Cahier 2022-1

Verschil in recidivetrends
onder jeugdigen

Inzicht in ontwikkelingen in recidive onder
verschillende groepen jeugdige justitiabelen

Cahier 2022-1

Verschil in recidivetrends
onder jeugdigen

Inzicht in ontwikkelingen in recidive onder
verschillende groepen jeugdige justitiabelen

S.E. Boschman
T.W. Piersma
G. Weijters
N. Tollenaar
M. Teerlink

Cahier
De reeks Cahier omvat de rapporten van onderzoek dat door en in opdracht van het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum is verricht. Opname in de
reeks betekent niet dat de inhoud van de rapporten het standpunt van de Minister van
Justitie en Veiligheid weergeeft.

Alle rapporten van het WODC zijn gratis te downloaden van www.wodc.nl.

Voorwoord
Wij bedanken de leden van de begeleidingscommissie (zie bijlage 1) voor hun waardevolle
bijdragen aan dit onderzoek. In dit onderzoek hebben we voort kunnen bouwen op ideeën en
methoden uit het eerste deel van dit onderzoek (Hill et al., 2021). We hebben daarbij dankbaar
gebruikgemaakt van het werk van Jessica Hill.

Inhoud
Samenvatting

7

1
1.1
1.2

Inleiding
Onderzoeksvragen
Leeswijzer

14
15
16

2
2.1
2.2
2.3

Theorie
Risicofactoren voor jeugdcriminaliteit en recidive
Maatschappelijke verklaringen voor de daling van jeugdcriminaliteit en recidive
Ongelijkheid in de ontwikkeling van jeugdcriminaliteit en recidive

17
18
20
24

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4
3.3.5
3.4
3.4.1
3.4.2

Methoden
Afbakening onderzoekspopulaties
Jeugdige daders
Ex-JJI-pupillen
Databronnen
Jeugdvolgsysteem (JVS)
Onderzoeks- en beleidsdatabases Justitiële documentatie (OBJD)
Stelsel van Sociaal-statistische Bestanden (SSB)
Koppeling databestanden en privacy
Operationalisering variabelen
Recidive
Stafrechtelijk verleden
Demografische kenmerken
Sociaaleconomische kenmerken
Buurtkenmerken
Cox-regressiemodellen: samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive
Hoe verandert relatie tussen achtergrondkenmerken en recidive door de tijd?
Variabelen en modelselectie

27
27
27
28
29
29
29
30
31
32
32
34
34
35
36
36
37
37

4

Ontwikkelingen in de recidiveprevalentie en -frequentie van jeugdige
justitiabelen: verschillen tussen subgroepen
39
Ontwikkelingen in recidiveprevalentie en -frequentie van jeugdige daders en ex-JJIpupillen
39
Demografische kenmerken
42
Geslacht
42
Migratieachtergrond
44
Leeftijd
46
Huishoudenstype
48
Broers en/of zussen
51
Tienermoeders
53
Strafrechtelijke kenmerken
56
Eerdere justitiecontacten
56
Type delict
58
Leeftijd eerste justitiecontact
60

4.1
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.2.4
4.2.5
4.2.6
4.3
4.3.1
4.3.2
4.3.3

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 5

4.4
4.4.1
4.4.2
4.4.3
4.5
4.5.1
4.5.2
4.5.3

Sociaaleconomische kenmerken
School, werk of inactief
Voortijdig schoolverlaters
Inkomen
Buurtkenmerken
Stedelijkheid
Woningwaarde
Criminaliteit

63
63
65
67
70
70
72
74

5
5.1
5.2

Verklarend model recidive jeugdige daders en ex-JJI-pupillen
Jeugdige daders
Ex-JJI-pupillen

77
78
83

6
6.1
6.2
6.2.1
6.2.2
6.3

Conclusie en discussie
Belangrijkste resultaten
Aanbevelingen
Aanbevelingen voor toekomstig onderzoek
Aanbevelingen voor beleid
Tot slot

89
90
94
94
96
97

Summary

99

Literatuur

106

Bijlagen
1 Samenstelling begeleidingscommissie
2 Beschrijvende tabellen
3 Gevoeligheidsanalyses

111
112
130

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 6

Samenvatting
Nadat de recidiveprevalentie onder jeugdige daders en ex-JJI-pupillen (tezamen
aangeduid als jeugdige justitiabelen) in Nederland gedurende een aantal jaren was
gedaald bleek er vanaf cohort 2011 tot en met cohort 2015 een stijging zichtbaar.
Jeugdige daders veroordeeld in 2015 en pupillen die in 2015 uitstroomden uit een
Justitiële Jeugdinrichting (JJI) kwamen in de twee jaar daarna vaker opnieuw in
aanraking dan jeugdige justitiabelen uit eerdere cohorten. Vervolgonderzoek heeft
aangetoond dat deze stijging van de recidive zich in de jaren daarna niet heeft
doorgezet. Dit heeft wel de vraag opgeroepen hoe de geconstateerde fluctuaties in
recidive verklaard kunnen worden. Daarnaast blijkt uit nationaal en internationaal
onderzoek dat de jeugdcriminaliteit daalt, maar vooral onder specifieke groepen
jeugdigen. De vraag die dat oproept is in hoeverre ook de ontwikkeling van recidive
onder Nederlandse jeugdigen ongelijk verdeeld is.
Het doel van de onderhavige studie was om verklaringen te bieden voor de ontwikkelingen in de recidive van jeugdige justitiabelen in Nederland, alsmede om mogelijke
verschillen in recidivetrends tussen groepen jeugdigen in kaart te brengen. Recidiveren
(bepaalde groepen) jeugdige justitiabelen werkelijk meer dan voorheen? Of is de
recidive gestegen omdat het aandeel jeugdige justitiabelen met een hoog recidiverisico
toeneemt? En welke maatschappelijke trends zijn de meest waarschijnlijke veroorzakers van deze ontwikkelingen in recidive? Om hier meer inzicht in te geven,
beschrijven en verklaren we in dit onderzoek trends in de recidive van jeugdige
justitiabelen en verbinden we deze empirische uitkomsten met theorie en eerder
onderzoek
Als eerste beschrijven we de ontwikkelingen in recidiveprevalentie (óf jeugdigen
recidiveren) en recidivefrequentie (hoe vaak jeugdigen recidiveren), uitgesplitst naar
verschillende strafrechtelijke, sociaaleconomische, demografische en buurtkenmerken.
Op deze manier kunnen we een beeld schetsen van de recidiveontwikkelingen en of er
sprake is van groeiende ongelijkheid in recidive. De eerste onderzoeksvragen luiden
als volgt:
1 Hoe heeft de tweejarige recidiveprevalentie en -frequentie zich ontwikkeld tussen
de cohorten 2008 en 2017 voor de complete groep jeugdige daders en voor
verschillende groepen jeugdige daders uitgesplitst naar strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken?
2 Hoe heeft de tweejarige recidiveprevalentie en -frequentie zich ontwikkeld tussen
de cohorten 2008 en 2017 voor de complete groep ex-JJI-pupillen en voor verschillende groepen ex-JJI-pupillen uitgesplitst naar strafrechtelijke, demografische,
sociaaleconomische en buurtkenmerken?
Daarnaast beschrijven we hoe de samenstelling van de groepen jeugdige justitiabelen
is veranderd in de periode van 2008 tot 2017 en in hoeverre deze verandering in
groepssamenstelling de recidiveontwikkelingen kan verklaren. Hierbij kijken we
opnieuw naar strafrechtelijke, sociaaleconomische, demografische en buurtkenmerken.
Neemt het aandeel jeugdige justitiabelen met de aanwezigheid van risicofactoren voor

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 7

recidive (zoals schooluitval of eerdere delicten) toe, dan kan dit een stijging van de
recidive verklaren. Door de invloed van deze factoren vervolgens gezamenlijk te
toetsen, gaan we na of veranderingen in de groepssamenstelling de trends in recidive
kunnen verklaren. Daarnaast gaan we na wat de factoren zijn die, wanneer rekening is
gehouden met alle andere achtergrondkenmerken, het risico (hazard) op recidive voor
jeugdige justitiabelen vergroten. Ook gaan we na welke kenmerken door de jaren heen
sterkere risicofactoren voor recidive zijn geworden. De derde set onderzoeksvragen
luidt als volgt:
3a

Hoe is de samenstelling van de groep jeugdige daders en ex-JJI-pupillen tussen
de cohorten 2008 en 2017 veranderd wat betreft strafrechtelijke, demografische,
sociaaleconomische en buurtkenmerken, en in hoeverre kan dit de ontwikkelingen
in het recidiverisico verklaren?

3b

Welke strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken
hangen samen met een hoger recidiverisico onder jeugdige daders en ex-JJIpupillen, en in hoeverre is de invloed van deze kenmerken veranderd in de
periode van 2008 tot 2017?

Theorie
Er zijn vier maatschappelijke trends die een belangrijke rol spelen in het onderzoek
naar de daling van de (jeugd)criminaliteit. Mogelijk spelen deze ontwikkelingen ook
een rol in de verklaring van ontwikkelingen in recidive.
Door toegenomen beveiliging wordt criminaliteit minder eenvoudig en minder aantrekkelijk (Farrell et al., 2015). Vooral hogere inkomensgroepen en mensen in duurdere
buurten profiteren van de mogelijkheden om zich beter te beveiligen. Omdat mensen
vooral dicht bij huis delicten plegen (Bernasco & Nieuwbeerta, 2005), is de verwachting dat vooral de recidive in buurten met een hoge woningwaarde en onder hogere
inkomenshuishoudens zal dalen.
Door toegenomen digitalisering hangen jeugdigen meer achter de computer en minder
op straat waardoor zij minder (offline) delinquent gedrag vertonen (Weerman, 2017).
Vooral jeugdigen die thuis de ruimte hebben, zullen hierdoor minder op straat hangen.
Dit zullen met name jeugdigen in hoge inkomenshuishoudens, in buurten met hoge
huizenprijzen en in minder stedelijke buurten zijn. Daarom is de verwachting dat de
recidive met name daalt onder deze groepen jeugdigen.
Door de afnemende tolerantie voor risicogedrag zullen jeugdige justitiabelen naar
verwachting sterker last hebben van een negatief label (Eisner, 2014) waardoor zij
worden afgesneden van conventionele kansen (Sampson & Laub, 1993) en dus meer
zullen recidiveren (Bäckman et al., 2014). Dit zal nog sterker gelden voor justitiabelen
met een migratieachtergrond of een lage sociaaleconomische status (Augustyn et al.,
2019; Pager, 2003; Pesta, 2018) en voor justitiabelen met eerdere delicten.
Ten slotte is er de laatste jaren meer sprake van gericht politiewerk gericht op
frequente daders of buurten met veel criminaliteit (Ferwerda, 2019). Hierdoor zal naar
verwachting de pakkans, en dus de kans op recidive toenemen voor justitiabelen met
eerdere delicten en justitiabelen in buurten met veel criminaliteit.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 8

Methoden
In dit onderzoek wordt de recidive beschreven van jeugdige daders en ex-JJI-pupillen
voor de cohorten 2008 tot en met 2017. Jeugdige daders zijn personen met een strafzaak naar aanleiding van een misdrijf met een geldige afdoening (geen vrijspraak),
afgedaan volgens het jeugdstrafrecht in de jaren 2008 tot en met 2017. Ex-JJIpupillen zijn in 2008 tot en met 2017 uitgestroomd uit een JJI. Het gaat om dezelfde
onderzoekspopulaties en dezelfde cohorten als in het rapport ‘recidive onder justitiabelen in Nederland’ (Verweij et al., 2021).
We bepalen de recidive van deze twee onderzoeksgroepen op basis van de Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD). Dit betekent dat alleen
delicten die onder de aandacht komen van het Openbaar Ministerie (OM) in kaart
worden gebracht. Als recidive tellen mee alle delicten die leiden tot een veroordeling
door de rechter of een afdoening door het OM. We gebruiken de versie van de OBJD
van juli 2020, alle delicten die zijn gepleegd (en geregistreerd) voor juli 2020 tellen
dus mee bij het bepalen van de recidive. De OBJD wordt ook gebruikt om de strafrechtelijke voorgeschiedenis van de jeugdige justitiabelen te bepalen. Daarnaast
gebruiken we data uit het stelsel van statistische bestanden (SSB) van het CBS om
de demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken van de justitiabelen te
bepalen.
We bepalen de tweejarige recidiveprevalentie, dit is het aandeel jeugdige justitiabelen
dat binnen twee jaar recidiveert. Ook bepalen we de recidivefrequentie door jeugdige
justitiabelen twee jaar te volgen en over die periode het aantal nieuwe strafzaken per
recidivist per jaar in vrijheid te bepalen. Ten slotte bepalen we het risico (hazard) dat
iemand recidiveert. Daarbij volgen we alle jeugdige justitiabelen tot juli 2020 of tot het
moment daarvoor dat zij voor het eerst recidiveren. Hoe sneller na het begin van de
recidivemeting iemand recidiveert hoe groter het risico (hazard) op recidive.

Belangrijkste resultaten
We vatten de belangrijkste resultaten samen door iedere onderzoeksvraag kort te
beantwoorden. Ter beantwoording van onderzoeksvragen 1 en 2 zijn de ontwikkelingen in recidiveprevalentie en -frequentie van de volledige groep jeugdige
justitiabelen (jeugdige daders en ex-JJI-pupillen) beschreven. Vervolgens zijn de
recidivetrends beschreven voor subgroepen naar demografische, strafrechtelijke,
sociaaleconomische en buurtkenmerken.
Stijging recidiveprevalentie en recidivefrequentie zet niet door
Tussen cohort 2012 en cohort 2015 steeg de recidiveprevalentie en –frequentie voor
de totale groepen jeugdige daders en ex-JJI-pupillen. Dit onderzoek laat zien dat deze
stijging niet doorzet. In cohort 2016 en cohort 2017 is de recidiveprevalentie en de
recidivefrequentie voor zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen lager dan in cohort
2015.
Ongelijke ontwikkeling in recidiveprevalentie en -frequentie
Voor een aantal subgroepen verschillen de trends in recidiveprevalentie en -frequentie.
De recidiveprevalentie en -frequentie van jeugdigen in instellingen, jeugdigen met
eerdere justitiecontacten, jeugdigen in lage inkomenshuishoudens en jeugdigen in
buurten met veel criminaliteit was al hoog en neemt relatief sterk toe. De verschillen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 9

in recidiveprevalentie en -frequentie tussen jeugdigen nemen hierdoor toe. Dit is een
aanwijzing dat niet alleen jeugdcriminaliteit (Boot & Kessels, 2021; Goudriaan &
Kessels, 2016), maar ook recidive zich ongelijk ontwikkelt, waarbij geprivilegieerde
groepen een gunstiger ontwikkeling doormaken.
Behalve een toename van de verschillen tussen subgroepen over tijd, zien we ook
subgroepen waar de verschillen in recidiveprevalentie en -frequentie juist kleiner
worden. De recidiveprevalentie en -frequentie van met name jeugdigen zonder
migratieachtergrond stijgt, waardoor de verschillen in recidiveprevalentie en
-frequentie tussen jeugdigen met en zonder migratieachtergrond kleiner worden.
Ook stijgt de recidiveprevalentie en -frequentie met name in de minst stedelijke
buurten en in buurten met de hoogste woningwaardes waardoor de verschillen
tussen deze buurten in recidive afnemen.
Ter beantwoording van onderzoeksvraag 3a beschrijven we de veranderingen in
de samenstelling van de groepen jeugdige daders en ex-JJI-pupillen en gaan we na
of deze verandering in de groepssamenstelling de ontwikkelingen in het recidiverisico
kan verklaren.
Samenstelling groep jeugdige justitiabelen wordt zwaarder
Tussen 2008 en 2017 is het aantal jeugdige justitiabelen sterk afgenomen; steeds
minder jongeren worden veroordeeld of komen in een JJI. De groep die nog wel in
aanraking komt met justitie heeft vaker eerdere delicten en is vaker veroordeeld voor
gewelds- of zedendelicten of vermogensdelicten met geweld. De toename van het
aandeel justitiabelen met eerdere delicten kan deels verklaard worden door de
invoering van het adolescentenstrafrecht. Hierdoor worden jongvolwassenen tot
23 jaar vaker vervolgd volgens het jeugdstrafrecht en komen zij vaker terecht in een
JJI. Juist de recidive van jongvolwassenen veroordeeld volgens het jeugdstrafrecht is
hoog (Verweij & Tollenaar, 2020). Mede door de invoering van het adolescentenstrafrecht is de groep jeugdige justitiabelen ouder geworden. Daarnaast wonen justitiabelen in latere cohorten minder vaak bij twee ouders, hebben zij vaker een laag
huishoudensinkomen, daalt het aandeel vrouwen en stijgt het aandeel jeugdige daders
met een migratieachtergrond. Omdat vrouwen, jeugdigen zonder eerdere delicten,
jeugdigen zonder migratieachtergrond, en jeugdigen die bij twee ouders en in
huishoudens met een hoger inkomen wonen minder recidiveren leiden deze trends
ertoe dat de groep jeugdige justitiabelen zwaarder is geworden qua recidiverisico.
Zwaardere samenstelling verklaart toename recidiverisico niet
Onder jeugdige daders is het recidiverisico over de cohorten 2010 tot en met 2017 iets
toegenomen. Dit betekent dat in latere cohorten het risico op recidive hoger is dan in
eerdere cohorten. De invoering van het adolescentenstrafrecht kan deze stijging van
het recidiverisico niet verklaren. Ook wanneer alleen minderjarige jeugdige daders
worden bekeken, is het recidiverisico significant toegenomen. Onder zowel jeugdige
daders als ex-JJI-pupillen is het recidiverisico toegenomen tussen cohort 2011 en
2015. De toename van het recidiverisico kan slechts voor een deel worden verklaard
door een verandering in de groepssamenstelling. Ook wanneer rekening wordt
gehouden met alle achtergrondkenmerken is het recidiverisico nog steeds significant
toegenomen. De (tijdelijke) stijging van het recidiverisico kan dus (geheel) niet
worden verklaard doordat de groep jeugdige justitiabelen zwaarder is geworden wat
betreft de kenmerken die we in dit onderzoek meegenomen hebben.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 10

Ter beantwoording van onderzoeksvraag 3b wordt beschreven welke kenmerken van
jeugdige justitiabelen samenhangen met het recidiverisico en in hoeverre de invloed
van deze kenmerken in de loop van de tijd is veranderd.
Verschillen tussen subgroepen in recidive in lijn met verwachtingen
Ten eerste zien we verschillen naar demografische en sociaaleconomische kenmerken
in lijn met eerder onderzoek (Hill et al., 2021; Loeber et al., 2005; Servaas et al.,
2021). Vrouwen, jeugdigen die bij twee ouders wonen en jeugdigen met weinig
broers of zussen hebben een kleiner risico op recidive. Jeugdigen in instellingen of
met tienermoeders hebben juist een groter risico op recidive. Ook jeugdigen die niet
actief zijn in school of werk, jeugdigen uit huishoudens met een laag inkomen en
jeugdigen met een migratieachtergrond hebben een groter risico op recidive.
Ook zien we dat de verschillen in recidive naar strafrechtelijke kenmerken overeen
komen met theorie en eerder onderzoek (Farrell, Laycock & Tilley, 2015; Hill, Tollenaar
& Weijters, 2021; Paternoster & Brame, 1997). Jeugdigen met eerdere delicten,
vermogensdelicten, en zij die die op jongere leeftijd voor het eerst met justitie in
contact komen, hebben een groter risico op recidive.
In lijn met de verwachtingen op basis van de theorie en eerdere onderzoek (Ahonen,
Loeber & Pardini, 2015; Beerthuizen, Van Leijsen & Van der Laan, 2019; Loeber et al.,
2005) hebben jeugdige justitiabelen het hoogste recidiverisico wanneer zij in sterk
stedelijke buurten en buurten met hoge criminaliteitscijfers wonen. Wanneer rekening
wordt gehouden met alle verschillen in achtergrondkenmerken, blijkt het wonen in
buurten met de hoogste woningwaardes, tegen de verwachtingen in (Jolliffe et al.,
2016) niet samen te hangen met een lager recidiverisico. Een lage woningwaarde blijkt
dus geen risicofactor voor recidive.
De belangrijkste risicofactoren voor recidive zijn man zijn, eerdere delicten hebben en
een eerste justitiecontact op jonge leeftijd. Vrouwen, first offenders en mensen die pas
op latere leeftijd aan hun criminele carrière beginnen hebben een veel lager recidiverisico. Dat blijkt niet alleen uit dit onderzoek, ook veel eerder onderzoek, niet alleen
onder jeugdigen maar ook onder andere justitiabelen, vindt hogere recidivecijfers voor
juist deze groepen.
Ongelijke ontwikkeling in recidiverisico
Het hebben van eerdere justitiecontacten en het wonen in een buurt met hoge
criminaliteitscijfers is in latere cohorten een sterkere risicofactor voor recidive dan
in eerdere cohorten. Het toch al hoge recidiverisico van deze groepen is dus verder
toegenomen. Een mogelijke verklaring voor deze toegenomen verschillen is actiever
en gerichter politiewerk, of focused policing: toegenomen aandacht voor frequente
daders, criminele jeugdgroepen en buurten met veel criminaliteit (Ferwerda, 2019;
Rokven, Beerthuizen & Van der Laan, 2016; Van Burik et al., 2013). Hierdoor hebben
mogelijk vooral jeugdigen met eerdere delicten en uit buurten met veel criminaliteit
een grotere kans om opnieuw met justitie in contact te komen, waardoor deze
kenmerken in latere cohorten sterkere risicofactoren voor recidive zijn. Daarnaast is
de stijging van de recidive onder jeugdige justitiabelen met eerdere delicten in lijn
met de verwachtingen op basis van labeling theorie (Bäckman et al., 2014). Door de
afnemende tolerantie voor risicogedrag en de daling van het aandeel jeugdigen dat in
aanraking komt met justitie hebben jeugdigen die wél in aanraking komen met justitie,
en dan met name jeugdigen met eerdere delicten, meer last van een negatief label of

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 11

stigma, waardoor zij worden afgesneden van conventionele kansen en de kans
op recidive groter wordt.

Aanbevelingen voor toekomstig onderzoek
De onderhavige studie biedt een aantal aanknopingspunten voor toekomstig
onderzoek. Naast de demografische, strafrechtelijke, sociaaleconomische en
buurtkenmerken opgenomen in dit onderzoek zijn er meer kenmerken die
samenhangen met de recidive van jeugdigen. Het gaat dan bijvoorbeeld om
persoonlijkheidsproblemen, delinquente vrienden of lidmaatschap van een jeugdbende. Door gebruik te maken van databronnen zoals het Landelijk Instrumentarium
Jeugdstrafrechtketen (LIJ) waarin dergelijke problematiek van jeugdige justitiabelen
wordt geregistreerd, kan in toekomstig onderzoek een completer beeld worden
gegeven van de risico- en beschermende factoren voor recidive van jeugdige
justitiabelen.
Ten tweede kunnen alternatieve onderzoeksmethoden zoals experimenteel en
kwalitatief onderzoek worden gebruikt om meer inzicht te geven in hoe en waarom
risicofactoren samenhangen met recidive. Ter illustratie: quasi-experimenteel
onderzoek waarbij jeugdigen die extra hulp krijgen bij het vinden van een baan of
opleiding vergeleken worden met jeugdigen die alleen de standaard begeleiding,
krijgen kan inzicht geven of er een causaal effect is van werk of school op recidive.
Kwalitatief onderzoek waarbij professionals vertellen over welke risico- en
beschermende factoren op welke manier een rol spelen in het leven van jeugdige
justitiabelen of waarin jeugdigen zelf vertellen over hun leven en hun beweegredenen
kan helpen om inzicht te geven in hoe en waarom factoren het risico op recidive
vergroten.
Ten slotte kunnen uitkomstmaten anders dan recidive gebruikt worden om jeugdcriminaliteit op de langere termijn te onderzoeken en te duiden. Ook de leeftijd waarop
crimineel gedrag start of stopt, de frequentie waarmee het zich voordoet en de
afwisseling tussen typen delicten zijn kenmerken die criminele carrières van jeugdigen
typeren. Zo kan worden onderzocht welke achtergrondkenmerken of welke justitiële
interventies samenhangen met desistance – het proces van het beëindigen van een
criminele carrière – en daarmee een stap op het rechte pad.

Beleidsaanbevelingen
Op basis van de resultaten van deze studie kunnen eveneens enkele beleidsaanbevelingen worden gedaan, met name gericht op (preventieve) maatregelen
voor jeugdigen uit hoogrisicogroepen: jeugdigen met demografische, strafrechtelijke
of sociaaleconomische kenmerken die het risico op recidive verhogen. Zo blijkt onder
andere dat het recidiverisico hoog is onder voortijdig schoolverlaters en jeugdigen die
niet op school zitten school en/of werken. Algemene maatregelen die voorkomen dat
jeugdigen zonder diploma school verlaten of specifieke maatregelen die ervoor zorgen
dat ex-JJI-pupillen na uitstroom direct aan een opleiding, stage of baan kunnen
beginnen, of die jeugdige justitiabelen helpen om passend werk te vinden en te
behouden, helpen mogelijk om recidive te voorkomen. Maatregelen die het mogelijk

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 12

maken en stimuleren dat ook jongeren met een (lang) strafblad een opleiding, stage
of baan kunnen vinden, helpen mogelijk te voorkomen dat het verschil tussen first
offenders en recidivisten de komende jaren verder toeneemt. Ook is het recidiverisico
hoog bij jeugdigen met tienermoeders, uit eenoudergezinnen en arme gezinnen.
Generieke maatregelen die met name eenoudergezinnen en tienermoeders ondersteuning bieden bij de opvoeding van hun kinderen, of maatregelen die voorkomen dat
kinderen opgroeien in armoede, kunnen daarom helpen om criminaliteit en recidive te
voorkomen. Daarnaast zijn er effectief bewezen interventies specifiek gericht op gezinnen van jeugdige justitiabelen, waarin zowel de jeugdige justitiabele als de ouders
hulp krijgen om probleemgedrag aan te pakken die recidive kunnen verminderen.
Hoewel niet op alle risicofactoren te sturen is (de belangrijkste risicofactoren voor
recidive zijn delictverleden en geslacht), is ook kennis over deze kenmerken van
belang. Justitiële interventies, hulpverlening en nazorg kunnen specifiek worden
gericht op, of intensiever worden aangeboden aan, jeugdige justitiabelen met een
hoog recidiverisico. Juist interventies gericht op personen met een hoog recidiverisico
lijken effectief om recidive te voorkomen (Bonta & Andrews, 2007). Door extra tijd vrij
te maken voor hulp aan jongeren met een hoog recidiverisico kan waarschijnlijk meer
recidive worden voorkomen dan wanneer alle justitiabelen dezelfde interventies en
hulp wordt aangeboden.

Tot slot
Het doel van deze studie was om verklaringen te bieden voor de ontwikkelingen in
de recidive van jeugdige justitiabelen in Nederland, alsmede inzicht te geven in
mogelijke verschillen tussen groepen jeugdigen. Dit onderzoek laat zien dat de
populatie jeugdige justitiabelen verandert, maar dat deze verandering in de groepssamenstelling de ontwikkelingen in recidive maar deels kan verklaren. Dit onderzoek
laat verder voor het eerst zien dat er grote verschillen in recidive zijn tussen groepen
met verschillende sociaaleconomische, demografische en strafrechtelijke achtergrondkenmerken. Deze verschillen zijn in lijn met eerder onderzoek naar criminaliteit, maar
werden voor recidive nog niet eerder onderzocht. Beter inzicht in risicofactoren voor
recidive kan helpen om interventies effectiever en gerichter in te zetten. Ten slotte
vinden we ongelijke ontwikkelingen in het recidiverisico. Door de jaren heen is het
hebben van eerdere delicten een sterkere risicofactor voor recidive geworden waardoor
de verschillen in recidiverisico tussen first offenders en jeugdige daders met eerdere
delicten zijn toegenomen. Maatregelen die ervoor zorgen dat ook deze jeugdigen
kansen krijgen, voorkomen mogelijk dat de recidiveongelijkheid de komende jaren
verder toeneemt.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 13

1

Inleiding
Gedurende enkele jaren is de recidive onder jeugdige justitiabelen in Nederland
gedaald, maar na cohort 20121 is het aandeel jeugdige justitiabelen dat binnen twee
jaar opnieuw in aanraking komt met justitie juist toegenomen (Weijters et al., 2019).
Hill en collega’s (2021) en ook Verweij en collega’s (2021) laten zien dat de stijging
zich in de jaren hierop volgend niet verder heeft doorgezet. Dit roept vragen op over
de manier waarop de fluctuaties in recidive kunnen worden verklaard. Mogelijk is er
sprake van een ongelijke verdeling van de stijging van recidive onder jeugdigen,
vergelijkbaar met eerder waargenomen trends in jeugdcriminaliteit. Onderzoek laat
zien dat jeugdcriminaliteit in de gehele westerse wereld daalt – in Nederland zelfs
sterker dan in omliggende landen (Broere et al., 2021) – maar dat deze daling niet
voor alle groepen jeugdigen even sterk is. Juist onder groepen waar de criminaliteit
toch al laag was daalt deze sterker (Goudriaan & Kessels, 2016), alsmede onder
jongvolwassenen met een Marokkaanse migratieachtergrond en alleenstaanden met
een kind (Boot & Kessels, 2021). Tevens daalt de jeugdcriminaliteit sterker onder
groepen met een gunstige sociaaleconomische situatie (Nilsson, Estrada & Bäckman,
2017).
Het doel van onderhavige studie is om verklaringen te bieden voor de ontwikkelingen
in de recidive van jeugdige justitiabelen in Nederland, alsmede voor mogelijke
verschillen tussen groepen jeugdigen. Dit doen we door verwachtingen over de
groeiende ongelijkheid in recidive van deze jeugdigen te toetsen op basis van
theorieën over jeugdcriminaliteit en recidive. Op deze manier trachten we een beter
beeld te schetsen van het effect van maatschappelijke trends op de ontwikkelingen in
recidive.
De huidige studie bouwt voort op recent onderzoek naar recidive van jeugdige
justitiabelen in Nederland (Hill et al., 2021), waarin recidivetrends tot medio 2019 in
kaart zijn gebracht, evenals verschillen in recidivetrends tussen verschillende groepen
jeugdigen (op basis van leeftijd, geslacht en strafrechtelijk verleden). Als gevolg
hiervan zullen in de huidige studie de recidivetrends van bepaalde groepen jeugdigen
overeen komen met de trends die eerder zijn gerapporteerd door Hill en collega’s
(2021). Daarnaast wordt op drie manieren een verdere verdieping van de resultaten
geboden. Ten eerste beschrijven we naast de recidiveprevalentie (óf jeugdigen
recidiveren) ook de recidivefrequentie (hoe vaak jeugdigen recidiveren).2 Ten tweede
beschrijven we deze recidivetrends tot medio 2020. Specifiek gaat het om jeugdige
justitiabelen die in 2017 zijn veroordeeld (jeugdige daders) of uitgestroomd uit een
JJI (ex-JJI-pupillen). Dit zijn de meest recente data, omdat de tweejarige recidiveprevalentie en -frequentie pas na een periode van 2,5 jaar betrouwbaar gemeten kan
worden op basis van de Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie
(OBJD). Ten derde onderscheiden we een groter aantal verschillende groepen. Naast
leeftijd, geslacht en strafrechtelijk verleden onderzoeken we de mate waarin andere
1

2

Het gaat hierbij om jeugdigen die in 2012 zijn veroordeeld (jeugdige daders) of uitgestroomd uit een JJI
(ex-JJI-pupillen). Deze twee groepen tezamen worden aangeduid als ‘jeugdige justitiabelen’. Het gaat om
de recidive in de twee jaar na de inschrijfdatum van de zaak waarvoor iemand veroordeeld is (in het geval
van de jeugdige daders) of de twee jaar na uitstroom uit de JJI (in het geval van de ex-JJI-pupillen).
Recidivefrequentie is in dit onderzoek geoperationaliseerd als het gemiddeld aantal nieuwe strafzaken per
recidivist per jaar in vrijheid, bepaald over een periode van twee jaar na de start van de recidivemeting. Dit
is anders dan gerapporteerd in REPRIS, waar het gaat om het aantal nieuwe strafzaken per recidivist per
jaar, of in het onderzoek van Verweij en collega’s (2021), waar het gemiddeld aantal nieuwe strafzaken per
jaar in vrijheid wordt bepaald over een periode van vier jaar vanaf de start van de recidivemeting.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 14

risicofactoren samenhangen met de recidive van jeugdige justitiabelen, zoals huishoudenstype, of iemand werkt of een opleiding volgt en buurtkenmerken, zoals
stedelijkheid, woningwaarde en criminaliteit. Deze kenmerken zijn enerzijds geïncludeerd om na te gaan of recidiveontwikkelingen verschillend zijn voor verschillende
groepen jeugdige justitiabelen en anderzijds om te testen of veranderingen in
samenstelling van de groep een verklaring kunnen geven voor deze ontwikkelingen.
Hierbij moet worden aangetekend dat een groot aantal andere risicofactoren ook
gerelateerd is aan recidive – zo is het behoren tot een jeugdgroep en het hebben van
delinquente vrienden sterk gerelateerd aan jeugdcriminaliteit (Servaas, Weerman &
Fischer, 2021) – maar dat deze kenmerken niet in de huidige studie zijn opgenomen.
Alleen factoren waarvan volledige nationale data beschikbaar zijn konden geïncludeerd
worden in deze studie. In hoofdstuk 2 en 3 wordt uitgebreider stilgestaan bij de
geïncludeerde risicofactoren en de opgestelde hypotheses.

1.1

Onderzoeksvragen
Het doel van de huidige studie is om verklaringen te bieden voor de ontwikkelingen in
de recidive van jeugdige justitiabelen in Nederland, alsmede voor mogelijke verschillen
tussen groepen jeugdigen. Recidiveren (bepaalde groepen) jeugdige justitiabelen
werkelijk meer dan voorheen? Of is de recidive gestegen omdat het aandeel jeugdige
justitiabelen met een hoog recidiverisico toeneemt? En welke maatschappelijke trends
zijn de meest waarschijnlijke veroorzakers van deze ontwikkelingen in recidive? Om
hier meer inzicht in te krijgen wordt bestaande theoretische kennis gecombineerd met
de beantwoording van drie onderzoeksvragen, zowel voor jeugdige daders als voor exJJI-pupillen.
Als eerste beschrijven we de ontwikkelingen in recidiveprevalentie en -frequentie,
uitgesplitst naar jeugdige justitiabelen met verschillende strafrechtelijke, sociaaleconomische, demografische en buurtkenmerken. Hoe heeft de recidive zich
bijvoorbeeld ontwikkeld voor jongens en meiden, voor first offenders en jeugdigen
die al eerder delicten hebben gepleegd, of voor jeugdigen die naar school gaan en
jeugdigen die geen opleiding volgen? Op deze manier kunnen we een beeld schetsen
van de recidiveontwikkelingen en of sprake is van groeiende ongelijkheid in recidive.
De eerste onderzoeksvragen luiden als volgt:
1 Hoe heeft de tweejarige recidiveprevalentie en -frequentie zich ontwikkeld tussen
de cohorten 2008 en 2017 voor de complete groep jeugdige daders en voor
verschillende groepen jeugdige daders uitgesplitst naar strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken?
2 Hoe heeft de tweejarige recidiveprevalentie en -frequentie zich ontwikkeld tussen
de cohorten 2008 en 2017 voor de complete groep ex-JJI-pupillen en voor
verschillende groepen ex-JJI-pupillen uitgesplitst naar strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken?
Daarnaast beschrijven we hoe de samenstelling van de groepen jeugdige justitiabelen
is veranderd in de periode van 2008 tot 2017 en in hoeverre deze verandering in
groepssamenstelling de recidiveontwikkelingen kan verklaren. Hierbij kijken we
opnieuw naar strafrechtelijke, sociaaleconomische, demografische en buurtkenmerken.
Neemt het aantal jeugdige justitiabelen met de aanwezigheid van risicofactoren voor
recidive (zoals schooluitval of eerdere delicten) toe, dan kan dit een stijging van de
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 15

recidive verklaren. Door de invloed van deze factoren vervolgens gezamenlijk te
toetsen, gaan we na of veranderingen in de groepssamenstelling de trends in recidive
kunnen verklaren. Daarnaast gaan we na wat de risicofactoren zijn die, wanneer
rekening is gehouden met alle andere achtergrondkenmerken, de kans op recidive
voor jeugdige justitiabelen vergroten. Ook gaan we na welke kenmerken door de jaren
heen sterkere risicofactoren voor recidive zijn geworden. De derde set onderzoeksvragen luidt als volgt:

1.2

3a

Hoe is de samenstelling van de groep jeugdige daders en ex-JJI-pupillen tussen
de cohorten 2008 en 2017 veranderd wat betreft strafrechtelijke, demografische,
sociaaleconomische en buurtkenmerken, en in hoeverre kan dit de ontwikkelingen
in het recidiverisico verklaren?

3b

Welke strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken
hangen samen met een hoger recidiverisico onder jeugdige daders en ex-JJIpupillen, en in hoeverre is de invloed van deze kenmerken veranderd in de
periode van 2008 tot 2017?

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 gaan we verder in op de bovenstaande onderzoeksvragen, waarin
achtereenvolgens aandacht wordt besteed aan achtergrondkenmerken die kunnen
worden aangemerkt als risicofactoren voor jeugdcriminaliteit, maatschappelijke trends
die ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit en de recidive van jeugdige justitiabelen
kunnen verklaren, en de manier waarop ongelijkheid in deze ontwikkelingen kan
optreden. In hoofdstuk 3 worden de onderzoeksmethoden beschreven. Hierbij wordt
ingegaan op de verschillende databronnen die zijn gebruikt, de operationalisering van
de variabelen en de methodologische keuzes die zijn gemaakt. De resultaten (hoofdstuk 4 en 5) en conclusies zijn zelfstandig leesbaar, zonder voorkennis uit hoofdstuk 3.
In hoofdstuk 4 beschrijven we de trends in recidiveprevalentie en -frequentie voor
jeugdige daders en ex-JJI-pupillen. Daarbij beschrijven we ook trends per subgroep
naar demografische, sociaaleconomische, strafrechtelijke en buurtkenmerken en de
(veranderingen in de) samenstelling van de groepen jeugdige justitiabelen naar deze
achtergrondkenmerken. In hoofdstuk 5 wordt in multivariate modellen de samenhang
tussen de verschillende risicofactoren en recidive bekeken voor zowel de jeugdige
daders als de ex-JJI-pupillen. Tot slot worden in hoofdstuk 6 de belangrijkste
resultaten geresumeerd. Op basis hiervan bediscussiëren we hoe de ontwikkelingen in
de recidive van jeugdige justitiabelen kunnen worden verklaard, evenals de mogelijke
groeiende recidiveongelijkheid van deze jeugdigen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 16

2

Theorie
Zowel in Nederland als internationaal daalt de jeugdcriminaliteit (Rokven, Beerthuizen
& Van der Laan, 2016; Van der Laan, Beerthuizen & Boot, 2021).3 Deze daling kan
worden veroorzaakt doordat minder jeugdigen in contact komen met justitie, doordat
jeugdigen minder vaak in contact komen met justitie, of door een combinatie beiden.
In het eerste geval daalt de criminaliteitsparticipatie: het aandeel jeugdigen met
justitiecontacten. In het tweede geval daalt de criminaliteitsfrequentie: het aantal
justitiecontacten van jeugdigen met justitiecontacten. Onderzoek in Denemarken
(Andersen, Anker & Andersen, 2016), Zweden (Sivertsson, Nilsson & Bäckman, 2020)
en de Verenigde Staten (Berg et al., 2016) laat zien dat de daling van de jeugdcriminaliteit vooral wordt veroorzaakt door een daling van de participatie: een kleiner
aandeel van de jeugdigen komt in contact met justitie.
De daling van de participatie heeft echter ook gevolgen voor de frequentie en dus voor
recidive (Berg et al., 2016).4 De groep jeugdigen die in contact komt met justitie wordt
kleiner en daardoor wellicht selectiever, bijvoorbeeld wanneer alleen mensen met een
hoog criminaliteitsrisico nog in contact komen met justitie (Bäckman et al., 2014). Een
daling van de participatie kan daarom leiden tot een stijging van de recidive. De vraag
hoe de recidive zich daadwerkelijk ontwikkelt en hoe deze ontwikkelingen te verklaren
zijn, staat centraal in onderhavige studie.
Ter beantwoording van de onderzoeksvragen belichten we drie factoren die van
invloed kunnen zijn op (de verklaringen van) de recidiveontwikkeling. Ten eerste
bieden we inzicht in risicofactoren gerelateerd aan verschillen in recidive. Neemt het
aantal jeugdige justitiabelen met de aanwezigheid van veel risicofactoren voor jeugdcriminaliteit toe, dan kan dit leiden tot een stijging van recidive. Ten tweede bieden
we inzicht in verklaringen voor veranderingen in het niveau van jeugdcriminaliteit.
Bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen, zoals betere beveiligingsmaatregelen
of meer sociale controle, kunnen er toe leiden dat het plegen van delicten minder
eenvoudig of aantrekkelijk wordt. Hierdoor plegen mogelijk minder jeugdigen een
vervolgdelict, waardoor de recidive daalt. Ten derde combineren we de risicofactoren
en maatschappelijke ontwikkelingen om inzicht te bieden in de recidiveontwikkeling
van verschillende groepen jeugdigen. Maatschappelijke ontwikkelingen leiden er
mogelijk toe dat vooral specifieke groepen jeugdigen minder recidiveren. Nemen
beveiligingsmaatregelen bijvoorbeeld vooral in rijke buurten toe, dan kan dit ertoe
leiden dat de recidive onder jeugdigen in deze buurten daalt terwijl de recidive van
jeugdigen uit achterstandsbuurten in dezelfde periode gelijk blijft of zelfs stijgt. In
het vervolg van dit hoofdstuk zullen we uitgebreid stilstaan bij deze drie factoren en
formuleren we hypotheses over de mogelijke invloed op recidive.

3

4

In de meest recente Monitor Jeugdcriminaliteit (Van der Laan, Beerthuizen & Boot, 2021) wordt een
algemene dalende trend beschreven in de periode 2000-2020. Dit neemt echter niet weg dat de daling in
2018 en 2019 tijdelijk stagneerde, en dat de daling varieert tussen typen delicten. Zo zijn registraties van
ernstige delicten als doodslag, zware mishandeling en vermogensdelicten met geweld door minderjarigen
juist licht gestegen.
In dit onderzoek proberen we inzicht te geven in trends in de recidiveprevalentie en recidivefrequentie.
Eerder onderzoek gaat veelal over criminaliteitsfrequentie, gedefinieerd als het totaal aantal justitiecontacten of het totaal aantal justitiecontacten binnen en bepaalde periode. Recidiveprevalentie (het
aandeel justitiabelen dat binnen een bepaalde periode opnieuw in aanraking komt met justitie) en recidivefrequentie (het aantal nieuwe justitiecontacten van justitiabelen) zijn sterk gerelateerd, maar niet identiek
aan, criminaliteitsfrequentie.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 17

2.1

Risicofactoren voor jeugdcriminaliteit en recidive
Een groot aantal nationale en internationale wetenschappelijke studies heeft zich
gericht op risico- en beschermende factoren voor jeugdcriminaliteit, dat wil zeggen
factoren die de kans op jeugdcriminaliteit respectievelijk verhogen of verlagen (zie
voor een recente overzichtsstudie: Servaas, Weerman & Fischer, 2021). Deze factoren
kennen een grote verscheidenheid, van strafrechtelijke voorgeschiedenis tot sociaaleconomische status. In deze paragraaf beschrijven we op basis van de literatuur over
jeugdcriminaliteit (en waar mogelijk de literatuur over recidive) de belangrijkste
risicofactoren voor recidive onder jeugdige justitiabelen.5 Over het algemeen veronderstellen we hierbij dat wanneer het aantal jeugdige justitiabelen met aanwezigheid van risicofactoren toeneemt, dit leidt tot een stijging van de recidive. Per set van
risicofactoren formuleren we specifieke hypotheses met betrekking tot de recidiveontwikkeling.6
Strafrechtelijke kenmerken
Eerder crimineel gedrag is een van de beste voorspellers van toekomstig crimineel
gedrag (Farrell, Laycock & Tilley, 2015; Paternoster & Brame, 1997). De resultaten
van Hill et al. (2021) sluiten aan bij deze observatie: bij zowel de jeugdige daders als
de ex-JJI-pupillen recidiveren first offenders duidelijk minder dan jeugdige justitiabelen
die al eerder veroordeeld zijn geweest. Daarnaast wijzen de resultaten van deze studie
uit dat voor zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen de kans op recidive toeneemt
naarmate zij jonger zijn ten tijde van hun eerste justitiecontact. Verder blijkt dat
jeugdige justitiabelen die zijn veroordeeld voor vermogensdelicten (met en zonder
geweld) meer recidiveren dan jeugdige justitiabelen die zijn veroordeeld voor geweld
en zeden, of voor vernielingen en delicten tegen de openbare orde (Hill et al., 2021).
Op basis van deze resultaten verwachten we:
Jeugdigen met eerdere delicten, met name vermogensdelicten, en jeugdigen die op
een jonge leeftijd zijn begonnen aan een criminele carrière, hebben een groter
recidiverisico.
Demografische kenmerken
Allereerst kan worden gesteld dat jongens een aanzienlijk grotere kans hebben om te
recidiveren dan meisjes, zowel onder jeugdige daders als onder ex-JJI-pupillen (Hill et
al., 2021). Daarnaast hangt leeftijd zeer sterk samen met criminaliteit, met een sterke
piek in criminaliteit tijdens de adolescentie (Hirschi & Gottfredson, 1983; Rocque,
Posick & Hoyle, 2015). Vooral de prevalentie is hoog gedurende de adolescentie
(Farrington, 1986), terwijl wordt verondersteld dat de frequentie en recidive van
justitiabelen minder varieert met leeftijd (Blumstein, Cohen & Farrington, 1988).
Putniņš (2005) stelt zelfs dat, hoewel de prevalentie onder jeugdige gedetineerden
tussen 11 en 19 jaar toeneemt, de kans op recidive onder deze groep juist afneemt
naarmate men ouder wordt. Hij stelt dat binnen het rechtssysteem zeer jonge
kinderen minder snel worden veroordeeld, waardoor de jongste veroordeelden een

5

6

Zoals eerder benoemd is een groot aantal andere factoren mogelijk ook gerelateerd aan jeugdcriminaliteit
en recidive, maar zijn in de huidige studie enkel factoren opgenomen waarover voldoende betrouwbare
data voorhanden was.
Hoewel de risicofactoren voor jeugdcriminaliteit en -recidive afzonderlijk worden besproken hangen deze
factoren wel degelijk met elkaar samen. Zo stelt de Situationele Actie Theorie (SAT) van Wikström (2010)
dat criminaliteit niet enkel kan worden verklaard door te kijken naar afzonderlijke persoons- of omgevingskenmerken, maar dat factoren als leeftijd, financiële situatie en leefomgeving gezamenlijk de kans op
delinquent gedrag verhogen of verlagen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 18

relatief zware groep vormen met een hoger recidiverisico.7 Daarnaast zijn personen
met een migratieachtergrond oververtegenwoordigd in de Nederlandse criminaliteitscijfers. Uit een recente studie van Dieleman, Van Gaalen en De Regt (2020), waarbij
specifiek werd gekeken naar jongvolwassenen in de leeftijd van 18 tot 22 jaar, blijkt
echter dat de verhoogde prevalentie en recidive van mensen met een migratieachtergrond voor een groot deel wordt verklaard door sociaaleconomische factoren
(zoals opleidingsniveau) en gezinsfactoren (zoals het opgroeien in een eenoudergezin).
Op basis van deze resultaten verwachten we:
De mannelijke en jongste jeugdige justitiabelen hebben een groter recidiverisico
dan meiden en ‘oudere’ jongeren. Daarnaast hebben jeugdigen met een migratieachtergrond weliswaar een groter recidiverisico dan jeugdigen zonder een
migratieachtergrond, maar deze verschillen verdwijnen na correctie voor overige
achtergrondkenmerken.
Over gezinsgerelateerde demografische kenmerken schrijven Servaas, Weerman en
Fischer (2021) in hun overzichtsstudie dat de afwezigheid van één van de ouders,
bijvoorbeeld door een scheiding, en de aanwezigheid van een groot aantal broertjes en
zusjes positief samenhangt met het risico op jeugdcriminaliteit. Deze factoren hebben
een significant, maar slechts klein risicoverhogend effect op jeugdig daderschap
(Derzon, 2010). Tevens blijkt het hebben van een jonge moeder een risicofactor voor
jeugdcriminaliteit (Loeber et al., 2005), terwijl het hebben van een oudere moeder
over het algemeen juist een beschermende factor is (Jolliffe et al., 2016; Loeber et al.,
2017). Deze gezinskenmerken hangen samen met slecht ouderlijk toezicht (bv. minder
sociale controle) en een verstoorde gezinsstructuur, kenmerken die de kans op jeugdcriminaliteit doen verhogen (Servaas, Weerman & Fischer, 2021). Naar de relatie
tussen gezinsfactoren en recidive van jeugdigen is weinig onderzoek beschikbaar,
maar op basis van bovengenoemde resultaten verwachten we:
Jeugdigen uit eenoudergezinnen, met een jonge moeder, en/of met veel broertjes
en zusjes hebben een groter recidiverisico.
Sociaaleconomische kenmerken
Een lagere sociaaleconomische status, waaronder een lager huishoudensinkomen, is
gerelateerd aan een hoger risico op criminaliteit onder jeugdigen (Ahonen, Loeber &
Pardini, 2015; Jolliffe et al., 2016; Loeber et al., 2005), alsmede een hoger risico op
recidive (Van der Put & Kapteijns, 2020). Daarnaast kan ook voortijdige schoolverlating een rol spelen in de betrokkenheid bij criminaliteit. In de studie van Bäckman
(2017) werd een positief effect gevonden van voortijdige schoolverlating op criminaliteit, voor mannen maar niet voor vrouwen. Ook Sweeten, Bushway en Paternoster
(2009) vinden een relatie tussen beide, maar concluderen dat dit wordt verklaard door
reeds bestaande achterliggende problemen van schoolverlaters, zoals slechte schoolprestaties, opgroeien met een jonge moeder en eerdere contacten met politie en
justitie. Tot slot lijkt ook het hebben van werk een rol spelen in het criminaliteitsrisico.
Enerzijds kan op basis van de routine-activiteitentheorie (Cohen & Felson, 1979) en de
sociale controletheorie (Hirschi, 1969) worden verwacht dat jeugdigen die werken of
naar school gaan minder crimineel actief zijn omdat het werk of school hen structuur
en sociale controle biedt. Recent Nederlands onderzoek onder ex-gedetineerden laat
7

Participatie in criminaliteit piekt tijdens de adolescentie. Zowel mensen die al op jongere leeftijd in contact
komen met justitie (Putniņš, 2005) als mensen die op oudere leeftijd nog in contact komen met justitie
(Blumstein et al, 1985) zijn zwaardere groepen met een hoger criminaliteitsrisico en dus een grotere kans
op recidive. Omdat de groep jeugdige justitiabelen jong is, zal binnen deze groep leeftijd negatief samenhangen met recidiverisico.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 19

zien dat het hebben van werk of het volgen van een opleiding samenhangt met een
kleinere kans op recidive (Boschman, Teerlink & Weijters, 2020). Anderzijds wordt
geconcludeerd dat het hebben van werk voor schoolgaande jongeren juist leidt tot een
hoger criminaliteitsrisico (Staff et al., 2010). Staff en collega’s (2010) beargumenteren
dat jongeren met betaald werk meer financiële vrijheid hebben, daarom meer
ongestructureerde tijd met vrienden kunnen doorbrengen, de sociale controle van
ouders vervolgens afneemt en de kans op criminaliteit toeneemt. Over de precieze
relatie tussen deze sociaaleconomische kenmerken en criminaliteitsrisico bestaat dus
nog onzekerheid. Ook is er nog beperkt onderzoek beschikbaar naar de relatie met
recidive van jeugdigen, maar op basis van bovengenoemde resultaten verwachten we:
Jeugdigen uit gezinnen met een lager huishoudensinkomen, zonder werk of zonder
opleiding hebben een groter recidiverisico.
Buurtkenmerken
Met betrekking tot buurtkenmerken wordt geconcludeerd dat het wonen in een
achterstandsbuurt het risico op criminaliteit verhoogt (Ahonen, Loeber & Pardini, 2015;
Loeber et al., 2005). Welke buurtkenmerken precies bijdragen aan dit verhoogde risico
wordt in beide studies echter niet duidelijk, omdat er een algemene risk score van de
buurt berekend is op basis van criminaliteitscijfers (vandalisme en conflict tussen
bevolkingsgroepen) en werkeloosheid. Beerthuizen en collega’s (2019) vinden dat
jeugdigen die opgroeien in een zeer sterk stedelijke omgeving een groter risico
hebben op een criminele carrière dan jeugdigen die in minder stedelijke omgevingen
opgroeien. Het wonen in een goede buurt en een goede kwaliteit van de woning waarin
een persoon opgroeit blijken daarentegen juist beschermende factoren voor criminaliteit te zijn (Jolliffe et al., 2016). Opnieuw is er weinig onderzoek voorhanden naar
effecten van deze buurtkenmerken op de recidive van jeugdigen, maar op basis van de
bovengenoemde resultaten verwachten we:
Jeugdigen uit buurten met een lagere woningwaarde, een hogere mate van
stedelijkheid en hogere criminaliteitscijfers hebben een groter recidiverisico.

2.2

Maatschappelijke verklaringen voor de daling van jeugdcriminaliteit en
recidive
Naast een groot aantal kenmerken die verband houden met jeugdcriminaliteit bestaan
er verschillende maatschappelijke verklaringen voor de internationaal waargenomen
daling van de jeugdcriminaliteit, en hiermee mogelijk ook voor de veranderingen in
recidive. We bespreken vier vooraanstaande verklaringen binnen het onderzoek naar
de daling van de (jeugd)criminaliteit sinds de jaren 90 van de vorige eeuw (o.a. Berg
et al., 2016; Tcherni-Buzzeo, 2019), te weten: de toegenomen beveiliging, de toegenomen digitalisering, de afgenomen maatschappelijke tolerantie voor risicogedrag,
en het veranderde beleid op het terrein van politie en justitie. Op basis van deze
maatschappelijke verklaringen kunnen in enkele gevallen dezelfde recidivetrends
worden verwacht, waarbij meerdere verklaringen wijzen op een daling of juist op een
stijging. Aan de hand van de huidige studie is het in deze gevallen echter niet mogelijk
om exact te bepalen welke maatschappelijke verklaring verantwoordelijk is voor de
gevonden recidiveontwikkeling onder jeugdige justitiabelen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 20

Toegenomen beveiligingsmogelijkheden
Allereerst stelt de beveiligingshypothese dat, door betere beveiliging van onder andere
auto’s, huizen en winkels, het minder makkelijk is om vermogensdelicten te plegen
(security hypothesis; Farrell, Laycock & Tilley, 2015). Hierdoor is er minder winst te
behalen, is de pakkans groter en wordt dit type criminaliteit minder aantrekkelijk.
Als gevolg hiervan beginnen minder mensen aan een criminele carrière en plegen
mensen minder frequent delicten (Berg et al., 2016). Bovendien wordt er gesteld
dat wanneer bepaalde delicten minder makkelijk of minder aantrekkelijk zijn, mensen
ook minder geneigd zullen zijn om andere delicten te gaan plegen (Farrell, Tilley &
Tseloni, 2014; Farrell et al., 2011). Deze zogenoemde instaphypothese (debut crime
hypothesis) stelt dat mensen hun criminele carrière vaak beginnen met een inbraak
of een autodiefstal. Wanneer deze delicten minder makkelijk of minder aantrekkelijk
zijn, zullen mensen minder snel aan een criminele carrière beginnen en daarom ook
minder vervolgdelicten plegen. Hieraan verwant is de sluitsteenhypothese (keystone
hypothesis) die stelt dat gestolen goederen, geld of auto’s vervolgcriminaliteit mogelijk
maken: wanneer inbraken en autodiefstallen door betere beveiliging minder voorkomen, leidt dit tot minder heling van gestolen goederen, minder geld om drugshandel
te financieren en hebben potentiële criminelen geen vluchtauto voor een roofoverval
(Farrell et al., 2011). Sivertsson en collega’s (2020) veronderstellen op basis van de
beveiligingshypothese, de instaphypothese en de sluitsteenhypothese dat zowel de
participatie als de frequentie van jeugdcriminaliteit zal afnemen. Met betrekking tot
recidive verwachten we:
Door de toegenomen beveiliging zal de recidive onder jeugdigen dalen.
Toegenomen digitalisering
Een tweede verklaring voor de daling van de jeugdcriminaliteit is de toegenomen
digitalisering en hiermee het toegenomen gebruik van sociale media en smartphones
(Weerman, 2017). Op basis van de routine-activiteitentheorie (Cohen & Felson, 1979)
kan worden verwacht dat het hebben van meer ongestructureerde tijd zonder supervisie van volwassenen samenhangt met een grotere kans op crimineel gedrag. Jongeren die meer tijd doorbrengen met leeftijdsgenoten vertonen meer delinquent gedrag,
met name wanneer het gaat om ongestructureerde activiteiten in de publieke ruimte
zonder supervisie (Osgood et al., 1996). Daarentegen hangt tijd die jongeren online
doorbrengen met leeftijdsgenoten niet samen met delinquent gedrag (Weerman et al.,
2015), hoewel online tijdsbesteding wel gerelateerd lijkt aan de verscheidenheid van
delicten die jeugdigen plegen (Meldrum & Clark, 2015). Vanwege de digitalisering
besteden jongeren meer tijd online, aan gamen en sociale media, en minder
ongestructureerde en ongecontroleerde tijd offline in de publieke ruimte. Zowel
Baumer en collega’s (2021) als Svensson en Oberwittler (2021) concluderen dat de
afname van ongestructureerde tijd een verklarende factor is in de daling van de jeugdcriminaliteit in Amerika en Zweden. Daarnaast is door de opkomst van de smartphone
en het mobiele internet de ongestructureerde en ongecontroleerde tijd die jeugdigen
nog wél offline met leeftijdsgenoten in de publieke ruimte doorbrengen meer gericht
op de telefoon. Wanneer er in deze tijd meer online afleiding en vermaak kunnen
worden gevonden, is er minder behoefte om deze op straat te zoeken (Weerman,
2017). Hierdoor zullen jongeren minder geneigd zijn om offline delicten te plegen. Ook
op basis van de digitaliseringshypothese kan worden verwacht dat minder jeugdigen
een criminele carrière zullen beginnen8 en met betrekking tot recidive verwachten we:
8

Een alternatieve verklaring voor de digitaliseringshypothese is dat criminaliteit niet is afgenomen, maar zich
heeft verplaatst van offline criminaliteit naar online criminaliteit ('cybercrime hypothesis'; o.a. Caneppele &
Aebi, 2017). Farrell & Birks (2018) stellen echter dat de afname van offline criminaliteit en de toename van

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 21

Door de toegenomen digitalisering zal de recidive onder jeugdigen dalen.
Minder maatschappelijke tolerantie voor risicogedrag en meer sociale
controle
Ten derde zijn er sociaal-culturele verklaringen voor de daling van jeugdcriminaliteit,
welke met name zijn gericht op de afnemende maatschappelijke tolerantie voor
risicogedrag en geweld, en de toegenomen sociale controle. Eisner (2014) en Pinker
(2011) verklaren op deze manier de algemene daling van de (gewelds)criminaliteit
sinds de jaren tachtig. Risicogedrag, zoals alcoholmisbruik, is steeds minder geaccepteerd (Eisner, 2014) en de sociale controle is steeds verder toegenomen (Tonry,
2014). Ook specifiek onder jongeren hebben deze ontwikkelingen zich de afgelopen
tien jaar voorgedaan. Jongeren gebruiken minder drugs, drinken minder alcohol en er
zijn minder voortijdige schoolverlaters (Berghuis & De Waard, 2017; Van der Laan &
Beerthuizen, 2018). Een afname van de maatschappelijke tolerantie van risico- en
delinquent gedrag zal jongeren naar verwachting vooral weerhouden om een criminele
carrière te beginnen waardoor de participatie zal dalen. Zo concluderen zowel Baumer
en collega’s (2021) als Svensson en Oberwittler (2021) dat de afname van alcoholconsumptie onder jeugdigen een verklarende factor is in de daling van de jeugdcriminaliteit. Door de dalende maatschappelijke tolerantie voor delinquent gedrag
zullen criminele of delinquente jongeren meer last hebben van een negatief label of
stigma. Hierdoor worden zij ‘afgesneden van conventionele kansen’ (Sampson & Laub,
1993). Zij hebben minder kans op werk, stages of opleidingen, wat de kans vergroot
dat zij hun criminele carrière zullen voortzetten (Bäckman et al., 2014). Bovendien
kan een negatief label leiden tot een verandering in iemands identiteit of zelfbeeld,
waar iemand zich vervolgens naar gaat gedragen (Augustyn et al., 2019). Dit wordt
beide versterkt door de dalende participatie: naarmate minder jeugdigen in contact
komen met justitie, zullen de jeugdigen die dat nog wel doen sterker afwijken van de
norm. Een afname van de tolerantie voor delinquent gedrag kan daarom leiden tot een
afname van de participatie, maar ook verwachten we dat:
Door de afgenomen maatschappelijke tolerantie van delinquent gedrag zal de
recidive onder jeugdigen stijgen.
Doordat jongeren langer op school zitten is er meer sociale controle en hebben zij een
groter belang om zich te conformeren aan de normen van leraren of klasgenoten
(Sampson & Laub, 1993). Daarnaast geven jongeren aan dat hun ouders beter weten
wat zij doen in hun vrije tijd (Van der Laan et al., 2021) waardoor de (ervaren) sociale
controle groter zal zijn. Berg en collega’s (2016) stellen bovendien dat door de
vergrijzing de sociale controle is toegenomen: er zijn meer ouderen om minder
jongeren in de gaten te houden. Een toename van de sociale controle zal vooral leiden
tot een afname van de participatie in criminaliteit en in mindere mate invloed hebben
op de recidive (Berg et al., 2016; Paternoster & Triplett, 1988; Sivertsson, Nilsson &
Bäckman, 2020). Dit wordt verklaard vanuit het idee dat stelselmatige daders minder
gevoelig zijn voor sociale controle. De taxonomie van Moffitt (1993) stelt immers dat
jeugdigen die slechts tot op adolescente leeftijd criminaliteit plegen voornamelijk
gedreven worden door sociale processen, zoals sociale controle of omgang met
delinquente vrienden, terwijl jeugdigen die tot op latere leeftijd crimineel actief blijven
voornamelijk gedreven worden door factoren die al in de kindertijd zijn ontstaan. Deze
cybercriminaliteit twee afzonderlijke processen zijn en er geen empirisch bewijs is voor een causaal
verband tussen beiden. Omdat online criminaliteit in de door ons gebruikte data nog onvoldoende
betrouwbaar geregistreerd wordt, kunnen we de tegenstrijdige hypotheses in de onderhavig studie niet
toetsen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 22

laatste groep van stelselmatige daders zal naar verwachting dan ook minder invloed
ervaren van een toename van sociale controle dan jeugdigen in een vroeg stadium
van de criminele carrière. Een aanzienlijk deel van de jeugdige justitiabelen heeft
vooralsnog echter een relatief korte criminele carrière achter de rug en zullen nog
gevoelig zijn voor sociale controle. Om deze reden verwachten dat:
Door de toegenomen sociale controle zal de recidive onder jeugdigen dalen.
Veranderend beleid van politie en justitie
Tot slot vormen trends in het beleid van politie en justitie een mogelijke vierde
verklaring voor de daling van de geregistreerde jeugdcriminaliteit, waarvan gerichter
politiewerk en de invoering van het adolescentenstrafrecht twee voorbeelden zijn.
Allereest is er in het Nederlandse politiebeleid van de afgelopen jaren meer sprake van
focused policing (Ferwerda, 2019): een integrale en gebiedsgerichte aanpak met een
sterkere focus op frequente daders (hot shots), criminele jeugdgroepen (hot groups)
en buurten met veel criminaliteit (hot spots) (Rokven, Beerthuizen & Van der Laan,
2016; Van Burik et al., 2013). Met het oog op de scheve geografische verdeling van
de jeugdcriminaliteit in Nederland is deze gebiedsgerichte aanpak niet verwonderlijk;
in 2019 werd 22% van de incidenten met jeugdigen geregistreerd in slechts 1% van
de buurten (Van der Laan, Beerthuizen & Boot, 2021). Hoewel focused policing naar
verwachting een gering effect zal hebben op de participatie in jeugdcriminaliteit – de
aanpak is immers gericht op bekende daders die hun criminele carrière reeds
begonnen zijn – zal het wel van invloed zijn op de recidive van jeugdigen. Over de
richting van dit effect bestaat echter onduidelijkheid. Berg en collega’s (2016) stellen
dat gericht politiewerk in de Verenigde Staten zal leiden tot een daling van de recidive.
Door het opsporen van frequente daders uit buurten met hoge criminaliteitscijfers
kunnen deze daders voor langere tijd worden vastgezet, waardoor zij geen criminaliteit
meer kunnen plegen en de recidive zal dalen. Vanuit Zweeds perspectief verwachten
Sivertsson en collega’s (2020) echter dat een dergelijke aanpak naast een daling (door
incapacitatie; het (langer) vastzetten van daders) eveneens kan leiden tot een stijging
van de recidive, omdat reeds bekende daders uit bekende wijken een grotere kans
hebben om opnieuw gepakt te worden. Net als in Zweden worden in Nederland weinig
lange gevangenisstraffen opgelegd waardoor er in vergelijking met de Verenigde
Staten maar weinig mensen vastzitten (Young & Brown, 1993). Waar gericht politiewerk in de Verenigde Staten zal leiden tot meer en langere incapacitatie (en dus een
daling van de recidive), zal dit in Nederland en Zweden naar verwachting dus minder
het geval zijn. Niet alleen een daling, maar ook een stijging van de recidive is hierdoor
mogelijk. In lijn met Sivertsson en collega’s (2020), verwachten we daarom ook voor
Nederland:
Politiewerk dat zich meer gefocust op frequente daders en/of buurten met hoge
criminaliteitscijfers kan zowel tot een stijging als tot een daling van de recidive
leiden.
Daarnaast is in 2014 in Nederland het adolescentenstrafrecht ingevoerd. Dit betekent
dat jongvolwassenen tot 23 jaar kunnen worden veroordeeld volgens het jeugdstrafrecht.9 Het jeugdstrafrecht wordt vooral toegepast op jongvolwassenen die relatief
ernstige delicten hebben gepleegd. Waarschijnlijk om die reden is de recidive van
jongvolwassenen veroordeeld volgens het jeugdstrafrecht relatief hoog (Verweij &
Tollenaar, 2020). Het aandeel jongvolwassenen in de groep jeugdige daders is voor
9

Jongeren tot 21 jaar konden al langer worden vervolgd volgens het jeugdstrafrecht, maar dit gebeurt door
de nieuwe aandacht voor deze regeling nu vaker (Van der Laan & Beerthuizen, 2018).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 23

2014 al licht gestegen, vooruitlopend op de wetswijziging.10 Mogelijk wordt de
gestegen recidive onder de groep jeugdige justitiabelen sinds 2012 (deels) veroorzaakt
door de groeiende groep jongvolwassenen met veelal ernstige delicten (en een relatief
hoge recidive) die aan de groep van jeugdige daders en ex-JJI-pupillen is toegevoegd.
Om deze reden verwachten we:
Door de invoering van het adolescentenstrafrecht zal de recidive onder jeugdigen
stijgen.

2.3

Ongelijkheid in de ontwikkeling van jeugdcriminaliteit en recidive
De bovengenoemde verklaringen voor de algemene ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit, en daarmee voor de recidive, zullen echter niet voor iedere jeugdige op dezelfde
manier uitpakken. Verschillende onderzoeken laten zien dat de criminaliteit sterker
daalt onder groepen met een gunstige sociaaleconomische situatie (Fernández-Molina
& Bartolomé Gutiérrez, 2020; Nilsson, Estrada & Bäckman, 2017). Twee Nederlandse
studies stellen bovendien dat de criminaliteit vooral daalt onder groepen die toch al
weinig in contact kwamen met politie (Goudriaan & Kessels, 2016; van Ham &
Ferwerda, 2016). Op basis van deze studies kan worden verwacht dat er scheefgroei
ontstaat in jeugdcriminaliteit, waarbij de daling vooral zal optreden onder de beter
bedeelden in de maatschappij. In deze paragraaf stellen we specifieke verwachtingen
op over de recidivetrends voor specifieke groepen jeugdigen in Nederland.
Toegenomen beveiligingsmogelijkheden
Vooral personen uit hogere inkomensgroepen zullen profiteren van de toegenomen
mogelijkheden om zichzelf, hun huizen en hun auto’s te beveiligen. Slachtofferschap
van criminaliteit daalt hierdoor sterker onder hogere inkomensgroepen dan onder
lagere inkomensgroepen (Hunter & Tseloni, 2016). Mensen met een hoog inkomen
wonen vaak gesegregeerd in bepaalde buurten. In deze buurten zullen niet alleen
minder mensen slachtoffer worden van criminaliteit, maar zullen ook minder mensen
dader worden. Een verklaring hiervoor is dat in hogere inkomensbuurten criminaliteit
minder makkelijk te plegen is – de beveiliging neemt juist in deze buurten toe – dan in
buurten met een lagere sociaaleconomische status. Daarnaast worden misdrijven,
zoals woninginbraken, vaak dicht bij huis gepleegd (Bernasco & Nieuwbeerta, 2005).
De kans op een woninginbraak wordt zelfs 55% kleiner met elke kilometer dat een
huis zich verder weg bevindt van het huis van de inbreker (Vandeviver & Bernasco,
2020). In buurten met lagere sociaaleconomische status blijft het vervolgens normaler
om delicten te plegen, waardoor jongeren crimineel gedrag ‘aanleren’ (Nilsson, Estrada
& Bäckman, 2017), terwijl het in hoge inkomensbuurten minder normaal wordt. Op
basis van de beveiligingshypothese verwachten we:
De daling van recidive is onevenredig verdeeld over buurten en individuen. Vooral
onder jeugdigen uit gezinnen met hogere huishoudensinkomens en uit buurten met
een hogere woningwaarde zal de recidive dalen.
Toegenomen digitalisering
Personen uit hogere inkomensgroepen zullen naast de toegenomen beveiliging ook het
meest profiteren van de toegenomen digitalisering. Vanwege digitalisering en sociale
media zijn jeugdigen minder gaan rondhangen op straat en zitten ze vaker thuis
10

Dit betreft deels jongvolwassenen tot 23 jaar die deelnamen aan pilots van het adolescentenstrafrecht in
Oost- en Noord-Nederland (Van der Laan et al., 2016).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 24

(Weerman, 2017). Dit geldt waarschijnlijk sterker voor jeugdigen die een eigen kamer
hebben waar ze ongestoord kunnen gamen of online kunnen zijn, dan voor jeugdigen
in grotere gezinnen en kleinere huizen. Overcrowding (meer personen dan kamers in
een huis) hangt samen met delinquentie (Fischer, 1984). Dit komt mogelijk doordat
overcrowding leidt tot conflicten tussen ouders en kinderen, en maakt dat kinderen
meer tijd buiten doorbrengen waar ze ontvankelijker zijn voor invloeden van buitenaf
(Slootman & Tillie, 2006). Vooral jeugdigen in ruime woningen die zich met name
bevinden in buurten met een hogere woningwaarde en een lagere mate van stedelijkheid, zullen door de digitalisering minder op straat hangen. Dit effect zal minder sterk
zal zijn voor jeugdigen die krapper behuisd zijn. Op basis van de digitaliseringshypothese verwachten we:
De daling van recidive is onevenredig verdeeld over buurten en individuen. Vooral
onder jeugdigen uit gezinnen met hogere huishoudensinkomens en uit buurten met
een hogere woningwaarde en een mindere mate van stedelijkheid zal de recidive
dalen.
Minder maatschappelijke tolerantie voor risicogedrag en meer sociale
controle
Door de afgenomen maatschappelijke tolerantie voor criminaliteit wordt verwacht dat
jeugdigen die worden veroordeeld, en vooral ex-JJI-pupillen, last zullen hebben van
een negatief label of stigma. Ook deze trend zal verschillen tussen groepen jeugdigen.
Jeugdigen veroordeeld voor zwaardere delicten zullen te maken krijgen met een
sterker negatief label dan jeugdigen met lichtere delicten. Uit literatuuronderzoek van
Van den Berg en collega’s (2017) blijkt dat de kans op een positieve reactie op een
sollicitatie kleiner is naarmate (fictieve) sollicitanten een ernstiger delict of een langere
gevangenisstraf vermelden. Jeugdigen uit hogere sociaaleconomische klassen en
jeugdigen zonder migratieachtergrond lopen minder risico om, bij hetzelfde gedrag als
jeugdigen uit lagere sociaaleconomische klassen en jeugdigen met een migratieachtergrond, een negatief label te krijgen (Pesta, 2018). Ook wanneer zij wel een negatief
label krijgen, zijn de gevolgen hiervan minder groot (Augustyn et al., 2019; Pager,
2003; Pesta, 2018). Pesta (2018) laat zien dat zwarte Amerikanen bij eenzelfde
overtreding een grotere kans hebben om geschorst te worden op school dan witte
Amerikanen en dat het effect van een schorsing op latere criminaliteit sterker is voor
zwarte Amerikanen. Pager (2003) vindt daarnaast een sterk negatief effect van een
strafblad op baankansen – een afname van 50% – maar concludeert eveneens dat dit
effect nog sterker is voor zwarte dan voor witte Amerikanen. Onderzoek in Nederland
(Van den Berg et al., 2017; Van den Berg et al., 2020) vindt een negatief effect van
zowel een niet-westerse afkomst als een strafblad op de kans op een positieve reactie
op een sollicitatie. Dit onderzoek kan echter niet aantonen dat het negatieve effect van
een strafblad sterker is voor mensen met een niet-westerse afkomst. Wel vinden
Wermink en collega’s (2015) dat in Nederland mensen met een migratieachtergrond
voor eenzelfde delict een grotere kans hebben om veroordeeld te worden tot een
gevangenisstraf. Daarnaast kan worden verondersteld dat ook de toegenomen sociale
controle niet voor iedere jeugdige eenzelfde invloed heeft op recidive. Gottfredson en
Hirschi (1990) stellen dat stelselmatige daders gekenmerkt worden door een lage
mate van zelfcontrole en een onvermogen om maatschappelijke binding te vinden.
Hierdoor zullen zij slechts beperkt vatbaar zijn voor toenemende sociale controle, in
lijn met het idee van Moffitt (1993) dat jeugdigen die alleen tijdens hun adolescentie
criminaliteit plegen gedreven worden door sociale processen, terwijl stelselmatige
daders voornamelijk gedreven worden door factoren die al in de kindertijd zijn
ontstaan. Toenemende sociale controle zal dus vooral first offenders weerhouden van

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 25

het opnieuw plegen van delicten. Op basis van de afgenomen maatschappelijke
tolerantie voor risicogedrag, het labeling effect en de toegenomen sociale controle
verwachten we:
De daling van recidive is onevenredig verdeeld over individuen. Vooral onder
jeugdigen uit gezinnen met een lager huishoudensinkomen, een migratieachtergrond, en met eerdere en ernstigere delicten zal de recidive stijgen.
Veranderend beleid van politie en justitie
Tot slot kan worden verwacht dat veranderingen in het beleid van politie en justitie
(zoals gerichter politiewerk) leiden tot een stijging van de recidive onder specifieke
groepen jeugdigen. Er zijn aanwijzingen dat gerichter politiewerk zich vooral focust op
personen uit achterstandsbuurten (Berg et al., 2016; Nilsson, Estrada & Bäckman,
2017) en de stijging om deze reden ongelijk verdeeld zal zijn. Wanneer het beleid
van politie en justitie zich meer richt op frequente daders in buurten met hogere
criminaliteitscijfers zullen vooral jongeren met eerdere delicten en jongeren in deze
buurten een grotere kans hebben om opnieuw met justitie in contact te komen. Op
basis van veranderingen in het beleid van politie en justitie, en dan met name
gerichter politiewerk, verwachten we:
De daling van recidive is onevenredig verdeeld over buurten en individuen. Vooral
onder jeugdigen met eerdere delicten en uit buurten met hogere criminaliteitscijfers
zal de recidive toenemen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 26

3

Methoden
In dit hoofdstuk worden de in dit onderzoek gebruikte data en methoden beschreven.
Daarbij gaan we in op de afbakening van de onderzoekpopulaties, de gebruikte
databronnen en de operationalisatie van de variabelen. Ten slotte beschrijven we
welke beschrijvende en verklarende statistische analyses we hebben gebruikt.

3.1

Afbakening onderzoekspopulaties
Dit onderzoek beschrijft de recidive van twee verschillende onderzoekspopulaties:
jeugdige daders en ex-JJI-pupillen, tezamen aangeduid als jeugdige justitiabelen. Voor
beide onderzoeksgroepen beschrijven we de cohorten 2008 tot en met 2017, waarbij
de recidiveprevalentie en -frequentie wordt bepaald in de twee jaar na (de inschrijfdatum van) de strafzaak waarvoor de jeugdige vervolgd is of de twee jaar na
uitstroom uit de JJI, dus tot eind 2019. Het gaat om dezelfde onderzoekspopulaties en
dezelfde cohorten als in het rapport ‘recidive onder justitiabelen in Nederland’ (Verweij
et al., 2021).

3.1.1

Jeugdige daders
Jeugdige daders zijn personen met een strafzaak naar aanleiding van een misdrijf
afgedaan via het jeugdstrafrecht waarvan de strafzaak is afgedaan met een transactie,
een beleidssepot, een strafbeschikking door het Openbaar Ministerie (OM), of een straf
of maatregel opgelegd door de rechter. Personen die zijn vrijgesproken en personen
die een strafzaak hebben naar aanleiding van een overtreding behoren dus niet tot de
jeugdige daders. Het onderscheid tussen jeugdige daders en volwassen daders wordt
gemaakt door na te gaan of een strafzaak is afgedaan op basis van het jeugdstrafrecht
of het volwassenstrafrecht.11,12 Hierdoor kunnen ook meerderjarigen onder de groep
jeugdige daders vallen (Verweij et al., 2021; Weijters et al., 2019). Jongvolwassenen
tot 21 jaar konden al veroordeeld worden via het jeugdstrafrecht, maar met de
invoering van het adolescentenstrafrecht in 2014 is dit verruimd tot 23 jaar en wordt
de mogelijkheid om jongvolwassenen te berechten via het jeugdstrafrecht vaker
gebruikt. Hierdoor is het aandeel meerderjarigen in de groep jeugdige daders toegenomen (Van der Laan & Beerthuizen, 2018).
Daders behoren tot het cohort 2008 wanneer zij een strafzaak hebben met een geldige
afdoening in 2008, dat wil zeggen een strafzaak die is afgedaan met een transactie,
strafbeschikking of beleidssepot door het OM, of met een straf of maatregel opgelegd
door de rechter. Wanneer een dader binnen één kalenderjaar meerdere zaken heeft,
geldt de eerste zaak met een geldige afdoening binnen het jaar als uitgangszaak. Een
persoon kan dus maar eenmaal per cohort voorkomen. Een persoon kan wel in
11

12

Jeugdige daders worden hierdoor op dezelfde manier bepaald als in overig WODC-onderzoek (Recidive
onder justitiabelen in Nederland/Monitor Jeugdcriminaliteit). Wanneer alleen jeugdige daders die op de
pleegdatum van het delict jonger dan 18 jaar waren worden bekeken, zijn dezelfde trends in recidive
zichtbaar.
Om te bepalen of een zaak is afgedaan volgens het jeugdstrafrecht en dus te bepalen of iemand een
jeugdige dader is zijn er vier criteria. Wanneer deze criteria elkaar tegenspreken, prevaleren eerder
genoemde boven later genoemde criteria. Deze criteria zijn: 1) geregistreerd als veroordeeld volgens het
jeugdstrafrecht, 2) veroordeeld door de kinderrechter, 3) een sanctie opgelegd gekregen die alleen aan
jeugdigen kan worden opgelegd (bv. jeugddetentie) en 4) minderjarig op de pleegdatum van één van de
feiten in de zaak.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 27

meerdere cohorten voorkomen, wanneer hij of zij in een ander kalenderjaar opnieuw
een zaak heeft met een geldige afdoening die is afgedaan volgens het jeugdstrafrecht
(Verweij et al., 2021).
3.1.2

Ex-JJI-pupillen
Ex-JJI-pupillen zijn personen die uitstromen naar de vrije maatschappij na verblijf in
een Justitiële Jeugdinrichting (JJI). De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) verstrekt
gegevens vanuit het Jeugdvolgsysteem (JVS) aan het WODC over instroom en
uitstroom uit JJI’s en de parketnummers van de strafzaken op basis waarvan iemand
in een JJI verblijft. Op basis van deze gegevens worden personen geselecteerd die
uitstromen uit een JJI. Personen zonder uitstroomdatum zitten (waarschijnlijk) nog
vast en worden om die reden verwijderd. Personen van wie de instroomdatum
onbekend is worden verwijderd, omdat het voor deze groep niet mogelijk is aansluitende verblijven samen te nemen. Wanneer personen aansluitend verschillende
verblijven in een JJI hebben, worden deze verblijven samengenomen tot één verblijf.
Wanneer personen verschillende verblijven hebben (niet per se aansluitend) naar
aanleiding van dezelfde strafzaak worden deze zaken ook samengenomen. Alleen
de laatste uitstroomdatum geldt in deze beide gevallen als uitstroomdatum uit een
JJI. Personen die overlijden voor of op de dag van uitstroom en personen die niet
gekoppeld kunnen worden aan de OBJD (de database met gegevens over hun recidive)
worden verwijderd.13 Meerderjarige daders kunnen worden veroordeeld tot een verblijf
in een JJI, en sinds de invoering van het adolescentenstrafrecht gebeurt ook dit vaker.
Hierdoor is ook in de groep ex-JJI-pupillen het aandeel 18-plussers toegenomen
(Verweij et al., 2021).14
Ex-JJI-pupillen behoren tot het cohort 2008 wanneer zij in het jaar 2008 uitstromen uit
een JJI. Wanneer een ex-JJI-pupil binnen één kalenderjaar meerdere malen uitstroomt
uit een JJI (na niet aansluitende verblijven, op basis van verschillende strafzaken)
wordt de recidive bekeken vanaf het eerste moment van uitstroom. Een persoon kan
dus maar eenmaal per cohort voorkomen. Een persoon kan wel in meerdere cohorten
voorkomen, wanneer hij of zij in een ander kalenderjaar opnieuw uitstroomt uit een JJI
(Verweij et al., 2021).
De onderzoekspopulaties jeugdige daders en ex-JJI-pupillen overlappen deels. Een
deel van de jeugdige daders wordt veroordeeld tot een verblijf in een JJI en behoort
daarom na uitstroom uit de JJI ook tot de groep ex-JJI-pupillen. De meeste ex-JJIpupillen zijn ook jeugdige daders, terwijl een klein deel van de ex-JJI-pupillen na een
voorlopige hechtenis vrijgesproken wordt en zodoende niet tot de groep jeugdige
daders behoort.15 Daarnaast is het ook mogelijk dat een persoon naar aanleiding van
dezelfde strafzaak in het ene cohort als jeugdige dader wordt aangemerkt en in het
andere cohort als ex-JJI-pupil: iemand die in 2008 wordt veroordeeld tot een verblijf
in een JJI en in 2009 uitstroomt is een jeugdige dader in het cohort 2008 en een exJJI-pupil in het cohort 2009.

13

14

15

In tegenstelling tot in het rapport ‘Recidive onder justitiabelen in Nederland (Verweij et al., 2021) zijn in dit
onderzoek personen die na uitstroom uit een JJI nog vier volledige jaren niet vrij zijn (verblijven in een PI
of JJI) behouden in de onderzoekgroep. Het gaat om 29 ex-JJI-pupillen
Wanneer alleen ex-JJI-pupillen die op de pleegdatum van het delict jonger dan 18 jaar waren worden
bekeken, zijn dezelfde trends in recidive zichtbaar.
Ook gijzeling wegens niet betaalde (verkeers)boetes wordt incidenteel in een JJI ten uitvoer gelegd. Dit
houdt in dat een jeugdige wordt ingesloten in een JJI om hem/haar te dwingen de boete te betalen. Ook
deze groep ex-JJI-pupillen behoort niet tot de jeugdige daders.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 28

Tabel 1

Aantal jeugdige daders en ex-JJI-pupillen per cohort
Jeugdige daders

Ex-JJI-pupillen

2008

24.653

2.130

2009

21.580

1.994

2010

18.296

2.025

2011

16.482

1.763

2012

15.425

1.562

2013

11.049

1.176

2014

9.825

1.137

2015

9.258

1.079

2016

9.012

1.106

2017

8.918

1.106

Bron: JVS en OBJD

3.2

Databronnen
In dit onderzoek wordt gebruikgemaakt van verschillende databronnen. De afbakening
van de groep ex-JJI-pupillen is gemaakt op basis van data uit het Jeugdvolgsysteem
(JVS). Gegevens over de afdoening van strafzaken en dus de afbakening van de groep
jeugdige daders en gegevens over het strafrechtelijk verleden en de recidive van beide
onderzoeksgroepen komen uit de Onderzoeks- en beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD). Daarnaast worden gegevens over persoonskenmerken uit het Stelsel
van Sociaal-statistische Bestanden (SSB) van het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS) gebruikt. In de volgende paragrafen worden deze verschillende databronnen
beschreven en vervolgens wordt ingegaan op hoe informatie uit al deze bronnen is
gecombineerd en hoe daarbij de privacy van de jeugdige justitiabelen is gewaarborgd.

3.2.1

Jeugdvolgsysteem (JVS)
In het JVS registreert de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) wie er wanneer vastzitten
in een JJI. In deze bestanden is onder andere informatie opgenomen over de in- en
uitstroomdatum in de inrichtingen de (parketnummers van de) strafzaken op basis
waarvan iemand gedetineerd is. Op basis van dit bestand wordt bepaald wie er tot de
onderzoeksgroep ex-JJI-pupillen behoren.

3.2.2

Onderzoeks- en beleidsdatabases Justitiële documentatie (OBJD)
De OBJD is een gepseudonimiseerde versie van het Justitieel Documentatiesysteem
(JDS) bedoeld voor wetenschappelijk onderzoek. In deze systemen worden alle
Nederlandse justitiecontacten van personen van twaalf jaar of ouder geregistreerd.
Het gaat hierbij alleen om criminaliteit die onder de aandacht komt van het OM.
Delicten die niet worden opgespoord of niet aan het OM worden doorgegeven blijven
buiten beschouwing. Justitiële gegevens worden na een bepaalde termijn verwijderd
uit het JDS, maar zijn in de OBJD bewaard gebleven. De OBJD bevat alle justitiecontacten van personen sinds 1996 en van alle personen met justitiecontacten na
1996 ook alle eerdere justitiecontacten. De OBJD wordt elk kwartaal ververst met
nieuwe informatie uit het JDS. Wij gebruiken in dit onderzoek de versie van de OBJD
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 29

van juli 2020, waarin dus alle delicten die voor juli 2020 bekend waren bij het OM
zouden moeten zijn geregistreerd. De OBJD wordt gebruikt om te bepalen wie er tot
de onderzoeksgroep jeugdige daders behoren. Daarnaast wordt de OBJD gebruikt om
voor zowel de jeugdige daders als de ex-JJI-pupillen de recidive en het strafrechtelijk
verleden te bepalen.
3.2.3

Stelsel van Sociaal-statistische Bestanden (SSB)
Het SSB is een stelsel van registratiebestanden van het CBS. Op basis van
registratiegegevens van onder andere de Basisregistratie Personen (BRP) en de
belastingdienst is informatie beschikbaar over alle inwoners van Nederland. Wij
gebruiken verschillende deelbestanden uit het SSB.
Persoonskenmerken (GBAPERSOONSTAB)
Dit bestand geeft informatie over persoonlijke kenmerken van alle inwoners van
Nederland. Specifiek gebruiken we informatie over geslacht, leeftijd, leeftijd van de
ouders en etniciteit van jeugdige justitiabelen.
Sociaaleconomische kenmerken (SECMBUS)
Dit bestand geeft per maand informatie over inkomensbronnen van een persoon: heeft
iemand werk, een uitkering of geen geregistreerd inkomen? Voor jongeren ouder dan
16 is ook bekend of iemand staat ingeschreven bij een opleiding. Voor jongeren tot en
met 16 jaar wordt verondersteld dat iedereen een opleiding volgt. We gebruiken dit
bestand om, voor jeugdige justitiabelen ouder dan 16, in kaart te brengen of zij actief
zijn in school of in werk.
Huishoudenskenmerken (GBAHUISHOUDENSBUS)
Dit bestand bevat longitudinale informatie over de plaats in het huishouden en het
type huishouden van alle personen die geregistreerd staan in de gemeentelijke
basisadministratie (GBA). Op basis van dit bestand bekijken we de huishoudenssituatie
en het aantal (thuiswonende) broers en zussen van jeugdige justitiabelen.
Opleidingsniveau (HOOGSTOPLTAB)
Dit bestand bevat informatie over het hoogst gevolgde en hoogst behaalde opleidingsniveau op 1 oktober van elk jaar. We gebruiken dit bestand om voortijdig schoolverlaters te identificeren. Dit zijn mensen die geen opleiding volgen (op basis van
SECMBUS) en geen startkwalificatie hebben (een hoogst behaalde opleiding op ten
minste mbo2-, havo- of vwo-niveau).
Huishoudensinkomen (INHATAB/IHI)
Dit bestand bevat informatie over het jaarlijkse huishoudensinkomen van alle huishoudens die in Nederland hun aangifte inkomstenbelasting doen. We gebruiken dit
bestand om het inkomen te bepalen van het huishouden waar jeugdige justitiabelen
wonen.
Buurtkenmerken (GBAADRESOBJECTBUS)
Op basis van dit bestand kunnen (geanonimiseerde) adressen worden achterhaald van
alle personen die ingeschreven staan in de GBA. Op basis van het adres kan worden
bepaald in welke buurt iemand woont. We gebruiken statistieken van het CBS over
verschillende kenmerken van de buurten waar jeugdige justitiabelen wonen: de
gemiddelde woningwaarde, criminaliteit in de buurt en de stedelijkheid van de buurt.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 30

3.2.4

Koppeling databestanden en privacy
De verschillende databestanden bevatten privacygevoelige informatie en zijn op
verschillende manieren geanonimiseerd om persoonsidentificatie te voorkomen.
Om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden zijn de databestanden aan elkaar
gekoppeld. In deze paragraaf beschrijven we hoe deze koppelingen zijn gemaakt en
wat er is gedaan om de privacy van de betrokkenen te beschermen.
Personen in het JVS hebben een uniek strafrechtketennummer (SKN). Dit SKN
alsmede de parketnummers (PKN) van strafzaken worden versleuteld zodat deze niet
meer identificerend zijn. Op basis van de geboortedatum, het versleutelde SKN en het
versleutelde PKN wordt een versleuteld JDS-nummer (SJDS) gekoppeld aan het JVS.
Op basis van dit SJDS-nummer kan het JVS worden gekoppeld aan de OBJD. Hierdoor
ontstaat een versleuteld analysebestand met voor alle ex-JJI-pupillen gegevens over
de uitstroomdatum uit de JJI en gegevens over hun strafrechtelijk verleden en
recidive. De gegevens over (de datum veroordeling, strafrechtelijk verleden en
recidive van) de jeugdige daders komen uit de OBJD en zijn dus al geanonimiseerd.
Aan beide bestanden wordt op basis van het SJDS een versleuteld Burgerservicenummer (BSN) gekoppeld. Het BSN is nodig om de koppeling te kunnen maken met
de data uit het SSB.
De gegevens uit het SSB zijn alleen beschikbaar in een beveiligde omgeving die
beheerd wordt door het CBS waar onderzoekers onder voorwaarden toegang toe
krijgen.16 De SSB-bestanden staan hier geanonimiseerd opgeslagen. Het BSN is
versleuteld en vervangen door een uniek Random Identificatie Nummer (RIN), op
basis waarvan alle SSB-bestanden aan elkaar kunnen worden gekoppeld.
Om de analysebestanden met gegevens uit de OBJD en het JVS te kunnen koppelen
met het SSB worden versleutelde BSN’s ontsleuteld. Deze ontsleuteling wordt uitgevoerd door de databeheerder van het WODC. Alleen zij hebben toegang tot de
ontsleutelde gegevens. Dit bestand wordt vervolgens via een beveiligde uploadprocedure naar het CBS verstuurd, waarna het CBS het bestand versleutelt (BSN
vervangen door RIN) en het versleutelde bestand beschikbaar stelt in de CBSomgeving. In deze beveiligde omgeving kunnen de onderzoekers het bestand
vervolgens koppelen met bestanden uit het SSB en de analyses uitvoeren. Het is
niet mogelijk om persoonsgegevens uit deze beveiligde omgeving te halen. Wel is
het mogelijk om de resultaten van onze analyses (op geaggregeerd niveau) te
exporteren uit de beveiligde omgeving.17 Alle analyses zijn uitgevoerd in de beveiligde
CBS-omgeving. Dit betekent dat alleen jeugdige justitiabelen met een geldig BSNnummer (dat kon worden versleuteld en vervangen door een RIN) zijn opgenomen in
de analyses. Om die reden kunnen de recidivecijfers iets afwijken van de cijfers in
laatste recidivemeting (Verweij et al., 2021).

16

17

Zie www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/maatwerk-en-microdata/microdata-zelf-onderzoek-doen voor meer
informatie.
De resultaten mogen niet onthullend zijn voor individuen. Gegevens over individuen of zeer kleine groepen
mogen daarom niet worden geëxporteerd.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 31

3.3

Operationalisering variabelen

3.3.1

Recidive
Algemene recidive
In dit onderzoek beschrijven we de algemene recidive. Als algemene recidive tellen
alle nieuwe, geldige justitiecontacten naar aanleiding van een misdrijf. Justitiecontacten zijn geldig wanneer zij niet zijn geëindigd in vrijspraak of een (technisch)
sepot. Justitiecontacten die nog niet zijn afgedaan tellen wél mee (Verweij et al.,
2021; Wartna, Blom & Tollenaar, 2011). Hiervoor is gekozen omdat meer dan 85%
van de vervolgingen uiteindelijk eindigt in een schuldigverklaring (Van Tulder, Meijer &
Van Rosmalen, 2017)
Start van de recidivemeting
De recidive van jeugdige daders wordt gemeten vanaf de inschrijfdatum van de
uitgangszaak. Dit is de datum waarop de zaak is geregistreerd bij het OM, welke
(meestal) eerder is dan de datum waarop de zaak wordt afgedaan. Wanneer de zaak
wordt afgedaan met een vrijheidsstraf wordt de geschatte duur van de vrijheidsstraf18
afgetrokken van de duur tot de recidive (de periode tussen de inschrijfdatum van de
uitgangszaak en de pleegdatum van een recidivedelict). In feite wordt, wanneer een
vrijheidsstraf is opgelegd, de recidive dus bepaald vanaf de geschatte datum dat
iemand vrijkomt na een vrijheidsstraf. Wanneer iemand een delict pleegt tijdens deze
(geschatte duur van de) vrijheidsstraf, bijvoorbeeld tijdens een proefverlof, telt de
strafzaak naar aanleiding van dit delict niet mee bij het bepalen van de recidiveprevalentie (en ook niet bij het bepalen van het strafrechtelijk verleden).
De tweejarige recidiveprevalentie wordt voor jeugdige daders bepaald over de periode
van precies twee jaar na het geschatte einde van de vrijheidsstraf of, als er geen
vrijheidsstraf is opgelegd, precies twee jaar na de inschrijfdatum van de uitgangszaak.
Recidivefrequentie wordt voor jeugdige daders bepaald vanaf de inschrijfdatum van de
uitgangszaak tot precies twee jaar daarna. Alle nieuwe strafzaken in deze periode
tellen mee, ook strafzaken naar aanleiding van delicten gepleegd tijdens een vrijheidsstraf. Alle delicten gepleegd voor de inschrijfdatum van de uitgangszaak tellen mee bij
het bepalen van het strafrechtelijk verleden.
Voor ex-JJI-pupillen wordt de recidiveprevalentie en -frequentie gemeten vanaf de
datum waarop iemand uitstroomt uit een JJI tot precies twee jaar daarna. Delicten
gepleegd tijdens (proef)verlof worden niet meegeteld, aangezien op dat moment de
detentie nog niet is afgelopen (Verweij et al., 2021). Alle delicten gepleegd voor de
uitstroomdatum uit de JJI tellen mee bij het bepalen van het strafrechtelijk verleden,
dus ook de delicten gepleegd tijdens een proefverlof.
Recidiveprevalentie
De recidiveprevalentie is het aandeel justitiabelen dat recidiveert. Daarbij wordt
rekening gehouden met dat mensen kunnen overlijden en daarom mogelijk een
kortere periode het risico lopen om te recidiveren.19 We bepalen de tweejarige

18

19

De geschatte duur van de vrijheidsstraf wordt bepaald op basis van de vonnisduur, minus de verwachte
voorwaardelijke (voorheen vervroegde) invrijheidsstelling (V.I.).
De tweejarige recidiveprevalentie is bepaald als het aandeel justitiabelen dat binnen twee jaar zou
recidiveren indien alle justitiabelen de volledige twee jaar de kans zouden hebben om te recidiveren.
Wanneer mensen binnen twee jaar overlijden hebben zij niet de volledige twee jaar de kans om te
recidiveren. Hiermee wordt rekening gehouden bij het bepalen van de recidiveprevalentie door te

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 32

recidiveprevalentie: het aandeel mensen met minstens één nieuwe strafzaak met een
geldige afdoening naar aanleiding van een delict waarvan de pleegdatum binnen
(exact) twee jaar na de startdatum van de recidivemeting ligt.
Bij het bepalen van de recidiveprevalentie wordt alleen gekeken naar het eerste
recidivedelict na de startdatum van de recidivemeting en niet naar eventuele volgende
delicten. Voor ex-JJI-pupillen tellen alleen delicten met een pleegdatum binnen twee
jaar na uitstroom uit de JJI mee bij het bepalen van de tweejarige recidiveprevalentie.
Voor jeugdige verdachten zonder vrijheidsstraf op basis van de uitgangszaak tellen
delicten met een pleegdatum binnen twee jaar na de inschrijfdatum van de uitgangszaak mee bij het bepalen van de recidiveprevalentie. Wanneer een vrijheidsstraf is
opgelegd, tellen delicten met een pleegdatum binnen twee jaar na de geschatte datum
van invrijheidsstelling mee bij het bepalen van de recidiveprevalentie. Er wordt bij het
bepalen van de recidiveprevalentie geen rekening gehouden met eventuele andere
detentieperiodes tussen de startdatum van de recidivemeting en het eerste recidivedelict20 (Wartna, Blom & Tollenaar, 2011).
Recidivefrequentie
Bij het bepalen van de recidivefrequentie wordt niet alleen de eerste strafzaak meegeteld, maar alle nieuwe strafzaken naar aanleiding van een delict met een pleegdatum binnen een bepaalde periode. We bepalen de recidivefrequentie met controle
voor incapacitatie door detentie. We volgen jeugdige daders precies twee jaar vanaf
de inschrijfdatum van de uitgangszaak en ex-JJI-pupillen precies twee jaar vanaf de
uitstroomdatum uit de JJI. Alle nieuwe strafzaken naar aanleiding van delicten met een
pleegdatum binnen deze periode tellen mee.21
De recidivefrequentie is het gemiddeld aantal nieuwe strafzaken per jaar in vrijheid per
recidivist. Een deel van de jeugdige daders en ex-JJI-pupillen recidiveert niet binnen
twee jaar na de inschrijfdatum van de uitgangszaak of de uitstroomdatum uit de JJI.
Bij het bepalen van de recidivefrequentie wordt het gemiddelde bepaald over alleen die
justitiabelen die minstens één nieuwe strafzaak hebben binnen deze periode van twee
jaar.
Bij het bepalen van de recidivefrequentie wordt rekening gehouden met de exposuretijd: het aantal dagen dat mensen binnen de periode van twee jaar op vrije voeten
zijn (Verweij et al., 2021). De exposuretijd wordt bepaald als (2x365=)730 minus
het aantal dagen dat mensen binnen deze twee jaar doorbrengen in (verschillende)
detenties.22 De recidivefrequentie wordt bepaald als:
(Voor alle recidivisten)

20

21

22

Totaal aantal strafzaken
X 365
Exposuretijd

censureren. Aangezien er bijna geen jeugdige justitiabelen overlijden, is de tweejarige recidiveprevalentie
bijna gelijk aan het aandeel jeugdige justitiabelen dat binnen twee jaar (minstens één keer) recidiveert.
Het zal waarschijnlijk ook zeer weinig voorkomen dat mensen na een veroordeling (en na het uitzitten van
de eventuele bijbehorende straf) of na uitstroom uit een JJI, opnieuw vastzitten nog voor zij een nieuw
delict hebben gepleegd.
Dus ook eventuele strafzaken die gepleegd zijn binnen de geschatte periode van detentie op basis van de
uitgangszaak of binnen overige periodes van detentie.
De correctie voor incapacitatie is mogelijk doordat detentiegegevens over verblijf in een PI of JJI gekoppeld
kunnen worden aan de recidivegegevens. Hierbij moet er wel rekening mee worden gehouden dat extramurale gedeeltes, waarbij iemand nog wel onder de verantwoordelijkheid van de DJI staat maar niet meer
in de gevangenis zit, worden geteld als insluitingstijd (Verweij et al., 2021).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 33

Bij het rapporteren van de recidivefrequentie worden mensen met een exposuretijd
van dertig dagen23 of minder weggelaten. Deze mensen zijn binnen de periode van
twee jaar minder dan een maand vrij. Wanneer zij in deze korte tijd wel zouden
recidiveren, leidt dat tot een zeer hoog gemiddeld aantal strafzaken per jaar (Verweij
et al., 2021). Om te voorkomen dat deze zeer hoge waarden sterke invloed hebben op
het gemiddelde aantal strafzaken per jaar worden mensen met een exposuretijd van
dertig dagen of minder weggelaten (Tollenaar, 2018). Om te voorkomen dat er te veel
mensen zijn met een korte exposuretijd, waardoor het gemiddelde aantal strafzaken
per jaar minder betrouwbaar wordt, is het nodig om personen over een voldoende
lange periode te volgen (Tollenaar, 2018). Tollenaar (2018) kiest voor een periode van
vier jaar, omdat dit ook voor groepen die relatief vaak en lang vastzitten nog stabiele
cijfers oplevert. Jeugdige justitiabelen zitten minder vaak en minder lang vast: slechts
0,1% van de jeugdige daders en 0,9% van de ex-JJI-pupillen heeft, wanneer mensen
twee jaar worden gevolgd, een exposuretijd van minder dan dertig dagen. Hierdoor is
het mogelijk om voor jeugdige justitiabelen de recidivefrequentie met controle voor
incapacitatie te bepalen wanneer mensen slechts twee jaar worden gevolgd. Een
volgtijd van twee in plaats van vier jaar heeft twee voordelen. Ten eerste kan hierdoor
de frequentie van meer recente cohorten worden bepaald, waardoor we ook de trends
in recidivefrequentie tot en met cohort 2017 kunnen laten zien. Daarnaast zal het
aantal recidivedelicten per tijdseenheid niet constant zijn, maar, juist bij jeugdige
justitiabelen, veelal afnemen naarmate mensen ouder worden. Een gemiddelde over
meerdere jaren geeft daardoor minder goed inzicht in het werkelijke aantal delicten
per tijdseenheid.
3.3.2

Stafrechtelijk verleden
De verschillende variabelen met betrekking tot het strafrechtelijk verleden worden
bepaald op basis van de OBJD. We bekijken het aantal eerdere justitiecontacten (met
een geldige afdoening) en maken daarbij onderscheid tussen personen met en zonder
eerdere contacten. Daarnaast onderscheiden we groepen jeugdige justitiabelen op
basis van het type delict van de uitgangszaak (geweld en zeden, vermogen met
geweld, vermogen zonder geweld en overig).24 Ten slotte kijken we naar de leeftijd
ten tijde van het eerste justitiecontact.

3.3.3

Demografische kenmerken
Geslacht, leeftijd en migratieachtergrond worden bepaald op basis van de registratiebestanden van het CBS (GBAPERSOONSTAB). Deze kenmerken zijn ook geregistreerd
in de OBJD, maar kennen daar aanzienlijk meer missende waarden. Bij migratieachtergrond hanteren we de CBS-definitie van etniciteit die gebaseerd is op het geboorteland
van de ouders.25 Leeftijd wordt bepaald op het moment van de start van de recidive23

24

25

In een gevoeligheidsanalyse is ook de recidivefrequentie bepaald wanneer mensen met een exposuretijd
van zestig dagen of minder worden weggelaten. Voor de meeste uitsplitsingskenmerken levert het uitsluiten
van mensen met een exposuretijd van minder dan dertig dagen voldoende stabiele resultaten op. Voor
sommige (kleine) groepen zijn er hoge pieken in recidivefrequentie te zien die worden veroorzaakt door
één persoon (of een klein aantal personen) met een relatief korte exposuretijd en daardoor een extreem
hoge recidivefrequentie per jaar. Deze pieken verdwijnen meestal wanneer een minimale exposuretijd van
dertig dagen wordt aangehouden. Omdat het maar om enkele pieken gaat is er toch voor gekozen in alle
grafieken enkel de recidivefrequentie op basis van de recidivisten met een exposuretijd van minimaal dertig
dagen te laten zien.
Bij ex-JJI-pupillen is er daarnaast een relatief grote groep voor wie het type delict niet bekend is. Deze
personen zijn niet opgenomen in de beschrijvende grafieken in hoofdstuk 4, maar zij zijn wel opgenomen in
de modellen in hoofdstuk 5.
Wanneer beide ouders in Nederland zijn geboren heeft iemand geen migratieachtergrond, ongeacht waar
deze persoon zelf is geboren. Wanneer ten minste één ouder in het buitenland is geboren, heeft iemand

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 34

meting.26 Op basis van GBAPERSOONSTAB wordt ook bepaald hoe oud de moeder was
bij de geboorte van de jeugdige justitiabele. We maken onderscheid tussen justitiabelen met tienermoeders en justitiabelen waarbij de moeder bij hun geboorte twintig
jaar of ouder was.27
Huishoudenstype is de huishoudenssituatie op het moment van de start van de
recidivemeting. We maken onderscheid tussen jeugdige justitiabelen die bij één ouder,
bij twee ouders, in een instelling, of in een ander huishoudenstype (alleen, met partner of anderen) wonen of waarvan het huishoudenstype onbekend is. Deze laatste
groep is niet teruggevonden in de registratiebestanden (GBAHUISHOUDENSBUS),
omdat deze personen niet staan ingeschreven in de GBA, mogelijk omdat zij thuisloos
zijn of in het buitenland wonen. Voor jeugdige justitiabelen die bij (één of twee)
ouders wonen bekijken we daarnaast hoeveel andere thuiswonende kinderen er zijn
in het huishouden waar zij wonen. Dit is het aantal (stief-, half- of pleeg)broers en
zussen.
3.3.4

Sociaaleconomische kenmerken
We bepalen voor jeugdigen van ouder dan 16 jaar of zij werk hebben of naar school
gaan. Voor jeugdigen die op het moment van de start van de recidivemeting 16 jaar of
jonger zijn, kunnen we niet bepalen of zij naar school gaan omdat alle jongeren tot en
met 16 zijn geregistreerd als scholier, ongeacht of zij ook werkelijk staan ingeschreven
bij een opleiding. We bepalen activiteit op het moment van de start van de recidivemeting. Jeugdigen die in die maand staan ingeschreven bij een opleiding zijn scholier
(ongeacht of ze in die maand ook werk hebben), jeugdigen die in die maand inkomen
uit werk hebben zijn werkende, jeugdigen die niet werken en niet ingeschreven staan
bij een opleiding zijn inactief.
Voortijdig schoolverlaters zijn mensen die niet staan ingeschreven bij een opleiding
en die geen startkwalificatie hebben (een diploma op havo-, vwo-, mbo2- of hoger
niveau). Het hoogst behaalde opleidingsniveau wordt elk jaar in oktober vastgesteld
en geregistreerd in het bestand HOOGSTOPLTAB. Op basis van dit bestand bepalen we
of mensen een startkwalificatie hebben in de laatste oktobermaand voor de start van
de recidivemeting. Ter illustratie: wanneer iemand op 1 oktober 2017 uitstroomt uit
een JJI, wordt opleidingsniveau bepaald als het opleidingsniveau in (oktober) 2017,
maar wanneer iemand op 30 september uitstroomt uit een JJI telt het opleidingsniveau
van (oktober) 2016. Mensen hebben een kwalificatieplicht, wat inhoudt dat ze verplicht
naar school moeten zolang ze geen startkwalificatie hebben. Mensen die geen startkwalificatie hebben en geen opleiding volgen zijn dus voortijdig schoolverlaters.
Huishoudensinkomen is bepaald als het totale inkomen van het huishouden waarin
iemand woont op 1 januari van het jaar van het begin van de recidivemeting over
dat complete jaar. Het huishoudensinkomen is alleen bekend wanneer iemand op
1 januari in een particulier huishouden woont. Voor mensen die op dat moment staan

26

27

een migratieachtergrond. Deze laatste groep omvat zowel de eerste generatie (zelf in het buitenland
geboren) als de tweede generatie (zelf in Nederland geboren).
De start van de recidivemeting is voor ex-JJI-pupillen het moment van uitstroom uit de JJI. Voor jeugdige
daders zonder vrijheidsstraf is het de inschrijfdatum van de uitgangszaak, voor jeugdige daders die op
basis van de uitgangszaak zijn veroordeeld tot een vrijheidsstraf is het de geschatte datum dat iemand
vrijkomt na deze straf.
Om drie redenen kijken we enkel naar de leeftijd van moeders, niet naar die van vaders: (1) theorie en
eerder onderzoek kijkt eveneens naar de leeftijd van de moeder, (2) de leeftijd van de vader is minder
vaak bekend in de data en (3) (jonge) vaders zullen minder vaak betrokken zijn bij de opvoeding dan
(jonge) moeders.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 35

ingeschreven in een instelling of JJI is dus geen huishoudensinkomen bekend. We
gebruiken cijfers over kwartielen van het besteedbaar inkomen. Ter illustratie:
wanneer een huishouden in het eerste kwartiel valt, behoort dat huishouden tot de
25% laagste inkomenshuishoudens van alle particuliere huishoudens in dat jaar. In de
modellen in hoofdstuk 5 is ook de groep waarvan het huishoudensinkomen onbekend
is opgenomen.
3.3.5

Buurtkenmerken
We bepalen de buurt waarin een jeugdige justitiabele woont op het moment van de
start van de recidivemeting en de kenmerken van die buurt in dat jaar. We gebruiken
CBS cijfers over de gemiddelde woningwaarde, de stedelijkheid en het aantal
geregistreerde misdrijven per buurt. Vanwege de beperkte beschikbaarheid van de
data over criminaliteit op buurtniveau bekijken we het totaal aantal woninginbraken,
vernieling en openbare orde delicten, en geweld- en seksuele delicten. Vermogensdelicten anders dan woninginbraak en andere typen delicten zoals wapen- een
drugsdelicten worden hierin niet meegenomen. Deze cijfers zijn niet voor alle jaren
beschikbaar.

3.4

Cox-regressiemodellen: samenhang tussen achtergrondkenmerken en
recidive
In hoofdstuk 5 schatten we de relatie tussen achtergrondkenmerken en recidive in
Cox-regressiemodellen. In Cox-regressiemodellen wordt het effect van meerdere
variabelen op de duur tot het optreden van een gebeurtenis geschat. In onze modellen
schatten we de duur vanaf het begin van de recidivemeting28 tot het eerste recidivedelict. We volgen alle jeugdige justitiabelen vanaf het begin van de recidivemeting tot
het eerste recidivedelict. Wanneer ze niet recidiveren stopt de observatietermijn op
2 juli 2020 – tot die datum is justitiële documentatie beschikbaar. Daarbij zullen
sommige jeugdige justitiabelen al op de eerste dag recidiveren terwijl anderen in de
jaren dat we ze kunnen volgen helemaal niet recidiveren. In een Cox-regressiemodel
wordt al deze informatie gebruikt om het effect van achtergrondkenmerken op het
risico van recidive te bepalen.
Cox-regressiemodellen schatten het risico (hazard) dat iemand recidiveert. Dit wordt
berekend als het aantal mensen dat (voor het eerst) recidiveert op een moment (een
x aantal dagen na de startdatum van de recidivemeting), gedeeld door het aantal
mensen dat op dat moment (nog) niet gerecidiveerd had en dus nog het risico liep om
voor het eerst te recidiveren. Wanneer iemand al op de eerste dag na het begin van de
recidivemeting recidiveert leidt dat dus tot een hogere hazard dan wanneer iemand
pas na een jaar voor het eerst recidiveert. Het risico op recidive is dus een andere
maat dan de recidiveprevalentie of de recidivefrequentie.29

28

29

Voor ex-JJI-pupillen is het begin van de recidivemeting het moment dat zij uitstromen uit de JJI. Voor
jeugdige daders begint de recidivemeting op het moment van inschrijving van de uitgangszaak, tenzij zij
in de uitgangszaak een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf opgelegd hebben gekregen dan begint de recidivemeting op de geschatte uitstroomdatum van deze vrijheidsstraf.
Met recidiveprevalentie kijken we naar het aandeel van de personen dat recidiveert binnen een periode
– de tweejarige recidiveprevalentie is het aandeel dat binnen twee jaar recidiveert. Met recidivefrequentie
kijken we naar hoe vaak mensen recidiveren – het aantal nieuwe strafzaken per jaar in vrijheid. In de
Cox-modellen kijken we naar hoe lang het duurt voordat mensen voor het eerst recidiveren – hoe sneller
mensen recidiveren, hoe groter het risico op recidive.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 36

Cox-modellen schatten voor alle achtergrondkenmerken de hazard ratio (HR), oftewel
de verhouding tussen de risico’s op recidive, gecontroleerd voor alle andere variabelen
in het model. Bijvoorbeeld, een HR van 2 voor ‘in een instelling’ ten opzichte van de
referentiecategorie ‘bij twee ouders’ betekent dat mensen die op de startdatum van de
recidivemeting in een instelling wonen, gecontroleerd voor alle andere variabelen in
het model, een twee keer zo groot risico lopen om te recidiveren als mensen die op dat
moment bij twee ouders wonen. We schatten niet alleen het effect van achtergrondkenmerken maar ook het effect van het cohort30 op recidive. De variabele ‘cohortjaar’
is 0 voor mensen in cohort 2010 en 7 voor mensen in cohort 2017. Met deze variabele
kan worden bepaald of de kans op recidive in latere cohorten groter of kleiner is dan
in eerdere cohorten. Een HR van 1,01 voor cohortjaar betekent dat, vergeleken met
jeugdigen in cohort 2010, de kans op recidive in latere cohorten elk cohortjaar met 1%
toeneemt. We schatten zowel een model met alleen cohortjaar (neemt het risico op
recidive toe in latere cohorten?) als een model met cohortjaar en alle achtergrondkenmerken (neemt het risico op recidive in latere cohorten toe, ook wanneer rekening
is gehouden met alle achtergrondkenmerken?). Hierdoor kunnen we bepalen of, en in
hoeverre, een toename van het risico op recidive kan worden verklaard door veranderingen in de achtergrondkenmerken van de jeugdige justitiabelen. In een gevoeligheidsanalyse worden deze modellen ook geschat voor alleen de cohorten 2011 tot en
met 2015 omdat juist in deze periode de recidive is toegenomen. Jeugdige justitiabelen kunnen in meerdere uitstroomcohorten voorkomen. Bij het bepalen van de
standaardfouten in de modellen wordt hier rekening mee gehouden.
3.4.1

Hoe verandert relatie tussen achtergrondkenmerken en recidive door de tijd?
Mogelijk verandert de relatie tussen achtergrondkenmerken en het risico op recidive
door de tijd, over de verschillende uitstroomcohorten. Een achtergrondkenmerk kan in
latere cohorten een sterkere risicofactor voor recidive zijn dan in eerdere cohorten.
Om hier inzicht in te geven nemen we interacties op tussen achtergrondkenmerken en
cohortjaar. Een significant interactie-effect geeft aan dat het effect van een kenmerk
op de HR toeneemt of afneemt over de verschillende cohorten. Het zou bijvoorbeeld zo
kunnen zijn dat het verschil in recidiverisico tussen jeugdigen met eerdere delicten en
jeugdigen zonder eerdere delicten in latere cohorten is toegenomen (zie paragraaf 2.3
voor specifieke verwachtingen over verschillen tussen subgroepen in ontwikkelingen in
recidive over de tijd). Om deze hypotheses te toetsen nemen we interacties op tussen
cohortjaar en deze subgroepen. Het gaat daarbij dus om verschillen in ontwikkelingen
in recidive over de cohorten naar huishoudensinkomen, gemiddelde woningwaarde,
stedelijkheid en criminaliteit van de buurt, migratieachtergrond, eerdere delicten en
type delict.

3.4.2

Variabelen en modelselectie
De modellen worden geschat op alleen die justitiabelen waarvan alle in de modellen
opgenomen (achtergrond)kenmerken bekend zijn. Criminaliteit in de buurt is alleen
bekend vanaf 2010, waardoor deze modellen alleen geschat worden vanaf cohort
2010. Er zijn 141.945 jeugdige daders, waarvan 96.342 vanaf cohort 2010 en 14.723
ex-JJI-pupillen waarvan 10.671 vanaf cohort 2010. In totaal zijn er 84.721 jeugdige

30

Ex-JJI-pupillen die in 2010 uitstromen uit een JJI behoren tot cohort 2010, jeugdige daders die in 2010 zijn
veroordeeld behoren tot het cohort 2010.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 37

daders (88% van 96.342) en 8.882 ex-JJI-pupillen (83% van 10.671) voor wie alle
achtergrondkenmerken inclusief criminaliteit in de buurt bekend zijn. 31,32
Hoeveel broers of zussen jeugdige justitiabelen hebben is alleen bekend voor mensen
die bij hun ouders wonen. Daarom zijn er extra modellen geschat op alleen justitiabelen die bij hun ouders wonen waarin het effect van het aantal broers en zussen
wordt bepaald. Voor 75.381 jeugdige daders en 6.882 ex-JJI-pupillen zijn alle achtergrondkenmerken bekend en zij wonen bij hun ouder(s). Of mensen naar school gaan
is alleen bekend voor jeugdigen van 17 jaar of ouder. Daarom zijn er extra modellen
geschat op alleen jeugdigen van 17 jaar of ouder waarbij het effect van school versus
werk of inactiviteit wordt geschat en het effect van voortijdig schoolverlaten. Voor
31.373 jeugdige daders en 5.447 ex-JJI-pupillen zijn alle achtergrondkenmerken
bekend en zij zijn 17 jaar of ouder.
De samenhang tussen school versus werk en inactiviteit en voortijdig schoolverlater
is erg sterk waardoor deze variabelen niet samen in een model kunnen worden
opgenomen. Om die reden worden deze variabelen apart opgenomen in verschillende
modellen. Bij jeugdige daders is de samenhang tussen leeftijd bij het eerste justitiecontact en leeftijd aan het begin van de recidivemeting sterk. Uit hoofdstuk 4 blijkt
dat leeftijd van het eerste justitiecontact wel invloed heeft op recidiveprevalentie en
-frequentie, maar leeftijd aan het begin van de recidivemeting niet. Daarom is ervoor
gekozen om bij jeugdige daders de leeftijd aan het begin van de recidivemeting weg te
laten uit de modellen. Verder treden er geen problemen met multicollineariteit op.
We schatten eerst modellen zonder interacties en vervolgens modellen waarin telkens
de interactie van één achtergrondkenmerk met jaar wordt bekeken. Uiteindelijk schatten we een model waarin alleen de significant gebleken interacties zijn opgenomen.
We kiezen ervoor om interacties op te nemen met de tijd in jaren sinds het eerste
cohort (dus 2010 in gepresenteerde modellen en 2011 in de gevoeligheidsanalyse).
We bekijken dus alleen of het effect van de achtergrondkenmerken over de tijd is
toegenomen of afgenomen. We zijn in deze modellen niet geïnteresseerd in schommelingen in het effect van achtergrondkenmerken op recidive in de tussenliggende jaren
(bv. of het effect van het hebben van eerdere delicten op recidive eerst toeneemt en
vervolgens weer afneemt). Doordat we modellen schatten over verschillende periodes
(cohort 2010-2017 en in gevoeligheidsanalyses cohort 2011-2015) kunnen we over
deze verschillende periodes bepalen of het risico op recidive over deze periode is
toegenomen of afgenomen en of het effect van achtergrondkenmerken op het risico
van recidive is toegenomen of afgenomen.

31

32

In een gevoeligheidsanalyse worden de modellen ook geschat over alleen de cohorten 2011 tot en met
2015 omdat in deze periode een stijging van de recidive zichtbaar was. Deze modellen worden geschat op
56.857 jeugdige daders (93% van de in totaal 60.827 daders in deze cohorten) en 5.544 ex-JJI-pupillen
(84% van de in totaal 6.571 pupillen in deze cohorten).
In nog een gevoeligheidsanalyse worden de modellen geschat op alleen jeugdige justitiabelen die op de
pleegdatum van de uitgangszaak jonger dan 18 jaar zijn. Deze modellen worden geschat op 82.533
jeugdige daders (88% van de 93.713 daders jonger dan 18) en op 7.652 ex-JJI-pupillen (84% van de
9.091 pupillen jonger dan 18).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 38

4

Ontwikkelingen in de recidiveprevalentie en -frequentie
van jeugdige justitiabelen: verschillen tussen
subgroepen
In dit hoofdstuk worden de ontwikkelingen in recidiveprevalentie en recidivefrequentie
van jeugdige daders en ex-JJI-pupillen beschreven. Vervolgens worden binnen de
groepen jeugdige daders en ex-JJI-pupillen subgroepen onderscheiden naar strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken. Per kenmerk
worden de veranderingen in de samenstelling naar subgroepen en vervolgens de
recidive(trends) per subgroep beschreven. De begrippen jeugdige justitiabelen en
jeugdigen worden gebruikt als verzamelterm voor jeugdige daders en ex-JJI-pupillen.

4.1

Ontwikkelingen in recidiveprevalentie en -frequentie van jeugdige daders en
ex-JJI-pupillen
•

•

Van de jeugdige daders veroordeeld in 2017, recidiveert 35% binnen twee jaar,
van pupillen die in 2017 uitstroomden uit een JJI 57% . Ook de recidivefrequentie, het aantal nieuwe strafzaken per recidivist per jaar in vrijheid, is voor
ex-JJI-pupillen veel hoger dan voor jeugdige daders.
De recidiveprevalentie en de recidivefrequentie van zowel jeugdige daders als exJJI-pupillen is gestegen tot en met cohort 2015, maar na 2015 weer gedaald.

In figuur 1 (en tabel B2.233) is te zien hoeveel procent van de jeugdige justitiabelen
binnen twee jaar recidiveert. Van de in 2017 veroordeelde jeugdige daders komt 35%
binnen twee jaar opnieuw in contact met justitie. In 2008 was de recidiveprevalentie
36%. Tussen 2008 en 2012 daalde de recidiveprevalentie tot 34%, terwijl deze van
2012 tot 2015 juist steeg tot een maximum van 38%. Vanaf 2015 daalt de recidiveprevalentie weer.
De recidiveprevalentie onder ex-JJI-pupillen ligt in alle cohorten hoger, maar maakt
een vergelijkbare trend door. Van de pupillen die in 2008 uitstromen uit een JJI,
recidiveert 57% binnen twee jaar. Tussen 2011 en 2015 is de recidiveprevalentie
gestegen van 53% naar 63%, na 2015 is de recidiveprevalentie weer afgenomen tot
57% voor pupillen die in 2017 uitstromen uit een JJI.34

33
34

Alle onderliggende cijfers bij de grafieken over prevalentie (ook per subgroep) zijn te vinden in tabel B2.2.
Wanneer alleen jeugdige daders en ex-JJI-pupillen worden meegenomen die op de pleegdatum jonger dan
18 jaar zijn, zijn de trends in recidiveprevalentie zeer vergelijkbaar (zie ook tabel B2.2.)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 39

Figuur 1

Tweejarige recidiveprevalentie

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

Jeugdige daders

2013

2014

2015

2016

2017

Ex-JJI-pupillen

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 2 (en tabel B2.335) beschrijft de recidivefrequentie: het aantal nieuwe strafzaken per jaar in vrijheid per recidivist. Onder jeugdige daders heeft een gemiddelde
recidivist (iemand die in de twee jaar na de start van de recidivemeting minstens één
nieuwe strafzaak heeft) veroordeeld in 2008 gemiddeld 0,9 nieuwe strafzaken per
jaar in vrijheid. Dit aantal stijgt tot 1,1 strafzaken per jaar in vrijheid voor jeugdige
recidivisten veroordeeld in 2015. In 2017 is de recidivefrequentie weer gedaald tot
1,0 strafzaken per recidivist per jaar in vrijheid.36
Ook de recidivefrequentie ligt voor ex-JJI-pupillen hoger dan voor jeugdige daders.
Een recidivist uitgestroomd uit een JJI in 2008 heeft gemiddeld 1,3 nieuwe strafzaken
per jaar in vrijheid. Dit aantal piekt in 2011 met 1,5 nieuwe strafzaken per jaar in
vrijheid. Voor ex-JJI-pupillen die in 2012 uitstromen is de recidivefrequentie weer
gedaald naar 1,30, waarna deze opnieuw stijgt tot 1,5 in 2015. Na 2015 daalt ook de
recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen weer.37

35
36

37

Alle onderliggende cijfers bij de grafieken over frequentie (ook per subgroep) zijn te vinden in tabel B2.3.
De recidivefrequentie (het aantal strafzaken per recidivist per jaar in vrijheid) wordt in dit rapport bepaald
over de twee jaar na de start van de recidivemeting en ligt daarom over het algemeen hoger dan in het
rapport ‘Recidive onder justitiabelen in Nederland’ (Verweij et al, 2021) waar deze over de vier jaar na de
start van de recidivemeting wordt bepaald.
Wanneer alleen jeugdige daders en ex-JJI-pupillen worden meegenomen die op de pleegdatum jonger dan
18 jaar zijn, zijn de trends in recidivefrequentie zeer vergelijkbaar (zie ook tabel B2.3.)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 40

Figuur 2

Recidivefrequentie

1,60
1,40
1,20
1,00
0,80
0,60
0,40
0,20
0,00
2008

2009

2010

2011

2012

Jeugdige daders

2013

2014

2015

2016

2017

Ex-JJI-pupillen

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Bij zowel ex-JJI-pupillen als jeugdige daders zijn de recidiveprevalentie en de
recidivefrequentie tussen 2012 en 2015 gestegen en vervolgens weer gedaald. In het
vervolg van dit hoofdstuk bekijken we in welke subgroepen de recidiveprevalentie en
-frequentie vooral zijn gestegen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 41

4.2

Demografische kenmerken
•

•

•

4.2.1

Jeugdige justitiabelen (zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen) zijn tussen
2008 en 2017 steeds ouder geworden. Ze wonen steeds minder vaak bij twee
ouders en steeds vaker zelfstandig. Het aandeel vrouwen was al laag en is sinds
2008 nog verder afgenomen. Binnen de groep jeugdige daders is het aandeel
daders met een migratieachtergrond sinds 2008 toegenomen, bij ex-JJI-pupillen
is dit aandeel onveranderd hoog.
Mannen en mensen met een migratieachtergrond hebben een hogere recidiveprevalentie en een hogere recidivefrequentie. We zien nauwelijks verschillen
tussen leeftijdsgroepen in recidive. Jeugdige daders die bij hun ouders wonen en
van wie de moeder 20 jaar of ouder was bij hun geboorte hebben een lagere
recidiveprevalentie dan jeugdige daders die niet bij hun ouders wonen en
jeugdige daders met tienermoeders. Bij ex-JJI-pupillen is de invloed van ouders
veel minder duidelijk, mogelijk omdat deze groep ouder is en een hoger criminaliteitsrisico heeft. Jeugdige justitiabelen met drie of meer (thuiswonende) broers
en/of zussen hebben een hogere recidiveprevalentie en jeugdige daders ook een
hogere recidivefrequentie dan jeugdigen met minder of geen broers of zussen.
De trends in recidiveprevalentie en -frequentie verschillen nauwelijks tussen
subgroepen naar demografische kenmerken. Uitzonderingen hierop zijn het
wonen in een instelling en migratieachtergrond. Onder jeugdige justitiabelen in
instellingen is de recidiveprevalentie en -frequentie de afgelopen jaren relatief
sterk gestegen, waardoor de verschillen met andere huishoudenstypen zijn
toegenomen. Onder jeugdigen zonder migratieachtergrond is de recidiveprevalentie en -frequentie relatief sterk gestegen, waardoor de verschillen tussen
jeugdigen met en zonder migratieachtergrond juist iets zijn afgenomen.

Geslacht
Bij de uitsplitsing van recidivetrends naar subgroepen kijken we als eerste naar
geslacht. Van de jeugdigen veroordeeld in 2017 is 16% vrouw, in 2008 was dit nog
19%. Onder ex-JJI-pupillen is het aandeel meiden nog lager, slecht 4% van de
pupillen die in 2017 uitstromen uit een JJI is vrouw. Ook dit aandeel is gedaald, in
2008 was dit nog 8% (zie tabel B2.1).
De recidiveprevalentie is onder jongens bijna twee keer zo groot als onder meiden.
Van de mannelijke jeugdige daders veroordeeld in 2008, recidiveert 39% binnen twee
jaar ten opzichte van 21% van de vrouwelijke jeugdige daders (figuur 3 en tabel
B2.2a). Van de mannelijke pupillen die in 2008 zijn uitgestroomd uit een JJI,
recidiveert 59% binnen twee jaar, tegenover 30% van de vrouwelijke ex-JJI-pupillen
uitgestroomd in 2008 (figuur 4).
De trends in recidiveprevalentie zijn vergelijkbaar voor mannen en vrouwen. Voor
jeugdige daders daalt de recidiveprevalentie van zowel jongens als meisjes tot 2012,
voor zowel mannelijke als vrouwelijke ex-JJI-pupillen daalt de recidiveprevalentie tot
2011. Vervolgens stijgt in beide groepen de recidiveprevalentie voor zowel jongens als
meiden tot 2015, om vervolgens weer te gaan dalen. De trend in recidiveprevalentie
van vrouwelijke ex-JJI-pupillen laat wat meer schommelingen zien dan de andere
trens, vermoedelijk verklaard door het relatief kleine aantal meiden dat jaarlijks
uitstroomt uit een JJI.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 42

Ook de recidivefrequentie is hoger onder jongens dan onder meiden. Onder zowel
mannelijke als vrouwelijke jeugdige daders is de recidivefrequentie sinds 2008 licht
gestegen (figuur 5). Ook onder mannelijke ex-JJI-pupillen steeg de recidivefrequentie
licht. De recidivefrequentie van vrouwelijke ex-JJI-pupillen laat veel meer schommelingen zien en lijkt sinds 2008 licht te dalen (figuur 6)38.
Figuur 3

Recidiveprevalentie jeugdige daders naar geslacht

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012
Man

2013

2014

2015

2016

2017

Vrouw

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 4

Recidiveprevalentie ex-JJI-pupillen naar geslacht

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012
Man

2013

2014

2015

2016

2017

Vrouw

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

38

Vanwege het kleine aantal vrouwelijke ex-JJI-pupillen dat recidiveert, kan één extreme waarde sterke
invloed hebben op het gemiddelde, waardoor er sterke schommelingen in de trends zichtbaar zijn

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 43

Figuur 5

Recidivefrequentie jeugdige daders naar geslacht

1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012
Man

2013

2014

2015

2016

2017

Vrouw

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 6

Recidivefrequentie ex-JJI-pupillen naar geslacht

1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012
Vrouw

2013

2014

2015

2016

2017

Man

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.2.2

Migratieachtergrond
Van de jeugdigen veroordeeld in 2017, heeft 47% een migratieachtergrond en van de
pupillen die in 2017 uitstromen uit een JJI, 68%. Het aandeel ex-JJI-pupillen met een
migratieachtergrond is gestegen van 67% in 2008 tot 73% in 2014 en daarna weer
gedaald. Onder jeugdige daders is het aandeel met een migratieachtergrond gestegen
vanaf 43% in 2008 (zie tabel B2.1).
Jeugdige justitiabelen met een migratieachtergrond hebben een hogere recidiveprevalentie en een hogere recidivefrequentie dan jeugdige justitiabelen zonder
migratieachtergrond. Tussen 2012 en 2015 is de recidiveprevalentie en -frequentie
van de totale groep jeugdige justitiabelen gestegen (zie figuur 1 en 2). Deze stijging
lijkt vooral te zijn veroorzaakt door een stijging in de prevalentie en frequentie van
jeugdige justitiabelen zonder migratieachtergrond. Onder jeugdigen met een migratie-

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 44

achtergrond is de stijging in de recidiveprevalentie en -frequentie in deze periode
minder sterk (zie figuur 7-10).
Figuur 7

Recidiveprevalentie jeugdige daders naar migratieachtergrond

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geen migratieachtergrond

2014

2015

2016

2017

Migratieachtergrond

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 8

Recidiveprevalentie ex-JJI-pupillen naar migratieachtergrond

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

Geen migratieachtergrond

2013

2014

2015

2016

2017

Migratieachtergrond

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 45

Figuur 9

Recidivefrequentie van jeugdige daders naarmigratieachtergrond

1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geen migratieachtergrond

2014

2015

2016

2017

Migratieachtergrond

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 10 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar migratieachtergrond
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

Geen migratieachtergrond

2013

2014

2015

2016

2017

Migratieachtergrond

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.2.3

Leeftijd
Ten derde kijken we naar de leeftijd van jeugdige justitiabelen aan het begin van de
recidivemeting. Jeugdige justitiabelen worden steeds ouder. Het aandeel jeugdige
daders jonger dan 14, en van 14 en 15 is gedaald, terwijl het aandeel 16-17 jarigen
en vooral het aandeel 18-plussers is toegenomen. In de ex-JJI-populatie daalt het
aandeel dat bij uitstroom 16 of 17 jaar of jonger dan 16 is, en stijgt het aandeel
18-plussers (zie tabel B2.1).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 46

Er zijn opvallend weinig verschillen in recidiveprevalentie tussen leeftijdsgroepen.
Hoewel we weten uit de theorie dat criminaliteit piekt tijdens de adolescentie, zien we
niet dat oudere jeugdige justitiabelen een hogere recidiveprevalentie of -frequentie
hebben dan jongere justitiabelen. Jeugdige justitiabelen die ondanks hun jonge leeftijd
worden veroordeeld of in een JJI terechtkomen hebben waarschijnlijk een hoger
criminaliteitsrisico. Hierdoor hebben ze ondanks hun jonge leeftijd net zo veel kans om
te recidiveren als oudere jeugdige justitiabelen (figuur 11 en 12).
De recidivefrequentie is iets hoger onder jeugdige daders van 18 jaar en ouder dan
onder jongere jeugdige daders, bij ex-JJI-pupillen zijn er weinig verschillen tussen
leeftijdsgroepen in recidivefrequentie (figuur 13 en 14).
Figuur 11 Recidiveprevalentie jeugdige daders naar leeftijdsgroep
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

<14

2011

2012

14-15

2013
16-17

2014

2015

2016

2017

18 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 12 Recidiveprevalentie ex-JJI-pupillen naar leeftijdsgroep
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010
<16

2011

2012
16-17

2013

2014

2015

2016

2017

18 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 47

Figuur 13 Recidivefrequentie jeugdige daders naar leeftijdsgroep
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

<14

2011

2012

14-15

2013
16-17

2014

2015

2016

2017

18 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 14 Recidivefrequentie ex-JJI-pupillen naar leeftijdsgroep
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010
<16

2011

2012

2013

16-17

2014

2015

2016

2017

18 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.2.4

Huishoudenstype
Van de jeugdige daders veroordeeld in 2017, woont 47% bij twee ouders, nog eens
35% bij één ouder en 6% woont in een instelling. Jeugdige daders waarvan het
huishoudenstype ‘alleen, bij anderen of onbekend’ is, wonen vooral samen met
anderen, bijvoorbeeld met een partner of met vrienden, of alleen, bijvoorbeeld in een
studentenhuis. Van 2% van de jeugdige daders is het huishoudenstype onbekend.
Deze personen staan nergens ingeschreven, mogelijk omdat zij geen vaste woon- of
verblijfsplaats hebben of naar het buitenland zijn vertrokken.
Van de ex-JJI-pupillen die in 2017 uitstromen woont 28% bij twee ouders, 30% bij één
ouder en 19% in een instelling. 9% woont alleen, 4% samen met anderen en van 10%
is het huishoudenstype onbekend. Sinds 2008 is zowel onder jeugdige daders als
onder JJI pupillen het aandeel dat bij twee ouders woont afgenomen, en het aandeel
dat alleen woont toegenomen (zie tabel B2.1).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 48

Zowel de recidiveprevalentie als de recidivefrequentie zijn het laagst voor jeugdige
daders die bij twee ouders wonen, gevolgd door daders die bij één ouder wonen en
het hoogst voor jeugdige daders in een instelling. Daarnaast nemen de verschillen in
recidiveprevalentie tussen de huishoudenstypen toe. De kans dat iemand die bij twee
ouders woont binnen twee jaar opnieuw in contact komt met justitie is sinds 2008
gedaald, terwijl voor jeugdige daders in een instelling de recidiveprevalentie verder is
toegenomen (figuur 15 en 17).
Bij ex-JJI-pupillen zijn de verschillen tussen huishoudenstypen minder groot; in alle
huishoudenstypen zijn de recidiveprevalentie en -frequentie hoog. Wel zien we, net als
bij jeugdige daders, de hoogste recidiveprevalentie voor ex-JJI-pupillen in instellingen
en de laagste recidivefrequentie voor ex-JJI-pupillen die bij hun ouders wonen. Ex-JJIpupillen hebben een hoger criminaliteitsrisico en zijn ouder dan jeugdige daders,
mogelijk dat daarom (sociale controle door) ouders een minder sterke rol speelt
(figuur 16 en 18).
Figuur 15 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar huishoudenstype
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Bij twee ouders

Bij één ouder

Alleen, bij anderen of onbekend

Institutioneel

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 49

Figuur 16 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar huishoudenstype
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Bij twee ouders

Bij één ouder

Alleen, bij anderen of onbekend

Institutioneel

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 17 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar huishoudenstype
2,0
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Bij twee ouders

Bij één ouder

Alleen, bij anderen of onbekend

Institutioneel

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 50

Figuur 18 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar huishoudenstype
2,0
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Bij twee ouders

Bij één ouder

Alleen, bij anderen of onbekend

Institutioneel

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.2.5

Broers en/of zussen
Voor jeugdige justitiabelen die bij (één of twee) ouders wonen 39 is bepaald of er ook
andere thuiswonende kinderen in het huishouden zijn. Van de jeugdigen veroordeeld in
2017 die bij hun ouders wonen heeft 21% geen thuiswonende broers of zussen, 40%
woont samen met één broer of zus, 23% met twee broers en/of zussen en 16% met
drie of meer broers en/of zussen. Van de ex-JJI-pupillen die na uitstroom uit een JJI in
2017 bij hun ouders wonen heeft 22% geen thuiswonende broers of zussen, 31%
woont samen met één broer of zus, 26% met twee broers en/of zussen en 21% met
drie of meer broers en/of zussen. Deze aandelen zijn sinds 2008 nauwelijks veranderd
(tabel B2.1).
Onder thuiswonende jeugdige daders is de recidiveprevalentie en -frequentie het
laagst onder daders met één broer of zus in hetzelfde huishouden en het hoogst onder
daders met drie of meer broers en/of zussen. Jeugdige daders zonder (thuiswonende)
broers of zussen of met twee broers en/of zussen vormen een tussencategorie (figuur
19 en 21). Onder ex-JJI-pupillen zijn de verschillen iets minder duidelijk. Wel is ook
onder ex-JJI-pupillen de recidiveprevalentie het hoogst onder pupillen met drie of
meer broers en/of zussen in hetzelfde huishouden (figuur 20 en 22). Er zijn geen
duidelijke verschillen in trends in recidiveprevalentie of -frequentie tussen jeugdige
justitiabelen met meer of minder broers en/of zussen.

39

Van de jeugdigen veroordeeld in 2017, woont 82% bij één of twee ouders, van de ex-JJI-pupillen
uitgestroomd in 2017, is dat 58% (zie paragraaf 4.2.4 en bijlage 2.1).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 51

Figuur 19 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar broers en/of zussen
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen broers of zussen

1 broer of zus

2 broers en/of zussen

3 of meer broers en/of zussen

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 20 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar broers en/of zussen
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen broers of zussen

1 broer of zus

2 broers en/of zussen

3 of meer broers en/of zussen

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 52

Figuur 21 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar broers en/of zussen
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen broers of zussen

1 broer of zus

2 broers en/of zussen

3 of meer broers en/of zussen

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 22 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar broers en/of zussen
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen broers of zussen

1 broer of zus

2 broers en/of zussen

3 of meer broers en/of zussen

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.2.6

Tienermoeders
Zeven procent van de jeugdigen veroordeeld in 2017 en 10% van de ex-JJI-pupillen
uitgestroomd in 2017, hebben een moeder die nog een tiener was toen zij werden
geboren. Deze aandelen zijn niet veranderd sinds 2008 (tabel B2.1). Jeugdige daders
met een tienermoeder hebben een hogere recidiveprevalentie en een hogere
recidivefrequentie dan jeugdige daders waarvan de moeder bij de geboorte 20 jaar of
ouder was (figuur 23 en 25). Bij ex-JJI-pupillen zijn de verschillen tussen de groepen
minder duidelijk (figuur 24 en 26). Ditzelfde zagen we bij huishoudenstype. Ex-JJIpupillen zijn ouder en hebben een hoger criminaliteitsrisico, waardoor de invloed van
(sociale controle door) ouders minder sterk is. Mogelijk verklaart dit ook waarom we
bij ex-JJI-pupillen minder verschillen zien tussen jeugdigen met tienermoeders en met
oudere moeders. Er zijn geen duidelijke verschillen in de trends in recidiveprevalentie
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 53

of -frequentie tussen jeugdige justitiabelen met tienermoeders en jeugdigen met
oudere moeders.
Figuur 23 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar leeftijd moeder
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Moeder 20 jaar of ouder

2014

2015

2016

2017

Tienermoeder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 24 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar leeftijd moeder
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Moeder 20 jaar of ouder

2014

2015

2016

2017

Tienermoeder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 54

Figuur 25 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar leeftijd moeder
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Moeder 20 jaar of ouder

2014

2015

2016

2017

Tienermoeder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 26 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar leeftijd moeder
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Moeder 20 jaar of ouder

2014

2015

2016

2017

Tienermoeder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 55

4.3

Strafrechtelijke kenmerken
•

•

•

4.3.1

Het aandeel jeugdige justitiabelen (zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen)
met eerdere justitiecontacten en met vermogensdelicten met geweld en geweldsdelicten is toegenomen sinds 2008. De leeftijd waarop mensen voor het eerst met
justitie in contact komen verandert nauwelijks.
De recidiveprevalentie en -frequentie zijn hoog onder jeugdige justitiabelen met
eerdere justitiecontacten, jeugdigen die op jonge leeftijd aan een criminele
carrière zijn begonnen en justitiabelen die vermogensdelicten hebben gepleegd.
First offenders, jeugdigen die pas op latere leeftijd voor het eerst met justitie in
contact komen en plegers van geweldsdelicten of vernielingen en openbareordedelicten hebben minder kans om opnieuw in contact met justitie te komen
en komen ook minder frequent opnieuw in contact met justitie.
Er zijn geen verschillen in trends in recidiveprevalentie of -frequentie naar type
delict of leeftijd eerste justitiecontact. Wel zien we dat de stijging in recidiveprevalentie en -frequentie tussen 2012 en 2015 zich sterker voordoet bij jeugdige
justitiabelen (zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen) met eerdere justitiecontacten.

Eerdere justitiecontacten
Het aandeel jeugdige justitiabelen met eerdere justitiecontacten neemt toe tussen
2008 en 2017. Onder jeugdige daders is dit gestegen van 31% naar 36%, onder exJJI-pupillen van 71% naar 78% (tabel B2.1).
Jeugdige justitiabelen zonder eerdere justitiecontacten (first offenders) hebben een
lagere recidiveprevalentie en een lagere recidivefrequentie dan jeugdige justitiabelen
met eerdere justitiecontacten. Dit geldt voor zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen
(figuur 27-30). De stijging van de recidiveprevalentie en -frequentie tussen cohort
2012 en 2015 (zie figuur 1 en 2) speelt zich vooral onder justitiabelen met eerdere
justitiecontacten af. Hierdoor zijn de verschillen in recidiveprevalentie en -frequentie
tussen first offenders en daders met eerdere justitiecontacten toegenomen in deze
periode.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 56

Figuur 27 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar eerdere
justitiecontacten
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geen eerdere contacten

2014

2015

2016

2017

≥ 1 eerdere contacten

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Figuur 28 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar eerdere
justitiecontacten
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

Geen eerdere contacten

2013

2014

2015

2016

2017

≥ 1 eerdere contacten

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 57

Figuur 29 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar eerdere
justitiecontacten
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geen eerdere contacten

2014

2015

2016

2017

≥ 1 eerdere contacten

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Figuur 30 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar eerdere
justitiecontacten
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

Geen eerdere contacten

2013

2014

2015

2016

2017

≥ 1 eerdere contacten

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

4.3.2

Type delict
Van de jeugdigen veroordeeld in 2017, is 35% veroordeeld voor een vernieling, openbare orde of overig delict; dit aandeel is gedaald sinds 2008. Sinds 2008 is constant
ongeveer 34% van de jeugdige daders veroordeeld voor een vermogensdelict zonder
geweld. Het aandeel (zwaardere) vermogensdelicten met geweld en geweldsdelicten
is toegenomen sinds 2008 tot respectievelijk 7% en 24%. Bij ex-JJI-pupillen is het
aandeel pupillen met lichte delicten (vernieling en openbare ordedelicten en vermogensdelicten zonder geweld) gedaald (tot respectievelijk 13% en 28%) en het
aandeel pupillen met zwaardere vermogensdelicten met geweld gestegen naar 42%.
Het aandeel pupillen met geweldsdelicten is sinds 2008 constant ongeveer 18%
(tabel B2.1).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 58

De recidiveprevalentie en -frequentie zijn het hoogst voor jeugdige daders veroordeeld
voor vermogensdelicten met geweld, gevolgd door jeugdige daders veroordeeld voor
vermogensdelicten zonder geweld. Jeugdige daders veroordeeld voor geweldsdelicten
of overige delicten hebben minder kans om binnen twee jaar opnieuw in de fout te
gaan en gaan minder frequent opnieuw in de fout (figuur 31 en 33).
Ook bij ex-JJI-pupillen zien we dat de recidiveprevalentie en -frequentie het laagst is
bij geweldsdelicten en overige delicten. Bij ex-JJI-pupillen is de recidiveprevalentie en
-frequentie na vermogensdelicten zonder geweld echter hoger dan die na vermogensdelicten met geweld. De groep die voor, relatief lichte, vermogensdelicten zonder
geweld in een JJI terechtkomt zal een hoog criminaliteitsrisico hebben en daarom de
hoogste recidiveprevalentie en -frequentie (figuur 32 en 34). Er zijn geen duidelijke
verschillen in trends in recidiveprevalentie of -frequentie naar type delict.
Figuur 31 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar type delict
80%
60%
40%
20%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geweld en zeden

Vermogen met geweld

Vermogen zonder geweld

Vernieling, openbare orde en overig

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Figuur 32 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar type delict
80%
60%
40%
20%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geweld en zeden

Vermogen met geweld

Vermogen zonder geweld

Vernieling, openbare orde en overig

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 59

Figuur 33 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar type delict
1,8
1,6
1,4
1,2
1
0,8
0,6
0,4
0,2
0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geweld en zeden

Vermogen met geweld

Vermogen zonder geweld

Vernieling openbare orde en overig

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Figuur 34 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar type delict
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geweld en zeden

Vermogen met geweld

Vermogen zonder geweld

Vernieling openbare orde en overig

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

4.3.3

Leeftijd eerste justitiecontact
Bij hun eerste justitiecontact is 40% van de jeugdige daders en 40% van de ex-JJIpupillen 14 of 15 jaar oud . Van de jeugdige daders is 18% en van de ex-JJI-pupillen
29% nog jonger wanneer ze hun criminele carrière beginnen. De verdeling over de
leeftijdsgroepen verandert nauwelijks door de tijd (tabel B2.1).
Jeugdige justitiabelen die op jongere leeftijd aan een criminele carrière beginnen,
hebben een hogere recidiveprevalentie en een hogere recidivefrequentie dan jongeren

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 60

die pas op latere leeftijd voor het eerst in contact komen met justitie. Hierbij zijn geen
grote verschillen in recidivetrends tussen de subgroepen (figuur 35-39). Er zijn maar
weinig mensen die 18 jaar of ouder zijn op het moment dat ze voor het eerst met
justitie in contact komen en die toch worden berecht via het jeugdstrafrecht (jeugdige
daders). Door de kleine aantallen verlopen de trends voor groep van 18 jaar en ouder
wat schokkerig. Onder ex-JJI-pupillen is het aantal mensen dat 18 jaar of ouder is als
ze voor het eerst in contact met justitie komen nog kleiner, daarom wordt deze groep
niet apart weergegeven.
Figuur 35 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar leeftijd eerste
justitiecontact
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

<14

2011

2012

14-15

2013
16-17

2014

2015

2016

2017

18 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Figuur 36 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar leeftijd eerste
justitiecontact
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010
<14

2011

2012
14-15

2013

2014

2015

2016

2017

16 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 61

Figuur 37 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar leeftijd eerste
justitiecontact
1,8
1,6
1,4
1,2
1
0,8
0,6
0,4
0,2
0
2008

2009

2010

<14

2011

2012

14-15

2013

2014

16-17

2015

2016

2017

18 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Figuur 38 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar leeftijd eerste
justitiecontact
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010
<14

2011

2012
14-15

2013

2014

2015

2016

2017

16 jaar en ouder

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 62

4.4

Sociaaleconomische kenmerken
•

•

•

4.4.1

Het aandeel jeugdige justitiabelen (zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen)
dat naar school gaat stijgt ten koste van het aandeel jeugdige justitiabelen dat
werkt. Ook het aandeel voortijdig schoolverlaters daalt. Steeds meer jeugdige
justitiabelen wonen in een huishouden met een laag inkomen.
Onder jeugdige justitiabelen die niet werken en niet naar school gaan is de
recidiveprevalentie en -frequentie hoger dan onder justitiabelen die werken of
een opleiding volgen. Voortijdig schoolverlaters recidiveren vaker dan mensen
die een opleiding volgen of een startkwalificatie hebben behaald. Hoe hoger
het huishoudensinkomen van jeugdige justitiabelen hoe kleiner de kans op
recidive.
Vooral onder jeugdige justitiabelen (zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen)
met lage inkomens stijgt de recidivefrequentie. Justitiabelen met de hoogste
huishoudensinkomens hebben over de jaren heen juist steeds minder kans om
binnen twee jaar te recidiveren. Hierdoor zijn de verschillen tussen arm en rijk
toegenomen.

School, werk of inactief
Informatie over of mensen staan ingeschreven bij een opleiding is alleen bekend voor
jongeren van 16 jaar en ouder, figuur 39 tot en met 46 zijn daarom gebaseerd op
jeugdige justitiabelen van 16 jaar en ouder. Van de jeugdige daders volgt 78% een
opleiding en 7% werkt. Van de ex-JJI-pupillen volgt 52% een opleiding en werkt 6%.
Ex-JJI-pupillen zijn veel vaker dan jeugdige daders inactief (42% versus 15%) (zie
tabel B2.1). Het aandeel justitiabelen dat naar school gaat neemt toe tussen 2008 en
2013 en vervolgens weer iets af, ten koste van het aandeel justitiabelen dat werkt.
Jeugdige justitiabelen die niet werken en geen opleiding volgen hebben de hoogste
recidiveprevalentie en -frequentie. Onder jeugdige justitiabelen die werken is de
recidiveprevalentie en -frequentie eerst gedaald tot onder het niveau van justitiabelen
die een opleiding volgen en daarna weer gestegen.
Figuur 39 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar activiteit
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

Inactief

2013
Werk

2014

2015

2016

2017

School

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 63

Figuur 40 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar activiteit
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

Inactief

2013
Werk

2014

2015

2016

2017

School

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 41 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar activiteit
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

Inactief

2013
Werk

2014

2015

2016

2017

School

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 64

Figuur 42 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar activiteit
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

Inactief

2013
Werk

2014

2015

2016

2017

School

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.4.2

Voortijdig schoolverlaters
Voortijdig schoolverlaters zijn jeugdigen die niet staan ingeschreven bij een opleiding
en die ook geen startkwalificatie (een diploma op minstens mbo2-niveau) hebben. Of
iemand staat ingeschreven bij een opleiding is alleen bekend voor mensen ouder dan
16, daarom zijn ook deze figuren alleen voor deze leeftijdsgroep gemaakt. Van de
jeugdigen veroordeeld in 2017, is 16% voortijdig schoolverlater en van de pupillen
uitgestroomd uit een JJI in 2017 45% . Het aandeel voortijdig schoolverlaters is in
beide groepen gedaald sinds 2008 (zie tabel B2.1).
Onder jeugdige daders is de recidiveprevalentie en -frequentie hoger onder voortijdig
schoolverlaters dan onder jeugdigen die nog op school zitten of al een startkwalificatie
hebben behaald. Onder ex-JJI-pupillen zijn de verschillen tussen voortijdig schoolverlaters en niet voortijdig schoolverlaters minder duidelijk. De trends in recidiveprevalentie en -frequentie verschillen niet tussen voortijdig schoolverlaters en niet
voortijdig schoolverlaters.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 65

Figuur 43 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar schoolverlaten
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geen voortijdig schoolverlater

2014

2015

2016

2017

Voortijdig schoolverlater

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 44 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar schoolverlaten
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

Geen voortijdig schoolverlater

2013

2014

2015

2016

2017

Voortijdig schoolverlater

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 66

Figuur 45 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar schoolverlaten
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geen voortijdig schoolverlater

2014

2015

2016

2017

Voortijdig schoolverlater

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 46 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar schoolverlaten
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

Geen voortijdig schoolverlater

2013

2014

2015

2016

2017

Voortijdig schoolverlater

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.4.3

Inkomen
We beschrijven de recidiveprevalentie en -frequentie naar huishoudensinkomen. Het
huishoudensinkomen van iemand die in 2008 uitstroomt uit een JJI is bepaald als het
besteedbare inkomen over het jaar 2008 van het totale huishouden waar iemand op
1 januari 2008 woonde. Huishoudensinkomens zijn alleen bekend voor particuliere
huishoudens. Dit betekent dat, wanneer iemand op 1 januari stond ingeschreven in
een JJI, er voor deze persoon geen huishoudensinkomen bekend is. Voor 14% van de
jeugdige daders en 20% van de ex-JJI-pupillen is geen inkomen bekend. Voor de personen die op 1 januari wel staan ingeschreven in een particulier huishouden bekijken
we de recidivetrends naar huishoudensinkomen. Van de jeugdige justitiabelen in particuliere huishoudens woont 93% van de jeugdige daders en 86% van de ex-JJI-pupillen
bij hun ouders. Het gaat hier dus veelal om het huishoudensinkomen van de ouders.
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 67

JJI-pupillen wonen vaker dan jeugdige daders in een huishouden met een laag
inkomen. Door de jaren heen stijgt in beide groepen het aandeel in een huishouden
met een laag inkomen (zie tabel B2.1). Ex-JJI-pupillen wonen vaker zelfstandig in
plaats van bij hun ouders, en door de jaren heen is het aandeel jeugdige justitiabelen
dat op zichzelf woont toegenomen, dit verklaard mogelijk waarom het aandeel in lage
inkomenshuishoudens toeneemt.
Jeugdige justitiabelen in huishoudens in het hoogste inkomenskwartiel hebben de
laagste recidiveprevalentie en -frequentie, gevolgd door jeugdigen in het op-één-na
hoogste inkomenskwartiel. De recidiveprevalentie en -frequentie in de twee laagste
inkomenskwartielen ontlopen elkaar niet veel. Dit wordt veroorzaakt doordat in het
laagste inkomenskwartiel niet alleen bestaat uit jongeren die bij ouders met een erg
laag inkomen wonen, maar ook uit jongeren die zelfstandig wonen, bijvoorbeeld als
student. De recidive onder deze studenten zal relatief laag zijn, terwijl we van
jongeren die bij hun ouders wonen verwachten dat de laagste inkomensgroepen juist
het meest zullen recidiveren. Gemiddeld levert dit een recidive op die vergelijkbaar is
met het op-één-na laagste inkomenskwartiel.
De verschillen zijn duidelijker bij jeugdige daders dan bij ex-JJI-pupillen. Ten eerste
wordt dit verklaard omdat de trends bij ex-JJI-pupillen meer schommelingen vertonen
vanwege de kleinere aantallen. Ten tweede zal voor ex-JJI-pupillen vanwege hun
hogere leeftijd en hun hogere criminaliteitsrisico het inkomen van de ouders een
minder sterke rol spelen.
De verschillen in recidiveprevalentie en -frequentie tussen de inkomensgroepen lijken
over de cohorten eerder groter dan kleiner te worden. Onder jeugdige daders en exJJI-pupillen in het hoogste inkomenskwartiel daalt de kans om binnen twee jaar
opnieuw in contact te komen met justitie, terwijl deze in de andere inkomensgroepen
min of meer constant is. De recidivefrequentie lijkt vooral voor de lagere inkomenskwartielen toe te nemen.
Figuur 47 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar
huishoudensinkomen
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

Armste kwartiel

2011

2012

2013

2e kwartiel

2014

2015

3e kwartiel

2016

2017

Rijkste kwartiel

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 68

Figuur 48 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar huishoudensinkomen
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

Armste kwartiel

2012

2013

2e kwartiel

2014

2015

3e kwartiel

2016

2017

Rijkste kwartiel

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 49 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar huishoudensinkomen
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

Armste kwartiel

2011

2012

2013

2e kwartiel

2014

2015

3e kwartiel

2016

2017

Rijkste kwartiel

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 69

Figuur 50 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar huishoudensinkomen
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

Armste kwartiel

2011

2012

2013

2e kwartiel

2014

2015

3e kwartiel

2016

2017

Rijkste kwartiel

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.5

Buurtkenmerken
•

•

4.5.1

Het aandeel jeugdige justitiabelen (zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen)
in buurten met een lage gemiddelde woningwaarde en een laag aantal misdrijven is sinds 2008 toegenomen. Het aandeel ex-JJI-pupillen in niet-stedelijke buurten is sinds 2008 sterk toegenomen.
Tot 2012 was de recidive hoger naarmate de buurt sterker stedelijk was en
naarmate de WOZ-waarde in de buurt lager lag. Vanaf 2012 is de recidive
vooral in de minst stedelijke buurten en in buurten met een hoge gemiddelde
woningwaarde gaan stijgen. Hierdoor zijn de verschillen in recidive tussen
buurten naar stedelijkheid en woningwaarde afgenomen. De recidive ligt hoger
naarmate de criminaliteit in de buurt hoger ligt en vooral in buurten met de
hoogste criminaliteitscijfers is de recidive verder toegenomen. Hierdoor zijn de
verschillen tussen buurten naar criminaliteit juist toegenomen.

Stedelijkheid
Stedelijkheid wordt door het CBS bepaald op basis van de omgevingsadressendichtheid. Hoe hoger de dichtheid aan adressen, hoe hoger de stedelijkheid. Van de
pupillen die in 2017 zijn uitgestroomd uit een JJI, woont 19% in een niet-stedelijke
buurt, in 2008 was dat nog 8%. In alle andere stedelijkheidscategorieën is een daling
van het aandeel ex-JJI-pupillen te zien. De verdeling van jeugdige daders over de
verschillende stedelijkheidscategorieën verandert nauwelijks tussen 2008 en 2017
(zie tabel B2.1).
Tot 2012 zien we de hoogste recidiveprevalentie en -frequentie in de sterkst stedelijke
buurten en een lagere recidiveprevalentie en -frequentie naarmate de buurt minder
stedelijk is. Vanaf 2012 stijgt de recidiveprevalentie en -frequentie vooral in de nietstedelijke buurten maar ook in weinig en matig stedelijke buurten. De verschillen in

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 70

recidiveprevalentie en -frequentie tussen buurten met een verschillende stedelijkheid
nemen hierdoor af.
Figuur 51 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar stedelijkheid van de
buurt
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

2015

2016

2017

Matig stedelijk

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 52 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar stedelijkheid van de
buurt
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

2015

2016

2017

Matig stedelijk

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 71

Figuur 53 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar stedelijkheid van de
buurt
2,2
2,0
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

2015

2016

2017

Matig stedelijk

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 54 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar stedelijkheid van de
buurt
2,2
2,0
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

2015

2016

2017

Matig stedelijk

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.5.2

Woningwaarde
Het aandeel jeugdige daders en ex-JJI-pupillen in buurten met de goedkoopste
woningen is sinds 2008 gestegen. Jeugdige daders wonen vooral minder vaak in
buurten met de duurste woningen, het aandeel ex-JJI-pupillen is vooral gedaald in
buurten met een gemiddelde woningwaarde tussen € 150.000 en € 200.000 (zie tabel
B2.1).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 72

Jeugdige daders in cohort 2008 hebben een hogere recidiveprevalentie en -frequentie
in buurten met een lagere gemiddelde woningwaarde. Vanaf 2012 stijgt de recidiveprevalentie en -frequentie in buurten met de hoogste gemiddelde woningwaarde.
Hierdoor zijn de verschillen in recidiveprevalentie en -frequentie tussen buurten met
dure huizen en buurten met goedkope huizen door de jaren heen afgenomen. Bij exJJI-pupillen zijn de verschillen minder duidelijk door de sterke schommelingen in de
trends, maar ook hier lijkt de prevalentie en frequentie vooral te zijn toegenomen in
de buurten met de hoogste woningwaardes.
Figuur 55 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar gemiddelde
woningwaarde in de buurt (x1.000 €)
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010
0-150

2011

2012

150-200

2013

2014

2015

200-250

2016

2017

>250

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 56 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar gemiddelde
woningwaarde in de buurt (x1.000 €)
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010
0-150

2011

2012

150-200

2013

2014

200-250

2015

2016

2017

>250

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 73

Figuur 57 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar gemiddelde
woningwaarde in de buurt (x1.000 €)
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010
0-150

2011

2012

2013

150-200

2014

2015

200-250

2016

2017

>250

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 58 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar gemiddelde
woningwaarde in de buurt (x1.000 €)
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0
2008

2009

2010
0-150

2011

2012

150-200

2013

2014
200-250

2015

2016

2017

>250

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

4.5.3

Criminaliteit
We gebruiken cijfers per buurt over het totaal aantal woninginbraken, gewelds- en
zedendelicten en vernielingen en openbare orde delicten per jaar. Deze cijfers zijn
beschikbaar vanaf 2010. Over overige vermogensdelicten (zoals winkel- of fietsendiefstal) en overige typen delicten zoals wapen- of drugsdelicten is helaas in nog
minder jaren informatie.
Zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen wonen steeds vaker in buurten met minder
dan 20 misdrijven. Het aandeel jeugdige justitiabelen in buurten met meer misdrijven

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 74

is sinds 2010 gedaald. Slechts 5% van de jeugdige daders en 15% van de ex-JJIpupillen woont in een buurt met meer dan 50 misdrijven (zie tabel B2.1).
Hoe hoger de criminaliteit in de buurt hoe hoger de recidiveprevalentie en -frequentie.
Vooral in de buurten met de meeste criminaliteit is de recidiveprevalentie en
-frequentie toegenomen. Ook in de buurten met de minste criminaliteit is de
recidiveprevalentie en -frequentie sterker toegenomen dan in de, qua criminaliteitscijfers, tussenliggende buurten.
Figuur 59 Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar criminaliteit in de
buurt
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Minder dan 20 misdrijven

20-30 misdrijven

30-50 misdrijven

>50 misdrijven

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 60 Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar criminaliteit in de
buurt
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Minder dan 20 misdrijven

20-30 misdrijven

30-50 misdrijven

>50 misdrijven

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 75

Figuur 61 Recidivefrequentie van jeugdige daders naar criminaliteit in de
buurt
1,8
1,6
1,4
1,2
1
0,8
0,6
0,4
0,2
0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Minder dan 20 misdrijven

20-30 misdrijven

30-50 misdrijven

>50 misdrijven

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Figuur 62 Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar criminaliteit in de
buurt
1,8
1,6
1,4
1,2
1
0,8
0,6
0,4
0,2
0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Minder dan 20 misdrijven

20-30 misdrijven

30-50 misdrijven

>50 misdrijven

2016

2017

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 76

5

Verklarend model recidive jeugdige daders en ex-JJIpupillen
In dit hoofdstuk onderzoeken we de samenhang tussen enerzijds demografische,
strafrechtelijke, sociaaleconomische en buurtkenmerken en anderzijds het risico
(hazard) op recidive. Welke kenmerken hangen samen met een groter risico op
recidive, wanneer ook rekening is gehouden met alle andere achtergrondkenmerken?
Op deze manier bekijken we wat de risicofactoren voor recidive zijn. Daarbij bekijken
we ook welke achtergrondkenmerken tussen cohort 2010 en cohort 2017 sterker of
juist minder sterk zijn gaan samenhangen met het risico op recidive. Daarmee
bekijken we of de risicofactoren voor recidive zijn veranderd in deze periode en welke
achtergrondkenmerken een sterkere of minder sterke risicofactor voor recidive zijn
geworden. Dit doen we apart voor jeugdige daders (in paragraaf 5.1) en voor ex-JJIpupillen (in paragraaf 5.2). We schatten in Cox-regressiemodellen de samenhang
tussen enerzijds achtergrondkenmerken, cohortjaar40 en interacties tussen achtergrondkenmerken en cohortjaar en anderzijds de duur tot recidive (zie paragraaf 3.4
voor meer informatie over de Cox-regressiemodellen). Anders dan in het vorige
hoofdstuk kijken we in dit hoofdstuk dus niet naar het aandeel dat recidiveert binnen
twee jaar (prevalentie) of het aantal nieuwe strafzaken per recidivist (frequentie) maar
naar het risico dat iemand op een dag voor het eerst recidiveert. Hoe sneller na het
begin van de recidivemeting mensen recidiveren, hoe groter het risico op recidive. De
coëfficiënten in Cox-regressiemodellen zijn hazard ratio’s (HR’s) en geven een kansverhouding aan. Een HR van 0,5 voor vrouw betekent dat vrouwen, gecontroleerd voor
alle andere achtergrondkenmerken in het model, een twee keer zo klein risico hebben
op recidive als mannen. Een HR van 1,6 voor eerdere delicten betekent dat mensen
met eerdere delicten, gecontroleerd voor alle andere achtergrondkenmerken, een 60%
groter risico op recidive hebben. Voor zowel jeugdige daders als ex-JJI-pupillen testen
we allereerst of het risico op recidive in latere cohortjaren is toegenomen (model 0).
Vervolgens testen we in hoeverre deze toename van het recidiverisico kan worden
verklaard door veranderingen in de groepssamenstelling en wat de risicofactoren voor
recidive zijn (model 1, 2 en 3). Ten slotte bekijken we welke kenmerken in latere
cohorten sterkere of juist minder sterke risicofactoren voor recidive zijn geworden
(model 4).

40

Cohortjaar is bepaald als de tijd in jaren sinds 2010 van het moment waarop iemand veroordeeld wordt.
Iemand die veroordeeld is in 2010 behoort tot cohort 2010 en heeft een score van 0, iemand die veroordeeld is in 2017 behoort tot cohort 2017 en heeft een score van (2017-2010=)7.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 77

5.1

Jeugdige daders
•

•

•

Mannelijke daders hebben een meer dan twee keer zo groot risico op recidive als
vrouwelijke daders. Andere belangrijke risicofactoren voor recidive zijn: het
hebben van eerdere delicten, een eerste justitiecontact op jonge leeftijd, wonen
in een instelling, niet actief zijn in school of werk, voortijdig schoolverlaten, geen
hoog huishoudensinkomen hebben, wonen in een sterk stedelijke buurt of een
buurt met veel criminaliteit, en het plegen van een vermogensdelict met geweld.
Minder sterke risicofactoren zijn: migratieachtergrond, niet bij ouders wonen,
veel broers of zussen hebben, een tienermoeder hebben, en wonen in een sterk
stedelijke buurt of een buurt met hogere huizenprijzen.
Het risico op recidive is tussen cohort 2010 en cohort 2017 licht toegenomen:
jeugdige daders veroordeeld in latere cohorten hebben een groter risico op
recidive.
Door de jaren heen is het hebben van eerdere delicten een sterkere risicofactor
voor recidive geworden, waardoor het verschil in de kans op recidive tussen first
offenders en mensen met eerdere delicten is toegenomen. Ook het wonen in
buurten met meer criminaliteit is door de jaren heen een sterkere risicofactor
voor recidive geworden. De recidivekans van jeugdigen veroordeeld voor
vermogensdelicten zonder geweld en vernielingen en openbare orde delicten is
toegenomen ten opzichte van jeugdigen veroordeeld voor gewelds- en zedendelicten.

Verandering van het risico op recidive over de tijd
Model 0 laat zien dat het risico op recidive tussen 2010 en 2017 licht is toegenomen
met 1,2% per cohortjaar.41 Model 1 laat zien dat, wanneer rekening is gehouden met
alle achtergrondkenmerken, het risico op recidive nog steeds significant toeneemt met
0,9% per cohortjaar. De verandering in de samenstelling van de groep jeugdige
daders naar (demografische, strafrechtelijke, sociaaleconomische en buurt)kenmerken
kan dus slechts voor een deel de stijging van het risico op recidive over deze periode
verklaren. Jeugdige daders in latere cohorten hebben een groter risico op recidive dan
daders in eerdere cohorten, ook wanneer rekening wordt gehouden met eventuele
verschillen in groepssamenstelling.42
Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor de totale groep
jeugdige daders
Model 1 laat zien dat demografische achtergrondkenmerken samenhangen met het
risico op recidive, in lijn met de verwachtingen op basis van theorie en eerder onderzoek. Het risico op recidive is voor vrouwen meer dan twee keer zo klein als voor
mannen. Jeugdige daders die bij ouders wonen, vooral zij die bij twee ouders wonen,
hebben een kleiner risico op recidive dan jeugdige daders die zelfstandig wonen,
terwijl daders die in een instelling wonen het grootste risico hebben op recidive.
Jeugdige daders met een tienermoeder hebben een groter risico op recidive dan
daders waarvan de moeder bij hun geboorte 20 jaar of ouder was. Jeugdige daders
41

42

In model 0, 1 en 4 (tabel 2) zijn alle jeugdige daders opgenomen voor wie alle variabelen bekend zijn.
Zie paragraaf 3.4.2 voor meer informatie.
De stijging van het recidiverisico over de tijd is niet helemaal lineair. Extra analyses met dummy’s per
cohortjaar laten zien dat het recidiverisico in alle jaren hoger is dan in 2010 en in 2013, 2014, 2015 en
2016 significant hoger is dan in 2010, met een maximum in 2015. Wanneer rekening wordt gehouden met
achtergrondkenmerken is alleen het recidiverisico in 2015 nog significant hoger dan in 2010. Jeugdige
daders in cohort 2015 hebben een groter recidiverisico dan jeugdige daders in cohort 2010, ook wanneer
rekening wordt gehouden met achtergrondkenmerken.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 78

met een migratieachtergrond hebben, gecontroleerd voor alle andere achtergrondkenmerken die zijn opgenomen in het model, een 17% groter risico op recidive dan
jeugdige daders zonder migratieachtergrond. Tegen de verwachting in vinden we dat
mensen met een migratieachtergrond een groter risico op recidive hebben dan mensen
zonder migratieachtergrond, ook wanneer rekening wordt gehouden met sociaaleconomische, strafrechtelijke en buurtkenmerken. Mogelijk wordt dit verklaard doordat wij
geen rekening kunnen houden met alle relevante achtergrondkenmerken. Zo konden
we bijvoorbeeld niet controleren voor opleidingsniveau.
Ook de sociaaleconomische verschillen in recidive zijn in lijn met theorie en eerder
onderzoek. Jeugdige daders in een huishouden waarvan het huishoudensinkomen in
het rijkste of op één na rijkste kwartiel valt recidiveren minder dan daders in
huishoudens met een lager inkomen.
In lijn met theorie en eerder onderzoek vinden we dat ook strafrechtelijke kenmerken
een risicofactor voor recidive vormen. Jeugdige daders met eerdere delicten hebben
een 68% groter risico op recidive dan first offenders. Daders die veroordeeld zijn voor
vermogensdelicten (met of zonder geweld) hebben een groter risico op recidive dan
daders veroordeeld voor gewelds- of zedendelicten. Jeugdigen veroordeeld voor
vernielingen, openbare ordedelicten of overige delicten hebben het kleinste risico op
recidive. Hoe ouder jeugdige daders zijn als zij voor het eerst in contact komen met
justitie, hoe kleiner het risico op recidive.
Buurtkenmerken hangen ook samen met het risico op recidive. In lijn met de theorie
en eerder onderzoek vinden we dat jeugdige daders een groter risico op recidive
hebben naarmate de buurt waarin zij wonen sterker stedelijk is en naarmate het
aantal misdrijven in de buurt hoger is. Tegen de verwachtingen in vinden we dat,
vergeleken met de buurten met de laagste gemiddelde woningwaarde, jeugdigen in
buurten met de hoogste woningprijzen een iets groter risico op recidive hebben.
Tabel 2

Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive (Coxregressiemodel) voor cohorten 2010-2017
Model 0
(N=84.721)

Model 1
(N=84.721)

Model 2
(N=75.381)

Model 3
(N=31.373)

Model 4
(N=84.721)

1,012***

1,009***

1,004

1,002

0,987*

Vrouw

0,454***

0,443***

0,433***

0,454***

Migratieachtergrond

1,167***

1,125***

1,202***

1,167***

Bij twee ouders (referentiecat.)

1

1

1

1

Bij één ouder

1,109***

1,119***

1,043*

1,110***

Alleen, bij anderen of onbekend

1,176***

1,084*

1,174***

Institutioneel

1,392***

1,237***

1,390***

Tienermoeder

1,090***

1,090**

1,090***

Periode
Cohortjaar
Demografische kenmerken

Huishoudenssituatie

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

1,052*

Cahier 2022-1 | 79

Model 0
(N=84.721)

Model 1
(N=84.721)

Model 2
(N=75.381)

Model 3
(N=31.373)

Model 4
(N=84.721)

Sociaaleconomische
kenmerken
Huishoudensinkomen
Armste kwartiel (referentiecat.)

1

1

1

1

Op-een-na armste kwartiel

1,039*

1,001

1,032

1,039*

Op-een-na rijkste kwartiel

0,939***

0,892***

0,957

0,940***

Rijkste kwartiel

0,799***

0,759***

0,791***

0,799***

Huishoudensinkomen onbekend

1,162***

1,225***

1,174***

1,163***

1,678***

1,711***

1,793***

1,606***

Geweld of zeden (referentiecat.)

1

1

1

1

Vermogen met geweld

1,181***

1,193***

1,183***

1,195***

Vermogen zonder geweld

1,152***

1,148***

1,157***

1,095***

Vernieling, openbare orde,
overig

0,953***

0,948***

0,984

0,920***

13 en jonger (referentiecat.)

1

1

1

1

14-15

0,909***

0,912***

0,896***

0,909***

16 en ouder

0,757***

0,770***

0,788***

0,757***

WOZ < € 150.000
(referentiecat.)

1

1

1

1

WOZ € 150.000-200.000

1,025

1,014

1,070**

1,028*

WOZ € 200.000-250.000

1,013

1,008

1,049

1,017

WOZ > € 250.000

1,041*

1,011

1,081**

1,041*

Zeer sterk stedelijk
(referentiecat.)

1

1

1

1

Sterk stedelijk

0,996

1,004

0,974

0,997

Matig stedelijk

0,956**

0,955**

0,941*

0,958**

Weinig stedelijk

0,939***

0,905***

0,923**

0,938***

Niet stedelijk

0,864***

0,824***

0,883***

0,863***

<20 misdrijven (referentiecat.)

1

1

1

1

20-30 misdrijven

1,080***

1,066***

1,091***

1,040*

30-50 misdrijven

1,120***

1,087***

1,116***

1,116***

>50 misdrijven

1,198***

1,118***

1,087*

1,129***

Strafrechtelijke kenmerken
Minstens één eerder delict
Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Buurtkenmerken
Gemiddelde woningwaarde buurt

Stedelijkheid

Criminaliteit in de buurt

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 80

Model 0
(N=84.721)

Model 1
(N=84.721)

Model 2
(N=75.381)

Model 3
(N=31.373)

Model 4
(N=84.721)

Aantal broers en/of zussen
Enig kind (referentiecat.)

1

Eén broer of zus

0,994

Twee broers en/of zussen

1,078***

Drie of meer broers en/of zussen

1,211***

Activiteit
Inactief (referentiecat.)

1

Werk

0,837***

School

0,771***

Interacties met cohortjaar
Minstens één eerder delict

1,015***

Type delict
Geweld of zeden (referentiecat.)

1

Vermogen met geweld

0,997

Vermogen zonder geweld

1,017**

Vernieling, openbare orde,
overig

1,012*

Criminaliteit in de buurt
<20 misdrijven (referentiecat.)

1

20-30 misdrijven

1,013*

30-50 misdrijven

1

>50 misdrijven

1,022*

* p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001.
Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor jeugdige daders
die bij ouders wonen
Model 2 (tabel 2) is geschat op alleen jeugdige daders die bij één of twee ouders
wonen, omdat alleen voor deze groep kon worden bepaald met hoeveel broers en/of
zussen jeugdigen samenwonen. Zoals verwacht op basis van de theorie, vinden we dat
jeugdige daders in grote gezinnen (met twee of vooral met drie of meer broers en/of
zussen) een groter risico op recidive hebben dan jeugdigen met één broer of zus of
jeugdigen die enig kind zijn. Voor jeugdige daders die bij hun ouders wonen is het
effect van cohortjaar niet significant.43 Het risico op recidive is voor deze groep niet
hoger in latere cohorten dan in eerdere cohorten. De overige uitkomsten in model 2
zijn vergelijkbaar met model 1.
Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor jeugdige daders
van 17 jaar of ouder
Model 3 (tabel 2) is geschat op alleen jeugdige daders van 17 jaar of ouder, omdat
alleen voor die groep correct kan worden bepaald of zij een opleiding volgen. Jeugdige
43

Dat het effect van cohortjaar in model 2 niet significant is, wordt niet veroorzaakt doordat rekening wordt
gehouden met het aantal broers en zussen. Ook in een model zonder broers en zussen is het effect van
cohortjaar (op de groep die bij ouders woont) niet significant.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 81

daders die een opleiding volgen hebben een 23% kleiner risico op recidive en jeugdige
daders die werken een 16% kleiner risico op recidive dan jeugdige daders die niet naar
school gaan of werken. In een ander model op dezelfde groep daders (niet weergegeven) hebben we het effect van voortijdig schoolverlaten op recidive getoetst.
Voortijdig schoolverlaters hebben, rekening houdend met alle achtergrondkenmerken,
een 26% groter risico op recidive dan jeugdige daders die een opleiding volgen en/of
een startkwalificatie hebben behaald. Deze resultaten zijn in lijn met de verwachtingen
op basis van de theorie. Ook voor jeugdige daders van 17 jaar en ouder is het effect
van cohortjaar niet significant.44 De overige resultaten in model 3 zijn vergelijkbaar
met model 1.
Hoe verandert de samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive door
de tijd
Model 4 is geschat op dezelfde groep jeugdige daders als model 0 en 1. In dit model
zijn interactie-effecten opgenomen tussen achtergrondkenmerken en de tijd in
cohortjaar. Op deze manier bepalen we welke achtergrondkenmerken tussen cohort
2010 en cohort 2017 een zwakkere of sterkere risicofactor voor recidive zijn
geworden. Op basis van de hypotheses in paragraaf 2.3 verwachten we interacties
met woningwaarde, stedelijkheid en criminaliteit in de buurt, huishoudensinkomen,
migratieachtergrond, eerdere delicten en type delict. Allereerst zijn in zeven losse
modellen (met alle hoofdeffecten uit model 1) elk van deze interacties apart getoetst.
Hieruit bleek dat het effect van woningwaarde, stedelijkheid, huishoudensinkomen en
migratieachtergrond op recidive niet is toegenomen of afgenomen tussen cohort 2010
en cohort 2017. Onze verwachting dat de recidive vooral zal dalen onder jeugdigen uit
weinig stedelijke buurten met dure woningen, en juist zal stijgen onder jeugdigen met
een migratieachtergrond en uit gezinnen met een laag huishoudensinkomen, komen
dus niet uit.
Vervolgens zijn de interacties die wel significant waren gezamenlijk opgenomen in
model 4. Het effect van de tijd in jaren is in dit model negatief. Dit betekent dat voor
jeugdige daders zonder eerdere delicten, met een gewelds- of zedendelict en in
buurten met weinig criminaliteit het risico op recidive, wanneer rekening is gehouden
met alle andere achtergrondkenmerken, tussen cohort 2010 en cohort 2017 is
afgenomen.
Het interactie-effect tussen de tijd in jaren en eerdere delicten is positief. Dit betekent
dat het hebben van eerdere delicten tussen cohort 2010 en cohort 2017 een sterkere
risicofactor voor recidive is geworden. Jeugdige daders met eerdere delicten hadden
in cohort 2010 al een 61% groter risico op recidive dan first offenders en deze kansverhouding neemt tussen 2010 en 2017 nog verder toe met 1,5% per jaar. Zoals
verwacht in paragraaf 2.3 nemen de verschillen in recidive tussen first offenders en
jeugdige daders met eerdere delicten dus toe. Dit is in lijn met theorieën over
afnemende tolerantie, waardoor met name daders met eerdere delicten last hebben
van een negatief label of stigma. Wanneer we kijken naar het type delict blijkt dat
vermogensdelicten zonder geweld en vernielingen en openbare ordedelicten door de
jaren heen een sterkere risicofactor voor recidive zijn geworden. Dit is tegengesteld
aan onze verwachtingen, we verwachten dat juist jeugdigen veroordeeld voor
zwaardere delicten (zoals vermogensdelicten met geweld of geweldsdelicten) door
de jaren heen meer last zouden krijgen van een negatief label of stigma. Vergeleken
44

Dat het effect van cohortjaar in model 3 niet significant is, wordt niet veroorzaakt doordat rekening wordt
gehouden met activiteit. Ook in een model zonder activiteit is het effect van cohortjaar (op de groep die
17 jaar of ouder is) niet significant.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 82

met buurten met de minste criminaliteit, hebben mensen in buurten met hogere
criminaliteitscijfers een groter risico op recidive en in buurten met de meeste
misdrijven en buurten met 20-30 misdrijven is het risico op recidive door de jaren
heen verder toegenomen. Mogelijk leidt gericht politiewerk in deze buurten tot een
grotere pakkans waardoor het wonen in deze buurten een sterkere risicofactor voor
recidive is geworden.
Gevoeligheidsanalyse: waarom en voor wie stijgt het recidiverisico tussen
2011 en 2015
In een gevoeligheidsanalyse zijn model 0 en 1 en de modellen met interacties opnieuw
geschat op alleen de cohorten jeugdige daders veroordeeld in 2011 tot en met 2015
omdat juist in deze periode een sterke stijging in de recidiveprevalentie te zien is (zie
bijlage 3). Tussen 2011 en 2015 stijgt het risico op recidive met 2,5% per cohortjaar.
Ook wanneer rekening wordt gehouden met alle achtergrondkenmerken is er nog een
significante toename van het recidiverisico van 1,7% per jaar. De toename van het
recidiverisico over deze periode kan dus slechts deels verklaard worden door veranderingen in de samenstelling van de populatie jeugdige daders. De interactieeffecten met het hebben van eerdere delicten, type delict en criminaliteit in de buurt
hebben dezelfde richting als in het model over de periode 2010 tot 2017, echter alleen
de interactie met type delict is over de periode 2011 tot 2015 significant.
Gevoeligheidsanalyse: samenhang en trends voor minderjarige daders
In nog een gevoeligheidsanalyse zijn model 0 en 1 uit tabel 2 opnieuw geschat op alle
jeugdige daders die jonger dan 18 waren op de pleegdatum van het delict (zie bijlage
3). Op deze manier kan worden uitgesloten dat de trends in recidiverisico worden
veroorzaakt door de invoering van het adolescentenstrafrecht. In model 0 neemt het
recidiverisico toe met 1% per cohortjaar en in model 1 met 0,7% per cohortjaar. De
toename van het recidiverisico is in deze modellen nog steeds significant, maar net
iets kleiner dan in de modellen over de totale groep jeugdige daders (zie tabel 2).
De toename van het recidiverisico over de cohorten 2010 tot 2017 wordt dus niet
(volledig) verklaard door een toename van het aantal meerderjarige jeugdige daders.

5.2

Ex-JJI-pupillen
•

•

Onder ex-JJI-pupillen hebben mannen eveneens een twee keer zo groot recidiverisico als vrouwen. Andere belangrijke risicofactoren voor recidive zijn: het
hebben van eerdere delicten, een eerste justitiecontact op jonge leeftijd, en het
veroordeeld zijn wegens een vermogensdelict zonder geweld. Minder sterke
risicofactoren zijn: migratieachtergrond, niet actief zijn in school of werk, voortijdig schoolverlaten, veel broers of zussen hebben, wonen in een sterk stedelijke
buurt, veel criminaliteit in de buurt en hoge woningprijzen in de buurt. Ex-JJIpupillen met een hoog huishoudensinkomen, die bij twee ouders wonen en geen
tienermoeder hebben, hebben een kleiner risico op recidive. Dit is in lijn met
jeugdige daders, maar bij ex-JJI-pupillen zijn deze verschillen minder groot.
Tussen 2010 en 2017 is de het risico op recidive van ex-JJI-pupillen niet significant toegenomen, ook zijn de verschillen tussen subgroepen in het risico op
recidive niet groter of kleiner geworden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 83

Verandering van het risico op recidive over de tijd
Uit model 0 blijkt dat het risico op recidive tussen 2010 en 2017 niet (significant) is
toe- of afgenomen.45 Dit betekent dat ex-JJI-pupillen in latere uitstroomcohorten geen
groter recidiverisico hebben dan pupillen in eerdere cohorten. Uit model 1 blijkt dat
ook wanneer rekening wordt gehouden met alle achtergrondkenmerken, het risico op
recidive tussen 2010 en 2017 niet (significant) is toe- of afgenomen.
Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor de totale groep
ex-JJI-pupillen
Net als bij jeugdige daders, hangen ook voor ex-JJI-pupillen demografische en sociaal
economische kenmerken samen met het recidiverisico (model 1). Vrouwen hebben een
meer dan twee keer zo klein risico op recidive als mannen. Mensen met een migratieachtergrond hebben, ook wanneer rekening wordt gehouden met achtergrondkenmerken, zoals inkomen en strafrechtelijk verleden, een groter risico op recidive dan
mensen zonder migratieachtergrond. Net als bij jeugdige daders hebben ook bij exJJI-pupillen die bij twee ouders wonen, waarvan de moeder bij hun geboorte 20 jaar
of ouder was en in een huishouden met een hoog inkomen een kleiner risico op
recidive dan mensen bij één ouder, met een tienermoeder en/of een lager huishoudensinkomen. Bij jeugdige daders is echter de samenhang tussen deze huishoudenskenmerken en recidive sterker dan bij ex-JJI-pupillen. Ex-JJI-pupillen zijn
gemiddeld ouder en hebben een langer en zwaarder strafrechtelijk verleden, waardoor
het effect van (sociale controle door en inkomen van) ouders voor deze groep
waarschijnlijk minder groot is.46
Ook voor ex-JJI-pupillen hangen strafrechtelijke achtergrondkenmerken samen met de
kans op recidive. Ex-JJI-pupillen met eerdere delicten hebben een 63% groter risico op
recidive dan first offenders. Hoe ouder ex-JJI-pupillen zijn als ze voor het eerst in
contact met justitie komen, hoe lager hun risico op recidive. Deze uitkomsten zijn
vergelijkbaar met de uitkomsten voor jeugdige daders en in lijn met de verwachtingen
op basis van theorie en eerder onderzoek. Ex-JJI-pupillen met geweld- of zedendelict
hebben het kleinste recidiverisico. Met name personen die voor vermogensdelicten
zonder geweld zijn veroordeeld tot een verblijf in een JJI hebben een groot risico op
recidive. Vooral jeugdigen met veel eerdere delicten of jeugdigen die anderszins
‘zwaarder’ zijn op (gemeten en ongemeten) achtergrondkenmerken zullen voor relatief
lichte vermogensdelicten zonder geweld worden veroordeeld tot een verblijf in een JJI.
Dit verklaart waarschijnlijk de hoge recidive in deze groep.
De samenhang tussen buurtkenmerken en recidive is voor ex-JJI-pupillen vergelijkbaar
als voor jeugdige daders. In lijn met theorie en eerder onderzoek vinden we dat exJJI-pupillen een grotere kans op recidive hebben naarmate de buurt sterker stedelijk is
en het aantal misdrijven in de buurt hoger. Net als bij jeugdige daders en tegen de
verwachtingen op basis van de theorie in, is de kans op recidive groter in buurten met
de hoogste woningprijzen.

45

46

In model 0 en 1 (tabel 3) zijn alle ex-JJI-pupillen opgenomen voor wie alle variabelen bekend zijn. Zie
paragraaf 3.4.2 voor meer informatie.
Daarnaast is het aantal ex-JJI-pupillen kleiner dan het aantal jeugdige daders, waardoor de verschillen
minder snel significant worden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 84

Tabel 3

Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive (Coxregressiemodel) voor cohorten 2010-2017
Model 0
(N=8.882)

Model 1
(N=8.882)

Model 2
(N=6.882)

Model 3
(N=5.447)

Periode
Cohortjaar

1,001

1,006

0,998

1,004

Vrouw

0,433***

0,390***

0,411***

Migratieachtergrond

1,142***

1,092*

1,157***

15 en jonger (referentiecat.)

1

1

1

16-17

0,99

1,012

18 jaar en ouder

0,96

1,027

0,969

Bij twee ouders (referentiecat.)

1

1

1

Bij één ouder

1,065*

1,076*

1,071

Alleen, bij anderen of onbekend

1,079

1,084

Institutioneel

1,054

0,985

Tienermoeder

1,018

0,975

1,066

Armste kwartiel (referentiecat.)

1

1

1

Op-een-na armste kwartiel

1,019

1,012

0,96

Op-een-na rijkste kwartiel

0,989

0,95

0,974

Rijkste kwartiel

0,886*

0,836**

0,894

Huishoudensinkomen onbekend

1,027

1,119

0,986

1,627***

1,586***

1,699***

Geweld of zeden (referentiecat.)

1

1

1

Vermogen met geweld

1,209***

1,188***

1,298***

Vermogen zonder geweld

1,638***

1,563***

1,707***

Vernieling, openbare orde, overig

1,119*

1,083

1,164**

Fictief, kantonfeit of onbekend

1,308***

1,276**

1,323**

13 en jonger (referentiecat.)

1

1

1

14-15

0,925**

0,917*

0,942

16 en ouder

0,724***

0,711***

0,736***

Demografische kenmerken

Leeftijd bij uitstroom uit JJI

Huishoudenssituatie

Sociaaleconomische kenmerken
Huishoudensinkomen

Strafrechtelijke kenmerken
Minstens één eerder delict
Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 85

Model 0
(N=8.882)

Model 1
(N=8.882)

Model 2
(N=6.882)

Model 3
(N=5.447)

Buurtkenmerken
Gemiddelde woningwaarde buurt
WOZ < € 150.000 (referentiecat.)

1

1

1

WOZ € 150.000-200.000

0,999

0,981

1,028

WOZ € 200.000-250.000

1,015

0,984

1,027

WOZ > € 250.000

1,109*

1,022

1,196**

Zeer sterk stedelijk (referentiecat.)

1

1

1

Sterk stedelijk

0,953

0,965

0,957

Matig stedelijk

0,916*

0,890*

0,918

Weinig stedelijk

0,848**

0,827**

0,815**

Niet stedelijk

0,887*

0,758**

0,860*

<20 misdrijven (referentiecat.)

1

1

1

20-30 misdrijven

1,037

1,016

1,057

30-50 misdrijven

1,08

1,041

1,057

>50 misdrijven

1,129*

1,109

1,076

Stedelijkheid

Criminaliteit in de buurt

Aantal broers en/of zussen
Enig kind (referentiecat.)

1

Eén broer of zus

0,998

Twee broers en/of zussen

1,095*

Drie of meer broers en/of zussen

1,191***

Activiteit
Inactief (referentiecat.)

1

Werk

0,824*

School

0,883***

* p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001.
Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor ex-JJI-pupillen
die bij hun ouders wonen
In model 2 (tabel 3) zijn alleen ex-JJI-pupillen meegenomen die bij hun ouders wonen,
om te kunnen bepalen wat het effect van het aantal (thuiswonende) broers en zussen
is op het risico op recidive. Ex-JJI-pupillen in grote gezinnen (met twee en vooral met
drie of meer broers en/of zussen) hebben een groter recidiverisico dan ex-JJI-pupillen
met één of geen broer of zus. Dit werd ook gevonden bij jeugdige daders en is in lijn
met de verwachtingen op basis van de theorie. De overige resultaten in model 2 zijn
vergelijkbaar met model 1.
Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor ex-JJI-pupillen
van 17 jaar of ouder
In model 3 (tabel 3) zijn alleen ex-JJI-pupillen van 17 jaar of ouder opgenomen,
omdat alleen voor deze groep geregistreerd is of ze een opleiding volgen. Ex-JJIWetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 86

pupillen die een opleiding volgen hebben een 18% kleinere kans op recidive en ex-JJIpupillen die werken een 12% kleinere kans op recidive vergeleken met pupillen die
niet op school zitten of werken. Een extra model (niet weergegeven) laat zien dat
voortijdig schoolverlaters een 12% grotere kans hebben op recidive vergeleken met
ex-JJI-pupillen die een opleiding volgen en/of een startkwalificatie hebben behaald. De
overige resultaten in model 3 zijn vergelijkbaar met model 1.
Hoe verandert de samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive door
de tijd?
Vervolgens zijn aan model 1, één voor één de verschillende interactie-effecten
toegevoegd die worden verwacht op basis van de theorie. Net als bij jeugdige daders,
neemt ook bij ex-JJI-pupillen het recidiverisico voor mensen met eerdere delicten en in
buurten met de hoogste criminaliteit toe. Deze effecten zijn voor ex-JJI-pupillen niet
kleiner dan voor jeugdige daders, maar, in tegenstelling tot bij jeugdige daders, zijn
deze effecten bij ex-JJI-pupillen niet significant.47 Ook de overige interactie-effecten
zijn niet significant. Dit betekent dat voor ex-JJI-pupillen het effect van woningwaarde,
stedelijkheid en criminaliteit in de buurt, huishoudensinkomen, migratieachtergrond,
eerdere delicten en type delict niet significant is toe- of afgenomen tussen de cohorten
2010 en 2017. Verschillen tussen subgroepen in de kans op recidive zijn in deze
periode dus niet significant groter of kleiner geworden.
Gevoeligheidsanalyse: waarom en voor wie stijgt het recidiverisico tussen
2011 en 2015
In een gevoeligheidsanalyse zijn model 0 en 1 en de modellen met interacties opnieuw
geschat op alleen de ex-JJI-pupillen uitgestroomd in de periode 2011 tot en met 2015
(zie bijlage 3). Over deze jaren is er wel een significante toename van het recidiverisico. Tussen 2011 en 2015 stijgt het risico op recidive met 3,3% per cohortjaar. Ook
wanneer rekening wordt gehouden met alle achtergrondkenmerken is er nog een
significante toename van het recidiverisico van 3,1% per jaar. De toename van het
recidiverisico over deze periode kan dus niet verklaard worden door veranderingen
in de samenstelling van de populatie ex-JJI-pupillen wat betreft de gemeten
kenmerken.48 Verder zijn geen van de interactie-effecten significant. Dit betekent dat
het effect op het recidiverisico van woningwaarde, stedelijkheid en criminaliteit in de
buurt, huishoudensinkomen, migratieachtergrond, eerdere delicten en type delict niet
significant is toe- of afgenomen, ook niet over de periode 2011 tot 2015.
Gevoeligheidsanalyse: samenhang en trends voor ex-JJI-pupillen die op de
pleegdatum minderjarig waren
In een tweede gevoeligheidsanalyse zijn model 0 en 1 uit tabel 3 opnieuw geschat op
alle ex-JJI-pupillen die jonger dan 18 waren op de pleegdatum van het delict (zie
bijlage 3). Op deze manier kan worden uitgesloten dat de trends in recidive worden
veroorzaakt door de invoering van het adolescentenstrafrecht. Ook op deze selectie is

47

48

Het aantal ex-JJI-pupillen is veel kleiner dan het aantal jeugdige daders. De groep ex-JJI-pupillen is niet
groot genoeg om vast te stellen of het recidiverisico van mensen met eerdere delicten en in buurten met
veel criminaliteit werkelijk toeneemt ten opzichte van mensen zonder eerdere delicten of in andere buurten,
of dat deze trend toeval is. Op de (grotere) groep jeugdige daders kan wel worden bepaald dat deze trends
significant zijn, en dus (meer dan 95% zeker) geen toeval zijn.
De stijging van het recidiverisico over de tijd is niet helemaal lineair. Extra analyses met dummy’s per
cohortjaar laten zien dat het recidiverisico in alle jaren hoger is dan in 2011 en in 2014 en 2015 significant
hoger is dan in 2011, met een maximum in 2015. Wanneer rekening wordt gehouden met achtergrondkenmerken veranderen deze effecten nauwelijks. Ex-JJI-pupillen in cohort 2014 en 2015 hebben een groter
recidiverisico dan ex-JJI-pupillen in cohort 2011, ook wanneer rekening wordt gehouden met achtergrondkenmerken.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 87

er geen significante toe- of afname van het recidiverisico over de periode 2010 tot
2017.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 88

6

Conclusie en discussie
Na jaren van daling van de recidiveprevalentie van jeugdige daders en ex-JJI-pupillen
was er vanaf cohort 2011 tot en met cohort 2015 een stijging van deze recidiveprevalentie zichtbaar. Jeugdige daders veroordeeld in 2015 en jongeren die in 2015
uitstroomden uit een JJI kwamen in de twee jaar na veroordeling of uitstroom vaker
opnieuw in contact met justitie dan eerdere cohorten jeugdige justitiabelen (Weijters
et al., 2019). Dit was aanleiding om te onderzoeken of deze stijging van de recidiveprevalentie in latere cohorten doorzet en hoe deze stijging te verklaren is. Daarnaast
blijkt uit internationaal en Nederlands onderzoek dat de jeugdcriminaliteit daalt, maar
dat deze daling vooral plaatsvindt onder specifieke groepen jeugdigen (Boot & Kessels,
2021; Goudriaan & Kessels, 2016; Nilsson, Estrada & Bäckman, 2017). De vraag is of
ook de ontwikkeling van de recidive onder Nederlandse jeugdigen ongelijk verdeeld is
en of veranderingen in de samenstelling van de groep jeugdige justitiabelen de trends
in recidive kunnen verklaren. In dit hoofdstuk worden de volgende onderzoeksvragen
beantwoord:
1

Hoe heeft de tweejarige recidiveprevalentie en -frequentie zich ontwikkeld tussen
de cohorten 2008 en 2017 voor de complete groep jeugdige daders en voor
verschillende groepen jeugdige daders uitgesplitst naar strafrechtelijke,
demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken?

2

Hoe heeft de tweejarige recidiveprevalentie en -frequentie zich ontwikkeld tussen
de cohorten 2008 en 2017 voor de complete groep ex-JJI-pupillen en voor
verschillende groepen ex-JJI-pupillen uitgesplitst naar strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken?

3a

Hoe is de samenstelling van de groep jeugdige daders en ex-JJI-pupillen tussen
de cohorten 2008 en 2017 veranderd wat betreft strafrechtelijke, demografische,
sociaaleconomische en buurtkenmerken, en in hoeverre kan dit de ontwikkelingen
in het recidiverisico verklaren?

3b

Welke strafrechtelijke, demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken
hangen samen met een hoger recidiverisico onder jeugdige daders en ex-JJIpupillen, en in hoeverre is de invloed van deze kenmerken veranderd in de
periode van 2008 tot 2017?

In dit onderzoek bekijken we dus (verschillen tussen subgroepen in) trends in de
recidiveprevalentie (het aandeel dat binnen twee jaar recidiveert) en in recidivefrequentie (het aantal nieuwe strafzaken per recidivist per jaar in vrijheid). Daarnaast
beschrijven we (verschillen tussen subgroepen in) trends in het recidiverisico (het
risico (hazard) dat iemand op een dag voor het eerst recidiveert: hoe sneller na het
begin van de recidivemeting mensen recidiveren, hoe hoger het recidiverisico) en
bepalen we in hoeverre veranderingen in de samenstelling van de groep jeugdige
justitiabelen trends in het recidiverisico kunnen verklaren.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 89

6.1

Belangrijkste resultaten
Ter beantwoording van onderzoeksvragen 1 en 2 zijn de ontwikkelingen in
recidiveprevalentie en -frequentie van de volledige groep jeugdige justitiabelen
(jeugdige daders en ex-JJI-pupillen) beschreven. Vervolgens zijn de recidivetrends
beschreven voor subgroepen naar demografische, strafrechtelijke, sociaaleconomische
en buurtkenmerken.
Stijging recidiveprevalentie en recidivefrequentie zet niet door
Hill en collega’s (2021) vonden al dat de stijging van de recidiveprevalentie tussen niet
doorzet na cohort 2015: de recidiveprevalentie van cohort 2016 is voor ex-JJI-pupillen
duidelijk lager en voor jeugdige daders net iets lager dan de recidiveprevalentie van
cohort 2015. Dit onderzoek laat zien dat de recidiveprevalentie van cohort 2017 voor
jeugdige daders opnieuw iets lager is dan de prevalentie van cohort 2016 en dat de
recidiveprevalentie voor ex-JJI-pupillen stabiliseert. Ook de stijging van de recidivefrequentie zet zich niet door in de cohorten 2016 en 2017.
Ongelijke ontwikkeling in recidiveprevalentie en -frequentie
Voor een aantal subgroepen wijken de trends in recidiveprevalentie en -frequentie af.
De recidiveprevalentie en -frequentie van jeugdigen in instellingen, jeugdigen met
eerdere justitiecontacten, jeugdigen in lage inkomenshuishoudens en jeugdigen in
buurten met veel criminaliteit was al hoog en neemt, vooral over de cohorten 2011 tot
2015, relatief sterk toe. De verschillen in recidiveprevalentie en -frequentie tussen
jeugdigen nemen hierdoor toe. Dit is een aanwijzing dat niet alleen jeugdcriminaliteit
(Boot & Kessels, 2021; Goudriaan & Kessels, 2016; Nilsson, Estrada & Bäckman,
2017), maar ook recidive zich ongelijk ontwikkelt. Goudriaan en Kessels (2016) en
Nilsson en collega’s (2017) vinden vooral een daling in de jeugdcriminaliteit onder
geprivilegieerde groepen waar de criminaliteit toch al laag was. Dit onderzoek vindt
vergelijkbare trends in recidive. Voor jeugdigen die bij hun ouders wonen, geen
eerdere delicten hebben, een hoog huishoudensinkomen hebben en in buurten met
weinig criminaliteit wonen is de recidiveprevalentie en -frequentie constant of daalt
deze. Voor jeugdige justitiabelen met minder kansen – zij die in instellingen wonen,
eerdere delicten hebben gepleegd, een laag huishoudensinkomen hebben of in buurten
met veel criminaliteit wonen – was de recidiveprevalentie en -frequentie al hoger en
neemt deze verder toe over de tijd.
Behalve de toename van de verschillen tussen subgroepen over tijd, zien we ook subgroepen waar de verschillen in recidiveprevalentie en -frequentie juist kleiner worden.
De recidiveprevalentie en -frequentie van met name jeugdigen zonder migratieachtergrond stijgt, waardoor de verschillen in recidiveprevalentie en -frequentie tussen
jeugdigen met en zonder migratieachtergrond kleiner worden. Deze bevinding sluit
niet aan met onze verwachting dat met name jeugdigen met een migratieachtergrond
in toenemende mate last zullen hebben van een negatief label (Augustyn et al., 2019;
Pager, 2003; Pesta, 2018), maar wel bij recent onderzoek naar jeugdcriminaliteit in
Nederland: met name criminaliteit onder jeugdigen met een Marokkaanse migratieachtergrond daalt (Boot & Kessels, 2021), waardoor verschillen tussen groepen kleiner
worden. Ook stijgt de recidive met name in de minst stedelijke buurten en buurten
met de hoogste woningwaardes waardoor de verschillen tussen buurten in recidive
afnemen. Op basis van de beveiligingshypothese (Farrell, Laycock & Tilley, 2015) en
digitalisering (Weerman, 2017) verwachtten we vooral een afname van de recidive
in buurten met de hoogste woningwaardes en vanwege de digitalisering ook vooral
een afname in minder stedelijke buurten. Wij vinden dus geen aanwijzingen dat de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 90

beveiligingshypothese of toegenomen digitalisering de trends in recidive kunnen
verklaren.
Ter beantwoording van onderzoeksvraag 3a zijn de veranderingen in de groepssamenstelling van jeugdige daders en ex-JJI-pupillen beschreven en zijn we nagegaan
of deze verandering in de groepssamenstelling de ontwikkelingen in het recidiverisico
konden verklaren.
Samenstelling groep jeugdige justitiabelen wordt zwaarder
Tussen 2008 en 2017 is het aantal jeugdige justitiabelen sterk afgenomen; steeds
minder jongeren worden veroordeeld of komen in een JJI. Het aantal ex-JJI-pupillen is
in 2017 gehalveerd ten opzichte van 2008 en het aantal jeugdige daders is in 2017
zelfs bijna drie keer zo klein als in 2008. De groep die nog wel in aanraking komt met
justitie heeft relatief vaker eerdere delicten gepleegd en is vaker veroordeeld voor
gewelds- of zedendelicten of vermogensdelicten met geweld. Het aandeel jeugdigen
veroordeeld voor vernielingen en openbare ordedelicten neemt af.
We zien tussen 2008 en 2017 een toename in het aandeel jeugdige justitiabelen met
kenmerken die samenhangen met een relatief hoog recidiverisico. Zo is de groep
jeugdige justitiabelen steeds ouder geworden. Dit wordt deels veroorzaakt door de
invoering van het adolescentenstrafrecht waardoor jongvolwassenen vaker via het
jeugdstrafrecht worden berecht en/of in een JJI worden geplaatst. Waarschijnlijk
vooral vanwege hun hogere leeftijd wonen jeugdige justitiabelen steeds vaker
zelfstandig en steeds minder vaak bij twee ouders. Het aandeel vrouwelijke jeugdige
justitiabelen was al laag en is verder afgenomen. Het aandeel jeugdige daders met een
migratieachtergrond is verder toegenomen. Tussen 2008 en 2017 neemt het aandeel
jeugdige justitiabelen in huishoudens met een laag inkomen, en het aandeel jeugdige
justitiabelen dat naar school gaat, toe. Omdat vrouwen, jeugdigen zonder eerdere
delicten, jeugdigen zonder migratieachtergrond, en jeugdigen die bij twee ouders en in
huishoudens met een hoger inkomen wonen minder recidiveren leiden deze trends
ertoe dat de groep jeugdige justitiabelen zwaarder is geworden qua recidiverisico.
Zwaardere samenstelling verklaart toename recidiverisico niet
Over de cohorten 2010 tot en met 2017 is de kans om te recidiveren onder jeugdige
daders significant toegenomen. Daders in latere cohorten hebben een groter risico op
recidive. Deze toename van het recidiverisico kan slechts voor een klein deel worden
verklaard door een verandering in de samenstelling van de groep jeugdige daders op
basis van de gemeten kenmerken. Wanneer rekening wordt gehouden met alle
gemeten achtergrondkenmerken is het risico op recidive in latere cohorten hoger
dan in eerdere cohorten. De toename van het recidiverisico van jeugdige daders kan
dus maar deels worden verklaard doordat de groep zwaarder is geworden qua achtergrondkenmerken. Voor ex-JJI-pupillen is de kans om te recidiveren tussen cohort 2010
en cohort 2017 daarentegen niet significant toegenomen.
De populatie ex-JJI-pupillen en jeugdige daders is mogelijk ook zwaarder geworden
door de invoering van het adolescentenstrafrecht. Hierdoor worden jongvolwassenen
tot 23 jaar vaker vervolgd volgens het jeugdstrafrecht. De recidive van juist de
jongvolwassenen veroordeeld volgens het jeugdstrafrecht is hoog (Verweij & Tollenaar,
2020). Ook deze ontwikkeling kan de stijging van de recidive niet verklaren; ook
wanneer alleen jeugdige daders worden meegenomen die jonger dan 18 waren op de
pleegdatum, is het recidiverisico van jeugdige daders tussen cohort 2010 en cohort
2017 significant toegenomen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 91

In extra analyses is de toename van het recidiverisico bepaald over alleen de cohorten
2011 tot en met 2015, omdat juist in deze periode een stijging van de recidiveprevalentie zichtbaar was. Over deze cohorten neemt voor zowel jeugdige daders als
ex-JJI-pupillen het recidiverisico significant toe. Ook deze toenames kunnen slechts
voor een klein deel worden verklaard door veranderingen in de groepssamenstelling.
De (tijdelijke) stijging van het recidiverisico kan dus niet worden verklaard doordat de
groep jeugdige justitiabelen zwaarder is geworden qua gemeten
achtergrondkenmerken.
Ter beantwoording van onderzoeksvraag 3b is ten slotte beschreven welke
kenmerken van jeugdige justitiabelen samenhangen met het recidiverisico en in
hoeverre de invloed van deze kenmerken in de loop van de tijd is veranderd.
Verschillen tussen subgroepen in recidive in lijn met verwachtingen
Ten eerste zien we verschillen naar demografische en sociaaleconomische kenmerken
in lijn met eerder onderzoek (Hill, Tollenaar & Weijters, 2021; Loeber et al., 2005;
Servaas, Weerman & Fischer, 2021). Vrouwen, jeugdigen die bij twee ouders wonen
en jeugdigen met weinig broers of zussen hebben een kleiner risico op recidive.
Jeugdigen in instellingen of met tienermoeders hebben juist een groter risico op
recidive. Ook jeugdigen die niet actief zijn in school of werk en jeugdigen uit huisoudens met een laag inkomen hebben een groter risico op recidive.
Jeugdige justitiabelen met een migratieachtergrond hebben een groter risico op
recidive dan jeugdigen zonder migratieachtergrond. Het verschil in recidiverisico blijft
overeind wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in achtergrondkenmerken
zoals inkomen en strafrechtelijk verleden. Hiervoor zijn twee mogelijke verklaringen.
Allereerst kan dit worden verklaard doordat wij geen rekening kunnen houden met
alle relevante achtergrondkenmerken. Jongeren met een migratieachtergrond zijn
bijvoorbeeld lager opgeleid, maar hier konden wij niet voor controleren. Dieleman en
collega’s (2020) laten zien dat verschillen in de kans op veroordeling voor een misdrijf
tussen groepen met en zonder migratieachtergrond nagenoeg verdwijnen na controle
voor achtergrondkenmerken waaronder opleidingsniveau. Daarnaast is het mogelijk
dat er een werkelijk verschil in het risico op geregistreerde recidive bestaat tussen
mensen met en zonder migratieachtergrond. Een dergelijk verschil zou kunnen worden
veroorzaakt door etnisch profileren waardoor mensen met een migratieachtergrond
een grotere kans hebben om opgepakt en veroordeeld te worden (Berg et al., 2016;
Wermink et al., 2015).
Ook zien we verschillen in recidive naar strafrechtelijke kenmerken die in lijn zijn met
theorie en eerder onderzoek (Farrell, Laycock & Tilley, 2015; Hill, Tollenaar & Weijters,
2021; Paternoster & Brame, 1997). Jeugdigen met eerdere delicten, vermogensdelicten, en zij die die op jongere leeftijd voor het eerst met justitie in contact komen
hebben een groter risico op recidive.
In lijn met de verwachtingen op basis van de theorie en eerdere onderzoek (Ahonen,
Loeber & Pardini, 2015; Beerthuizen, Van Leijsen & Van der Laan, 2019; Loeber et al.,
2005) hebben jeugdige justitiabelen het hoogste recidiverisico wanneer zij in sterk
stedelijke buurten en buurten met hoge criminaliteitscijfers wonen. Jeugdige justitiabelen hebben een hogere recidiveprevalentie en –frequentie in buurten met een lage
gemiddelde woningwaarde. Wanneer echter rekening wordt gehouden met alle
verschillen in achtergrondkenmerken, blijkt het wonen in buurten met de laagste
woningwaardes, tegen de verwachtingen in (Jolliffe et al., 2016) niet samen te hangen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 92

met een hoger recidiverisico. Een lage woningwaarde blijkt dus geen risicofactor voor
recidive.
De belangrijkste risicofactoren voor recidive zijn man zijn, eerdere delicten hebben
gepleegd en een eerste justitiecontact op jonge leeftijd. Vrouwen, first offenders en
mensen die pas op latere leeftijd aan hun criminele carrière beginnen hebben een veel
lager recidiverisico. Dat blijkt niet alleen uit dit onderzoek, ook veel eerder onderzoek,
niet alleen onder jeugdigen maar ook onder andere justitiabelen, vindt hogere
recidivecijfers voor juist deze groepen (Mulder et al., 2011; Wartna, 2009).
Ongelijke ontwikkeling in recidiverisico
Als laatste hebben we in dit onderzoek gekeken hoe de invloed van strafrechtelijke,
demografische, sociaaleconomische en buurtkenmerken op het recidiverisico is
veranderd door de tijd heen. Voor jeugdige daders vinden we verschillen over de tijd
voor het hebben van eerdere justitiecontacten en criminaliteit in de buurt. Voor ex-JJIpupillen vinden we dezelfde verschillen maar deze verschillen zijn, mogelijk wegens
het kleinere aantal ex-JJI-pupillen, niet significant. Het hebben van eerdere justitiecontacten en het wonen in een buurt met hoge criminaliteitscijfers is in latere cohorten
een sterkere risicofactor voor recidive dan in eerdere cohorten. De verschillen in
recidiverisico tussen first offenders en mensen met eerdere justitiecontacten en tussen
buurten met veel en weinig criminaliteit zijn hierdoor toegenomen.
Een mogelijke verklaring voor de toegenomen verschillen is actiever en gerichter
politiewerk, of focused policing: toegenomen aandacht voor frequente daders,
criminele jeugdgroepen en buurten met veel criminaliteit (Ferwerda, 2019; Rokven,
Beerthuizen & Van der Laan, 2016; Van Burik et al., 2013). Hierdoor hebben mogelijk
vooral jeugdigen met eerdere delicten en uit buurten met veel criminaliteit een grotere
kans om opnieuw met justitie in contact te komen, waardoor deze kenmerken in latere
cohorten sterkere risicofactoren voor recidive zijn.
Daarnaast is de stijging van de recidive onder jeugdige justitiabelen met eerdere
delicten in lijn met de verwachtingen op basis van labeling theorie (Bäckman et al.,
2014). Door de afnemende tolerantie voor risicogedrag en de daling van het aandeel
jeugdigen dat in aanraking komt met justitie hebben jeugdigen die wél in aanraking
komen met justitie, en dan met name jeugdigen met eerdere delicten, meer last van
een negatief label of stigma waardoor zij minder conventionele mogelijkheden hebben,
bijvoorbeeld om een baan of stage te vinden, waardoor de kans op recidive groter
wordt.
Tot slot zien we dat, wanneer rekening wordt gehouden met alle achtergrondkenmerken, het recidiverisico van jeugdige daders veroordeeld voor vermogensdelicten
zonder geweld en vernielingen en openbare orde delicten in latere cohorten toeneemt
ten opzichte van daders veroordeeld voor vermogensdelicten met geweld of geweldsof zedendelicten. Recent onderzoek laat zien dat hoewel de jeugdcriminaliteit daalt,
het aandeel jeugdige justitiabelen dat relatief zware delicten pleegt stijgt. Het gaat
daarbij vooral om een stijging in het geweldsdelict ‘doodslag’ en een stijging in het
aantal vermogensdelicten met geweld (Van der Laan, et al., 2021; zie ook paragraaf
4.3.2). Jeugdige justitiabelen plegen vaker zwaardere delicten, maar de kans op
recidive van plegers van vermogensdelicten met geweld en geweldsdelicten neemt af
ten opzichte van de recidive van plegers van vernielingen en openbare ordedelicten en
vermogensdelicten zonder geweld. Dit is opvallend aangezien we op basis van de
theorie over afnemende tolerantie voor risicogedrag en afnemende participatie in

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 93

(jeugd)criminaliteit zouden verwachten dat de recidive juist zou toenemen onder
plegers van vermogen met geweld en geweldsdelicten. Daders van deze (zwaardere)
delicten zouden in latere cohorten immers nog meer last hebben van een negatief
label dan in eerdere cohorten. Deze trends lijken dus met elkaar in tegenspraak, maar
dat hoeft niet het geval te zijn. Mogelijk kan de toename van het aandeel plegers van
zware delicten juist de afname van de recidive in deze groep verklaren. Verder
onderzoek moet uitwijzen op welke manier deze schijnbare tegenstelling kan worden
verklaard. Daarbij is het ten eerste mogelijk dat door de stijging van het aantal
geweldsdelicten door jeugdigen de aandacht bij politie en justitie voor deze typen
delicten is toegenomen, waardoor delicten vaker als geweldsdelict (of vermogensdelict
met geweld) worden geregistreerd en jeugdigen vaker voor een geweldsdelict worden
veroordeeld. Hierdoor worden ook jeugdigen met een lager recidiverisico meegeteld
als plegers van geweldsdelicten. Ten tweede kan de toename van het aantal plegers
van geweldsdelicten (en vermogensdelicten met geweld) op zichzelf al leiden tot
‘verdunning’. Niet alleen jeugdigen met het hoogste criminaliteitsrisico maar ook
‘lichtere’ jeugdigen plegen geweldsdelicten wanneer de groep plegers van geweldsdelicten relatief groter wordt. Ten derde is het mogelijk dat, wanneer er meer jeugdigen zwaardere delicten plegen, de gevolgen van een negatief label vanwege een
zwaarder delict relatief minder sterk zijn (Hirschfield, 2008). Wanneer slechts weinig
jeugdigen zware delicten plegen, zullen de plegers van deze delicten mogelijk minder
makkelijk een baan of een stage vinden, en dus meer recidiveren, dan wanneer veel
jeugdigen deze delicten plegen.

6.2

Aanbevelingen

6.2.1

Aanbevelingen voor toekomstig onderzoek
In dit onderzoek bekijken we de samenhang tussen enerzijds demografische, strafrechtelijke, sociaaleconomische en buurtkenmerken en anderzijds recidive. Er zijn
echter meer kenmerken die samenhangen met recidive van jeugdige justitiabelen.
Zo blijken persoonlijkheidsproblemen, de relatie met ouders, delinquente vrienden
of lidmaatschap van een problematische jeugdgroep sterk samen te hangen met
(herhaalde) jeugdcriminaliteit (Assink et al., 2015; Servaas, Weerman & Fischer,
2021). Sommige van deze kenmerken, zoals de omgang met delinquente vrienden,
vergroten het risico dat jongeren recidiveren, andere kenmerken, zoals een goede
relatie met ouders, kunnen er juist voor zorgen dat jongeren weerhouden worden
om te recidiveren. In dit onderzoek hebben wij ons beperkt tot kenmerken waarvoor
data voor de complete populatie jeugdige justitiabelen beschikbaar was. In verder
onderzoek zou op basis van data waarin ook vragen zijn gesteld over bijvoorbeeld
persoonlijkheid of criminele vrienden (in combinatie met de registratiedata die in dit
onderzoek zijn gebruikt) een completer beeld worden gegeven van de risico- en
beschermende factoren voor recidive van jeugdige justitiabelen. Kansrijke data hierbij
zijn afkomstig uit het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen (LIJ). Het LIJ is
een risicotaxatie-instrument dat wordt afgenomen onder jongeren die in contact
komen met partijen uit de jeugdstrafrechtketen. Het doel van het LIJ is zowel een
inschatting maken van het recidiverisico van jeugdigen als ook om de behoeften van
deze jeugdigen in kaart te brengen om zo het recidiverisico te kunnen verlagen (Van
der Put & Kapteijns, 2020). Daarbij moet wel rekening worden gehouden dat het LIJ
niet voor alle jeugdige justitiabelen is ingevuld en dat de groep waarvoor het LIJ niet
is ingevuld selectief is (Mensink, Hill & Weijters, 2021).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 94

Een tweede beperking van het huidige onderzoek is dat we geen inzicht kunnen geven
in de mechanismen hoe en waarom factoren samenhangen met recidive. We vinden
bijvoorbeeld dat jeugdigen die op school zitten of werken een lager recidiverisico
hebben, maar kunnen niet vaststellen of dit een causaal effect is of welke onderliggende mechanismen dit effect verklaren. Quasi-experimenteel onderzoek waarbij
een deel van de jeugdige justitiabelen extra hulp krijgt bij het vinden van een baan of
opleiding, en waarbij deze groep vergeleken kan worden met justitiabelen die alleen
de standaard hulp krijgen kan mogelijk inzicht geven in of er een causaal effect is van
werk of school op recidive. Kwalitatief onderzoek waarbij professionals, zoals trajectbegeleiders uit de JJI’s, medewerkers van de jeugdreclassering of de Raad voor de
Kinderbescherming, worden geïnterviewd kan meer inzicht geven in welke factoren
volgens hen bijdragen aan het voorkomen van recidive en vooral over op welke manier
deze factoren een rol spelen in het leven van jeugdige justitiabelen. Ook kwalitatief
onderzoek waarin jeugdige justitiabelen zelf vertellen over hun leven en hun beweegredenen kan helpen om inzicht te geven in de onderliggende mechanismen. Gaan
jeugdigen die gemotiveerd zijn om op het rechte pad te blijven zowel vaker een
opleiding volgen als minder vaak recidiveren, en is er dus geen causaal effect? Of helpt
meer jeugdigen te helpen of dwingen om een opleiding te volgen werkelijk om recidive
te verminderen? Leidt een baan tot minder recidive omdat een stabiel inkomen misdaad minder nodig en minder aantrekkelijk maakt, of omdat het zinvolle dagbesteding
en prosociale contacten oplevert? Door in verder onderzoek kwantitatief onderzoek
naar de risicofactoren voor recidive te combineren met interviews of focusgroepen
kan beter inzicht ontstaan in hoe en waarom bepaalde factoren het risico op recidive
vergroten.
Cybercriminaliteit en gedigitaliseerde criminaliteit49 zijn in onze data onderbelicht.
Alleen wanneer de dader wordt opgespoord en wordt veroordeeld, wordt een misdrijf
in onze data geregistreerd. Een vergelijking tussen cijfers over zelfgerapporteerd
daderschap met cijfers over jeugdige strafrechtelijke daders (de gegevens die wij
gebruiken) laat zien dat cybercriminaliteit en gedigitaliseerde criminaliteit in onze data
wordt onderschat (Van der Laan & Beerthuizen, 2018; Van der Laan, Beerthuizen &
Boot, 2021). Van der Laan en collega’s (2021) vinden een afname van zelfgerapporteerd daderschap van cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit onder jeugdigen en een
toename van het aantal geregistreerd jeugdige daders van deze delicten. Dit wijst erop
dat de onderschatting van cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit in latere cohorten
langzaak iets kleiner wordt. Het is onduidelijk wat de onderschatting van cyber- en
gedigitaliseerde criminaliteit betekent voor de trends in criminaliteit en recidive en
voor de risicofactoren voor recidive. Omdat cyberdaders andere kenmerken hebben
dan traditionele daders (Wagen et al., 2019) geven cijfers op basis van alleen
opgespoorde en veroordeelde daders waarschijnlijk geen compleet beeld.
In de onderhavige studie is specifiek de recidiveprevalentie en -frequentie van
jeugdige justitiabelen bestudeerd. Aanleiding hiervoor was de waargenomen stijging
van de tweejarige recidiveprevalentie onder jeugdigen in de cohorten 2011 tot en met
2015. Uit de huidige studie blijkt dat jeugdige justitiabelen niet alleen een grotere
kans hebben om te recidiveren in deze periode, maar ook steeds vaker en sneller
recidiveren. Crimineel gedrag is echter meer dan recidiveprevalentie alleen. Bijvoorbeeld ook de leeftijd waarop crimineel gedrag start of stopt, de frequentie waarmee
criminaliteit zich voordoet en de afwisseling tussen verschillende type delicten zijn
belangrijke kenmerken om criminele carrières van jeugdigen te typeren (Blumstein,
49

Bij gedigitaliseerde criminaliteit is ICT alleen het middel (bijvoorbeeld online oplichting) bij cybercriminaliteit is ICT zowel het middel als het doel (bijvoorbeeld hacken).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 95

1986). Voor toekomstig onderzoek zou het dan ook waardevol zijn om, naast de
tweejarige recidive, ook te kijken naar ontwikkelingen in criminele carrières op de
langere termijn. Zo is het bijvoorbeeld interessant om te onderzoeken in welke mate
een vroege start van de criminele carrière van invloed is op de kans dat jeugdige
daders na verloop van tijd meer ernstige delicten plegen. Recent onderzoek naar
daders van high impact crimes in Nederland wees al uit dat criminele carrières van
deze vaak jonge daders langdurig en omvangrijk zijn (Piersma, Kros & Beijersbergen,
2021). De manier waarop criminele carrières zich specifiek ontwikkelen onder jeugdige
justitiabelen, of voor jeugdigen met verschillende strafrechtelijke, demografische,
sociaaleconomische en buurtkenmerken, is echter nog niet duidelijk. Ook het effect
van justitiële- en gedragsinterventies kan hiermee op een andere manier geëvalueerd
worden. Interventies hebben mogelijk niet alleen effect op de tweejarige recidiveprevalentie maar kunnen mogelijk ook leiden tot desistance – het proces van het
beëindigen van een criminele carrière – en daarmee een stap op het rechte pad.
Al met al biedt een bredere blik op de criminele carrière kansen voor toekomstig
wetenschappelijk onderzoek en hiermee meer mogelijkheden voor evidence-based
beleidsvoering op het gebied van het voorkomen en bestrijden van jeugdcriminaliteit
en recidive onder jeugdigen.
In dit onderzoek vinden we dat de recidive (prevalentie, frequentie en risico) van
jeugdige justitiabelen hoger is wanneer zij wonen in buurten met hogere criminaliteitscijfers. Criminaliteit in de buurt is bepaald op basis van het aantal woninginbraken,
gewelds- en zedendelicten en vernielingen en openbare ordedelicten. Over overige
vermogensdelicten zoals winkeldiefstal en over wapen- en drugsdelicten is helaas
onvoldoende informatie beschikbaar. Het is echter mogelijk dat ook het wonen in
buurten met veel wapen- of drugsdelicten het risico op recidive voor jeugdige
justitiabelen verhoogt. Daarnaast is het mogelijk dat het type criminaliteit in de buurt
ook invloed heeft op het type recidivedelict, bijvoorbeeld dat jeugdigen in buurten met
veel drugsdelicten ook zelf vaker recidiveren met een drugsdelict. In verder onderzoek
kan worden gekeken naar de samenhang tussen verschillende typen criminaliteit in de
buurt en verschillende typen recidive. Is het risico op recidive groter in een buurt met
veel winkeldiefstallen dan in een buurt met veel wapendelicten en welke typen
recidivedelicten plegen jeugdigen in deze buurten?
6.2.2

Aanbevelingen voor beleid
De recidive van jeugdige daders, en vooral die van ex-JJI-pupillen, is hoog. Binnen
twee jaar is 35% van de jeugdige daders veroordeeld in 2017 en 57% van de jongeren
die in 2017 uitstroomden uit een JJI opnieuw veroordeeld. Uit dit onderzoek blijkt dat
vooral man zijn, eerdere delicten hebben en een jonge leeftijd bij het eerste justitiecontact sterke risicofactoren zijn voor recidive. Hoewel op deze factoren niet te sturen
is (het is niet mogelijk het delictverleden te veranderen, laat staan het geslacht), kan
deze kennis wel gebruikt worden om recidive te voorkomen. Justitiële interventies
(zoals gedragstrainingen), hulpverlening en nazorg (zoals hulp bij het regelen van
school, werk, uitkering en onderdak) kunnen specifiek worden gericht op, of intensiever worden aangeboden aan jeugdige justitiabelen met een hoog recidiverisico. Juist
voor jeugdigen met een hoog risico is het van belang om deze beschermende factoren
op orde te hebben. Eerder onderzoek (Bonta & Andrews, 2007) betoogt dat vooral
interventies gericht op groepen met een hoog recidiverisico effectief zijn om recidive
te voorkomen. Door extra tijd vrij te maken voor hulp aan jongeren met een hoog
recidiverisico kan waarschijnlijk meer recidive worden voorkomen dan wanneer alle
justitiabelen dezelfde interventies en hulp op dezelfde wijze wordt aangeboden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 96

Jeugdige justitiabelen die naar school gaan en/of werken recidiveren minder dan
justitiabelen die niet naar school gaan en geen werk hebben. Voortijdig schoolverlaters
(jongeren die geen onderwijs volgen en geen startkwalificatie hebben) recidiveren
meer dan jeugdige justitiabelen die onderwijs volgen en/of een startkwalificatie
hebben. Algemene maatregelen die jeugdigen langer op school houden en bevorderen
dat ze een diploma behalen, zoals leerplicht en kwalificatieplicht, kunnen dus mogelijk
helpen om recidive te voorkomen. Daarnaast zijn er specifieke maatregelen gericht op
jeugdige justitiabelen die de recidive kunnen verminderen, zoals het organiseren dat
jeugdigen na het verblijf in een JJI terecht kunnen bij een opleiding, stage, of werkplek
(evenals het bieden van ondersteuning waardoor jeugdigen hun baan, stage of
opleiding weten te behouden), of het intensiveren van onderwijs tijdens het verblijf in
de JJI. Maatregelen die het mogelijk maken en stimuleren dat ook jongeren met een
(lang) strafblad een opleiding, stage of baan kunnen vinden en behouden, helpen
mogelijk te voorkomen dat het verschil tussen first offenders en recidivisten de
komende jaren verder toeneemt.
Ook demografische kenmerken hangen samen met recidive. Jeugdigen die bij twee
ouders wonen hebben een lager recidiverisico dan jeugdigen in eenoudergezinnen en
jeugdigen die in een instelling wonen hebben het hoogste recidiverisico. Jeugdigen in
grote gezinnen hebben een hoger recidiverisico dan jeugdigen die enig kind zijn of één
broer of zus hebben. Jeugdigen met tienermoeders hebben een hoger recidiverisico
dan jeugdigen wiens moeder 20 jaar of ouder was bij hun geboorte. Dit zijn minder
sterke risicofactoren voor recidive dan geslacht en strafrechtelijk verleden en voor exJJI-pupillen hebben deze een nog minder sterke invloed dan voor jeugdige daders. Ook
op deze kenmerken is het lastig om te sturen. In grote gezinnen, gebroken gezinnen
en gezinnen met tienermoeders is er minder ouderlijk toezicht (Servaas, Weerman &
Fischer, 2021). Maatregelen die met name gezinnen met risicofactoren, zoals tienermoederschap en alleenstaand ouderschap, ondersteunen bij de opvoeding van hun
kinderen kunnen mogelijk helpen om criminaliteit en recidive te voorkomen. Het is
daarom belangrijk om te blijven investeren in generieke maatregelen, zoals schoolmaatschappelijk werk, jeugdzorg, opvoedondersteuning en Centra voor Jeugd en
Gezin. Daarnaast zijn er effectief bewezen justitiële interventies specifiek gericht op
gezinnen van jeugdige justitiabelen, waarin zowel de jeugdige justitiabele als de
ouders hulp krijgen om probleemgedrag aan te pakken (Deković et al., 2012) en
daarmee mogelijk de recidive te verminderen. Ten slotte is het recidiverisico ook hoger
bij jeugdigen in gezinnen met een laag inkomen dan bij jeugdigen in gezinnen met een
hoog inkomen. Algemene maatregelen die voorkomen dat kinderen (last hebben van
het) opgroeien in armoede kunnen daarom mogelijk criminaliteit en recidive
voorkomen.

6.3

Tot slot
Het doel van deze studie was om verklaringen te bieden voor de ontwikkelingen in de
recidive van jeugdige justitiabelen in Nederland, alsmede voor mogelijke verschillen in
recidive tussen groepen jeugdigen. Dit onderzoek laat zien dat de populatie jeugdige
justitiabelen verandert, maar dat deze verandering in de groepssamenstelling de
ontwikkelingen in recidive niet volledig kan verklaren. Dit onderzoek laat verder voor
het eerst zien dat er grote verschillen in recidive zijn tussen groepen met verschillende
sociaaleconomische, demografische en strafrechtelijke achtergrondkenmerken. Deze
verschillen zijn in lijn met eerder onderzoek naar criminaliteit, maar werden voor
recidive nog niet eerder onderzocht. Beter inzicht in risicofactoren voor recidive kan

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 97

helpen om interventies effectiever en gerichter in te zetten. Ten slotte vinden we
ongelijke ontwikkelingen in het recidiverisico. Door de jaren heen is het hebben van
eerdere delicten een sterkere risicofactor voor recidive geworden waardoor de
verschillen in recidiverisico tussen first offenders en jeugdige daders met eerdere
delicten zijn toegenomen. Maatregelen die ervoor zorgen dat ook deze jeugdigen
kansen krijgen, voorkomen mogelijk dat de recidiveongelijkheid de komende jaren
verder toeneemt.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 98

Summary
Differences in recidivism trends among juveniles
Insight in the development of recidivism among different groups of juvenile offenders
and persons released from juvenile detention

After years of declining reconviction rates among juvenile offenders and persons
released from juvenile detention (together juveniles), reconviction rates increased
among juveniles convicted or released between 2011 and 2015. This has raised the
question how the fluctuations in reconviction rates over time can be explained.
National and international research (Boot & Kessels, 2021; Goudriaan & Kessels, 2016;
Nilsson, Estrada & Bäckman, 2017) shows that youth crime is declining, however,
especially among specific groups of juveniles. This has raised the question whether
trends in reconviction rates among juveniles in the Netherlands are also unequally
distributed.
This study aims to explain the trends in reconviction rates over time and to describe
group differences in reconviction rates. Is the increasing reconviction rate explained by
higher shares of high risk juveniles or is there a real increase in reconviction rates
within (high or low risk) groups? How do reconviction rates and trends differ between
groups defined by demographic, socioeconomic, criminal and neighbourhood
characteristics? And which societal trends are the most probable explanation of these
(unequal) trends in reconviction rates? To answer these questions, this study describes
and explains trends in reconviction rates among juveniles and links these empirical
outcomes to theory and earlier research.
First we describe trends in reconviction rates among all juvenile offenders and all
persons released from juvenile detention and among subgroups of juveniles defined by
demographic, socioeconomic, criminal and neighbourhood characteristics. Thereby we
provide insight in the trends in reconviction rates, and whether these trends are
unequal. The first two research questions are:
1 What are the trends in recidivism prevalence and recidivism frequency between
cohort 2008 and 2017 for all juvenile offenders and among subgroups of juvenile
offenders defined by demographic, socioeconomic, criminal and neighbourhood
characteristics?
2 What are the trends in recidivism prevalence and recidivism frequency between
cohort 2008 and 2017 for all people released from juvenile detention and among
subgroups of people released from juvenile detention defined by demographic,
socioeconomic, criminal and neighbourhood characteristics?
Secondly, we describe how the group composition of juvenile offenders and people
released from juvenile detention has changed over the years and whether this change
in group composition can explain the trends in recidivism. An increasing share of
offenders with risk factors such as earlier convictions or (school) dropout might lead to
an increase in reconviction rates. Simultaneously taking into account all background
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 99

characteristics firstly allows us to determine whether changes in group composition
can explain trends in recidivism. Secondly, it allows us to determine which background
characteristics are risk factors for recidivism when all other characteristics are taken
into account. Finally, we determine if and how the risk factors for recidivism have
changed over time, that is: which characteristics have become stronger risk factors for
recidivism in later years. The third set of research questions is:
3a

How did the group composition of the groups juvenile offenders and people
released from juvenile detention change between cohort 2008 and 2017 and to
what extent can these changes in group composition explain the trends in the
recidivism risk?

3b

Which demographic, socioeconomic, criminal and neighbourhood characteristics
are related to a higher recidivism risk among juvenile offenders and people
released form juvenile detention and to what extent has the influence of these
risk factors changed over the cohorts 2008 up to 2017?

Theory
There are four societal trends that play a key role in international research into
declining (youth) crime rates. These trends possibly also explain (unequal) trends in
reconviction rates.
Firstly, the security hypotheses (Farrell et al., 2015) posits that due to increasing
security, crime becomes more risky and less rewarding, which leads to decreasing
crime rates. Especially high income groups and people in more affluent neighbourhoods benefit from increasing security opportunities. As most crimes are committed
close to home (Bernasco & Nieuwbeerta, 2005), based on the security hypotheses, we
expect reconviction rates to especially decline in affluent neighbourhoods and among
juveniles in high income households.
Secondly, due to increased digitalisation, juveniles spent more time online and less
time on unstructured socialising which is related to delinquency (Weerman, 2017).
Especially juveniles who have enough space at home will spent more time online and
less time on the street. Especially juveniles in higher income households, rural
neighbourhoods and neighbourhoods with high dwelling prices will have enough space
at home. Therefore, due to increased digitalisation, we expect reconviction rates to
especially decrease for these groups.
Thirdly, due to the decreasing tolerance for risk behaviour (Eisner, 2014), juvenile
delinquents will face stronger negative labeling effects. As a result they will be cut off
from conventional opportunities (Sampson & Laub, 1993), which will increase the risk
of recidivism (Bäckman et al., 2014). This will be especially the case for juveniles with
an immigrant background, a low socioeconomic status or earlier convictions (Augustyn
et al., 2019; Pager, 2003; Pesta, 2018). Therefore, we expect reconviction rates to
especially increase for these groups.
Finally, in recent years in the Netherlands, there is an increasing trend towards
focused policing. Policing is more focused on frequent offenders and neighbourhoods
with high crime rates (hot spots) (Ferwerda, 2019). Therefore, the chance of being

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 100

caught and thus the reconviction rate will especially increase for juveniles with earlier
convictions and in neighbourhoods with high crime rates.

Methods
In this study we report (trends in) reconviction rates among two offender groups.
First, we study juvenile offenders, that is: persons who are convicted under the
juvenile criminal law in the years 2008 up to and including 2017. Second, we study
persons released from juvenile detention in the years 2008 up to and including 2017.
Both groups we follow up to July 2020 to determine the prevalence, frequency and
relative risk of recidivism. We use data from the Research and Policy Database for
Judicial Information (OBJD) to calculate reconviction rates. The use of the OBJD
implies that only crime that comes to the Public Prosecution Service’s attention is
included in this research. The OBJD is also used to determine criminal (history)
characteristics of the juveniles. In addition we use data from the Netherlands Statistics
Social Statistical Database (SSD) to determine juveniles (post-conviction or postdetention) demographic, socioeconomic and neighbourhood characteristics.
The prevalence of recidivism is calculated as the proportion that has at least one new
conviction within two years. The frequency of recidivism is calculated as the number
of new convictions per year not in detention among people with at least one new
conviction within two years. The relative risk of recidivism is calculated using the
duration up to the first reconviction. The shorter the duration until the first reconviction the higher the relative risk of recidivism.

Key findings
In response to research question 1 and 2, we described the trends in recidivism
prevalence and recidivism frequency among all juveniles and among subgroups
determined by demographic, socioeconomic, criminal and neighbourhood characteristics.
Increase in reconviction rate does not continue
The prevalence and frequency of recidivism increased between cohort 2012 (offenders
convicted in 2012, juvenile detainees released in 2012) and cohort 2015, however this
increase did not continue in later cohorts. Offenders convicted in 2016 and 2017 and
people released form juvenile detention in 2016 and 2017 have a lower recidivism
prevalence and frequency in the two years after conviction or release than juveniles
from cohort 2015.
Unequal trends in reconviction rates
Trends in recidivism prevalence and recidivism frequency vary between subgroups with
different demographic, socioeconomic, criminal and neighbourhood characteristics.
Recidivism prevalence and frequency were already high and increase relatively strong
for juveniles living in institutions, juveniles with earlier convictions, juveniles in low
income households and juveniles in neighbourhoods with high crime rates. Therefore
group differences in reconviction rates increase. This is an indication that not only
trends in youth crime (Boot & Kessels, 2021; Goudriaan & Kessels, 2016), but also
trends in reconviction are unequal, with more favourable trends for more privileged
groups.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 101

However, there are also group differences in reconviction rates that decrease.
Reconviction rates especially increase for juveniles without a migration background,50
thus narrowing the gap between people with and without a migration background.
Similarly, reconviction rates especially increase in the most rural neighbourhoods and
in neighbourhoods with the highest dwelling prices thereby diminishing differences
between neighbourhoods in reconviction rates.
In response of research question 3a, we describe the changes in de group composition of juvenile offenders and people released from juvenile detention. In addition we
teste whether these changes in group composition can explain the trends in recidivism
risk.
Change in group composition; increasing shares of juveniles with high
recidivism risk
Between cohort 2008 and 2017 the number of both juvenile offenders and people
released from juvenile detention has strongly decreased. The smaller group of
juveniles in later cohorts consist of higher shares of people with earlier convictions and
higher shares of people convicted for violent crime (including sexual offences and
violent property crimes). The increase in the share of juveniles with earlier convictions
can be partly explained by introduction of adolescent criminal law. Adolescent criminal
law makes it possible that majors aged 18 to 22 can be convicted by juvenile criminal
law or placed in juvenile detention. Reconviction rates are relatively high among
majors convicted by juvenile criminal law (Verweij & Tollenaar, 2020). Between 2008
and 2017 juveniles have become older and this is also partly explained by the introduction of adolescent criminal law. In addition, juveniles in later years are less often
female, less often live with two parents, more often live in low income households and
more often have a migration background. Since especially women, people without
prior convictions, people without a migration background, people who live with two
parents and in higher income households have low reconviction rates, the recidivism
risk of the total group of juveniles has increased.
Increase in recidivism cannot be explained by changes in group composition
The relative risk of recidivism has increased significantly for juvenile offenders over the
cohorts 2010 up to and including 2017. This increase cannot be fully explained by the
introduction of adolescent criminal law; the relative risk of recidivism also increases
significantly when only minors are taken into account. For both juvenile offenders and
people released from juvenile detention the relative risk of recidivism increases
significantly over the cohorts 2011 up to and including 2015. This increase cannot be
fully explained by changes in group composition. When all background characteristics
are taken into account, there is still a significant increase in the relative risk of
recidivism over the cohorts. Increasing shares of high risk juveniles therefore cannot
fully explain the (temporary) increase in recidivism between 2011 and 2015.
In response to research question 3b we describe the risk factors of recidivism and
the changes in risk factors of recidivism over time.
Risk factors for recidivism in line with theory and earlier research
We find demographic and socioeconomic differences in the relative risk of recidivism in
line with earlier research (Hill et al., 2021; Loeber et al., 2005; Servaas et al., 2021).
Females, juveniles who live with two parents and juveniles who live with few or no
50

We use the Netherlands Statistics definition of migration background which is based on the country of birth
of your parents. People have a migration background if at least one of their parents is born abroad.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 102

siblings have a lower recidivism risk. Juveniles in institutions, with a migration background and juveniles with teenage mothers have a higher risk of recidivism. Also,
juveniles who are not active in school or work and juveniles in low income households
have a higher recidivism risk.
Moreover, differences between groups defined by criminal characteristics are in line
with theory and earlier research (Farrell, Laycock & Tilley, 2015; Hill, Tollenaar &
Weijters, 2021; Paternoster & Brame, 1997). Juveniles with prior convictions, (violent
and non-violent) property crimes and those who first came in contact with the law at a
young age have a higher recidivism risk.
In line with theory and earlier research (Ahonen, Loeber & Pardini, 2015; Beerthuizen,
Van Leijsen & Van der Laan, 2019; Loeber et al., 2005) juveniles in the most urban
neighbourhoods and neighbourhoods with high crime rates have higher risk of
recidivism. When other background characteristics are taken into account, living in
neighbourhoods with high dwelling prices is not related to a lower recidivism risk.
The most important risk factors for recidivism are being male, having earlier
convictions and having a first conviction at a young age. Females, first offenders
and people who start their criminal career at a later age have a much lower risk of
recidivism. These risk factors of recidivism are not only found in this research, also
most other research finds high recidivism rates for especially these groups.
Unequal trends in recidivism risks
Having prior convictions and living in a neighbourhood with high crime rates have
become stronger risk factors for recidivism in later cohorts. People with prior convictions and in neighbourhoods with high crime rates already had a high recidivism risk
and this risk has further increased in later cohorts. A possible explanation for this
trend is focused policing (Ferwerda, 2019; Rokven, Beerthuizen & Van der Laan,
2016; Van Burik et al., 2013). Focused policing can increase the probability of being
caught especially for people with (many) earlier convictions and people in neighbourhoods with high crime rates, which might explain the increasing risk of recidivism for
especially these groups. The increasing recidivism risk among people with earlier
convictions is also in line with labeling theory (Bäckman et al., 2014). Due to the
declining tolerance for risk behaviour, juveniles who get in contact with the law
– especially people who more often get in contact with the law – will suffer more from
a negative label. As a result, they will be more cut off from conventional opportunities
and their recidivism risk will increase.

Recommendations for future research
This research studies differences in reconviction rates between groups determined by
demographic, socioeconomic, criminal and neighbourhood characteristics. However,
there are more characteristics related to reconviction, such as personality, peers or
gang membership. Using more elaborate data sources in addition to the currently used
registration data from the SSD can offer more complete insight in risk as well as
protective factors of recidivism. Promising data in this respect are data from the LIJ
(National Set of Instruments for the Juvenile Justice System), in which these risk and
protective factors of juveniles are registered.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 103

Secondly, alternative research methods such as (quasi-)experimental research or
qualitative research can offer more insight in how and why risk factors are related to
reconviction. Quasi-experimental research, in which for instance juveniles in pilotprojects who are offered extra support in finding a job can be compared to juveniles
who receive treatment-as-usual can provide more insight in whether there is a causal
effect of working on reconviction. Qualitative research in which professionals are
interviewed about how and why risk and protective factors impact on the lives of
juveniles, or in which juveniles narrate about their motivations and behaviours can
provide more in-depth insight.
Finally, alternative measures of crime and (re)conviction can provide more insight
in criminality and criminal careers. In this report, we study recidivism prevalence,
frequency and the relative risk of recidivism over a two year post-conviction or
post-release period. Further research studying for instance also the starting age,
(changes in) frequency, or variety of offences types, can provide more insight in
(group differences and trends in) criminal careers and desistance.

Policy recommendations
Firstly, this study shows that reconviction rates are especially high among (school)
dropouts and juveniles who are not active in school or work. General measures that
prevent dropout or specific measures that help juvenile offenders or people released
from juvenile detention to continue education, find and keep an internship or suitable
work can therefore probably reduce reconviction rates. Measures that allow also
juveniles with (many) earlier convictions to find suitable education or work can
probably prevent the high and increasing reconviction rates of juveniles with prior
convictions to further increase.
Secondly, reconviction rates are found to be especially high among juveniles with
teenage mothers, juveniles in single parent and low income households. General
measures such as parenting support, especially for households with these risk factors,
might therefore reduce crime and reconviction. In addition, evidence-based interventions targeting families of juvenile offenders, in which both juvenile offenders and
parents are supported to tackle problematic behaviour can reduce reconviction rates.
The main risk factors for recidivism are being male, having earlier convictions and a
young starting age of the criminal career. Although we cannot change these risk
factors, insight in recidivism risks is important. Interventions within the justice system,
aftercare and/or services should especially, or more intensely, be targeted at high risk
groups. Interventions are most effective in reducing reconvictions when they are
targeted at high risk populations (Bonta & Andrews, 2007). Providing extra support, or
more intensive interventions, to the highest risk groups can most likely prevent more
reconvictions than providing the same program to all juvenile offenders.

In conclusion
This study aims to provide explanations for the trends in reconviction rates of juvenile
offenders and people released from juvenile detention in the Netherlands, and to
provide insight in differences in reconviction rates between various groups of juveniles.
This study shows that although the group composition has changed, with increasing

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 104

shares of high risk juveniles, this change in group composition cannot fully explain the
increase in the reconviction rates. Furthermore, this research shows large differences
in reconviction rates between groups defined by demographic, socioeconomic, criminal
and neighbourhood characteristics. Although these differences are largely in line with
earlier research into the risk factors of crime, this research is the first to provide
insight in differences in recidivism risks. More insight in the risk factors for recidivism
allows policymakers and practitioners to focus interventions on the highest risk groups
and thereby to more effectively reduce reconviction rates. A final outcome of this
research is that there are unequal trends in recidivism risks. The difference in
recidivism risk between first offenders and people with prior convictions has increased
over the years. Measures that provide juveniles, also with (many) earlier convictions,
with conventional opportunities, might prevent a further increase of this unequal
development.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 105

Literatuur
Ahonen, L., Loeber, R., & Pardini, D. (2015). The prediction of young homicide and
violent offenders. Justice quarterly, 33(1), 1265-1291.
Andersen, L.H., Anker, A.S.T., & Andersen, S.H. (2016). A formal decomposition of
declining youth crime in Denmark. Demographic Research, 35, 1303-1316.
Assink, M., Van der Put, C.E., Hoeve, M., De Vries, S.L., Stams, G.J.J., & Oort, F.J.
(2015). Risk factors for persistent delinquent behavior among juveniles: A metaanalytic review. Clinical Psychology Review, 42, 47-61.
Augustyn, M.B., Ward, J.T., Krohn, M.D., & Dong, B. (2019). Criminal justice contact
across generations: assessing the intergenerational labeling hypothesis. Journal of
Developmental and Life-Course Criminology, 5(2), 137-175.
Bäckman, O. (2017). High school dropout, resource attainment, and criminal
convictions. Journal of research in crime and delinquency, 54(5), 715-749.
Bäckman, O., Estrada, F., Nilsson, A., & Shannon, D. (2014). The life course of young
male and female offenders: Stability or change between different birth cohorts?
British Journal of Criminology, 54(3), 393-410.
Baumer, E.P., Cundiff, K., & Luo, L. (2021). The contemporary transformation of
American youth: An analysis of change in the prevalence of delinquency, 1991–
2015. Criminology, 59(1), 109-136.
Beerthuizen, M., Van Leijsen, E., & Van der Laan, A. (2019). Risico- en beschermende
factoren in de kindertijd en vroege adolescentie voor high impact crime in de latere
adolescentie en jongvolwassenheid. Den Haag: WODC. Cahier 2019-15.
Berg, M.T., Baumer, E., Rosenfeld, R., & Loeber, R. (2016). Dissecting the prevalence
and incidence of offending during the crime drop of the 1990s. Journal of
Quantitative Criminology, 32(3), 377-396.
Berghuis, A.C., & De Waard, J. (2017). Verdampende jeugdcriminaliteit. Justitiële
verkenningen, 43(1).
Bernasco, W., & Nieuwbeerta, P. (2005). How do residential burglars select target
areas? A new approach to the analysis of criminal location choice. British Journal of
Criminology, 45(3), 296-315.
Blumstein, A. (1986). Criminal careers and career criminals. Washington, DC: National
Academy Press.
Blumstein, A., Cohen, J., & Farrington, D.P. (1988). Criminal career research: Its value
for criminology. Criminology, 26(1), 1-35.
Blumstein, A., Farrington, D.P., & Moitra, S. (1985). Delinquency careers: Innocents,
desisters, and persisters. Crime and justice, 6, 187-219.
Bonta, J., & Andrews, D.A. (2007). Risk-need-responsivity model for offender
assessment and rehabilitation. Rehabilitation, 6(1), 1-22.
Boot, N.C., & Kessels, R. (2021). Jeugdige verdachten. In A.M. Van der Laan, M.G.C.J.
Beerthuizen & N.C. Boot (Reds.), Monitor Jeugdcriminaliteit 2020: Ontwikkelingen
in de jeugdcriminaliteit in de eerste twee decennia van deze eeuw (pp. 64-88). Den
Haag: WODC & CBS. Cahier 2021-9.
Boschman, S., Teerlink, M., & Weijters, G. (2020). Nazorg onder ex-gedetineerden –
6e meting: Problemen op de basisvoorwaarden voor re-integratie en de relatie met
recidive. Den Haag: WODC. Cahier 2020-19.
Broere, J., Sipma, T., Beerthuizen, M.G.C.J., & Van der Laan, A.M. (2021).
Geografische ontwikkelingen. In A.M. Van der Laan, M.G.C.J. Beerthuizen &
N.C. Boot (Reds.), Monitor Jeugdcriminaliteit 2020: ontwikkelingen in de jeugd-

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 106

criminaliteit in de eerste twee decennia van deze eeuw (pp. 129-142). Den Haag:
WODC & CBS. Cahier 2021-9.
Caneppele, S., & Aebi, M.F. (2017). Crime drop or police recording flop? On the
relationship between the decrease of offline crime and the increase of online and
hybrid crimes. Policing, 13(1), 66-79.
Cohen, L.E., & Felson, M. (1979). Social change and crime rate trends: A routine
activity approach. American sociological review, 588-608.
Deković, M., Asscher, J.J., Manders, W.A., Prins, P.J., & Van der Laan, P. (2012).
Within-intervention change: Mediators of intervention effects during multisystemic
therapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 80(4), 574.
Derzon, J.H. (2010). The correspondence of family features with problem, aggressive,
criminal, and violent behavior: A meta-analysis. Journal of Experimental
Criminology, 6(3), 263-292.
Dieleman, D., Van Gaalen, R., & De Regt, S. (2020). De rol van gezin, opleiding
en migratieachtergrond bij veroordeelde jongvolwassenen. In M. De Mooij,
D. Dieleman & S. De Regt (Reds.), Jaarrapport Integratie 2020 (pp. 157-189).
Den Haag: CBS.
Eisner, M. (2014). From swords to words: Does macro-level change in self-control
predict long-term variation in levels of homicide? Crime and justice, 43(1), 65-134.
Farrell, G., & Birks, D. (2018). Did cybercrime cause the crime drop. Crime Science,
7(8).
Farrell, G., Laycock, G., & Tilley, N. (2015). Debuts and legacies: The crime drop and
the role of adolescence-limited and persistent offending. Crime Science, 4(1), 1-10.
Farrell, G., Tilley, N., & Tseloni, A. (2014). Why the crime drop? Crime and justice,
43(1), 421-490.
Farrell, G., Tseloni, A., Mailley, J., & Tilley, N. (2011). The crime drop and the security
hypothesis. Journal of research in crime and delinquency, 48(2), 147-175.
Farrington, D.P. (1986). Age and crime. Crime and justice, 7, 189-250.
Fernández-Molina, E., & Bartolomé Gutiérrez, R. (2020). Juvenile crime drop: What is
happening with youth in Spain and why? European Journal of Criminology, 17(3),
306-331.
Ferwerda, H.B. (2019). Gooi het kind niet met het badwater weg. Cahiers Politiestudies, 2019-1(50), 141-144.
Fischer, D.G. (1984). Family size and delinquency. Perceptual and motor skills, 58(2),
527-534.
Gottfredson, M.R., & Hirschi, T. (1990). A general theory of crime. Stanford: Stanford
University Press.
Goudriaan, H., & Kessels, R. (2016). Jeugdige verdachten. In A. van der Laan &
H. Goudriaan (Reds.), Monitor Jeugdcriminaliteit. Den Haag: WODC. Cahier 2016-1.
Hill, J., Tollenaar, N., & Weijters, G. (2021). Ontwikkelingen in de recidive onder
jeugdigen. Den Haag: WODC. Memorandum 2021-1.
Hirschfield, P.J. (2008). The Declining Significance of Delinquent Labels in Disadvantaged Urban Communities 1. Paper presented at the Sociological Forum.
Hirschi, T. (1969). Causes of Delinquency. Berkeley, CA: University of California Press.
Hirschi, T., & Gottfredson, M. (1983). Age and the explanation of crime. American
journal of sociology, 89(3), 552-584.
Hunter, J., & Tseloni, A. (2016). Equity, justice and the crime drop: The case of
burglary in England and Wales. Crime Science, 5(1), 1-13.
Jolliffe, D., Farrington, D.P., Loeber, R., & Pardini, D. (2016). Protective factors for
violence: results from the Pittsburgh Youth Study. Journal of Criminal Justice,
45(1), 32-40.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 107

Loeber, R., Ahonen, L., Stallings, R., & Farrington, D.P. (2017). Violence de-mystified:
Findings on violence by young males in the Pittsburgh Youth Study. Canadian
Psychology, 58(4), 305-315.
Loeber, R., Pardini, D., Homish, D.L., Wei, E.H., Crawford, A.M., Farrington, D.P., . . .
Rosenfeld, R. (2005). The prediction of violence and homicide in young men.
Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(6), 1074-1088.
Meldrum, R.C., & Clark, J. (2015). Adolescent virtual time spent socializing with peers,
substance use, and delinquency. Crime & Delinquency, 61(8), 1104-1126.
Mensink, K., Hill, J., & Weijters, G. (2021). Op zoek naar profielen van jeugdige
verdachten. Den Haag: WODC. Cahier 2021-11.
Moffitt, T.E. (1993). Life-course-persistent and adolescence-limited antisocial
behavior: a developmental taxonomy. Psychological Review, 100(4), 674-701.
Mulder, E., Brand, E., Bullens, R., & Van Marle, H. (2011). Risk factors for overall
recidivism and severity of recidivism in serious juvenile offenders. International
Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 55(1), 118-135.
Nilsson, A., Estrada, F., & Bäckman, O. (2017). The unequal crime drop: Changes over
time in the distribution of crime among individuals from different socioeconomic
backgrounds. European Journal of Criminology, 14(5), 586-605.
Osgood, D.W., Wilson, J.K., O'malley, P.M., Bachman, J.G., & Johnston, L.D. (1996).
Routine activities and individual deviant behavior. American sociological review,
635-655.
Pager, D. (2003). The mark of a criminal record. American journal of sociology,
108(5), 937-975.
Paternoster, R., & Brame, R. (1997). Multiple routes to delinquency? A test of
developmental and general theories of crime. Criminology, 35(1), 49-84.
Paternoster, R., & Triplett, R. (1988). Disaggregating self‐reported delinquency and its
implications for theory. Criminology, 26(4), 591-626.
Pesta, R. (2018). Labeling and the differential impact of school discipline on negative
life outcomes: Assessing ethno-racial variation in the school-to-prison pipeline.
Crime & Delinquency, 64(11), 1489-1512.
Piersma, T.W., Kros, M., & Beijersbergen, K.A. (2021). Criminele carrières van daders
van high impact crimes. Den Haag: WODC. Cahier 2021-15.
Pinker, S. (2011). The better angels of our nature: The decline of violence in history
and its causes. Londen: Penguin books.
Putniņš, A.L. (2005). Assessing recidivism risk among young offenders. Australian &
New Zealand Journal of Criminology, 38(3), 324-339.
Rocque, M., Posick, C., & Hoyle, J. (2015). Age and crime. The encyclopedia of crime
and punishment, 1-8.
Rokven, J., Beerthuizen, M., & Van der Laan, A. (2016). Internationale ontwikkelingen
in de geregistreerde jeugdcriminaliteit. In A.M. Van der Laan & H. Goudriaan
(Reds.), Monitor Jeugdcriminaliteit (pp. 97-116). Den Haag: WODC & CBS. Cahier
2016-1.
Sampson, R.J., & Laub, J.H. (1993). Crime in the making: Pathways and turning points
through life. Harvard: Harvard University Press.
Servaas, L., Weerman, F., & Fischer, T. (2021). Risico-, versterkende en beschermende factoren voor crimineel gedrag: Een literatuuronderzoek naar de wetenschappelijke stand van zaken. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam &
Gemeente Rotterdam.
Sivertsson, F., Nilsson, A., & Bäckman, O. (2020). Participation and frequency in
criminal convictions across 25 successive birth cohorts: Collectivity, polarization,
or convergence? Justice quarterly, 1-24.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 108

Slootman, M., & Tillie, J. (2006). Processen van radicalisering: Waarom sommige
Amsterdamse moslims radicaal worden. Amsterdam: IMES.
Staff, J., Osgood, D.W., Schulenberg, J.E., Bachman, J.G., & Messersmith, E.E. (2010).
Explaining the relationship between employment and youth delinquency.
Criminology, 48(8), 1101-1131.
Svensson, R., & Oberwittler, D. (2021). Changing routine activities and the decline of
youth crime: A repeated cross-sectional analysis of self-reported delinquency in
Sweden, 1999–2017. Criminology, 59(2), 351-386.
Sweeten, G., Bushway, S.D., & Paternoster, R. (2009). Does dropping out of school
mean dropping into delinquency? Criminology, 47(1), 47-91.
Tcherni-Buzzeo, M. (2019). The 'Great American crime decline': Possible explanations.
In M.D. Krohn (Red.), Handbook on crime and deviance (pp. 309-335). New York:
Springer.
Tollenaar, N. (2018). De bruikbaarheid van tellingsmodellen voor recidivefrequentiegegevens. Den Haag: WODC. Memorandum 2018-1.
Tonry, M. (2014). Why crime rates are falling throughout the Western world. Crime
and justice, 43(1), 1-63.
Van Burik, A., Hoogeveen, C., De Jong, B., Vogelvang, B., Addink, A., & Steege, M.
(2013). Evaluatie aanpak criminele jeugdgroepen. Woerden: Van Montfoort.
Van den Berg, C., Bijleveld, C., Blommaert, L., & Ruiter, S. (2017). Veroordeeld tot (g)
een baan: Hoe delict-en persoonskenmerken arbeidsmarktkansen beïnvloeden.
Tijdschrift voor Criminologie, 59(1-2), 113-135.
Van den Berg, C., Versteege, N., Dondorp, E., & Van der Wal, I. (2020). Weer vrij om
aan de slag te gaan? Een onderzoek naar de invloed van etniciteit, geslacht en
strafblad op de kansen op de arbeidsmarkt. Mens & Maatschappij, 95(4), 339-356.
Van der Laan, A., & Beerthuizen, M. (2018). Monitor Jeugdcriminaliteit 2017: Ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in de jaren 2000-2017. Den Haag:
WODC & CBS. Cahier 2018-1.
Van der Laan, A., Beerthuizen, M., Barendregt, C., & Beijersbergen, K. (2016).
Adolescentenstrafrecht: Beleidstheorie en eerste empirische bevindingen. Den
Haag: Boom criminologie. Onderzoek en beleid 317.
Van der Laan, A., Beerthuizen, M., & Boot, N. (2021). Monitor Jeugdcriminaliteit 2020:
ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit in de eerste twee decennia van deze eeuw.
Den Haag: WODC & CBS. Cahier 2021-9.
Van der Laan, A., Rokven, J., Weijters, G., & Beerthuizen, M.G. (2021). The drop in
juvenile delinquency in The Netherlands: changes in exposure to risk and protection. Justice quarterly, 38(3), 433-453.
Van der Put, C.E., & Kapteijns, L. (2020). Normeringonderzoek instrumenten 2A en 2B
van het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrecht (LIJ). Amsterdam: Universiteit
van Amsterdam.
Van Ham, T., & Ferwerda, H. (2016). Van cijfers naar interpretatie: Een duiding van de
kwantitatieve ontwikkelingen van de jeugdcriminaliteit. Arnhem: Bureau Beke.
Van Tulder, F., Meijer, R., & Van Rosmalen, M. (2017). De strafrechtsketen in samenhang. In S.N. Kalidien (Red.), Criminaliteit en rechtshandhaving 2016 (pp. 59-70).
Den Haag: WODC, CBS en RvdR. Cahier 2017-12.
Vandeviver, C., & Bernasco, W. (2020). 'Location, location, location': effects of neighborhood and house attributes on burglars’ target selection. Journal of Quantitative
Criminology, 36(1), 779-821.
Verweij, S., & Tollenaar, N. (2020). Recidivemeting adolescentenstrafrecht. Den Haag:
WODC. Memorandum 2020-1.
Verweij, S., Tollenaar, N., Teerlink, M., & Weijters, G. (2021). Recidive onder
justitiabelen in Nederland. Den Haag: WODC. Cahier 2019-10.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 109

Wagen, W., Van't Zand-Kurtovic, E., Matthijsse, S., Fischer, T., Keizer, S., & Alberts,
N. (2019). Cyberdaders: uniek profiel, unieke aanpak? Rotterdam: Erasmus
Universiteit Rotterdam, School of Law.
Wartna, B. (2009). In de oude fout: Over het meten van recidive en het vaststellen
van het succes van strafrechtelijke inteventies. Den Haag: Boom Juridische
uitgevers. Onderzoek en beleid 275.
Wartna, B., Blom, M., & Tollenaar, N. (2011). De WODC-Recidivemonitor: 4e herziene
versie. Den Haag: WODC. Memorandum 2011-3.
Weerman, F. (2017). Social media en smartphones als verklaring voor de daling in
jeugdcriminaliteit? Justitiële verkenningen, 47(1), 71-87.
Weerman, F., Bernasco, W., Bruinsma, G.J., & Pauwels, L.J. (2015). When is spending
time with peers related to delinquency? The importance of where, what, and with
whom. Crime & Delinquency, 61(10), 1386-1413.
Weijters, G., Verweij, S., Tollenaar, N., & Hill, J. (2019). Recidive onder justitiabelen in
Nederland: Verslag over de periode 2006-2018. Den Haag: WODC. Cahier 2019-10.
Wermink, H., van Wingerden, S., van Wilsem, J., & Nieuwbeerta, P. (2015). Worden
allochtonen zwaarder gestraft? Onderzoek naar etnische verschillen in gevangenisstrafbeslissingen in Nederland. Panopticon, 36(4), 321-335.
Young, W., & Brown, M. (1993). Cross-national comparisons of imprisonment. Crime
and justice, 17, 1-49.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 110

Bijlage 1 Samenstelling begeleidingscommissie
Voorzitter
Prof. dr. Frank Weerman

Leden
dr. Anne van Uden
dr. Germie van den Berg
drs. Ton Eijken

Hoogleraar Jeugdcriminologie, Erasmus
Universiteit/Senior Onderzoeker, NSCR

Wetenschappelijk medewerker, WODC
Senior medewerker inhoud en leidinggevende Vakgroep
Passende hulp, NJI
Senior beleidsmedewerker, Ministerie van Justitie en
Veiligheid, Directie Sanctietoepassing en Jeugd

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 111

Bijlage 2 Beschrijvende tabellen
Tabel B2.1A

Samenstelling van de groep jeugdige daders naar achtergrondkenmerken
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Man

81%

81%

82%

81%

81%

83%

82%

83%

83%

84%

Vrouw

19%

19%

18%

19%

19%

17%

18%

17%

17%

16%

Geen migratieachtergrond

57%

57%

56%

55%

54%

52%

51%

51%

51%

53%

Migratieachtergrond

43%

43%

44%

45%

46%

48%

49%

49%

49%

47%

<14

11%

10%

9%

8%

9%

8%

8%

7%

6%

6%

14-15

34%

33%

32%

31%

31%

30%

31%

30%

29%

28%

16-17

49%

51%

53%

53%

52%

52%

52%

51%

51%

52%

18 jaar en ouder

6%

6%

7%

8%

8%

10%

10%

11%

14%

13%

Bij twee ouders

59%

58%

57%

55%

54%

51%

51%

47%

46%

47%

Bij één ouder

32%

33%

32%

33%

33%

34%

34%

35%

36%

35%

Alleen, bij anderen of onbekend

6%

6%

7%

8%

9%

9%

10%

11%

12%

12%

Institutioneel

4%

4%

4%

4%

4%

6%

6%

6%

6%

6%

Geslacht

Migratieachtergrond

Leeftijd op datum begin recidive

Huishoudenstype

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 112

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Moeder 20 jaar of ouder

94%

94%

94%

94%

93%

94%

93%

93%

93%

93%

Tienermoeder

6%

6%

6%

6%

7%

6%

7%

7%

7%

7%

Geen broers of zussen

20%

20%

20%

21%

20%

21%

20%

22%

22%

21%

1 broer of zus

42%

42%

42%

41%

41%

40%

41%

40%

40%

40%

2 broers en/of zussen

23%

23%

23%

23%

23%

23%

23%

23%

23%

23%

3 of meer broers en/of zussen

15%

15%

14%

15%

16%

17%

16%

15%

15%

16%

Geen eerdere contacten

69%

68%

67%

66%

66%

66%

67%

63%

64%

64%

≥1 eerdere contacten

31%

32%

33%

34%

34%

34%

33%

37%

36%

36%

Geweld en zeden

19%

19%

19%

19%

20%

21%

22%

23%

24%

24%

Vermogen met geweld

4%

4%

4%

4%

5%

6%

7%

8%

7%

7%

Vermogen zonder geweld

34%

32%

32%

34%

35%

35%

33%

33%

34%

34%

Vernieling, openbare orde, overig

43%

45%

45%

43%

41%

38%

38%

36%

35%

35%

<14

20%

20%

21%

21%

20%

20%

20%

20%

20%

18%

14-15

41%

41%

41%

41%

40%

39%

40%

40%

40%

40%

16-17

36%

36%

35%

36%

37%

37%

37%

36%

36%

37%

18 jaar en ouder

3%

3%

3%

3%

3%

3%

3%

4%

4%

5%

Tienermoeder

Broers en zussen (selectie bij ouders)

Eerdere justitiecontacten

Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 113

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Inactief

14%

12%

11%

10%

10%

11%

11%

15%

13%

15%

Werk

11%

8%

6%

4%

4%

4%

4%

4%

6%

7%

School

75%

80%

84%

85%

85%

85%

84%

81%

81%

78%

Volgt onderwijs of heeft startkwalificatie

75%

81%

84%

86%

86%

86%

87%

84%

84%

82%

Volgt geen onderwijs en heeft geen startkwalificatie

25%

19%

16%

14%

14%

14%

13%

16%

16%

18%

Armste kwartiel

10%

12%

12%

11%

12%

13%

13%

13%

13%

13%

Op één na armste kwartiel

28%

30%

30%

31%

32%

35%

36%

37%

36%

34%

Op één na rijkste kwartiel

30%

29%

29%

29%

28%

27%

27%

26%

27%

27%

Rijkste kwartiel

32%

30%

29%

29%

28%

26%

25%

24%

24%

26%

Zeer sterk stedelijk

24%

25%

25%

25%

26%

27%

28%

29%

29%

28%

Sterk stedelijk

29%

28%

28%

29%

28%

28%

28%

27%

28%

27%

Matig stedelijk

20%

19%

19%

19%

19%

18%

18%

18%

17%

18%

Weinig stedelijk

15%

15%

15%

14%

15%

14%

13%

13%

13%

14%

Niet stedelijk

13%

12%

13%

13%

12%

13%

13%

12%

12%

13%

WOZ<€ 150.000

19%

17%

17%

19%

20%

23%

30%

34%

34%

32%

WOZ € 150.000-200.000

32%

31%

30%

30%

32%

33%

30%

30%

30%

30%

WOZ € 200.000-250.000

23%

23%

23%

23%

22%

21%

21%

19%

18%

19%

WOZ>€ 250.000

26%

28%

30%

28%

26%

23%

19%

17%

17%

19%

Activiteit (selectie >16)

Voortijdig schoolverlater (selectie >16)

Huishoudensinkomen

Stedelijkheid van de buurt

Gemiddelde woningwaarde in de buurt

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 114

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

<20 misdrijven

40%

37%

39%

40%

46%

52%

58%

67%

20-30 misdrijven

30%

30%

30%

30%

28%

27%

26%

21%

30-50 misdrijven

24%

26%

26%

25%

20%

16%

11%

8%

>50 misdrijven

6%

7%

6%

6%

5%

5%

5%

5%

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Tabel B2.1B

Samenstelling van de groep ex-JJI-pupillen naar achtergrondkenmerken
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Man

92%

93%

94%

95%

96%

95%

95%

96%

96%

96%

Vrouw

8%

7%

6%

5%

4%

5%

5%

4%

4%

4%

Geen migratieachtergrond

33%

31%

29%

29%

29%

30%

27%

29%

30%

32%

Migratieachtergrond

67%

69%

71%

71%

71%

70%

73%

71%

70%

68%

<16

26%

22%

17%

20%

20%

16%

16%

11%

13%

11%

16-17

51%

55%

57%

56%

56%

54%

45%

40%

40%

41%

18 jaar en ouder

23%

23%

25%

24%

25%

30%

39%

49%

47%

48%

Bij twee ouders

38%

38%

35%

36%

37%

34%

31%

28%

31%

28%

Bij één ouder

34%

36%

34%

35%

32%

32%

28%

31%

32%

30%

Alleen, bij anderen of onbekend

12%

12%

18%

15%

15%

15%

18%

19%

20%

23%

Institutioneel

16%

14%

14%

14%

16%

19%

23%

22%

18%

19%

Geslacht

Migratieachtergrond

Leeftijd bij uitstroom uit de JJI

Huishoudenstype bij uitstroom uit de JJI

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 115

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Moeder 20 jaar of ouder

90%

90%

89%

90%

90%

90%

91%

90%

91%

90%

Tienermoeder

10%

10%

11%

10%

10%

10%

9%

10%

9%

10%

Geen broer of zus

20%

22%

20%

21%

20%

20%

20%

23%

23%

22%

1 broer of zus

34%

34%

34%

35%

32%

34%

29%

30%

32%

31%

2 broers en/of zussen

22%

22%

23%

22%

24%

22%

26%

21%

26%

26%

3 of meer broers en/of zussen

25%

22%

22%

23%

24%

24%

24%

25%

19%

21%

Geen eerdere contacten

29%

29%

26%

26%

28%

28%

27%

26%

24%

22%

≥ 1 eerdere contacten

71%

71%

74%

74%

72%

72%

73%

74%

76%

78%

Geweld en zeden

18%

19%

20%

19%

19%

20%

15%

18%

18%

18%

Vermogen met geweld

31%

28%

30%

32%

36%

39%

42%

41%

44%

42%

Vermogen zonder geweld

33%

33%

31%

29%

28%

25%

27%

25%

25%

28%

Vernieling, openbare orde, overig

18%

20%

19%

20%

18%

15%

17%

16%

12%

13%

<14

29%

30%

31%

32%

30%

31%

30%

31%

29%

29%

14-15

42%

45%

45%

42%

41%

40%

42%

41%

40%

40%

16 jaar en ouder

29%

26%

24%

26%

28%

30%

27%

28%

31%

30%

Inactief

42%

34%

29%

25%

28%

28%

30%

36%

35%

42%

Werk

13%

6%

5%

4%

4%

4%

3%

4%

4%

6%

School

46%

61%

66%

71%

67%

68%

67%

60%

61%

52%

Tienermoeder

Broers en zussen (selectie bij ouders)

Eerdere justitiecontacten

Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Activiteit (selectie >16)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 116

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Volgt onderwijs of heeft startkwalificatie

46%

61%

66%

71%

68%

69%

75%

65%

65%

55%

Volgt geen onderwijs en heeft geen startkwalificatie

54%

39%

34%

29%

32%

31%

25%

35%

35%

45%

Armste kwartiel

19%

20%

22%

18%

16%

18%

21%

23%

21%

24%

Op één na armste kwartiel

38%

40%

37%

42%

45%

43%

42%

42%

40%

38%

Op één na rijkste kwartiel

26%

25%

26%

24%

26%

25%

23%

23%

25%

25%

Rijkste kwartiel

17%

15%

15%

16%

13%

14%

14%

12%

14%

14%

Zeer sterk stedelijk

37%

36%

34%

34%

32%

34%

35%

36%

37%

35%

Sterk stedelijk

31%

30%

29%

30%

31%

27%

29%

28%

27%

27%

Matig stedelijk

14%

14%

14%

14%

13%

14%

10%

10%

12%

10%

Weinig stedelijk

10%

12%

14%

8%

8%

8%

7%

9%

8%

9%

Niet stedelijk

8%

8%

10%

14%

16%

17%

18%

17%

16%

19%

WOZ<€ 150.000

24%

22%

22%

24%

26%

28%

35%

42%

41%

39%

WOZ € 150.000-200.000

37%

36%

38%

37%

35%

36%

30%

33%

27%

25%

WOZ € 200.000-250.000

21%

21%

20%

19%

19%

19%

19%

10%

20%

19%

WOZ >€ 250.000

18%

21%

21%

21%

19%

17%

16%

15%

13%

17%

<20 misdrijven

22%

21%

22%

25%

31%

38%

47%

58%

20-30 misdrijven

28%

31%

31%

31%

31%

29%

27%

23%

30-50 misdrijven

32%

33%

33%

29%

21%

17%

12%

4%

>50 misdrijven

18%

15%

14%

15%

17%

16%

14%

15%

Voortijdig schoolverlater (selectie >16)

Huishoudensinkomen

Stedelijkheid van de buurt

Gemiddelde woningwaarde in de buurt

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 117

Tabel B2.2A

Recidiveprevalentie van jeugdige daders naar achtergrondkenmerken
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Totaal

35,9

35,5

35,0

33,7

33,5

36,2

36,3

37,7

36,4

35,4

Totaal (<18 op pleegdatum)

36,0

35,6

34,9

33,7

33,5

36,4

37,0

37,5

37,1

35,5

Man

39,3

39,1

38,4

37,1

36,9

39,4

39,6

40,6

39,5

38,3

Vrouw

21,3

19,9

19,6

19,1

19,0

21,5

20,6

23,6

21,1

20,4

Geen migratieachtergrond

32,1

31,0

30,6

28,4

28,4

30,8

31,0

33,0

31,5

31,6

Migratieachtergrond

40,9

41,6

40,5

40,1

39,6

42,1

41,8

42,6

41,5

39,7

<14

37,1

35,0

34,7

30,3

28,1

35,9

32,6

38,9

34,2

31,2

14-15

36,7

35,8

34,9

33,6

35,3

35,9

37,2

37,3

38,4

35,8

16-17

35,0

35,4

34,8

33,9

33,1

36,6

37,2

37,2

36,3

35,7

18 jaar en ouder

36,7

36,0

37,6

36,4

35,7

35,7

31,4

40,1

33,2

35,4

Bij twee ouders

32,8

31,5

31,0

29,5

28,9

31,6

31,0

31,1

30,1

29,1

Bij één ouder

39,4

40,0

38,8

37,5

36,9

38,8

38,7

41,2

38,4

38,0

Alleen, bij anderen of onbekend

41,2

41,6

40,1

39,2

39,9

42,4

42,9

44,1

45,0

42,8

Institutioneel

46,3

48,7

51,9

50,6

52,5

51,7

56,0

55,6

53,5

52,8

Moeder 20 jaar of ouder

35,4

35,1

34,3

33,2

32,8

35,7

35,7

37,0

35,9

34,7

Tienermoeder

42,9

41,0

44,8

41,5

43,2

43,2

43,8

45,0

43,5

44,6

Geen broer of zus

34,9

34,2

33,8

31,5

32,7

34,9

33,8

34,8

33,0

31,9

1 broer of zus

32,7

32,1

31,6

30,1

28,6

31,7

30,5

33,0

30,7

30,0

2 broers en/of zussen

34,8

35,0

33,4

33,6

31,9

33,7

34,1

36,0

34,5

34,5

3 of meer broers en/of zussen

42,8

41,5

41,2

38,5

40,1

41,5

43,5

42,1

41,9

39,6

Geslacht

Migratieachtergrond

Leeftijd op datum begin recidive

Huishoudenstype op datum begin recidive

Tienermoeder

Broers en zussen (selectie bij ouders)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 118

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen eerdere contacten

28,5

27,6

26,4

25,2

25,5

26,9

26,4

28,0

26,6

26,6

≥ 1 eerdere contacten

49,8

49,9

50,4

48,9

48,6

50,4

51,7

53,6

53,4

51,6

Geweld en zeden

35,4

36,4

32,9

33,1

30,0

34,0

33,1

34,3

32,6

33,7

Vermogen met geweld

48,7

49,1

51,0

47,5

44,4

43,6

44,1

48,8

48,7

44,9

Vermogen zonder geweld

38,5

38,1

38,8

36,0

38,2

40,9

41,3

42,6

41,3

38,3

Vernieling, openbare orde, overig

32,2

31,1

30,9

29,6

28,6

30,1

30,1

31,7

30,4

30,7

<14

45,7

45,6

45,4

43,7

42,6

46,7

47,0

48,7

48,2

44,3

14-15

37,2

37,0

37,1

35,4

35,9

37,9

38,6

40,1

40,8

39,8

16-17

28,5

27,9

26,8

26,5

26,1

28,4

28,0

30,1

28,9

28,6

18 jaar en ouder

21,1

20,2

22,9

19,0

19,1

20,3

16,3

21,7

17,1

22,5

Inactief

50,3

51,2

49,2

48,4

48,4

52,8

46,4

49,9

48,6

50,3

Werk

44,5

43,7

43,8

33,9

35,2

33,9

30,6

35,9

33,0

39,3

School

31,6

32,4

33,2

32,3

32,0

34,6

34,5

35,8

33,3

31,8

Volgt onderwijs of heeft startkwalificatie

31,5

32,4

33,2

32,2

32,0

34,6

34,2

36,0

33,1

32,1

Volgt geen onderwijs en heeft geen startkwalificatie

48,4

49,0

48,0

45,8

45,1

48,3

45,1

47,5

46,4

47,9

Armste kwartiel

41,1

40,5

38,5

38,3

36,8

39,1

39,6

40,4

38,0

39,4

Op één na armste kwartiel

39,3

40,5

40,6

38,5

38,1

40,3

39,2

42,5

40,2

39,3

Op één na rijkste kwartiel

32,5

33,7

33,2

32,3

32,1

34,6

33,7

34,1

33,7

32,3

Rijkste kwartiel

27,9

27,1

26,3

25,0

24,4

26,1

25,5

25,6

25,0

24,8

Eerdere justitiecontacten

Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Activiteit (selectie >16)

Voortijdig schoolverlater (selectie >16)

Huishoudensinkomen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 119

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Zeer sterk stedelijk

39,5

40,2

39,0

38,1

38,7

41,2

40,4

41,6

40,4

39,6

Sterk stedelijk

34,5

36,3

36,3

34,9

35,0

37,0

36,3

37,4

35,2

34,7

Matig stedelijk

32,8

34,4

33,6

31,6

31,0

33,5

33,5

34,5

33,4

31,3

Weinig stedelijk

32,4

32,2

31,8

30,8

28,2

31,7

33,1

33,9

33,8

33,1

Niet stedelijk

28,9

29,0

30,2

28,7

29,7

32,6

33,8

37,9

35,8

35,7

WOZ < € 150.000

39,0

40,5

39,3

37,6

37,9

40,1

39,6

39,1

38,1

36,7

WOZ € 150.000-200.000

35,9

38,0

37,1

36,0

34,1

36,6

35,7

37,6

35,6

35,2

WOZ € 200.000-250.000

32,5

33,5

32,6

30,2

31,7

32,0

32,6

32,5

31,8

32,2

WOZ> € 250.000

30,2

30,8

32,0

30,6

30,2

34,2

33,8

38,2

35,4

34,7

<20 misdrijven

28,7

28,4

27,4

29,3

31,3

32,3

32,5

32,0

20-30 misdrijven

33,3

33,8

35,4

37,5

37,1

41,1

39,3

40,1

30-50 misdrijven

37,3

38,0

38,2

42,9

41,8

43,4

39,7

41,1

>50 misdrijven

40,9

44,0

43,6

48,4

51,2

55,2

54,0

53,5

Stedelijkheid van de buurt

Gemiddelde woningwaarde van de buurt

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 120

Tabel B2.2B

Recidiveprevalentie van ex-JJI-pupillen naar achtergrondkenmerken
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Totaal

57,2

56,1

57,1

53,2

56,7

57,1

59,2

63,3

57,0

56,9

Totaal (<18 op pleegdatum)

56,9

56,1

57,0

53,2

56,6

57,0

59,3

62,9

58,2

56,4

Man

59,4

57,9

58,9

55,0

57,7

59,1

60,4

64,4

58,1

58,3

Vrouw

30,0

31,6

27,0

22,1

33,8

19,0

33,3

39,1

29,3

21,4

Geen migratieachtergrond

50,5

46,1

51,5

47,1

49,4

49,3

58,4

57,4

49,0

47,3

Migratieachtergrond

60,4

60,5

59,4

55,7

59,7

60,4

59,5

65,6

60,3

61,3

<16

52,9

59,0

59,8

51,0

55,1

52,2

58,2

54,2

58,4

49,1

16-17

58,3

55,9

57,5

53,2

57,2

59,4

62,4

63,6

56,4

58,5

18 jaar en ouder

59,6

53,7

54,3

54,9

56,9

55,5

55,9

65,0

57,1

57,2

Bij twee ouders

56,9

57,9

55,3

52,0

56,1

57,0

58,9

55,3

53,2

52,0

Bij één ouder

57,5

57,2

58,2

54,5

55,8

57,3

57,1

64,6

58,0

58,1

Alleen, bij anderen of onbekend

58,0

50,6

55,7

49,4

58,4

51,4

60,2

64,7

56,7

58,4

Institutioneel

56,7

52,9

60,6

57,2

58,4

61,4

61,4

70,3

61,8

60,3

Moeder 20 jaar of ouder

56,5

56,0

57,3

52,7

56,4

57,6

59,7

62,2

56,3

57,1

Tienermoeder

62,7

59,8

56,9

59,1

60,0

52,3

57,3

69,6

62,2

54,0

Geen broer of zus

52,5

51,0

57,2

46,1

52,2

54,8

57,0

57,1

54,2

51,5

1 broer of zus

54,5

56,9

54,3

53,3

50,3

53,5

54,7

59,8

48,6

50,3

2 broers en/of zussen

58,8

55,7

54,7

52,6

56,1

55,2

58,0

57,5

56,7

57,5

3 of meer broers en/of zussen

63,2

67,1

62,2

60,0

66,9

65,9

62,9

66,0

68,0

63,5

Geslacht

Migratieachtergrond

Leeftijd bij uitstroom uit de JJI

Huishoudenstype bij uitstroom uit de JJI

Tienermoeder

Broers en zussen (selectie bij ouders)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 121

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen eerdere contacten

39,7

37,2

38,8

34,4

38,0

32,6

35,4

37,6

34,5

37,0

≥ 1 eerdere contacten

62,6

62,2

62,6

59,7

63,0

63,8

65,4

69,6

63,2

63,1

Geweld en zeden

47,2

42,8

42,9

44,6

48,0

49,8

43,9

54,9

45,3

50,8

Vermogen met geweld

58,5

56,9

56,0

53,2

54,2

51,5

56,9

61,3

55,8

54,1

Vermogen zonder geweld

64,3

66,2

65,9

62,9

66,4

68,9

75,5

73,4

63,5

64,8

Vernieling, openbare orde, overig

50,3

50,1

51,9

44,4

50,9

49,2

45,1

52,3

49,7

48,0

<14

65,5

67,9

63,9

61,1

64,7

65,8

67,5

72,5

68,0

69,1

14-15

56,9

56,7

61,4

56,8

59,1

58,9

64,8

66,5

59,4

57,5

≥ 16

44,7

39,2

39,5

38,3

42,4

39,6

40,8

47,3

43,8

47,1

Inactief

64,8

58,2

58,5

57,0

61,3

59,6

64,5

70,5

62,6

62,5

Werk

56,6

49,2

51,4

57,1

40,5

44,4

47,4

51,5

41,9

67,4

School

53,8

54,0

54,5

50,6

57,7

57,5

58,7

62,5

55,1

51,1

Volgt onderwijs of heeft startkwalificatie

54,7

55,7

57,2

52,2

56,1

57,0

58,1

60,9

55,3

53,5

Volgt geen onderwijs en heeft geen startkwalificatie

63,1

56,9

57,5

57,1

58,4

57,7

64,9

69,4

62,0

62,7

Armste kwartiel

61,2

55,4

60,2

51,2

56,1

59,9

60,8

60,9

58,0

59,0

Op één na armste kwartiel

58,9

59,8

61,0

56,8

58,9

59,8

60,3

63,3

56,4

55,4

Op één na rijkste kwartiel

57,2

55,2

53,5

53,2

54,5

57,7

54,5

62,0

56,1

55,3

Rijkste kwartiel

50,9

56,0

48,8

43,8

51,2

44,0

48,7

49,5

45,6

48,2

Eerdere justitiecontacten

Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Activiteit (selectie >16)

Voortijdig schoolverlater (selectie >16)

Huishoudensinkomen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 122

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Zeer sterk stedelijk

61,9

60,5

62,8

55,0

61,5

62,6

63,8

65,4

59,7

57,1

Sterk stedelijk

54,4

57,7

53,2

55,2

55,4

55,7

56,1

59,8

54,1

55,5

Matig stedelijk

53,1

48,5

54,0

48,5

53,3

49,7

64,2

61,2

54,7

55,8

Weinig stedelijk

51,5

53,2

56,2

52,3

48,8

48,9

50,7

61,6

48,6

51,7

Niet stedelijk

61,2

50,0

54,1

51,5

55,5

58,4

56,9

66,5

61,0

63,7

WOZ < € 150.000

61,5

61,5

58,7

54,3

58,8

60,8

59,6

61,7

55,8

58,6

WOZ € 150.000-200.000

57,5

56,2

55,5

54,9

56,5

57,8

57,3

61,6

57,1

54,2

WOZ € 200.000-250.000

53,7

55,3

55,5

50,2

54,8

50,8

61,9

57,0

57,3

52,3

WOZ> € 250.000

56,5

51,6

57,3

52,4

54,9

53,3

59,3

67,4

47,3

61,2

<20 misdrijven

49,7

47,4

49,8

52,1

56,6

59,0

51,4

53,8

20-30 misdrijven

57,0

54,1

56,7

54,1

59,1

63,0

60,7

58,2

30-50 misdrijven

61,2

55,5

59,3

62,7

63,2

64,2

58,5

71,4

>50 misdrijven

58,7

56,3

60,2

60,2

59,2

71,5

66,2

63,1

Stedelijkheid

Gemiddelde woningwaarde in de buurt

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 123

Tabel B2.3A

Recidivefrequentie van jeugdige daders naar achtergrondkenmerken
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Totaal

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,0

1,0

Totaal (<18 op pleegdatum)

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Man

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,0

Vrouw

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,8

0,9

0,9

0,8

0,8

Geen migratieachtergrond

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

0,9

1,0

0,9

Migratieachtergrond

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

<14

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

14-15

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,1

1,0

1,0

1,0

16-17

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

18 jaar en ouder

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,0

Bij twee ouders

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

0,9

0,9

Bij één ouder

1,0

1,0

0,9

1,0

1,0

1,0

1,1

1,0

1,0

1,0

Alleen, bij anderen of onbekend

1,0

1,1

1,1

1,1

1,0

1,1

1,2

1,2

1,2

1,1

Institutioneel

1,1

1,1

1,1

1,1

1,3

1,1

1,2

1,4

1,5

1,3

Moeder 20 jaar of ouder

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Tienermoeder

1,1

1,0

1,1

1,1

1,1

1,0

1,1

1,1

1,3

1,1

Geen broer of zus

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1 broer of zus

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

0,9

0,9

2 broers en/of zussen

0,9

0,9

1,0

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

0,9

3 of meer broers en/of zussen

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,1

1,0

Geslacht

Migratieachtergrond

Leeftijd op datum begin recidive

Huishoudenstype op datum begin recidive

Tienermoeder

Broers en zussen (selectie bij ouders)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 124

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen eerdere contacten

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

≥ 1 eerdere contacten

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,2

1,2

1,1

Geweld en zeden

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

Vermogen met geweld

1,0

1,2

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,2

1,2

1,1

Vermogen zonder geweld

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,0

Vernieling, openbare orde, drugs, verkeer en overig

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

0,9

<14

1,0

1,1

1,0

1,1

1,1

1,1

1,2

1,1

1,2

1,2

14-15

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,0

16-17

0,9

0,8

0,9

0,9

0,9

0,8

0,9

1,0

0,9

0,9

18 jaar en ouder

0,7

0,9

0,8

0,8

0,9

0,9

0,9

0,8

0,9

0,8

Inactief

1,2

1,2

1,2

1,3

1,4

1,2

1,3

1,3

1,4

1,2

Werk

1,0

1,0

1,1

0,9

0,9

0,8

0,8

1,0

1,2

0,9

School

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,0

0,9

Volgt onderwijs of heeft startkwalificatie

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,0

0,9

Volgt geen onderwijs en heeft geen startkwalificatie

1,1

1,2

1,2

1,2

1,3

1,2

1,2

1,3

1,3

1,2

Armste kwartiel

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

Op één na armste kwartiel

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,0

1,0

1,0

Op één na rijkste kwartiel

0,9

0,9

0,9

1,0

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

0,9

Rijkste kwartiel

0,8

0,8

0,8

0,8

0,9

0,9

0,8

0,9

0,9

0,8

Eerdere justitiecontacten

Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Activiteit (selectie >16)

Voortijdig schoolverlater (selectie >16)

Huishoudensinkomen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 125

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Zeer sterk stedelijk

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,0

Sterk stedelijk

0,9

0,9

0,9

1,0

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Matig stedelijk

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

0,9

1,0

Weinig stedelijk

0,8

0,9

0,9

0,9

1,0

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

Niet stedelijk

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,0

WOZ < € 150.000

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

WOZ € 150.000-200.000

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

0,9

WOZ € 200.000-250.000

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

0,9

0,9

0,9

WOZ > € 250.000

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

1,1

1,0

1,0

<20 misdrijven

0,8

0,9

0,9

0,9

0,9

1,0

1,0

0,9

20-30 misdrijven

0,9

0,9

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,0

30-50 misdrijven

1,0

1,0

1,0

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

>50 misdrijven

1,1

1,0

1,2

1,1

1,3

1,3

1,3

1,3

Stedelijkheid van de buurt

Woningwaarde in de buurt

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 126

Tabel B2.3B

Recidivefrequentie van ex-JJI-pupillen naar achtergrondkenmerken
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Totaal

1,3

1,3

1,3

1,5

1,3

1,3

1,5

1,5

1,4

1,4

Totaal (<18 op pleegdatum)

1,3

1,3

1,3

1,5

1,3

1,3

1,4

1,5

1,4

1,3

Man

1,3

1,3

1,3

1,4

1,3

1,3

1,5

1,5

1,4

1,4

Vrouw

0,9

0,8

1,0

0,7

1,0

0,8

1,0

0,8

1,0

0,8

Geen migratieachtergrond

1,2

1,2

1,2

1,3

1,3

1,2

1,5

1,4

1,3

1,3

Migratieachtergrond

1,3

1,3

1,3

1,5

1,3

1,4

1,5

1,5

1,4

1,4

<16

1,1

1,2

1,2

1,4

1,2

1,2

1,2

1,5

1,3

1,1

16-17

1,3

1,2

1,3

1,5

1,4

1,3

1,5

1,5

1,5

1,3

18 jaar en ouder

1,4

1,4

1,5

1,6

1,3

1,5

1,6

1,5

1,4

1,5

Bij twee ouders

1,2

1,2

1,3

1,4

1,2

1,2

1,3

1,4

1,3

1,2

Bij één ouder

1,2

1,3

1,2

1,4

1,3

1,2

1,5

1,4

1,3

1,3

Alleen, bij anderen of onbekend

1,4

1,3

1,5

1,9

1,4

1,6

1,6

1,5

1,5

1,4

Institutioneel

1,4

1,3

1,4

1,7

1,6

1,5

1,5

1,6

1,7

1,7

Moeder 20 jaar of ouder

1,3

1,3

1,3

1,5

1,2

1,3

1,4

1,5

1,4

1,3

Tienermoeder

1,4

1,3

1,4

1,5

1,8

1,5

1,6

1,4

1,5

1,6

Geen broer of zus

1,2

1,1

1,2

1,4

1,1

1,1

1,3

1,3

1,3

1,2

1 broer of zus

1,2

1,3

1,2

1,2

1,2

1,1

1,3

1,5

1,2

1,3

2 broers en/of zussen

1,3

1,3

1,3

1,3

1,2

1,4

1,5

1,3

1,4

1,2

3 of meer broers en/of zussen

1,2

1,2

1,4

1,6

1,3

1,3

1,4

1,5

1,3

1,4

Geslacht

Migratieachtergrond

Leeftijd bij uitstroom uit de JJI

Huishoudenstype bij uitstroom uit de JJI

Tienermoeder

Broers en zussen (selectie bij ouders)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 127

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Geen eerdere contacten

1,0

1,0

1,1

1,2

1,1

0,9

1,1

1,0

1,0

1,0

≥ 1 eerdere contacten

1,4

1,3

1,4

1,6

1,3

1,4

1,5

1,6

1,5

1,5

Geweld en zeden

1,2

1,2

1,2

1,5

1,2

1,2

1,2

1,3

1,5

1,3

Vermogen met geweld

1,3

1,2

1,3

1,3

1,3

1,3

1,3

1,5

1,3

1,3

Vermogen zonder geweld

1,4

1,5

1,3

1,7

1,4

1,5

1,6

1,6

1,5

1,6

Vernieling, openbare orde, overig

1,2

1,0

1,3

1,4

1,1

1,2

1,4

1,3

1,3

1,3

<14

1,4

1,4

1,3

1,5

1,4

1,6

1,5

1,7

1,5

1,5

14-15

1,2

1,3

1,4

1,6

1,3

1,3

1,6

1,5

1,5

1,4

≥ 16

1,2

1,0

1,2

1,3

1,1

1,0

1,2

1,2

1,2

1,2

Inactief

1,5

1,5

1,6

1,5

1,4

1,5

1,6

1,4

1,5

1,6

Werk

1,3

1,6

1,1

1,4

0,7

1,2

0,7

1,2

1,1

1,3

School

1,2

1,2

1,4

1,7

1,3

1,4

1,6

1,6

1,5

1,3

Volgt onderwijs of heeft startkwalificatie

1,2

1,2

1,4

1,7

1,3

1,4

1,6

1,5

1,4

1,3

Volgt geen onderwijs en heeft geen startkwalificatie

1,4

1,5

1,5

1,5

1,3

1,5

1,5

1,4

1,6

1,5

Armste kwartiel

1,3

1,4

1,4

1,3

1,2

1,3

1,7

1,4

1,4

1,5

Op één na armste kwartiel

1,3

1,3

1,3

1,3

1,2

1,2

1,4

1,4

1,2

1,2

Op één na rijkste kwartiel

1,2

1,2

1,2

1,6

1,2

1,3

1,4

1,3

1,3

1,4

Rijkste kwartiel

1,1

1,1

1,2

1,4

1,2

1,0

1,1

1,3

1,1

1,2

Eerdere justitiecontacten

Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact

Activiteit (selectie >16)

Voortijdig schoolverlater (selectie >16)

Huishoudensinkomen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 128

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Zeer sterk stedelijk

1,2

1,3

1,3

1,5

1,3

1,4

1,5

1,5

1,4

1,4

Sterk stedelijk

1,3

1,1

1,3

1,4

1,1

1,2

1,5

1,5

1,4

1,4

Matig stedelijk

1,2

1,4

1,2

1,2

1,1

1,0

1,2

1,2

1,1

1,5

Weinig stedelijk

1,3

1,3

1,3

1,4

1,7

1,4

1,6

1,5

1,2

1,2

Niet stedelijk

1,2

1,4

1,4

1,6

1,2

1,5

1,4

1,4

1,7

1,3

WOZ < €150.000

1,3

1,3

1,3

1,4

1,3

1,3

1,3

1,3

1,4

1,3

WOZ € 150.000-200.000

1,1

1,2

1,3

1,5

1,3

1,2

1,5

1,5

1,2

1,5

WOZ € 200.000-250.000

1,3

1,2

1,2

1,4

1,0

1,3

1,4

1,3

1,4

1,2

WOZ > € 250.000

1,3

1,2

1,3

1,2

1,3

1,4

1,7

1,5

1,4

1,5

<20 misdrijven

1,2

1,2

1,2

1,2

1,5

1,2

1,3

1,3

20-30 misdrijven

1,2

1,4

1,2

1,2

1,4

1,6

1,4

1,3

30-50 misdrijven

1,4

1,5

1,3

1,4

1,4

1,6

1,3

1,6

>50 misdrijven

1,3

1,6

1,4

1,6

1,5

1,4

1,7

1,6

Stedelijkheid

Gemiddelde woningwaarde in de buurt

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 129

Bijlage 3 Gevoeligheidsanalyses
Tabel B3A Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor
jeugdige daders (Cox-regressiemodel)

Cohortjaar

Cohort 2011 tot en met

Jonger dan 18 op

2015 (N=56.857)

pleegdatum (N=82.533)

Model 0

Model 1

Model 0

Model 1

1,025***

1,017***

1,010***

1,007**

Vrouw

0,460***

0,453***

Migratieachtergrond

1,181***

1,169***

Bij 2 ouders (referentiecat.)

1

1

bij 1 ouder

1,109***

1,112***

alleen, bij anderen of onbekend

1,159***

1,187***

institutioneel

1,373***

1,411***

tienermoeder

1,080***

1,087***

Armste kwartiel (referentiecat.)

1

1

Op 1 na armste kwartiel

1,024

1,041*

Op 1 na rijkste kwartiel

0,928***

0,937***

Rijkste kwartiel

0,799***

0,798***

Huishoudensinkomen onbekend

1,148***

1,152***

Minstens 1 eerder delict

1,663***

1,670***

Geweld of zeden (referentiecat.)

1

1

Vermogen met geweld

1,159***

1,186***

Vermogen zonder geweld

1,157***

1,146***

Vernieling, openbare orde, overig

0,942***

0,947***

<14 (referentiecat.)

1

1

14-15

0,893***

0,906***

16 en ouder

0,747***

0,758***

WOZ< € 150.00 (referentiecat.)

1

1

WOZ € 150.000-200.000

1,016

1,023

WOZ € 200.000-250.000

1,007

1,008

WOZ >€ 250.000

1,029

1,039*

Huishoudenssituatie

Huishoudensinkomen

Type delict

Leeftijd eerste justitiecontact
(ref=<14)

Gemiddelde woningwaarde in de
buurt (ref<150.000 euro)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 130

Cohort 2011 tot en met

Jonger dan 18 op

2015 (N=56.857)

pleegdatum (N=82.533)

Model 0

Model 1

Model 0

Model 1

Stedelijkheid
Zeer sterk stedelijk (referentiecat.)

1

1

Sterk stedelijk

1,012

0,994

Matig stedelijk

0,975

0,956**

Weinig stedelijk

0,961

0,939***

Niet stedelijk

0,865***

0,864***

<20 misdrijven (referentiecat.)

1

1

20-30 misdrijven

1,086***

1,074***

30-50 misdrijven

1,129***

1,117***

>50 misdrijven

1,193***

1,195***

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Tabel B3B Samenhang tussen achtergrondkenmerken en recidive voor exJJI-pupillen (Cox-regressiemodel)

Cohortjaar

Cohort 2011 tot en met

Jonger dan 18 op

2015 (N=5.544)

pleegdatum (N=9.091)

Model 0

Model 1

Model 0

Model 1

1,033**

1,031*

1,005

1,01

Vrouw

0,429***

0,430***

Migratieachtergrond

1,064

1,117***

<16 (referentiecat.)

1

1

16-17

0,992

0,984

18 jaar en ouder

0,965

0,992

Bij 2 ouders (referentiecat.)

1

1

Bij 1 ouder

1,046

1,064

Alleen, bij anderen of onbekend

1,057

1,064

Institutioneel

1,067

1,071

Tienermoeder

1,038

1,034

Armste kwartiel (referentiecat.)

1

1

Op 1 na armste kwartiel

1,039

1,018

Op 1 na rijkste kwartiel

0,994

1,002

Rijkste kwartiel

0,860*

0,882*

Huishoudensinkomen onbekend

1,029

1,016

Minstens 1 eerder delict

1,649***

1,612***

Leeftijd bij uitstroom uit JJI

Huishoudenssituatie

Huishoudensinkomen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 131

Cohort 2011 tot en met

Jonger dan 18 op

2015 (N=5.544)

pleegdatum (N=9.091)

Model 0

Model 1

Model 0

Model 1

Type delict
Geweld of zeden (referentiecat.)

1

1

Vermogen met geweld

1,208***

1,186***

Vermogen zonder geweld

1,647***

1,602***

Vernieling, openbare orde, overig

1,093

1,091

Fictief, kantonfeit of onbekend

1,246*

0,763

<14 (referentiecat.)

1

1

14-15

0,927*

0,924*

16 en ouder

0,736***

0,741***

WOZ <€ 150.000 (referentiecat.)

1

1

WOZ € 150.000-200.000

1,03

1,016

WOZ € 200.000-250.000

0,996

1,024

WOZ >€ 250.000

1,135*

1,140**

Zeer sterk stedelijk (referentiecat.)

1

1

Sterk stedelijk

0,944

0,935*

Matig stedelijk

0,884*

0,928

Weinig stedelijk

0,859*

0,856**

nNet stedelijk

0,848*

0,864*

<20 misdrijven (referentiecat.)

1

1

20-30 misdrijven

1,002

1,056

30-50 misdrijven

1,045

1,117**

>50 misdrijven

1,114

1,171**

Leeftijd eerste justitiecontact

Gemiddelde woningwaarde in de
buurt

Stedelijkheid

Criminaliteit in de buurt

Bron: Eigen berekeningen op basis van OBJD en SSB

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 132

Het Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum (WODC)
is het kennisinstituut voor het
ministerie van Justitie en Veiligheid.
Het WODC doet zelf onafhankelijk
wetenschappelijk onderzoek of laat
dit doen door erkende instituten en
universiteiten, ter ondersteuning
van beleid en uitvoering.

Meer informatie:

www.wodc.nl

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2022-1 | 133