Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 710

Deltaprogramma

Nr. 39

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld op 9 juni 2015
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft een aantal vragen
en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Infrastructuur en Milieu
over de brief van 12 december 2014 inzake het ontwerp Nationaal
Waterplan 2016–2021 (Kamerstuk 31 710, nr. 35).
De vragen en opmerkingen zijn op 24 april 2015 aan de Minister van
Infrastructuur en Milieu voorgelegd. Bij brief van 8 juni 2015 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van Dekken
Adjunct-griffier van de commissie,
Jansma

kst-31710-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
Inleiding
Algemeen
Zoetwater
Waterkwaliteit
Deltaplan agrarisch waterbeheer
Grondwater en drinkwater
Gebiedsgerichte uitwerkingen grote wateren
Gebiedsgerichte uitwerkingen zee en kust
Beleidsnota Noordzee
Mariene Strategie
Water en omgeving
Financiering
Bodemdaling
Overig

2
2
4
5
7
7
8
8
10
11
13
14
14
16

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerp
Nationaal Waterplan 2016–2021 (NWP2). Zij hebben daarbij nog een aantal
vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerp
NWP2. Deze leden hebben een aantal opmerkingen en een aantal vragen
waarop ze de Minister verzoeken in te gaan.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerp
NWP2. Tevens danken zij de Minister voor de uitgebreide beantwoording
van de eerder gestelde vragen over de tussentijdse wijziging van het
huidige Nationaal Waterplan (NWP) (Kamerstuk 31 710, nr. 38). De leden
van deze fractie willen naar aanleiding van deze beide stukken nog een
aantal punten verder uitdiepen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerp
NWP2. Hierover hebben deze leden nog vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerp
NWP2 en enkele onderliggende stukken. Deze leden hebben hierover nog
enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het ontwerp NWP2. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerp
NWP2 en willen hier graag nog enkele vragen over stellen.
Algemeen
De leden van de VVD-fractie merken op dat het NWP2 een looptijd van zes
jaar heeft, zestien documenten vaststelt en volgens de aanbiedingsbrief
een flink aantal zaken verankert: de afspraken die voortvloeien uit de
Deltabeslissingen, de Europese eisen op het gebied van waterkwaliteit,
afspraken die betrekking hebben op water uit het Energieakkoord,
afspraken over natuur uit de Natuurvisie, de internationale Waterambitie
en bestuurlijke verhoudingen uit de Structuurvisie Infrastructuur en
Ruimte (SVIR), het Bestuursakkoord Water (BAW) en het Deltaprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

2

Bovendien merken deze leden op dat het NWP2 is opgesteld vanuit het
perspectief om een nationale omgevingsvisie te ontwikkelen richting 2018
conform de Omgevingswet die momenteel in wording is. Een aantal van
deze documenten is al eerder door de Kamer vastgesteld, maar een aantal
zaken is nog onderwerp van bespreking. Deze leden vragen daarom een
apart overzicht van de concrete afspraken uit het Energieakkoord, de
Natuurvisie en de Europese eisen op het gebied van waterkwaliteit en het
mariene milieu, die nu in het NWP2 zijn verwerkt. Hierbij vragen zij per
afspraak de beoogde doelstelling, de financiële consequenties en de
gevolgen voor de Nederlandse economische concurrentiepositie weer te
geven. Deze leden vragen de Minister om inzake de economische
concurrentiepositie apart in te gaan op de gevolgen van het NWP voor de
land- en tuinbouwsector, de visserijsector en de scheepvaart.
De leden van de CDA-fractie stellen dat het ten algemene de vraag is of de
investeringen door middel van het Deltaprogramma de effecten van
klimaatverandering in de komende decennia voldoende kunnen
tegengaan. Welke effecten heeft klimaatverandering op de land- en
tuinbouw en zijn de investeringen van het Deltaprogramma voldoende
om deze tegen te gaan? Zou de Minister haar visie kunnen geven op deze
materie?
De leden van de CDA-fractie benadrukken opnieuw het belang van het
vergroten van het bewustzijn over de noodzakelijke bescherming tegen en
het omgaan met water. Deze leden ondersteunen de inspanningen van de
Minister in deze, maar vragen zich wel af of op de huidige inspanningen
voldoende zijn. Zou de Minister de Kamer kunnen inlichten over de
effecten van de publiekscampagne, zo vragen deze leden. Hoe gaat de
Minister het bewustzijn en de zelfredzaamheid evalueren? Betrekt de
Minister maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven bij het
vergroten van het bewustzijn en de zelfredzaamheid van Nederlanders?
Zo nee, waarom niet? Is de Minister bereid om initiatieven van onderop
voor het vergroten van het bewustzijn van de gevaren van water en de
zelfredzaamheid te ondersteunen? Welke maatschappelijke organisaties
worden er betrokken bij het vergroten van risicobewustzijn en zelfredzaamheid van Nederlanders in mogelijke overstromingsgebieden, zo
vragen deze leden.
De leden van de CDA fractie stellen vast dat de Natuurvisie is opgenomen
in het NWP2. Deze leden vragen de Minister om toe te lichten waarom de
natuurvisie is opgenomen in het NWP2. In hoeverre heeft de natuurvisie
invloed op het NWP2, en zou de Minister daar voorbeelden van kunnen
geven?
De leden van de D66-fractie lezen dat het ontwerp NWP2 is opgesteld
vanuit het perspectief om een nationale Omgevingsvisie te ontwikkelen.
De leden van deze fractie lezen eveneens dat zaken die in het oude NWP
stonden opgenomen, en die niet meer terugkomen in het NWP2, in de
aanloop naar deze nationale Omgevingsvisie door het rijk besproken
zullen worden met andere overheden en/of stakeholders. Hierbij gaat het
om een aantal belangrijke onderwerpen, zoals de relatie tussen bodemdaling en de waterhuishouding. Deze leden hebben dan ook behoefte aan
meer dan enkel een richting (20181) als het gaat om de planning omtrent
deze nationale Omgevingsvisie. Op welke momenten zal de Minister de
Kamer informeren over (de voortgang) van de nationale Omgevingsvisie?
Deze leden zijn van mening dat de Minister hier specifieker in kan zijn. Het
proces van de Omgevingswet is immers duidelijk, en daar valt al uit op te
maken dat er een bepaalde volgorde wordt gehanteerd, ook in de tijd. Het
1

Zie onder meer de aanbiedingsbrief van de Minister (Kamerstuk 31 710, nr. 35).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

3

klinkt de leden van deze fractie wat vreemd in de oren dat de planning van
de Omgevingswet zelf vaststaat, en de Minister er blijk van geeft zeer veel
belang te hechten aan het volgen van deze planning, maar dat zij niet
meer dan een richting kan geven als het gaat om de tijdsplanning omtrent
de eerste nationale Omgevingsvisie. Deze leden vragen de Minister
daarom om nader in te gaan op de tijdsplanning omtrent de nationale
Omgevingsvisie en het proces van co-creatie met andere overheden en
stakeholders.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister als een van de uitgangspunten voor de implementatie van het NWP2 kiest voor samenwerking.
Daarbij geeft zij aan dat ze veel belang hecht aan een goede samenwerking met overheden en stakeholders, op basis van vertrouwen,
transparantie en gelijkwaardigheid. De leden van deze fractie zijn echter
benieuwd waarom burgers hier niet als aparte categorie staan genoemd.
Burgerparticipatie past naar de mening van deze leden goed binnen dit
uitgangspunt, zeker als het gaat om bijvoorbeeld regionale planuitwerkingen voor dijkversterkingen of rivierverruimingen. Dit heeft de Minister
ook aangegeven op vragen van deze leden hierover.2 Deze leden vragen
voorts of de Code Maatschappelijke Participatie geen vermelding zou
moeten krijgen in het NWP2.
Zoetwater
De leden van de VVD-fractie lezen in het ontwerp NWP2 dat de Minister
wil dat het beschikbare water zuiniger en effectiever wordt gebruikt. Op
welke manier gaat de Minister deze doelstellingen bewerkstelligen?
Wanneer zal de Minister inzichtelijke informatie bieden ten aanzien van
het risico op watertekorten en daarnaast handelingsperspectieven bieden
om te anticiperen op de toekomstige klimaatverandering? Wanneer zullen
de betrokken overheden samen met de gebruikers helderheid geven over
de beschikbaarheid en de kwaliteit van zoetwater in de vorm van
voorzieningenniveaus? Deze leden merken op dat onderdeel van de
andere aanpak, gericht op goed conserveren en beter benutten van
zoetwater, het zo veel mogelijk tegengaan van verzilting in daarvoor
gevoelige gebieden is. Ondanks alle inspanningen zal de verzilting op
sommige plaatsen echter toenemen. Aan welke plaatsen denkt de
Minister dan?
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de zoetwatertoets bij grotere
ingrepen niet is opgenomen in het NWP2. Is de Minister bereid om de
zoetwatertoets bij grotere ingrepen alsnog op te nemen in het NWP2?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om toe te lichten of de
maatregelen gericht op de gevolgen van de toename van verstedelijking
en verharding voldoende worden benut. Daarnaast vragen deze leden of
de maatregelen voldoende uitnodigen tot innovatie. Is de Minister bereid
om toe te lichten op welke wijze er ingezet wordt op bijvoorbeeld
drainage om zoet water beter vast te houden?
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat beschikbaarheid van
voldoende zoet water, ook in extreme omstandigheden, belangrijk is voor
de Nederlandse economie. Betrokken overheden gaan samen met de
gebruikers helderheid geven over de beschikbaarheid en (waar relevant)
de kwaliteit van zoetwater in de vorm van voorzieningenniveaus.
Genoemde leden vragen waarom deze voorzieningenniveaus voor alle
gebieden pas in 2021 zijn vastgelegd. Is het niet mogelijk dit eerder te
realiseren? Genoemde leden vragen dit omdat een aantal beleidsvoor2

Aanhangsel Handelingen II, 2014/15, nr. 1691

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

4

nemens ook gevolgen heeft voor de zoetwatervoorraad, zoals het verzilten
van het Volkerak-Zoommeer, het Kierbesluit en het verdiepen van de
Nieuwe Waterweg. Is de Minister bereid voor de regio’s die te maken
krijgen met deze maatregelen de voorzieningenniveaus versneld vast te
stellen zodat er helderheid is voor alle belanghebbenden? Vindt de
Minister dat de «zoetwatertoets» bij grotere ingrepen in het NWP2 moet
worden geborgd?
Waterkwaliteit
De leden van de VVD-fractie vragen welke harde internationale afspraken
reeds gemaakt zijn en welke nog gemaakt moeten worden om de
doelstellingen met betrekking tot verontreinigde stoffen te bereiken, gelet
op de benedenstroomse ligging van Nederland en in de internationale
stroomgebieden. Welke maatregelen zijn hiertoe door de Europese
Commissie afgekondigd en zijn deze voldoende om de doelstellingen te
bereiken? En dragen deze voldoende bij aan een gelijk speelveld?
Nederland probeert in internationaal verband – in de OSPAR3-commissie,
de IMO, de EU en de rivierencommissies – tot gezamenlijk optreden of
gecoördineerde acties te komen waar dat het meest effectief is. Kan
worden aangegeven op welke punten dit nog niet tot concrete afspraken
heeft geleid? En wat is de inzet van Nederland in dat verband?
De leden van de VVD-fractie vragen of de berichtgeving klopt dat 86
procent van de Nederlandse wateren ook in 2021 niet kan voldoen aan de
KRW? Deelt de Minister de mening dat de beoordelingsmethode van de
KRW soepeler moet worden en daardoor aangepast zou moeten worden?
Zo ja, is de Minister hierover met de Europese lidstaten in gesprek? Zo ja,
wanneer verwacht de Minister de uitkomsten hiervan? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister te reageren op de
mededeling van de Europese Commissie waarin wordt gesteld dat slechts
53% van de Europese wateren een goede kwaliteit heeft in 2015. Deze
leden verzoeken de Minister tevens om een visie te geven op de vraag
hoe in Europees verband beïnvloed kan worden dat de implementatie van
de Kaderrichtlijn Water (KRW) in de lidstaten snel wordt verbeterd. De
leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister om een concreet
overzicht over hoe Nederland de aanbevelingen van de Europese
Commissie omtrent het behalen van de doelstellingen van de KRW op zal
pakken.
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister in te gaan op de
conclusie van de Europese Commissie dat het ontbreekt aan een strategie
om vervuiling vanuit de landbouw aan te pakken. De leden van de
PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister hier in een stap extra wil zetten.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister gezien de
weinig concrete uitvoering van de ambities voor gewasbescherming
(doelen gesteld voor 2027) van plan is een sturende rol op zich te nemen.
De leden van de SP- fractie wijzen erop dat het NWP2 uitwerking geeft aan
hoe Nederland de doelen van de KRW zal halen. Dit is naar hun mening
van groot belang voor de kwaliteit van de bronnen voor drinkwater. De
Europese Commissie heeft op 9 maart 2015 een mededeling4 over de
3
4

Convention for the protection of the Marine Environment of the North-East Atlantic.
Mededeling Europese Commissie, «De kaderrichtlijn water en de overstromingsrichtlijn: acties
om de „goede toestand» van EU-wateren te bereiken en overstromingsrisico’s te beperken»,
COM(2015) 120

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

5

implementatie van de KRW gepubliceerd. Hieruit blijkt dat slechts 53% van
de Europese wateren een goede kwaliteit heeft in plaats van 100% en dat
Nederland nog forse stappen moet zetten om de doelen te halen. Deze
stappen moeten naar de mening van deze leden worden opgenomen in
het NWP2.
De leden van de CDA-fractie lezen op pagina 24 van het NWP2 dat er dit
jaar wordt gewerkt aan concrete maatregelen om de doelstellingen van de
KRW in 2027 te halen. Deze leden vragen de Minister hoe de aanpak van
de Stuurgroep Water op hoofdlijnen eruit zal zien. Deelt de Minister de
mening dat het water in Nederland op sommige vlakken te schoon wordt,
wat zich uit in teruglopende visstanden? Zo nee, is de Minister bereid dit
te onderbouwen? Daarnaast vragen deze leden of de Minister in overleg is
met onze buurlanden over maatregelen die daar genomen zouden moeten
worden ten aanzien van de KRW-doelstelling. Deelt de Minister de mening
dat Nederland enkel de ecologische en chemische waterkwaliteitsdoelen
kan halen als in het buitenland voldaan wordt aan de doelstellingen? Deze
leden vragen de Minister of zij voornemens is een duidelijke link aan te
brengen tussen de maatregelen en de bijdragen die deze maatregelen
leveren aan de doelstellingen van de KRW zoals beoogd door de Europese
Commissie. Hoe wordt het waterbeheer in de vorige planperiode
geëvalueerd, en op welke wijze wordt dit meegenomen in het NWP2?
De leden van de D66-fractie vragen de Minister naar aanleiding van de
mededeling van de Europese Commissie betreffende de KRW van 9 maart
2015 of zij voornemens is een inventarisatie te maken van de verschillende bedreigingen in het tweede stroomgebiedbeheerplan (SGBP). De
Commissie noemt namelijk een aantal ambitieuze maatregelen in haar
mededeling. De leden van deze fractie zijn benieuwd naar de reactie van
de Minister op dit punt.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Commissie aangeeft dat de
landbouwsector een belangrijke oorzaak is van het niet halen van de
doelen van de KRW. De Commissie wijst vervolgens op een aantal lacunes
in de maatregelen die door de lidstaten worden genomen om de door
landbouw op het milieu uitgeoefende druk te beperken. De leden van deze
fractie zijn benieuwd naar de reactie van de Minister op dit punt. Gaat zij
in het NWP2 aanvullende maatregelen opnemen die uitgaan van een
én-én-benadering, waarbij er afspraken met de sector worden gemaakt,
zoals bijvoorbeeld ook het geval is in het kader van het stikstofbeleid
(Programmatische Aanpak Stikstof)?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister extra regie wil zetten op
het verbeteren op de waterkwaliteit. Het klinkt deze leden sympathiek in
de oren, maar zij zijn benieuwd waarom de Minister er niet voor kiest om
naast het opnemen van een aantal uitgangspunten eveneens een aantal
concrete maatregelen op te nemen in het NWP die de ecologische en
chemische doelstellingen binnen de KRW dichterbij brengen. Welk groot
verschil gaat de voorgenomen extra regie precies maken, bijvoorbeeld op
het gebied van vervuiling door microplastics en resten van geneesmiddelen? Wat moeten de leden van deze fractie precies voorstellen bij een
ketengerichte benadering? Is de Minister bereid om de Kamer te informeren over de uitkomsten van dit traject? Komen de uitkomsten van dit
traject nog terug in de NWP2?
Ook de leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de Europese
Commissie op 9 maart 2015 een mededeling over de implementatie van
de KRW heeft gepubliceerd. Hieruit blijkt dat slechts 53% van de Europese
wateren een goede kwaliteit heeft in plaats van 100% en dat Nederland
nog forse stappen moet zetten om de doelen te halen. In het ontwerp voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

6

het NWP2 wordt erkend dat er ondanks de behaalde resultaten nog een
aanzienlijke opgave is onder andere ten aanzien van geneesmiddelen.
Welke concrete maatregelen gaat de Minister voor het terugdringen van
geneesmiddelen in water opnemen in het NWP2? Gaat de Minister een te
sluiten Ketenakkoord over geneesmiddelen met bijbehorende maatregelen opnemen in het NWP2? Zijn er inmiddels afspraken gemaakt tussen
apotheken en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) over een
laagdrempelige inzameling van geneesmiddelen zodat deze niet in het
restafval terecht komen? Wanneer worden de afspraken met waterschappen en drinkwaterbedrijven over maatregelen bij waterzuiveringsinstallaties gemaakt?
De leden van de PvdD-fractie hechten zeer aan schoon grond- en
oppervlaktewater. Zij wijzen er nogmaals op dat de KRW voorschrijft dat
het water dit jaar, in 2015, een goede kwaliteit zou moeten hebben. Dat de
Minister dit niet haalt en daarnaast het behalen van de doelen zeer ver
voor zich uitschuift, vinden deze leden een blamage. Zij krijgen graag de
erkenning van de Minister dat de enorme veehouderij en de zeer
intensieve landbouw in ons land de waterkwaliteit in ons land structureel
bedreigen. We halen de doelen niet, omdat er te veel mest wordt
geproduceerd en te veel landbouwgif wordt gebruikt. Kan de Minister dat
erkennen? Wat gaat zij doen om deze structurele problemen ook structureel aan te pakken? Deze leden missen een concrete aanpak en krijgen
deze graag alsnog.
Deltaplan agrarisch waterbeheer
De leden van de VVD-fractie merken op dat voor wat betreft het Deltaplan
agrarisch waterbeheer (DAW) in 2013 begonnen is met drie
pilotprojecten die zo gekozen zijn dat deze representatief worden geacht
voor grote delen van Nederland. Belangrijk doel binnen deze pilots is een
werkwijze te ontwikkelen waarmee wateropgaven in het landelijk gebied
kunnen worden vertaald in uit te voeren maatregelen op individuele
landbouwbedrijven. Als deze aanpak goed blijkt te werken wordt deze
werkwijze in de periode 2015 2021 uitgerold naar meer gebieden met
een wateropgave in Nederland. Kan inzicht worden gegeven in de
effectiviteit van het DAW en op welke wijze dit de komende periode verder
wordt uitgerold, welke kosten hiermee gepaard gaan en op welke wijze de
Kamer hierbij wordt betrokken? Kan de Minister in ieder geval aangeven
welke resultaten worden verwacht van het DAW?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister welke resultaten zij
verwacht van het Deltaplan agrarisch waterbeheer, waar door partijen op
dit moment aan de uitvoering wordt gewerkt.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat met het Deltaplan
agrarisch waterbeheer in samenwerking met de sector gebiedsgericht
wordt gewerkt om waterkwaliteit en kwantiteit te verbeteren. Welke
resultaten verwacht de Minister van het Deltaplan?
Grondwater en drinkwater
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister nader te duidelijk wat
de intenties in het NWP2 zijn met betrekking tot de gebiedsdossiers, welke
inzicht geven in de risico’s voor de veiligstelling van de drinkwatervoorziening in een bepaald gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

7

De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister voornemens is
om door middel van een aparte drinkwaterparagraaf in de waterplannen
vooraf te toetsen op de duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister de in de
Deltabeslissing Zoet Water opgenomen status van de drinkwatervoorziening als een bijzondere vorm van gebruik van de zoetwatervoorziening
ook in het NWP wil opnemen.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister de intentie
heeft om meer ruimte te bieden in het Deltafonds aan de financiering van
de maatregelen in het Deltaplan Waterkwaliteit.
De leden van de SP-fractie constateren dat in het NWP2 regelmatig wordt
verwezen naar de Beleidsnota Drinkwater. Punt van aandacht is de
doorwerking van de uitgangspunten en acties uit de Beleidsnota. Dit
betekent dat er een goede verankering in het NWP2 moet zijn van de
bescherming van bestaande en toekomstige winningen en reservering
van grondwatervoorraden. Is de Minister van plan bestaande en toekomstige drinkwaterwinningen en reservering van grondwatervoorraden te
verankeren in het NWP2?
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister als doelstelling in het
NWP gaat opnemen dat in 2020 alle problemen van bodemverontreiniging die bedreigend zijn voor drinkwaterwinningen moeten zijn
opgelost. Immers, de beoordeling van de noodzaak tot maatregelen op
bodemverontreinigingslocaties vindt niet alleen op basis van criteria uit
de Wet bodembescherming plaats maar ook op basis van de KRW.
De leden van de SP-fractie merken op dat het ontwerpBeheer- en
Ontwikkelplan voor de Rijkswateren 2016–2021 (BPRW) voor de innamepunten voor drinkwater niet aangeeft of de goede toestand is bereikt. Er is
geen overzicht opgenomen van drinkwatermaatregelen voor de planperiode 2016–2021. Deze leden hechten aan monitoring en afrekenbare
doelen. Zij vernemen graag of de Minister ervoor zorg gaat dragen dat de
toestand van de innamepunten in 2015 wordt opgenomen en dat
helderheid wordt gegeven over de mate van doelbereik in 2021.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben vernomen dat de drinkwatersector zich zorgen maakt over de cumulatieve effecten van maatregelen
die verzilting verergeren en gevolgen hebben voor de innamepunten voor
de drinkwatervoorziening. Deze leden vragen of de Minister deze zorgen
deelt of kan wegnemen. Is de Minister bereid genoemde cumulatieve
effecten en de gevolgen voor de innamepunten voor de drinkwatervoorziening te onderzoeken?
Gebiedsgerichte uitwerkingen grote wateren
De leden van de VVD-fractie merken op dat de centrale opgave voor de
Zuidwestelijke Delta het duurzaam herstel van het evenwicht tussen
veiligheid, economie en ecologie is. Het perspectief van integrale
gebiedsontwikkeling staat voorop, waarbij een betere verbinding wordt
gelegd tussen water en ruimtelijke ordening. Op welke wijze zal de
Minister proberen die integrale gebiedsontwikkeling te bereiken? Waar zal
de Minister op inzetten?
De leden van de CDA-fractie vragen inzake de beleidslijn Grote Rivieren
hoe de Minister voornemens is het agrarisch gebruik van uiterwaarden te
borgen. Is de Minister bereid om instrumenten te ontwikkelen waarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

8

bij grote projecten rekening wordt gehouden met zuinig ruimtegebruik en
de versterking van het vestigingsklimaat?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de Minister voor 2015
een evaluatie van de beleidslijn Grote Rivieren aan heeft gekondigd. De
beleidslijn heeft vergaande gevolgen voor het agrarisch gebruik van de
uiterwaarden. Kan de Minister instrumenten ontwikkelen, waarmee bij
grote projecten inhoud wordt gegeven aan zuinig ruimtegebruik met
versterking van het vestigingsklimaat waarbij niet alleen naar beperkingen
wordt gekeken maar ook naar kansen voor medegebruik zoals het
terpenplan Overdiepse Polder?
Gebiedsgerichte uitwerkingen zee en kust
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Beleidslijn Kust in 2015 herzien
zal worden om meer ruimte te scheppen voor deze processen. Wat is de
planning van deze herziening? Kan de Minister de contouren van deze
herziening beschrijven? Hoe staat de verantwoordelijkheid van de
regionale overheden in verhouding tot de Beleidslijn Kust?
De leden van de CDA-fractie willen geen windmolens binnen de twaalfmijlszone. Onlangs heeft het lid Agnes Mulder (CDA) om dit te voorkomen
een amendement ingediend bij de wetsbehandeling Wind op Zee, welke
helaas niet is aangenomen door een meerderheid van de Kamer. Deelt de
Minister de mening dat windmolens binnen de twaalfmijlszone de
economische en culturele waarde van de Hollandse kust kunnen schaden?
Zo nee, kan de Minister dit onderbouwen? In het NWP2 staat dat de
Minister twee nautische zeemijl van de twaalfmijlszone voor de Hollandse
kust wil aanwijzen als een gebied voor windparken en dat met dit doel er
nog een wijziging komt van het voorliggende NWP2. Deze leden vragen
de Minister hoe het plaatsen van windmolens binnen de twaalfmijlszone
zich verhoudt met de opgave voor de Noordzee, te weten «het handhaven
van het vrije zicht op de horizon vanaf de kust tot twaalf zeemijl» zoals
geformuleerd in de SVIR. Kan deze opgave zo gemakkelijk opzij
geschoven worden?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de Minister binnen de
Europese kaders (KRW, Kaderrichtlijn Mariene Strategie, Vogel- en
Habitatrichtlijn en Verdrag van Malta) prioriteit geeft aan activiteiten die
van nationaal belang zijn voor Nederland. Genoemde leden constateren
dat de Minister hierbij als eerste prioriteiten de olie- en gaswinning noemt
en zelfs stelt dat het doel is om zoveel mogelijk aardgas en aardolie te
winnen om zo het potentieel van de voorraden te benutten. Genoemde
leden vragen hoe deze prioriteit past binnen de duurzame ambities van de
Minister. Genoemde leden erkennen dat olie- en gaswinning de komende
jaren nog nodig zal zijn, maar vragen deze winning te plaatsen binnen de
duurzame doelen van de Minister en hierbij ook rekening te houden met
de belangen van toekomstige generaties.
Als tweede doel wordt CO2-opslag in lege olie- en gasvelden of in
ondergrondse waterhoudende bodemlagen genoemd. Genoemde leden
vinden het van belang dat er zoveel mogelijk wordt geïnvesteerd in echte
duurzame energievoorziening en vrezen dat nadruk op CO2-opslag door
de benodigde investeringen hiervoor de realisatie van deze echt
duurzame energievoorziening eerder zal uitstellen dan versnellen. Deze
leden constateren dat het afvangen en opslaan van CO2 (CCS) geen
bijdrage levert aan de definitieve oplossing voor het vraagstuk van
energie en klimaat en een dure techniek is die veel energie kost. CCS moet
daarom volgens deze leden uitsluitend ingezet worden als er geen betere
(en goedkopere) methoden zijn om tijdig de reductiedoelstellingen voor
CO2 te halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

9

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Minister de mening
deelt dat winning van fossiele brandstoffen, zoals olie- en gaswinning, de
uitrol van windenergie op zee niet in de weg mag zitten. Zij vragen of er
locaties zijn die nu in gebruik zijn of gereserveerd zijn voor olie- en
gaswinning die ook geschikt zijn voor windenergie. Deze leden vragen
verder of de Minister bereid is het principe «voorrang voor duurzaam» te
hanteren bij het ruimtegebruik op zee in het NWP2 en hiervoor de
prioriteiten op pagina 43 van het NWP2 aan te passen.
Genoemde leden vinden het van belang dat bij het ontwikkelen van de
kavelbesluiten voor windenergie op zee in een vroeg stadium wordt
overlegd met de belanghebbenden over medegebruik van de Noordzee
om de schade te minimaliseren of het medegebruik te verbeteren zoals
ook verwoord in de motie Dik-Faber (34058–29). Deze leden vragen hoe de
Minister deze motie gaat uitvoeren.
Beleidsnota Noordzee
De leden van de VVD-fractie lezen dat in het kader van de overkoepelende
visie (ecologisch en economisch) wordt gesteld dat een omslag naar een
ontwikkelingsgericht beleid voor de zee om een actievere rol van de
overheid vraagt als het gaat om de bescherming van natuur, ondersteuning van duurzame marktsectoren en op maat gemaakte regelgeving
(pagina 36). Aan welke op maat gemaakte regelgeving wordt gedacht en
zal/kan hier sprake zijn van meer of minder regelgeving?
Meervoudig gebruik zal het uitgangspunt moeten zijn, waarbij ruimte
wordt geboden om (economische) ontwikkelingen toe te staan, zo merken
de leden van de VVD-fractie op. Graag ontvangen deze leden een
toelichting op de vraag op welke wijze de actievere rol van de overheid
wordt ingevuld en hoe hierbij een toename van regeldruk wordt
voorkomen en tevens rekening wordt gehouden met de economische
concurrentiepositie van Nederland.
De leden van de VVD-fractie lezen op pagina 49 dat in de periode van 2016
tot en met 2021 onderzoek wordt gedaan naar multifunctioneel gebruik
van windmolenparken, andere vormen van duurzame energie en andere
technieken zoals golf- en getijdenenergie en geothermie. Worden er
vooruitlopend op de uitkomsten van dit onderzoek eisen gesteld aan en/of
binnen huidige voornemens van windmolenparken om meervoudig
gebruik te zijner tijd mogelijk te maken dan wel af te dwingen?
De leden van de VVD-fractie lezen op pagina 53 dat op het Fries Front en
de Centrale Oestergronden een gebied wordt aangewezen van ten minste
1.200 km2, waar bepaalde visserij niet meer toegestaan wordt. Hiervoor
wordt een nadere kosten-batenanalyse opgesteld, waarbij ook wordt
gekeken welke effecten mogelijke verplaatsing van visserij heeft. Kan op
voorhand aangegeven worden of een (economisch rendabele)
verplaatsing van visserij haalbaar en wenselijk is? Graag ontvangen deze
leden hier een reflectie op.
Voor wat betreft de besluitvorming inzake de bescherming van de
Centrale Oestergronden en het Friese Front zijn de leden van de
VVD-fractie van mening dat deze gebaseerd moet zijn op kennis van
ecologie (waarom bescherm je en wat zijn de effecten) maar ook
sociaaleconomische effecten op de visserij. Kan de Minister aangeven op
welke wijze beiden zijn betrokken bij de besluitvorming en hoe de
belangenafweging heeft plaatsgevonden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

10

De leden van de VVD-fractie willen verder graag weten op welke wijze er,
als er na zes jaar een gebied monitoren geen of onvoldoende resultaat
wordt gezien, besloten wordt tot het langer sluiten van het specifieke
gebied dan wel besloten wordt het gebied te vergroten. Hoe wordt de
sector zelf bij de monitoring en besluitvorming betrokken? Is de Minister
bereid om besluiten terug te draaien als maatregelen niet werken? Zo nee,
waarom niet?
De leden van de VVD-fractie vrezen een herhaling van de casus inzake de
Scholbox, waarbij een gebied gesloten bleef voor grote kotters, ondanks
dat dit gebied geen (grote) rol blijkt te spelen in de voortplanting van de
schol en de scholbestanden goed waren. Kan de Minister aangeven in
hoeverre het nationale beleid voor de kust- en schelpdiervisserij een
zogenaamde «kop» op de voorgenomen visserijmaatregelen van de EU
betreft?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Kaderrichtlijn Mariene
Strategie (KRM) aanknopingspunten biedt voor de aanpak van problematiek van zwerfvuil, omdat lidstaten op grond van de KRM worden
verplicht maatregelen op te stellen die bijdragen aan een goede milieutoestand in 2020 in hun mariene wateren. Uitgangspunt bij deze maatregelen
is dat ze zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande initiatieven, worden
afgestemd met belangenpartijen en kosteneffectief zijn. Kan worden
aangegeven welke maatregelen niet voldoen aan deze drie uitgangspunten? Hoe verhoudt zich bijvoorbeeld de inzet op «duurzaam doen» en
de ambities om ook het onderwijs hier in een rol te geven zich met deze
drie uitgangspunten? Welke inzet er precies is op integrale bronaanpak?
De leden van de VVD-fractie merken op dat het in de Beleidsnota
Noordzee beschreven afwegingskader het mechanisme is dat de
rijksoverheid toepast om te beoordelen of activiteiten op zee zijn
toegestaan. Hoe zal dit kader vanaf 2018 functioneren onder de
Omgevingswet? Wordt het overgenomen in de nog op te stellen
algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s)?
In de Beleidsnota Noordzee lezen de leden van de VVD-fractie dat de
Minister prioriteit geeft aan activiteiten die van belang zijn voor
Nederland. Deze leden constateren dat de Nederlandse visserij niet op
deze lijst van activiteiten voorkomt. Op welke manier past de Nederlandse
visserij volgens de Minister binnen de prioriteit aan activiteiten?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de kern van het nieuwe beleid voor
de Noordzee het samen met maatschappelijke organisaties sturen op
gewenst gebruik in ruimte en tijd, ecologie en economie en de natuurlijke
potentie van zee en kust verder ontwikkelen is. Kan de Minister «gewenst
gebruik» nader toelichten? Wat houdt dit voor de Minister in?
Mariene Strategie
De leden van de VVD-fractie zien veel nieuwe maatregelen in de Mariene
Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012–2020 (deel 3).
Kan de Minister inzichtelijk maken wat deze nieuwe maatregelen zullen
betekenen voor het Nederlandse bedrijfsleven, vooral ten aanzien van de
positie van de Nederlandse scheepvaart, visserij, landbouw en havens,
zowel qua lastenverzwaringen als concurrentiepositie?
Deze leden lezen dat de Minister met een gebiedsgerichte aanpak de
bescherming van kwetsbare ecologische soorten en gebieden wil
waarborgen, zoals Natura 2000-gebieden en de aanvullende bescherming
op het Friese Front en de Centrale Oestergronden. Kan de Minister nader
toelichten op welke wijze dit zal gebeuren, welke kosten dit met zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

11

meebrengt, wat de baten zijn en welke consequenties dit heeft voor de
Nederlandse economie, meer specifiek de visserij-, scheepvaart- en de
land- en tuinbouwsectoren? Op welke wijze worden de economische
belangen meegewogen? Voor het al dan niet aanwijzen van de gebieden
Borkumse Stenen en Bruine Bank loopt er een onderzoek. Wanneer is dit
onderzoek afgerond? Hoe waarschijnlijk is het dat beide gebieden als
Natura 2000-gebieden worden aangewezen?
Ook vragen de leden van de VVD-fractie wat de Minister onder de Mariene
Strategie bedoelt met het versterken van de natuurlijke (veer)kracht van
de zee. Kan de Minister de opmerking dat de zee een grotere intrinsieke
waarde, maar ook meer maatschappelijke betekenis krijgt nader duiden?
Op welke wijze wordt dit vormgegeven? Kan de Minister aangeven
waarom dit nu niet het geval is?
De leden van de VVD-fractie merken op dat een belangrijk uitgangspunt
van de KRM is dat de bescherming en het herstel van Europese zeeën niet
ten koste gaan van economische activiteiten. De kaderrichtlijn vervult dus
een dubbele functie, enerzijds de bescherming van de zee en anderzijds
waarborgen dat de economische activiteiten tussen nu en 2020 een
duurzaam karakter krijgen. Kan de Minister aangeven op welke wijze hier
invulling aan is gegeven in de Mariene strategie en de Beleidsnota
Noordzee? Kan worden aangegeven of – en in hoeverre – visserij een
onderdeel is van de voorwaarden van uitvoering van de KRM? Hoe houdt
de visserij de ruimte en de mogelijkheid om te vissen? En wordt bij
aanpassing van de visgebieden de sector betrokken bij het overleg?
Volgens de leden van de VVD-fractie laten de Mariene Strategie in het
algemeen en in het bijzonder de maatregelen in het kader van het NWP2
het spanningsveld tussen visserij en natuurbescherming op zee zien. Kan
worden aangegeven op welke wijze volgens de Minister hier een balans in
gevonden is?
Graag ontvangen de leden van de VVD-fractie een reactie op de stelling
dat Nederland niet eigenstandig eventueel nieuw beleid op het gebied van
onderwatergeluid van scheepvaart kan vaststellen, maar dat dit in het
kader van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) dient plaats te
vinden. In hoeverre is er in het NWP2 sprake van eigenstandig nieuw
beleid voor de scheepvaart? En meer specifiek, is hier sprake van op het
gebied van onderwaterbeleid? Indien hier sprake van is, kan de Minister
dan aangeven wat dit betekent voor de concurrentiepositie voor de
scheepvaart en de havens?
De leden van de VVD-fractie missen een inhoudelijke onderbouwing, in
andere woorden het «waarom» van de kabinetsdoelstelling om 10–15%
van het Nederlandse deel van de Noordzee niet noemenswaardig te
beroeren. Graag ontvangen deze leden een nadere inhoudelijke onderbouwing met daarbij ook de afweging die heeft plaatsgevonden. In
hoeverre zijn de economische belangen bij dit besluit meegewogen? Daar
komt bij dat in de praktijk dit percentage nog hoger ligt, aangezien ook in
windmolenparken en rondom platforms niet mag worden gevist, nog los
van de drukke scheepvaartroutes. Dit leidt tot steeds minder visgronden,
zo menen deze leden. Hoe gaat de Minister hiermee om? Wat betekent dit
voor de visserijsector? Zet Nederland door deze maatregelen de sector
nog meer onder druk? Zo nee, waarom niet? Wordt er in de besluitvorming ruimte voor differentiatie in vistuigen gegeven?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister stelt dat ondanks de
vele inspanningen en goede verwachtingen inzake de Mariene Strategie
het op dit moment niet mogelijk is vast te stellen in welke toestand het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

12

Nederlandse deel van de Noordzee in 2020 exact zal verkeren. Dat heeft te
maken met het dynamische karakter van de Noordzee, de vele elementen
die gezamenlijk de goede milieutoestand bepalen en de diversiteit aan
activiteiten die deze toestand beïnvloeden. Kan de Minister gelet hierop
onderbouwen wat de rechtvaardiging is om al deze maatregelen te
nemen, zonder dat de effectiviteit kan worden vastgesteld? Hoe worden
de maatregelen dan gemonitord en hoe wordt voorkomen dat het
bedrijfsleven en burgers onnodig worden belast?
De leden van de VVD-fractie constateren daarnaast dat er budget wordt
geoormerkt vanuit het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
(EFMZV) om bij te dragen aan de doelstellingen van de KRM. Kan worden
aangegeven welke doelstellingen worden nagestreefd en welke middelen
worden ingezet?
De leden van de VVD-fractie merken op dat eerder de Europese
Commissie de wijze waarop Nederland in de Mariene Strategie (deel 1) de
KRM technisch heeft uitgewerkt op weinig punten als «adequaat» heeft
bestempeld. In 2015 zal het Commissiebesluit 2010/477/EU tot vaststelling
van criteria en methodologische standaarden inzake de goede milieutoestand van mariene wateren worden herzien. Dit zal de nodige duidelijkheid geven over de wijze waarop de goede milieutoestand, milieudoelen en indicatoren technisch moeten worden ingevuld bij de
actualisatie van de Mariene Strategie in 2018. Wat betekent dit nu voor de
vaststelling van het NWP2?
De leden van de VVD-fractie constateren dat gesteld wordt dat de
Europese Commissie in het algemeen vraagtekens zet bij de hoogte van
de Nederlandse ambitie bij de implementatie van de Mariene Strategie.
Kan dit nader worden toegelicht en kan worden aangegeven of met de
voorgenomen maatregelen aansluiting is gezocht bij de beoordeling door
de EC?
De leden van de VVD-fractie vragen verder wanneer en hoe de Minister
het Commissiebesluit 2010/477/EU tot vaststelling van criteria en
methodologische standaarden inzake de goede milieutoestand van
mariene wateren gaat implementeren in de Nederlandse wet- en
regelgeving? Hoe verhoudt zich dit tot de vaststelling van het NWP2,
mede gelet op het feit dat de wijze waarop de goede milieutoestand,
milieudoelen en indicatoren technisch moeten worden ingevuld nog
onderwerp van gesprek is. Wat is de Nederlandse inzet in deze?
De leden van de VVD-fractie lezen dat in de KRM nieuwe maatregelen zijn
opgenomen voor de aanvullende beleidsopgaven voor bodembescherming en zwerfvuil. Kan nader worden onderbouwd waarom deze
maatregelen noodzakelijk zijn en in welke mate zij gaan en moeten
bijdragen aan een goede milieutoestand?
Water en omgeving
Ook merken de leden van de VVD-fractie op dat het Rijk op de langere
termijn streeft naar één nationaal bestuurlijk overleg waarbij op basis van
onder andere de gebiedsagenda’s wordt ingezet op een brede benadering
van opgaven en oplossingen en partijen meer samenwerken om zoveel
mogelijk maatwerk te leveren. Op welke termijn acht de Minister een
dergelijk bestuurlijk overleg haalbaar? Voor deze leden is het belangrijk
dat belanghebbenden bij gebiedsontwikkeling daarbij ook betrokken
zouden worden. Welke belanghebbenden zou de Minister bij een dergelijk
bestuurlijk overleg betrekken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

13

Financiering
De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat de Minister voorstander
is van het principe dat degenen die profijt hebben of ingrepen doen die
effect hebben op het waterbeheer ook de daarbij behorende kosten
dragen. Ook is er een verkenning naar een toekomstige financiële
structuur gestart. Welke kaders worden hierbij gehanteerd en wanneer
wordt de Kamer betrokken in deze verkenning?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister wil inzetten op nadere
fiscale maatregelen. Kan worden bevestigd dat de Minister niet
voornemens is om de budgettaire ruimte hiervoor verder te verruimen?
De stellig is dat fiscale prikkels helpen om de milieutoestand op het
Nederlands Continentaal Plat (NCP) te bereiken. Regelingen zoals de
Milieu Investeringsaftrek (MIA) en Willekeurige Afschrijving milieuinvesteringen (Vamil) worden hierbij genoemd, naast andere instrumenten.
Graag ontvangen deze leden een onderbouwing van deze stelling onder
andere middels een nader overzicht van alle fiscale prikkels die ter
beschikking zijn gesteld, welke bedragen hiermee gemoeid zijn en in
welke mate door deze fiscale prikkels de milieutoestand is verbeterd.
De leden van de VVD-fractie lezen in de beantwoording van vragen in het
schriftelijk overleg over de tussentijdse herziening van het huidige NWP
dat de overheden gezamenlijk de Handreiking ruimtelijke adaptatie en een
Stimuleringsprogramma ruimtelijke adaptatie beschikbaar stellen als
ondersteunende instrumenten voor adaptatie. Zo valt te lezen dat voor dit
stimuleringsprogramma voor 2015, 2016 en 2017 een budget van
€ 800.000 per jaar beschikbaar is gesteld uit het Deltafonds. Kan de
Minister aangeven op hoeveel de kosten worden geraamd voor de jaren
na 2018?
De leden van de SP-fractie begrijpen uit de beantwoording van vragen die
in het schriftelijk overleg over de tussentijdse herziening van het huidige
NWP door de leden van de VVD-fractie zijn gesteld, dat waar sprake is van
meerkosten voor rivierverruiming, de Minister bereid is onder bepaalde
voorwaarden middelen vanuit het Deltafonds in te zetten. Deze leden
vragen of de afspraken die gemaakt zijn over de besteding van middelen
uit het Deltafonds dit toestaan en op welke wijze de Kamer hierop kan
controleren.
Bodemdaling
De leden van de SP-fractie begrijpen uit de beantwoording in het
schriftelijk overleg over het de tussentijdse wijziging van het huidige NWP
dat zij inzake bodemdaling voornamelijk doorverwezen worden naar de
nationale Omgevingsvisie en via het programma Bodem en Ondergrond
naar de Structuurvisie ondergrond. Een gemiste kans, zo menen deze
leden. In het ontwerp dat voorligt, is helaas geen aandacht voor bodemdaling in veengebieden, terwijl de maatschappelijke en economische
impact van deze vorm van bodemdaling alleen maar toeneemt.
De leden van de SP-fractie merken op dat het dichtbevolkte westen van
Nederland en delen van Flevoland, Friesland en Overijssel te maken
hebben met bodemdaling door veenoxidatie. De slappe bodem (veen en
slappe kleilagen) is daar in veel gevallen debet aan. Dit brengt schade en
zeer hoge onderhoudskosten voor onder meer gebouwen, funderingen,
wegen, en rioleringen, maar ook voor de veiligheid van dijken en
binnendijkse gebieden. De bodemdaling bedraagt in sommige gebieden
twee tot drie centimeter per jaar. Zware regenval leidt nu al tot forse
wateroverlast in gemeenten met slappe bodem, zoals onlangs nog in
Kockengen in de gemeente Stichtse Vecht. Deze actuele waterproble-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

14

matiek verdient dan ook aandacht in het NWP2. De leden van de SP-fractie
zijn benieuwd op welke wijze de Minister om wil gaan met de geschetste
problematiek.
De leden van de SP-fractie merken op dat prognoses laten zien dat op
langere termijn, en zonder ingrijpen, de problematiek nog verder zal
toenemen. Onder meer klimaatverandering draagt hier aan bij. Verschillende dorpen en steden zullen op termijn zo ver verzakken dat door
wateroverlast het maatschappelijk en economisch verkeer volledig stil
komt te staan. Daarom is het van belang dat er ook op lange termijn
aandacht is voor bodemdaling door veenoxidatie. Het NWP2, dat nu
voorligt, loopt tot 2021. De slappe bodemproblematiek vraagt om visie en
strategie voor de omgang met bodemdaling in veengebieden in
Nederland, die verder gaat dan het NWP. De decentrale overheden die zich
met dit probleem bezig houden (vertegenwoordigd in het Platform Slappe
Bodem) nemen hierin hun verantwoordelijkheid en vragen ook het Rijk
hierin haar rol te pakken. Concreet is een gezamenlijk onderzoeks- en
innovatieprogramma noodzakelijk om de gevolgen van bodemdaling op
te kunnen vangen. Het Rijk zou naar mening van de leden van de
SP-fractie moeten bijdragen aan de kosten hiervan. Graag ontvangen deze
leden een reactie op de geschetste problematiek.
Een duidelijk voorbeeld van bovenstaande wordt volgens de leden van de
SP-fractie geschetst in een interview5 in het NRC Handelsblad met de
dijkgraaf van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier staat. Het
Hoogheemraadschap ontwikkelde plannen om een dijk te versterken,
waarbij op veel stukken een extra dijk voor de huidige dijk wordt
geplaatst. «De belangrijkste reden van de ingreep is dat de dijk in huidige
staat honderd jaar oud is; sinds 1916 is er niets meer aan gedaan. In die
honderd jaar zijn een paar dingen veranderd. De bodem achter de dijk is
verzakt, die ligt nu 30, 40, 50 centimeter lager; het veen is ingeklonken. En:
de te verdedigen waarde achter de dijk is ondertussen verzesvoudigd;
meer mensen, huizen, industrie.» In het artikel wordt verder het woord
gegeven aan voor- en tegenstanders. Naar mening van de leden van de
SP-fractie een mooie casus waar veel zaken bij elkaar komen. Waterveiligheid, normspecificaties, informatieverstrekking, burgerparticipatie,
veenproblematiek, financiën en een prachtig Nederlands landschap. Is de
Minister bereid deze casus als een voorbeeld te zien van de nieuwe
«aanpak» en een reactie te geven op de lokale omstandigheden en
geschetste tegenstellingen? Wie heeft in deze casus welke rol? Wat is de
betrokkenheid van de Minister in deze? Wie heeft de regie en wie neemt
welke beslissing?
De leden van de SP-fractie wijzen graag nogmaals op de motie Smaling
(34 000-J, nr. 12), die in november van 2014 door de Kamer is aangenomen. Hierin wordt verzocht een inventarisatie te maken samen met
provincies, gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen en het
bedrijfsleven om te bezien welke oplossingen noodzakelijk zijn voor het
probleem van bodemdaling in veengebieden. Aandacht voor bodemdaling door veenoxidatie in het NWP2 zou hierin een logische volgende
stap zijn. Wat is de mening van de Minister hierover? Kan de Minister zorg
dragen voor een «warme overdracht» indien zaken hun plaats moeten
vinden in andere wetten of structuurvisies? Zo ja, op welke wijze?
De leden van de ChristenUnie-Fractie merken op dat in dit NWP2 de
relatie tussen bodemdaling en waterhuishouding niet aan de orde komt.
Genoemde leden vragen dit te onderbouwen omdat het NWP2 ook stelt
dat de te nemen maatregelen voor waterveiligheid onder meer afhankelijk
zijn van de nieuwe normen, klimaatverandering en bodemdaling en dat
5

«Hoe langer we wachten, hoe onveiliger het wordt», NRC Handelsblad d.d. 2 april 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

15

dit een integrale aanpak vraagt. In sommige gebieden bedraagt de
bodemdaling twee tot drie centimeter per jaar en zorgt ze nu al voor forse
wateroverlast bij zware regenval. Genoemde leden onderschrijven dat dit
in de eerste plaats regionaal maatwerk vraagt, maar zij missen een visie
op de langere termijn die verder kijkt dan 2021. Is de Minister bereid
gehoor te geven aan de oproep van de decentrale overheden die in het
Platform Slappe Bodem samenwerken dat het Rijk gaat bijdragen aan een
gezamenlijk onderzoeks- en innovatieprogramma om de gevolgen van
bodemdaling op lange termijn op te kunnen vangen? Genoemde leden
zijn blij dat het Rijk wel bereid is in de aanloop naar de nationale
Omgevingsvisie een gezamenlijk proces van co-creatie te starten met
andere overheden en stakeholders, om te bezien welke nieuwe beleidsuitdagingen er zijn en dat daarbij ook bodemdaling aan de orde kan komen.
Overig
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat het Wereld Natuur
Fonds onlangs heeft gesteld dat het zoute water niet verder komt dan de
lijn Middelharnis en het Spui als de Haringvlietsluizen in 2018 op een kier
gaan. Deelt de Minister de mening dat het zorgelijk is dat er voor een
open Haringvliet wordt gepleit?
De leden van de VVD-fractie herinneren zich dat onlangs de Staatssecretaris van Economische Zaken haar ambitiedocument getiteld «Natuurambitie grote wateren» (Kamerstuk 31 710, nr. 36) heeft gepresenteerd. Deze
leden vragen hoe de grote wateren-ambities zich verhouden tot het recent
vastgestelde Deltaprogramma. Kan de Minister garanderen dat deze
«dromen» er niet voor zorgen dat de natuurambities prioriteit hebben
boven de waterveiligheid en economie (zoetwater)? En is de Minister
bereid om dit ook actief uit te dragen, gelet op de commotie die in
verschillende gebieden is ontstaan naar aanleiding van de ambities in het
document?
De leden van de D66-fractie lezen dat het Ontwerp Nationaal Waterplan in
december 2014 ter visie is gelegd, waarbij eenieder de gelegenheid heeft
zienswijzen in te dienen gedurende zes maanden. Is de Minister bereid om
de Kamer een (tussentijds) overzicht te sturen van de hoofdlijnen van de
ingediende zienswijzen?
De leden van de PvdD-fractie hebben uit de ontwerp Mariene Strategie
voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012–2020 vernomen wat de
meest gevonden items zijn op de Nederlandse stranden. Onder andere
plastic tassen, plastic doppen, chipszakjes en ballonnen staan in deze top
tien. De leden van de PvdD-fractie wijzen naar het belang van goed
bronbeleid om deze milieuvervuiling tegen te gaan. In de ontwerp
Mariene Strategie is te lezen dat de Minister naast bewustwordingsacties
het oplaten van grote hoeveelheden ballonnen tegelijk wil beperken en
informatie wil verspreiden over alternatieven. Deze leden willen de
Minister vragen wat zij precies bedoelt met bewustwordingsacties en hoe
zij wil voorkomen dat er grote hoeveelheden ballonnen tegelijk worden
opgelaten. Kan de Minister uiteenzetten hoe het staat met de uitvoering
van de motie Ouwehand (Kamerstuk 30 872, nr. 177) over het actief
ontmoedigen van het oplaten van ballonnen? De leden van de
PvdD-fractie wijzen naar de gemeente Amsterdam die het beleid op het
gebied van ballonnen recentelijk heeft aangepast, waardoor het oplaten
van ballonnen bij evenementen verboden is en de gemeente het oplaten
van ballonnen actief ontmoedigd. Is er al een oproep aan gemeenten
gedaan om het oplaten van ballonnen actief te ontmoedigen, en zullen
gemeenten in hun evenementvergunningen ook sturen op het gebruik van
ballonnen tijdens evenementen? Is er bereidheid om daarnaast de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

16

uitvoering van deze motie breder te trekken en ook het bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties aan te spreken over het oplaten van
ballonnen? Kan de Minister aangeven wat er bedoeld wordt met alternatieven van het oplaten van ballonnen? De leden van de PvdD-fractie
vragen ook naar andere maatregelen om macro- en microplastics in het
water tegen te gaan. Welke nieuwe acties worden hiertoe ondernomen?
II Reactie van de bewindspersoon
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie vragen een apart overzicht van de concrete
afspraken uit het Energieakkoord, de Natuurvisie en de Europese eisen op
het gebied van waterkwaliteit en het mariene milieu, die nu in het NWP2
zijn verwerkt. Hierbij vragen zij per afspraak de beoogde doelstelling, de
financiële consequenties en de gevolgen voor de Nederlandse economische concurrentiepositie weer te geven. Deze leden vragen de Minister
om inzake de economische concurrentiepositie apart in te gaan op de
gevolgen van het NWP2 voor de land- en tuinbouwsector, de visserijsector en de scheepvaart.
De volgende concrete afspraken en doelstellingen worden in het NWP2
verankerd:
• Energieakkoord: Bijdragen van het waterbeleid aan doelstellingen voor
duurzame energie, onder meer aan het vergroten van het aandeel
duurzame energie tot 14% in 2020 en 16% in 2023 en aan het besparen
van energie.
• Natuurvisie: De kern van de Natuurvisie is een omslag in het denken:
van natuur beschermen tégen de samenleving naar natuur versterken
mét de samenleving. Door veranderingen in klimaat en samenleving
ontstaat steeds meer behoefte aan sturen op condities voor natuurlijke
processen en minder aan sturen op specifieke soorten en habitats. Het
kabinet ziet bij de uitvoering van watermaatregelen mogelijkheden om
natuurdoelstellingen mee te koppelen.
• Europese eisen waterkwaliteit: Opnemen van de stroomgebiedbeheerplannen (SGBP’s) Rijn, Maas, Schelde en Eems 2016–2021 waarmee
Nederland invulling geeft aan de Kaderrichtlijn Water (KRW) doelen.
• Europese eisen mariene milieu: Opnemen van het programma van
maatregelen Kaderrichtlijn Mariene Strategie 2016–2021 (KRM)
waarmee Nederland invulling geeft aan de KRM doelen.
Wat betreft de financiële consequenties en de gevolgen voor onze
concurrentiepositie kan ik de volgende specifieke zaken noemen:
• Energieakkoord: Rijkswaterstaat stelt areaal beschikbaar voor
initiatieven gericht op toepassing van duurzame energie, op basis van
marktconforme gebruiksvergoedingen. Het Rijk start een verkenning
naar de mogelijkheden om gronden van de rijksoverheid te benutten
voor duurzame energie. Met zijn deelname aan het Energieakkoord
geeft het kabinet daarnaast duidelijkheid over zijn doelstellingen voor
duurzame energie. Samen met het in het NWP voorgenomen ruimtelijk
inpassen en het aan de voorkant coördineren van vergunningaanvragen, verbetert het investeringsklimaat voor bedrijven voor windmolens
op zee. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu neemt bij uitvoeringsopdrachten doelen op voor realisatie van duurzaamheid, zoals
duurzame energieopwekking. Via verduurzaming van het MIRT
bevordert het kabinet het inpassen van duurzame energie in het
gebiedsbeleid.
• Natuurvisie: Het kabinet ziet bij de uitvoering van watermaatregelen
mogelijkheden om natuurdoelstellingen mee te koppelen. Er zijn geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

17

•

•

algemene gevolgen weer te geven voor onze concurrentiepositie. Per
specifiek project kunnen de gevolgen verschillen.
Europese eisen waterkwaliteit: Iedere partij is verantwoordelijk voor de
financiering van de eigen maatregelen. In de rijksbegroting van 2015 is
structurele financiering van de KRW-maatregelen tot en met 2027
geregeld voor een natuurlijke inrichting van het hoofdwatersysteem (in
totaal 574 miljoen euro). Waterschappen dragen bijvoorbeeld de
kosten voor de waterzuivering en inrichting van het regionale
oppervlaktewatersysteem. Uiteindelijk moeten de maatregelen leiden
tot een goede toestand van het water, opdat duurzaam gebruik
mogelijk is. Doordat deze eisen voor alle lidstaten gelijk zijn, is er
sprake van een gelijk speelveld. Uiteraard is het wel zo dat de opgave
tussen de lidstaten om die goede toestand te bereiken verschilt. Zoals
ook blijkt uit de Evaluatie Meststoffenwet 2012 die door het PBL is
uitgevoerd6 is het bijzonder lastig om een objectieve internationale
vergelijking te maken van de effecten van het mestbeleid in Nederland
op de internationale concurrentiepositie van de Nederlandse land- en
tuinbouwsector. Zoals uit genoemde evaluatie blijkt heeft de sector de
afgelopen decennia al heel veel bereikt als het gaat om het voldoen
aan de verschillende milieueisen, maar zal er de komende jaren nog
veel moeten gebeuren. De inzet hierbij is dat voor de KRW in de
SGBP’s geen aanvullende generieke maatregelen worden voorgesteld,
bovenop het Nitraatactieprogramma. Aanvullende maatregelen gericht
op verbetering van specifieke problemen in specifieke gebieden zijn
gebaseerd op regionaal maatwerk en maken deel uit van het Deltaplan
Agrarisch Waterbeheer (DAW). Door het leveren van regionaal
maatwerk wordt geprobeerd om de kosten zo laag mogelijk te houden.
Bovendien wordt voor een deel van deze kosten financiering gezocht
in het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB).
Europese eisen mariene milieu: De implementatie van de KRM betreft
grotendeels voortzetting van huidig beleid volgend uit bestaande
internationale kaders met de reeds daarvoor gereserveerde middelen
in de begroting. Deze kaders zijn de KRW, het Internationaal Verdrag
ter voorkoming van verontreiniging door schepen (MARPOL),
gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB), Verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de
Atlantische Oceaan (OSPAR). Vanuit de KRM vloeien voor deze
terreinen dan ook geen extra consequenties voor economische
sectoren voort.

De leden van de CDA-fractie vragen welke effecten de klimaatverandering
op de land- en tuinbouw heeft en of de investeringen van het Deltaprogramma voldoende zijn om deze tegen te gaan. Zou de Minister haar visie
kunnen geven op deze materie?
Met de investeringen in het kader van de maatregelen en voorzieningen
die voortvloeien uit het Deltaprogramma beoogt het kabinet dat de
waterveiligheid en de zoetwatervoorziening in 2050 duurzaam en robuust
zijn, zodat ons land de gevolgen van klimaatverandering, waaronder de
grotere extremen van het klimaat (extreme regenval, droogte), maar ook
de stijgende zeespiegel, veerkrachtig kan blijven opvangen. Voor een
goede zoetwatervoorziening nemen Rijk, regio en gebruikers samenhangende maatregelen in het hoofdwatersysteem, in de regionale watersystemen én in het gebruik. Adaptieve strategieën zijn afgesproken en
vastgelegd en op basis hiervan kiezen deze partijen maatregelen waarmee
ze flexibel kunnen inspelen op nieuwe metingen en inzichten. Bovendien
wordt met de te ontwikkelen voorzieningenniveaus de beschikbaarheid
6

Zie ook: http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/pbl-2012-evaluatie-meststoffenwet2012-hoofdrapport-624.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

18

van zoetwater transparanter voor de gebruikers. Naast de effecten die
worden onderzocht in het Deltaprogramma, zijn er andere mogelijke
gevolgen van klimaatverandering voor de land- en tuinbouw relevant. Dit
betreffen de toename van de kans op extreme weersomstandigheden
(toename onweer en storm) en het vóórkomen van plaagorganismen
en/of plantenziektes, maar mogelijk ook een langer groeiseizoen en
hogere gewasopbrengsten. Hierover is meer te vinden in het rapport
«Aanpassen aan klimaatverandering – kwetsbaarheden zien, kansen
grijpen» dat het PBL in maart 2015 op mijn verzoek heeft uitgebracht.
De leden van de CDA-fractie benadrukken opnieuw het belang van het
vergroten van het bewustzijn over de noodzakelijke bescherming tegen en
het omgaan met water. Deze leden ondersteunen de inspanningen van de
Minister in deze, maar vragen zich wel af of de huidige inspanningen
voldoende zijn. Zou de Minister de Kamer kunnen inlichten over de
effecten van de publiekscampagne? Hoe gaat de Minister het bewustzijn
en de zelfredzaamheid evalueren? Betrekt de Minister maatschappelijke
organisaties en het bedrijfsleven bij het vergroten van het bewustzijn en
de zelfredzaamheid van Nederlanders? Zo nee, waarom niet? Is de
Minister bereid om initiatieven van onderop voor het vergroten van het
bewustzijn van de gevaren van water en de zelfredzaamheid te ondersteunen? Welke maatschappelijke organisaties worden er betrokken bij
het vergroten van risicobewustzijn en zelfredzaamheid van Nederlanders
in mogelijke overstromingsgebieden?
Een van de actiepunten uit het OESO-rapport Watergovernance in the
Netherlands; Fit for the future? (Kamerstuk 28 966, nr. 17) is vergroting
van het waterbewustzijn en de zelfredzaamheid van Nederlanders. Het
waterbewustzijn in Nederland is laag. Dit vergt een meerjarige
inspanning. Daarom is de gezamenlijke publiekscommunicatie Ons Water
gestart. Een nieuwe publiekscommunicatie gericht op de persoonlijke
relevantie in de directe leefomgeving van mensen en op het bereiken van
mensen op die momenten of plekken dat ze met water bezig zijn of ermee
in aanraking komen. Het water- en risicobewustzijn is regionaal en ook
lokaal vaak verschillend. Daarom worden mensen geïnformeerd op
postcodeniveau, via het platform onswater.nl en specifieke sites om het
risicobewustzijn te vergroten, zoals overstroomik.nl, waarop handelingsperspectieven te vinden zijn.
Ons Water is een meerjarige aanpak, die met en vanuit de lokale en
regionale partners wordt opgebouwd. Met Ons Water worden bestaande
en nieuwe initiatieven benut, zowel van de publieke partners (zoals
Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Ministerie van Veiligheid en
Justitie, Unie van Waterschappen, Vewin, Interprovinciaal Overleg,
Vereniging Nederlandse Gemeenten en de veiligheidsregio’s) als van
maatschappelijke organisaties en bedrijven (zoals Rioned, ANWB, Van
Oord, het Rode Kruis, scholen i.s.m. het Koninklijk Nederlands Aardrijkskunde Genootschap (KNAG) en musea). In deze partneraanpak van
onderop ligt de sleutel voor de effectiviteit.
Vergroting van het water- en risicobewustzijn en de zelfredzaamheid
wordt gemonitord in een programma voor publieksonderzoek. Dit
publieksonderzoek geeft tevens regionale inzichten. De eerste resultaten
van dit jaarlijkse onderzoek worden in de loop van 2016 verwacht.
De leden van de CDA fractie vragen de Minister om toe te lichten waarom
de Natuurvisie is opgenomen in het NWP2. In hoeverre heeft de Natuurvisie invloed op het NWP2, en zou de Minister daar voorbeelden van
kunnen geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

19

Het kabinet ziet bij de uitvoering van watermaatregelen mogelijkheden
om natuurdoelstellingen mee te koppelen. Het Rijk vervult daarin een
voorbeeldfunctie. Voor het waterdomein wordt dit geconcretiseerd en
beleidsmatig verankerd in het NWP2, in wisselwerking met waterveiligheid, zoetwater en waterkwaliteit en de (gebiedsgerichte) uitwerking
daarvan. In november jl. heb ik met de brief over de «meekoppeltoets»
(Kamerstuk 27 625, nr. 330) aangegeven dat bij de uitvoering van
maatregelen voor waterveiligheid, waterkwaliteit en zoetwatervoorziening, de mogelijkheden voor het realiseren van natuurdoelstellingen
zullen worden benut. Het kabinet is voorstander van een integrale aanpak
bij investeringen in het ruimtelijk domein. Een integrale aanpak van
gebiedsopgaven is een van de speerpunten bij de vernieuwing van het
MIRT en maakt onderdeel uit van het Deltaprogramma. Er zijn verschillende mogelijkheden om de veiligheid te verbeteren, zoals dijkversterking,
stormvloedkeringen, zandsuppleties en rivierverruiming. Het kabinet
bevordert daar waar mogelijk een integrale uitvoering, rekening houdend
met gebiedsontwikkeling en een tijdige aanpak van het veiligheidsrisico.
Randvoorwaarde vanuit het kabinet voor het meekoppelen van belangen
is dat met de beschikbare Rijksmiddelen de voorgenomen doelen ten
aanzien van waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit
worden gehaald. Indien het realiseren van andere maatschappelijke
doelen leidt tot aanvullende kosten, bovenop de beschikbare middelen
voor mitigatie en compensatie van natuur, dienen deze uit andere
budgetten te worden gefinancierd. Een voorbeeld van meekoppelen is het
bouwen met natuur. Het Rijk bevordert dit, onder meer door in het
kustbeheer zo veel mogelijk van de natuurlijke zandbeweging gebruik te
maken. Grootste voorbeeld daarvan is de zandmotor voor de kust van
Zuid-Holland, die positieve effecten heeft op de kustverdediging en op de
biodiversiteit.
De leden van de D66-fractie hebben behoefte aan meer dan enkel een
richting (2018) als het gaat om de planning omtrent de nationale
Omgevingsvisie. Op welke momenten zal de Minister de Kamer informeren over (de voortgang) van de nationale Omgevingsvisie? Deze leden
vragen de Minister om nader in te gaan op de tijdsplanning omtrent de
nationale Omgevingsvisie en het proces van co-creatie met andere
overheden en stakeholders.
Het is de bedoeling om de Omgevingsvisie vast te stellen als de
Omgevingswet van kracht wordt. Richtdatum is daarmee eind 2018.
Gezien de complexiteit van de opgave om alle strategische beleidsvisies
voor de fysieke leefomgeving van het Rijk (zoals de Structuurvisie Wind
op Land, onderhavig NWP2 en de Structuurvisie Ondergrond) met het
opstellen van de Nationale Omgevingsvisie niet alleen samen te voegen
maar ook te verbinden, wordt een tussenstap ingelast. Deze bestaat uit
het opstellen van een Nationale Omgevingsagenda. Deze brengt focus
aan op zowel de inhoud van de Omgevingsvisie, het proces van samenwerken en de aard van het product. De totstandkoming van deze agenda
zal in dialoog met andere overheden, de energieke samenleving
(waaronder bedrijven, kennisinstellingen, en NGO’s), de wetenschap
(waaronder PBL en CPB) en stakeholders plaatsvinden. De Omgevingsagenda wordt in het voorjaar van 2016 aan uw Kamer aangeboden.
Afhankelijk van de aard van deze agenda zal het proces om te komen tot
de Omgevingsvisie voor 2016–2018 worden ingericht. Ik nodig uw Kamer
uit om aan te geven op welke wijze u bij dit proces betrokken wil worden.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister als een van de uitgangspunten voor de implementatie van het NWP2 kiest voor samenwerking.
De leden van deze fractie zijn echter benieuwd waarom burgers hier niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

20

als aparte categorie staan genoemd. Deze leden vragen voorts of de Code
Maatschappelijke Participatie geen vermelding zou moeten krijgen in het
NWP2.
De beschreven uitgangspunten van het kabinet betreffen de implementatie van dit NWP2, dus beleid op nationaal niveau. Burgers zijn bij dit
ontwerp NWP2 betrokken via de formele zienswijze procedure van zes
maanden. Daarnaast vindt burgerparticipatie plaats bij de concrete
uitwerking van de maatregelen die voortvloeien uit het NWP2 voor
bijvoorbeeld dijkversterkingen en rivierverruimingen. Bij die planvorming
en planuitwerking worden burgers betrokken door Rijk, provincies,
waterschappen en gemeenten. De Code Maatschappelijke Participatie uit
mei 2014 krijgt geen vermelding in het NWP2 omdat de code vooral
toepasbaar is op het niveau van maatschappelijke participatie bij
MIRT-projecten, dus op het niveau van concrete projecten. Zoals ik in mijn
brief aan uw Kamer van 13 juni 2014 (Kamerstuk 33 750 A, nr. 70) heb
aangegeven, wordt de Code Maatschappelijke Participatie betrokken bij
het voorstel voor de Omgevingswet. De discussie over de vraag in
hoeverre die Code wettelijk in de Omgevingswet kan worden vastgelegd,
kan in dat kader worden gevoerd.
2. Zoetwater
De leden van de VVD-fractie lezen in het ontwerp NWP2 dat de Minister
wil dat het beschikbare water zuiniger en effectiever wordt gebruikt. Op
welke manier gaat de Minister deze doelstellingen bewerkstelligen?
Wanneer zal de Minister inzichtelijke informatie bieden ten aanzien van
het risico op watertekorten en daarnaast handelingsperspectieven bieden
om te anticiperen op de toekomstige klimaatverandering? Wanneer zullen
de betrokken overheden samen met de gebruikers helderheid geven over
de beschikbaarheid en de kwaliteit van zoetwater in de vorm van
voorzieningenniveaus? Deze leden vragen tevens op welke plaatsen de
verzilting, ondanks alle inspanningen, zal toenemen?
Aan de genoemde doelstellingen ga ik invulling geven via een
gezamenlijk uitvoeringsprogramma voor zoetwatermaatregelen – het
Deltaplan Zoetwater. Het Rijk heeft samen met regio en gebruikers dit plan
opgesteld. Het bevat onder meer maatregelen die in de zoetwaterregio’s
uitgevoerd gaan worden en gericht zijn op het zuiniger en effectiever
gebruik van het beschikbare water. Maatregelen betreffen onder meer
beekherstel, flexibel peilbeheer gericht op conservering en beregening uit
grondwater. Tevens wil ik innovaties gericht op zuinig en effectief omgaan
met water stimuleren. Er gaan in alle regio’s innovatieve klimaatpilots
zoetwater van start. Het betreft initiatieven vanuit de regio’s die een
financiële bijdrage krijgen uit het Deltafonds.
Inzichtelijke informatie ten aanzien van het risico op watertekort en het
bieden van een handelingsperspectief om te anticiperen op mogelijke
klimaatverandering wordt door de uitwerking van de voorzieningenniveaus geboden. In alle regio’s en voor het hoofdwatersysteem gaan de
partijen de voorzieningenniveaus uitwerken. Eerste stap is vast te stellen
welke informatie nodig is en op welke wijze deze inzichtelijk kan worden
gepresenteerd. In 2018 zal een evaluatie plaatsvinden en in 2021 worden
de voorzieningenniveaus vastgesteld. Via het jaarlijkse Deltaprogramma
wordt uw Kamer geïnformeerd over de voortgang.
De uitwerking van het voorzieningenniveau voor de regionale watersystemen ligt bij de decentrale overheden en gebeurt in overleg met
gebruikers in gebiedsprocessen. Op dit moment kan ik nog niet aangeven
waar en wanneer dit leidt tot meer verzilting. Dit wordt nog nader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

21

bekeken, onder meer in de pilot die wordt uitgevoerd in de Haarlemmermeer.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de zoetwatertoets bij grotere
ingrepen niet is opgenomen in het NWP2. Is de Minister bereid om de
zoetwatertoets bij grotere ingrepen alsnog op te nemen in het NWP2? Ook
de leden van de ChristenUnie vragen of de «zoetwatertoets» bij grotere
ingrepen in het NWP2 moet worden geborgd.
Ik ben niet bekend met de zoetwatertoets, maar er bestaat wel een
stresstest zoetwater. Daar ga ik in mijn antwoord op de vraag over de
cumulatieve effecten op verzilting nader in (onder paragraaf 5, grondwater en drinkwater). Er bestaat onder de huidige regelgeving en straks
onder de Omgevingswet ook een watertoets. De gevolgen van ruimtelijke
plannen voor de waterhuishouding, waaronder waterkwaliteit, wordt in
deze watertoets beschreven. In het Besluit Kwaliteit Leefomgeving dat
deel uitmaakt van de Omgevingswetgeving zal worden vastgelegd dat bij
het vaststellen of wijzigen van een omgevingsplan rekening moet worden
gehouden met de gevolgen voor het beheer van watersystemen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om toe te lichten of de
maatregelen gericht op de gevolgen van de toename van verstedelijking
en verharding voldoende worden benut. Daarnaast vragen deze leden of
de maatregelen voldoende uitnodigen tot innovatie. Is de Minister bereid
om toe te lichten op welke wijze er ingezet wordt op bijvoorbeeld
drainage om zoet water beter vast te houden?
Toename van verstedelijking en verharding kan leiden tot wateroverlast
aan de ene kant maar ook tot een daling van de grondwaterstand aan de
andere kant. De toenemende verharding vermindert de infiltratie van
regenwater in de bodem. Er zijn veel initiatieven om verharding tegen te
gaan of te compenseren, zoals de actie «tegel eruit, groen er in» die door
veel partijen wordt gepromoot. Een lijst met maatregelen is beschikbaar
op het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie7. Op basis van de evaluatie
van het onderwerp Ruimtelijke Adaptatie in het kader van het Deltaprogramma die in 2017 zal plaatsvinden kan mogelijk meer gezegd worden
over de effecten.
Ik hecht grote waarde aan een innovatieve aanpak van de wateropgaven.
Daarom heb ik ervoor gekozen om in het Deltaplan Zoetwater specifiek
aandacht te geven aan innovaties en financieel bij te dragen aan de
uitvoering van adaptieve klimaatpilots. Vernieuwingen gericht op het
zuinig en effectief omgaan met water worden daarmee gestimuleerd.
Gemeenschappelijk thema van de klimaatpilots is het vergroten van de
regionale zelfvoorzienendheid en het zorgvuldig omgaan met zoetwater.
Het beter vasthouden van zoetwater op percelen of in het regionale
watersysteem past in mijn op innovatie gerichte aanpak. Binnen de
uitvoeringsprogramma’s voor de hoge zandgronden wordt deze
maatregel met medefinanciering uit het Deltafonds verder uitgewerkt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom de voorzieningenniveaus voor alle gebieden pas in 2021 worden vastgelegd. Is het niet
mogelijk dit eerder te realiseren? Genoemde leden vragen dit omdat een
aantal beleidsvoornemens ook gevolgen heeft voor de zoetwatervoorraad,
zoals het verzilten van het Volkerak-Zoommeer, het Kierbesluit en het
verdiepen van de Nieuwe Waterweg. Is de Minister bereid voor de regio’s
die te maken krijgen met deze maatregelen de voorzieningenniveaus
versneld vast te stellen zodat er helderheid is voor alle belanghebbenden?
7

Zie ook www.ruimtelijkeadaptatie.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

22

Het voorzieningenniveau is een nieuw instrument dat al doende geconcretiseerd en ingevuld gaat worden. De planning voor de uitwerking van het
voorzieningenniveau is tot stand gekomen in overleg met alle stakeholders die betrokken zijn bij het Deltaprogramma. De stappen om te
komen tot het voorzieningenniveau vragen een zorgvuldige aanpak
waarbij eerst wordt bekeken welke informatie beschikbaar en nodig is,
vervolgens wordt bekeken en onderbouwd of de bestaande werkwijze
doelmatig is mede in het licht van mogelijke klimaatverandering en
vervolgens vindt een bestuurlijke afweging plaats om tot afspraken te
komen. Dit proces vraagt tijd. Betrokkenen in de regio hebben aangegeven dat het niet mogelijk is dit eerder te realiseren. Voor crisissituaties
(extreme droogte) blijft de bestaande verdringingsreeks beschikbaar. Deze
is vastgelegd in het Waterbesluit.
Voor genoemde ontwikkelingen die de zoetwateropgave mogelijk kunnen
vergroten zal door de initiatiefnemer per project via een MER worden
onderzocht welke effecten er zijn op de zoetwatervoorziening en tevens
welke mogelijkheden er zijn om deze effecten te voorkomen of te
mitigeren. De bestaande procedures borgen daarmee dat belanghebbenden inzicht krijgen in de wateraspecten bij ingrepen.
3. Waterkwaliteit
De leden van de VVD-fractie vragen welke harde internationale afspraken
reeds gemaakt zijn en welke nog gemaakt moeten worden om de
doelstellingen met betrekking tot verontreinigde stoffen te bereiken, gelet
op de benedenstroomse ligging van Nederland en in de internationale
stroomgebieden. Welke maatregelen zijn hiertoe door de Europese
Commissie afgekondigd en zijn deze voldoende om de doelstellingen te
bereiken? En dragen deze voldoende bij aan een gelijk speelveld?
De KRW legt verplichtingen op aan de lidstaten van de Europese Unie.
Deze richtlijn beoogt het behalen van een goede toestand van
oppervlakte- en grondwater. Alle lidstaten moeten aan de «goede
toestand» voldoen. Deze toestand is te verdelen in een chemische- en een
ecologische toestand. De milieukwaliteitsnormen voor de chemische
toestand zijn voor ieder gelijk. De ecologische toestand streeft ook naar
een gelijke ambitie tussen de lidstaten, maar verschilt in uitwerking
doordat de wateren verschillen. Voor vissen geldt een andere invulling
tussen meren en rivieren, en bovendien tussen een bergbeek in de Alpen
en een laaglandbeek in Nederland. Via internationale harmonisatie van
vergelijkbare watertypen, wordt de ambitie tussen lidstaten op elkaar
afgestemd. Hiermee wordt een gelijk speelveld zoveel als mogelijk
nagestreefd.
De KRW is een kaderrichtlijn. In artikel 11, KRW, staat dat om de goede
toestand te bereiken in ieder geval «basismaatregelen» moeten worden
genomen vanuit een aantal (met name in bijlage VI) genoemde andere
richtlijnen of verordeningen. Zo zijn voor nutriënten relevant de Nitraatrichtlijn en de Richtlijn behandeling stedelijk afvalwater. Indien alle
«basismaatregelen» niet leiden tot het bereiken van de «goede toestand»,
dan verplicht de KRW om daarboven aanvullende maatregelen te nemen.
Zo levert Nederland een grotere inspanning in de verwijdering van
nutriënten bij waterzuiveringsinstallaties dan verplicht is op grond van de
Richtlijn behandeling stedelijk afvalwater.
Net als voor nutriënten verwijst de KRW in eerste instantie naar andere
Europese richtlijnen of verordeningen voor chemische stoffen, zoals de
verordening gewasbeschermingsmiddelen. Voor gewasbeschermingsmiddelen is Europees bronbeleid in de vorm van toelatingsbeleid het meest
effectief. Nadat de KRW van kracht is geworden, is de Europese REACH-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

23

verordening (verordening over de productie van en handel in chemische
stoffen) verschenen en is de Europese regelgeving voor gewasbeschermingsmiddelen en biociden herzien. Voor geneesmiddelen is er een
Europese geneesmiddelenstrategie aangekondigd. In de praktijk blijkt wel
dat stoffen die op grond van Europese regelgeving toegelaten zijn toch
voor waterkwaliteitsproblemen kunnen zorgen, omdat toelatingscriteria
niet volledig aansluiten bij de doelen van de KRW. Dat kan bijvoorbeeld
omdat de waterrijke omstandigheden in Nederland afwijken van andere
delen van Europa.
Sommige stoffen, zoals bijvoorbeeld kwik kunnen alleen door maatregelen op mondiaal niveau teruggedrongen worden.
Het gelijke speelveld wordt bereikt doordat alle lidstaten moeten voldoen
aan de «basismaatregelen» die voortvloeien uit de verschillende
richtlijnen die in de KRW worden vermeld.
Nederland probeert in internationaal verband – in de OSPAR-commissie,
de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), de EU en de rivierencommissies – tot gezamenlijk optreden of gecoördineerde acties te komen
waar dat het meest effectief is. Kan worden aangegeven op welke punten
dit nog niet tot concrete afspraken heeft geleid? En wat is de inzet van
Nederland in dat verband?
Zoals ik in mijn vorige antwoord al aangaf is Europees bronbeleid het
belangrijkste spoor voor de aanpak van chemische verontreiniging. In de
riviercommissies, OSPAR en IMO wordt met monitoring gevolgd in
hoeverre dit bronbeleid doeltreffend genoeg is of dat aanvullend beleid
nodig is om aan de doelstellingen te voldoen. In de riviercommissies zijn
bijvoorbeeld lijsten met stoffen opgesteld die in het gehele stroomgebied
problematisch zijn en wordt de voortgang in reductie van emissies
gevolgd. Nederland brengt voor dit soort gezamenlijke stoffenlijsten
nationale probleemstoffen in. Daarnaast worden door gezamenlijke
monitoring mogelijke nieuwe probleemstoffen in beeld gebracht. Deze
worden in de betreffende commissies nader onderzocht en/of actief
geagendeerd bij de Europese Commissie.
OSPAR kent een eigen lijst met stoffen die specifiek schade in het mariene
milieu kunnen veroorzaken. Door middel van internationale afspraken,
onder andere via het voorschrijven van de beste technieken voor
bedrijfsvoering bij bepaalde industrieën, worden emissies gereduceerd.
Voor deze stoffen worden ook reguliere monitoring- en rapportage
activiteiten uitgevoerd. De IMO heeft met het Internationaal Verdrag ter
voorkoming van verontreiniging door schepen de structurele vervuiling
door het wassen van ladingtanks sterk teruggebracht en met de latere
toevoegingen aan dat verdrag ook de vervuiling via de scheepvaart op
andere vlakken.
De belangrijkste zaken voor Nederland als aanpak zwerfvuil/plastics en
microverontreinigingen en geneesmiddelen zijn in de commissies
inmiddels opgepakt. Er zijn op dit moment geen verdere zaken waarover
met voorrang afspraken gemaakt moeten worden; het is effectiever om
gericht in te zetten op de verdere uitwerking van de hierboven genoemde
meest urgente thema’s.
De leden van de VVD-fractie vragen of de berichtgeving klopt dat 86
procent van de Nederlandse wateren ook in 2021 niet kan voldoen aan de
KRW?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

24

In mijn brief over waterkwaliteit van juni 2014 (Kamerstuk 27 625, nr. 318)
heb ik u geïnformeerd over de toestand van de Nederlandse waterlichamen volgens de KRW. Daarbij heb ik benadrukt dat het beeld wordt
vertekend indien de door de Europese Commissie voorgeschreven
«one-out-all-out» methode wordt toegepast. Wanneer de toestand van
ieder waterlichaam wordt gebaseerd op de minst goed scorende
parameter, is er nauwelijks verandering zichtbaar ten opzichte van 2009.
Mede door actieve inzet van Nederland, heeft de Europese Commissie
voorstellen gedaan om het beeld ook op andere aanvullende wijze te
presenteren. Daarbij wordt aangesloten op hetgeen Nederland in de
ontwerp SGBP’s al heeft gedaan.
Waterbeheerders verwachten dat op grond van de maatregelen het
doelbereik voor planten en vissen significant verder stijgt en het
merendeel van de waterlichamen aan deze doelen zal voldoen. Het
percentage van de Nederlandse waterlichamen dat in 2021 aan alle doelen
van de KRW zal voldoen, is aanmerkelijk lager. Zo is in de SGBP’s van
2009 al aangekondigd dat het heel moeilijk wordt om voor bepaalde
chemische stoffen in 2027 aan de doelen te voldoen, terwijl Nederland al
wel alle maatregelen heeft genomen. Sommige stoffen zijn alomtegenwoordig in het milieu en verdwijnen daar slechts zeer langzaam uit. Het
beeld ten aanzien van de prognose van het doelbereik is dus genuanceerd. Actuele prognoses zullen worden opgenomen in de definitieve
SGBP’s die eind dit jaar worden vastgesteld.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister de mening deelt dat de
beoordelingsmethode van de KRW soepeler moet worden en daardoor
aangepast zou moeten worden? Zo ja, is de Minister hierover met de
Europese lidstaten in gesprek? Zo ja, wanneer verwacht de Minister de
uitkomsten hiervan? Zo nee, waarom niet?
Ik ben van mening dat de presentatie van de toestand volgens de KRW
beoordeling genuanceerd moet worden. Nederland zet zich daar in
Europa actief voor in. Zie daarvoor ook mijn antwoord op de vraag van de
VVD-fractie over het bericht dat 86 procent van de wateren ook in 2021
niet kan voldoen aan de KRW. Uiteraard moeten we wel blijven streven
naar een goede toestand voor alle parameters, zoals planten, vissen en
vele chemische stoffen. Ik streef niet naar aanpassing van de methode,
daarvoor laat de Europese Commissie ook geen ruimte, maar naar een
meer gedifferentieerde presentatie van de resultaten. Zie ook de volgende
twee antwoorden.
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister te reageren op de
mededeling van de Europese Commissie waarin wordt gesteld dat slechts
53% van de Europese wateren een goede kwaliteit heeft in 2015.
In het antwoord op de vraag over de berichtgeving dat 86% van de
Nederlandse wateren ook in 2021 niet kan voldoen aan de KRW ben ik
ingegaan op de toestand van de Nederlandse waterlichamen en de
beoordelingsmethodiek volgens de KRW. Op 9 maart 2015 heeft de
Europese Commissie een mededeling aan het Europese parlement en de
Raad gedaan. Daarin is opgenomen dat slechts 53% van de Europese
wateren een goede kwaliteit heeft in 2015. Dat geeft aan dat ook andere
lidstaten problemen hebben met het voldoen aan alle doelen per
waterlichaam. Bovendien gaven verschillende lidstaten bij de 4e
EU-Waterconferentie op 23–24 maart 2015 (Brussel) aan dat het doelbereik
in 2015 lager zal zijn dan in 2009. Dit komt omdat die lidstaten nu een
vollediger monitoringsprogramma hebben; zij meten meer van de
verplichte parameters en hebben met de Europese methodiek dus meer
kans om geen goede toestand te hebben. Dit nadeel van de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

25

methode heeft Nederland in Europees verband benadrukt. Omdat
Nederland al in 2009 een volledig monitoringsprogramma had, waarvoor
Nederland in de mededeling gecomplimenteerd wordt, speelt dit
probleem bij ons niet. Uw Kamer is over deze mededeling geïnformeerd
via een BNC fiche (Kamerstuk 22 112, nr. 1958).
Deze leden verzoeken de Minister tevens om een visie te geven op de
vraag hoe in Europees verband beïnvloed kan worden dat de implementatie van de KRW in de lidstaten snel wordt verbeterd.
Net als in Nederland is ook in andere landen progressie in de waterkwaliteit. In mijn eerdere antwoorden heb ik aangegeven hoe Nederland in
Europees verband zijn invloed aanwendt om de presentatie van de
beoordeling van de toestand van het water te nuanceren. Hiermee wordt
het beter mogelijk de progressie ook zichtbaar te maken. In eerdere
antwoorden gaf ik aan wat de Europese Commissie zelf doet om emissies
van stoffen naar het water te verminderen. Tevens heb ik daar benadrukt
dat Nederland voorstander is, en dat ook uitdraagt in Europees verband,
om problemen bij de bron en op het juiste schaalniveau aan te pakken.
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister om een concreet
overzicht over hoe Nederland de aanbevelingen van de Europese
Commissie omtrent het behalen van de doelstellingen van de KRW op zal
pakken. De leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister in te gaan op
de conclusie van de Europese Commissie dat het ontbreekt aan een
strategie om vervuiling vanuit de landbouw aan te pakken. De leden van
de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister hierin een stap extra wil
zetten.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister naar aanleiding van de
mededeling van de Europese Commissie betreffende de KRW van 9 maart
2015 of zij voornemens is een inventarisatie te maken van de verschillende bedreigingen in het tweede SGBP. De Commissie noemt namelijk
een aantal ambitieuze maatregelen in haar mededeling. De leden van deze
fractie zijn benieuwd naar de reactie van de Minister op dit punt. De leden
van de D66-fractie lezen dat de Commissie aangeeft dat de landbouwsector een belangrijke oorzaak is van het niet halen van de doelen van de
KRW. De Commissie wijst vervolgens op een aantal lacunes in de
maatregelen die door de lidstaten worden genomen om de door
landbouw op het milieu uitgeoefende druk te beperken. De leden van deze
fractie zijn benieuwd naar de reactie van de Minister op dit punt. Gaat zij
in het NWP2 aanvullende maatregelen opnemen die uitgaan van een
én-én-benadering, waarbij er afspraken met de sector worden gemaakt,
zoals bijvoorbeeld ook het geval is in het kader van het stikstofbeleid
(Programmatische Aanpak Stikstof)?
Veel fracties wensen geïnformeerd te worden over de wijze waarop ik
omga met de aanbevelingen van de Europese Commissie omtrent het
behalen van de doelstellingen van de KRW. Om deze reden ga ik hier nu
uitgebreid op in. Voor de beantwoording maak ik voor «waterkwaliteit»
ofwel «de doelstellingen van de KRW» onderscheid in 3 onderwerpen, te
weten de 1) inrichting van watersystemen, 2) bekende stoffen en 3)
nieuwe stoffen. Voor een deel zijn deze antwoorden gebaseerd op het
eerste deel van de ex-ante evaluatie van de ontwerpSGBP’s die door het
PBL wordt uitgevoerd. Het tweede completerende deel wordt in het najaar
van 2015 verwacht.
Ad 1. Inrichting van watersystemen.
Zoals ik jaarlijks met de rapportage Water in Beeld laat zien is de
uitvoering van inrichtingsmaatregelen uit de SGBP’s 2010–2015 goed op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

26

schema. In de ontwerp SGBP’s 2016–2021 die eind dit jaar worden
vastgesteld zijn nieuwe inrichtingsmaatregelen vermeld. Ook de Programmatische Aanpak Stikstof maatregelen en de uitvoering van de
Natura2000-beheerplannen dragen bij aan een natuurlijke inrichting van
onze watersystemen en verbetering van de waterkwaliteit. Over het
merendeel van deze maatregelen heeft nog geen besluitvorming
plaatsgevonden en deze zijn dus niet in de ontwerp SGBP’s opgenomen.
Tot slot zullen ook de SGBP’s 2022–2027 nog inrichtingsmaatregelen
bevatten.
Ik verwacht dat we dan aan vrijwel de gehele opgave hebben voldaan. Dat
betekent dat we dan bijvoorbeeld de vismigratieknelpunten hebben
opgelost en dat beken natuurlijker zijn ingericht waar dat kan zonder
significante negatieve effecten voor functies. Voor het hoofdwatersysteem
heb ik hiervoor middelen op de begroting, voor regionale wateren is dit
aan de regionale partners.
Ad 2. Bekende stoffen: nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen en
biociden.
Ongeveer de helft van de oppervlaktewateren voldoet niet aan de norm
voor stikstof en de helft niet aan de norm voor fosfor. Regionaal zijn er
problemen met nitraat in grondwater en bij drinkwaterwinningen. Met de
uitvoering van de Richtlijn behandeling stedelijk afvalwater en de
Nitraatrichtlijn is de belasting van de waterlichamen aanzienlijk
verminderd. Diffuse belasting vanuit landbouw blijft, ondanks de
inspanningen als gevolg van de gebruiksnormensystematiek, de
belangrijkste bron. Het 5e Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2014–2017)
richt zich op het verminderen van de landbouwgerelateerde nitraatconcentratie in het grondwater. Het draagt, naar nu blijkt, niet overal bij aan
vermindering van de hoeveelheid stoffen naar het oppervlaktewater.
Binnen het 5e Actieprogramma Nitraatrichtlijn geeft het kabinet aandacht
aan handhaving en voldoende mestverwerkingscapaciteit. De mestwetgeving wordt in 2016 geëvalueerd. Het kabinet is voornemens om daarbij
ook aandacht te geven aan de effecten van het mestbeleid op het
oppervlaktewater. Het resultaat van deze evaluatie is een belangrijke
bouwsteen voor de daarna te starten onderhandelingen met de Europese
Commissie over het 6e Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2018–2021).
Daarnaast heb ik aandacht voor nutriëntenbelasting uit andere bronnen,
zoals de belasting van waterzuiveringsinstallaties.
Gewasbeschermingsmiddelen kunnen ook als bekende stof worden
beschouwd, al zijn er voortdurend nieuwe stoffen. Het College voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden beoordeelt de
werking van nieuwe gewasbeschermingsmiddelen en de risico’s voor
mens, dier en milieu. Het College houdt in zijn toetsingskaders rekening
met de vereisten voor de waterkwaliteit. In 2012 constateerde het
Planbureau voor de Leefomgeving dat oppervlaktewater, grondwater en
drinkwaterbronnen niet overal aan de normen voor gewasbeschermingsmiddelen voldeden. Op grond van de Europese Richtlijn duurzaam
gebruik van pesticiden (2009/128/EG) is in 2012 het Nationaal Actieplan
Gewasbescherming aan uw Kamer voorgelegd. Dit plan is onderdeel van
de (bredere) 2e Nota duurzame gewasbescherming 2013–2023 «Gezonde
groei, duurzame oogst» (Kamerstuk 27 858, nr. 146) die in 2013 aan uw
Kamer is aangeboden. Deze nota bevat ambitieuze maatregelen die de
belasting van het milieu met gewasbeschermingsmiddelen sterk zal
reduceren. De uitvoering van de maatregelen betreft de periode
2013–2023 en een evaluatie van de tussenstand is gepland in 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

27

Bij de aanpak van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen ligt een
belangrijke verantwoordelijkheid bij de sector zelf. In het DAW heeft de
sector zich voorgenomen om in 2021 80% van de resterende kwaliteitsproblemen voor oppervlaktewater opgelost te hebben en in 2027 100%. Zie
hiervoor ook mijn antwoorden in het hoofdstuk over het DAW. Hieraan
levert de inzet van de derde ronde van het plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3) voor water een bijdrage (65 miljoen euro per jaar inclusief
nationale cofinanciering en 5 miljoen euro voor jonge boeren), evenals
andere sporen voor POP3 en GLB pijler1 (bijvoorbeeld 80 miljoen euro per
jaar voor agrarisch natuurbeheer en investeringen in duurzame
landbouw).
Ad 3. Nieuwe stoffen.
Voor nieuwe stoffen, zoals geneesmiddelen en microplastics zijn er
diverse nationale en internationale initiatieven. Hierbij verwijs ik naar
eerdere brieven aan uw Kamer (zoals bijvoorbeeld Kamerstuk 27 625, nr.
292, Kamerstuk 27 625, nr. 305, Kamerstuk 27 625, nr. 318). Ook vraagt
Nederland aandacht voor deze stoffen op Europees niveau. De Europese
Commissie werkt inmiddels aan een Europese geneesmiddelenstrategie.
Ook voor nieuwe stoffen werken Rijk, regionale overheden en het
bedrijfsleven samen om de waterkwaliteit te verbeteren.
De aanbevelingen van de Europese Commissie neem ik mee in het NWP2,
en de definitieve SGBP’s die daar onderdeel van uitmaken. Deze worden
uiterlijk 22 december 2015 afgerond. Maatregelen die hier niet in kunnen
worden meegenomen zullen onderdeel uitmaken van de volgende
plannen die Nederland in 2021 moet opstellen.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister gezien de
weinig concrete uitvoering van de ambities voor gewasbescherming
(doelen gesteld voor 2027) van plan is een sturende rol op zich te nemen.
In de 2e Nota duurzame gewasbescherming is de ambitie vastgelegd voor
de vermindering van gewasbeschermingsmiddelen in het water. Het
streven is 50% minder normoverschrijdingen in 2018 en 95% minder
overschrijding in 2023 voor oppervlaktewater voor drinkwater bereiding
en 90% in overig oppervlaktewater. Als maatregelen in de 2e Nota
duurzame gewasbescherming zijn onder meer aanvullende driftreductietechnieken, teeltvrije zones, zuiveringstechnieken glastuinbouw, verbod
op bepaalde niet landbouw toepassingen en emissiereductieplannen voor
norm overschrijdende gewasbeschermingsmiddelen opgenomen. Het
pakket aan maatregelen zal in de periode 2013–2023 een positieve
uitwerking hebben op de waterkwaliteit. In 2018 is een evaluatie gepland.
Zie verder ook het antwoord op de voorgaande vraag.
De leden van de CDA-fractie lezen op pagina 24 van het NWP2 dat er dit
jaar wordt gewerkt aan concrete maatregelen om de doelstellingen van de
KRW in 2027 te halen. Deze leden vragen de Minister hoe de aanpak van
de Stuurgroep Water op hoofdlijnen eruit zal zien.
In mijn eerdere antwoord over hoe ik om ga met de aanbevelingen van de
Europese Commissie omtrent het behalen van de doelstellingen van de
KRW heb ik de aanpak geschetst van de maatregelen. Samen met de
waterpartners heb ik in de Stuurgroep Water de aanpak van de KRW
besproken aan de hand van het Werkprogramma KRW 2015. Dit najaar
bespreek ik met de Stuurgroep Water de aanvullingen op het ontwerp
NWP2, waar de SGBP’s onderdeel van uitmaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

28

Deelt de Minister de mening dat het water in Nederland op sommige
vlakken te schoon wordt, wat zich uit in teruglopende visstanden? Zo nee,
is de Minister bereid dit te onderbouwen?
Tijdens het Algemeen Overleg Waterkwaliteit op 27 juni 2013 (Kamerstuk
27 625, nr. 307) heb ik toegezegd om onderzoek te doen naar «signalen uit
het veld dat de hoeveelheid vis in de Nederlandse binnenwateren
drastisch aan het afnemen is». De evaluatie van de visstand is samen met
het Ministerie van Economische Zaken opgepakt en de eerste fase wordt
voor de zomer 2015 afgerond. Uit het concept-rapport blijkt dat de
veranderingen in de visbiomassa in 117 onderzochte meren, rivieren en
kanalen in de periode na 2000 zeer gering zijn geweest. Alleen in de
rijksmeren (waaronder IJssel- en Markermeer) is er een lichte maar
significante afname van de visbiomassa, die grotendeels bepaald wordt
door afname van de brasempopulaties. Tegelijk is er een toename van de
biodiversiteit aangetroffen. Karakteristieke soorten komen langzaam terug
of nemen toe in onze rivieren en beken. In een tweede fase zullen de
visbestanden in onze wateren vergeleken worden met gegevens uit
andere landen. Ik ben voornemens uw Kamer daarover eind 2016 te
informeren.
Daarnaast vragen deze leden of de Minister in overleg is met onze
buurlanden over maatregelen die daar genomen zouden moeten worden
ten aanzien van de KRW-doelstelling.
In de internationale riviercommissies coördineert Nederland samen met
de andere lidstaten de maatregelenprogramma’s voor het gehele
stroomgebiedsdistrict. Specifiek stelt Nederland samen met andere
lidstaten lijsten van stoffen op, die in het gehele stroomgebied voor
problemen zorgen. In de meeste gevallen is het Europese toelatingsbeleid
het meest effectief om KRW doelstellingen te bereiken. Door het
gezamenlijk volgen van emissiereducties van deze stoffen kan aangetoond worden in hoeverre het Europese bronbeleid doeltreffend genoeg
is, en goed toegepast wordt in de landen, en kan richting de Europese
Commissie gericht aangegeven worden waar aanvullend beleid nodig is.
Deelt de Minister de mening dat Nederland enkel de ecologische en
chemische waterkwaliteitsdoelen kan halen als in het buitenland voldaan
wordt aan de doelstellingen?
De buitenlandse belasting van onze watersystemen is relevant voor het
doelbereik in Nederland. Dat geldt vooral voor de grote rivieren en de
kustwateren, veel minder voor de regionale wateren. Voor veel stoffen
voldoet het water in de Rijn bij Lobith aan de normen en heeft het een
verdunnend effect op het water van eigen bodem. Ook in het
Maasstroomgebied is de belasting per vierkante kilometer van Nederlands
grondgebied hoger dan die van de andere landen. Voor een level playing
field is het dus nodig dat ook Nederland voldoet aan de doelstellingen.
Dat geldt voor de ecologische kwaliteit in het bijzonder ook voor het
mogelijk maken van vismigratie (bijvoorbeeld Haringvliet op een kier),
zodat trekvissen zoals de zalm ook onze bovenstroomse landen kunnen
bereiken.
De lidstaten overleggen over de meest kosteneffectieve aanpak in de
internationale riviercommissies. In het antwoord hierboven heb ik
aangegeven hoe dat voor stoffen verloopt.
Deze leden vragen de Minister of zij voornemens is een duidelijke link aan
te brengen tussen de maatregelen en de bijdragen die deze maatregelen
leveren aan de doelstellingen van de KRW zoals beoogd door de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

29

Commissie. Hoe wordt het waterbeheer in de vorige planperiode
geëvalueerd, en op welke wijze wordt dit meegenomen in het NWP2?
In mijn eerdere antwoorden over de doelstellingen van de KRW ben ik
ingegaan op de maatregelen die bijdragen aan de doelstellingen van de
KRW, zoals beoogd door de Europese Commissie, en de relatie met het
NWP2. Waterbeheerders evalueren de ontwikkeling van de waterkwaliteit
en de voortgang van de uitvoering van de maatregelen. Dit wordt voor de
afzonderlijke waterlichamen vastgelegd in zogenaamde factsheets8. Ik
informeer uw Kamer jaarlijks met de rapportage Water in Beeld en brieven
over het waterkwaliteitsbeleid (bijvoorbeeld Kamerstuk 27 625, nr. 292,
Kamerstuk 27 625, nr. 305, Kamerstuk 27 625, nr. 318). Dit jaar wordt een
beleidsdoorlichting uitgevoerd op het begrotingsartikel waterkwaliteit. Tot
slot doet het Planbureau voor de Leefomgeving een ex-ante evaluatie,
waarin de bijdrage die de maatregelen uit de ontwerp SGBP’s leveren aan
de doelstellingen van de KRW wordt ingeschat.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister extra regie wil zetten op
het verbeteren op de waterkwaliteit. Het klinkt deze leden sympathiek in
de oren, maar zij zijn benieuwd waarom de Minister er niet voor kiest om
naast het opnemen van een aantal uitgangspunten eveneens een aantal
concrete maatregelen op te nemen in het NWP die de ecologische en
chemische doelstellingen binnen de KRW dichterbij brengen. Welk groot
verschil gaat de voorgenomen extra regie precies maken, bijvoorbeeld op
het gebied van vervuiling door microplastics en resten van geneesmiddelen? Wat moeten de leden van deze fractie precies voorstellen bij een
ketengerichte benadering? Is de Minister bereid om de Kamer te informeren over de uitkomsten van dit traject? Komen de uitkomsten van dit
traject nog terug in het NWP2?
Voor de concrete maatregelen die de ecologische en chemische doelstellingen binnen de KRW dichterbij brengen verwijs ik naar mijn eerdere
antwoord over het behalen van de doelstellingen van de KRW. Specifiek
voor de resten van geneesmiddelen en de aanpak daarvan via de
ketengerichte benadering, verwijs ik naar mijn antwoord op de vraag
hierna. Ik informeer uw Kamer regelmatig over de voortgang van het
waterkwaliteitsbeleid (bijvoorbeeld Kamerstuk 27 625, nr. 292, Kamerstuk
27 625, nr. 305, Kamerstuk 27 625, nr. 318) en zal dat ook in het vervolg
blijven doen.
Welke concrete maatregelen gaat de Minister voor het terugdringen van
geneesmiddelen in water opnemen in het NWP2? Gaat de Minister een te
sluiten Ketenakkoord over geneesmiddelen met bijbehorende maatregelen opnemen in het NWP2? Zijn er inmiddels afspraken gemaakt tussen
apotheken en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) over een
laagdrempelige inzameling van geneesmiddelen zodat deze niet in het
restafval terecht komen? Wanneer worden de afspraken met waterschappen en drinkwaterbedrijven over maatregelen bij waterzuiveringsinstallaties gemaakt?
De meest effectieve maatregelen voor het terugdringen van geneesmiddelen in water moeten worden genomen op Europees niveau en in de
keten. De Europese Commissie heeft hiervoor, mede op aandringen van
Nederland, een strategie aangekondigd. Daarnaast werkt het kabinet aan
een ketenaanpak, waarin alle betrokken partijen (van de farmaceutische
sector tot en met de zorg- en watersector) vanuit het eigen handelingsperspectief bijdragen aan het verminderen van emissies. De Staatssecretaris
van Infrastructuur en Milieu onderzoekt of de partijen hun inspanningen
8

Zie ook http://www.waterkwaliteitsportaal.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

30

willen koppelen aan een Nationaal Ketenakkoord en of (en op welke wijze)
zo’n akkoord een plek kan krijgen in het NWP2.
Met de koepelorganisatie van de apothekers (KNMP), de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG), het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) en de Vereniging Afvalbedrijven is intensief
contact over een laagdrempelige inzameling van ongebruikte geneesmiddelen. Inmiddels is een inventarisatie uitgevoerd van de diverse wijzen
waarop apotheken en gemeenten ongebruikte geneesmiddelen inzamelen
en zijn «best practices» geïdentificeerd. Hieruit blijkt dat in diverse
gemeenten al nauwe samenwerking bestaat tussen apotheken,
gemeenten en afvalbedrijven en dat op een kosten-efficiënte wijze
bemoedigende resultaten worden gerealiseerd. De betrokken organisaties
werken momenteel aan een inzamelmethodiek die bij alle betrokken
organisaties op draagvlak kan rekenen en landelijke navolging verdient.
Deze is eind 2015 gereed.
Afspraken met de waterschappen en drinkwaterbedrijven over maatregelen bij waterzuiveringsinstallaties kunnen concreet worden als meer
duidelijkheid is verkregen over de kosteneffectiviteit van de potentieel te
nemen maatregelen. Onder andere wordt door de waterschappen gewerkt
aan een methodiek en modellering om «hot spots» van lozingen van
geneesmiddelen in de Nederlandse wateren goed in beeld te brengen.
Verder worden de kennis en ervaring in Duitsland en Zwitserland met
betrekking tot vergaande verwijdering van geneesmiddelen en andere
microverontreinigingen op rioolwaterzuiveringsinstallaties geëvalueerd
en vertaald naar de Nederlandse praktijk. Een aantal waterschappen en
drinkwatermaatschappijen heeft de handen ineen geslagen in het
«Schone Maaswaterketen»-project om tot een gezamenlijke aanpak te
komen. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu is mede opdrachtgever
van dit project, waarmee de komende twee jaren onderzoek zal worden
gedaan naar een veelbelovende zuiveringstechniek, met behulp van
poederkool. De benodigde investeringen in een vergaande zuivering zijn
groot, zodat een goede onderbouwing van de kosteneffectiviteit op basis
van de onderzoeksresultaten noodzakelijk is. Uw Kamer heeft immers ook
steeds en terecht gepleit voor doelmatig waterbeheer.
De leden van de PvdD-fractie hechten zeer aan schoon grond- en
oppervlaktewater. Zij krijgen graag de erkenning van de Minister dat de
enorme veehouderij en de zeer intensieve landbouw in ons land de
waterkwaliteit in ons land structureel bedreigen. Kan de Minister dat
erkennen? Wat gaat zij doen om deze structurele problemen ook structureel aan te pakken? Deze leden missen een concrete aanpak en krijgen
deze graag alsnog.
Ik hecht ook zeer aan schoon grond- en oppervlaktewater. De landbouw is
een belangrijke bron van emissies naar het grond- en oppervlaktewater. Ik
heb op een vergelijkbare vraag van uw fractie (Kamerstuk 31 752, nr. 7)
aangegeven welk proces hiervoor in gang is gezet. Dat proces houdt
verband met de uitvoering van de motie die vraagt om een samenhangende aanpak en onafhankelijke regie voor voldoende zoet water en
waterkwaliteit» (Kamerstuk 34 000 J, nr. 16). Zie verder ook mijn eerdere
antwoord over het behalen van de doelstellingen van de KRW.
4. Deltaplan Agrarisch Waterbeheer
De leden van de VVD fractie vragen of inzicht kan worden gegeven in de
effectiviteit van het DAW en op welke wijze dit de komende periode verder
wordt uitgerold, welke kosten hiermee gepaard gaan en op welke wijze de
Kamer hierbij wordt betrokken? Kan de Minister in ieder geval aangeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

31

welke resultaten worden verwacht van het DAW? Ook de leden van de
CDA-fractie vragen de Minister welke resultaten zij verwacht van het DAW.
Tot slot vragen de leden van de ChristenUnie-fractie welke resultaten de
Minister verwacht van het Deltaplan.
Het is voor de samenwerkende partijen nog te vroeg om te kwantificeren
wat het DAW op gaat leveren voor de verbetering van het watersysteem.
LTO, waterbeheerders en het Rijk zijn begin 2013 overeengekomen om
met het DAW gezamenlijk opgaven voor het verbeteren van waterkwaliteit, kwantitatief waterbeheer en het efficiënt gebruik van zoetwater op te
pakken.
Samenwerking tussen waterbeheerders en de georganiseerde land- en
tuinbouw is niet nieuw. Dit blijkt ook uit projecten als «Salland Waterproof», «Schoon water Noord Brabant» en het Nutriëntenproject
Rijn-West. In de afgelopen tweeënhalf jaar is onderzocht hoe dit soort
projecten navolging kan krijgen. Daartoe zijn onder meer met begeleiding
van de voormalige Dienst Landelijk Gebied (DLG) drie representatieve
pilots uitgevoerd. Bevindingen hiervan zijn eind vorig jaar aan de
Staatssecretaris van Economische Zaken aangeboden.
De drie pilots wijzen uit dat samenwerking tussen waterbeheerders en
(groepen van) agrarische ondernemers versterking behoeft. De praktijk
leert dat «verbindingsofficieren» met kennis van de land- en tuinbouw en
waterbeheer bijzonder nuttig werk kunnen verrichten om samenwerking
tot stand te brengen. Insteek daarbij is om door de agrarische sector of
waterbeheerders vastgestelde knelpunten door middel van vrijwillig
maatwerk effectief en doelmatig aan te pakken. Vanuit het Plattelands
Ontwikkeling Programma (POP3) is er geld beschikbaar om dit te
stimuleren. Momenteel is met waterschappen, provincies en drinkwaterbedrijven overleg gaande of er structureel een aantal verbindingsofficieren kunnen worden aangesteld om regionaal totstandkoming van
samenwerking tussen agrarische ondernemers en waterbeheerders te
faciliteren. Inzet is daarbij dat deze «DAW-verbindingsofficieren» landelijk
afstemmen om door uitwisseling van regionale kennis en ervaring het
niveau van DAW op een hoger peil te brengen. Uit een inventarisatie blijkt
dat er thans ruim 70 DAW-initiatieven zijn. Dit worden er gestaag meer.
Hiervan zijn 30 projecten in een dusdanig stadium dat dit najaar ook
effectief een aanvraag voor POP3 kan worden gedaan.
Daarnaast komt de samenwerking die DAW voorstaat ook in andere
vormen tot stand. Het convenant «Erfafspoeling» dat het Wetterskip
Fryslân en LTO Noord hebben afgesloten is daar een voorbeeld van.
Verder wordt momenteel uitwerking gegeven aan de samenwerking met
het Deltaprogramma Zoetwater, waarbij projecten worden geïnventariseerd die door samenwerking onder de vlag van het DAW met prioriteit in
uitvoering moeten worden gebracht.
Monitoringsresultaten, onderzoek en evaluaties leren dat agrarisch
gerelateerde knelpunten in het beheer van water sterk variëren en dat dit
ook geldt voor het effect en de doelmatigheid van beschikbare maatregelen. Dit vereist lokaal, en regionaal maatwerk dat door middel van DAW
gestalte kan krijgen. Hierdoor kan aanscherping van (landelijke) generieke
regels voorkomen worden en wordt bovendien invulling gegeven aan
decentralisatie van beleid. Duidelijk is dat het DAW momenteel nog in de
fase van «werk in voorbereiding» verkeert. De eerste proeve van
bekwaamheid komt tot uitdrukking in het aantal projecten, en de kwaliteit
daarvan, dat dit najaar voor het POP3 wordt ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

32

5. Grondwater en drinkwater
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de Minister nader te duiden wat
de intenties in het NWP2 zijn met betrekking tot de gebiedsdossiers, welke
inzicht geven in de risico’s voor de veiligstelling van de drinkwatervoorziening in een bepaald gebied.
Ik zie de gebiedsdossiers voor drinkwaterwinningen als instrument om
goed zicht te houden op problemen en risico’s bij drinkwaterwinningen.
Wanneer hiertoe aanleiding is, kunnen betrokken partijen op basis van
gebiedsdossiers afspraken maken over vervolgacties en maatregelen. In
lijn met de Beleidsnota Drinkwater heb ik met betrokken partijen een
traject in gang gezet om het instrument gebiedsdossiers verder te
versterken (waaronder verbetering monitoring en doorwerking), wat in
2016 zal leiden tot een geactualiseerd, bestuurlijk protocol.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister voornemens is
om door middel van een aparte drinkwaterparagraaf in de waterplannen
vooraf te toetsen op de duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening.
In lijn met de antwoorden die ik reeds heb gegeven op vragen over de
drinkwatervoorziening in het kader van het wetsvoorstel Omgevingswet,
zie ik geen aanleiding om een aparte drinkwaterparagraaf in waterplannen
voor te schrijven. De bescherming van de waterkwaliteit met het oog op
de drinkwaterwinning is reeds integraal onderdeel van de watertoets
(Kamerstuk 33 962, nr. 12). Voor een toelichting op hoe de verschillende
aspecten van de bescherming van de drinkwatervoorziening zijn geregeld
in de Drinkwaterwet en de Omgevingswet, verwijs ik naar de antwoorden
die zijn gegeven in het kader van de Omgevingswet (Kamerstuk 33 962, nr.
23).
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister de in de
Deltabeslissing Zoet Water opgenomen status van de drinkwatervoorziening als een bijzondere vorm van gebruik van de zoetwatervoorziening
ook in het NWP2 wil opnemen.
De bijzondere status van de drinkwatervoorziening is in mijn visie in
voldoende mate geborgd in de Beleidsnota Drinkwater.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de Minister de intentie
heeft om meer ruimte te bieden in het Deltafonds aan de financiering van
de maatregelen in het Deltaplan Waterkwaliteit.
Zoals aangegeven in het WGO Water op 17 november 2014 zal in het
NWP2 invulling worden gegeven aan de wens van uw Kamer zoals
verwoord in de motie-Jacobi c.s. (Kamerstuk 34 000 J, nr.16). De middelen
die zijn toegevoegd aan het Deltafonds ten behoeve van waterkwaliteit
worden aangewend voor het op orde krijgen van een natuurlijkere
inrichting van het hoofdwatersysteem. De middelen dragen daarmee bij
aan de waterkwaliteit, net als het beleid ten aanzien van punt- en diffuse
bronnen. In principe dient iedere partij zelf de benodigde maatregelen te
financieren. Zo financieren waterschappen de zuivering van afvalwater en
een belangrijk deel van de meer natuurlijke inrichting van regionale
oppervlaktewateren. Het is niet mijn intentie om daarvoor ruimte te
bieden in het Deltafonds.
De leden van de SP-fractie constateren dat in het NWP2 regelmatig wordt
verwezen naar de Beleidsnota Drinkwater. Punt van aandacht is de
doorwerking van de uitgangspunten en acties uit de Beleidsnota. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

33

betekent dat er een goede verankering in het NWP2 moet zijn van de
bescherming van bestaande en toekomstige winningen en reservering
van grondwatervoorraden. Is de Minister van plan bestaande en toekomstige drinkwaterwinningen en reservering van grondwatervoorraden te
verankeren in het NWP2?
De Beleidsnota Drinkwater agendeert de nodige problemen bij en risico’s
voor drinkwaterbronnen, met bijbehorende mogelijkheden voor acties. De
afweging over (eventuele aanvullende) maatregelen vindt plaats binnen
daartoe staande kaders (waaronder KRW, evaluatie meststoffenwetgeving, ketenaanpak geneesmiddelen, bodemconvenant, Structuurvisie
Ondergrond). Dit wordt ook meegenomen in de door uw Kamer
gevraagde samenhangende aanpak waterkwaliteit en zoet water. Daarop
ben ik in mijn eerdere antwoord over het behalen van de doelstellingen
van de KRW ingegaan. Standpuntbepaling over reservering van toekomstige grondwatervoorraden vindt primair plaats bij de discussies over de
Structuurvisie Ondergrond.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister als doelstelling in het
NWP2 gaat opnemen dat in 2020 alle problemen van bodemverontreiniging die bedreigend zijn voor drinkwaterwinningen moeten zijn
opgelost.
Aanpak van oude bodemverontreinigingen is nu ingericht via twee
sporen:
1. Over de aanpak van locaties met bodemverontreinigingen heeft de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu onlangs een convenant
afgesloten met de andere overheden. Hierin ligt de nadruk op locaties
met verspreiding in het grondwater, waarbij de eventuele bedreiging
van drinkwaterwinningen een belangrijke factor is. Aanpak van deze
locaties moet voor 2020 gestart zijn.
2. Overige bodemverontreinigingen die een mogelijke bedreiging
vormen voor drinkwaterwinningen worden meegenomen in de
specifieke gebiedsgerichte aanpak, die invulling krijgt via het
KRW-spoor en de daarbij behorende gebiedsdossiers voor drinkwaterwinningen.
Omdat via het bodemconvenant en de afspraken met andere overheden
de aanpak van historische bodemverontreinigingen voldoende is
geborgd, is ervoor gekozen deze aanpak niet in het NWP2 op te nemen.
De leden van de SP-fractie merken op dat het Ontwerp Beheer en
Ontwikkelplan voor de Rijkswateren 2016–2021 (Bprw) voor de innamepunten voor drinkwater niet aangeeft of de goede toestand is bereikt. Er is
geen overzicht opgenomen van drinkwatermaatregelen voor de planperiode 2016–2021. Deze leden hechten aan monitoring en afrekenbare
doelen. Zij vernemen graag of de Minister ervoor zorg gaat dragen dat de
toestand van de innamepunten in 2015 wordt opgenomen en dat
helderheid wordt gegeven over de mate van doelbereik in 2021.
In paragraaf 4.4.2 van het ontwerp Bprw 2016–2021 is voor de innamepunten voor drinkwater aangegeven of aan de milieukwaliteitseisen is
voldaan. In de KRW-factsheets komt de beoordeling van de kwaliteit terug
en zijn de maatregelen in meer detail beschreven. De voorgenomen
maatregelen richten zich met name op het onderzoeken van bronnen en
oorzaken en het agenderen van knelpunten. Om die reden is er nog geen
helderheid te geven over te nemen concrete maatregelen gericht op
aanpak van de problemen en de mate van doelbereik in 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

34

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben vernomen dat de drinkwatersector zich zorgen maakt over de cumulatieve effecten van maatregelen
die verzilting verergeren en gevolgen hebben voor de innamepunten voor
de drinkwatervoorziening. Deze leden vragen of de Minister deze zorgen
deelt of kan wegnemen. Is de Minister bereid genoemde cumulatieve
effecten en de gevolgen voor de innamepunten voor de drinkwatervoorziening te onderzoeken?
Binnen het kader van het Deltaprogramma is het cumulatieve effect
onderzocht van een aantal maatregelen dat effect heeft op de zoetwateropgave, de zogenoemde stresstest. Het gaat daarbij om de volgende
maatregelen:
1. Verdieping van de Nieuwe Waterweg, wat kan leiden tot toename van
het risico van externe verzilting van West-Nederland als gevolg van
het verder binnendringen van de zouttong.
2. De aanleg van een nieuwe zeesluis bij IJmuiden wat mogelijk leidt tot
een grotere zoutlast op het Noordzeekanaal en daardoor tot een
verder doordringen van de zouttong in het Noordzeekanaal en
Amsterdam-Rijnkanaal.
3. Een zout Volkerak-Zoommeer wat kan leiden tot een extra zoutlast
voor Hollandsch Diep en Haringvliet bij de Volkeraksluizen. Uw
Kamer wordt via de resultaten van de stresstest zoetwater in juni
2015 over de resultaten geïnformeerd.
6. Gebiedsgerichte uitwerkingen grote wateren
De leden van de VVD-fractie merken op dat de centrale opgave voor de
Zuidwestelijke Delta het duurzaam herstel van het evenwicht tussen
veiligheid, economie en ecologie is. Het perspectief van integrale
gebiedsontwikkeling staat voorop, waarbij een betere verbinding wordt
gelegd tussen water en ruimtelijke ordening. Op welke wijze zal de
Minister proberen die integrale gebiedsontwikkeling te bereiken? Waar zal
de Minister op inzetten?
Integrale gebiedsontwikkeling en de financiering daarvan is geen zaak van
het Rijk alleen, maar bij uitstek ook een zaak van regionale overheden,
marktpartijen en belangenorganisaties.
De integrale gebiedsontwikkeling in de Zuidwestelijke Delta krijgt concreet
vorm in onder meer:
1. De Westerschelde door projecten als Perkpolder en Waterdunen, die
zich kenmerken door een innovatieve koppeling van waterveiligheid,
natuur en projectontwikkeling
2. De Oosterschelde door bij de aanpak van de zandhonger en het
MIRT-onderzoek Integrale Veiligheid Oosterschelde de lange termijn
veiligheidsopgave waar mogelijk te combineren met functies als
natuur, landschap, recreatie en schelpdiervisserij
3. «Altijd goed initiatieven» zoals de inwerkingstelling van de Flakkeese
Spuisluis waardoor de waterkwaliteit verbetert en een locatie
beschikbaar komt voor een Tidal Test Centre, en het project Roode
Vaart dat duurzame zoetwatervoorziening combineert met de
revitalisering van het centrum van Zevenbergen.
Daarnaast is voor de Grevelingen en het Volkerak-Zoommeer de ontwerp
Rijksstructuurvisie opgesteld, waarin bekeken wordt hoe de beoogde
verbetering van de water- en natuurkwaliteit ook te benutten is voor een
impuls aan landbouw, recreatie en toerisme, woon- en leefomgeving,
schelpdiersector en duurzame energie (structuurversterking regionale
economie). Uiteraard hangen de vervolgstappen af van het resultaat van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

35

de besluitvorming over de ontwerp Rijksstructuurvisie Grevelingen en
Volkerak-Zoommeer.
De leden van de CDA-fractie vragen inzake de beleidslijn Grote Rivieren
hoe de Minister voornemens is het agrarisch gebruik van uiterwaarden te
borgen. Is de Minister bereid om instrumenten te ontwikkelen waarmee
bij grote projecten rekening wordt gehouden met zuinig ruimtegebruik en
de versterking van het vestigingsklimaat? Ook de leden van de
ChristenUnie-fractie merken op dat de Minister voor 2015 een evaluatie
van de beleidslijn Grote Rivieren aan heeft gekondigd. De beleidslijn heeft
vergaande gevolgen voor het agrarisch gebruik van de uiterwaarden. Kan
de Minister instrumenten ontwikkelen, waarmee bij grote projecten
inhoud wordt gegeven aan zuinig ruimtegebruik met versterking van het
vestigingsklimaat waarbij niet alleen naar beperkingen wordt gekeken
maar ook naar kansen voor medegebruik zoals het terpenplan Overdiepse
Polder?
Elk project heeft zijn eigen opgave, doelstelling en samenhang met de
diverse belangen in het projectgebied. Bij Ruimte voor de Rivier zijn
goede ervaringen opgedaan met de inpassing van agrarische belangen,
zoals bij de Overdiepse Polder. Bij toekomstige verkenningen van
waterveiligheidsmaatregelen zal conform de MIRT spelregels zorgvuldig
om worden gegaan met de belangen van bewoners en (agrarische)
bedrijven. Hierbij zal ook zuinig ruimtegebruik een rol spelen. In samenspraak met betrokkenen moet bekeken worden hoe wordt omgegaan met
het ruimtebeslag en de kansen die een project kan bieden voor het
vestigingsklimaat. Ik zie dan ook geen reden om nieuwe instrumenten te
maken waarmee bij projecten inhoud wordt gegeven aan zuinig ruimtegebruik met versterking van het vestigingsklimaat. De Beleidsregels grote
rivieren is niet het instrument om inhoud te geven aan zuinig ruimtegebruik met versterking van het vestigingsklimaat bij projecten.
7. Gebiedsgerichte uitwerkingen zee en kust
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Beleidslijn Kust in 2015 herzien
zal worden om meer ruimte te scheppen voor deze processen. Wat is de
planning van deze herziening? Kan de Minister de contouren van deze
herziening beschrijven? Hoe staat de verantwoordelijkheid van de
regionale overheden in verhouding tot de Beleidslijn Kust?
Met de herziene Beleidslijn Kust wil ik meer ruimte bieden voor
meervoudig gebruik van waterkeringen in de kustzone, voor zover de
waterveiligheid en het onderhoud van de kust niet in geding komen. Een
belangrijke reden om de Beleidslijn Kust uit 2007 te herzien, is de in 2012
van kracht geworden Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR). Deze
structuurvisie geeft invulling aan het streven van het kabinet naar
deregulering en decentralisatie van de ruimtelijke ordening. De nationale
belangen zijn in deze structuurvisie vastgelegd. Buiten deze rijksbelangen
hebben decentrale overheden beleidsvrijheid. Op grond van deze
beleidswijzing gaat een herziening van de Beleidslijn Kust plaatsvinden.
Het beoogde doel van de herziene Beleidslijn Kust is dat de kust in de
toekomst veilig blijft en aantrekkelijker en economisch sterker wordt.
Overheden dienen daartoe intensiever samen te werken, waarbij de
verantwoordelijkheden voor waterveiligheid conform het kader uit de
SVIR en de uitgangspunten uit het NWP bij het Rijk en de waterschappen
blijven liggen. De verantwoordelijkheid voor ruimtelijke ontwikkelingen en
natuur ligt bij de provincies en de gemeenten. In de herziene Beleidslijn
Kust zal het nationale waterveiligheidsbeleid voor de kust vertaald worden
naar voorwaarden – op hoofdlijnen – die worden gesteld aan initiatieven
in het kustfundament.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

36

De herziene Beleidslijn Kust komt tot stand in overleg met provincies,
gemeenten en waterschappen. De planning is om de herziene Beleidslijn
Kust rond het derde kwartaal van dit jaar van kracht te laten worden.
De leden van de CDA-fractie willen geen windmolens binnen de twaalfmijlszone. Onlangs heeft het lid Agnes Mulder (CDA) om dit te voorkomen
een amendement ingediend bij de wetsbehandeling Wind op Zee, welke
helaas niet is aangenomen door een meerderheid van de Kamer. Deelt de
Minister de mening dat windmolens binnen de twaalfmijlszone de
economische en culturele waarde van de Hollandse kust kunnen schaden?
Zo nee, kan de Minister dit onderbouwen? In het NWP2 staat dat de
Minister twee nautische zeemijl van de twaalfmijlszone voor de Hollandse
kust wil aanwijzen als een gebied voor windparken en dat met dit doel er
nog een wijziging komt van het voorliggende NWP2. Deze leden vragen
de Minister hoe het plaatsen van windmolens binnen de twaalfmijlszone
zich verhoudt met de opgave voor de Noordzee, te weten «het handhaven
van het vrije zicht op de horizon vanaf de kust tot twaalf zeemijl» zoals
geformuleerd in de SVIR. Kan deze opgave zo gemakkelijk opzij
geschoven worden?
In het kader van de Haalbaarheidsstudie windenergie op zee is onderzoek
gedaan naar effecten van het plaatsen van windmolens binnen de
12-mijlszone. Tevens is in dit kader een Maatschappelijke Kosten-Baten
Analyse opgesteld. De resultaten van dit onderzoek zijn in september 2014
met u gedeeld. Gebleken is dat op nationale schaal de voordelen groter
zijn dan de nadelen.
Op 26 maart jl. is een motie van de leden Van Veldhoven (D66) en Mulder
(CDA) aangenomen (Kamerstuk 34 058, nr. 30) waarin wordt aanbevolen
om enerzijds nog nader te kijken naar de vraag in welke gebieden de
risico’s dat de maatschappelijke nadelen de kostenvoordelen teniet zullen
doen het grootst zijn, en anderzijds te kijken naar de vraag wat de effecten
op de werkgelegenheid en economie van de kustgemeenten zullen zijn.
Dit wordt nader onderzocht en de resultaten daarvan zullen, zoals
gevraagd, uiterlijk voor het voorgenomen besluit over de aanwijzing van
locaties voor de windparken, vast te leggen in de Rijksstructuurvisie
Windenergie op Zee Aanvulling gebied Hollandse Kust, naar uw Kamer
worden gestuurd. Dit is begin 2016 voorzien.
Het vrije zicht op de horizon vanaf de kust naar zee blijft een ruimtelijke
kwaliteit van nationaal belang. Waar dit belang conflicteert met andere
nationale belangen, vindt een zorgvuldige afweging plaats. In algemene
zin geldt dat permanent zichtbare werken behorende bij activiteiten van
nationaal belang kunnen worden toegestaan in de 12-mijlszone, wanneer
er geen redelijke alternatieve locaties zijn en er geen significante effecten
optreden op de bescherming van de kust. Aantasting van de vrije horizon
dient zo beperkt mogelijk te zijn. Daarom heeft het kabinet bij de publicatie van de routekaart op 26 september 2014 ervoor gekozen om slechts
beperkt gebruik te maken van de 12-mijlszone en deze stroken te clusteren
met de al aangewezen gebieden buiten de 12 nautische mijl. De daadwerkelijke aanwijzing van de stroken tussen de 10 en 12 nautische mijl wordt
zoals hierboven vermeld op dit moment onderzocht. Windparken komen
dan op minimaal 18,5 kilometer uit de kust.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de Minister binnen de
Europese kaders (KRW, KRM, Vogel- en Habitatrichtlijn en Verdrag van
Malta) prioriteit geeft aan activiteiten die van nationaal belang zijn voor
Nederland. Genoemde leden constateren dat de Minister hierbij als eerste
prioriteiten de olie- en gaswinning noemt en zelfs stelt dat het doel is om
zoveel mogelijk aardgas en aardolie te winnen om zo het potentieel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

37

de voorraden te benutten. Genoemde leden vragen hoe deze prioriteit
past binnen de duurzame ambities van de Minister. Genoemde leden
erkennen dat olie- en gaswinning de komende jaren nog nodig zal zijn,
maar vragen deze winning te plaatsen binnen de duurzame doelen van de
Minister en hierbij ook rekening te houden met de belangen van toekomstige generaties.
De opsomming van de activiteiten die prioriteit worden gegeven vanwege
nationaal belang is niet hiërarchisch. In het Energierapport 2011 is
uiteengezet hoe de winning van fossiele brandstoffen past in de door het
kabinet voorgestane transitie naar een CO2-arme economie in 2050. Om
de gewenste duurzame energiehuishouding tot stand te brengen
investeert het kabinet, zoals uiteengezet in het SER-Energieakkoord 2013,
nadrukkelijk in hernieuwbare energie. In het Energierapport 2011 wordt
aangegeven dat het kabinet streeft naar een evenwichtige mix van groene
en grijze energie in een geïntegreerde Energiemarkt. Daarbij wordt
opgemerkt dat fossiele brandstoffen binnen de Nederlandse energievoorziening de komende decennia nodig zullen blijven. Momenteel wordt
gewerkt aan het Energierapport 2015, dat einde van dit jaar aan uw Kamer
zal worden toegestuurd. In het Energierapport 2015 zal een herijking
plaatsvinden van de rol van fossiele brandstoffen binnen de energietransitie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Minister de mening
deelt dat winning van fossiele brandstoffen, zoals olie- en gaswinning, de
uitrol van windenergie op zee niet in de weg mag zitten. Zij vragen of er
locaties zijn die nu in gebruik zijn of gereserveerd zijn voor olie- en
gaswinning die ook geschikt zijn voor windenergie. Deze leden vragen
verder of de Minister bereid is het principe «voorrang voor duurzaam» te
hanteren bij het ruimtegebruik op zee in het NWP2 en hiervoor de
prioriteiten op pagina 43 van het NWP2 aan te passen.
Genoemde leden vinden het van belang dat bij het ontwikkelen van de
kavelbesluiten voor windenergie op zee in een vroeg stadium wordt
overlegd met de belanghebbenden over medegebruik van de Noordzee
om de schade te minimaliseren of het medegebruik te verbeteren zoals
ook verwoord in de motie Dik-Faber (34 058-29). Deze leden vragen hoe de
Minister deze motie gaat uitvoeren.
De winning van fossiele brandstoffen, zoals olie- en gaswinning, en de
uitrol van windenergie op zee gaan tot op heden goed samen.
Bij de toekomstige kavelbesluiten wordt waar nodig onderzocht of
maatwerk mogelijk is. Zoals aangegeven in het antwoord op de vraag
hiervoor is de opsomming van de activiteiten prioriteit wordt gegeven
vanwege nationaal belang niet hiërarchisch en de prioriteiten op pagina
43 van het NWP2 hoeven daarom niet te worden aangepast.
Het kabinet vindt het van groot belang dat bij het ontwikkelen van de
kavelbesluiten in een zo vroeg mogelijk stadium wordt overlegd met alle
belanghebbenden, zoals de windenergiesector, de stakeholders op zee, de
kustoverheden en bewoners van kustgemeenten. Om de mogelijkheden
van doorvaart en medegebruik van windparken te onderzoeken loopt een
apart traject in het kader van het NWP2. Hierbij wordt intensief overlegd
met de scheepvaart-, visserij- en windenergiesector.
8. Beleidsnota Noordzee
De leden van de VVD-fractie lezen dat in het kader van de overkoepelende
visie (ecologisch en economisch) wordt gesteld dat een omslag naar een
ontwikkelingsgericht beleid voor de zee om een actievere rol van de
overheid vraagt als het gaat om de bescherming van natuur, onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

38

steuning van duurzame marktsectoren en op maat gemaakte regelgeving
(pagina 36). Aan welke op maat gemaakte regelgeving wordt gedacht en
zal/kan hier sprake zijn van meer of minder regelgeving?
In eerste instantie gaat het om betere regelgeving, waarbij geldt dat
minder regels de voorkeur hebben.
Bijvoorbeeld als het gaat om samenwerking met andere lidstaten op zee
aan bestaande en/of nieuwe toepassingen van duurzame energie, dan is
het tot stand brengen van (zoveel mogelijk) uniformiteit, waar nodig op
internationaal niveau, aan de orde. Denk aan adequate afstanden tussen
offshore windparken en scheepvaartroutes op het niveau van de
internationale Noordzee. Dat vraagt om regels binnen de Internationale
Maritieme Organisatie.
Meervoudig gebruik zal het uitgangspunt moeten zijn, waarbij ruimte
wordt geboden om (economische) ontwikkelingen toe te staan, zo merken
de leden van de VVD-fractie op. Graag ontvangen deze leden een
toelichting op de vraag op welke wijze de actievere rol van de overheid
wordt ingevuld en hoe hierbij een toename van regeldruk wordt
voorkomen en tevens rekening wordt gehouden met de economische
concurrentiepositie van Nederland.
Meervoudig gebruik van de ruimte op zee is ervoor bedoeld om zo
efficiënt mogelijk met de beschikbare ruimte om te gaan, waardoor
meerdere (economische) doelen worden gediend. De rol die de overheid
in de komende periode wil vervullen is vooral die van bemiddelaar tussen
partijen met activiteiten die logischerwijs goed samen zouden kunnen
gaan. Zo onderzoekt de overheid bijvoorbeeld samen met de relevante
sectoren de mogelijkheden om windparken open te stellen voor doorvaart
en medegebruik. Het voorkomen van extra regeldruk heeft daarbij altijd
mijn aandacht.
De leden van de VVD-fractie lezen op pagina 49 dat in de periode van 2016
tot en met 2021 onderzoek wordt gedaan naar multifunctioneel gebruik
van windmolenparken, andere vormen van duurzame energie en andere
technieken zoals golf- en getijdenenergie en geothermie. Worden er
vooruitlopend op de uitkomsten van dit onderzoek eisen gesteld aan en/of
binnen huidige voornemens van windmolenparken om meervoudig
gebruik te zijner tijd mogelijk te maken dan wel af te dwingen?
Er zullen geen dwingende eisen gesteld worden aan multifunctioneel
gebruik van windparken op zee.
Omdat de technieken zich op voorhand niet lijken te verzetten tegen het
kader voor meervoudig gebruik van de ruimte kan een combinatie van
technieken in de toekomst wellicht leiden tot lagere kosten. Eerst zullen de
drie genoemde technieken zich echter nog commercieel moeten bewijzen.
De leden van de VVD-fractie lezen op pagina 53 dat op het Fries Front en
de Centrale Oestergronden een gebied wordt aangewezen van ten minste
1.200 km2, waar bepaalde visserij niet meer toegestaan wordt. Hiervoor
wordt een nadere kosten-batenanalyse opgesteld, waarbij ook wordt
gekeken welke effecten mogelijke verplaatsing van visserij heeft. Kan op
voorhand aangegeven worden of een (economisch rendabele)
verplaatsing van visserij haalbaar en wenselijk is? Graag ontvangen deze
leden hier een reflectie op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

39

Voor de aanvullende maatregel bodembescherming Friese Front en
Centrale Oestergronden zal een maatschappelijke kosten-batenanalyse
(MKBA) worden uitgevoerd van de verschillende varianten voor
beschermde gebieden die op dit moment in overleg met de visserijsector
en ngo’s ontwikkeld worden. In deze MKBA worden alle directe en
indirecte effecten in beeld gebracht. Er wordt dus ook rekening gehouden
met de effecten van verplaatsing van de visserij. Het is op voorhand niet
mogelijk om hierover uitspraken te doen.
Voor wat betreft de besluitvorming inzake de bescherming van de
Centrale Oestergronden en het Friese Front zijn de leden van de
VVD-fractie van mening dat deze gebaseerd moet zijn op kennis van
ecologie (waarom bescherm je en wat zijn de effecten) maar ook op
sociaaleconomische effecten op de visserij. Kan de Minister aangeven op
welke wijze beiden zijn betrokken bij de besluitvorming en hoe de
belangenafweging heeft plaatsgevonden?
In de Mariene strategie deel 1 is vastgesteld dat het bodemecosysteem
van het diepe, slibrijke, noordelijke deel van het Nederlandse deel van de
Noordzee nog niet beschermd is. Dit onderdeel van het mariene
ecosysteem is belangrijk vanwege een unieke combinatie van elementen:
de soortenrijkdom en -dichtheid is groot, er komen kwetsbare, zeldzame
en bedreigde soorten voor (zoals langlevende schelpdieren), de totale
biomassa is omvangrijk, de soortenverspreiding is specifiek en de
bodemgemeenschappen zijn evenwichtig samengesteld. Daarom heeft
het kabinet besloten om in aanvulling op de maatregelen in Natura2000gebieden en op de generieke inzet voor verduurzaming van de visserij,
bescherming te bieden aan het bodemecosysteem in de gebieden Friese
Front en de Centrale Oestergronden. Dit is vastgelegd in deel 1 van de
Mariene strategie. Deze gebieden zijn daarom aangemerkt als zoekgebieden voor ruimtelijke beschermingsmaatregelen.
De leden van de VVD-fractie willen verder graag weten op welke wijze er,
als er na zes jaar een gebied monitoren geen of onvoldoende resultaat
wordt gezien, besloten wordt tot het langer sluiten van het specifieke
gebied dan wel besloten wordt het gebied te vergroten. Hoe wordt de
sector zelf bij de monitoring en besluitvorming betrokken? Is de Minister
bereid om besluiten terug te draaien als maatregelen niet werken? Zo nee,
waarom niet?
De bodembeschermende maatregelen voor het Friese Front en de
Centrale Oestergronden hebben tot doel het beschermen en mogelijk
herstellen van het bodemecosysteem. Daarbij moet rekening gehouden
worden met de tijd die het ecosysteem nodig heeft om te kunnen
herstellen. Om deze reden is het niet reëel te verwachten dat er significante veranderingen zichtbaar zullen zijn na één KRM-implementatiecyclus van zes jaar. De verwachting is dat dit minimaal twee tot drie cycli
van zes jaar vraagt. Dit vereist zorgvuldige monitoring van deze ontwikkelingen. Het KRM-Monitoringprogramma, bij de ontwikkeling waarvan ook
overlegd is met de visserijsector en ngo’s, voorziet in het regelmatig
meten in beide gebieden; de monitoringresultaten zullen gebruikt worden
voor periodieke evaluaties. Op basis daarvan kan besloten worden tot
voortzetting, herziening of zo nodig terugdraaien van het beleid en de
maatregelen. Daarbij zullen sector en ngo’s betrokken worden.
De leden van de VVD-fractie vrezen een herhaling van de casus inzake de
Scholbox, waarbij een gebied gesloten bleef voor grote kotters, ondanks
dat dit gebied geen (grote) rol blijkt te spelen in de voortplanting van de
schol en de scholbestanden goed waren. Kan de Minister aangeven in
hoeverre het nationale beleid voor de kust- en schelpdiervisserij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

40

zogenaamde «kop» op de voorgenomen visserijmaatregelen van de EU
betreft?
Op dit moment is er geen aanleiding om op grond van de KRM nationaal
aanvullende maatregelen te nemen die specifiek betrekking hebben op de
kust- en schelpdiervisserij.
De leden van de VVD-fractie merken op dat de KRM (KRM) aanknopingspunten biedt voor de aanpak van problematiek van zwerfvuil, omdat
lidstaten op grond van de KRM worden verplicht maatregelen op te
stellen die bijdragen aan een goede milieutoestand in 2020 in hun
mariene wateren. Uitgangspunt bij deze maatregelen is dat ze zoveel
mogelijk aansluiten bij bestaande initiatieven, worden afgestemd met
belangenpartijen en kosteneffectief zijn. Kan worden aangegeven welke
maatregelen niet voldoen aan deze drie uitgangspunten? Hoe verhoudt
zich bijvoorbeeld de inzet op «duurzaam doen» en de ambities om ook het
onderwijs hierin een rol te geven zich met deze drie uitgangspunten?
Welke inzet is er precies op integrale bronaanpak?
Voor zwerfvuil is een pakket van aanvullende maatregelen in de Mariene
strategie deel 3 (Programma van maatregelen KRM) opgenomen. Voor
alle aanvullende maatregelen is ermee rekening gehouden dat deze
aansluiten bij bestaande initiatieven om overlap te vermijden, dat ze
afgestemd zijn met belangenpartijen en dat ze kosteneffectief zijn. De
aanvullende maatregelen voldoen dus aan de drie gestelde uitgangspunten. Voor het thema zwerfvuil zijn de afgelopen jaren verschillende
economische studies uitgevoerd, waaronder een aantal maatschappelijke
kosten-batenanalyses (MKBA’s). Zoals in het programma van Maatregelen
KRM is aangegeven is er onder andere een quick-scan MKBA uitgevoerd
naar de verschillende green deals (Quick Scan MKBA maatregelen Green
Deals zwerfvuil, Ecorys, 2014). In deze quick-scan zijn ook de maatregelen
meegenomen uit het cluster Agendering en Bewustwording waaronder
agendering in het onderwijs valt (opnemen van het thema zwerfafval/
afvalpreventie/plastic soep in de doorlopende leerlijn en het promoten
van het onderwerp bij onderwijskoepels en educatieprofessionals). Het
effect van educatie-programma’s op het zwerfafvalgedrag op latere leeftijd
en dus ook de kosteneffectiviteit laten zich echter moeilijk meten. Het gaat
om directe en indirecte effecten. Dit gaat in principe ook op voor het
initiatief «Duurzaam Doen». Met betrekking tot het concept van de
«integrale bronaanpak» is de top tien van aangespoelde items op het
strand een praktisch aangrijpingspunt voor de zwerfvuilmaatregelen. Die
heeft geleid tot een indeling van het maatregelenpakket in zes clusters:
agendering en bewustwording, stranden, stroomgebieden, zeevaart,
visserij en kunststofproducten. Het programma voor integrale bronaanpak
omvat dus een breed scala aan maatregelen tegen zwerfvuil uit vele
bronnen en verspreidingskanalen. De nadruk ligt op het voorkómen van
afval.
De leden van de VVD-fractie merken op dat het in de Beleidsnota
Noordzee beschreven afwegingskader het mechanisme is dat de
rijksoverheid toepast om te beoordelen of activiteiten op zee zijn
toegestaan. Hoe zal dit kader vanaf 2018 functioneren onder de
Omgevingswet? Wordt het overgenomen in de nog op te stellen
algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s)?
Dit afwegingskader is een beleidsregel en hiermee verplicht het bevoegd
gezag zich om overeenkomstig dit kader te handelen bij de vergunningverlening. Een dergelijke beleidsregel wordt niet bij algemene maatregel
van bestuur geregeld. Dit afwegingskader zal dus ook onder de
Omgevingswet deel blijven uitmaken van een beleidsnota.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

41

In de Beleidsnota Noordzee lezen de leden van de VVD-fractie dat de
Minister prioriteit geeft aan activiteiten die van belang zijn voor
Nederland. Op welke manier past de Nederlandse visserij volgens de
Minister binnen de prioriteit aan activiteiten?
De Noordzee is ook van grote betekenis voor de visserij. In de Beleidsnota
is daarom een beschrijving gegeven van de gebruiksfunctie visserij in
relatie tot de andere gebruiksfuncties op de Noordzee. In andere
antwoorden ga ik specifieker in op met name de relatie tussen visserij en
het mariene ecosysteem.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de kern van het nieuwe beleid voor
de Noordzee het samen met maatschappelijke organisaties sturen op
gewenst gebruik in ruimte en tijd, ecologie en economie en de natuurlijke
potentie van zee en kust verder ontwikkelen is. Kan de Minister «gewenst
gebruik» nader toelichten? Wat houdt dit voor de Minister in?
Gewenst gebruik van de zee betreft alle activiteiten die in economisch of
sociaal opzicht bijdragen aan welzijn en welvaart, zonder dat dit ten koste
gaat van de natuurdoelen op zee en die in het gunstigste geval een
win-win situatie opleveren. Net als in de vraag over «op maat gemaakte
regelgeving» gaat het hier om een element uit de overkoepelende (lange
termijn) visie die is ontleend aan de Noordzee 2050 Gebiedsagenda. Die
nodigt uit om vormen van gebruik uit te denken die aan de meervoudige
beleidsdoelstelling voldoen: een veilige, schone, gezonde en ecologisch
diverse zee waar optimaal gebruik van kan worden gemaakt.
9. Mariene Strategie
De leden van de VVD-fractie zien veel nieuwe maatregelen in de Mariene
Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012–2020 (deel 3).
Kan de Minister inzichtelijk maken wat deze nieuwe maatregelen zullen
betekenen voor het Nederlandse bedrijfsleven, vooral ten aanzien van de
positie van de Nederlandse scheepvaart, visserij, landbouw en havens,
zowel qua lastenverzwaringen als concurrentiepositie?
Met betrekking tot bodembescherming bevat de Mariene strategie deel 3
een voorstel voor maatregelen ter bescherming van de bodem van het
Friese Front en de Centrale Oestergronden. Over het ontwerp van deze
gebiedsgerichte maatregel vindt overleg plaats met de visserijsector en
natuurorganisaties. Een van de voorwaarden hierbij is dat de lasten voor
de visserij beperkt moeten blijven. Voor de voorgestelde maatregelen zal
een maatschappelijke kosten-batenanalyse worden uitgevoerd. Bij het
opstellen van de aanvullende maatregelen is nauw samengewerkt met de
sectoren. Met de scheepvaart, visserij (inclusief zee- en visserijhavens) en
de strandrecreatiesector zijn Green Deals afgesloten. In de implementatie
van de Green Deals speelt kosteneffectiviteit een belangrijke rol. De
aanvullende maatregelen voor zwerfvuil hebben geen betrekking op de
landbouw. Het uitvoeren van de nu geformuleerde acties voor de sectoren
zorgen niet voor hoge additionele kosten. Daarnaast brengen deze zeker
geen grootschalige investeringen met zich mee.
Deze leden lezen dat de Minister met een gebiedsgerichte aanpak de
bescherming van kwetsbare ecologische soorten en gebieden wil
waarborgen, zoals Natura 2000-gebieden en de aanvullende bescherming
op het Friese Front en de Centrale Oestergronden. Kan de Minister nader
toelichten op welke wijze dit zal gebeuren, welke kosten dit met zich
meebrengt, wat de baten zijn en welke consequenties dit heeft voor de
Nederlandse economie, meer specifiek de visserij-, scheepvaart- en de
land- en tuinbouwsectoren? Op welke wijze worden de economische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

42

belangen meegewogen? Voor het al dan niet aanwijzen van de gebieden
Borkumse Stenen en Bruine Bank loopt er een onderzoek. Wanneer is dit
onderzoek afgerond? Hoe waarschijnlijk is het dat beide gebieden als
Natura 2000-gebieden worden aangewezen?
Met de bescherming van die natuur in daartoe geselecteerde mariene
gebieden voldoet Nederland aan zijn verplichtingen volgend uit de
Europese richtlijnen die behoud, bescherming en verbetering van de
kwaliteit van het milieu tot doel hebben. De selectie van gebieden heeft
plaats gevonden op grond van de daartoe door de Europese Commissie
opgestelde ecologische criteria. De economische opbrengst van de
aanwijzing van gebieden met het oogmerk om habitats en / of soorten te
beschermen is moeilijk uit te drukken in termen van financiële
opbrengsten. De te verwachten baten van bescherming zitten vooral in
een herstel van de intrinsieke natuurlijke waarden in het betreffende
gebied. De hiermee verbonden kosten betreffen vooral de operationele
kosten van uitvoering en de handhaving. In algemene zin geldt dat, voor
zover activiteiten zich verhouden tot de beschermde natuurwaarden, deze
in de meeste gevallen zonder beperking kunnen worden voortgezet. Waar
dit niet zo is, wordt gebruik gereguleerd. Dit betreft zo veel mogelijk
maatwerk. Bij de regulering van gebruik wordt een evenwicht gezocht
tussen de belangen van de natuur en die van het bedrijfsleven. Hierbij is
uitgangspunt dat er in elke optie voldaan moet worden aan de Europese
verplichtingen, maar dat getracht wordt de lasten voor het bedrijfsleven te
minimaliseren.
Hoewel de selectie van de gebieden naar Europees recht dient plaats te
vinden op basis van ecologische criteria wordt bij de ontwikkeling van
maatregelen wel degelijk rekening gehouden met de economische
aspecten. Het resultaat van deze methodiek is, dat in eerste instantie
vooral is getracht om die locaties te zoeken voor sluiting voor de
bodemberoerende visserij die het minst van belang zijn voor het
bedrijfsleven. Ook voor de ontwikkeling van maatregelen in de andere
Natura-2000-gebieden is overleg geweest met het bedrijfsleven (en met
natuurorganisaties). Dit is ook het geval voor het vinden van gebieden op
Friese Front en Centrale Oestergronden waarvoor bodembeschermende
maatregelen gaan gelden. De visserijsector en natuurorganisaties zijn bij
het overleg hierover betrokken. In de antwoorden op andere vragen van
de VVD over dit onderwerp wordt aangegeven hoe met de economische
aspecten wordt omgegaan. De onderzoeken naar Bruine Bank en
Borkumse stenen zijn afgerond. Wat betreft de Borkumse Stenen verwijs
ik naar de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken van
16 maart 2015 (Kamerstuk 33 450, nr. 42) waarin zij aangeeft dat het
onderzoek in het gebied Borkumse Stenen heeft aangetoond dat het
habitattype «riffen» in het gebied aanwezig is, maar dat met de aanwijzing
van het Natura-2000-gebied Klaverbank ruimschoots voldoende van dit
habitattype onder het beschermingsregime van Natura 2000 is gebracht.
Er is dus geen noodzaak om dit gebied als Natura-2000 gebied aan te
wijzen. De Staatssecretaris van Economische Zaken zal uw Kamer
binnenkort informeren over het besluit met betrekking tot de Bruine Bank.
Ook vragen de leden van de VVD-fractie wat de Minister onder de Mariene
Strategie bedoelt met het versterken van de natuurlijke (veer)kracht van
de zee. Kan de Minister de opmerking dat de zee een grotere intrinsieke
waarde, maar ook meer maatschappelijke betekenis krijgt nader duiden?
Op welke wijze wordt dit vormgegeven? Kan de Minister aangeven
waarom dit nu niet het geval is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

43

De veerkracht van het mariene systeem (de zee) bepaalt de reactie op en
aanpassing aan veranderende omgevingsfactoren of andere (door de
mens veroorzaakte) verstoringen. De intrinsieke waarde is de waarde die
mensen wel beseffen, maar die niet altijd nuttig gemaakt kan worden,
zoals bij voedselweb en verscheidenheid aan soorten. Maar door de
intrinsieke waarde te versterken is het zeer waarschijnlijk dat daarmee
meer ecosysteemdiensten benut kunnen worden. Dit betreft dan
bijvoorbeeld de visvoorraden, wieren en algenkweek en schelpdierbanken. In de mariene strategie is aangegeven dat het mariene systeem
onder druk staat. De hoofdlijn van het beleid van versterking bestaat uit
het versterken van het duurzaam gebruik van de zee, het beschermen van
kwetsbare soorten en habitats en het herstellen van die waarden die
onder grote druk staan of reeds verdwenen zijn. Met de maatregelen uit
paragraaf 4.2 van deel 3 van de Mariene strategie wordt aan deze
benadering invulling gegeven.
De leden van de VVD-fractie merken op dat een belangrijk uitgangspunt
van de KRM is dat de bescherming en het herstel van Europese zeeën niet
ten koste gaan van economische activiteiten. De kaderrichtlijn vervult dus
een dubbele functie, enerzijds de bescherming van de zee en anderzijds
waarborgen dat de economische activiteiten tussen nu en 2020 een
duurzaam karakter krijgen. Kan de Minister aangeven op welke wijze hier
invulling aan is gegeven in de Mariene strategie en de Beleidsnota
Noordzee? Kan worden aangegeven of – en in hoeverre – visserij een
onderdeel is van de voorwaarden van uitvoering van de KRM? Hoe houdt
de visserij de ruimte en de mogelijkheid om te vissen? En wordt bij
aanpassing van de visgebieden de sector betrokken bij het overleg?
In de mariene strategie is beoordeeld in hoeverre bestaand beleid op het
gebied van bescherming van de zee en verduurzaming van economische
activiteiten bijdraagt aan het bereiken of behouden van de goede
milieutoestand op alle 11 descriptoren en daarbij behorende doelen.
Conclusie is dat ten opzichte van vigerend beleid alleen een intensivering
nodig is op het gebied van bodembescherming en het terugdringen van
zwerfvuil. Zie ook het antwoord op de vraag over bodembescherming en
zwerfvuil. De herziene verordening voor het Europese Visserijbeleid borgt
dat de verduurzaming van de visserij bijdraagt aan de doelstellingen van
de KRM. Binnen deze bepalingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid blijft voor de visserij de ruimte en mogelijkheid om te vissen
bestaan en wordt rekening gehouden met de economische gevolgen van
maatregelen voor de sector. De sector wordt intensief betrokken bij de
gebiedsgerichte maatregelen met betrekking tot de visserij. Zie ook de
antwoorden hiervoor en hierna waar ik inga op de visserijsector.
Volgens de leden van de VVD-fractie laten de Mariene Strategie in het
algemeen en in het bijzonder de maatregelen in het kader van het NWP2
het spanningsveld tussen visserij en natuurbescherming op zee zien. Kan
worden aangegeven op welke wijze volgens de Minister hier een balans in
gevonden is?
De maatregelen om een goede milieutoestand te bereiken richten zich op
verschillende actoren, waaronder de visserij. De mariene strategie kent
maatregelen in het kader van het Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB)
gericht op gezonde visbestanden. Verder is de visserij betrokken bij
gebiedsbeschermende maatregelen en maatregelen om de hoeveelheid
zwerfvuil in zee te beperken. Bij gebiedsbeschermende maatregelen gaat
het om processen waarbij de visserijsector nadrukkelijk betrokken is. Voor
het terugdringen van zwerfvuil heeft de sector de Green Deal Visserij voor
een schone zee ondertekend. Verder zijn visserijschepen ook onderhevig
aan algemene wetgeving die voor de scheepvaart geldt. Met het pakket

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

44

maatregelen gericht op verduurzaming van de visserij (GVB) en
bescherming van de grootste natuurwaarden in de meest waardevolle
gebieden is een balans gevonden waarmee wordt bijgedragen aan
duurzaam gebruik, behoud en herstel van soorten en gebieden en het
creëren van kansen voor ecosysteemherstel. Zo wil het kabinet de
visserijsector een betere toekomst bieden en meer perspectief hebben op
het bereiken van de goede milieutoestand.
Graag ontvangen de leden van de VVD-fractie een reactie op de stelling
dat Nederland niet eigenstandig eventueel nieuw beleid op het gebied van
onderwatergeluid van scheepvaart kan vaststellen, maar dat dit in het
kader van de IMO dient plaats te vinden. In hoeverre is er in het NWP2
sprake van eigenstandig nieuw beleid voor de scheepvaart? En meer
specifiek, is hier sprake van op het gebied van onderwaterbeleid? Indien
hier sprake van is, kan de Minister dan aangeven wat dit betekent voor de
concurrentiepositie voor de scheepvaart en de havens?
In deel 1 van de Nederlandse Mariene Strategie (Kamerstuk 33 450, nr. 1)
is aangegeven, dat Nederland niet eenzijdig maatregelen kan nemen (en
ook niet die intentie voor eigenstandig beleid heeft) om scheepvaart te
reguleren. Hiertoe wordt verwezen naar besluitvorming in het kader van
de IMO. In de IMO staat het onderwerp van onderwatergeluid van
scheepvaart regelmatig op de agenda. In dat kader neemt Nederland deel
aan de discussie. In de Mariene Strategie deel 1 heeft het kabinet
aangegeven dat er toen onvoldoende kennis was om voor achtergrondgeluid afkomstig van scheepvaart milieudoelen op te nemen. Bij de
actualisatie van de Mariene Strategie in 2018, wanneer er meer kennis uit
onderzoek en monitoring van indicatoren beschikbaar is, zouden voor
onderwatergeluid (mede afkomstig van scheepvaart) mogelijk wel nieuwe
doelstellingen kunnen worden opgesteld, maar ook dat zal gebeuren in
overleg met andere Noordzeelanden; voor de vaststelling van maatregelen voor de scheepvaart blijft ook dan de IMO nodig.
De leden van de VVD-fractie missen een inhoudelijke onderbouwing, in
andere woorden het «waarom» van de kabinetsdoelstelling om 10–15%
van het Nederlandse deel van de Noordzee niet noemenswaardig te
beroeren. Graag ontvangen deze leden een nadere inhoudelijke onderbouwing met daarbij ook de afweging die heeft plaatsgevonden. In
hoeverre zijn de economische belangen bij dit besluit meegewogen? Daar
komt bij dat in de praktijk dit percentage nog hoger ligt, aangezien ook in
windmolenparken en rondom platforms niet mag worden gevist, nog los
van de drukke scheepvaartroutes. Dit leidt tot steeds minder visgronden,
zo menen deze leden. Hoe gaat de Minister hiermee om? Wat betekent dit
voor de visserijsector? Zet Nederland door deze maatregelen de sector
nog meer onder druk? Zo nee, waarom niet? Wordt er in de besluitvorming ruimte voor differentiatie in vistuigen gegeven?
In de Mariene strategie deel 1 heeft het kabinet de ambitie uitgesproken
dat in 2020 10–15% van de bodem van het Nederlandse deel van de
Noordzee niet noemenswaardig wordt beroerd. Bodemecologie en
bodembiodiversiteit zijn belangrijke schakels in het voedselweb met het
oog op een gezonde zee en duurzame voedselvoorziening. Daarnaast zijn
de populaties langlevende en/of kwetsbare (voor fysieke beroering
gevoelige) benthos-soorten in Nederland sterk afgenomen. De
kabinetsambitie richt zich op het behoud en waar mogelijk herstel van de
bodemintegriteit en de bodemecologie. Het economische aspect wordt
meegewogen bij de keuze van de gebieden. Hierbij wil ik opmerken dat
het daarbij alleen gaat om het uitsluiten van die vormen van visserij die
het meest schadelijk zijn voor de zeebodem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

45

Het belang van beschermde gebieden is ook verwoord in het voornemen
van partijen bij het Biodiversiteitsverdrag om minstens 10% van kust- en
zeegebieden te beschermen om ecosystemen, soorten en genetische
diversiteit te waarborgen. De KRM-verplichting ondersteunt deze
doelstelling. Met de kabinetsdoelstelling wordt bijgedragen aan de
invulling van de KRM, die in artikel 13.4 de EU-lidstaten verplicht om een
samenhangend en representatief netwerk van beschermde mariene
gebieden te realiseren. De herziene verordening voor het Europese
Visserijbeleid borgt dat de verduurzaming van de visserij bijdraagt aan de
doelstellingen van de KRM (artikel 2, lid 5j). Zie ook mijn antwoord op de
vraag over het uitgangspunt van de KRM dat de bescherming en het
herstel van Europese zeeën niet ten koste gaan van economische
activiteiten.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister stelt dat ondanks de
vele inspanningen en goede verwachtingen inzake de Mariene Strategie
het op dit moment niet mogelijk is vast te stellen in welke toestand het
Nederlandse deel van de Noordzee in 2020 exact zal verkeren. Kan de
Minister gelet hierop onderbouwen wat de rechtvaardiging is om al deze
maatregelen te nemen, zonder dat de effectiviteit kan worden vastgesteld?
Hoe worden de maatregelen dan gemonitord en hoe wordt voorkomen
dat het bedrijfsleven en burgers onnodig worden belast?
De in de ontwerpMariene Strategie deel 3 gepresenteerde maatregelen
betreffen voor het grootste deel vigerend beleid om te voldoen aan
bestaande (internationale) wettelijke kaders zoals de KRM, Vogel- en
Habitatrichtlijnen, regelgeving voor visserij (GVB) scheepvaart (IMO) en
offshore mijnbouw (OSPAR) en wettelijke kaders voor vergunningplichtige
activiteiten (zogenaamde maatregelen in categorie 1a en 1b, zie hoofdstuk
4). Elk van deze bestaande kaders afzonderlijk richt zich met de best
beschikbare kennis op het terugdringen van de belangrijkste bronnen
voor vervuiling en verstoring. In de Mariene Strategie deel 1 en in
hoofdstuk 4 van deel 3 is geconcludeerd dat dit bestaande pakket
daarmee ook grotendeels dekkend is voor het bereiken van de goede
milieutoestand voor de 11 descriptoren van de KRM. Aanvullende
maatregelen (categorie 2a en 2b) worden alleen genomen wanneer met
de best beschikbare kennis over gebruik en effecten wordt verwacht dat
met het huidige beleid de goede milieutoestand op een bepaalde
descriptor niet kan worden bereikt, omdat specifieke effecten, risico’s of
cruciale drukfactoren niet in vigerend beleid worden afgedekt. Deze
analyse heeft geleid tot aanvullende maatregelen op het gebied van
bodembescherming en -herstel op het Friese Front en Centrale Oestergronden en het terugdringen van zwerfvuil met als aangrijpingpunt de top
10 van meest gevonden items op het strand. Zie ook het antwoord op de
nog volgende vraag van de VVD over nieuwe maatregelen voor de
aanvullende beleidsopgaven voor bodembescherming en zwerfvuil. Een
analyse volgens de zogenaamde ODEMM-methodiek (Options for
Delivering Ecosystem-based Marine Management) bevestigt dat het
totaalpakket aan bestaande en aanvullende maatregelen nagenoeg alle
relaties tussen gebruik en effect afdekt (zie paragraaf 4.11 van de Mariene
strategie deel 3).
Het KRM-monitoringprogramma beschrijft de monitoring van de
indicatoren waarmee de beweging in de richting van de goede milieutoestand kan worden gevolgd. Dit geeft op termijn zicht op de effectiviteit van
genomen maatregelen. Het bestaande pakket van maatregelen voortvloeiend uit vigerend beleid levert geen extra belasting op voor burgers
en bedrijfsleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

46

De leden van de VVD-fractie constateren daarnaast dat er budget wordt
geoormerkt vanuit het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
(EFMZV) om bij te dragen aan de doelstellingen van de KRM. Kan worden
aangegeven welke doelstellingen worden nagestreefd en welke middelen
worden ingezet?
Nederland is de enige EU lidstaat die gebruik maakt van de faciliteiten van
het EFMZV fonds om de implementatie van de KRM mede door Europa te
laten financieren. Nederland is daarvoor door de Europese Commissie
gecomplimenteerd. Nederland zal de fondsgelden in de komende 6 jaar
gebruiken om de grootste risico’s bij het bereiken van de door de KRM
verplichte goede milieutoestand in het Nederlandse deel van de Noordzee
in 2020 ten dele af te dekken. Dit zal geschieden door het uitvoeren van
onderzoeksprojecten op het gebied van de effecten van zwerfvuil in zee en
onderwatergeluid. De totale som beschikbaar is 3,3 miljoen Euro (25%
voor rekening van Nederland), waarvan 60% besteed wordt aan zwerfvuil
onderzoek en 40% aan onderzoek van onderwatergeluid.
De leden van de VVD-fractie merken op dat eerder de Europese
Commissie de wijze waarop Nederland in de Mariene Strategie (deel 1) de
KRM technisch heeft uitgewerkt op weinig punten als «adequaat» heeft
bestempeld. In 2015 zal het Commissiebesluit 2010/477/EU tot vaststelling
van criteria en methodologische standaarden inzake de goede milieutoestand van mariene wateren worden herzien. Dit zal de nodige duidelijkheid geven over de wijze waarop de goede milieutoestand, milieudoelen en indicatoren technisch moeten worden ingevuld bij de
actualisatie van de Mariene Strategie in 2018. Wat betekent dit nu voor de
vaststelling van het NWP2?
De herziening van het Commissiebesluit 2010/477/EU heeft geen betekenis
voor de vaststelling van het NWP2. De herziening van het Commissiebesluit is inmiddels voorzien voor medio 2016. De Europese Commissie
verwacht dat dit herziene besluit zijn doorvertaling (zoveel mogelijk
internationaal afgestemd) vindt in de herziening van de vaststelling van
de goede milieutoestand en doelen in 2018. Hiermee start de voorbereiding van de besluitvorming over de herziening van het
KRM-maatregelenprogramma in 2021, als opvolger van dat onderdeel van
het NWP2.
De leden van de VVD-fractie constateren dat gesteld wordt dat de
Europese Commissie in het algemeen vraagtekens zet bij de hoogte van
de Nederlandse ambitie bij de implementatie van de Mariene Strategie.
Kan dit nader worden toegelicht en kan worden aangegeven of met de
voorgenomen maatregelen aansluiting is gezocht bij de beoordeling door
de EC?
De Europese Commissie is van mening dat Nederland exacte en kwantitatieve beschrijvingen had moeten geven van hoe de goede milieutoestand
er uit zou moeten zien als het ecosysteem optimaal zou functioneren en
alle vervuiling onder de normen of doelstellingen van vigerende kaders
zou liggen. Op deze wijze formuleer je een hoge en concrete ambitie voor
2020. Het standpunt van Nederland richting de Commissie is dat het
concreet en kwantitatief formuleren van de goede milieutoestand voor
een complex dynamisch ecosysteem wellicht onmogelijk is en dat 2020 te
dichtbij is voor een volledig herstel van het ecosysteem van vervuiling en
schade. Nederland zet in op een alternatieve benadering waarbij ambities
worden uitgedrukt in het terugdringen van drukfactoren, waardoor de
nadruk meer komt te liggen op het handelingsperspectief waar ook artikel
1 van de richtlijn van uitgaat («doen wat nodig is»). In het kader van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

47

herziening van het Commissiebesluit 2010/477/EU lijkt dit gedachtegoed
aan draagvlak te winnen.
In de brief aan uw Kamer van 22 april 2014 (Kamerstuk 33 450, nr. 22) heb
ik aangegeven dat Nederland met het KRM-programma van maatregelen
wil laten zien dat alle voor de KRM relevante bestaande (internationale)
beleidskaders al ambitieus zijn ingevuld, waar nodig aanvullende
maatregelen treft en verkenningen uitvoert naar samengaan van
economie en ecologie en kansen voor ecosysteemherstel. Daarbij zal in de
definitieve versie van het KRM-programma van maatregelen dat het
kabinet in december vaststelt de output van het maatregelenpakket
worden geëxpliciteerd door het opnemen van operationele doelen waar
dat mogelijk is. Hierdoor wordt duidelijker hoe de maatregelen de
drukfactoren terugdringen op weg naar een goede milieutoestand. Door
op deze wijze de ambities te expliciteren en te concretiseren, wordt
aansluiting gezocht bij de beoordeling door de Commissie.
De leden van de VVD-fractie vragen verder wanneer en hoe de Minister
het Commissiebesluit 2010/477/EU tot vaststelling van criteria en
methodologische standaarden inzake de goede milieutoestand van
mariene wateren gaat implementeren in de Nederlandse wet- en
regelgeving? Hoe verhoudt zich dit tot de vaststelling van het NWP2,
mede gelet op het feit dat de wijze waarop de goede milieutoestand,
milieudoelen en indicatoren technisch moeten worden ingevuld nog
onderwerp van gesprek is. Wat is de Nederlandse inzet in deze?
De wetgeving behoeft niet aangepast te worden naar aanleiding van de
herziening van het Commissiebesluit 2010/477/EU. Het betreft criteria voor
de uitvoering van artikelen van de KRM die naar hun aard geen implementatie behoeven. Voor de vraag hoe de herziening van het Commissiebesluit zich verhoudt tot de vaststelling van het NWP2 verwijs ik naar mijn
voorgaande antwoord op uw vraag hierover. In de brief aan uw Kamer
van 22 april 2014 (Kamerstuk 33 450, nr. 22) heb ik beschreven dat de inzet
van het kabinet bij de herziening is om de terechte wens tot meer
kwantificering en concretisering van de beschrijvingen van de goede
milieutoestand en doelen niet te laten ontaarden in onrealistische,
onpraktische en onhaalbare doelen en indicatoren, om ruimte te
behouden voor internationale coördinatie in OSPAR-verband en op
stroomlijning met de KRW en VHR. Zie verder ook het antwoord op de
vorige vraag.
De leden van de VVD-fractie lezen dat in de KRM nieuwe maatregelen zijn
opgenomen voor de aanvullende beleidsopgaven voor bodembescherming en zwerfvuil. Kan nader worden onderbouwd waarom deze
maatregelen noodzakelijk zijn en in welke mate zij gaan en moeten
bijdragen aan een goede milieutoestand?
In de Mariene Strategie deel 1 (Kamerstuk 33 450, nr. 1) is beschreven dat
de aanvullende maatregel met betrekking tot bescherming van de bodem
van het Friese Front en de Centrale Oestergronden gebaseerd is op het
belang van deze gebieden vanuit bodemintegriteit en bodembiodiversiteit. Deze gebieden kwalificeren door een omissie niet voor de Habitatrichtlijn. Om te voldoen aan het tot stand brengen van een samenhangend
en representatief netwerk van beschermde gebieden (cf. art. 13.4 van de
KRM) zijn deze gebieden in de mariene strategie aangewezen als
zoekgebied voor bodembeschermde maatregelen.
In deel 1 van de Mariene Strategie werd al de conclusie getrokken dat
zwerfvuil, vooral plastics, in het mariene milieu een complex probleem
vormt. Over de bronnen, de omvang en de effecten op het ecosysteem is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

48

nog veel onbekend. Daarbij is vooral plastic een persistente stof die niet of
nauwelijks uit het milieu is te verwijderen. Een oordeel of in 2020 de
goede milieutoestand kan worden bereikt, is daarom niet goed mogelijk;
het formuleren van kwantitatieve doelen is problematisch. In deel 3 van
de Mariene strategie is daarom aangegeven dat het stellen van een
kwalitatief doel dat de gewenste richting aangeeft (een aanzienlijke
reductie van zwerfvuil), in dit geval realistischer is.
Ook internationaal groeit het besef van het probleem van plastics in zee.
Tegelijkertijd komt uit de initiële beoordeling de verwachting naar voren
dat het zwerfvuil, ondanks de huidige beleidsinspanningen en vele
initiatieven, in ons deel van de Noordzee niet zal afnemen. Aannemelijk is
dat de verontreiniging met microplastics zal toenemen. Daarom zijn voor
2020 een reductiedoelstelling en een aanvullende beleidsopgave
geformuleerd.
De maatregelen gaan een bijdrage leveren aan een goede milieutoestand
door belangrijke bronnen van zwerfvuil op zee aan te pakken. Voor het
identificeren van aanvullende maatregelen is de «top-tien» van meest
gevonden items op de Nederlandse referentiestranden richtinggevend
geweest (zie tabel 4.2 in Mariene strategie deel 3). De maatregelen zijn
gericht op bronnen die aan de «top-tien» verbonden zijn. Ook zijn
maatregelen gericht op de rivieren en op educatie en bewustwording.
10. Water en omgeving
De leden van de VVD-fractie merken op dat het Rijk op de langere termijn
streeft naar één nationaal bestuurlijk overleg waarbij op basis van onder
andere de gebiedsagenda’s wordt ingezet op een brede benadering van
opgaven en oplossingen en partijen meer samenwerken om zoveel
mogelijk maatwerk te leveren. Op welke termijn acht de Minister een
dergelijk bestuurlijk overleg haalbaar? Welke belanghebbenden bij
gebiedsontwikkeling zou de Minister bij een dergelijk bestuurlijk overleg
betrekken?
Zowel in het Deltaprogramma als in het Rijk-regioprogramma
Vernieuwing MIRT zijn de afgelopen jaren stappen gezet om opgaven en
oplossingen breder te benaderen, tot meer samenwerking te komen en
maatwerk te leveren. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het integreren van
wateropgaven in de Gebiedsagenda’s, de toepassing van de MIRT
spelregels in de waterwereld. Binnen het Deltaprogramma is het zoeken
naar meekoppelkansen onlosmakelijk onderdeel van de werkwijze, onder
andere bij het opstellen van de voortrollende programmering van het
Hoogwaterbeschermingsprogramma. De Bestuurlijke Overleggen MIRT
(BO’s MIRT) zijn een voor de hand liggende tafel om besluiten te nemen
over opgaven en projecten uit het Deltaprogramma met een (potentieel)
integraal karakter, een bredere scope dan alleen waterveiligheid en
zoetwater en waarbij meerdere partijen zijn betrokken. Mede op deze
wijze worden het Deltaprogramma en het MIRT gekoppeld. In het kader
van de Vernieuwing van het MIRT wordt onderzocht hoe water en MIRT
nog beter te verbinden en wat dit eventueel betekent voor de governance.
Ik zal u informeren over de voortgang van de vernieuwing van het MIRT,
bijvoorbeeld via de MIRT brieven. Afhankelijk van de agenda kunnen
andere partijen (bijvoorbeeld provincies, gemeenten, waterschappen,
kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en private partijen)
deelnemen aan de Bestuurlijke Overleggen MIRT. Overigens wordt tijdens
deze bestuurlijke overleggen nu al regelmatig van gedachten gewisseld
over watervraagstukken in relatie tot andere ruimtelijke opgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

49

11. Financiering
De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat de Minister voorstander
is van het principe dat degenen die profijt hebben of ingrepen doen die
effect hebben op het waterbeheer ook de daarbij behorende kosten
dragen. Ook is er een verkenning naar een toekomstige financiële
structuur gestart. Welke kaders worden hierbij gehanteerd en wanneer
wordt de Kamer betrokken in deze verkenning?
Per brief van 9 december 2014 (Kamerstuk 27 625, nr. 334) heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de uitgangspunten en kaders bij de verkenning
naar een toekomstige financiële structuur. Uw kamer zal voor de zomer
2015 over de voortgang worden geïnformeerd.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister wil inzetten op nadere
fiscale maatregelen. Kan worden bevestigd dat de Minister niet
voornemens is om de budgettaire ruimte hiervoor verder te verruimen?
De stelling is dat fiscale prikkels helpen om de milieutoestand op het
Nederlands Continentaal Plat (NCP) te bereiken. Regelingen zoals de
Milieu Investeringsaftrek (MIA) en Willekeurige Afschrijving milieuinvesteringen (Vamil) worden hierbij genoemd, naast andere instrumenten.
Graag ontvangen deze leden een onderbouwing van deze stelling onder
andere middels een nader overzicht van alle fiscale prikkels die ter
beschikking zijn gesteld, welke bedragen hiermee gemoeid zijn en in
welke mate door deze fiscale prikkels de milieutoestand is verbeterd.
Het effect van MIA\Vamil op het milieu is afhankelijk van verschillende
factoren: onder andere het ambitieniveau (de eisen die aan de investering
worden gesteld), de economische situatie van ondernemers om milieuinvesteringen te kunnen doen en de mate van bekendheid met de mogelijkheden die MIA en Vamil bieden.
De regelingen zijn flexibel in die zin dat het ambitieniveau van de
gewenste investeringen jaarlijks kan worden aangepast.
De bekendheid met de regelingen en de economische situatie van
ondernemers is per branche erg verschillend. Zo is de agrarische sector
goed bekend met de regelingen en maakt de sector veel gebruik van
MIA\Vamil op investeringen in bijvoorbeeld precisielandbouw, ondanks
het hoge ambitieniveau dat daar op dit moment aan wordt gesteld. Een
ander voorbeeld is de succesvolle marktintroductie van mosselzaadinvanginstallaties, waarvan de aanschaf enige jaren terug werd ondersteund met MIA\Vamil. Hierbij heeft interne communicatie in de branche
een grote rol gespeeld en het resultaat is dat er op grote schaal is
geïnvesteerd in dit alternatief voor de bodemberoerende visserij.
Ook voor de in het Programma van Maatregelen genoemde investeringen
geldt dat het ambitieniveau jaarlijks wordt getoetst aan de huidige stand
van de techniek. De regelingen zijn laagdrempelig, eenvoudig aan te
vragen en vergen veel minder administratieve lasten van de ondernemer
dan bijvoorbeeld een subsidieregeling. Het nut voor het milieu zal voor
een belangrijk deel bepaald worden door de mate waarin de sector
gebruik maakt van de mogelijkheden die de regeling biedt. De activiteit
van de brancheorganisaties is daarop van grote invloed.
Het budget van de MIA\Vamil staat in de Miljoenennota. De van
toepassing zijnde bedrijfsmiddelen worden jaarlijks door het kabinet
vastgesteld en in de zogenaamde Milieulijst gepubliceerd. De bedrijfsmiddelen die zijn genoemd in de ontwerpMariene strategie deel 3
(Programma van maatregelen KRM) maken daar maar een klein deel van
uit. De mate waarin gebruik is gemaakt van de regelingen MIA en Vamil is
na te gaan in de MIA en Vamil jaarverslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

50

De leden van de VVD-fractie lezen in de beantwoording van vragen in het
schriftelijk overleg over de tussentijdse herziening van het huidige NWP
dat de overheden gezamenlijk de Handreiking ruimtelijke adaptatie en een
Stimuleringsprogramma ruimtelijke adaptatie beschikbaar stellen als
ondersteunende instrumenten voor adaptatie. Zo valt te lezen dat voor dit
stimuleringsprogramma voor 2015, 2016 en 2017 een budget van 800.000
euro per jaar beschikbaar is gesteld uit het Deltafonds. Kan de Minister
aangeven op hoeveel de kosten worden geraamd voor de jaren na 2018?
Het Stimuleringsprogramma Ruimtelijke Adaptatie is een programma met
een looptijd van 3 jaar. Het programma eindigt eind 2017. Er zijn daarom
geen kosten voor dit programma opgenomen in de begroting voor de
periode na 2017.
De leden van de SP-fractie begrijpen uit de beantwoording van vragen die
in het schriftelijk overleg over de tussentijdse herziening van het huidige
NWP door de leden van de VVD-fractie zijn gesteld, dat waar sprake is van
meerkosten voor rivierverruiming, de Minister bereid is onder bepaalde
voorwaarden middelen vanuit het Deltafonds in te zetten. Deze leden
vragen of de afspraken die gemaakt zijn over de besteding van middelen
uit het Deltafonds dit toestaan en op welke wijze de Kamer hierop kan
controleren.
Omdat een rivierverruimende maatregel op langere termijn onder meer
kan bijdragen aan een robuust riviersysteem, dat meer water veilig kan
afvoeren met minder dijkversterking, ben ik bereid om uit het Deltafonds
een bijdrage te leveren aan de meerkosten van rivierverruiming. Dat doel
past bij de besteding van middelen uit het Deltafonds, conform de
Waterwet. Ik ga er daarbij vanuit dat de regio eveneens een bijdrage levert
aan de bekostiging. Uw Kamer wordt geïnformeerd over de start van
eventuele MIRT-verkenningen naar rivierverruimende maatregelen en
vervolgbesluitvorming, inclusief de financiering van maatregelen zoals
rivierverruiming door betrokken partijen en het Rijk. Op basis daarvan kan
uw Kamer zijn controlerende taak uitvoeren.
12. Bodemdaling
De leden van de SP-fractie merken op dat het dichtbevolkte westen van
Nederland en delen van Flevoland, Friesland en Overijssel te maken
hebben met bodemdaling door veenoxidatie. De slappe bodem (veen en
slappe kleilagen) is daar in veel gevallen debet aan. Dit brengt schade en
zeer hoge onderhoudskosten voor onder meer gebouwen, funderingen,
wegen, en rioleringen, maar ook voor de veiligheid van dijken en
binnendijkse gebieden. De bodemdaling bedraagt in sommige gebieden
twee tot drie centimeter per jaar. Zware regenval leidt nu al tot forse
wateroverlast in gemeenten met slappe bodem, zoals onlangs nog in
Kockengen in de gemeente Stichtse Vecht. Deze actuele waterproblematiek verdient dan ook aandacht in het NWP2. De leden van de SP-fractie
zijn benieuwd op welke wijze de Minister om wil gaan met de geschetste
problematiek.
In het NWP2 staat hierover dat de gedecentraliseerde onderwerpen in dit
NWP2 niet meer aan de orde komen. Ook de relatie tussen bodemdaling
en waterhuishouding komt in dit NWP niet aan de orde. In de aanloop
naar de Nationale Omgevingsvisie zal het Rijk een gezamenlijk proces van
co-creatie starten met andere overheden en stakeholders, om te bezien
welke nieuwe beleidsuitdagingen er zijn. Daarbij kunnen deze onderwerpen wel aan de orde komen. De problematiek van wateroverlast maakt
daarnaast onderdeel uit van het Deelprogramma Ruimtelijke Adaptatie
van het Deltaprogramma. Zie hiervoor het Kennisportaal Ruimtelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

51

Adaptatie9. Zie ook onderstaand antwoord op de vraag over motie
Smaling (34 000-J, nr. 12).
De decentrale overheden die zich met dit probleem bezig houden
(vertegenwoordigd in het Platform Slappe Bodem) nemen hierin hun
verantwoordelijkheid en vragen ook het Rijk hierin haar rol te pakken.
Concreet is een gezamenlijk onderzoeks- en innovatieprogramma
noodzakelijk om de gevolgen van bodemdaling op te kunnen vangen. Het
Rijk zou naar mening van de leden van de SP-fractie moeten bijdragen
aan de kosten hiervan. Graag ontvangen deze leden een reactie op de
geschetste problematiek. De leden van de SP-fractie wijzen graag
nogmaals op de motie Smaling (Kamerstuk 34 000 J, nr. 12 ), die in
november van 2014 door de Kamer is aangenomen. Hierin wordt verzocht
een inventarisatie te maken samen met provincies, gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen en het bedrijfsleven om te bezien welke
oplossingen noodzakelijk zijn voor het probleem van bodemdaling in
veengebieden. Aandacht voor bodemdaling door veenoxidatie in het
NWP2 zou hierin een logische volgende stap zijn. Wat is de mening van de
Minister hierover? Kan de Minister zorg dragen voor een «warme
overdracht» indien zaken hun plaats moeten vinden in andere wetten of
structuurvisies? Zo ja, op welke wijze? Ook de leden van de ChristenUnieFractie merken op dat in dit NWP2 de relatie tussen bodemdaling en
waterhuishouding niet aan de orde komt. Genoemde leden vragen dit te
onderbouwen omdat het NWP2 ook stelt dat de te nemen maatregelen
voor waterveiligheid onder meer afhankelijk zijn van de nieuwe normen,
klimaatverandering en bodemdaling en dat dit een integrale aanpak
vraagt. Genoemde leden onderschrijven dat dit in de eerste plaats
regionaal maatwerk vraagt, maar zij missen een visie op de langere
termijn die verder kijkt dan 2021. Ook deze leden vragen de Minister
gehoor te geven aan de oproep van de decentrale overheden die in het
Platform Slappe Bodem samenwerken dat het Rijk gaat bijdragen aan een
gezamenlijk onderzoeks- en innovatieprogramma om de gevolgen van
bodemdaling op lange termijn op te kunnen vangen.
Vanuit mijn systeemverantwoordelijkheid voor het waterbeheer in
Nederland wil ik er met mijn collega’s van EZ en BZK voor zorg dragen dat
de informatievoorziening en de kennisinfrastructuur over bodembeweging in Nederland goed op orde is dan wel komt, zodat alle belanghebbenden toegang hebben tot de juiste en complete informatie die over
bodembeweging beschikbaar is. Vanuit deze doelstelling wordt de
uitvoering van genoemde motie Smaling (Kamerstuk 34 000 J, nr. 12)
opgepakt door de Stuurgroep Nationale Informatievoorziening Bodembeweging (NIB). Hierin hebben de ministeries van Infrastructuur en Milieu,
Economische Zaken en Binnenlandse Zaken zitting. De NIB richt zich op
het ontwikkelen van een nationale strategie voor het verkrijgen van inzicht
in de verschillende vormen van bodembeweging, door onder meer zowel
de feitelijke bodembewegingen te monitoren en te verklaren en toekomstige bodembewegingen te kunnen voorspellen. In een dergelijk
omvangrijk en complex nationaal programma zijn op korte termijn nog
geen resultaten te verwachten. Het ligt daarom ook niet voor de hand in
het NWP2 hieraan al aandacht te besteden. Eerder heb ik aangegeven dat
dit wel het geval zal zijn in het traject van de Structuurvisie voor de
Ondergrond, die in het kader van het programma Bodem en Ondergrond
wordt opgesteld en dit jaar in ontwerp aan uw Kamer wordt aangeboden.
Ook heb ik aangegeven dat de relatie tussen bodemdaling en waterhuishouding aan de orde kan komen in de aanloop naar de Nationale
Omgevingsvisie waartoe het Rijk een gezamenlijk proces van co-creatie
zal starten met andere overheden en stakeholders, om te bezien welke
9

Zie www.ruimtelijkeadaptatie.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

52

nieuwe beleidsuitdagingen er zijn. De Nationale Informatievoorziening
Bodembeweging wordt momenteel vorm gegeven.
Een duidelijk voorbeeld van bovenstaande wordt volgens de leden van de
SP-fractie geschetst in een interview in het NRC Handelsblad met de
dijkgraaf van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Naar
mening van de leden van de SP-fractie een mooie casus waar veel zaken
bij elkaar komen. Waterveiligheid, normspecificaties, informatieverstrekking, burgerparticipatie, veenproblematiek, financiën en een prachtig
Nederlands landschap. Is de Minister bereid deze casus als een voorbeeld
te zien van de nieuwe «aanpak» en een reactie te geven op de lokale
omstandigheden en geschetste tegenstellingen? Wie heeft in deze casus
welke rol? Wat is de betrokkenheid van de Minister in deze? Wie heeft de
regie en wie neemt welke beslissing?
Het interview in het NRC Handelsblad ging over de dijkversterking
Markermeerdijken. Dit is een complex project waar inderdaad veel zaken
bij elkaar komen en waar het belangrijk is om alle belangen zorgvuldig af
te wegen. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier is
verantwoordelijk voor de uitvoering en heeft de regie. Vanuit het Rijk
wordt subsidie verleend voor de dijkversterking via het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Tijdens de planuitwerking zal voldoende ruimte
worden gegeven om nieuwe inzichten zoals de sterkte van dijken op veen,
satellietfoto’s en nieuwe normen voor waterveiligheid zoveel mogelijk
mee te nemen in het planontwerp. Dit gebeurt in goed overleg met
omwonenden en belangengroepen van de Markermeerdijken. Zo heb ik
recent besloten om in een zogenaamde «joint fact-finding» met bewoners
te onderzoeken wat de invloed kan zijn van eventuele pompen op de
Houtribdijk voor de versterkingsopgave van de Markermeerdijken.
13. Overig
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat het Wereld Natuur
Fonds onlangs heeft gesteld dat het zoute water niet verder komt dan de
lijn Middelharnis en het Spui als de Haringvlietsluizen in 2018 op een kier
gaan. Deelt de Minister de mening dat het zorgelijk is dat er voor een
open Haringvliet wordt gepleit?
Het Kierbesluit geeft inderdaad aan dat de functionaliteit van de inlaatpunten voor zoet water ten oosten van de lijn tussen Middelharnis en het
Spui behouden moet blijven. Dit is een harde voorwaarde voor het
operationeel beheer van de sluizen vanaf 2018. Het standpunt van het
kabinet is dat een verdergaande opening van de Haringvlietsluizen dan
het Kierbesluit toestaat niet aan de orde is.
De leden van de VVD-fractie herinneren zich dat onlangs de Staatssecretaris van Economische Zaken haar ambitiedocument getiteld «Natuurambitie grote wateren» (Kamerstuk 31 710, nr. 36) heeft gepresenteerd. Deze
leden vragen hoe de grote wateren-ambities zich verhouden tot het recent
vastgestelde Deltaprogramma. Kan de Minister garanderen dat deze
«dromen» er niet voor zorgen dat de natuurambities prioriteit hebben
boven de waterveiligheid en economie (zoetwater)? En is de Minister
bereid om dit ook actief uit te dragen, gelet op de commotie die in
verschillende gebieden is ontstaan naar aanleiding van de ambities in het
document?
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar de beantwoording
van de eerdere vraag van de CDA-fractie over waarom de Natuurvisie is
opgenomen en hoe de Natuurvisie invloed heeft op het NWP2, en naar de
brief van 10 februari 2015 (Kamerstuk 31 710, nr. 37) over de relatie tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

53

de Natuurambitie Grote Wateren (NAGW) en het waterbeleid. Binnen het
waterbeleid heeft waterveiligheid de eerste prioriteit. Nederland is de best
beschermde delta ter wereld en dat willen we zo houden. Om dat hoge
beschermingsniveau te bereiken zijn in de loop der tijd ingrijpende
maatregelen genomen in het watersysteem, die hun weerslag hebben op
de veerkracht van ecosystemen en bijbehorende natuurwaarden. De
NAGW kan worden gezien als inspiratiedocument, complementair aan de
zoektocht van het Deltaprogramma naar optimale klimaatadaptatiestrategieën voor de langere termijn en vlotte, kosteneffectieve uitvoering van
Deltaprogramma maatregelen voor de korte- en middellange termijn.
Denkend vanuit de eigenschappen van robuuste watersystemen zijn de
mogelijkheden voor ontwikkeling van natuurwaarden geschetst.
De leden van de D66-fractie lezen dat het ontwerp NWP2 in december
2014 ter visie is gelegd. Is de Minister bereid om de Kamer een (tussentijds) overzicht te sturen van de hoofdlijnen van de ingediende zienswijzen?
De zienswijze periode van het NWP2 loopt tot en met 22 juni 2015. Tot
eind mei zijn er zes reacties binnengekomen (3 burgers, 1 internationale, 1
waterschap en 1 koepelorganisatie). Dat is een zeer beperkt aantal van het
totaal aantal verwachte zienswijzen. De ervaring met onder andere de
NWP1-wijziging leert dat meer dan driekwart van de zienswijzen pas
binnenkomt in de laatste week van de zienswijzenprocedure en (in geval
van gebruik van de post) de paar dagen erna. Een tussentijds overzicht
heeft daarom beperkte waarde. Het is mijn overtuiging dat een overzicht
van binnengekomen zienswijzen tot en met 22 juni waardevoller is. Ik zal
daarom tijdens het AO op 24 juni mijn eerste globale indruk van de
hoofdlijnen van de tot dan toe ontvangen zienswijzen mondeling aan u
toelichten.
De leden van de PvdD-fractie vragen wat ik precies bedoel met bewustwordingsacties en hoe ik wil voorkomen dat er grote hoeveelheden
ballonnen tegelijk worden opgelaten. Kan de Minister uiteenzetten hoe het
staat met de uitvoering van de motie Ouwehand (Kamerstuk 30 872, nr.
177) over het actief ontmoedigen van het oplaten van ballonnen? Is er al
een oproep aan gemeenten gedaan om het oplaten van ballonnen actief
te ontmoedigen, en zullen gemeenten in hun evenementvergunningen
ook sturen op het gebruik van ballonnen tijdens evenementen? Is er
bereidheid om daarnaast de uitvoering van deze motie breder te trekken
en ook het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties aan te spreken
over het oplaten van ballonnen? Kan de Minister aangeven wat er bedoeld
wordt met alternatieven van het oplaten van ballonnen? De leden van de
PvdD-fractie vragen ook naar andere maatregelen om macro- en
microplastics in het water tegen te gaan. Welke nieuwe acties worden
hiertoe ondernomen?
Het actief ontmoedigen van het oplaten van ballonnen gebeurt in enkele
tientallen gemeenten. Hierbij wordt met name ingezet op communicatie,
omdat een verbod op het oplaten van ballonnen moeilijk handhaafbaar is.
Gemeenten nemen een voorbeeldfunctie in door zelf geen ballonnen
meer op te laten op eigen evenementen, of door wethouders geen
inhoudelijke bijdrage te laten leveren aan evenementen of openingen
waar ballonnen de lucht in gaan. De gemeente Amsterdam heeft in zijn
evenementenvergunning opgenomen dat ballonoplatingen niet zijn
toegestaan; dit inspireert andere gemeenten hiermee ook aan de slag te
gaan. Dit bleek op Koningsdag toen meerdere gemeenten aangaven een
alternatief voor het oplaten van ballonnen te hanteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

54

Paragraaf 4.8 van deel 3 van de Mariene strategie gaat uitvoeriger in op
de diverse bestaande en aanvullende maatregelen om marien zwerfvuil
terug te dringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 710, nr. 39

55