Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 650

Subsidiebeleid Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW)

Nr. 54

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 september 2017
Inleiding
Het Nederlands onderwijs in het buitenland wordt al tientallen jaren door
de Nederlandse overheid ondersteund. Sinds 1980 gebeurt dat via de
Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB) in opdracht van
het Ministerie van OCW. Ruim twaalfduizend kinderen volgen momenteel
onderwijs in de Nederlandse taal en cultuur (NTC-onderwijs) via een
school of organisatie die is aangesloten bij de NOB. Daaronder zijn
kinderen die onderwijs volgen op een dagschool met een geheel
Nederlands lesprogramma, kinderen die naar een school gaan die
aanvullend NTC-onderwijs aanbiedt en kinderen die afstandsonderwijs
volgen.1 Op de kwaliteit van dit onderwijs wordt toegezien door de
Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie).
In 2013 heeft het kabinet, in het kader van de subsidietaakstelling bij OCW,
besloten tot een bezuiniging op het Nederlands onderwijs in het
buitenland.2 Door de inspectie is onderzocht wat de gevolgen zijn van

1

In het schooljaar 2016/2017 volgden 12.695 leerlingen Nederlands onderwijs via een bij de NOB
aangesloten school of organisatie, waarvan 21% dagonderwijs (20 scholen), 67,1% aanvullend
NTC-onderwijs (173 scholen) en 12% afstandsonderwijs (7 organisaties): De staat van het
Nederlands onderwijs in het buitenland 2016/ 2017, NOB 2017, blz. 20.
2
Kamerstuk 33 650, nr. 1.

kst-33650-54
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 650, nr. 54

1

deze bezuiniging.3 Hierbij bieden wij u het rapport «De gevolgen van het
nieuwe budgettaire kader Nederlands onderwijs buitenland» van de
inspectie aan4. In deze brief geven wij onze reactie op dit rapport.
De conclusies van de inspectie
In 2013 heeft het kabinet besloten om de leerlinggebonden subsidie aan
Nederlandse scholen in het buitenland te beëindigen. De bij de NOB
aangesloten scholen en organisaties ontvingen tot 2014 een bedrag van
ongeveer 450 euro per leerling per jaar. Dankzij een incidenteel budget
van 10 miljoen uit het Herfstakkoord kon deze subsidie geleidelijk worden
afgebouwd: tussen 2014 en 2017 ontvingen scholen zo’n 235 euro per
leerling per jaar. Met ingang van 1 januari 2017 is deze subsidie in zijn
geheel komen te vervallen.5
De inspectie heeft aan de hand van haar eigen inspectiewerkzaamheden
en van cijfers die zijn aangereikt door de NOB onderzocht wat de
gevolgen zijn van het nieuwe budgettaire kader voor het NTC-onderwijs.
De inspectie trekt in haar rapport de volgende conclusies over de
gevolgen van deze bezuiniging:
1. De effecten voor de dagscholen die volledig Nederlands onderwijs
aanbieden zijn beperkt. De meeste scholen hebben ervoor gekozen
om de ouderbijdrage te verhogen. De impact van deze maatregel is
voor dit type scholen beperkt doordat de verhoging relatief gezien
klein is, omdat de ouderbijdrage op deze scholen toch al hoog was.
Daarnaast gaat het hier vaak om ouders die kunnen rekenen op een
werkgeversvergoeding.
2. Voor scholen die aanvullend NTC-onderwijs aanbieden geldt dat
sprake is van een trendbreuk: de leerlingenaantallen zijn gedaald en
er zijn minder scholen die dit onderwijs aanbieden. Met name
kleinere scholen in Europa sloten de deuren.6
3. De kwaliteit van het onderwijs is niet aantoonbaar gedaald, maar uit
de inspectiebezoeken komt naar voren dat de kwaliteit op een aantal
scholen onder druk staat.
De inspectie acht het waarschijnlijk dat een verminderde deelname aan
Nederlands onderwijs in het buitenland op termijn zal leiden tot een
afname van de aansluiting op het onderwijs in Nederland en Vlaanderen
en dat dit mogelijk een ongunstig effect zal hebben op de schoolloopbaan
van individuele leerlingen.
Beleidsreactie
Focus op kwaliteit en infrastructuur van het NTC-onderwijs
Het NTC-onderwijs bevordert dat leerlingen die na verloop van tijd weer
terugkeren uit het buitenland een betere aansluiting hebben op het
3

Het onderzoek vloeit voort uit een afspraak (het zogenoemde damesakkoord) die is gemaakt
tussen de Nederlandse en Vlaamse ministers van onderwijs: Intentieverklaring van de
Nederlandse Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de
Vlaamse Minister van Onderwijs en Vice-Minister-President van de Vlaamse regering, Hilde
Crevits, inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen, 30 mei 2016.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
5
Uw Kamer heeft destijds ingestemd met dit budgettaire kader en dat bij de begrotingsbehandeling in 2015 nogmaals bevestigd door de motie van de leden Rog en Van Meenen, die de
bedoeling had het incidentele budget uit Herfstakkoord na 2017 te continueren en structureel te
maken, met grote meerderheid te verwerpen. Kamerstuk 34 300 VII, 31.
6
Sinds 2013 zijn er 35 scholen gestopt en 22 nieuwe scholen bijgekomen. De gevolgen van het
nieuwe budgettaire kader Nederlands onderwijs in het buitenland, Utrecht: Inspectie voor het
Onderwijs 2017, blz. 6 en 10. Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 650, nr. 54

2

onderwijs in Nederland en Vlaanderen. Het gaat hier om een gedeeld
belang van de Nederlandse en Vlaamse regering. Over dit onderwijs vindt
dan ook regelmatig overleg plaats tussen de onderwijsministers van beide
regeringen.
Het kabinet heeft er in 2013 voor gekozen de leerlinggebonden subsidie af
te schaffen. Het Ministerie van Onderwijs stond op dat moment voor de
opgave om uitvoering te geven aan een subsidietaakstelling van 200
miljoen euro. Daarbij moesten soms pijnlijke keuzes gemaakt worden. In
het licht van die taakstelling vonden wij het redelijk dat de verantwoordelijkheid voor het NTC-onderwijs meer bij ouders zou komen te liggen. Na
een overgangsperiode is deze subsidie sinds het begin van dit jaar
volledig afgeschaft.
Tegelijkertijd is de structurele ondersteuning en bevordering van het
NTC-onderwijs na 2014 voortgezet, door middel van een jaarlijkse
subsidie aan de NOB en door het toezicht op de kwaliteit door de
Nederlandse inspectie. De NOB ontvangt sinds 2014 jaarlijks 2,1 miljoen
euro voor de ondersteuning van de infrastructuur van het NTC-onderwijs.
In het licht van het «damesakkoord» dat de Nederlandse en Vlaamse
ministers voor onderwijs op 30 mei 2016 tekenden, is daarnaast structureel een bedrag van 330.000 euro per jaar toegekend aan de NOB dat
specifiek bedoeld is voor de versterking van de kwaliteit van het onderwijs
in de scholen die zijn aangesloten bij de NOB. Over de besteding van deze
middelen zijn afspraken gemaakt tussen Nederland en Vlaanderen.7
De NOB heeft daarmee jaarlijks een budget van ruim 2,4 miljoen euro.
Hiermee organiseert zij onder meer trainingen en webinars voor leraren,
informeert zij ouders, adviseert zij scholen en ontwikkelt zij lesmateriaal.
Alleen scholen en organisaties van voldoende kwaliteit kunnen lid worden
van de NOB. De inspectie ziet toe op deze kwaliteit. Het lidmaatschap van
de NOB kan worden ingetrokken wanneer de kwaliteit onvoldoende is.
Met het afschaffen van de leerlinggebonden subsidie is de focus van de
ondersteuning van het NTC-onderwijs door het Ministerie van OCW dus
komen te liggen op het onderhouden van een infrastructuur voor
kwalitatief goed NTC-onderwijs.
Reflectie op de uitkomsten
De inspectie heeft de eerste gevolgen van de verschuiving in het
budgettair kader onderzocht. Uit het rapport van de inspectie blijkt dat
veel scholen er, zoals verwacht, voor hebben gekozen om de ouderbijdrage te verhogen. Een deel van de ouders kiest er wellicht om die reden
nu voor om hun kinderen geen, of voor een kortere periode,
NTC-onderwijs te laten volgen.
Tussen 2006 en 2017 groeide het aantal leerlingen dat NTC-onderwijs
volgde nog sterk van circa 8.000 naar ruim 13.000. In 2017 is het aantal
leerlingen met zes procent gedaald ten opzichte van 2016. De inspectie
spreekt hier van een trendbreuk. In de komende jaren zal moeten blijken
of er inderdaad sprake is van een trend die doorzet.
De daling van het aantal leerlingen geldt overigens niet voor de Vlaamse
leerlingen. Het aantal Vlaamse leerlingen is ten opzichte van 2013 licht
7

Intentieverklaring van de Nederlandse Minister van Onderwijs, cultuur en Wetenschap, dr. Jet
Bussemaker en de Vlaamse Minister van Onderwijs en Vice-Minister-President van de Vlaamse
regering, Hilde Crevits, inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen,
30 mei 2016. Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 650, nr. 54

3

gestegen en het aandeel Vlaamse leerlingen is daarmee eveneens licht
gegroeid van een kleine 9 procent in 2013, naar ruim 10 procent in 2017.
Sinds 2013, het jaar dat duidelijk werd dat er bezuinigd zou worden op het
NTC-onderwijs, zijn er 35 scholen gesloten. Daar staat tegenover dat er
sinds dat jaar 22 nieuwe scholen bijgekomen zijn.
De inspectie constateert dat de kwaliteit van het NTC-onderwijs op peil is
gebleven. De inspectie heeft wel zorgen op dit punt en verwacht dat de
aansluiting op het Nederlands onderwijs na terugkeer op termijn achteruit
zal gaan. Concrete aanwijzingen hiervoor heeft de inspectie nu niet.
De inspectie geeft met haar rapport een belangrijk signaal af. In hoeverre
2017 inderdaad een omslagpunt markeert en er sprake is van een dalende
trend die doorzet, zal de komende jaren moeten blijken.
Kwaliteitsborging
Op dit moment is er sprake van een overgangssituatie. De scholen en
organisaties voor NTC-onderwijs moeten zich sinds de volledige
afschaffing van de leerlinggebonden subsidie in 2017 instellen op een
nieuwe budgettaire situatie. Het is logisch dat dit gepaard gaat met een
hogere bijdrage die gevraagd wordt van ouders (en bedrijven). Dit is een
ontwikkeling waarmee wij destijds in de afweging rekening hebben
gehouden.8 Mogelijk gevolg is dat op termijn minder ouders kiezen voor
NTC-onderwijs.
De kwalitatieve en kwantitatieve ontwikkeling van het NTC-onderwijs
zullen wij mét de NOB en de inspectie in de komende jaren nauwgezet
volgen. Met de NOB zijn wij in gesprek over de wijze waarop scholen het
beste ondersteund kunnen worden in hun transitie naar de nieuwe
financiële situatie, zodat de kwaliteit van het NTC-onderwijs op peil blijft.
De uitkomsten van het rapport van de inspectie bespreken wij met de
Vlaamse Minister van onderwijs.
Wij hebben er vertrouwen in dat met de structurele subsidie aan de NOB
en de toezichthoudende taak van de inspectie de infrastructuur van
kwalitatief goed NTC-onderwijs – en daarmee een vloeiende aansluiting
op het onderwijs in Nederland en Vlaanderen voor deze leerlingen –
voldoende geborgd is.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

8

Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 394.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 650, nr. 54

4