Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 576

Natuurbeleid

Nr. 350

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR NATUUR EN STIKSTOF
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 mei 2023
Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van de vaste commissie
voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het rapport «Bosbeheer
in beeld; Over (Staats)bosbeheer en bossenstrategie» (Kamerstuk 33 576,
nr. 328), waarover op 16 februari 2023 een technische briefing heeft
plaatsgevonden in aanwezigheid van de Algemene Rekenkamer.
De Minister voor Natuur en Stikstof,
Ch. van der Wal-Zeggelink

kst-33576-350
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 350

1

1
In het rapport van de ARK wijst hij op uw stelstelverantwoordelijkheid
voor het bosbeleid en voor het toezicht op doelmatige en doeltreffende
uitvoering van de taken van Staatsbosbeheer. Hierbij constateert de ARK
dat u door de decentrale inrichting van het natuurbeleid in het huidige
systeem weinig invloed heeft op de doelen van Staatsbosbeheer. Daarbij
komt de vraag op hoe u deze uitspraak van de ARK ziet en daarop
reflecteert. Het kan namelijk zo zijn dat de conclusie van de ARK dat er
onvoldoende inzicht is in de niet-financiële resultaten van Staatsbosbeheer niet op zichzelf staan, maar potentieel illustratief kunnen zijn voor
het financieel beheer van het in te stellen begrotingsfonds en de verantwoording van de uitgaven.
Antwoord
In mijn bestuurlijke reactie op het onderzoek van de ARK heb ik aangegeven dat zowel het Rijk, als eigenaar, als de provincies een belang
hebben in het duurzaam in stand houden van de terreinen van
Staatsbosbeheer.
De verantwoordelijkheid voor het natuurbeheer van Staatsbosbeheer ligt
bij de provincies. Net als andere beheerders kan Staatsbosbeheer voor het
beheer van bossen en andere natuurgebieden gebruik maken van de
Subsidieregeling Natuur en Landschap (SNL), en de daaraan verbonden
verplichtingen en voorwaarden.
De verantwoordelijkheid van het Rijk voor het zelfstandig bestuursorgaan
Staatsbosbeheer behelst het toezicht op het vervullen van de wettelijke
taakopdracht, conform de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer.
Instrumenten die hierbij horen zijn onder andere de goedkeuring door de
Minister van begroting en jaarverslag en de wettelijke evaluatie, elke vier
jaar, van doelmatigheid en doeltreffendheid van Staatsbosbeheer.
Dit betekent dat vragen over het bosbeheer van Staatsbosbeheer
allereerst met de provincies moeten worden besproken. Het Rijk komt in
beeld wanneer de uitvoering van de wettelijke taakopdracht van Staatsbosbeheer in het geding komt.
Ik heb in mijn reactie op het rapport laten weten dat ik mij kan vinden in
de suggestie van de ARK om met Staatsbosbeheer nadere afspraken te
maken over het periodiek leveren van informatie over de uitvoering van
de wettelijke taken. Dit betreft dan niet zozeer het bosbeheer als wel de
ontwikkeling en functievervulling van de bossen bij Staatsbosbeheer op
de langere termijn.
2
Kunt u een reflectie geven op het feit dat, zeker in een gedecentraliseerd
beleidsterrein als dit natuurbeleid, voldoende inzicht nodig is in
niet-financiële resultaten om sturingsproblemen te voorkomen? Heeft u
hier zorgen over en zo ja, hoe kunnen deze worden weggenomen?
Antwoord
Op landelijk niveau kunnen we goed aangeven wat de kwaliteit van de
natuur is. We beschikken over een landelijk dekkende natuurmonitoring,
het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM). Vele professionals en
duizenden vrijwilligers verzorgen deze monitoring. Op basis hiervan
kunnen we rapporteren over de Vogel- en Habitatrichtlijnen aan de
Europese Commissie. De uitdaging ligt vooral bij het verkrijgen van een
beter beeld van de natuur op gebiedsniveau. Daarom werken wij samen
met onder andere provincies aan een Programma Natuurmonitoring om
een nog beter beeld te krijgen van de effectiviteit van natuurmaatregelen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 350

2

systeemherstel om tot de gewenste omgevingscondities te komen en het
doelbereik in de Natura 2000-gebieden op land en water.
Ik wijs u er daarnaast op dat het decentraliseren van het natuurbeleid in
2013 een bewuste politieke keuze is geweest. De consequentie hiervan is
dat het Rijk minder direct kan sturen op de uitvoering van het
natuurbeleid.
3
Bent u van mening dat de strategische interpretatie van de interbestuurlijke verhoudingen onvoldoende is voor doeltreffend en doelmatig
uitvoeren van het transitiefonds, gezien u in het rapport stelt dat Staatsbosbeheer niet verder hoeft te gaan in de actieve informatievoorziening
aan provincies dan waar een subsidieovereenkomst toe is vastgelegd?
Welke bestuurlijke interventies heeft u tot uw beschikking om dit bij te
sturen en keuzes te kunnen maken?
Antwoord
Zoals uiteengezet in het antwoord op vraag 1 ligt de verantwoordelijkheid
voor natuurbeheer van Staatsbosbeheer bij provincies en is het Rijk
verantwoordelijk voor het toezicht op het vervullen van de wettelijke
taakopdracht. Ik ben van mening dat de huidige voornemens in het kader
van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) goed passen in de
interbestuurlijke verhoudingen en verantwoordelijkheden ten aanzien van
het natuurbeleid.
Om bij te sturen zijn meerdere bestuurlijke interventies mogelijk. Voor het
NPLG leveren provincies hun provinciale gebiedsprogramma’s landelijk
gebied en maatregelpakketten op, die door het Rijk en onafhankelijke
externe partijen integraal worden beoordeeld. De integrale beoordeling
speelt mee bij de toekenning van middelen uit het transitiefonds. Bij het
opstellen en uitvoeren van deze gebiedsprogramma’s kunnen provincies
gebruik maken van de expertise en de uitvoeringskracht van Staatsbosbeheer. Dit betekent dat de provincies ook afspraken maken met Staatsbosbeheer en andere terrein-beherende organisaties over de mogelijke
bijdrage aan de doelen en de uitvoering van de maatregelen binnen een
gebiedsprogramma. Via een jaarlijks programmaboek wordt verantwoord
over behaalde resultaten met de middelen uit het Transitiefonds. Voor de
monitoring en verantwoording op doelbereik met het NPLG wordt een
integraal stelsel ingericht dat gebruik maakt van bestaande monitoring.
Voor natuurmonitoring is de systematiek beschreven in het antwoord op
vraag 2. De verantwoording over resultaten kan aanleiding geven voor
bestuurlijke bijsturing over een opvolgende toekenning van middelen uit
het Transitiefonds.
4
In het rapport van de ARK stelt hij dat er geen garantie is op duurzaam
bosbeheer, dat er te weinig verjonging van het bos plaatsvindt en dat er
geen goed toezicht wordt gehouden op de herplantplicht. Kunt u
aangeven wat de definitie van duurzaam bosbeheer is en of hierin ook
biodiversiteitsdoelen worden meegenomen? Indien die niet worden
meegenomen, bent u het eens dat het verstandig is om biodiversiteitsdoelen mee te nemen?
Antwoord
De definitie van duurzaam bosbeheer is de definitie zoals die door de FAO
al langere tijd wordt gebruikt. Het gaat in die definitie om het beheer en
gebruik van bossen op een manier waardoor bossen voor de huidige en
toekomstige generaties hun ecologische, economische en sociale functies
kunnen blijven vervullen. Staatsbosbeheer wordt door zowel het Forest

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 350

3

Stewardship Council (FSC) als door de Stichting Certificering SNL getoetst
op respectievelijk de duurzaamheid van het bosbeheer als op biodiversiteitsdoelen. De resultaten van deze audits zijn tot op heden altijd positief
geweest.
5
Als onduidelijk is wat de resultaten van het gevoerde bosbeheer zijn (geen
inzicht in de relatie tussen de inzet van personeel en geld aan de ene kant
en de kwaliteit van het bos op lange termijn aan de andere kant), hoe kan
er dan worden gezegd dat houtoogst geen negatieve gevolgen heeft voor
CO2-opslag of biodiversiteit?
Antwoord
Er is veel bekend over de toestand van de Nederlandse bossen en de
effecten van bosbeheer op onder andere klimaat en biodiversiteit. Uit
cijfers van de Nederlandse Bosinventarisatie, die met een grote steekproef
van 4.000 punten werkt en aanvullend gebruik maakt van luchtfoto’s, blijkt
dat het Nederlandse bosbeheer succesvol genoemd mag worden. Het
gemeten bos wordt steeds ouder en de staande houtvoorraad neemt de
afgelopen decennia toe. Dat betekent dat er dus steeds meer CO2 wordt
vastgelegd in de bomen. Ook andere indicatoren, op het gebied van
biodiversiteit, laten in veel gevallen een positief beeld zien. Dit zijn veelal
indicatoren die een directe relatie hebben met het gevoerde beheer. Zo is
het oppervlakte gemengd bos toegenomen, is er fors meer staand en
liggend dood hout bij gekomen (belangrijk voor veel soorten) en is er
meer structuur in het bos. Bron: M.J. Schelhaas et al. 2022. Zevende
Nederlandse Bosinventarisatie. WOt-rapport 142. ISSN 1871–028.
6
Hoe wordt bijgehouden wat de gevolgen van de houtoogst dan wel
bomenkap zijn voor het bos, de biodiversiteit en de CO2-opslag? Welke
indicatoren worden hiervoor gebruikt?
Antwoord
De meeste beheerders hanteren een bepaalde maximale oogst van de
bijgroei. Vaak is dit in multifunctionele bossen (een vorm van bosbeheer
waarin meerdere functies van het bos gezamenlijk worden bevorderd,
zoals houtproductie, recreatie, natuurbescherming en waterbeheer) rond
de 80%. In natuurbossen (bos waarvan structuur en samenstelling nog
min of meer in overeenstemming zijn met wat er van nature zou
voorkomen) is dit maximaal 20%, maar dit percentage blijkt in de praktijk
meestal lager te liggen. De afgelopen jaren laten inventarisaties zien dat
er steeds minder hout uit de Nederlandse bossen geoogst wordt. Dit heeft
te maken met het feit dat beheerders zorgvuldige afwegingen maken en
bijvoorbeeld in tijden van droogte ervoor hebben gekozen om minder te
oogsten. Onder het provinciale Subsidiestelsel Natuur en Landschap
(SNL) wordt ook monitoring van soorten vereist. Uit deze gegevens blijkt
of de natuurwaarden een goede trend laten zien. Tenslotte monitort LNV
op landelijk niveau de koolstofvastlegging. Dit gebeurt eens in de vier jaar.
Bron: M.J. Schelhaas et al. 2022. Zevende Nederlandse Bosinventarisatie.
WOt-rapport 142. ISSN 1871–028.
7
Kunt u aangeven welke bomen waar worden gekapt en met welke
redenen? Indien dit niet bekend is, bent u bereid om Staatsbosbeheer te
verzoeken deze data inzichtelijk te maken, het liefst via bijvoorbeeld een
Geografisch informatiesysteem (GIS) of andere digitale kaarten?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 350

4

Sinds de decentralisatie van het natuurbeleid naar de provincies rapporteert Staatsbosbeheer over kap aan de provincies en niet meer centraal
naar het Rijk. Verjongingskap en calamiteitenkap worden jaarlijks, mede in
het kader van de Wet natuurbescherming (onderdeel houtopstanden),
vastgelegd en gerapporteerd aan het bevoegd gezag (provincies). De Wet
natuurbescherming ziet er op toe dat onder meer het bos(areaal)
behouden blijft en bij verjongingskap ook weer een nieuwe bosgeneratie
ontstaat. De fijnmazige kap middels dunning, waarbij het bos intact blijft,
wordt niet geadministreerd.
Voor kap (en her-/aanplant) werkt Staatsbosbeheer in een cyclus van 4 tot
6 jaar (gebiedspecifiek). In het eerste jaar wordt gedund en verjongingskap (of calamiteitenkap) gepleegd. In de opvolgende 3 tot 5 jaren
komen zaken als schouw, her-/aanplant en verzorging aan bod. Kap van
bomen wordt in elk opvolgend jaar in februari afzonderlijk vastgelegd en
gemeld aan het bevoegd gezag van het betreffende gebied waar de kap
plaatsvindt.
8
Kunt u aangeven hoe het (verhogen) van de houtoogsten verenigbaar is
met de doelstelling om meer bos bij te planten?
Antwoord
De doelstelling om meer bos bij te planten is verenigbaar met houtoogsten, omdat het percentage van de bijgroei hoger is dan het
percentage houtoogst in Nederland. Bron: M.J. Schelhaas et al. 2022.
Zevende Nederlandse Bosinventarisatie. WOt-rapport 142. ISSN 1871–028.
9
Kunt u aangeven hoe houtoogst verenigbaar is met de doelstelling om
meer CO2 op te slaan, wanneer deze houtoogst wordt verbrand als
houtige biomassa?
Antwoord
Het Rijk streeft ernaar om hout dat wordt geoogst in Nederland, een zo
hoogwaardig mogelijke bestemming te geven. Resthout kan desgewenst
worden gebruikt voor verbranding ten behoeve van energie.
10
Uit het rapport blijkt dat er geen goed inzicht is in de doelmatige
besteding van gelden door Staatsbosbeheer, kunt u aangeven of dit geldt
voor alle terreinbeherende organisaties (TBO’s)?
Antwoord
Zoals uiteengezet in het antwoord op vraag 1, ligt de verantwoordelijkheid
voor het natuurbeheer bij de provincies. TBO’s en andere natuurbeheerders kunnen voor het beheer van bossen en andere natuurgebieden
gebruik maken van de Subsidieregeling Natuur en Landschap (SNL), en
zijn daarmee gehouden de daaraan verbonden verplichtingen en
voorwaarden. Voor meer informatie over de kwaliteitsborging van
natuurbeheer, de bewijsvoering van TBO’s en hoe de SNL-subsidie wordt
bepaald, verwijs ik u graag naar de Kamerbrief van 23 november 2021
over de Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) en het Diergezondheidsfonds
(F) voor het jaar 2022 (Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 21), pagina 18 t/m 20.
11
Deelt u de mening dat TBO’s voor verstrekte subsidies voor beheer aan
afrekenbare doelen zouden moeten worden gehouden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 350

5

Antwoord
Zoals in het antwoord op de vragen 1 en 10 uiteengezet, maken provincies
en beheerders afspraken over het natuurbeheer en de daarbij geldende
kwaliteitseisen en controlemechanismen. Kwaliteitsborging van het
uitgevoerde beheer vindt plaats via drie sporen:
1) Onafhankelijke certificering (en auditing) van beheerders;
2) monitoring van de natuurkwaliteit en,
3) het goede besprek tussen provincie en beheerder over de natuurkwaliteit.
De resultaten kunnen aanleiding geven tot het verwijderen van terreinen
uit de subsidiebeschikking, het bijstellen van de natuurdoelen in het
natuurbeheerplan, of tot het uitvoeren van extra inrichtingsmaatregelen in
een gebied.
12
Zijn er afspraken gemaakt met betrekking tot voorwaarden voor geldverstrekking en zo ja, welke afspraken?
Antwoord
Ja, er zijn afspraken gemaakt. Zie hiervoor het antwoord op de vragen 1,
10 en 11.
13
Hoe kunt u verantwoorden dat er opnieuw veel geld wordt gestoken in
natuurherstel, terwijl onduidelijk is of de verstrekte middelen doelmatig
zijn besteed?
Antwoord
Zoals uiteengezet in het antwoord op de vragen 1, 10 en 11 maken
provincies en beheerders afspraken over het natuurbeheer. Provincies
hebben in hun natuurbeheerplan per terrein vastgelegd welk beheertype
daar aanwezig is. Om voor subsidie in aanmerking te komen dient de
beheerder dit beheertype in stand te houden en alle activiteiten te
verrichten of na te laten die nodig zijn voor die instandhouding.
14
Kunt u aangeven op welke termijn u inzicht heeft in welke beheermaatregelen niet zijn uitgevoerd, terwijl daar wel middelen voor verstrekt zijn?
Kunt u aangeven wat de mogelijke consequenties daarvan zijn geweest?
Antwoord
Ik kan u hier geen inzicht in geven, omdat dit een verantwoordelijkheid is
van provincies.
15
Welke acties onderneemt u naar aanleiding van de conclusies in het
rapport «Bosbeheer in beeld; Over (Staats)bosbeheer en bossenstrategie»?
Antwoord
De acties die ik onderneem naar aanleiding van de conclusies in het
rapport «Bosbeheer in beeld; Over (Staats)bosbeheer en bossenstrategie»
zijn de volgende:
1) Er zullen nadere afspraken gemaakt worden met Staatsbosbeheer over
het periodiek leveren van informatie over de uitvoering van de
wettelijke taken. Dit betreft dan niet zozeer het bosbeheer als wel de
ontwikkeling en functievervulling van de bossen bij Staatsbosbeheer.
2) Er zal aan een monitoringssystematiek voor de landelijke doelen
invulling worden gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 350

6

3) Het maken van afspraken met provincies en TBO’s over hun concrete
bijdrage aan het bereiken van de landelijke doelstellingen zal via het
NPLG trapsgewijs worden georganiseerd.
4) Voor 19.000 hectare nieuw bos geldt dat deze wordt opgenomen als
doelstelling van het Nationaal Programma landelijk gebied (NPLG).
Daarmee is het mogelijk voor provincies om in hun gebiedsplannen
ook deze 19.000 hectare te realiseren. Daarbij is van belang dat er
slimme combinaties worden gemaakt, onder meer met de VHR
doelstellingen, de klimaatdoelstellingen, maar ook met opgaven
rondom waterkwaliteit.
Voor meer toelichting op deze acties verwijs ik u graag naar de Bestuurlijke reactie op het concept-rapport Bosbeheer in Beeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 350

7