Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3545
Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over mogelijkheden tot verruiming van de
inkomensgrenzen voor sociale huur (ingezonden 2 april 2019).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 29 juli 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 2731.
Vraag 1
Deelt u de mening dat iedereen toegang moet hebben tot fatsoenlijke
huisvesting? Vindt u ook dat door de woningnood en stijging van huizenprijzen steeds meer mensen tussen wal en het schip geraken?
Antwoord 1
Ik vind het belangrijk dat de woningmarkt toegankelijk is voor alle inkomensgroepen. De schaarste op de woningmarkt is in de ene regio groter dan in de
andere. Met name in de grote steden is sprake van forse prijsstijgingen en
ziet niet iedereen zijn woonwensen gerealiseerd. Ik realiseer mij dat het voor
sommige huishoudens door de stijgende huurprijzen en krapte op de
woningmarkt lastiger is een betaalbare woning te vinden. Dit wordt het meest
effectief verholpen door meer passende woningen toe te voegen aan de
huur- en koopvoorraad, zodat het aanbod toeneemt. Om deze behoefte aan
woningen te accommoderen hebben diverse partijen zoals Aedes, Bouwend
Nederland en IVBN met BZK in de Woonagenda de ambitie uitgesproken om
jaarlijks 75 duizend te woningen realiseren. In samenwerking met betrokken
partijen ben ik volop bezig met het versnellen en vergroten van de woningbouw, bijvoorbeeld via de Woondeals met regio’s waar het woningtekort het
groots is.
Naast het versnellen van de woningbouw richt ik me zowel op de aanpak van
excessieve huren die het gevolg zijn van de krappe woningmarkt als de
beschikbaarheid van betaalbaar woningaanbod. In mijn brief aan uw Kamer
over mensen met een middeninkomen op de woningmarkt van 4 juli 2019 ga
ik in op deze maatregelen1.

1

ah-tk-20182019-3545
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 32 847, nr. 546

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 2
Hoeveel mensen verdienen momenteel teveel voor een sociale huurwoning,
maar kunnen geen woning in de vrije sector vinden binnen de grens van
30 procent van hun salaris, het percentage dat – stevig maar nog net –
financieel verantwoord wordt geacht?
Antwoord 2
Het is niet goed mogelijk op basis van dergelijke criteria eenduidig vast te
stellen wie wel en wie niet enkel is aangewezen op de vrije huur- of sociale
huursector. Een aanzienlijk deel van de mensen die niet tot de DAEBinkomensgroep behoren, woont bijvoorbeeld in de koopsector. Ook een deel
van de DAEB-inkomensgroep voor sociale huur woont in een koopwoning.
Bovendien heeft ook een aanzienlijk deel van de particuliere huursector
huurniveaus onder de liberalisatiegrens. Ook spelen individuele preferenties
van huishoudens een rol hoeveel zij wensen uit te geven aan een woning.
Dat neemt niet weg dat met name in gespannen woningmarktregio’s een
toenemend aantal huishoudens meer moeite heeft om een betaalbare,
passende woning te vinden. Daarom zet ik in om de toegankelijkheid van de
woningmarkt te verbeteren met het in antwoord 1 genoemde brede pakket
aan maatregelen en regionale bouwafspraken.
Vraag 3
Kunt u toelichten hoe alle andere Europese lidstaten de afbakening van de
«achterstandsgroepen of sociaal kansarme groepen» voor sociale huisvesting
hebben ingericht?
Antwoord 3
De genoemde afbakening van de «achterstandsgroepen of sociaal kansarme
groepen» voor sociale huisvesting is in het DAEB-vrijstellingsbesluit
(2012/21/EU) gedefinieerd als «voor achterstandsgroepen of sociaal kansarme
groepen welke, door solvabiliteitsbeperkingen, geen huisvesting tegen
marktvoorwaarden kunnen vinden».
Indien bij nieuwe staatssteun voor sociale huisvesting wordt voldaan aan de
afbakening en aan de overige voorwaarden van het besluit, dan hoeft de
steun niet te worden gemeld aan de Europese Commissie (EC). Voor zover uit
bekende beschikbare stukken en informatie van verschillende lidstaten is af te
leiden, hebben 17 van de 28 EU-lidstaten sociale huisvesting als DAEB
aangemerkt en geven invulling aan deze afbakening. 15 van deze 17 EU-lidstaten hanteren inkomensgrenzen. Over de wijze hoe deze lidstaten deze
afbakening hebben vormgegeven zal ik u nader informeren, omdat het ook
van belang is inzichtelijk te maken wat de institutionele situatie op de
verschillende woningmarkten is (zoals mate en wijze van overige regulering,
aandeel sociale huisvesting) en onder welke voorwaarden en voor welke
activiteiten steun wordt verleend. Dit integrale overzicht is voor zover bekend
niet beschikbaar en zal moeten worden samengesteld.
Vraag 4
Zijn er lidstaten die gebruik maken van een andere afbakening dan een op
basis van het inkomen?
Antwoord 4
Voor zover bekend worden in 2 van de 17 lidstaten die de sociale huisvesting
als DAEB hebben aangemerkt, geen inkomensgrenzen gehanteerd. Over de
wijze hoe deze lidstaten deze afbakening hebben vormgegeven informeer ik u
nader.
Vraag 5
Wat is het percentage inwoners dat gebruik maakt van financieel door de
overheid gesteunde woningen in andere Europese lidstaten?
Antwoord 5
Overheidssteun kan in Europese lidstaten die een sociale huursector kennen,
onder andere plaatsvinden in de vorm van subsidie, overheidsleningen,
belastingvoordeel, overheidsgarantie en huurtoeslag. Data over percentages
van inwoners in Europese lidstaten die wonen in woningen die financieel
door de overheid gesteund worden is voor zover bekend niet beschikbaar. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

sommige Europese lidstaten spelen overheden geen ondersteunende rol in
de financiering van sociale huurwoningen en komt financiering tot stand
zonder overheidsgaranties. In andere lidstaten wordt doorgaans enkel een
deel van de financierings- of exploitatiekosten door de overheid gedekt. Wel
zijn er gegevens beschikbaar over het percentage sociale woningbouw in
relatie tot de gehele woningvoorraad2, waaronder ook deels door de overheid
gesteunde huurwoningen vallen. Hieruit blijkt dat in de meeste lidstaten het
aandeel sociale huurwoningen klein is. In ongeveer de helft van de lidstaten
ligt het aandeel op minder dan 5% en het grootste deel op minder dan 10%.
Alleen in Nederland (30%), Oostenrijk (24%), Denemarken (20,9%), Frankrijk
(16,8%), Zweden (19%) en het VK (17,6%) ligt het aandeel sociale huurwoningen boven de 10%.
Vraag 7
Bent u bekend met de antwoorden op de schriftelijke vragen die Europarlementariër Agnes Jongerius heeft gesteld aan Commissaris Vestager op
16 mei 2018 over de middeninkomens in de knel op de Nederlandse
woningmarkt? Hoe oordeelt u over haar antwoord dat Nederland zelf haar
eigen sociale huisvesting kon inrichten aan de hand van een ruime beoordelingsmarge? En hoe oordeelt u over haar antwoord dat de Europese
Commissie alleen tussenbeide mag komen om te controleren of er kennelijke
fouten zijn gemaakt wat betreft de definitie van sociale huisvesting?
Antwoord 7
Ja, ik ben bekend met deze antwoorden. Sociale huisvesting kan door de
lidstaat aangemerkt worden als een dienst van algemeen economisch belang
(DAEB) en ter compensatie van de kosten voor het beheer van de opgedragen taak kunnen op grond van artikel 106 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie (VWEU) verschillende vormen van staatssteun
worden verleend. Staatssteun is in principe verboden onder artikel 107(1)
VWEU. Een van de fundamentele doelen van dit verdrag is namelijk om een
interne market te creëren waarin mededinging niet wordt verstoord. Dat
gebeurt via staatssteun wel, omdat het een economisch voordeel geeft aan
de ontvanger. Alle organisaties binnen de EU die economische activiteiten
uitvoeren, zowel publiek als privaat, zijn onderworpen aan het mededingingsrecht. Staatssteun is onder bepaalde omstandigheden toegestaan als
onderbouwd kan worden dat het nodig is om bepaalde maatschappelijke
doelen te behalen. EU-lidstaten moeten iedere vorm van staatssteun aan de
Europese Commissie (EC) melden, tenzij hiervoor een vrijstelling van de
aanmeldingsplicht geldt. Diensten die als DAEB zijn aangemerkt en voldoen
aan de voorwaarden van het DAEB-vrijstellingsbesluit, hoeven niet te worden
gemeld, indien wordt voldaan aan art.106 VWEU en het DAEB-vrijstellingsbesluit (2012/21/EU). Voor sociale huisvesting betekent dit dat de diensten in
ieder geval moeten worden geboden aan «achterstandsgroepen of sociaal
kansarme groepen welke, door solvabiliteitsbeperkingen, geen huisvesting
tegen marktvoorwaarden kunnen vinden» (2012/21/EU, overweging 11). De rol
van de EC hierbij is dat zij ervoor zorgen dat de mededingingsregels worden
gerespecteerd. Concreet betekent dit dat de EC, zoals in het antwoord van
Commissaris Vestager is vermeld, kan controleren op kennelijke fouten wat
betreft de definitie van sociale huisvesting. Dit betekent dat er geen volledige
vrijheid bestaat voor de lidstaat wat betreft de definitie van sociale huisvesting.
In Nederland geldt dat de voorwaarden waaronder corporaties in aanmerking
komen voor bestaande steunmaatregelen zijn vastgelegd in de beschikking
van de EC van 2009. Andere lidstaten kennen niet zo’n specifiek besluit los
van het DAEB-vrijstellingsbesluit. Een van de voorwaarden uit de beschikking
betreft de inkomensgrens. Als het gaat om een dienst van algemeen
economisch belang waarbij staatssteun wordt gegeven vanwege sociale
doelstellingen, moet er sprake zijn van een afgebakende groep. De inkomensgrens die in Nederland gehanteerd wordt is tot stand gekomen na overleg
met de Europese Commissie en uw Kamer.3 Zoals uit het antwoord van
Commissaris Vestager blijkt, had de EC te beoordelen of er sprake was van

2
3

Housing Europe (2017), the State of Housing in the European Union 2017
Kamerstuk 32 769, nr. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

kennelijke fouten en was er daarmee geen volledig vrijheid voor Nederland
om deze grens zelf te bepalen.
Vraag 8
Hoe verklaart u het verschil in de interpretatie van de ruimte tot implementatie van Europese wetgeving? Waar Commissaris Vestager aangeeft dat
Nederland een «ruime beoordelingsmarge» had, schreef u «geen volledige
vrijheid» te hebben?
Antwoord 8
Zoals hiervoor toegelicht ziet de EC erop toe dat lidstaten zich houden aan
staatssteun- en mededingingsregels en controleert zij in dat kader de
afbakening. Er was een beoordelingsmarge in de zin dat Nederland zelf
voorstellen kon doen, maar er was geen volledige vrijheid in de zin dat de EC
de voorstellen beoordeelde.
Vraag 9
Hoe definieert u «volledige vrijheid»? Welke vrijheid had u binnen de ruime
beoordelingsmarges? Zou Nederland de vrijheid hebben gehad om binnen de
ruime beoordelingsmarges van de Europese Commissie een inkomensgrens
van 50.000 euro vast te stellen? Wat is de ruimst mogelijke inkomensgrens
die zou vallen binnen de ruime beoordelingsmarges van de Europese
Commissie?
Antwoord 9
Zie mijn antwoord op vraag 8 voor de definitie van volledige vrijheid en
waarom Nederland geen volledige vrijheid heeft gehad. Het is niet met
zekerheid te zeggen welke grens de EC nog net wel en welke net niet meer
zou hebben aanvaard, maar bij het vormgeven van een duidelijke definitie
voor sociale huisvesting in Nederland was door de Europese Commissie
nadrukkelijk gewezen op haar besluit Housing Finance Agency (HFA, lerland)
dat onder andere een inkomenseis stelt en waarbij de Europese Commissie
had vastgesteld dat de sociale rechtvaardiging van de lerse DAEB-status was
gebaseerd op strengere criteria dan in het Nederlandse stelsel op dat
moment werd toegepast. De grens van € 33.000 is toentertijd tot stand
gekomen om de beginnende agent, verpleegkundige en onderwijzer binnen
de toewijzingsnorm van een sociale huurwoning te laten vallen4 en is door
het kabinet – inclusief een indexering – geaccepteerd, mede omdat het
modale inkomen in Nederland op ongeveer € 35.000 lag. Duidelijk is dat met
de huidige grens een groot deel van de Nederlandse huishoudens in
aanmerking komt voor een sociale huurwoning (43%). Bij een verhoging van
de inkomensgrens neemt dat aandeel toe. Bij het gegeven aantal sociale
huurwoningen zal dit gevolgen hebben voor de slaagkansen van huishouden
met een laag inkomen. Zoals in mijn brief aan uw Kamer over mensen met
een middeninkomen op de woningmarkt is aangegeven5, zoek ik daarom in
mijn voorstel voor de differentiatie van de DAEB-inkomensgrens naar een
balans tussen betaalbaarheid en beschikbaarheid.
Vraag 10
Hoe verklaart u de verschillende interpretaties van de regels met betrekking
tot de inrichting van de woningmarkt door de verschillende Europese
lidstaten?
Antwoord 10
Zoals ook in bovenstaande antwoorden toegelicht verschilt de situatie op de
woningmarkt in de lidstaten en heeft niet iedere Europese lidstaat de
regulering en ondersteuning van de nationale woningmarkt hetzelfde
ingericht, waardoor dezelfde Europese kaderregels met betrekking tot
staatssteun ook tot verschillende doorvertalingen in de afzonderlijke lidstaten
kunnen leiden.

4
5

Kamerstuk 29 543, nr. 143, p. 4
Kamerstuk 32 847, nr. 546

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Vraag 11
Bent u zich ervan bewust dat de Europese Commissie alleen kan oordelen
over het goed of fout zijn van een afbakening voor sociale huisvesting en niet
kan aangeven hoeveel marge er is voor de afbakening? Zo ja, waarom
verwijst u naar de goedkeuring van de Europese Commissie als verantwoording van de vastgestelde inkomensgrens?
Antwoord 11
De Europese Commissie kan oordelen over het goed of fout zijn van een
afbakening voor sociale huisvesting. In de beoordeling van de bestaande
steunmaatregelen die uitmondde in de beschikking van 2009 betekende dit
dat de EC de inkomensgrens en de overige voorwaarden die werden
verbonden aan de bestaande steunmaatregelen moest beoordelen en heeft
aanvaard.
Vraag 12
Deelt u de mening dat een steeds grotere groep mensen met een inkomen
boven de huidige inkomensgrens in de huidige overspannen woningmarkt
geen huisvesting kan vinden in de vrije sector? Zo ja, vindt u ook dat gesteld
kan worden dat de openbare behoefte aan sociale huisvesting groter is dan
voorzien met de huidige Diensten van algemeen economisch belang (DAEB)
inzake sociale huisvesting? En zo ja, deelt u de mening dat een verruiming
van de inkomensgrenzen mogelijk is zonder dat de DAEB inzake sociale
huisvesting verder gaat dan de openbare behoefte en dus mogelijk is binnen
de Europese wetgeving?
Antwoord 12
Zoals aangegeven in mijn brief aan uw Kamer over mensen met een
middeninkomen op de woningmarkt6 kan gemiddeld genomen 72 procent
van alle huishoudens met een middeninkomen maximale woonlasten betalen
van een woning in het middenhuursegment. Dat betekent dat zij, rekening
houdend met andere uitgaven aan levensonderhoud, voldoende bestedingsruimte hebben voor een vrije sector huurwoning. Daartegenover staat dat er
ook specifieke groepen met een middeninkomen zijn die wel een betaalbaarheidsprobleem in de vrije sector zouden kunnen ondervinden. In mijn brief
aan uw Kamer7 presenteer ik hiertoe een aantal maatregelen. Een van de
voorstellen is de differentiatie van de DAEB-inkomensgrens naar huishoudsamenstelling. Dit wil ik zo vorm geven dat daarmee betaalbaarheid beter wordt
gericht op groepen voor wie dat nodig is. Hierbij houd ik balans voor de
slaagkansen van de laagste inkomens.

6
7

Kamerstuk 32 847, nr. 546
Ibid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5