximaal effect te bereiken is een mix aan interventies nodig.
Preventie en repressie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden in de aanpak. De
samenwerkingspartners, waaronder het Openbaar Ministerie en politie, treden op
alle geprioriteerde thema’s zowel preventief als repressief op. Naast het behalen
van mooie resultaten met de repressieve aanpak en het uitdelen van
strafrechtelijke, bestuurlijke en fiscale klappen aan criminele kopstukken wordt
ook de inzet op preventie al een aantal jaren onderschreven en geïntensiveerd.
De eindrapportage ‘Monitor Bestuurlijke aanpak’ illustreert de gegroeide
waardering voor de samenwerking binnen het RIEC/LIEC-bestel5, maar in het
bijzonder voor de toegenomen preventieve interventies.6 ‘Preventie met Gezag’
betreft een mooi voorbeeld van een integrale en domeinoverstijgende aanpak,
waarbij ingezet wordt in die wijken waar de problematiek het hevigst is. Om te
voorkomen dat jongeren in aanraking komen met het criminele circuit, een
misdrijf plegen of nog verder afglijden, richt de aanpak zich op het (door)
ontwikkelen, landelijk beschikbaar maken en flexibel inzetten van effectief
bewezen interventies. Dit gaat hand in hand met het vergroten van de
zichtbaarheid van het gezag voor die groep jongeren die de stap in het criminele
circuit al heeft gemaakt. Dit betekent dat er grenzen worden gesteld aan
crimineel risicogedrag door versterking van justitiële functies in de wijk,
laagdrempelige rechtspraak en meer aanwezigheid van wijkagenten. Net als bij de
integrale aanpak behoeft dit een lange adem, mede omdat de resultaten pas op
de langere termijn zichtbaar zullen zijn.
Focus binnen de integrale aanpak
In de integrale aanpak is het daarnaast zaak om focus te houden. De enorme
hoeveelheid crimineel geld die verdiend worden in de illegale drugsindustrie is dé
motor van de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. Er is bewust voor
gekozen om voor deze kabinetsperiode binnen de aanpak van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit de focus te leggen op de illegale drugsindustrie en de
verwoestende effecten die daarmee gepaard gaan. Dat betekent niet dat we
daarnaast geen oog hebben voor andere vormen van criminaliteit, die mogelijk
even schadelijke effecten hebben.
Gebruik van de term ‘ondermijning’
Juist vanwege de ontwrichtende effecten van georganiseerde criminaliteit,
spreken wij over ‘georganiseerde, ondermijnende criminaliteit’. Dit begrip reikt
verder dan georganiseerde criminaliteit, omdat het de kern van het probleem
raakt, te weten de bedreiging van de integriteit van onze samenleving. Daarnaast
denkt men bij de term ‘georganiseerde criminaliteit’ sneller aan een puur
strafrechtelijke aanpak. Hiermee loop je het risico dat de aanpak net zoals

5
6

Regionale en Landelijke Informatie- en Expertise Centra
Kamerstukken II 2022/2023, 29911, nr. 386
Pagina 4 van 6

vroeger weer bij politie en justitie komt te liggen, terwijl juist die integrale aanpak
de essentie van mijn beleid vormt.
Bestaande structuren
Omdat het speelveld in de laatste jaren complexer is geworden en de structurele
financiering een momentum creëert, ben ik van plan stil te staan bij de reeds
functionerende samenwerkende instanties en daar zo nodig anders in te gaan
werken of werkwijzen te veranderen. Het RIEC/LIEC-bestel heeft een belangrijke
functie in de regionale aanpak en het LIEC en de RIEC’s zijn organisch met de
aanpak meegegroeid. De toegenomen structurele financiering en de daardoor
mogelijk geworden toegenomen werkzaamheden van de RIEC’s en het LIEC
vragen om verdere optimalisatie in het complexe speelveld. Het gaat erom dat
duidelijk wordt wat de rol en positie is van de RIEC-bureaus, wat van de partners
in het bestel wordt verwacht, en dat we de komende twintig jaar met het bestel
goed uit de voeten kunnen. Met de partners van het bestel, de RIEC-bureaus, het
LIEC en de (regionale) stuurgroepen ga ik in gesprek over de mogelijkheden
hiertoe. Zo zie ik kansen in het beter in balans brengen van bijvoorbeeld het
regionaal maatwerk en geprofessionaliseerde, meer gestandaardiseerde
werkprocessen en bedrijfsvoering. Daarnaast kunnen innovaties in het ene deel
van het land nog beter benut worden voor het hele land. Ten aanzien van het
model waarin de reguliere politie opereert naast de Koninklijke Mareschaussee en
de Bijzondere Opsporingsdiensten lees ik in de bevindingen geen pleidooi om te
komen tot beheersmatige herijking en andere wijze van organisatorische
inbedding. Voor een dergelijke exercitie is ook geen enkele aanleiding. In de
operationele gezamenlijke aanpak van georganiseerde, ondermijnende
criminaliteit weten deze diensten elkaar goed te vinden en in een aantal regio’s is
ook sprake van gecombineerde teams.

Directoraat-Generaal
Ondermijning
DG Ondermijning
Datum
22 mei 2023
Ons kenmerk
4662190

Rol van het Openbaar Ministerie
De aanbeveling dat het Openbaar Ministerie een zichtbaardere rol in de uitvoering
van de integrale aanpak zou moeten claimen ondersteunen de partners en ik niet.
Het Openbaar Ministerie heeft als onderdeel van de rechterlijke macht in
Nederland een uitzonderlijke positie te bewaken, waarbij kernwaarden als
onafhankelijkheid, onpartijdigheid, en afweging van verschillende belangen van
betrokkenen, zoals verdachten, goed in ogenschouw worden genomen. Binnen de
integrale aanpak, waarin gelijkwaardigheid het uitgangspunt is, vergt deze rol een
zekere mate van terughoudendheid die soms moeilijk kan worden geduid of op
waarde kan worden geschat, maar die wel van groot belang is. Binnen het
strafrechtelijke deel van de integrale aanpak ligt er wel een leidende rol voor het
Openbaar Ministerie, aangezien de kerntaak, de strafrechtelijke handhaving van
de rechtsorde, het start- en ankerpunt is van diens bijdrage.
Als het gaat om het delen van informatie, in dit geval bij het fungeren als
brugfunctie voor informatie, dan geldt dat er zowel wettelijke als goede
strafvorderlijke gronden (opsporingsbelangen) kunnen zijn, waardoor informatie
niet gedeeld kan worden. Het past bij de rol en positie van het Openbaar
Ministerie daarin goed de grenzen van de rechtsstaat te bewaken. Daar waar het
kan deelt het Openbaar Ministerie strafvorderlijke informatie via bestuurlijke
rapportages, bijvoorbeeld ten behoeve van de inzet van bestuursrechtelijke
bevoegdheden. Daarnaast kan binnen het driehoeksoverleg, belangrijk in de
integrale aanpak, (opsporings)informatie over lopende onderzoeken worden
gedeeld, daar waar dit nodig is voor de onderlinge afstemming. Het Openbaar
Ministerie is bereid te kijken of er te terughoudend wordt omgegaan met het
Pagina 5 van 6

delen van strafvorderlijke informatie en te verkennen of het ruimhartiger kan zijn
bij het delen van die informatie.
Tot slot
Met tijdelijk beschikbaar geld is een aantal jaar geleden in korte tijd de
versterking van de regionale aanpak van georganiseerde, ondermijnende
criminaliteit ingezet. De grote verscheidenheid aan projecten binnen deze
versterking zorgt ervoor dat in elke regio de specifieke problemen van die regio
kunnen worden aangepakt. Zo wordt in regio’s met veel logistieke bedrijvigheid –
van zeehavens en vliegvelden tot plezierjachthavens - de strijd tegen
internationale drugssmokkel opgevoerd, wordt in het grensgebied met buurlanden
opgetrokken om te voorkomen dat criminelen daar onder de radar verdwijnen en
wordt op het platteland de weerbaarheid van boeren vergroot tegen crimineel
gebruik van hun schuren voor productie van drugs. Er is ontzettend hard gewerkt,
er zijn goede stappen gezet, maar zoals altijd zijn er dingen die beter kunnen.
Gezamenlijk leren wat er beter kan om criminaliteit harder aan te pakken is een
essentieel onderdeel van de lerende, steeds professioneler wordende aanpak. Een
aantal van de conclusies en aanbevelingen van de onderzoekers zijn al tijdens het
onderzoek geïmplementeerd. Op basis van het eindrapport kunnen we in de
regionale aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit nog meer
stappen vooruit zetten. Zo zorgen we dat het net zich overal sluit om criminelen.

Directoraat-Generaal
Ondermijning
DG Ondermijning
Datum
22 mei 2023
Ons kenmerk
4662190

Pagina 6 van 6