Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 358 (R2065)

Wijziging van de Paspoortwet in verband met
het van rechtswege laten vervallen van
reisdocumenten van personen aan wie een
uitreisverbod is opgelegd

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 25 januari 2016
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

kst-34358-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Algemeen

2

1.
2.
3.
3.1.
3.2.
4.
4.1.
4.2.
4.3.
4.3.1.
4.3.2.
5.
6.
6.1.
6.2.
6.3.
7.
8.
9.

2
3
3
4
5
6
6
7
7
7
8
8
9
9
9
10
10
11
11

Inleiding
Aanleiding
Noodzaak voor aanvullende maatregelen
Versterking handhaving uitreisverbod
Twee aparte procedures
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
Verval van rechtswege
Weigeren afgifte nieuwe reisdocumenten
Vervangende identiteitskaart
Identificatieplicht
Uitgifte vervangende identiteitskaart
Grondrechtelijk kader
Rechtsbescherming
Uitreisverbod
Verval van rechtswege
Weigeren verstrekken nieuw reisdocument / NIK
Wetgeving in omringende landen
Consultatie
Uitvoeringslasten, financiële gevolgen en administratieve lasten

Artikelsgewijs

11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

1

Algemeen
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot Wijziging van de Paspoortwet in verband met het
van rechtswege laten vervallen van reisdocumenten van personen aan
wie een uitreisverbod is opgelegd. De leden van de VVD-fractie willen de
regering graag diverse vragen voorleggen. Maar allereerst merken deze
leden op dat zij de noodzaak van de voorgestelde wijzigingen inzien.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorstel tot wijziging van de paspoortwet. Het is een maatregel
die voortvloeit uit het opleggen van een uitreisverbod aan mensen die
naar terroristische strijdgebieden willen afreizen. Dit is een logische
maatregel om de handhaving van het in de Tijdelijke wet bestuurlijke
maatregelen terrorismebestrijding voorgestelde uitreisverbod te
versterken, zo menen de aan het woord zijnde leden. Deze leden zien een
zo nauwe samenhang tussen beide wetten dat zij zich afvragen of het nu
voorliggend wetsvoorstel niet beter meteen had kunnen worden
ingediend als een geïntegreerd onderdeel van de Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen? Zien deze leden het goed dat zonder dat die wet in
werking is getreden de nu voorliggende wet geen betekenis heeft? Zo ja,
waarom zijn er dan toch twee afzonderlijke wetten ingediend? Zo nee,
waarom niet?
Deze leden zullen bij de behandeling van de Tijdelijke wet bestuurlijke
maatregelen terrorismebestrijding nader ingaan op het reisverbod zelf. Bij
de nu voorliggende wet hebben zij nog enkele aanvullende vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de wijziging in de Paspoortwet in verband met het laten vervallen van
reisdocumenten en hebben hierover nog enkele opmerkingen en vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende voorstel tot wijziging van de Paspoortwet teneinde
daarin een aantal onderwerpen te regelen die samenhangen met het
uitreisverbod, dat voortvloeit uit het Actieprogramma integrale aanpak
jihadisme. Deze leden vragen, waarom het voorliggende wetsvoorstel zo
lang op zich heeft laten wachten, gelet op de urgentie van de zaak, nu het
actieprogramma al op 29 augustus 2014 is gepresenteerd.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van onderhavig
wetsvoorstel. Het komt hen niet onlogisch voor om een uitreisverbod te
effectueren met het laten vervallen van de reisdocumenten van degene
aan wie een uitreisverbod is opgelegd, maar zij hebben enkele vragen
over de vormgeving die dat nu krijgt. Deze leden hopen daarop verhelderende antwoorden te ontvangen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
wijziging van de Paspoortwet in verband met het van rechtswege laten
vervallen van reisdocumenten van personen aan wie een uitreisverbod is
opgelegd. Zij hebben enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de samenhang met de
Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding. Het is
denkbaar dat de ene wet wel en de andere wet niet wordt aangenomen. In
hoeverre heeft dit wetsvoorstel als zelfstandig wetsvoorstel toegevoegde
waarde? En waarom heeft de regering gekozen voor een afzonderlijk
wetsvoorstel en niet voor het opnemen van deze wijziging in de Tijdelijke
wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

2

Met belangstelling hebben de leden van de SGP-fractie kennisgenomen
van het voorstel om reisdocumenten van personen aan wie een uitreisverbod is opgelegd vervallen te verklaren. Dit voorstel hangt nauw samen
met het voorstel voor de mogelijkheid van een uitreisverbod. In het
verslag over dat wetsvoorstel gaan zij in op hun vragen en opmerkingen
over dat verbod. Nu beperken deze leden zicht tot een aantal vragen over
de vervallenverklaring.
2. Aanleiding
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de noodzaak om de uitreis
vanuit Nederland naar terroristische strijdgebieden te verhinderen;
enerzijds door het opleggen van een uitreisverbod aan die personen ten
aanzien van wie het gegronde vermoeden bestaat dat zij zullen uitreizen
om zich bij de hiervoor genoemde organisaties aan te sluiten, anderzijds
door van deze personen het paspoort en de identiteitskaart te laten
vervallen.
3. Noodzaak voor aanvullende maatregelen
Het uitreisverbod kan voor zes maanden worden opgelegd, met de
mogelijkheid van een verlenging, zo merken de leden van de VVD-fractie
op. Waarom is voor zes maanden gekozen? Deze leden vragen zich af of
een termijn van zes maanden ook gangbaar is in andere landen. Welke
voorwaarden zijn er in die landen en in Nederland overigens verbonden
aan het terugkrijgen van het identiteitsbewijs? Gaarne krijgen de leden
van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de SP-fractie vragen wat deze wet toevoegt aan de huidige
mogelijkheden van art. 23 van de Paspoortwet. Is deze bepaling in de
huidige wet in de afgelopen jaren ontoereikend gebleken? Daarnaast
vragen de genoemde leden of het versterken van de al bestaande
databases, zoals SIS-II niet meer effect zal hebben?
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de wenselijkheid van
aanpassing van de Paspoortwet. Na het opleggen van een uitreisverbod is
dan geen afzonderlijk besluit van de paspoortuitgevende autoriteit meer
nodig om het paspoort van betrokkene vervallen te verklaren.
Wel vragen deze leden welke aanvullende mogelijkheden de regering ziet
ten aanzien van het signaleren van potentiële uitreizigers. De regering
stelt, dat deze aanvullende maatregelen op Europees niveau moeten
worden vastgesteld. Welke inspanningen heeft de regering verricht om op
Europees niveau aandacht te vragen voor de problematiek rond uitreizigers en samen met gelijkgestemde landen naar een oplossing te
zoeken?
Voorts vragen deze leden, welk effect het van rechtswege laten vervallen
van Nederlandse reisdocumenten in de praktijk heeft voor personen met
een dubbele nationaliteit.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat art. 23 van de
Paspoortwet reeds de mogelijkheid aan de Minister biedt om een
paspoort vervallen te verklaren indien het gegronde vermoeden bestaat
dat de betrokken persoon buiten het Koninkrijk handelingen zal verrichten,
die een bedreiging vormen voor de veiligheid en andere gewichtige
belangen van het Koninkrijk of een of meerdere landen van het Koninkrijk
dan wel de veiligheid van met het Koninkrijk bevriende mogendheden.
Waarom is dit wetsvoorstel dan nog nodig?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

3

3.1. Versterking handhaving uitreisverbod
De leden van de PvdA-fractie begrijpen de noodzaak om de Nederlandse
reisdocumenten (inclusief Nederlandse identiteitskaart (NIK)) van
rechtswege te laten vervallen, opdat het uitreisverbod effectiever kan
worden gehandhaafd. De aan het woord zijnde leden lezen dat de
regering zich realiseert dat met de onderhavige maatregel niet in alle
gevallen kan worden voorkómen dat dat jihadisten naar strijdgebieden
trekken. Een specifieke groep betreft de mensen met twee paspoorten. In
hoeverre kan worden voorkómen dat personen met hun paspoort van het
land van de tweede nationaliteit uitreizen als hun Nederlandse paspoort is
vervallen? Worden extra voorstellen overwogen op EU-niveau om de
controles aan de Schengenbuitengrenzen hierop aan te passen, dan wel
uit te breiden? Welke oplossingsrichting(en) zijn denkbaar, dan wel in
voorbereiding?
Personen die het vrije verkeer genieten, mogen niet op systematische
basis worden gecontroleerd, lezen de leden van de PvdA-fractie. De
regering geeft aan dat een «gerede kans» bestaat dat bij een grenscontrole aan de Schengen-buitengrens niet wordt vastgesteld dat aan iemand
een uitreisverbod is opgelegd als die met zijn «tweede» paspoort reist.
Begrijpen de leden van de PvdA-fractie het goed dat hoewel een uitreisverbod aan een persoon wordt opgelegd, de controle en handhaving van
dat verbod aan de grenzen van het Schengengebied moet plaatsvinden
aan de hand van de lijst van vervallen reisdocumenten zoals dat via SIS-II
of het systeem van Interpol te raadplegen is? Betekent dat de facto dat
indien iemand met een geldig reisdocument van een ander land reist, de
facto niet voorkomen kan worden dat die persoon het Schengengebied
kan verlaten? Zo ja, wat zegt dat over de effectiviteit van het voorliggend
wetsvoorstel als nauwelijks voorkomen kan worden dat personen met een
dubbel paspoort toch het Schengengebied verlaten? Ziet de regering dit
als een groot risico, en, zo ja, welke (aanvullende) maatregelen, anders
dan specifieke instructie, heeft de regering dan op het oog?
Begrijpen de leden van de PvdA-fractie de opmerking van de regering dat
«aanvullende mogelijkheden ten aanzien van het signaleren van potentiële uitreizigers op Europees niveau [moeten] worden vastgesteld» (p. 5
MvT) goed als zij constateren dat de voorgestelde maatregel van het
intrekken van het Nederlands paspoort/NIK slechts van beperkte waarde is
als het gaat om het effectief tegengaan dat personen naar Syrië reizen? Zo
nee, hoe moet deze leden dit dan wel lezen? Daar waar bij de wetsvoorstellen ten aanzien van het intrekken van het Nederlanderschap kritiek
wordt geleverd vanwege het – al dan niet vermeende – discriminatoire
karakter van die wetten ten opzichte van personen met een dubbele
nationaliteit, lijkt dat bij het voorliggend wetsvoorstel eerder andersom
het geval. Het lijkt er immers op dat het intrekken van een Nederlandse
reisdocument alleen maar voor personen met een enkel paspoort echt
beperkingen op hun reisgedrag kan opleggen, terwijl personen met ook
een paspoort van een ander land relatief vrij kunnen blijven reizen als hun
Nederlands reisdocument is ingetrokken. Kan de regering hier nader op
ingaan?
De leden van de SP-fractie willen ook graag een reactie van de regering
op de uitlatingen van de AIVD, die stelt dat jihadisten die naar Syrië af
willen reizen steeds opnieuw proberen uit te reizen, tot een poging slaagt.
Wanneer de autoriteiten, aldus de AIVD, een reisdocument innemen
kunnen zij soms reizen op een tweede paspoort of proberen alsnog via
smokkelaars illegaal de grens over te steken. De leden van de SP-fractie
zijn in dat licht benieuwd naar de argumenten van de regering of deze wet
het gewenste effect zal sorteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

4

De leden van de D66-fractie lezen in de voortgangsrapportages omtrent
het Actie-programma Integrale Aanpak Jihadisme dat de afgelopen tijd al
vele paspoorten, ca. 150, gesignaleerd zijn ter vervallen verklaring op
grond van artikel 23 Paspoort-wet. Kan de regering verduidelijken in welk
deel van de gevallen dat daadwerkelijk tot vervallen verklaring heeft
geleid? Voor welk deel staat de signalering nog steeds? Hoeveel signaleringen bleken later onterecht te zijn? In welk deel van de reeds gedane
signaleringen zou gekozen zijn voor de nu voorliggende mogelijkheid tot
uitreisverbod met verval van het paspoort van rechtswege? Zijn daar
beleidsregels voor in voorbereiding? Zo ja, hoe gaan die luiden? Zo nee,
hoe wordt willekeur voorkomen? Welke verschillen in rechtsbescherming
bestaan tussen beide systemen?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat met het wetsvoorstel de
daad-werkelijke uitreis van personen me het doel bij een jihadistische
organisatie te gaan strijden, moet worden voorkomen. Heeft de regering
rekening gehouden met uitreizigers met een nationaliteit naast de
Nederlandse nationaliteit? Hoeveel van de huidige uitreizigers naar
IS-gebied in Syrië/Irak hebben naast de Nederlandse nationaliteit een
tweede nationaliteit? Heeft de regering bij deze groep inzicht in welk
reisdocument gebruikt is om Schengen te verlaten? Heeft de regering
overwogen om met het land van de tweede nationaliteit een regeling te
treffen om het reizen buiten Schengen op een ander paspoort tegen te
gaan?
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de toelichting op het
wetsvoorstel ook wordt gesproken over de mogelijkheid van een
reisdocument van een tweede nationaliteit. Zij vragen zich af in hoeverre
er met de landen van tweede nationaliteit contact wordt opgenomen over
de vervallenverklaring van het Nederlandse paspoort. Wordt het systeem
niet ondergraven als velen via een tweede paspoort alsnog een
mogelijkheid hebben om uit te reizen? Hoeveel van de personen die tot nu
toe uitgereisd zijn, hadden ook de beschikking over een tweede nationaliteit (en paspoort)?
De regering geeft aan dat er sprake is van een minimale controle en van
niet-systematische controle van de Europese databanken, zoals SIS-II en
SLTD. De leden van de SGP-fractie vragen zich af of het niet per definitie
noodzakelijk is dat deze databanken worden geraadpleegd. Hoe kan
immers anders worden voorkomen dat personen alsnog uitreizen met een
vervallen paspoort dat nog wel in hun bezit is?
De leden van de SGP-fractie vernemen verder graag wat de status is van
de gesprekken met gelijkgestemde landen om te komen tot aanvullende
mogelijkheden voor het signaleren van potentiële uitreizigers.
3.2. Twee aparte procedures
De leden van de D66-fractie zijn verbaasd dat de regering aangeeft te
vrezen dat twee besluiten (van de Minister van Veiligheid en Justitie
aangaande het uitreisverbod en de paspoortuitgevende autoriteit
aangaande het reisdocument) over dezelfde feiten en met hetzelfde doel
tot een andere uitkomst zou kunnen leiden. Is het niet zo dat indien de
Minister van Veiligheid en Justitie zijn uitreisverbod zorgvuldig en
gedegen motiveert er praktisch gezien niet snel een andersluidend besluit
genomen zal worden aangaande het vervallen verklaren van het
paspoort? Als het besluit wel andersluidend is omdat de motivering van
de Minister ondeugdelijk was, is dat dan niet een uitstekende check in een
systeem van checks and balances, zo vragen de aan het woord zijnde
leden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

5

De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre het bij gemeenten direct
kenbaar is dat een paspoort vervallen is verklaard, zodat een gelijktijdige
aanvraag voor een paspoort meteen wordt gesignaleerd en de uitgifte
voorkomen.
4. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de D66-fractie merken op dat de Tijdelijke wet bestuurlijke
maatregelen vijf jaar na inwerkingtreding vervalt, terwijl de onderhavige
wetswijziging permanent is. Zij vragen zich af waarom er niet voor
gekozen is ook de wijziging van de paspoortwet tijdelijk te maken
aangezien alle voorliggende wijzigingen gekoppeld zijn aan deze Tijdelijke
wet bestuurlijke maatregelen.
4.1. Verval van rechtswege
De leden van de VVD-fractie merken op dat reisdocumenten die van
rechtswege zijn vervallen moeten worden ingeleverd bij een tot inhouding
bevoegde autoriteit. In artikel 56 Paspoortwet staat dat dit «zo spoedig
mogelijk» moet gebeuren. Heeft de regering overwogen om in het
onderhavige wetsvoorstel een termijn te verbinden aan het uitvaardigen
van het uitreisverbod en het inleveren van het identiteitsbewijs? Zo neen,
waarom niet? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van
de regering.
Uit de memorie van toelichting valt op te maken dat SIS-II en SLTD op
Schiphol en aan de Schengen-buitengrenzen zijn in te zien. De leden van
de VVD-fractie vragen of het standaardprocedure is dat bijvoorbeeld op
Schiphol het SIS-II of SLTD wordt geraadpleegd. Hoe komt men er anders
achter dat een identiteitsbewijs is ingetrokken, zo vragen deze leden. Het
gaat hier toch alleen om een reisdocument, namelijk een paspoort en niet
om een ander identiteitsbewijs, zoals een rijbewijs? In welke overheidssystemen wordt dit allemaal verwerkt? In de Basisregistratie personen? In
de bestanden van de politie? Het is zaak dat, welk systeem er ook wordt
geraadpleegd, duidelijk is dat van een bepaald persoon het reisdocument
vervallen is verklaard. Dus, in welk systeem komt alles samen? Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Voordat een uitreisverbod wordt opgelegd, zo lezen de leden van de
PvdA-fractie, overlegt de Minister van Veiligheid en Justitie met de
burgemeester van de gemeente waar de desbetreffende persoon woont,
tenzij er spoedeisendheid is. In welke gevallen is hiervan sprake?
De reisdocumenten die vervallen worden verklaard, vanwege het
opleggen van een uitreisverbod, moeten verplicht worden ingeleverd bij
de bevoegde instanties. De leden van de PvdA-fractie vragen of het,
gezien de veiligheid van de baliemedewerkers, verstandig is als
standaardlocatie het politiebureau te kiezen? Hoeveel tijd heeft de
persoon om zijn documenten in te leveren en wat gebeurt er als de
documenten binnen die termijn niet zijn ingeleverd? Is het daarom niet
verstandiger om de documenten op te (laten) halen, zo vragen deze
leden?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering aangeeft, dat het
SLTD ook buiten het Schengengebied kan worden geraadpleegd,
bijvoorbeeld door de Turkse autoriteiten bij de inreis. «Dus ook als
betrokkene nog in het bezit is van het vervallen document, is hierdoor de
kans substantieel dat betrokkene bij een grensoverschrijding het verder
reizen onmogelijk wordt gemaakt, omdat hij niet beschikt over een geldig
Nederlands reisdocument. Dus ook als betrokkene nog in het bezit is van
het vervallen document, is hierdoor de kans substantieel dat betrokkene
bij een grensoverschrijding het verder reizen onmogelijk wordt gemaakt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

6

omdat hij niet beschikt over een geldig Nederlands reisdocument.». Wordt
het SLTD in de regel door de Turkse autoriteiten geraadpleegd, zo vragen
de leden van de CDA-fractie. Wat moet worden verstaan onder een
«substantiële kans»? Welke stappen zet de Nederlandse regering om die
«substantiële kans» te verhogen?
De leden van de CDA-fractie vragen, in hoeverre de vormgeving van de
vervangende identiteitskaart verschilt van de vormgeving van de
Nederlandse identiteitskaart. Biedt de verschillende vormgeving in de
praktijk voldoende houvast voor alle grensbewakingsautoriteiten, dat het
een persoon betreft aan wie een verbod is opgelegd om het Schengengrondgebied te verlaten?
Het is de bedoeling van de regering om het reisdocument van iemand met
een uitreisverbod automatisch te laten vervallen. De leden van de
SGP-fractie vragen zich af of dit meteen kenbaar is alle systemen of dat er
dan nog wel uitdrukkelijk in de systemen gemeld moet worden dat een
bepaald paspoort automatisch vervallen is. Hoe gaat dit concreet in zijn
werk?
De reisdocumenten moeten worden ingeleverd. De leden van de
SGP-fractie vragen of de betrokken personen veelal niet reeds buiten
Nederland zijn, zodat niet voldaan zal worden aan de plicht om het
paspoort in te leveren? Hoe wordt het in die gevallen mededeling gedaan
van de vervallenverklaring?
4.2. Weigeren afgifte nieuwe reisdocumenten
De leden van de D66-fractie zouden graag ter verduidelijking van de
aanvullende waarde van het voorstel van de regering in schematische of
tabelmatige vorm een overzicht krijgen van de verschillende weigeringsen vervalgronden die straks in de Paspoortwet zouden komen te staan,
met daarbij wie het besluit neemt op grond van welke feiten, wat de
rechtsbescherming is, in welke databases het vervallen wordt geregistreerd en voor welke landen dat bij grenscontrole inzichtelijk is.
4.3. Vervangende identiteitskaart
4.3.1. Identificatieplicht
Er kan een vervangende identiteitskaart worden verstrekt. De leden van de
VVD-fractie vragen of de wijze van vermelding op het vervangende
document, dat het om een «vervangend» document gaat, soortgelijk is
aan de wijze waarop andere landen dat doen, een en ander gelet op het
waarborgen van de snelle herkenning van vervangende documenten van
diverse nationaliteiten.
De leden van de SGP-fractie krijgen graag meer duidelijkheid over het
precieze verschil tussen de bestaande Nederlandse identiteitskaart en de
vervangende Nederlandse identiteitskaart. Kan hiervan een overzicht
worden gegeven? Werkt de naam «vervangende identiteitskaart» niet de
verwarring in de hand dat het gaat om precies hetzelfde document? Wat
zijn de precieze mogelijkheden van beide documenten? Wat is het
precieze mogelijke bereik met de beide documenten, aangezien de
Nederlandse identiteitskaart ook geldig is voor reizen naar Turkije? Hoe
blijkt uit het wetsvoorstel dat de vervangende identiteitskaart alleen in het
Schengengebied geldig is en niet in bijvoorbeeld Turkije of GrootBrittannië?
Volgens de regering gaat het niet om reisdocumenten In hoeverre is het
niet vooral een semantische discussie of het reisdocumenten zijn? Is –
blijkens de overweging in het wetsvoorstel – de Nederlandse identiteitskaart wel of geen reisdocument? Gaat dat niet om een vooral semantische
discussie, omdat velen de identiteitskaart als reisdocument ervaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

7

4.3.2 Uitgifte vervangende identiteitskaart
Uit het voorstel blijkt dat het vervangende document vijf jaar geldig is. Dit
komt de leden van de VVD-fractie voor als een tamelijk lange periode. Hoe
verhoudt deze vijf jaar zich tot de voorgestelde periode van zes maanden
als het gaat om het uitreisverbod? Zouden deze termijnen niet meer met
elkaar in evenwicht moeten worden gebracht? De leden van de
VVD-fractie vragen de regering hier op in te gaan.
5. Grondrechtelijk kader
De leden van de VVD-fractie merken op dat er wordt ingegaan op
eventuele stig-matiserende effecten die uitgaan van een vervangende
identiteitskaart voor de houder daarvan. Anderzijds moeten medewerkers
die de identiteit van iemand moeten vaststellen en te maken krijgen met
een vervangende identiteitskaart weten dat er een lijst bestaat met namen
van personen die een vervangende identiteitskaart hebben. In hoeverre
krijgen deze medewerkers instructies? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de PvdA-fractie zien een dilemma tussen enerzijds het
effectief willen voorkomen dat personen met vervangende identiteitskaart
toch uitreizen en anderzijds het voorkomen dat personen worden
gestigmatiseerd door een afwijkende identiteitskaart. Naar de mening van
deze leden brengt een (sterk) afwijkende identiteitskaart het risico met zich
mee dat door stigmatisering, betrokkenen zich nog meer gaan uitsluiten
van de Nederlandse samenleving, verder gaan radicaliseren met alle
risico’s van dien. Hoe schat u dit risico in? De leden van de PvdA-fractie
vragen zich af hoe de regering bij het opleggen van een uitreisverbod
door de Minister van V&J gaat meewegen dat de met de maatregel
gepaard gaande verstrekking van een vervangende identiteitskaart
stigmatiserend kan werken en eventueel nog verstrekkender gevolgen kan
hebben?. De leden van de PvdA-fractie lezen in de memorie van
toelichting dat de regering van mening is dat de vervangende identiteitskaart niet discriminerend werkt of althans dat deze kaart passend is in het
kader van het belang dat er mee gediend wordt. Daarbij wordt onder
andere verwezen naar de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Heeft de
regering in dit verband de mening van het College voor de Rechten van
de Mens om hun mening gevraagd? Zo ja, hoe luidde die? Zo nee, wil de
regering dat dan alsnog doen en de Kamer van de uitkomst daarvan op de
hoogte stellen?
Daarnaast vragen de leden van de PvdA-fractie zich af of, juist in verband
met het voorkomen van mogelijke stigmatisering, het slechts beperkt
merken met een visueel teken afdoende is voor een grensbewaker om het
onderscheid met een reguliere identiteitskaart te kunnen maken. De leden
van de PvdA-fractie willen weten of dat voldoende effectief is bij snelle
controle? Is een (licht) afwijkende kleur van het document niet effectiever?
En is een Engelstalige tekst, die aangeeft dat het document niet geldig is
voor reizen buiten het Schengengebied, voldoende om uitreizen
(doorreizen) te voorkómen? Een afwijkende kleur is voor alle controleurs
immers universeel en al op afstand herkenbaar. Kan de regering
toelichten waarom mogelijke stigmatisering zwaarder moet wegen dan de
kans op een «misser», dwz dat een persoon per abuis toch heeft kunnen
doorreizen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

8

6. Rechtsbescherming
6.1. Uitreisverbod
Voordat een uitreisverbod wordt opgelegd, merken de leden van de
PvdA-fractie op, moet de betrokkene worden gehoord, tenzij er spoed is.
Waarom en in welke specifieke gevallen is goed denkbaar dat het horen
van de betrokken achterwege kan worden gelaten? Waarom en wanneer is
het «goed denkbaar» en «kan» het horen achterwege worden gelaten, zo
vragen de leden van de PvdA-fractie zich af? Kan aan de hand van
concrete voorbeelden worden geïllustreerd hoe de criteria «vereiste
spoed» en het «horen staat in de weg aan het te bereiken doel van de
beschikking (artikel 4:11 AWB) in het kader van het voorliggend
wetsvoorstel kunnen worden ingevuld?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat het opleggen van een uitreisverbod gebaseerd zal kunnen zijn op informatie van de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten en dat die informatie vanwege de vertrouwelijkheid
niet verstrekt kan worden aan de verdediging. Hoe kan de betrokkene van
wie het paspoort wordt afgenomen dan wel in beroep aannemelijk maken
dat een uitreisverbod onterecht is opgelegd? Kan een rechter wel inzage
krijgen in genoemde informatie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten? Zo nee, betekent dit dat de Minister die het reisverbod oplegt de
enige is die deze informatie tot zijn beschikking heeft? Zo ja, wat zegt dat
over de rechtsbescherming? Kan de Commissie van Toezicht op de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten zich een indruk verschaffen over de
AIVD/MIVD informatie bij het opleggen van reisverboden in het algemeen
voldoende grondslag biedt? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet
en acht de regering dit wenselijk?
De leden van de SP-fractie begrijpen dat het onwenselijk is dat geheime
informatie op basis waarvan een uitreisverbod is opgelegd, altijd kan
worden verstrekt aan de verdediging in het kader van een beroep tegen
dit uitreisverbod. Dat de verdediging echter niet over bepaalde informatie
kan beschikken om een goede rechtsbescherming te kunnen garanderen
achten deze leden echter ook onwenselijk. Ziet de regering mogelijkheden
bepaalde informatie toch te laten toetsen zodat de rechtsbescherming van
verdachten beter gewaarborgd kan worden?
6.2. Verval van rechtswege
De leden van de D66-fractie vragen zich af wat er gebeurt indien blijkt dat
het uitreisverbod onterecht was opgelegd. In de toelichting spreekt de
regering immers alleen van «als de bestuursrechter oordeelt dat
betrokkene ten onrechte een uitreisverbod is opgelegd, kan een
voorziening worden getroffen voor het restitueren van de kosten van
betrokkene». Dat komt deze leden te vrijblijvend over. Daarom vragen zij
zich af waarom niet automatisch de eerder vervallen reisdocumenten
kunnen herleven en de signalering uit de systemen verwijderd kan
worden? En gebeurt dat per direct of met terugwerkende kracht? Hoe
wordt omgegaan met mogelijk reeds gemaakte kosten voor de vervangende Nederlandse identiteitskaart? Wanneer wordt van de «kan» gebruik
gemaakt en wanneer niet? En worden, indien de oude reisdocumenten
niet hun geldigheid kunnen herkrijgen, de nieuw aan te vragen reguliere
reisdocumenten gratis verstrekt opdat er überhaupt voor dat aspect geen
kosten gerestitueerd hoeven te worden? Zo nee, waarom richt u wel een
systeem in waarbij de rechtsgevolgen aan de rechtsbescherming
vooruitlopen, maar weigert u daarvan indien u fout zit volledige en tijdige
compensatie voor te bieden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

9

6.3. Weigeren verstrekken nieuw reisdocument / NIK
De leden van de VVD-fractie vragen aandacht voor het volgende. De
aanvraag voor een nieuw reisdocument wordt geweigerd als er een
uitreisverbod is opgelegd. Waarom staat tegen deze weigering bezwaar
en beroep open? Het besluit om een nieuw reisdocument (niet bedoeld is
het vervangende reisdocument) te weigeren vloeit toch voort uit het
ingestelde uitreisverbod, waar tegen beroep op de rechter openstaat. Er is
immers ook geen bezwaar en beroep mogelijk bij het vervallen verklaren
van een reisdocument. Dat geschiedt van rechtswege bij een uitreisverbod. Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
De leden van de SP-fractie vragen naar de werking van de wet wanneer
een uitreisverbod niet meer noodzakelijk is. Op welke termijn wordt
bijvoorbeeld bij het intrekken van het uitreisverbod het ook weer mogelijk
een reisdocument aan te vragen?
7. Wetgeving in omringende landen
De leden van de VVD-fractie merken op dat bij een uitreisverbod voor
iemand die zich wil aansluiten bij een organisatie die is geplaatst op een
lijst van organisaties, die deelnemen aan een nationaal of een internationaal gewapend conflict en een bedreiging vormen voor de nationale
veiligheid, diegene nog wel met een vervangende identiteitskaart binnen
het Schengengebied mag reizen. Als de leden van de VVD-fractie het goed
begrijpen zijn de vervangende identiteitskaarten van Frankrijk, Duitsland,
België en het Verenigd Koninkrijk alleen geldig op het eigen grondgebied.
Deze landen beperken de werking van een vervangend document tot de
eigen landsgrenzen. Er lijkt hier een verschil in benadering tussen
Nederland enerzijds en Frankrijk, Duitsland, België en het Verenigd
Koninkrijk anderzijds. Het lijkt er dus op dat het uitreisverbod dat in
Frankrijk, Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk kan worden
opgelegd ruimer is. Wat is hiervan de reden? Frankrijk, Duitsland en
België behoren toch tot het Schengengebied en hanteren in dezen toch
dezelfde regels? Nederland lijkt nu het enige land dat het gehele Schengengebied hanteert. Hoe zit dit, en waarom heeft de regering hier voor
gekozen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
Is de regering bereid om het wetsvoorstel in lijn te brengen met de wijze
waarop een en ander in Frankrijk, Duitsland, België en het Verenigd
Koninkrijk lijkt te zijn geregeld? Zo neen, waarom niet? Gaarne krijgen de
leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Stel iemand krijgt een uitreisverbod en het paspoort wordt ingenomen,
dan nog kan iemand per auto met zijn rijbewijs door het Schengengebied
reizen. Hoe wordt dat dan gecontroleerd? Er is immers geen sprake van
grenscontroles. In hoeverre vergt dit een meldplicht om zeker te weten dat
deze persoon niet uit Nederland vertrekt? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
Het Franse en Duitse uitreisverbod is gericht op het eigen grondgebied en
de vervangende identiteitskaarten van deze landen zijn dan ook slechts
geldig op het eigen grondgebied. De leden van de PvdA-fractie willen
weten waarom in Nederland niet voor deze optie is gekozen? Kan de
regering dit uitgebreid toelichten?
De regering stelt, dat de ons omringende landen vergelijkbare maatregelen hebben getroffen om het uitreizen van jihadisten te voorkomen, zo
lezen de leden van de CDA-fractie. Wat is de stand van zaken in Duitsland,
Frankrijk en België op het punt van deze wetgeving. Is deze wetgeving al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

10

geïmplementeerd? Zo nee, op welke termijn is dat te verwachten? Zo ja,
wat zijn de ervaringen met deze wetgeving in de praktijk?
De leden van de SGP-fractie vragen zich af of het uitreisverbod dat
Frankrijk en Duitsland kennen niet eenvoudiger te handhaven is, omdat dit
zich beperkt tot het eigen grondgebied.
8. Consultatie
De leden van de PvdA-fractie hebben vragen over de reactie op de
consultatie. De Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVvB) en de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben twijfels geuit over de
voorgestelde maatregelen, vanwege de beperkingen op de controle op de
geldigheid van reisdocumenten aan de grenzen. Dat dit inherent is aan het
huidige systeem, zoals in de MvT staat, is volgens de leden van de
PvdA-fractie «te kort door de bocht». Kan de regering hier nadere
toelichting op geven?
Hoe wordt, zoals de VNG aangeeft, een duurzame integrale aanpak,
dichtbij de belevingswereld van de jongeren die uitreisplannen hebben,
bewerkstelligd? En hoe ziet de regering de rol van de gemeenten?
De leden van de PvdA-fractie hebben al eerder gewezen op de
mogelijkheid van inname van de reisdocumenten door de politie, zoals
ook de VNG wenselijk acht. Waarom vermeldt de MvT dat het advies met
betrekking tot inname door de politie in de praktijk «kan» worden
geïmplementeerd? Waarom wordt dit niet de standaard?
9. Uitvoeringslasten, financiële gevolgen en administratieve
lasten
De leden van de D66-fractie vragen zich af hoe in inname is geregeld
anders dan in die gevallen waarin een uitreiziger met een vervallen
document probeert een grens over te steken. Hoe wordt dit proces
vormgegeven? Het is immers aannemelijk dat aan de verplichting uit
eigener beweging het document in te komen leveren lang niet altijd
voldaan zal worden. Op welke wijzen wordt betrokkene dan door wie
benaderd? Welke risico’s lopen gemeentelijk medewerkers daarbij?
Artikelsgewijs
Vervangende Nederlandse identiteitskaart Aanvraag en verstrekking
(Artikel I, onderdeel D, G, I en K)
De leden van de SGP-fractie vragen waarom in artikel 17 niet is
opgenomen dat de vervangende identiteitskaart geen reisdocument is, en
dat hij alleen gebruikt mag worden in het Schengengebied.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 358 (R2065), nr. 5

11