Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 085 X

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2014
(wijziging samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 december 2014
De vaste commissie voor Defensie, belast met het voorbereidend
onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te brengen in
de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 4 december 2014 voorgelegd aan de Minister van
Defensie. Bij brief van 11 december 2014 ze door de Minister van Defensie
beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorff

kst-34085-X-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 085 X, nr. 3

1

1
Blijft onderuitputting op uw begroting volledig voor u behouden
via de eindejaarsmarge of wordt een deel hiervan «afgeroomd»
door de Minister van Financiën?
5
Welke afspraken zijn gemaakt met de Minister van Financiën
rondom de uitvoering van de onbeperkte eindejaarsmarge voor
investeringen en past het gebruik van een kasschuif bij de
tweede suppletoire begroting daarbinnen?
6
In hoeverre is bij uw begroting ook sprake van onderuitputting op
niet-investeringsuitgaven?
17
Welke afspraken zijn er gemaakt met de Minister van Financiën
rondom de uitvoering van de onbeperkte eindejaarsmarge voor
investeringen en past het gebruik van een kasschuif bij de
tweede suppletoire begroting daarbinnen?
Voor artikel 6 «Investeringen krijgsmacht» is met het Ministerie van
Financiën een onbeperkte eindejaarsmarge afgesproken. Deze afspraak
houdt in dat onderrealisatie binnen het begrotingsartikel 6 Investeringen
onbeperkt mag worden meegenomen en herfasering van het investeringsbudget naar enig jaar tot de mogelijkheden behoort. Het meenemen van
een deel van de middelen naar 2015 zoals voorgesteld bij de tweede
suppletoire begroting, past binnen deze regeling. Er is geen sprake van
onderrealisatie op de overige artikelen. Er wordt geen budget afgeroomd.
2
Voorziet de Najaarsnota in incidentele dan wel structurele extra
bezuinigingen op uw begroting? Zo ja, welke?
Nee, de Najaarsnota bevat voor Defensie geen incidentele of structurele
bezuinigingen.
3
Kunt u toelichten welke investeringen in materieel in 2014
komen te vervallen of worden uitgesteld, nu de uitgaven bij uw
tweede suppletoire begroting met 166,7 miljoen euro worden
bijgesteld?
12
Klopt het dat van de geraamde 805 miljoen euro aan investeringen in nieuw materieel slechts 595,6 miljoen euro overblijft?
Hoe beoordeelt u deze forse daling in het licht van de lage
investeringsquote en uw ambitie om deze snel te verhogen?
Welke projecten zijn uitgesteld of komen te vervallen?
16
Kunt u toelichten welke investeringen in materieel in 2014
komen te vervallen of worden uitgesteld nu de uitgaven bij de
tweede suppletoire begroting van Defensie met 166,7 miljoen
euro worden bijgesteld?
In de ontwerpbegroting (inclusief nota van wijziging) werd uitgegaan van
investeringen voor nieuw materieel ter hoogte van € 806 miljoen. Bij de
1e suppletoire wet was dit € 762,3 miljoen. In de 2e suppletoire wet wordt
geschat dat in 2014 voor € 595,6 miljoen hiervan aan uitgaven zal worden
gerealiseerd. Dit betekent een verlaging ten opzichte van de 1e suppletoire
begroting van € 166,7 miljoen. De investeringsquote daalt door de
verschuiving naar 14 procent. Dit is een kleine stijging ten opzichte van
2013, waarin deze nog 13,6 procent bedroeg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 085 X, nr. 3

2

Het streven is deze stijgende lijn voort te zetten en de investeringsquote,
inclusief de realisatie daarvan, de komende jaren terug te brengen naar de
gewenste 20 procent. Dit blijkt in de praktijk een uitdaging door
knelpunten in de verwervingsketen en onverwachte vertragingen bij veel
projecten. Er zijn inmiddels maatregelen genomen die het komende jaar
hun vruchten moeten afwerpen (zie ook het antwoord op vraag 13). Het
investeringsplan wordt daarop aangepast, rekening houdend met de
mogelijkheden, de noodzaak en de wenselijkheid van financiële verschuivingen binnen alle investeringsprojecten in dat plan.
Bij onder meer de volgende projecten is sprake van een in de 2e suppletoire begroting 2014 verlaagd uitgavenbudget. Deze uitgaven zullen in
latere jaren tot realisatie komen.
– Vervanging F-16: Onder meer vanwege vertraging in de levering en
facturering van bijkomende middelen voor de afgeleverde testtoestellen zijn enkele betalingen doorgeschoven naar 2015.
– Vervanging Wielvoertuigen: De vertraging wordt grotendeels
veroorzaakt door de latere beschikbaarheid van testmiddelen, waarvan
de productie van sommige voertuigen afhankelijk is.
– AH-64D Upgrade: Als gevolg van nieuwe contractonderhandelingen
tussen de Amerikaanse overheid en de Amerikaanse industrie wijzigt
het betalingsschema.
– VOSS: Er is een vertraging vanwege een juridische procedure over de
aanbesteding.
– Vervanging genie- en doorbraaktank: Door latere levering van enkele
voertuigen wordt minder gerealiseerd.
– HV-brillen: Er is vertraging in de aanbestedingsprocedure vanwege een
geschil met een leverancier. Dit geschil is inmiddels opgelost.
– Male UAV en Klein kaliber wapens: Vanwege uitloop in deze projecten
komen enkele aanloopkosten niet tot realisatie.
4
Kunt u toelichten welke investeringen in Informatie- en communicatietechnologie (ICT) in 2014 komen te vervallen of worden
uitgesteld, nu de uitgaven met 31,1 miljoen euro worden bijgesteld in uw tweede suppletoire begroting 2014?
14
Kunt u toelichten welke investeringen in ICT in 2014 komen te
vervallen of worden uitgesteld, nu de uitgaven met 31,1 miljoen
euro worden bijgesteld in uw tweede suppletoire begroting 2014?
15
Waarom zijn de uitgaven voor investeringen in ICT gedaald van
91,1 miljoen euro naar 62,8 miljoen euro? Hoe verklaart u deze
daling met 30%, mede in het licht van de ernstige
ICT-problematiek, en waarom ontbreekt een toelichting?
Het uitgavenbudget voor investeringen in ICT is met € 31,1 miljoen
verlaagd, omdat meerdere kleine projecten zijn vertraagd zoals
HF-zenders en een draagbaar peil- en interceptiesysteem, maar ook
MilSatCom. De projecten schuiven door naar 2015, ze vervallen niet. Het
betreft in alle gevallen projecten die geen directe relatie hebben met de
ICT-problematiek waar ik u eerder over heb geïnformeerd (Kamerstuk
31 125, nr. 34 van 1 juli jl.).
5
Welke afspraken zijn gemaakt met de Minister van Financiën
rondom de uitvoering van de onbeperkte eindejaarsmarge voor
investeringen en past het gebruik van een kasschuif bij de
tweede suppletoire begroting daarbinnen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 085 X, nr. 3

3

6
In hoeverre is bij uw begroting ook sprake van onderuitputting op
niet-investeringsuitgaven?
Zie het antwoord op vraag 1.
7
Wat zijn de effecten van de kasschuifinvesteringen ter waarde
van 68 miljoen euro op het voortzettingsvermogen, de gereedstelling, de inzet en de investeringsquote?
8
Kunt u nader toelichten waarom er sprake is van een onderuitputting van 68 miljoen euro bij uw investeringsuitgaven? Kunt u
daarbij ook aandacht besteden aan de onderliggende verschuivingen tussen de investeringen in nieuw materieel en investeringen in infrastructuur, mede in het licht van artikel 6 van de
tweede suppletoire wet Defensie?
18
Waarom gaat u in uw toelichting over de investeringen vooral in
op de verplichtingen en niet op de uitgaven, terwijl het saldo van
de uitgaven een onderuitputting van 68 miljoen euro is? Kunt u
dit saldo en de daarbij behorende mutaties uitgebreider
toelichten?
De investeringen in materieel zijn in 2e suppletoire begroting 2014 in
totaal met € 166,7 miljoen verlaagd op grond van de realisatie. Deze
verlaging wordt grotendeels veroorzaakt door verschuivingen in de
projecten Vervanging F-16, vervanging wielvoertuigen, AH-64D Upgrade,
VOSS, Vervanging genie- en doorbraaktank, HV-brillen, Male UAV en Klein
kaliber wapens (zie ook het antwoord op vraag 3). Gecombineerd met
diverse andere over- en onderrealisaties, waaronder die bij de investeringen in infrastructuur, resulteert dat in de verschuiving van bijna
€ 68 miljoen naar latere jaren. Er komen geen projecten te vervallen. De
vertragingen worden verwerkt in het investeringsplan en de uitgaven
zullen later alsnog worden gerealiseerd.
De vertragingen leiden niet direct tot verminderde inzetbaarheid, omdat
gereedstelling en onderhoud van wapensystemen worden betaald uit
exploitatiebudgetten. Als de achterstand niet wordt ingelopen zijn de
potentiële operationele consequenties van de onderrealisatie een latere
invoering van de genoemde wapensystemen en mogelijk een veroudering
van te vervangen of aan te passen systemen, waardoor op de langere
termijn de inzetbaarheid van die systemen onder druk komt te staan of de
onderhoudskosten toenemen. De investeringsquote daalt door de
verschuiving naar 14 procent. Het streven is om de investeringsquote,
inclusief de realisatie daarvan, de komende jaren terug te brengen naar de
gewenste 20 procent. Zie hiervoor ook de vragen 3 en 13.
De budgettaire ruimte die is ontstaan door de uitgestelde investeringen bij
bovengenoemde materieelprojecten, wordt benut om leningen op enkele
panden, waaronder de lening voor de Koningin Maximakazerne op
Schiphol, versneld af te lossen. De verschuiving tussen investeringen in
nieuw materieel en investeringen in infrastructuur maken de overdracht
van de Defensie Vastgoed Dienst (DVD) aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken mogelijk.
9
Waarom is nu al besloten om bij de Najaarsnota per saldo
68 miljoen euro via de eindejaarsmarge door te schuiven naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 085 X, nr. 3

4

latere jaren, terwijl dit normaal gesproken bij de slotwet bepaald
wordt?
In de 2e suppletoire begroting dienen alle beleidsmatige mutaties te
worden opgenomen en daarmee wordt het vermoedelijke beloop aan het
eind van het jaar weergeven. Omdat deze verschuiving reeds werd
voorzien, moet deze daarin worden meegenomen.
10
Wat zijn de redenen voor het lagere aantal aanvragen van reders
voor vessel protection detachments (VPD’s), te weten 60 in
plaats van de begrote 75? In hoeverre hebben de kosten die u bij
de reders in rekening brengt hier iets mee te maken?
In 2014 zijn circa 60 aanvragen ingediend. Het is op basis van de
beschikbare gegevens niet mogelijk vast te stellen waarom het aantal
aanvragen achterblijft bij de schatting.
11
Waarom wordt 0,8 miljoen euro overgeheveld van uw budget voor
de Koninklijke Marechaussee (KMAR) naar de Minister van
Veiligheid en Justitie, ter financiering van formatieplaatsen bij de
Dienst Terugkeer en Vertrek? Is dit een structurele maatregel
en/of een bezuiniging op Defensie?
De Koninklijke Marechaussee vulde op detacheringsbasis een aantal
formatieplaatsen bij de Dienst Terugkeer en Vertrek. Sinds 1 juli 2014
worden deze formatieplaatsen weer gevuld door personeel van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie. De overheveling van het bijbehorende budget is structureel.
12
Klopt het dat van de geraamde 805 miljoen euro aan investeringen in nieuw materieel slechts 595,6 miljoen euro overblijft?
Hoe beoordeelt u deze forse daling in het licht van de lage
investeringsquote en uw ambitie om deze snel te verhogen?
Welke projecten zijn uitgesteld of komen te vervallen?
Zie het antwoord op vraag 3.
13
Wat zijn de consequenties van de enorme daling van de begrote
verplichtingen van 1.617 miljoen euro naar 903 miljoen euro?
Kunt u hierbij ook uitgebreid ingaan op de huidige lage investeringsquote en uw ambitie om deze op korte termijn fors te
verhogen, de knelpunten in de gehele verwervingsketen, alsmede
mogelijke boeggolfeffecten in de toekomst?
19
Wat zijn de effecten van de neerwaartse bijstelling van
245 miljoen euro van de investeringsverplichtingen op uw
voortzettingsvermogen, de gereedstelling, inzet en de investeringsquote?
20
Welk percentage bedraagt de investeringsquote van Defensie
voor 2014 na de neerwaartse bijstelling van 245 miljoen euro op
de verplichtingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 085 X, nr. 3

5

21
Is de geplande stijging van de investeringsquote, zoals weergegeven in uw begroting 20151, nog realistisch na de neerwaartse
bijstelling van 245 miljoen euro op de investeringsverplichtingen?
Op korte termijn heeft het verlagen van de verplichtingen geen gevolgen.
Verplichtingen worden in enig jaar aangegaan, maar de uitgaven worden
over latere jaren gespreid. Een verlaging van het budget voor verplichtingen in 2014 leidt daarom niet in hetzelfde jaar tot uitstel of afstel van
investeringen, maar kan, zonder nadere maatregelen, wel effect hebben
op latere jaren.
Enkele grote verplichtingen zoals het project Verbeterd Operationeel
Systeem Soldaat (VOSS) en Helderheidsversterkende brillen zijn, in
tegenstelling tot de verwachting, dit jaar niet tot aanbesteding gekomen.
Deze verplichtingen zullen in latere jaren alsnog worden aangegaan. De
begrote verplichtingen zijn met deze mutaties in lijn gebracht met de
daadwerkelijk aan te gane verplichtingen.
Op de korte termijn hebben dergelijke bijstellingen geen effect op het
voortzettingsvermogen, de gereedstelling en inzet. Omdat de investeringsquote wordt berekend over de uitgaven en niet over de verplichtingen, heeft de verlaging ook geen effect op de investeringsquote. Uitstel
betekent bovendien geen afstel. Verplichtingen die nog niet zijn
aangegaan worden op een later moment wel aangegaan.
Het herstel van de investeringsquote heeft hoge prioriteit. De maatregelen
voor 2015 en verder richten zich enerzijds op het vergroten van de
investeringsmogelijkheden, maar anderzijds vooral ook op het wegnemen
van de onderliggende structurele oorzaken. Daarvoor lopen inmiddels vier
trajecten: een taskforce onderrealisatie, een onderzoek naar de «voorzien
in»-keten, de evaluatie en herziening van het Defensie Materieel Proces
(DMP) en ten slotte de uitbreiding van de personele capaciteit van de
DMO. De effecten moeten de komende jaren zichtbaar worden. Het
realiseren van de investeringsquote zoals die is opgenomen in de
begroting 2015, inclusief de nota van wijziging, is een ambitieuze opgave,
ook omdat de realisatie afhankelijk is van vele factoren die slechts ten dele
door Defensie zijn te beïnvloeden.
14
Kunt u toelichten welke investeringen in ICT in 2014 komen te
vervallen of worden uitgesteld, nu de uitgaven met 31,1 miljoen
euro worden bijgesteld in uw tweede suppletoire begroting 2014?
15
Waarom zijn de uitgaven voor investeringen in ICT gedaald van
91,1 miljoen euro naar 62,8 miljoen euro? Hoe verklaart u deze
daling met 30%, mede in het licht van de ernstige
ICT-problematiek, en waarom ontbreekt een toelichting?
Zie het antwoord op vraag 4.
16
Kunt u toelichten welke investeringen in materieel in 2014
komen te vervallen of worden uitgesteld nu de uitgaven bij de
tweede suppletoire begroting van Defensie met 166,7 miljoen
euro worden bijgesteld?
Zie het antwoord op vraag 3.
1

Kamerstuk 34000-X-2, pagina 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 085 X, nr. 3

6

17
Welke afspraken zijn er gemaakt met de Minister van Financiën
rondom de uitvoering van de onbeperkte eindejaarsmarge voor
investeringen en past het gebruik van een kasschuif bij de
tweede suppletoire begroting daarbinnen?
Zie het antwoord op vraag 1.
18
Waarom gaat u in uw toelichting over de investeringen vooral in
op de verplichtingen en niet op de uitgaven, terwijl het saldo van
de uitgaven een onderuitputting van 68 miljoen euro is? Kunt u
dit saldo en de daarbij behorende mutaties uitgebreider
toelichten?
Zie het antwoord op vraag 7.
19
Wat zijn de effecten van de neerwaartse bijstelling van
245 miljoen euro van de investeringsverplichtingen op uw
voortzettingsvermogen, de gereedstelling, inzet en de investeringsquote?
20
Welk percentage bedraagt de investeringsquote van Defensie
voor 2014 na de neerwaartse bijstelling van 245 miljoen euro op
de verplichtingen?
21
Is de geplande stijging van de investeringsquote, zoals weergegeven in uw begroting 20152, nog realistisch na de neerwaartse
bijstelling van 245 miljoen euro op de investeringsverplichtingen?
Zie het antwoord op vraag 13.
22
Om welke betalingen gaat het bij de budgetoverheveling van
2,4 miljoen euro naar het Commando Diensten Centrum (CDC) in
het kader van het Publiek Private Samenwerking (PPS) contract
voor de Kromhout Kazerne?
De budgetoverheveling betreft een afspraak tussen de Ministeries van
Financiën en Defensie over de financiering van de PPS Kromhoutkazerne.
In ruil voor de verkoopopbrengst van een viertal objecten (Knoopkazerne
Utrecht, Binckhorsthof Den Haag, Hoge Weg Utrecht en LC Kanaalweg
Utrecht), ontvangt Defensie een structurele reeks van € 4,3 miljoen per
jaar voor de exploitatie van de Kromhoutkazerne. Inmiddels heeft
Defensie een structurele reeks van circa € 1,9 miljoen ontvangen op grond
van de verkoop van de Knoopkazerne. Zolang de overige objecten niet zijn
verkocht, moet Defensie het restant van (momenteel € 2,4 miljoen)
vrijmaken voor een sluitende exploitatie.

2

Kamerstuk 34000-X-2, pagina 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 085 X, nr. 3

7