Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3039
Vragen van de leden Recourt en Heijnen (beiden PvdA) aan de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de hoofdelijke
aansprakelijkheid van volksvertegenwoordigers (ingezonden 25 juni 2013).
Antwoord van minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 27 augustus 2013)
Vraag 1
Kent u het bericht «Chipshol dreigt raadsleden met aansprakelijkheid»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
In hoeverre kunnen gekozen volksvertegenwoordigers voor een democratisch
genomen besluit hoofdelijk (financieel) aansprakelijk worden gesteld? Wat is
de inhoud van de wettelijke bepalingen en jurisprudentie op dit punt?
Antwoord 2
Dat is niet mogelijk. Volksvertegenwoordigers dienen in hun vergaderingen te
kunnen spreken en besluiten zonder de vrees of dreiging daarvoor persoonlijk
te worden betrokken in gerechtelijke procedures. Gekozen volksvertegenwoordigers genieten daartoe immuniteit voor al hetgeen zij mondeling of
schriftelijk inbrengen in de beraadslagingen van het volksvertegenwoordigend orgaan waarvan zij deel uitmaken. Dat geldt ook voor de wijze waarop
zij hun stem uitbrengen. Ze kunnen daarvoor niet strafrechtelijk worden
vervolgd of privaatrechtelijk op worden aangesproken. Dit is voor leden van
de Staten-Generaal vastgelegd in artikel 71 van de Grondwet. Voor leden van
provinciale staten, gemeenteraden, algemene besturen van waterschappen is
dit geregeld in overeenkomstige bepalingen in respectievelijk de Provinciewet, de Gemeentewet en de Waterschapswet.2 De weinige jurisprudentie die
er is, gaat vooral over de vraag of bepaalde in of buiten de volksvertegenwoordiging gedane uitlatingen onder de immuniteit vallen en over de vraag
1

http://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/chipshol-dreigt-raadsledenmet-aansprakelijkheid.9053767.lynkx?utm_source=BB%202013-0624&utm_medium=link&utm_campaign=nieuws
2
De artikelen 22 en 80, vijfde lid, van de Provinciewet, artikelen 22, 82, vijfde lid, en 92, tweede
lid, van de Gemeentewet en artikel 39 van de Waterschapswet.

ah-tk-20122013-3039
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

welke andere personen dan de volksvertegenwoordigers zelf mede deze
immuniteit genieten.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat gekozen volksvertegenwoordigers voor een democratisch genomen besluit «persoonlijk financieel»
aansprakelijk zouden kunnen worden gesteld? Zo ja, waarom? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
Het Nederlandse staatsbestel gaat uit van politieke verantwoordelijkheid en
kent geen persoonlijke financiële aansprakelijkheid van volksvertegenwoordigers. Ook op gemeentelijke niveau ontbreekt privaatrechtelijke financiële
aansprakelijkheid. Deze gaat – evenals op landelijk niveau – op in de politieke
verantwoordingsplicht. Dat betekent dat volksvertegenwoordigers in hun
vergaderingen kunnen spreken en besluiten zonder angst daarvoor persoonlijk en financieel te kunnen worden betrokken in gerechtelijke procedures.
Vraag 4
Wie kan er in het geval er door een wijziging van een bestemmingsplan aan
een ander financiële schade wordt toegebracht verantwoordelijk worden
gesteld voor die schade? Wat is hierin het verschil tussen een privaatrechtelijke en een publiekrechtelijke rechtspersoon?
Antwoord 4
Schade die geleden wordt als gevolg van een wijziging in het bestemmingsplan (planschade) kan in aanmerking komen voor vergoeding door de
gemeente. Ingevolge artikel 6.1, eerste lid, van de Wet ruimtelijke ordening
kennen burgemeester en wethouders degene die in de vorm van een
inkomensderving of een vermindering van de waarde van een onroerende
zaak schade lijdt of zal lijden een tegemoetkoming toe, voor zover de schade
redelijkerwijs niet voor rekening van de aanvrager behoort te blijven en voor
zover de tegemoetkoming niet voldoende anderszins is verzekerd. De
aansprakelijkheid berust dus bij de gemeente en niet bij individuele bestuurders persoonlijk.
In het privaatrecht zal doorgaans de rechtspersoon aansprakelijk worden
gesteld. Wanneer dat geen soelaas biedt (bijvoorbeeld bij een faillissement)
kunnen daarnaast bestuurders onder bepaalde voorwaarden door derden
aansprakelijk worden gesteld voor onrechtmatig handelen van de rechtspersoon. Artikel 2:1, derde lid BW sluit een dergelijke aansprakelijkheid voor
bestuurders van publiekrechtelijke rechtspersonen uit.
Vraag 5
Kan het Rijk, een provincie of gemeente in het geval zij wordt aangesproken
voor een schadevergoeding, regres nemen op volksvertegenwoordigers die
bij het nemen van het democratische besluit hebben gehandeld in strijd met
de wet (bijvoorbeeld vanwege corruptie)?
Antwoord 5
De in het antwoord op de eerste vraag genoemde immuniteiten gelden ook
ten opzichte van het Rijk, de provincie en de gemeente. Indien er schadevergoeding moet worden betaald naar aanleiding van een door de volksvertegenwoordiging genomen besluit, berust de betalingsplicht bij het desbetreffende overheidsorgaan. Deze overheid kan geen regres nemen op de eigen
volksvertegenwoordigers wegens de wijze waarop zij hun stem hebben
uitgebracht. Voor ambtsdelicten, zoals bijvoorbeeld het aannemen van
steekpenningen, zijn volksvertegenwoordigers uiteraard wel strafrechtelijk
vervolgbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2