2
Vragenuur: Vragen Sjoerdsma
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Sjoerdsma aan de minister van Buitenlandse Zaken over het bericht "Israël sloopt Nederlands
hulpproject".

De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. Israël heeft zich vorige week helaas weer eens
van zijn slechte kant laten zien, toen het zijn soldaten een
Nederlands ontwikkelingsproject op de Westelijke Jordaanoever heeft laten vernielen. Het waren zonnepanelen en
andere apparatuur, die zorgden voor de elektriciteitsvoorziening van een Palestijns dorp. Israël besloot deze goederen in beslag te nemen en gedeeltelijk te vernielen. Het
betrof het Palestijnse dorp Jubbet adh Dhib, omringd door
illegale nederzettingen, die wel zijn aangesloten op het
elektriciteitsnetwerk en waar nota bene de Israëlische
minister Lieberman woont. Maar dit Palestijnse dorp mocht
kennelijk op geen enkele manier energievoorziening hebben.
Het is niet de eerste keer dat dit gebeurt. In de periode
september 2016 tot februari 2017, dus in een halfjaar tijd,
zijn er maar liefst 117 ontwikkelingsprojecten vernield; bijna
vijf per week. Vorig jaar stelde ik ook al vragen over de
vernietiging van Palestijnse waterbronnen door Israël. Wij
bespraken het tijdens het debat over de Raad Buitenlandse
Zaken van maart vorig jaar. Het is een trend, zeg ik maar,
die de levensvatbaarheid van de tweestatenoplossing
structureel ondermijnt. Aan de ene kant bouwt Israël
nederzettingen in de bezette gebieden. Nu al is 70% van
Area C op die manier bezet. Aan de andere kant is slechts
minder dan 1% door Israël aangemerkt als gebied voor
Palestijnse ontwikkeling. Dat is de reden waarom ik er eerder voor heb gepleit om dit in Europees verband aan te
kaarten. Ik weet dat ook andere Europese landen met precies ditzelfde probleem te maken hebben. De minister heeft
het binnen de Europese Unie aan de orde gesteld, maar wij
zien helaas dat Israël gewoon doorgaat met slopen. Daarom
heb ik de volgende vragen aan de minister.
1. Vindt hij ook dat dit ingaat tegen het internationale recht?
2. Wat vindt hij van deze actie van onze bondgenoot Israël?
3. Heeft de minister geprotesteerd op politiek niveau en, zo
ja, wat was de reactie van Israël?
4. Heeft de minister al een schadevergoeding geëist?
5. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat de inbeslaggenomen goederen onvoorwaardelijk en onmiddellijk worden
teruggegeven?

Minister Koenders:
Voorzitter. Ik zou graag de volgende antwoorden geven op
de gestelde vragen. Het kabinet keurt de inbeslagname door

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Sjoerdsma

Israël ten zeerste af. De zonnepanelen en de ondersteunende apparatuur zijn deel van een groter project waarbij
tien Palestijnse dorpen op de Westelijke Jordaanoever
toegang krijgen tot elektriciteit. De mensen in dat dorp
waren niet aangesloten op het elektriciteitsnet, terwijl Israël
als bezettende macht wel de verplichting heeft om te zorgen
voor humanitaire basisbehoeften. Nederland voorziet met
dit project in die behoefte. De inbeslagname is simpelweg
onacceptabel. Dit hebben wij onomwonden laten weten.
De ambassade in Tel Aviv heeft direct krachtig geprotesteerd tegen deze confiscatie. Premier Rutte heeft het dit
weekend opgebracht bij minister-president Netanyahu. Wij
hebben dit dus op het hoogste niveau aan de orde gesteld.
De premier heeft gezegd dat hij erop zal terugkomen en dat
hij dit zal uitzoeken. Wij zijn op alle niveaus in gesprek met
de Israëlische autoriteiten om de spullen terug te krijgen.
De uitvoerende organisatie gaat juridische stappen zetten
om de confiscatie ongedaan te maken. Het kabinet is en
blijft zeer bezorgd over het hoge aantal gevallen waarin is
overgegaan tot sloop van huizen of andere eigendommen
van Palestijnen in de Palestijnse gebieden. Wij hebben
regelmatig hierover geïntervenieerd in Tel Aviv. De Kamer
is hiervan op de hoogte gesteld, in lijn met de motie-Knops
die hier in de Kamer op 9 juli 2016 is aangenomen. Het is
misschien belangrijk om hieraan toe te voegen dat juist
Nederland en de Europese Unie aandringen op het mogelijk
maken van de ontwikkeling van Area C ten behoeve van de
Palestijnen. Wij proberen daar juist de samenwerking tussen
de Palestijnen en Israël te verstevigen.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik dank de minister voor dit duidelijke antwoord. Ik dank
hem ook voor de duidelijke stellingname namens Nederland, niet alleen op het niveau van de ambassade, maar
ook, zoals de minister zelf zegt, op het niveau van de premier. Ik kan eigenlijk alleen maar hopen dat Israël, dat wij
toch als bondgenoot beschouwen, terwijl Israël ons als
bondgenoot beschouwt, daar gehoor aan geeft en dan niet
alleen wat dit specifieke Nederlandse project betreft. Ik hoop
dat Israël deze trend — want het is een trend en het is een
neerwaartse trend van vernielingen — weet te doorbreken.
Als Israël dat namelijk niet doet ... Het gaat mij niet alleen
om ons eigen belastinggeld, al ben ik er zelf behoorlijk
verbolgen over dat er op deze manier belastinggeld wordt
verspild. Het gaat me om de trend, om de levensvatbaarheid
van de Palestijnse Staat en ook erom dat de levensvatbaarheid van de tweestatenoplossing op deze manier grof wordt
ondermijnd.
Als de Israëli's terugkomen bij hetzij de premier, hetzij bij
deze minister met tekst en uitleg, maar hopelijk ook met de
goederen — het liefst ook nog met een schadevergoeding
en een bloemetje voor de betrokkenen — dan zou ik het
zeer op prijs stellen als deze minister na wil gaan wat er
ten grondslag lag aan dit besluit van de Israëli's. Waarom
besluit Israël om elektriciteit weg te halen waarmee een
school wordt bediend, waarmee een kliniekje wordt gerund,
waarmee kinderen hun huiswerk doen? Dat moet Israël
toch ook maar een keertje zwart-op-wit uitleggen, want het
kan niet door het vergunningensysteem komen, dat overigens nergens op slaat, omdat Israël zelf niets doet tegen al
die illegale nederzettingen die ook zonder vergunning
worden gebouwd.
Ik hoor dus twee dingen graag terug van deze minister. Ten
eerste, wat gaat Israël doen naar aanleiding van de oproep

4 juli 2017
TK 95

95-2-1

van de premier, waarvoor overigens veel dank? Ten tweede,
welk verhaal heeft Israël eigenlijk nog bij deze willekeurige
vernielzuchtige acties?
Minister Koenders:
Wat betreft het eerste punt heeft de Nederlandse regering
dus niet alleen geprotesteerd, maar het ook op het hoogste
niveau aan de orde gesteld. Wij wijzen dit echt af en willen
die spullen terugkrijgen. Uiteraard betekent dat dan ook
dat ik nu even het antwoord daarop moet afwachten. Op
de positie van de Israëlische regering op dit punt kan ik niet
ingaan. Welke reden de Israëlische regering hiervoor ziet,
is iets wat de Israëlische regering zelf naar voren moet
brengen. In ieder geval vinden wij dit niet aanvaardbaar.
De heer Sjoerdsma (D66):
Dat is duidelijk. Tot zover is het duidelijk. Ik zou toch graag
terughoren wat de reactie van de Israëlische regering op
dit verzoek is. Ik snap dat we dat niet vandaag horen en
misschien ook niet morgen, maar ik vind het van belang
dat Israël dit verzoek van een premier snel beantwoordt en
ook beantwoordt op een manier die recht doet aan de
Nederlandse inspanningen en aan wat de Nederlandse
belastingbetaler mag verwachten van een bondgenoot.
Minister Koenders:
Daar heeft de heer Sjoerdsma gelijk in en ik wijs er ook op
dat we vanuit de Nederlandse regering — de premier, maar
ook ikzelf — actief zijn met de Palestijnen en de Israëlische
regering op een aantal punten op het gebied van water-,
energie- en gasvoorziening, om de partijen nader tot elkaar
te brengen. Dat is ook redelijk succesvol, maar deze
gedragswijze helpt uiteraard niet.
De heer Ten Broeke (VVD):
Ik vind het ook ongelofelijk van belang dat de Palestijnen
elektriciteit krijgen en energie, niet alleen op de Westbank,
maar vooral ook in Gaza, waar dit heel erg aan de orde is.
Dat wordt helaas door de Palestijnse Autoriteit onmogelijk
gemaakt. Gelukkig speelt Nederland daar een constructieve
rol in, met de tripartiete die in september is afgesproken
en waar deze minister ook in heeft geïnvesteerd. Die constructieve rol is precies waar mijn vraag over gaat, want
hoe constructief is het, zo vraag ik aan de minister, als je
die solar panels niet aankondigt en er ook geen vergunning
voor is aangevraagd? Dan zijn ze technisch gesproken illegaal en Nederland is er altijd als de kippen bij om alles wat
illegaal is in Area C aan te vechten, maar doet dat in dit
geval niet. Dus een beetje kan men die reactie dan ook wel
verwachten. Met andere woorden: hoe verstandig acht deze
minister het dat hij die solar panels niet heeft aangekondigd
en dat er ook geen vergunning voor is aangevraagd?
Minister Koenders:
Daar heb ik geen probleem mee. Nederland laat het aan de
uitvoerende organisaties om te coördineren met de Israëlische autoriteiten. De uitvoerende organisatie had op voorhand het leger in grote lijnen geïnformeerd over het project,
zonder daarop een reactie te krijgen. Dat is ook de
gedragswijze van de Verenigde Naties en alle ontwikkelingsorganisaties. Uit de cijfers van het Kwartet blijkt dat er niet

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Sjoerdsma

of nauwelijks vergunningen worden afgegeven. In 2014 gaf
Israël één vergunning, in 2015 geen. We hebben daarover
regelmatig met de Israëlische regering gesproken. De
Nederlandse regering heeft zelfs tot op het hoogste niveau
geprobeerd om bij wijze van proef vergunningen te krijgen
voor een project. Die ervaringen zijn niet positief. Na zes
maanden wachten gaf Israël een negatief besluit. Vergunningen verkrijgen is dus een onbegaanbare weg. Wij vinden
echt dat dit materiaal teruggegeven moet worden.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Er schort geloof ik op dit specifieke punt niets aan de
Nederlandse reactie. Die is goed, snel en adequaat. Wat
ontbreekt, is een effectieve strategie om dit patroon van
vernielingen en pesterijen, als ik ze zo mag omschrijven, te
doorbreken. Want het gaat natuurlijk niet om dit ene incidentele geval. Zou de minister kans zien om toch nog eens
met zijn collega's in bijvoorbeeld de EU te kijken, ongeacht
de reactie die we straks krijgen van de premier van Israël,
of we dit patroon effectief kunnen doorbreken?
Minister Koenders:
Tot nu toe is dat niet gelukt, zo zeg ik in alle eerlijkheid.
Daarom vind ik het verstandig dat de Nederlandse regering
en de minister-president reageren op de manier waarop zij
dat gedaan hebben. Dat patroon wordt niet gestopt,
ondanks regelmatige, uiterst diplomatieke protesten van
Nederlandse kant. Wij zijn in nauw contact met andere lidstaten over deze kwestie. Er zijn ook afspraken gemaakt dat
EU-lidstaten elkaar kunnen helpen. Steun vragen van andere
lidstaten is een van de opties die we ook overwegen.
De heer Knops (CDA):
Allereerst complimenten voor de reactie van de Nederlandse regering op dit punt. Het is niet de eerste keer dat
we hierover spreken. Volgens mij maakt het ook niet zo
heel veel uit of er wel of niet een vergunning is verleend.
Zelfs in situaties waarin vergunningen waren verleend,
werd in het verleden ingegrepen. Mijn vraag in deze casus
is heel concreet: klopt het dat sinds 1988 de inwoners van
dit dorpje proberen om elektriciteitsaansluitingen te krijgen
en dat dat telkenmale is geweigerd? Hoe beoordeelt de
minister dat ten opzichte van de rechten die ontleend kunnen worden aan het humanitair internationaal recht, dat
die mensen deze voorzieningen moeten kunnen krijgen?
Minister Koenders:
Ik kan niet het precieze jaargetal bevestigen. In elk geval
leeft de bevolking daar in een zeer abominabele situatie
wat betreft energievoorzieningen. Een deel van de mensen
woont in grotten. De Nederlandse regering heeft samen
met anderen de verantwoordelijkheid genomen om mensen
daar te helpen. Uiteraard is Israël er als bezettingsmacht
aan gehouden om ervoor te zorgen dat mensen goed kunnen leven en moet het in elk geval aan de humanitaire
basisvoorwaarden kunnen voldoen. Dat is nu niet het geval.
Vandaar ook dat wij dit geen goede zaak vinden.
De heer De Roon (PVV):
Als ik het goed begrijp, wordt de zaak voorgelegd aan een
Israëlische rechter. Ik neem aan dat de minister het volste

4 juli 2017
TK 95

95-2-2

vertrouwen heeft in de Israëlische rechtsstaat. Ik heb dat in
ieder geval wel. Ik vind al dat geroep over wat er allemaal
fout zou zijn en wat er allemaal zou moeten gebeuren nogal
voorbarig. Ik begrijp niet waarom we geen uitspraak van
een rechter hierover kunnen afwachten. Mijn vraag aan de
minister betreft een ander voortijdig iets. Ik begrijp dat de
minister geld geeft voor projecten waarvan hij weet dat er
geen vergunning voor is. Dat vind ik nogal een domme
manier van omgaan met geld van de Nederlandse belastingbetaler, want je weet dat je het risico neemt dat die boel
wordt afgebroken.

Minister Koenders:
Dat zullen wij absoluut niet doen. De Verenigde Naties, de
Europese Unie en allerlei ontwikkelingsorganisaties doen
dat ook niet. Het is belangrijk dat wij een verplichting hebben om mensen in de bezette gebieden te helpen op de
manier waarop we dat nu doen. Uiteraard zijn wij in nauw
contact met de Israëlische regering. Het is een bevriend
land, dus we gaan er verder met hen over spreken. Ik vind
deze wijze van opereren echter onaanvaardbaar. Het gaat
om mensen die 30, 40 jaar zonder energie zitten, terwijl de
Israëlische regering haar verantwoordelijkheid daarvoor
niet neemt en vervolgens elke vergunning weigert. Ja, dan
houdt het snel op.

De voorzitter:
En de vraag is?
De heer De Roon (PVV):
Nog even los van de vraag of hij vindt dat er wel of niet
gebouwd moet of mag worden daar, vraag ik de minister
of hij ook vindt dat hij Nederlands geld van de Nederlandse
belastingbetaler gewoon op het spel zet — onverstandig
op het spel zet — door op deze manier geld te besteden
aan projecten …
De voorzitter:
De minister.
De heer De Roon (PVV):
… waarvan hij weet dat er geen vergunning voor is.
Minister Koenders:
Nee, dat vind ik niet onverstandig. Ik ben blij dat de heer
De Roon in het tweede deel van zijn betoog voor het belang
van de Nederlandse belastingbetaler opkomt. Eerst leek
hem dat niet zo heel veel uit te maken. Ik heb net uitgelegd
dat de Nederlandse regering geprobeerd heeft, op diverse
wijzen — en dat geldt voor alle internationale organisaties,
de Verenigde Naties en EU-partners — om dat ook te doen
met vergunningen. Ik wijs erop dat de uitvoerende organisatie op alle fronten het leger geïnformeerd had over het
project zonder daar een reactie op te krijgen. Het gebeurt
regelmatig dat we het op die manier doen. Dit is overigens
een van de eerste keren dat dit gebeurt op basis van een
zaak waarin geen rechtspraak aangespannen is door Israëlische kant. In die zin is het ook weer wat anders dan in
sommige andere gevallen.
De voorzitter:
De heer De Roon stelt een tweede, aanvullende vraag.

Mevrouw Karabulut (SP):
Er is sprake van totale rechteloosheid. Illegale nederzettingen worden uitgebreid. Internationaal recht wordt
geschonden. Israël vernietigt zonnepanelen waarmee wij
vrouwen daar proberen te helpen aan energie. De staat
Israël werkt kritische journalisten het land uit. Hier moet
inderdaad paal en perk aan worden gesteld. Ik ben blij met
de reactie van het kabinet dat er protest is aangetekend,
maar wat zijn de vervolgstappen? Klopt het dat de minister
eist dat de panelen worden teruggeplaatst en dat alle
schade wordt vergoed? Is de minister bereid om de voorwaarden te verbinden aan de EU-Israël-associatieraad dat
vernielingen moeten stoppen en, als dat niet het geval is,
dat we bijvoorbeeld die raad niet laten doorgaan?
Minister Koenders:
Wat het eerste punt betreft: dat is inderdaad de lijn van de
regering. Ik vind dat die spullen moeten worden teruggebracht. Er wordt nu met de Israëlische regering over
gesproken zoals ik net heb aangegeven.
Wat de EU-associatieraad betreft: nog los van het feit dat
die op het ogenblik niet gepland is, vind ik dat je een EUassociatieraad juist moet gebruiken om dit soort zaken aan
de orde te stellen.
De heer Azarkan (DENK):
De heer Van Ojik gaf net al aan dat er al erg lang sprake
van een patroon is, misschien al vanaf 1988. Het afgelopen
halfjaar zijn er 117 projecten vernield. Ik denk dat dat alleen
in Europees verband op te lossen valt. Ik hoor u net zeggen
dat u weinig beweging ziet in het standpunt van uw Europese collega's. Hoe kwalificeert u die opstelling? Laten we
de Palestijnen aan hun lot over?

De heer De Roon (PVV):
Dank u wel, want ik vind het eigenlijk geen antwoord op
mijn vraag. Overeind blijft dat er geld wordt gegeven voor
een project waarvan de minister niet weet of er wel een
vergunning voor is of komt. Dan neemt de minister dus
gewoon welbewust het risico dat de boel wordt afgenomen
en in beslag wordt genomen. Ik vind dat een domme en
onverstandige manier van omgaan met het belastinggeld
van onze belastingbetaler. Ik roep de regering op om daarmee op te houden.

Minister Koenders:
Het gaat mij er nu niet om, kwalificaties te geven aan gedrag
van allerlei bondgenoten in de EU. Ook hier zijn we gezamenlijk bezig op eenzelfde lijn te komen, maar niet iedereen
zit er hetzelfde in. Er zijn landen die verschillende posities
hebben. Het nationale buitenlands beleid is nog steeds
nationaal. We kunnen alleen proberen dat te coördineren.
Zoals u weet, zijn er in dit probleem altijd heel verschillende
politieke posities: pro-Israël, pro-Palestijns, pro dit en pro
dat. Het belangrijkste is dat wij ons hier vooral richten op
de zaak zelf, namelijk de vernieling en confiscatie van zinnige projecten. Daar zijn wij het niet mee eens. Wij hebben
daar protest tegen aangetekend en we gaan daarmee ver-

Tweede Kamer

4 juli 2017
TK 95

Vragenuur: Vragen Sjoerdsma

95-2-3

der. Dat hebben we op het hoogste niveau gedaan. We
zullen dat ook met onze EU-bondgenoten bespreken, omdat
het van belang is dat dit niet meer gebeurt.
De voorzitter:
Dank u wel.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Sjoerdsma

4 juli 2017
TK 95

95-2-4