Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3574
Vragen van de leden Jasper van Dijk en Van Nispen (beiden SP) aan de
Ministers van Financiën, van Buitenlandse Zaken, van Justitie en Veiligheid en
voor Rechtsbescherming over het Kremlin aan de Zuidas (ingezonden 23 juni
2022).
Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 15 juli
2022).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het artikel «Advocatenkantoor Houthoff verdiende
miljoenen met werk voor gesanctioneerde Russische staatsbanken»?1
Antwoord 1
Zoals ook eerder al in antwoord op Kamervragen is aangegeven nemen
advocaten een bijzondere positie in onze rechtsstaat in. De samenleving moet
er op kunnen vertrouwen dat advocaten deze bijzondere positie waarmaken
door de op hen van toepassing zijnde regelgeving na te leven.2 Het artikel
van Follow The Money draait om de vraag of het uitbrengen van aandelen
door Houthoff aangemerkt kan worden als «bijstand bij het uitbrengen van
overdraagbare effecten» en of er dus sprake is van overtreding van de toen
geldende sanctieregelgeving. Na onderzoek heeft de toezichthouder in
kwestie, de Amsterdamse deken, vastgesteld dat Houthoff in de beschreven
casus niet in strijd met de sanctieregeling heeft gehandeld.
Vraag 2 en 3
Kunt u bevestigen dat Sberbank inderdaad in 2014 op de sanctielijst is gezet,
dat Sberbank in de jaren erna is bijgestaan door het Kremlin aan de Zuidas
en dat advocatenkantoor Houthoff dus inderdaad op tijd cliëntenonderzoek
had moeten doen?
Klopt het dat de Deken van de Amsterdamse orde van advocaten niet heeft
onderzocht of er wel een adequaat cliëntenonderzoek heeft plaatsgevonden

1

Follow the Money, Advocatenkantoor Houthoff verdiende miljoenen met werk voor gesanctioneerde Russische staatsbanken, 22 juni 2022, https://www.ftm.nl/artikelen/advocatenkantoorhouthoff-werkte-voor-gesanctioneerde-russische-staatsbank
2
Aanhangsel handelingen

ah-tk-20212022-3574
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

bij Houthoff naar de Sberbank in het kader van de aanwezigheid van
Sberbank op de sanctielijst?3
Antwoord 2 en 3
Sberbank was als entiteit niet gelist in 2014 waardoor de tegoeden van
Sberbank niet waren bevroren en er geen algemeen verbod gold om zaken te
doen met Sberbank. Wel golden er bepaalde beperkingen voor het verstrekken van specifieke (financiële) dienstverlening aan Sberbank. Specifiek gaat
het om een verbod op de directe of indirecte aankoop, verkoop, tussenhandel
of bijstand bij de uitgifte van, of andere vormen van handel in, overdraagbare
effecten en geldmarktinstrumenten met een looptijd van meer dan 90 dagen
die zijn uit gegeven tussen 1 augustus 2014 en 12 september 2014, of met
een looptijd van meer dan 30 dagen, die zijn uitgegeven na 12 september
2014.
Gelet op de bijzonder positie van de advocatuur in onze samenleving vindt
het toezicht op advocaten onafhankelijk van de Staat plaats. Daarbij hoort ook
dat ik in beginsel terughoudend ben bij het reageren op individuele casus, zo
ook deze.
In zijn algemeenheid geldt dat, zoals ook in antwoord op eerdere Kamervragen is aangeven4, als er sprake is van een advocaat-cliënt relatie, advocaten
op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme weten (Wwft) en ook op grond van de Verordening op de
advocatuur (Voda) moeten weten wie hun cliënten zijn en cliëntenonderzoek
moeten doen. Dit onderzoek moet in beginsel plaatsvinden voordat wordt
gestart met de zakelijke relatie (artikel 4 lid 1 Wwft). Indien het noodzakelijk is
om de dienstverlening niet te verstoren en indien er weinig risico op
witwassen of financieren van terrorisme bestaat, mag met de zakelijke relatie
worden gestart voordat het cliëntenonderzoek volledig is afgerond. De
identiteit van de cliënt moet dan alsnog zo spoedig mogelijk na het eerste
contact met de cliënt worden geverifieerd (artikel 4 lid 3 Wwft). Gelet op het
geldende sanctieregime zullen advocaten bij hun dienstverlening tevens
steeds na moeten gaan wat wel of niet is toegestaan, en of een ontheffing
vereist is.
Uit het bericht op de website van de Amsterdamse orde van advocaten maak
ik op dat de Amsterdamse deken kort gezegd onderzoek heeft gedaan naar de
vraag of er bij de dienstverlening door Houthoff aan de herstructurering van
een Kroatisch detailhandelsconcern mogelijk sprake was van schending van
de toen geldende sancties. De Amsterdamse deken heeft, volgens het bericht,
na onderzoek geconcludeerd dat daar geen sprake van is en dat de bij de
herstructurering betrokken kantoren voorafgaand aan die herstructurering
zorgvuldig en adequaat onderzoek hebben gedaan naar de toelaatbaarheid
van die transactie.
Vraag 4
Bent u bereid er voor te zorgen dat het bewijs dat FTM in handen heeft ook
bij de toezichthouder op de Amsterdamse advocaten terecht komt? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 4
Nee. Het is niet mijn rol om te zorgen dat eventueel bewijsmateriaal bij een
toezichthouder terecht komt. Het staat de journalist en de Amsterdamse
deken uiteraard vrij om met elkaar in contact te treden om te bezien of en zo
ja op welke wijze eventueel bewijsmateriaal beschikbaar kan worden gesteld
aan de toezichthouder.

3

Orde van advocaten Amsterdam, Toezicht op naleving door advocaten van sanctie wet- en
regelgeving, https://www.advocatenorde-amsterdam.nl/77838/nieuws/toezicht-op-nalevingdoor-advocaten-van-sanctie-wet-en-regelgeving
4
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 4093

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 5
Is het mogelijk om het desbetreffende advocatenkantoor alsnog strafrechtelijk
te vervolgen voor eventuele overtreding van de sancties op basis van de Wet
economische delicten, Wet ter voorkoming van witwassen of financieren van
terrorisme of een andere wet? Kunt u uw antwoord toelichten?5
Antwoord 5
Zowel overtredingen van verplichtingen bij of krachtens de Sanctiewet 1977
als de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme
worden gezien als een economisch delict en kunnen binnen het strafrecht
bestraft worden. In algemene zin geldt dat als er concrete signalen zijn dat de
sanctiewetgeving wordt overtreden, het OM – zoals bij alle signalen die
wijzen op mogelijke strafbare feiten – onderzoekt of er aanknopingspunten
zijn om een strafrechtelijk onderzoek te starten.
Vraag 6
Kunnen de miljoenen die Houthoff heeft opgestreken worden geconfisqueerd
op basis van de sancties indien eventuele vervolging tot een veroordeling
leidt?
Antwoord 6
Ik ga niet in op hypothetische juridische situaties. In de Aanwijzing Afpakken
van het Openbaar Ministerie6 worden de verschillende strafrechtelijke
afpakmogelijkheden beschreven.
Vraag 7
Wat is de stand van zaken van de wettelijke regeling die in antwoord op
eerdere schriftelijke Kamervragen werd aangekondigd7 en later ook door
sanctiecoördinator de heer Blok werd aanbevolen?8
Antwoord 7
Met betrekking tot het toezicht op de naleving van de Sanctieregelgeving
door advocaten werk ik samen met de Minister van Buitenlandse Zaken aan
een noodzakelijke wettelijke regeling. Hierbij worden de rechtstatelijke
uitgangspunten zoals de wettelijke geheimhoudingsplicht en het onafhankelijk
toezicht in acht genomen. Zoals eerder door de Minister van Buitenlandse
Zaken aan uw Kamer is gemeld streeft het kabinet ernaar uw Kamer voor de
begrotingsbehandelingen een hoofdlijnenbrief te sturen over dit onderwerp.9
Voor de volledigheid meld ik dat ik uw Kamer op 13 juni jl. heb geïnformeerd
over de versterking van het toezicht op de advocatuur.10 Die versterking
houdt onder meer in dat er een landelijk toezichthouder op de advocatuur
komt die verantwoordelijk wordt voor het toezicht op onder meer de naleving
door advocaten van het bepaalde bij of krachtens de Advocatenwet, de Wet
ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme (Wwft) en de
Sanctieregelgeving.
Vraag 8
In het rapport-Blok11 staat: «Om de meldplicht [van o.a. de advocatuur] te
creëren en deze te versterken ten opzichte van de geheimhoudingsplicht zou
deze verordening aangepast moeten worden. Er ligt inmiddels een verzoek
van Nederland bij de Europese Commissie om dit voor te stellen. Mocht
aanpassing van deze verordening weinig kansrijk lijken of lang gaan duren,
dan beveel ik aan te onderzoeken of door aanpassing van wet- en regelgeving de meldplicht kan worden gecreëerd». Wat is hiervan de stand van
zaken, mede gegeven het feit dat het kabinet aangaf alle aanbevelingen van
dit rapport te omarmen?

5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 4093
https://wetten.overheid.nl/BWBR0038996/2017-01-01
7
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2556
8
Bijlage bij Kamerstuk 36 045, nr. 72
9
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2022Z14361&did=2022D29564
10
Kamerstuk 29 911, nr. 353.
11
Bijlage bij Kamerstuk 36 045, nr. 72
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Dit is momenteel onderdeel van gesprek in EU-kader. Het Europese traject om
dit door te voeren heeft echter tijd nodig, gezien noodzaak van besluitvorming met 27 lidstaten. Zoals ook bij het antwoord op vraag 7 gemeld bereidt
het kabinet tegelijkertijd een hoofdlijnenbrief voor ten behoeve van de
herziening van nationale sanctiewet- en regelgeving. Het kabinet streeft
ernaar deze brief voor de begrotingsbehandelingen aan uw Kamer te
verzenden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4