Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2521
Vragen van de leden Minhas (VVD) en Krul (CDA) aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat over het bericht «Gratis reizen met ov heel
eenvoudig: betaling met OVpay te omzeilen» (ingezonden 19 april 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat)
(ontvangen 9 mei 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Gratis reizen met ov heel eenvoudig: betaling
met OVpay te omzeilen»?1
Antwoord 1
Ja, het bericht is mij bekend.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het feit dat het kinderlijk eenvoudig blijkt om gratis met
het openbaar vervoer te reizen via OVpay door te frauderen met digitale
wegwerppassen?
Antwoord 2
Net als bij alle andere betaalsystemen worden er pogingen gedaan tot fraude.
Ik vind het verwerpelijk als mensen frauderen. Dat hoor je gewoon niet te
doen. De mensen die dit doen handelen te kwader trouw. Er is een grote kans
dat fraudeurs uiteindelijk toch op moeten draaien voor de schade. Zij lopen
het risico uitgesloten te worden van de dienstverlening door banken. De
opbrengst is gering, de pakkans is groot en de gevolgen voor de pashouder
kunnen ernstig zijn.
Vraag 3
Reizigers kunnen volgens de berichtgeving via een speciale app betalingen
omzeilen. Kunt u toelichten hoe het kan dat OVpay – een investering van 100
miljoen – in slechts een paar minuten te omzeilen blijkt?

1

ah-tk-20222023-2521
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

RTL Nieuws, 14 april 2023, «Gratis reizen met ov heel eenvoudig: betaling met OVpay te
omzeilen,» Gratis reizen met ov heel eenvoudig: betaling met OVpay te omzeilen | RTL Nieuws.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Met het naderende afscheid van de OV-chipkaart en de introductie van OVpay
komen er nieuwe manieren voor reizigers om te betalen in het OV. Doelen
daarbij zijn om de drempels voor het gebruik van het OV te verlagen, meer
reizigers in het OV te krijgen en de serviceverlening verder te vergroten. Inen uitchecken met een betaalpas, creditcard of mobiele telefoon is de eerste
van deze nieuwe betaalvormen in het OV onder de merknaam OVpay. De
gezamenlijke OV-bedrijven, Translink, banken, ICS, Mastercard en Visa maken
dit samen mogelijk.
Bij in- en uitchecken met een betaalpas of creditcard worden de kosten van
gemaakte reizen op een dag bij elkaar opgeteld en de volgende dag/nacht als
één totaalbedrag afgeschreven. De uitgestelde betaling is onder meer
noodzakelijk om rijen te voorkomen bij het in- en uitchecken en de transactiekosten te beperken. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheden van
het internationale EMV-betaalsysteem.
Het scenario van misbruik van digitale «wegwerppassen», waarbij de kaart
moedwillig wordt gedeactiveerd voordat de reis is afgeschreven, was al
bekend – ook uit andere landen en plaatsen waar je kunt reizen met een
(virtuele) betaalpas, zoals in Groot-Brittannië en Singapore. Fraudedetectieen fraudebeheersingsmaatregelen zijn dus ook aanwezig. Daarbij worden
(niet geïnde) transacties permanent gemonitord. Banken bewaken dus, als
verstrekkers van (virtuele) betaalpassen, de uitgifte en het gebruik van die
(virtuele) betaalpassen. Wanneer een kaartverstrekker vaststelt dat een klant
misbruik maakt van een betaalpas, kan die klant als fraudeur worden
aangemerkt.
Pogingen tot fraude kunnen niet worden voorkomen. Fraude kan wel
verstrekkende gevolgen hebben voor de kaarthouder. Uiteindelijk zal gepoogd
worden de schade alsnog op die kaarthouders te verhalen. Fraudeurs kunnen
voor lange tijd door kaartverstrekkers worden uitgesloten van het gros van
hun dienstverlening. Wanneer het OV hier onverhoopt toch veel schade van
zou ondervinden, kan de sector nadere technische maatregelen treffen. In het
uiterste geval kunnen alle betaalpassen van een individuele kaartverstrekker
tijdelijk worden geblokkeerd.
Vraag 4
Heeft u in beeld om hoeveel frauduleuze gevallen het inmiddels gaat? Hoe
gaat u voorkomen dat deze aantallen verder zullen toenemen?
Antwoord 4
Pogingen tot fraude kunnen niet worden voorkomen. De meeste reizigers zijn
te goeder trouw. Om fraudeurs aan te kunnen pakken, wordt actief gemonitord door Translink en dagelijks afgestemd met de acquirer EMS. Een
acquirer is een financiële instelling die het mogelijk maakt om betaalkaartbetalingen te ontvangen. Er is, naar aanleiding van de RTL-publicatie, geen
zorgwekkende toename geconstateerd van dit soort fraudegevallen. Met
betrokken financiële instellingen wordt verder geanalyseerd en gesproken
over eventuele aanvullende generieke maatregelen om het risico verder te
verkleinen.
Vraag 5
Kunt u toelichten in hoeverre het systeem OVpay is getest op fraudegevoeligheid? Zo ja, waarom is deze methode in deze testfase niet aan het licht
gekomen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Zoals ook in het antwoord op vraag 3 beschreven, was dit fraudescenario
bekend. Er is ook geen sprake van een specifiek OVpay-systeem bij de
betaling met betaalpassen en creditcards in het OV, het gaat om het in vrijwel
alle branches wereldwijd gebruikte EMV-betaalsysteem zoals dat in Nederland
overal gebruikt wordt.
Vraag 6
In hoeverre zouden banken als kaartverstrekkers frauderende kaarthouders
kunnen aanpakken door hen uit te sluiten van verdere bancaire dienstverlening?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 6
De pashouder blijft aansprakelijk voor de kosten van de gemaakte reizen.
Bovendien kan die pashouder altijd worden getraceerd door zijn of haar eigen
bank.
Translink kan een individuele betaalpas of creditkaart blokkeren voor reizen in
het OV, als daarmee in het OV wordt gefraudeerd. Als een bank vaststelt dat
een pashouder opzettelijk misbruik heeft gemaakt van weggegooide
betaalpassen, bijvoorbeeld in het openbaar vervoer, kan die bank alle
rekeningen van die pashouder blokkeren en hem of haar opnemen in een
landelijk register van fraudeurs. Dat kan zelfs tot gevolg hebben dat de
pashouder jarenlang alleen nog onder streng toezicht gebruik kan maken van
sterk ingeperkte bank- en betaaldiensten bij alle banken in Nederland.
Vraag 7
Translink geeft aan de methode van de digitale wegwerppassen te kennen,
maar geen maatregelen te treffen om misbruik moeilijker of onmogelijk te
maken. Kunt u hierop reflecteren? Hoe rijmt u dit met uw ambitie voor een
veilig en betrouwbaar OV-betaalsysteem?
Antwoord 7
Voor de reiziger is de veiligheid en betrouwbaarheid van het
OV-betaalsysteem niet in het geding. Zoals ook in het antwoord op de vragen
3 en 4 beschreven, worden er bij alle andere betaalsystemen en sectoren
helaas pogingen gedaan tot fraude. Dit fraudescenario was daarbij al bekend.
Translink hoeft geen (nieuwe) maatregelen te treffen omdat hierin al vanaf
het begin is voorzien. Het fraudegedrag wordt gemonitord door zowel de
banken als Translink. Tussen kaartverstrekkers en Translink zijn goede
afspraken gemaakt om misbruik van betaalpassen in het OV vooraf te
voorkomen en achteraf te verhalen. Op die manier kan de garantie dat alle inen uitchecktransacties verwerkt en verrekend worden zo goed mogelijk
geborgd worden.
Vraag 8
Welke maatregelen gaat u treffen om Translink te ondersteunen bij het
opsporen van fraudeurs?
Antwoord 8
Zoals eerder benoemd kunnen pogingen tot fraude niet worden voorkomen,
maar zijn al maatregelen getroffen om fraudeurs aan te kunnen pakken.
Translink monitort op misbruik van betaalpassen in het OV. Op aanwijzing
van Translink kunnen banken vervolgens maatregelen treffen tegen de
betrokken pashouders.
Vraag 9
Translink en de Betaalvereniging geven aan dat in het geval van grootschalig
misbruik via de betaalkaarten van één bank, alle betaalpassen van die bank
kunnen worden geblokkeerd voor OVpay. Hoe gaat u voorkomen dat klanten
van deze bank niet langer met hun bankpas in het OV kunnen reizen?
Antwoord 9
Translink en de Betaalvereniging geven aan dat in het geval van grootschalig
misbruik via de virtuele betaalkaarten van één bank, alle betaalpassen van die
bank tijdelijk kunnen worden geblokkeerd voor OVpay. In dit geval betrof het
een buitenlandse kaartverstrekker waarvan de Nederlandse klanten ook een
betaalrekening en gewone betaalpas bij een Nederlandse bank hebben. Het
tijdelijk uitsluiten van deze kaartverstrekker zou Nederlandse reizigers niet
hebben gehinderd.
Doelen van het nieuwe OV-betaalsysteem zijn het verlagen van drempels
voor het gebruik van het OV, meer reizigers in het OV krijgen en de serviceverlening aan reizigers verder vergroten. Het uitsluiten van betaalpassen
draagt niet bij aan het bereiken van dit doel en zal daarom alleen in het
uiterste geval toegepast worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 10
In hoeverre zouden conducteurs van vervoersbedrijven meer bevoegdheden
kunnen krijgen voor de controle van vervoersbewijzen, waarbij ook tijdelijke
betaalkaarten kunnen worden gecontroleerd?
Antwoord 10
Zoals ook in het antwoord op vraag 3 beschreven, valt misbruik met
betaalkaarten niet vast te stellen bij de controle van vervoersbewijzen. De
kosten van alle gemaakte reizen op een dag met een (virtuele) betaalpas
worden bij elkaar opgeteld en de volgende dag/nacht als één totaalbedrag
afgeschreven. Controleurs kunnen alleen vaststellen of er een geldige incheck
plaats heeft gevonden.
De fraude gebeurt pas na afloop van de reis, wanneer de pashouder
moedwillig zijn betaalpas «weggooit» (deactiveert) om reguliere betaling op
de volgende dag te verhinderen. Er schuilt daarmee geen oplossing in meer
bevoegdheden voor conducteurs. Vervoerders hebben afspraken met banken
en andere kaartverstrekkers om te pogen de schade alsnog te verhalen op de
pashouder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4