Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 085

Wijziging van de Remigratiewet (heroverweging
Remigratiewet)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
1. De huidige toestand
De Remigratiewet is in werking getreden in april 2000. De kern en
aanleiding van de Remigratiewet is het bieden van een uitweg aan
degenen die naar Nederland kwamen voor arbeid en vestiging, maar nu
een dringende wens tot terugkeer hebben, doordat zij in een uitzichtloze
situatie van afhankelijkheid verkeren en zelf hun remigratie niet kunnen
bekostigen. De faciliteiten omvatten basisvoorzieningen en een remigratievoorziening met een maandelijkse uitkering. De remigratievoorziening,
waaraan een ziektekostenvoorziening is gekoppeld, is beschikbaar voor
personen vanaf 45 jaar die langdurig werkloos, arbeidsongeschikt of
bijstandsgerechtigd zijn. De basisvoorzieningen bestaan uit een tegemoetkoming voor de reiskosten en de transportkosten van huisraad en uit een
tegemoetkoming ter overbrugging van de bestaanskosten voor de eerste
twee maanden en zijn beschikbaar voor meerderjarigen.
2. Aanleiding tot wijziging van de Remigratiewet

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 700 XVIII, nr. 20.
Kamerstukken II 2009/10, 32 123 XVIII, nr. 29.
3
Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VII, nr. 39.
2

kst-33085-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Bij de begrotingsbehandeling op 4 december 2008 heeft de Tweede Kamer
de motie Van Toorenburg1 aangenomen. In de motie is verzocht de
Remigratiewet te heroverwegen. Volgens de motie past de leeftijdsgrens
van 45 jaar niet in het totale sociale beleid dat erop gericht is mensen niet
te vroeg voor het arbeidsproces af te schrijven.
Verder vraagt de motie om ook de lagere regelgeving op basis van de
Remigratiewet tegen het licht te houden met name in verband met de
landen en de termijnen.
Op 13 november 2009 werd voornoemde motie over de Remigratiewet in
relatie gebracht met de investering in de inburgering en integratie.
Aan de Tweede Kamer werd per brief de visie op remigratie in het licht
van inburgering en integratie uiteengezet en werden voorstellen gedaan
tot aanpassing van de Remigratiewet en lagere regelgeving.2
Ten slotte is bij de begrotingsbehandeling in december 2010 de motie
Dibi3 aangenomen waarin verzocht wordt om de doelgroep van de wet te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

1

beperken tot de eerste generatie migranten.
Tegen de achtergrond van de gewijzigde maatschappelijke context, de
moties van de Tweede Kamer en de visie op integratie en remigratie
wordt in dit wetsvoorstel een aantal aanpassingen van de Remigratiewet
voorgesteld.
Ten slotte zullen de uitkeringshoogten van de Remigratiewet worden
herzien, hetgeen een wijziging van de Regeling vaststelling bedragen
Remigratiewet inhoudt.
3. Wijziging van de Remigratiewet
Bij het voorliggende wetsvoorstel staat de oorspronkelijke intentie van de
wet centraal. De Remigratiewet beoogt aan remigranten de zekerheid te
bieden dat hun uitkering wordt voortgezet na vertrek uit Nederland en na
afstand van het Nederlanderschap. Voor hun besluit tot vertrek is
objectieve voorlichting beschikbaar. De beslissing tot vertrek is een geheel
vrijwillig en persoonlijk besluit. Met hun vertrek moeten zij een bestaansperspectief elders hebben.
Het betreft personen waarvoor Nederland een verantwoordelijkheid nam.
De Remigratiewet heeft geen wervende doelstelling. Deze wet heeft niet
primair tot doel om besparingen te realiseren. Wel is het zo dat de hoogte
van de remigratie-uitkeringen lager is dan een uitkering op basis van de
sociale zekerheid in Nederland. Dat is een gevolg van het woonlandbeginsel, omdat remigranten zich nu eenmaal blijvend elders vestigen en de
kosten van levensonderhoud in die landen lager zijn dan in Nederland.
Het woonlandbeginsel dient bij de Remigratiewet niet de doelstelling om
er geld mee te besparen. De besparing op het budget van de sociale
zekerheid is een positief neveneffect, maar geen doel op zich. De
Remigratiewet is geen onderdeel van het sociale-zekerheidsstelsel. Het
doel van de wet is aan remigranten een bepaalde mate van financiële
zekerheid te bieden in hun bestemmingsland.
De wijziging van de Remigratiewet is niet ingegeven vanuit een financieel
oogpunt maar vanuit oogpunt van behoud van arbeidscapaciteit en
bevordering van integratie. Het verhogen van de leeftijdsgrens is een
bewuste keuze van het kabinet om de betrokken personen zolang als
mogelijk te behouden voor de arbeidsmarkt, gelet op de vergrijzing. Het
blijkt immers dat personen uit de doelgroep van de Remigratiewet van 45
tot 55 jaar in vele gevallen nog reïntegreerbaar zijn op de arbeidsmarkt.
Slechts bij personen uit de doelgroep met een leeftijd van meer dan 55
jaar, blijkt de reïntegratie op de arbeidsmarkt moeilijk te zijn. Ook wordt in
dit kader de termijn van uitkeringsgerechtigheid verhoogd van zes
maanden naar één jaar. Het is immers gebleken dat een aantal personen
nog wel reïntegreerbaar is in het arbeidsproces, maar niet binnen een
termijn van zes maanden. Ook leert de ervaring dat indien een persoon uit
de doelgroep van de Remigratiewet na één jaar arbeidsbemiddeling nog
niet gereïntegreerd is op de arbeidsmarkt zijn kansen bijna nihil zijn.
De keuze om de mogelijkheid tot het aanvragen van een remigratievoorziening te beperken tot 1 januari 2025, is evenmin ingegeven door
financiële motieven. De Remigratiewet had steeds tot doel om personen
van de eerste generatie de mogelijkheid te bieden tot remigratie. Zo
vermeldt de memorie van toelichting bij de Remigratiewet: «In deze en de
komende jaren bereikt een belangrijk deel van de eerste generatie
immigranten de leeftijd, dat zij niet langer deelnemen aan het arbeidsproces. Deze ouderen maken meestal geen reële kans meer om in het
arbeidsproces te worden ingeschakeld. De voortzetting van hun verblijf in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

2

Nederland heeft voor hen vaak vooral het veiligstellen van hun uitkering
tot doel. Een deel van deze ouderen leeft met de gedachten in twee
werelden. Eén waarin wordt gewoond en één waarnaar wordt verlangd.
Doordat contacten in de arbeid ontbreken, vallen velen van hen steeds
meer terug op hun eigen cultuur. Zij oriënteren zich vaak niet langer op
hun verblijf alhier, maar op een hernieuwd verblijf in het land van
herkomst. Gevoelens van heimwee en het verschijnsel dat naarmate zij
ouder worden zij vaak terugvallen op het gebruik van de oorspronkelijke
taal (taalregressie) versterken het isolement, waarin deze ouderen leven.
Voor hen is remigratie naar het land van herkomst een aantrekkelijker
perspectief dan een veelal noodgedwongen voortgezet verblijf in
Nederland.»1 Vaak zijn deze personen op basis van wervingsovereenkomsten naar Nederland gekomen om hier tijdelijk te werken en daarna
terug te keren naar hun land van herkomst. Uiteindelijk zijn ze wel in
Nederland gebleven om verschillende redenen, maar hebben ze steeds
een sterke band met het land van herkomst onderhouden. In 2025 zal deze
doelgroep van eerste generatie immigranten waarvoor de Remigratiewet
bedoeld is, niet meer bestaan of hebben ze een dusdanige leeftijd bereikt
dat ze met een exporteerbare uitkering (AOW-uitkering of pensioen)
kunnen remigreren. Voor asielgerechtigden, Molukkers en Surinamers
geldt hetzelfde. Het is vooral de eerste generatie die op oudere leeftijd
nog remigratieverlangens koestert. Het is evenmin logisch aan nieuwe
migranten remigratievoorzieningen aan te bieden aangezien zij worden
geacht een inburgeringstraject te hebben doorlopen dat hen de
mogelijkheid biedt om te integreren in de Nederlandse samenleving.
Daarom is er geen reden om ook na 2025 nog de mogelijkheid te bieden
tot het aanvragen van remigratievoorzieningen.
Verder worden de basisvoorzieningen afgeschaft. Vanuit de wens van het
kabinet dat remigratie een vrijwillig besluit is van de potentiële remigrant
en dat hij dus ook een eigen verantwoordelijkheid hierbij heeft.
Tevens wordt voorzien in een sluitend systeem in de wet voor
opschorting, intrekking en terugvordering van de uitkering indien niet aan
de voorwaarden wordt voldaan, alsmede in de mogelijkheid van het
opleggen van een bestuurlijke boete.
Daarnaast zal de op deze wet gebaseerde regelgeving worden aangepast
en vereenvoudigd. De besluiten en regelingen worden tegen het licht
gehouden en sterk vereenvoudigd. Daarbij zullen ook de uitkeringshoogten worden herzien.
3.1. Verhoging leeftijdsgrens
Op dit moment is het kabinetsbeleid gericht op het behoud van capaciteit
voor de arbeidsmarkt en op verhoging van de AOW-leeftijd. Daarbij
passen geen maatregelen die definitief uittreden op de arbeidsmarkt
zouden stimuleren. Er bestaan effectieve instrumenten ter reïntegratie van
uitkeringsgerechtigden, waarbij maatwerk plaatsvindt. De toenemende
vergrijzing noodzaakt eveneens tot behoud van arbeidsparticipatie.
Mensen blijven langer fit en worden ouder. Daarom is een leeftijd van 45
jaar te jong om definitief vast te stellen dat er in Nederland geen
perspectief meer is voor iemand uit de doelgroep.

1

Kamerstukken II 1997/98, 25 741, nr. 3.

In de praktijk blijkt dat de reïntegratie voor werklozen van allochtone
origine vaak erg moeilijk wordt vanaf 55 jaar. Hierdoor ontstaat de
mogelijkheid dat deze personen blijvend in een uitkeringsafhankelijke
situatie terechtkomen. Trouwens ook op dit moment is de gemiddelde
leeftijd van de personen die met een periodieke remigratievoorziening
remigreren bij vertrek ongeveer 55 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

3

3.2 Termijn uitkeringsgerechtigd zijn vóór indiening aanvraag voor
remigratievoorzieningen
Verlenging van de termijn van uitkeringsgerechtigdheid voordat een
remigratieaanvraag kan worden ingediend, is noodzakelijk omdat een
termijn van zes maanden te kort is om te beoordelen of reïntegratie op de
arbeidsmarkt van de persoon boven 55 jaar nog mogelijk is. Vanuit de
praktijk blijkt het immers nog mogelijk dat in een aantal gevallen deze
personen nog reïntegreerbaar zijn. Ook is gebleken dat personen van de
doelgroep boven 55 jaar die na één jaar niet gereïntegreerd zijn in het
arbeidsproces bijna geen kans meer maken op betaalde arbeid. Daarom is
de minimumtermijn van uitkeringsgerechtigdheid verlengd tot één jaar.
Dit maakt de kans groter dat er alles aan is gedaan om deze personen aan
arbeid te helpen.
3.3 Verlenging termijn verblijfsduur
De termijn van rechtmatig verblijf in Nederland wordt verlengd van drie
jaren naar acht jaren. Een heroverweging van deze termijn is op haar
plaats in relatie tot het kabinetsbeleid ten aanzien van inburgering en
integratie. De termijn voor het behalen van het inburgeringsexamen is op
dit moment drieënhalf jaar. In het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet
inburgering dient de persoon binnen drie jaar het inburgeringsexamen te
halen. Het slagen van de integratie in de Nederlandse samenleving kan
dan ook niet beoordeeld worden binnen een termijn van drie jaren.
Daarom wordt de termijn van rechtmatig verblijf in Nederland alvorens
men remigratievoorzieningen kan aanvragen verhoogd naar acht jaren. In
die periode heeft een migrant tijd gehad om het inburgeringsexamen te
behalen en een maatschappelijke bijdrage te leveren. Mocht de migrant
alsnog niet kunnen integreren en is hij in een uitkeringsafhankelijke
positie geraakt dan kan vrijwillig vertrek uit Nederland wellicht uitkomst
bieden. De hogere drempel van acht jaar is gepast gelet op de levenslange duur van de remigratie-uitkering.
3.4. Termijn indienen aanvragen
De Remigratiewet kent geen termijn voor indienen van aanvragen voor
nieuwe remigratievoorzieningen. Deze termijn wordt bij inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel in de wet opgenomen. Uit de termijn blijkt dat de
remigratievoorzieningen beperkt worden tot personen van de eerste
generatie. Dit is redelijk omdat de inspanningen voor inburgering en
integratie inmiddels zo ver zijn voortgegaan dat het niet wenselijk meer is
om personen van de tweede generatie de mogelijkheid te bieden tot
remigratie. Dit is ook in lijn met de motie Dibi1.
Een te lang voortgezet remigratiebeleid kan contraproductief werken en
de motivatie verminderen om zich hier blijvend te vestigen en in de
Nederlandse samenleving te integreren. Door de termijn wordt de
doelgroep beperkt tot de eerste generatie. De periode voor het aanvragen
van nieuwe remigratievoorzieningen wordt hierom bepaald tot 1 januari
2025. Aangenomen wordt dat dan de eerste generatie voldoende
gelegenheid heeft gehad om te remigreren en een zodanige leeftijd heeft
bereikt dat men ook met een exporteerbare uitkering van de AOW naar
het herkomstland kan vertrekken.
3.5. Afbakening doelgroepen

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VII, nr. 39.

3.5.1. Beperking tot de eerste generatie
In de eerste plaats worden de doelgroepen beperkt tot personen van de
eerste generatie door enkel personen die in het land van herkomst
geboren zijn en als meerderjarige naar Nederland zijn geïmmigreerd voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

4

de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel in aanmerking te laten komen
voor een remigratievoorziening. Personen die daarna naar Nederland zijn
gekomen, zijn in ieder geval inburgeringsplichtig waardoor mag worden
verondersteld dat ze de nodige handvaten hebben om zich volledig in de
Nederlandse samenleving te integreren. Daarom worden de remigratievoorzieningen niet meer opengesteld voor personen die na 1 juli 2012
naar Nederland zijn gekomen.
Tevens wordt zoals al eerder gemeld de mogelijkheid tot het indienen van
een aanvraag voor remigratievoorzieningen beperkt tot 1 januari 2025.
Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de eerder genoemde motie Dibi.
3.5.2. Doelgroepomschrijving
De omschrijving van de doelgroepen heeft plaatsgevonden op basis van
de oorspronkelijke bedoeling van de Remigratiewet en er is uitdrukkelijk
mee rekening gehouden dat er geen ongeoorloofd onderscheid gemaakt
wordt tussen personen en groepen.
Hoewel artikel 1, eerste lid, van de Algemene wet gelijke behandeling een
verbod kent op het maken van direct onderscheid op grond van nationaliteit, geldt op basis van artikel 2, vijfde lid, dat verbod niet indien het
onderscheid is gebaseerd op algemeen verbindende voorschriften,
hetgeen hier het geval is. Wel moet de regeling voldoen aan artikel 1,
eerste lid, van het Twaalfde Protocol bij het EVRM en artikel 26 van het
IVBPR.
Van discriminatie als bedoeld in artikel 26 van het IVBPR is geen sprake
als er voor het maken van onderscheid in het licht van de doelen van de
van toepassing zijnde regeling redelijke en objectieve gronden bestaan1.
Deze redelijke en objectieve gronden zullen hierna per categorie van
aangewezen personen worden uiteengezet.
Op basis van artikel 1 van het Twaalfde Protocol bij het EVRM is slechts
die ongelijke behandeling verboden die als discriminatie moet worden
beschouwd omdat een redelijke en objectieve rechtvaardiging ervoor
ontbreekt2,3. In dit wetsvoorstel is onderscheid gemaakt op basis van
nationaliteit waarvoor een objectieve rechtvaardiging bestaat.
De doelgroep van de Remigratiewet wordt beperkt tot een gefixeerde
groep waarvoor Nederland op basis van een wervingsovereenkomst in
het verleden, een specifieke historische band of op basis van internationale verplichtingen een speciale zorg heeft4.
3.5.2.1. Personen uit landen waarmee in het verleden een wervingsovereenkomst is gesloten

1

Uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 5 april 2006
in zaak nr. 200505679/1 en van 22 juli 2009 in
zaak nr. 200807914/1.
2
Uitspraak van de Hoge Raad van 25 september 2009 in zaak nr. 08/02382.
3
Zie ook: Uitspraken van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State
van 3 september 2008 in zaak nr. 200706325/1,
van 5 april 2006 in zaak nr. 200505679/1 en van
22 juli 2009 in zaak nr. 200807914/1
4
Zie ook: Uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State van
21 september 2011 in zaak nr. 201009845/1/V6.
5
Trb. 1960, 117.
6
Trb. 1961, 59.
7
Trb. 1964, 16.
8
Trb. 1964, 142.
9
Trb. 1967, 24.
10
Trb. 1969, 87.
11
Trb. 1970, 50.
12
Trb. 1971, 82.

In het verleden heeft Nederland om het gebrek aan arbeidskrachten op te
vangen een wervingsovereenkomst gesloten met Italië (1960)5, Spanje
(1961)6, Portugal (1964)7, Turkije (1964)8, Griekenland (1967)9, Marokko
(1969)10, Joegoslavië11 en Tunesië12 (1970) teneinde ongeschoolde
arbeidskrachten voor de Nederlandse arbeidsmarkt te werven. Deze groep
migranten hebben altijd tot de primaire doelgroep van de Remigratiewet
behoort.
a. EU-onderdanen uit landen waarmee Nederland een wervingsovereenkomst heeft gesloten
Het betreft EU-onderdanen uit Griekenland, Italië, Portugal, Slovenië en
Spanje. In het verleden heeft Nederland om het gebrek aan arbeidskrachten op te vangen een wervingsovereenkomst gesloten met Italië
(1960), Spanje (1961), Portugal (1963) en Griekenland (1966). Daarnaast is
ook een wervingsovereenkomst gesloten met ex-Joegoslavië. Aangezien
Slovenië op dat moment onderdeel uitmaakte van het toenmalige
Joegoslavië, maar sinds 1 mei 2004 is toegetreden tot de Europese Unie
hoort het ook tot deze groep landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

5

Personen die vanuit hun land van herkomst naar Nederland geïmmigreerd
zijn voor toetreding van het desbetreffende land tot de Europese Unie,
kunnen een beroep doen op remigratievoorzieningen indien ze aan de
verdere voorwaarden voldoen. Het is noodzakelijk deze groep te beperken
tot personen die voor toetreding van hun land van herkomst tot de
Europese Unie naar Nederland zijn geïmmigreerd. Omdat deze personen
naar Nederland zijn gekomen voor toetreding van hun land tot de
Europese Unie is er een objectief criterium dat voortvloeit uit een
feitelijkheid die gelegen is in de periode voor de toetreding van hun land
van herkomst tot de Europese Unie. Er is expliciet gekozen voor
toetreding tot de Europese Gemeenschap en niet toetredingen tot de
Europese Economische Gemeenschap omdat aanvankelijk ten tijde van de
Europese Economische Gemeenschap nog geen vrij personenverkeer
gold. De datum van voor Italië, Spanje, Portugal en Griekenland is
1 november 1993 nl. de inwerkingstredingsdatum van het Verdrag
betreffende de Europese Unie. Voor Slovenië is dit 1 mei 2004.
b. Personen uit niet EU-landen waarmee Nederland een wervingsovereenkomst heeft gesloten
Andere dan EU-landen waarmee wervingsovereenkomsten gesloten zijn:
Turkije in 1964, Marokko in 1969 en ex-Joegoslavië en Tunesië in 1970.
Daarnaast behoort ook Kaapverdië tot deze groep. Bij het sluiten van de
wervingsovereenkomst met Portugal in 1963 behoorde Kaapverdië tot
Portugal. Kaapverdië is sinds 1975 onafhankelijk. Aangezien er ook
arbeidsmigranten uit Kaapverdië zijn geworven toen het nog onderdeel
was van Portugal, wordt voorgesteld migranten afkomstig uit dit land ook
aan te wijzen als doelgroep van de Remigratiewet.
Aangezien Slovenië op het moment van het sluiten van de wervingsovereenkomst met Joegoslavië nog deel uitmaakte van dit land, maar
ondertussen lid geworden is van de Europese Unie behoren personen
afkomstig uit Slovenië tot de groep bedoeld onder a. De andere landen
van ex-Joegoslavië zijn: Kroatië, Servië, Kosovo, Montenegro, Bosnië en
Herzegovina en Macedonië.
3.5.2.2. Personen uit landen waarmee Nederland een speciale historische
band heeft
a.

b.

Het betreft personen die voorkomen in het register, bedoeld in artikel
1, onder b, van de Wet Rietkerk-uitkering. Dit register is een register
van (Molukse) personen die door de zorg van de Nederlandse
regering in 1951 of 1952 in groepsverband naar Nederland zijn
overgebracht. Bedoeld register is aangelegd op basis van de enquête
van februari 1952, die voorkomt in het rapport van de commissie,
ingesteld bij besluit van de Minister van Maatschappelijk Werk van
24 september 1957. Gezien de speciale zorg die Nederland op zich
genomen heeft door deze (Molukse) personen destijds naar Nederland te brengen, is het gerechtvaardigd dat zij worden aangewezen
tot doelgroep van de Remigratiewet1.
Daarnaast kunnen personen met Nederlandse of Surinaamse
nationaliteit die zijn geboren in Suriname en naar Nederland zijn
geïmmigreerd voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel, gebruik
maken van remigratievoorzieningen.

1

Zie ook: de gezamenlijke verklaring met
betrekking tot het overleg tussen een
delegatie van het Kabinet en de Badan
Persatuan op 28 november 1985 en 21 april
1986 (Bijalge bij Kamerstukken II 1986/87, 19
771, nr. 3, pag. 8 ev.).
2
Trb. 1981, nr. 35.
3
Stcrt. 1983, 166.

Mede in het licht van de overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Suriname inzake de binnenkomst en het verblijf
van wederzijdse onderdanen2, met name bijlage 3 bij deze overeenkomst,
hebben deze personen altijd behoord tot de doelgroep van de toenmalige
remigratieregelingen en later de Remigratiewet. De Remigratiesubsidieregeling Suriname3 heeft model gestaan voor de remigratieregelingen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

6

in 1985 tot stand kwamen en is daarin opgenomen. De Remigratiesubsidieregeling Suriname van 1983 was een bijzondere regeling voor
financiële steun aan remigranten naar Suriname op basis van het
Remigratieprotocol voor Suriname van 19 december 1976 en de bijlage 3
van de voornoemde Overeenkomst uit 1981 tussen Nederland en
Suriname over de binnenkomst en het verblijf van wederzijdse onderdanen.
Tot deze Surinaamse doelgroep behoren ook personen met de Nederlandse nationaliteit die in Suriname geboren zijn. Deze aanvulling houdt
verband met het feit dat alle «Surinamers» voor 1975 in het bezit waren
van de Nederlandse nationaliteit. Personen die voor 1975 naar Nederland
zijn gekomen, hebben nooit de Surinaamse nationaliteit verworven.
Voorts kon na de onafhankelijkheid van Suriname in Suriname voor de
Surinaamse of de Nederlandse nationaliteit worden gekozen. Personen
die hebben gekozen voor de Nederlandse nationaliteit en daarna naar
Nederland zijn gegaan hebben eveneens nooit de Surinaamse nationaliteit verworven. Het is echter logisch dat beide categorieën «Surinaamse»
Nederlanders tot de doelgroep van de Remigratiewet behoren.
3.5.2.3. Asielgerechtigden
Vluchtelingen en asielgerechtigden hebben hun eigen land niet uit vrije
wil en overhaast moeten verlaten. Het ging veelal om levensbedreigende
omstandigheden en zij hebben daarbij niet de vrije keuze gehad een
toevluchtsoord te kiezen. Hierom zijn zij vaak toevalligerwijze hier
gekomen. Daarom is het gerechtvaardigd aan hen de mogelijkheid te
bieden tot vertrek, vooral als ze in Nederland in een uitzichtloze uitkeringsafhankelijke situatie zijn gekomen, waarbij geen arbeidsperspectief
aanwezig is.
Ook personen die in het kader van gezinshereniging met een asielgerechtigde naar Nederland zijn gekomen, behoren tot de aangewezen
doelgroep asielgerechtigden.
Gezinsleden van vluchtelingen die naar Nederland zijn gekomen krijgen
een vergunning tot verblijf op grond van gezinshereniging. Indien de
vluchteling in Nederland overlijdt kunnen gezinsleden van de overleden
vluchteling de wens hebben om Nederland te verlaten en terug te keren
naar het land van herkomst.
3.6 Geen recht op remigratievoorzieningen voor voortvluchtigen en
gedetineerden
Indien een potentiële remigrant of diens partner zich onttrekt aan een
vrijheidsstraf of vrijheidsbeperkende maatregel of rechtens diens/de
vrijheid is ontnomen kan deze geen aanvraag tot remigratievoorzieningen
indienen. De aanvraag van remigratievoorzieningen mag immers geen
uitweg zijn om met een uitkering een strafrechtelijke veroordeling te
ontlopen. Deze maatregel geldt ook voor de meeremigrerende partner
omdat anders de meeremigrerende partner als aanvrager kan optreden en
alsnog met de voortvluchtige als partner een aanvraag voor remigratievoorzieningen zou kunnen indienen.

1

Wijziging van enkele wetten van het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Verzamelwet SZW 2011).

Eveneens mogen personen, die al een remigratievoorziening hebben en
zich onttrekken aan de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of
vrijheidsbeperkende maatregel, niet met behoud van deze voorzieningen
deze straf of maatregel kunnen ontlopen. Dit vloeit ook voort uit de
wijzigingen die hebben plaatsgevonden in de sociale zekerheidswetten1.
Hierdoor bestaat geen recht op de in de Verzamelwet SZW 2011
genoemde uitkeringen zolang de rechthebbende zich onttrekt aan de
tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbeperkende maatregel
of rechtens zijn vrijheid is ontnomen. Het is ongewenst dat remigranten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

7

die hun recht op een andere uitkering op basis van sociale zekerheid
hebben verloren, wel een beroep zouden kunnen doen op de remigratievoorzieningen. Dit speelt vooral bij remigranten die op basis van de
Remigratiewet een zogenaamde nihil-uitkering ontvangen. Zij zouden
door het wegvallen van de uitkering op basis van de sociale zekerheidswetten alsnog een uitkering ontvangen op basis van de Remigratiewet.
Ook deze maatregel geldt zowel voor de remigrant als zijn partner. Hierbij
wordt wel voorzien, dat de voortvluchtige remigrant of partner alsnog in
de mogelijkheid gesteld worden om de hun opgelegde vrijheidsstraf of
vrijheidsbenemende maatregel ten uitvoer te laten leggen. Indien de
remigrant een partner heeft en het recht op remigratievoorzieningen
wordt beëindigd op grond van het feit dat de remigrant of de partner
voortvluchtig of gedetineerd is, verkrijgt de remigrant of de partner die
niet rechtens zijn vrijheid ontnomen is of zich niet onttrekt aan de
tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende
maatregel, een recht op de remigratievoorzieningen als ware hij een
alleenstaande remigrant.
3.7. Opheffen basisvoorzieningen
Een eerste uitgangspunt bij remigratie is, dat er na aankomst in het
bestemmingsland een redelijke mate van bestaanszekerheid zal moeten
zijn1. In de remigratievoorlichting staat het belang van de potentiële
aanvrager centraal. Deze moet zicht hebben op een bestaansperspectief in
het bestemmingsland. Hiertoe vormt de basisvoorziening op zich geen
voldoende draagvlak. Mocht de (potentiële) aanvrager hier al in een
zodanige zwakke financiële positie verkeren dat hij de overtocht niet zelf
kan bekostigen dan loopt betrokkene het risico in het bestemmingland
niet zelf in zijn bestaan te kunnen voorzien. Dan is een remigratie vanuit
de Nederlandse situatie met de bescherming van de sociale zekerheid
voor deze persoon geen goed uitgangspunt voor remigratie. In een
dergelijk geval kan deze persoon beter besluiten om hier te blijven ter
voorkoming van nare problemen in het bestemmingsland en een kostbare
terugkeer naar Nederland. In die zin vormt een eigen bijdrage voor de
overtocht, waarbij beroep wordt gedaan op de eigen verantwoordelijkheid, een drempel ter vermindering van het risico op een onvoldoende
doordacht remigratiebesluit ten aanzien van de financiële positie hier en
in het bestemmingsland.
Een tweede uitgangspunt bij de Remigratiewet is altijd geweest dat de
beslissing om te remigreren een vrijwillige, persoonlijke en verantwoorde
keuze moet zijn van de betrokkene1 die niet actief wordt gestimuleerd
door het Rijk. Wanneer mensen willen remigreren is dit een weloverwogen beslissing. Hiervoor bestaat objectieve en onafhankelijke
voorlichting. Het besluit tot remigratie ontstaat in de regel niet zonder
zorgvuldige voorbereiding. Mensen bereiden zich ook in financieel opzicht
hierop voor. Het kabinet legt op alle vlakken de verantwoordelijkheid meer
bij de burger om niet de samenleving als geheel te belasten. Personen die
willen remigreren, dienen dan ook een eigen verantwoordelijkheid te
nemen door de reis- en verhuiskosten zelf te bekostigen. Het gaat daarbij
om eenmalige kosten van gemiddeld € 2 100, waarvoor mensen kunnen
sparen. De hoogte van het bedrag is dusdanig dat zelfs personen die een
uitkering ontvangen dit bedrag in een te overziene periode kunnen
sparen.

1

Kamerstukken II 1997/98, 25 741, nr. 3, pag. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

8

3.8. Bestuurlijke boete en het opschorten, intrekken en terugvorderen van
remigratievoorzieningen
Beëindiging van het recht op de remigratievoorzieningen vindt in ieder
geval plaats wanneer de remigrant zijn hoofdverblijf weer in Nederland
vestigt. Voorts is het uitgangspunt dat in alle gevallen correctie van fouten
moet plaatsvinden. Deze verplichting dient de Sociale verzekeringbank
met inachtneming van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur uit
te oefenen. Deze beginselen kunnen ertoe leiden dat de beëindiging van
het recht met betrekking tot uitkeringstijdvakken in het verleden geheel of
gedeeltelijk achterwege moet blijven.
De mogelijkheid om de betaling op te schorten kan veel complicaties
voorkomen. Opschorting dient te worden toegepast, indien er een
gegrond vermoeden bestaat dat de rechtens relevante feiten niet langer
sporen met de toekenning. Aan het feitelijk opschorten van de betaling
dient een besluit ten grondslag te liggen. Tegen zo’n besluit staan de
normale rechtsmiddelen van bezwaar en beroep open op grond van de
Algemene wet bestuursrecht.
De terugvordering dient niet te worden beschouwd als het opleggen van
een sanctie, ook al kan dit door de remigrant wel als zodanig worden
ervaren. De terugvordering en in aansluiting daarop de invordering is
niets meer dan het herstel van de rechtmatige situatie. Een adequaat
handhavingsbeleid impliceert dat in beginsel alle onverschuldigde
betaalde uitkeringen teruggevorderd worden en dat de teruggevorderde
bedragen ook daadwerkelijk ingevorderd worden.
De Sociale verzekeringsbank heeft vanuit haar ervaring als uitvoerder van
de Remigratiewet aangegeven dat het noodzakelijk is om naast de
mogelijkheid tot opschorting, inhouding en terugvordering een bestuurlijke boete te introduceren voor het geval de remigrant de mededelingsverplichtingen of controlevoorschriften niet nakomt. Er is ook samenloop
mogelijk tussen voorzieningen van de Remigratiewet en voorzieningen
van de sociale zekerheid, zoals de AOW en WAO. Hierbij moet eventuele
misbruik kunnen worden voorkomen. Daarom wordt voorzien in een
sluitend stelsel in de formele wet. Voor dit systeem is zoveel als mogelijk
aangesloten bij de bestaande stelsels in de sociale zekerheidswetten.
4. Advies LOM
Op 24 september 2009 is het Landelijk Overleg Minderheden (LOM)
geconsulteerd over de voorgenomen aanpassingen van de Remigratiewet. Het LOM heeft een aantal kanttekeningen gemaakt. Het LOM pleit
ervoor de leeftijdgrens van 45 jaar niet te wijzigen omdat werknemers van
buitenlandse herkomst op die leeftijd bij werkloosheid ook moeilijk
re-integreerbaar zijn en daardoor in een uitzichtloze uitkeringssituatie
terechtkomen. Verder wil het LOM de basisvoorzieningen voor personen
in een uitkeringssituatie behouden en eventueel voor de werkenden laten
vervallen. In elk geval bepleit het LOM de basisvoorzieningen te behouden
voor de categorie oudere remigranten, die aanspraak kunnen maken op
een periodieke uitkering. Deze categorie bestaat uit uitkeringsgerechtigden, die op grond van hun financiële situatie minder draagkrachtig zijn
om hun reis en het transport van huisraad zelf te bekostigen.
Dit advies is niet overgenomen omdat dit gezien het bovenstaande niet in
overeenstemming is met het huidige kabinetsbeleid.
5. Financiële gevolgen en uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De aanpassingen in de Remigratiewet blijven binnen het huidige budget.
Naar verwachting zal het aantal aanvragers enigszins zullen dalen, omdat
de doelgroepen van de wet worden beperkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

9

De Sociale verzekeringsbank heeft een toets uitgevoerd op de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het verhogen van de leeftijdsgrens en
het vervallen van de basisvoorzieningen. De Sociale verzekeringsbank
acht de voorgenomen wijzigingen van de Remigratiewet uitvoerbaar en
handhaafbaar. Verder heeft de Sociale verzekeringsbank naar aanleiding
van het concept wetsvoorstel geadviseerd om een mogelijkheid tot
bestuurlijke boete in de wet op te nemen. In het wetsvoorstel is daarom
een sluitend systeem inzake bestuurlijke boete, opschorting, intrekking en
terugvordering opgenomen.
6. Administratieve lasten
Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de administratieve lasten van
burgers of het bedrijfsleven.
ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I
Onderdeel A
Voorgesteld wordt om artikel 1 van de Remigratiewet te herzien aangezien
er een aantal begripsbepalingen is toegevoegd en de begripsbepalingen
in alfabetische volgorde worden geplaatst.
Begripsomschrijving «kind»
Het betreft hier kinderen die met de remigrant zijn meegeremigreerd. Dit
houdt in dat de kinderen die in het land van herkomst of bestemming
wonen, voordat de remigrant remigreerde geen aanspraken hebben op
grond van de Remigratiewet. Deze kinderen hebben immers meestal ook
nooit in Nederland gewoond. Voorts betreft het alleen minderjarige
kinderen. De aanspraken op grond van de Remigratiewet houden dan ook
op te bestaan op het moment dat het kind meerderjarig wordt.
Begripsomschrijving «land van herkomst»
Met deze begripsbepaling wordt tevens aangegeven dat het moet gaan
om personen van de eerste generatie.
Begripsomschrijving «partner»
Onder partner wordt enkel verstaan de echtgenoot, de geregistreerde
partner of de ongehuwd meerderjarige met wie de remigrant duurzaam
samenleeft. De partner kan geen bloedverwant van de remigrant zijn, in
de eerste lijn en evenmin is het mogelijk dat een remigrant met meer dan
één partner remigreert.
Begripsomschrijving «remigrant»
Uit deze begripsomschrijving volgt dat de remigrant zich blijvend buiten
Nederland dient te vestigen om in aanmerking te komen voor remigratievoorzieningen.
Begripsomschrijving «remigratievoorzieningen»
De remigratievoorzieningen omvatten enerzijds een maandelijkse
uitkering om tegemoet voor het levensonderhoud, die wordt vastgesteld
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur en die gebaseerd is op
het woonlandbeginsel. Alsmede een tegemoetkoming in de kosten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

10

een door de remigrant te sluiten verzekering tegen ziektekosten in het
bestemmingsland, indien hij geen recht kan doen gelden op verstrekkingen op basis van artikel 39 van de Zorgverzekeringswet.
Begripsomschrijving «remigreren»
Onder remigreren wordt verstaan zich blijvend buiten Nederland vestigen
in het land van herkomst, dit is het land waar de remigrant geboren is.
Onderdeel B
In het voorgestelde artikel 1a van de Remigratiewet worden de
doelgroepen van de Remigratiewet bepaald. Bij de bepaling hiervan is
rekening gehouden met de primaire doelgroep van de Remigratiewet
namenlijk personen van de eerste generatie die afkomstig zijn uit landen
waarmee een wervingsovereenkomst gesloten is, een speciale historische
band bestaat en asielgerechtigden. In het algemene deel van de
toelichting wordt ingegaan op de redenen waarom deze doelgroepen zijn
aangewezen.
Onderdeel a ziet op EU-onderdanen uit Griekenland, Italië, Portugal,
Slovenië en Spanje. De datum van toetreding voor Italië, Spanje, Portugal
en Griekenland is 1 november 1993 namelijk de inwerkingtreding van het
Verdrag betreffende de Europese Unie. Voor Slovenië is dit 1 mei 2004.
Onderdeel b ziet op andere dan EU-landen waarmee wervingsovereenkomsten gesloten zijn met name Turkije, Marokko, Joegoslavië en
Tunesië. Daarnaast behoort ook Kaapverdië tot deze groep. Bij het sluiten
van de wervingsovereenkomst met Portugal in 1963 behoorde Kaapverdië
tot Portugal. Kaapverdië is in 1975 onafhankelijk geworden. Gezien er ook
arbeidsmigranten uit Kaapverdië zijn geworven toen het nog onderdeel
was van Portugal, wordt voorgesteld migranten afkomstig uit dit land ook
aan te wijzen als doelgroep van de Remigratiewet.
Gezien het land Joegoslavië niet meer bestaat en Slovenië tot de
Europese Unie behoort, resteren nog personen uit de volgende landen:
Kroatië, Servië, Kosovo, Montenegro, Bosnië en Herzegovina en
Macedonië.
Onderdeel c ziet op personen die in Suriname geboren zijn en naar
Nederland geïmmigreerd zijn voor 1 juli 2012. Tot deze Surinaamse
doelgroep behoren ook personen met de Nederlandse nationaliteit die in
Suriname geboren zijn.
Onderdeel d ziet op personen die voorkomen of voorkwamen in het
register, bedoeld in artikel 1, onder b, van de Wet Rietkerk-uitkering. Dit is
een limitatieve groep van personen.
Onderdeel e betreft vreemdelingen die de status van asielgerechtigde
hebben verkregen voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel alsmede
personen die in het kader van gezinshereniging met een asielgerechtigde
naar Nederland zijn gekomen voor de inwerkingtreding van dit
wetvoorstel.
Onderdeel C
Door de wijziging van dit artikel zullen de basisvoorzieningen op basis van
de Remigratiewet vervallen en wordt de mogelijkheid tot het aanvragen
van een remigratievoorziening beëindigd op 1 januari 2025.
Dit betekent dat aan remigranten geen vergoeding of tegemoetkoming
meer wordt verstrekt van de kosten van het vervoer van de remigrant, zijn
partner en de kinderen naar het bestemmingsland, de hervestiging in het
bestemmingsland, het vervoer van bagage tot de plaats van bestemming,
het vervoer van bedrijfsinventaris, het vervoer van een personenauto of
andere hulpmiddelen van een gehandicapte, en de opslagkosten van
goederen in het bestemmingsland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

11

De basisvoorzieningen vervallen op het tijdstip van inwerkingtreding van
dit wetsvoorstel. Alleen personen die vóór dit tijdstip zijn geremigreerd of
personen die voor dit tijdstip een ontvankelijke aanvraag tot toekenning
van de basis- of remigratievoorzieningen hebben ingediend bij de Sociale
verzekeringsbank, komen nog in aanmerking voor de basisvoorzieningen.
Onder meer naar aanleiding van de eerder genoemde motie Dibi zal de
mogelijkheid tot het aanvragen van remigratievoorzieningen beperkt
worden tot de eerste generatie migranten, die in Nederland verblijft vóór
de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Daardoor wordt de doelgroep
gefixeerd. Dit betekent echter dat het nog geruime tijd zou duren alvorens
er geen nieuwe aanvragen meer zouden kunnen worden ingediend.
Daarom wordt de periode voor het aanvragen van nieuwe remigratievoorzieningen beperkt tot 1 januari 2025.
Onderdeel D
Deze wijziging vloeit voort uit de wijziging in onderdeel B, waarbij het
begrip minderheidsgroep door het neutralere begrip doelgroep wordt
vervangen. De leden twee en drie kunnen vervallen omdat deze
bepalingen in het wetsvoorstel zelf worden opgenomen
Onderdeel E
In dit onderdeel worden twee nieuwe artikelen na artikel 2 ingevoegd.
Artikel 2a
In artikel 2 van de Remigratiewet is bepaald dat indien een remigrant
beschikt over de Nederlandse nationaliteit en niet tevens over een andere
nationaliteit, hij dient te verklaren dat hij al hetgeen in redelijkheid
mogelijk is zal doen om de nationaliteit van het bestemmingsland zo
spoedig mogelijk te verkrijgen. In het voorgestelde artikel 2a wordt deze
verplichting nader ingevuld. Het eerste lid bepaalt dat deze verklaring
schriftelijk moet worden ingediend bij de Sociale verzekeringsbank voor
hij daadwerkelijk remigreert. Het tweede lid bepaalt dat de remigrant zo
spoedig mogelijk een verzoek tot naturalisatie bij de autoriteiten van het
bestemmingsland indient. Zo spoedig mogelijk is uiteraard ook afhankelijk
van de nationaliteitwetgeving van het bestemmingsland. De schriftelijke
bewijsstukken van het verzoek tot naturalisatie in het bestemmingsland
dienen onverwijld aan de Sociale verzekeringsbank gezonden te worden.
Verder moet de remigrant de Sociale verzekeringsbank jaarlijks informeren over het verloop van de naturalisatieprocedure. Dit is in het derde
lid geregeld. In uitzonderlijke situaties, wanneer een jaarlijkse rapportage
niet meer zinvol is, kan de Sociale verzekeringsbank bepalen dat daarvan
kan worden afgezien. In het vierde lid is geregeld dat de remigrant de
bewijsstukken van het verkrijgen van de nationaliteit van het bestemmingsland onverwijld toezendt aan de Sociale verzekeringsbank. Het
vijfde lid maakt het mogelijk dat bij ministeriële regeling nadere eisen
gesteld kunnen worden aan onder meer de verklaring bedoeld in het
eerste lid, derde en vierde lid. Hierbij kan gedacht worden aan het
vaststellen van een formulier voor de verklaring bedoeld in het eerste lid
of voor de jaarlijkse rapportage als bedoeld in het derde lid.
De controle van de inspanningsverplichting van de remigrant en de
procedure zoals neergelegd in het onderhavige artikel zal in de meeste
gevallen door de Sociale verzekeringsbank plaatsvinden. In uitzonderingsgevallen, bij problemen of twijfel, kan de Nederlandse vertegenwoordiging worden ingeschakeld. De Nederlandse vertegenwoordigingen
kunnen eventueel ook behulpzaam zijn bij het geven van voorlichting aan
remigranten over de naturalisatieprocedures in het betreffende bestemmingsland. Indien uit de controle blijkt dat de remigrant aan het gestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

12

in dit artikel heeft voldaan en het niet verkrijgen van de nationaliteit van
het bestemmingsland gelegen is buiten de schuld van de betrokkene,
worden er geen maatregelen opgelegd. In de andere situaties kan de
Sociale verzekeringsbank een bestuurlijke boete opleggen of de remigratievoorzieningen schorsen of stopzetten en eventueel het teveel betaalde
terugvorderen.
Artikel 2b
In het voorgestelde artikel 2b worden de voorwaarden opgesomd
waaraan een persoon die wenst te remigreren moet voldoen om in
aanmerking te komen voor remigratievoorzieningen. Een persoon die tot
de doelgroep van de Remigratiewet behoort, moet een aanvraag indienen
voor 1 januari 2025 bij de Sociale verzekeringsbank. Hierdoor wordt het
enkel mogelijk voor personen van de eerste generatie om te remigreren.
Een persoon komt verder slechts in aanmerking voor een remigratievoorziening indien hij ouder dan 55 jaar is, ten minste 8 jaar rechtmatig verblijf
heeft in Nederland en tenminste 1 jaar uitkeringsgerechtigd is.
Verder dient de remigrant en voor zover van toepassing ook de partner
zijn schulden aan het Rijk te hebben voldaan of daarvoor een betalingsregeling te hebben getroffen, niet rechtens van zijn vrijheid ontnomen te zijn
en zich niet onttrekken aan de tenuitvoerlegging van een bij onherroepelijk geworden vonnis opgelegde vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende
maatregel als bedoeld in het Wetboek van Strafrecht.
Onder het voldoen van zijn belastingschulden wordt verstaan schulden
inzake de rijksbelastingen, welke door de aanslag van de inspecteur der
belastingen verschuldigd zijn geworden, om niet betaalde justitiële boetes
en om ten onrecht ontvangen individuele huursubsidie of andere
toeslagen. Het is immers ongeoorloofd om remigratievoorzieningen te
verstrekken aan personen die zich door hun remigratie feitelijk zouden
kunnen ontrekken aan de invordering van hun schulden aan de rijksoverheid.
Ook dient degene die wil remigreren en niet de nationaliteit van het
bestemmingsland heeft, een verklaring van de autoriteiten van het
bestemmingsland te overleggen dat de remigrant en voor zover van
toepassing zijn partner en kinderen worden toegelaten tot het land van
bestemming.
Omdat pleegouders niet in alle gevallen het ouderlijk gezag of de voogdij
uitoefenen over de pleegkinderen is in het vierde lid bepaald dat een
pleegkind alleen kan meeremigreren indien de remigrant een schriftelijk
bewijs van toestemming van de voorgenomen remigratie voorlegt aan de
Sociale verzekeringsbank van degene die het ouderlijk gezag of de voogdij
uitoefent. Het overleggen van een dergelijk schriftelijk bewijs is een
voorwaarde voor het recht op remigratievoorzieningen ten behoeve van
het pleegkind.
Onderdeel F
De wijziging van het eerste lid van artikel 4 is van technische en redactionele aard. Er wordt aan artikel 4 een vijfde lid toegevoegd waarin wordt
bepaald dat indien de remigrant, en voor zover van toepassing, zijn
partner en de kinderen niet binnen een termijn van zes maanden na de
datum van de beschikking tot toekenning van de remigratievoorzieningen,
zijn geremigreerd, de beschikking geheel of gedeeltelijk kan worden
ingetrokken, tenzij de remigrant of zijn partner van de overschrijding van
die termijn redelijkerwijs geen verwijt kan worden gemaakt. Het is immers
niet uitgesloten dat een aspirant migrant die achteraf, op grond van een
nadere afweging, toch besluit alsnog niet te remigreren, terwijl de
beschikking tot het toekennen van remigratievoorzieningen reeds is
afgegeven. Om te voorkomen dat de beschikking voor onbepaalde tijd van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

13

kracht blijft, is het vijfde lid toegevoegd. Hierdoor wordt ook voorkomen
dat een aspirant remigrant, die op het moment van zijn aanvraag aan de
voorwaarden voldoet voor het verkrijgen van remigratievoorzieningen, nu
al de aanvraag doet en dan wacht met het remigreren waardoor zijn
situatie ondertussen is verandert en hij op het moment van de remigratie
niet meer voldoet aan de voorwaarden. Zo kan hij bijvoorbeeld toch nog
een baan vinden en dan zou hij onterecht gebruik kunnen maken van het
eerder genomen besluit. Ook zou gedacht kunnen worden aan de situatie
dat iemand in 2024 alvast maar een aanvraag doet om na 2025 alsnog te
remigreren en daardoor de einddatum voor het indienen van aanvragen
te omzeilen. Tussen het tijdstip van de aanvraag en het feitelijk vertrekt
zouden ook bijvoorbeeld nog schulden aan het Rijk kunnen ontstaan.
Onderdeel G
Dit onderdeel betreft technische wijzigingen in verband met de nieuwe
begripsbepalingen in onderdeel A.
Onderdeel H
In het voorgestelde artikel 5a wordt de remigrant en, voor zover van
toepassing, zijn partner en hun kinderen dan wel hun wettelijke vertegenwoordiger verplicht aan de Sociale verzekeringsbank op haar verzoek of
onverwijld uit eigen beweging alle feiten en omstandigheden mee te
delen waarvan hem of haar redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij van
invloed kunnen zijn op het recht of op de hoogte van de voorzieningen, op
het geldend maken van het recht op laatstgenoemde voorzieningen of op
het te betalen bedrag.
Onderdeel I
Dit artikel regelt dat het recht op de remigratievoorzieningen eindigt
indien de remigrant, of zijn partner of hun kind, in geval de partner en het
kind zelfstandig recht hebben op de voorzieningen, bedoeld in artikel 5
van de wet, hun hoofdverblijf weer in Nederland vestigen. Dit geldt zowel
voor een remigrant die zelfstandig terugkomt naar Nederland ongeacht de
tijd nadat hij zich in het bestemmingsland gevestigd had, als voor de
remigrant die gebruik maakt van de terugkeeroptie.
Onderdeel J
Artikel 6a
In het voorgestelde artikel 2b, eerste lid, onderdelen e en f, is al
opgenomen dat er geen aanvraag tot een remigratievoorziening kan
worden ingediend indien de remigrant of de partner rechtens zijn vrijheid
is ontnomen of zich ontrekt aan de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsnemende maatregel. Daardoor wordt voorkomen dat
gedetineerden of voortvluchtigen met remigratievoorzieningen het land
zouden kunnen verlaten.
Ook voor de remigrant en voorzover van toepassing voor de partner, die
al een remigratievoorziening hebben en zich onttrekken aan de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbeperkende maatregel, mogen
niet met behoud van deze voorzieningen deze straf of maatregel kunnen
ontlopen. Daarom wordt de Remigratiewet nu in lijn gebracht met de
maatregelen die hieromtrent in de andere sociale zekerheidswetten zijn
ingevoerd1.
In het eerste lid is geregeld dat het recht op remigratievoorzieningen
eindigt indien de remigrant of de partner voortvluchtig is. Eveneens
eindigt het recht op remigratievoorzieningen indien de remigrant of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

14

partner rechtens zijn vrijheid is ontnomen gedurende ten minste een
maand. Indien de remigrant een partner heeft en het recht op remigratievoorzieningen wordt beëindigd omwille van het feit dat de remigrant of
zijn partner gedetineerd of voortvluchtig zijn, ontvangt de remigrant of de
partner die niet voortvluchtig of gedetineerd is, remigratievoorzieningen
als ware hij alleenstaande. Indien de remigrant uitsluitend met minderjarige kinderen is geremigreerd ontvangen de minderjarige kinderen een
evenredig deel van het recht op de helft van de remigratievoorzieningen
waarop de remigrant recht zou hebben gehad. Op het moment dat de
remigrant of de partner niet langer voorvluchtig of gedetineerd is herleeft
het recht op remigratievoorzieningen en vervallen de voorzieningen
bedoeld in het derde lid.
Artikel 6b
Bij het niet nakomen van een mededelingsverplichting als bedoeld in het
voorgestelde artikel 5a is onder andere sprake als de belanghebbende
feiten en omstandigheden waarvan hem redelijkerwijs duidelijk kan zijn
dat die van invloed kunnen zijn op de uitkering, niet onverwijld spontaan
aan de Sociale verzekeringsbank.
Onder «onverwijld» moet worden verstaan: binnen vier weken nadat het
van belang zijnde feit heeft plaatsgevonden of de relevante wijziging van
omstandigheden is ingetreden. In beginsel behoort de Sociale verzekeringsbank bij elke schending van de mededelingsverplichting een boete
op te leggen of geeft zij een schriftelijke waarschuwing. In bepaalde
gevallen waarin een belanghebbende een wijziging van omstandigheden
niet spontaan binnen vier weken meldt, kan een schending van de
mededelingsverplichting evenwel niet aan de orde worden geacht. De
Sociale verzekeringsbank zal in die gevallen geen boete opleggen en
evenmin een schriftelijke waarschuwing geven. Het gaat hierbij om de
volgende situaties:
– Er zijn feiten en omstandigheden waarvan de Sociale verzekeringsbank
in het algemeen door een andere instantie op de hoogte wordt gesteld.
In beginsel dient de remigrant deze feiten en omstandigheden ook zelf
aan de Sociale verzekeringsbankdoor te geven. Maar de Sociale
verzekeringsbank kan aan de belanghebbenden aangeven dat deze niet
spontaan aan de Sociale verzekeringsbank behoeven te worden
gemeld. Het niet spontaan melden van een dergelijk feit of een
dergelijke omstandigheid leidt dan ook niet tot de oplegging van een
boete of het geven van een schriftelijke waarschuwing.
– De Sociale verzekeringsbank mag er ook van uitgaan dat de belanghebbende tijdig aan zijn mededelingsverplichting heeft voldaan, als hij
binnen vier weken nadat een feit of een wijziging in de omstandigheden heeft plaatsgevonden, van de Sociale verzekeringsbank een
formulier heeft ontvangen waarin naar het te melden feit of de te
melden omstandigheid wordt gevraagd, en hij dit formulier met
vermelding van dit feit of deze omstandigheid binnen de door de
Sociale verzekeringsbank voor terugzending gestelde termijn aan de
Sociale verzekeringsbank heeft geretourneerd.
– De Sociale verzekeringsbank mag er van uitgaan dat er geen sprake is
van schending van de mededelingsverplichting als een belanghebbende niet spontaan binnen vier weken een wijziging van omstandigheden meldt die de uitkering niet daadwerkelijk kan beïnvloeden. Bij
algemene maatregel van bestuur zal dit verder worden uitgewerkt.
Indien een boete wordt opgelegd, wordt de hoogte hiervan afgestemd op
de ernst van de gedraging, de mate waarin deze aan de belanghebbende
kan worden verweten, en de omstandigheden waarin de belanghebbende
verkeert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

15

–

–

–

–

De ernst van de gedraging zal op grond van bij algemene maatregel
van bestuur in de eerste plaats worden afgemeten aan de hoogte van
het benadelingsbedrag. Onder benadelingsbedrag wordt verstaan het
bedrag dat, gelet op de herziening van de uitkering, door de Sociale
verzekeringsbank te veel is betaald tussen het moment dat de
mededelingsverplichting is geschonden en het moment waarop de
mededeling van de belanghebbende dan wel het wijzigingsbericht van
een derde werd ontvangen.
Is er geen sprake van bijzondere omstandigheden, dan wordt een
boete opgelegd ter hoogte van het zogenaamde basis boetebedrag dat
wordt vastgesteld bij algemene maatregel van bestuur.
De mate waarin de gedraging aan de belanghebbende kan worden
verweten wordt beoordeeld naar de situatie op het moment waarop de
belanghebbende zijn verplichting had moeten nakomen.
De hoogte van de boete zal in de algemene maatregel van bestuur ten
slotte worden afgestemd op de omstandigheden waarin de belanghebbende verkeert. Hierbij zal aandacht worden besteed aan bijzondere
financiële of sociale omstandigheden waarin de betrokkene verkeert
op het moment dat de boete wordt opgelegd.

In de algemene maatregel van bestuur inzake de bestuurlijke boete zal
zoveel als mogelijk aangesloten worden bij de bepalingen van het
Boetebesluit socialezekerheidswetten.
Artikel 6c
In het eerste lid is verplichtend geregeld dat de Sociale verzekeringsbank
in geval van situaties zoals omschreven in de onderdelen a tot en met d
een besluit dient te wijzigen of in te trekken. Om tot uitdrukking te laten
komen dat aan bedoelde verplichting niet een absoluut karakter wordt
toegekend, in de zin dat nooit ruimte voor welke afwijking dan ook zou
bestaan, is het derde lid opgenomen.
Het vierde lid is een uitzondering op het eerste lid. Hierin is voor de
Sociale verzekeringsbank een verplichting opgenomen om met betrekking
tot uitkeringstijdvakken in het verleden geheel of gedeeltelijk van de
wijziging of de intrekking af te zien, indien de in dit lid genoemde
personen aan alle bij of krachtens deze wet gestelde verplichtingen
hebben voldaan, en zij in redelijkheid niet hebben kunnen begrijpen dat
de basis- en remigratievoorzieningen ten onrechte of op een te hoog
bedrag zijn vastgesteld.
De Sociale verzekeringsbank dient over het achterwege laten van de
wijziging of intrekking een gemotiveerd besluit moet nemen. Dit is
wenselijk zowel van uit een oogpunt van rechtszekerheid voor de
betrokkene als ten behoeve van het toezicht op de uitvoering.
Artikel 6d
Er is een noodzaak om te voorzien in een mogelijkheid om de betaling van
remigratievoorzieningen te schorsen. Hierbij kan onder meer gedacht
worden aan de volgende situatie. Na de feitelijke remigratie wordt de
controle of de remigrant nog gerechtigde is uitgevoerd met behulp van
een vragen- en inlichtingenformulier. In de controlevoorschriften op grond
van artikel 8g van de wet zullen regels worden gesteld over het invullen
en retourneren van het formulier door de remigrant. Het komt voor dat zo
een formulier niet of niet tijdig wordt geretourneerd. Daaraan kunnen zeer
gevarieerde redenen ten grondslag liggen zoals onder meer slordigheid
van de ontvanger, het niet doorgegeven hebben van een verhuizing, onwil
om een wijziging in de omstandigheden waarvan men weet dat die tot
intrekking of verlaging van de remigratievoorzieningen moet leiden
kenbaar te maken of de omstandigheid dat de (alleenstaande) remigrant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

16

inmiddels is overleden. De Sociale verzekeringsbank zal de toedracht rond
het niet retourneren van het levensbewijs moeten onderzoeken. Zo een
onderzoek kan mede gezien de geografische afstanden en de situatie ter
plaatse de nodige tijd vergen. Het is ongewenst om hangende het
onderzoek te moeten doorgaan met het betalen van de remigratievoorzieningen, en achteraf de ten onrechte verrichte betalingen moeten
terugvorderen. Een schorsingsmogelijkheid kan dit soort complicaties
voorkomen. Bovendien kan de schorsingsmogelijkheid het effect hebben,
dat remigranten sneller en zorgvuldiger de formulieren invullen en
retourneren. Het spreekt vanzelf dat een schorsing in afwijking van de
maximale termijn van zes maanden, zoals bepaald in het tweede lid,
eerder mag worden opgeheven, indien de aanleiding voor de schorsing
tot het verleden behoort. Dit geldt zowel in positieve als in negatieve zin
en de voorziening met terugwerkende kracht kan worden hervat of moet
worden ingetrokken of gewijzigd.
Artikel 6e
Een verplichting tot terugvorderen is de meest geëigende vorm om te
bewerkstelligen dat het onverschuldigd betaalde wordt terugbetaald. In
beginsel maakt het niet uit wat de oorzaak is van het onverschuldigd zijn
van de betaling. Het kan gaan om gevallen waarin een wijziging in de
omstandigheden of (nieuw) gebleken feiten nopen tot wijziging van de
(primaire) toekenning. De oorzaak kan ook zijn dat een remigrant door een
administratieve vergissing van de Sociale verzekeringsbank meer krijgt
dan waar hij op grond van het correcte toekenningsbesluit recht op heeft.
In al deze gevallen zal terugvordering moeten plaatsvinden. De terugvordering omvat zowel het nemen van het terugvorderingsbesluit als het
effectueren van die beslissing. De verplichting om een terugvorderingsbesluit te nemen houdt in beginsel ook de verplichting in om ervoor te
zorgen dat het teruggevorderde bedrag daadwerkelijk wordt betaald. Voor
de toelichting bij het derde en het vierde lid wordt verwezen naar de
toelichting bij artikel 6c, derde en vierde lid.
Artikel 6f
Op grond van het eerste lid kan het onverschuldigd betaalde of de
opgelegde bestuurlijke boete door de Sociale verzekeringsbank in
mindering worden gebracht op toekomstige termijnen van de te betalen
remigratievoorzieningen en op toekomstige termijnen van andere
uitkeringen op basis van wetten die door de Sociale verzekeringsbank
worden uitgevoerd.
Het tweede lid maakt het mogelijk dat de Sociale verzekeringsbank het
onverschuldigd betaalde of de opgelegde bestuurlijke boete verrekent met
andere uitkeringen welke door andere organen worden betaald. Hiervoor
dient de Sociale verzekeringsbank bij dat andere orgaan een verzoek in te
dienen, echter zonder dat daarvoor een machtiging van de rechthebbende
nodig is. Voor de goede orde zij vermeld dat het vanzelfsprekend is dat de
Sociale verzekeringsbank de remigrant respectievelijk zijn partner
respectievelijk de wettelijke vertegenwoordiger van het kind, eerst in de
gelegenheid stelt vrijwillig te betalen. Pas indien dit niet tot het gewenste
resultaat leidt vindt in eerste instantie verrekening plaats op grond van het
eerste lid en pas daarna, indien nodig, vindt verrekening plaats op grond
van het tweede lid.
Onderdeel L en M
Dit zijn wetstechnische correcties alsmede een wijziging tengevolge van
de departementale herindeling in 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

17

ARTIKEL II
Dit artikel bepaald dat personen die voor het tijdstip van de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel al zijn geremigreerd of een ontvankelijke
«aanvraag tot toekenning van de basis- of remigratievoorzieningen
hebben ingediend bij de Sociale verzekeringsbank nog kunnen gebruik
maken van de Remigratiewet zoals die luidde op dag voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Voor hen geldt eerbiedigende werking. In
artikel 4:2 van de Algemene wet bestuursrecht is omschreven wanneer
een aanvraag ontvankelijk is.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 3

18