1

Gespreksnotitie van Roel Wever, Burgemeester van Heerlen, t.b.v. het rondetafelgesprek van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer
over het adviesrapport ‘Elke regio telt!’ op 31 mei 2023
Op 27 maart hebben drie belangrijke adviesraden in het rapport ‘Elke regio telt’ aan het kabinet geadviseerd dat een andere aanpak voor regionaal beleid nodig is. De onderzoekers constateren dat regio’s in Nederland van elkaar verschillen en dat we deze verschillen moeten koesteren omdat het Nederland de moeite waard maakt. De onderzoekers zien echter ook dat onwenselijke verschillen tussen
regio’s toenemen. Er zijn regio’s die juist niet meeprofiteren van het huidige beleid dat er op gericht
is om sterker te maken wat al sterk is. Deze minder sterke regio’s profiteren aldus niet van het ‘doorsijpelen’ van economische voordelen vanuit sterke regio’s (het zogenaamde ‘trickle-down effect’).
De onwenselijke verschillen die hierdoor tussen regio’s ontstaan, hebben nadelige gevolgen voor het
vertrouwen van inwoners in de minder bedeelde regio’s ten aanzien van de overheid en overheidsinstituties. Dit heeft negatieve gevolgen voor de realisatie van verschillende maatschappelijke opgaven
en doelstellingen. Het rapport stelt daarom dat er in de volle breedte meer aandacht en ruimte nodig
is voor de structurele ontwikkeling van regio’s en geeft daarvoor drie aanbevelingen:
1. Herijk de reguliere beleids- en investeringslogica van het Rijk;
2. Investeer in langjarige en substantiële programma’s voor regionale ontwikkeling;
3. Werk aan een vitale relatie tussen regio’s en rijksoverheid.
In deze gespreksnotitie geef ik, als Burgemeester van Heerlen én als voorzitter van de Stadsregio
Parkstad Limburg, een schets van de ‘voorbeeldregio’ Parkstad en de wijze waarop wij invulling willen
geven aan de aanbevelingen uit het rapport.
De regio Parkstad Limburg (255.000 inwoners) in het zuidoosten van Limburg is een van de regio’s
die door de adviesraden als ‘voorbeeldregio’ is onderzocht, om meer zicht te krijgen op wat er leeft in
regio’s buiten de 'economische kerngebieden’ in Nederland. Dat juist onze regio door de adviesraden
geselecteerd is, was helaas geen verrassing. De regio Parkstad Limburg staat nationaal al jarenlang
te boek als ‘zorgenkindje’. Binnen het nationale beleid heeft onze regio daarom ook een bepaalde status: het is de enige ‘grensregio’ die ook een van de 20 stedelijke focuswijken (Heerlen Noord) in Nederland herbergt.
Volgens het RIVM is de levensverwachting van inwoners in de regio Parkstad de laagste van Nederland. De goedkoopste huizen in Nederland staan in Parkstad: vier wijken uit de regio staan in de lijst
van top 10 goedkoopste wijken van Nederland. Stedelijke gemeenten als Heerlen, Kerkrade en Brunssum staan landelijk in de top 20 van gemeenten met de laagste SES/WOA (Sociaal Economische Status) scores, waarbij Heerlen op 1 staat en Kerkrade op 4. De ervaren onveiligheid in de regio en hoge
scores op indicatoren voor ondermijnende criminaliteit zijn zorgwekkend. Volgens onderzoek van RTL
Nieuws naar de verwevenheid van onder- en bovenwereld in Nederlandse gemeenten zijn de gemeenten Heerlen en Kerkrade het kwetsbaarst voor criminele activiteiten. Het vertrouwen van bewoners in
instituties is laag, als we kijken naar de opkomstcijfers van de gemeenteverkiezingen 2022 en de provincieverkiezingen 2023.
Het Verhaal van onze regio begint meestal met de enorme voorspoed van de jaren vijftig en zestig en
de meedogenloze ellende na de mijnsluiting tijdens de laatste decennia van de vorige eeuw. Een mislukte transformatie. De energievoorziening op basis van steenkool moest zo snel mogelijk worden afgebouwd en plaatsmaken voor de effectieve en efficiënte exploitatie van het aardgas. Daarnaast
_______________________________________________________________________
Gespreksnotitie van Roel Wever, Burgemeester van Heerlen, t.b.v. het rondetafelgesprek
van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer
over het adviesrapport ‘Elke regio telt!’ op 31 mei 2023

2

speelden domme pech en een onvoorstelbare samenloop van omstandigheden mee. Het gevolg was
de collectieve teloorgang van een regio. Het Verhaal vervolgde al snel met het gevoel ‘in de steek gelaten te zijn’ en over de vraag of elke regio in ons land eigenlijk wel telt.
Dit Verhaal achtervolgt ons maar wij vragen ons steeds vaker af of dit nog wel aansluit bij de werkelijkheid van vandaag. Bij hoe wij ons voelen, hoe wij naar de toekomst kijken en hoe wij in de wereld
staan. Natuurlijk, de sociale, maatschappelijke en economische cijfers zijn nog steeds ronduit slecht
en grote groepen inwoners zijn niet meer betrokken bij de politiek. Sinds een aantal jaren, merken
wij echter dat onze regio zich aan zijn eigen haren uit het moeras trekt vanuit een strategie, die gebaseerd is op samenwerking.
Inderdaad samenwerking. In de eerste plaats binnen de regio zelf. Sinds 1999 is een weg ingeslagen
om de beleidsuitdagingen op basis van regionale samenwerking aan te pakken, zowel publiek als met
het maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven. Daarnaast heeft de samenwerking met de provincie
belangrijke impulsen gegeven, zoals bij de Internationale Bau Ausstellung (IBA). Tenslotte heeft de
laatste jaren de directe samenwerking tussen onze regio en de Rijksoverheid weer langzaam vorm
gekregen. Bijvoorbeeld door middel van een aantal subsidieregelingen vanuit Den Haag, met als
meest recente voorbeeld de Regio Deals, die ondersteunend zijn voor onze aanpak. Een start van een
langjarig partnerschap, gericht op economische kansen én de aanpak van sociale achterstanden. Het
is een start, een broodnodige financiële ondersteuning, voor onze inhaalrace.
Wij begrijpen dat een succesvol partnerschap tussen rijk en regio óók organisatiekracht vanuit de regio vraagt, én dat de regio zelf ook verantwoordelijk is alle kansen maximaal te benutten. Echter,
deze budgetten zijn meest incidenteel en vaak sectoraal. We stellen vast dat het in de praktijk lastig
is om de interesse en het commitment van alle betrokken ministeries op hetzelfde niveau te houden.
De effectiviteit lijdt hier onder. Als er extra geld beschikbaar wordt gesteld voor de herstructurering
van wijken (via de BZK-regeling ‘Volkshuisvestingsfonds’) en het verbeteren van onderwijs (via de
OCW-regeling ‘Rijke Schooldagen’), is het onhandig wanneer tegelijkertijd de benodigde beschikbare
politiecapaciteit fors afneemt. Als we een nieuwe Regio Deal afsluiten die draait om een verbetering
van het onderwijs, veiligheid en wijkontwikkeling en een verbetering van de regionale economie, dan
is het essentieel dat niet alleen de Minister van BZK, maar ook bewindspersonen van OCW, EZK en
J&V zich verbinden aan de regio.
Voor ons staat al een tijdje vast dat het Verhaal over onze regio inmiddels ook een ándere richting op
gaat. We hebben niet stilgezeten, we hebben geleerd dat de eigen kracht uiteindelijk de basis vormt
om daadwerkelijk stappen te zetten. En ja, we kunnen het niet alleen. Maar in plaats van het verleden is nu de toekomst ons kompas. Dat komt niet uit de lucht vallen. Het is een tendens die al vanaf
het begin van deze eeuw voelbaar is in onze regio.
Op de eerste plaats heeft de regio een mentale transformatie ondergaan. We kwamen erachter dat
de begrijpelijke maar eenzijdige focus op uitsluitend de achterstanden, uiteindelijk contraproductief is
en een negatief effect heeft op de dynamiek in de regio. Na de onvoorwaardelijke aanpak van criminaliteit en verloedering, vond de regio zichzelf uit. Het zaadje dat twintig jaar geleden geplant werd
en waaruit een nieuw gevoel van trots en optimisme voortkwam, was de Culturele Lente. Als regio
hervonden wij ons zelfvertrouwen door ingrijpende en toonaangevende projecten, evenementen en
het innovatieve stedelijke transformatieprogramma IBA Parkstad.

_______________________________________________________________________
Gespreksnotitie van Roel Wever, Burgemeester van Heerlen, t.b.v. het rondetafelgesprek
van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer
over het adviesrapport ‘Elke regio telt!’ op 31 mei 2023

3

Dit smaakt naar meer. De plannen voor de regio bulken van de ambities. Pionieren, lef en experiment
zijn woorden die daarbij passen. Maar ook de mantra kwaliteit-kwaliteit-kwaliteit als reactie op de
twijfelachtige stedelijke ingrepen in het verleden, voortbouwend op de architectonische parels en het
cultureel erfgoed, die de regio rijk is en de prachtige impulsen die de afgelopen jaren op dit terrein
heeft gebracht. Er is een gevoel dat dromen verwezenlijkt kunnen worden en dat er daadwerkelijk
ruimte is voor plannen, mensen en uitingen. Dit gevoel delen we met iedereen in Parkstad: de mensen, de organisaties en de ondernemers.
Op de tweede plaats kwamen we tot het inzicht dat de conventionele aanpak van de diepe intergenerationele sociale problematiek (armoede, onderwijsachterstanden, criminaliteit, ongezondheid) een
beperkt resultaat heeft. Het opportunisme van aaneengeschakelde projecten vanuit verschillende
thema’s met een wisselende intensiteit en grillige budgetten, doen uiteindelijk geen recht aan de problematiek. ‘Vasthouden en niet meer loslaten’ is onze enige optie, zo weten we nu. Met vasthouden
bedoelen we écht vasthouden en daadwerkelijk niet meer loslaten, gedurende een gehele generatie,
20 tot 30 jaar lang. Dit betekent ook een belangrijke uitdaging voor ons als lokale overheid en onze
samenwerkingen met politie, woningcorporaties, en onderwijs-, zorg en jeugdinstellingen. Het betekent dat we allemaal steeds ‘the big picture’ moeten blijven zien en niet moeten verzanden in details
en het werken vanuit separate beleids- en organisatieonderdelen. We moeten steeds voor ogen houden waarom we dingen doen en voor wie.
Op de derde plaats realiseren wij ons steeds sterker welke kwaliteiten de regio herbergt. Het eerder
genoemde optimisme en ook de overtuiging dat de eigen kracht de basis legt voor onze toekomst,
maakt dat we onze kansen en mogelijkheden steeds beter op ons netvlies krijgen. Binnen een straal
van twee uur rijden rondom de Parkstadregio wonen 35 miljoen mensen, bevinden zich grote agglomeraties en excelleren talrijke economische topregio’s. Parkstad bungelt in het landelijke lijstje over
economische kansen, onderaan. Echter, wanneer we de landsgrenzen wegdenken stijgt Parkstad volgens de Atlas Nederlandse gemeenten moeiteloos naar de top 10.
Parkstad, Zuid-Limburg, beschikt over een uitzonderlijk krachtig onderwijscluster met een ruime
spreiding over alle niveaus (Universiteit, Hogeschool, MBO en een breed aanbod van middelbare
scholen). Daarnaast is de RWTH, de Technische Universiteit in Aken (10 kilometer verderop) onlangs
een master in het centrum van Heerlen gestart met als thema ‘Transforming City Regions’. Een belangrijke en concrete stap in het kader van de jarenlange samenwerking over de grens. Ook de Universiteit Maastricht, op zoek naar ruimte en praktijkobjecten op het gebied van stedelijke transitie en
inspelend op de digitalisering rondom de Brightlands Campus, toont concrete interesse in de regio en
voelt voor samenwerking op het gebied van onderzoek, studenten- en studiehuisvesting.
De regio is niet alleen met de onderwijspartijen in gesprek maar ook met grote werkgevers als het
CBS, APG, de toonaangevende en in Parkstad gevestigde wereldspelers in de Medische Logistiek
waaronder Medtronic, en het Zuyderland ziekenhuis om te verkennen op welke manier ’deze ontwikkelingen en kansen verzilverd kunnen worden. In die lijn is er een ambitieus plan om vanuit dit consortium in het kader van het Groeifonds, een aanvraag te doen. Deze plannen passen bij de ambitie
van de regio om een grotere bijdrage te doen aan de nationale woningbouwopgave en de gemiddelde
jaarlijkse woningbouwproductie te verdubbelen.
Wij zien vanuit deze kennisclustering, maar ook breder in de stedelijke agglomeratie die wij met Aken
vormen, een grensoverschrijdend ecosysteem ontstaan. Aken is de top startup stad van NRW en de
Smart Services Campus in Heerlen is een steeds belangrijkere factor voor beginnende bedrijven op
_______________________________________________________________________
Gespreksnotitie van Roel Wever, Burgemeester van Heerlen, t.b.v. het rondetafelgesprek
van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer
over het adviesrapport ‘Elke regio telt!’ op 31 mei 2023

4

het gebied van ICT en AI. Dit ecosysteem van kennis en economie werkt als een pullfactor voor toeleverende, regionale en lokale bedrijven. De infrastructurele ontsluiting naar het achterland over de
grens, met name naar Nordrhein Westfalen (een rechtstreekse IC-verbinding vanuit de Randstad naar
de Duitse stad Aken, het doortrekken van waterstofpijpleidingen en energie-uitwisseling) én het wegnemen van grens-barrières, is voor het goed kunnen benutten van deze asset van beslissende betekenis.
De samenwerking op Zuid-Limburgs niveau en met name de doorontwikkeling van de Brightlands
Campussen in Maastricht, Sittard Geleen, Venlo en Heerlen is een ander belangrijke kans voor Parkstad en (Zuid-) Limburg. Ook de ontwikkelingen rondom de Einstein telescoop zien wij als belangrijke
economische kans voor onze provincie en daarmee onze regio. Daarnaast wordt onze positie enorm
gesterkt door de ligging in de corridor Randstad-Eindhoven-Aken-Keulen. In Parkstad beschikken we
over de het grootste grens overstijgende Europese cluster op het gebied van medische logistieken, er
zijn kansen om verder te groeien. Het cluster bevindt zich op de internationale bedrijventerreinen in
het zuiden van de regio (Avantis en Trilandis).
Er is een grote wens, ook vanuit Nordrhein Westfalen, om de grensoverschrijdende agglomeratiekracht uit te bouwen. In deze grensoverschrijdende ontwikkelingen lopen wij in ons moderne Europa
te vaak helaas nog tegen beperkende wet- en regelgeving aan of zijn politiek-bestuurlijke besluitvormingsprocessen nog niet op elkaar afgestemd.
We hebben een vijftal concrete vragen die wij op deze plek aan u willen voorleggen:
1. Zet u met ons de schouders onder het verder versterken van onze regionale economie, door
de (internationale) regionale samenwerking op het gebied van kennis/onderwijs, medische
logistiek, smart services, energietransitie in combinatie met een aanvallend
woningbouwbeleid?
2. Wilt u met ons op avontuur om samen met Nordrhein Westfalen én Berlijn de mogelijkheden
van een ‘landsgrensoverschrijdend’ format voor regionale ontwikkeling voor de regio
Aken/Parkstad te verkennen, gericht op het vergroten van de agglomeratiekracht en het verkleinen van grensbarrières?
3. Wilt u – vanuit brede welvaart en regionale ontwikkeling geredeneerd – ons helpen aan een
directe intercityverbinding vanuit de Randstad naar de Duitse stad Aken? In onze ogen is een
goede openbaarvervoersverbinding tussen de Randstad en de Duitse stad Aken een fundamentele randvoorwaarde voor internationale samenwerking en verdere economische ontwikkeling.
4. Werkt u met ons samen bij het realiseren van een regionale kansenagenda/investeringsagenda die primair gericht is op Brede Welvaart waarbij naast de inhoud van de agenda ook
de organisatie van de uitvoering centraal staat ?
5. Kunnen wij rekenen op uw langjarig partnerschap inclusief financiële betrokkenheid voor een
generatielange inhaalrace voor het Nationaal Programma Heerlen Noord en de andere kwetsbare focusgebieden in de regio Parkstad? Te beginnen met het commitment van alle betrokken bewindspersonen voor de nieuwe Regio Deal Parkstad Limburg?
Roel Wever, Burgemeester gemeente Heerlen en voorzitter Stadsregio Parkstad Limburg.
E-mail: r.wever@heerlen.nl
Postbus 1, 6400 AA Heerlen, bezoekadres: Geleenstraat 25 Heerlen
Tel secretariaat: 045-5604953/06-28907038

_______________________________________________________________________
Gespreksnotitie van Roel Wever, Burgemeester van Heerlen, t.b.v. het rondetafelgesprek
van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer
over het adviesrapport ‘Elke regio telt!’ op 31 mei 2023