Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 696

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 augustus 2017
Hierbij bied ik u het rapport aan van de inspectie Veiligheid en Justitie
(hierna de inspectie) getiteld «Brand detentiecentrum Rotterdam»1. In
deze brief treft u mijn beleidsreactie op dit rapport aan. Deze reactie is
tevens een aanvulling op mijn antwoorden op de Kamer vragen van het
lid Voordewind c.s. die in september 2016 gesteld zijn.2
Aanleiding rapport en algemene reactie
Op 25 mei 2016 vindt in het detentiecentrum Rotterdam (DCR) een
celbrand plaats. De inspectie ziet in eerste instantie geen aanleiding om
een onderzoek naar het incident in te stellen. Ook in de veiligheidsregio
wordt de brand aangemerkt als een incident dat in korte tijd en zonder
specifieke aandachtspunten door de hulpverleners is aangepakt en
afgehandeld. Naar aanleiding van een rapport van Amnesty International,
het Meldpunt Vreemdelingendetentie van de Stichting Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt (LOS) en Dokters van de Wereld over de gang
van zaken rondom de brand en tegenstrijdige signalen over de feitelijke
gebeurtenissen, besluit de inspectie In september 2016 alsnog om een
eigenstandig onderzoek in te stellen. Het onderzoek heeft de volgende
onderzoeksvraag: Hoe verliep de aanpak van de brand, de ontruiming en
de nazorg aan de vreemdelingen (in de nasleep van de brand) en zijn
daarbij de geldende procedures gevolgd?
De inspectie concludeert dat bij het onderzoek naar deze brand is
gebleken dat zowel de bedrijfshulpverleners als de brandweer kordaat en
effectief hebben gehandeld. De brand was snel onder controle en er vielen

1
2

kst-24587-696
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamervragen van Voordewind (ChristenUnie), Kuiken (PvdA), Gesthuizen (SP), Voortman
(GroenLinks) en Sjoerdsma (D66) van 12 september 2016 over de brand in het vreemdelingendetentiecentrum Rotterdam (Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 106).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 696

1

geen slachtoffers. Een aandachtspunt is de informatie-uitwisseling tussen
de bhv-organisatie en de hulpverleningsdiensten.
Daarnaast constateert de inspectie dat er te weinig aandacht is geweest
voor de nazorg aan de ingeslotenen en dat met betrekking tot de visitatie
van in afzondering geplaatste vreemdelingen geen afweging heeft plaats
gevonden of met een lichter middel kon worden volstaan.
Ik heb kennisgenomen van de conclusies en aanbevelingen van de
inspectie en zal daar in goed overleg met de Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI) gevolg aan geven. De conclusie van de inspectie omtrent het
optreden van de (bedrijfs)hulpverleningsdiensten zie ik als een positief
resultaat van de inspanningen die zijn gepleegd om de brandveiligheid te
bevorderen. De aanbevelingen die de inspectie terzake doet en die met
name gericht zijn op verbetering van informatieuitwisseling, bieden mij
een handvat en agenda op basis waarvan verdere stappen zijn en zullen
worden gezet. Dat geldt ook voor de conclusies inzake de uitvoering van
het beleid inzake nazorg en visitatie. Met de inspectie en de directie van
het detentiecentrum Rotterdam constateer ik dat, onverlet alles wat al
bereikt is, ook hier nog stappen te zetten zijn. Ten aanzien van de nazorg
concludeerde de inspectie dat medische zorg voor alle vreemdelingen
toegankelijk was, zowel tijdens als in de dagen na de brand, maar de
inspectie miste initiatieven om individuele of collectieve mogelijkheden te
bieden aan de ingeslotenen voor reflectie, bezinning en evaluatie teneinde
de gebeurtenis te verwerken. Om in dit gemis te voorzien is in DCR een
opvang- en nazorgteam ingesteld. Dit team heeft tot taak het zoveel als
mogelijk voorkomen, onderkennen en beperken van de fysieke,
psychische en sociale schade die kan ontstaan bij zowel ingeslotenen als
personeel na een calamiteit of als gevolg van het individueel ervaren van
een schokkende gebeurtenis binnen het werkveld van het detentiecentrum.
In het vervolg van deze brief zal ik meer uitgebreid ingaan op de aanbevelingen van de inspectie en de wijze waarop daaraan gevolg zal worden
gegeven.
Aanbevelingen en reactie
De inspectie komt op basis van de bevindingen en conclusies tot de
volgende aanbevelingen:
1. Onderzoek in samenspraak met de Veiligheidsregio’s en de Regionale
Ambulancevoorzieningen hoe de aansluiting tussen de bhv-organisaties
van justitiële inrichtingen en hulpverleningsdiensten in de praktijk is
geborgd, verbeter deze aansluiting zo nodig en stimuleer dat justitiële
inrichtingen en hulpverleningsdiensten regelmatig gezamenlijk oefenen.
In het afstemmingsoverleg tussen de hoofddirectie van DJI en Brandweer
Nederland, dat plaatsvond op 31 mei 2017, is afgesproken dat DJI gebruik
gaat maken van de werkmethode «Geen nood bij brand!». Met deze
methode is er meer dan ooit sprake van gezamenlijk optrekken van
hulpverleningsorganisaties met begrip voor elkaars positie. Bewustwording van risico’s wordt hiermee vergroot door kennis te delen en
risico’s te erkennen.
Door deze methode toe te passen checkt iedere instelling de stand van
zaken op het gebruik van het gebouw met betrekking tot de
bhv-organisatie en de daarbij horende procedures, planvorming,
afspraken en maatregelen. Op deze wijze kunnen de afspraken met de
Veiligheidsregio’s en de regionale ambulancevoorzieningen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 696

2

gecheckt en waar nodig worden verbeterd en zal DJI initiatief nemen om
opnieuw tot oefenafspraken te komen met brandweer en ambulancedienst.
2. Bezie voor alle justitiële inrichtingen in hoeverre de huidige afspraken
tussen de hulpverleningsdiensten en de bhv ten aanzien van hun rol bij
ontruimingen in de praktijk uitvoerbaar zijn en heroverweeg eventueel het
beleid.
Reactie
DJI inrichtingen beschikken over een adequate bhv organisatie waarbij er
lokaal afspraken gemaakt worden over wederzijdse verwachtingen. De
bhv oefent met regelmaat en past haar organisatie aan wanneer gebouwelijke, organisatorische en of elektronische wijzigingen plaatsvinden. De
oefeningen en eventuele aanpassingen zien op het gehele proces: van
alarmering tot en met ontruimen, evacueren en nazorg. Door het
toepassen van de bovengenoemde werkmethode Geen nood bij brand!
worden deze processen en maatregelen gezamenlijk met de brandweer
nog eens doorlopen.
Om te leren van interne brandmeldingen heeft DJI besloten adviseurs bhv
van het Shared Service Centrum op te leiden als Fire & Safety engineer.
Het bevoegd gezag van een inrichting kan een van de adviseurs vragen
nader onderzoek te doen naar de oorzaak en gevolgen van een brand ten
einde hier van te leren en verbetermaatregelen te nemen. Ten behoeve
van de nazorg is een opvang- en nazorgteam ingesteld.
3. Inventariseer in hoeverre de visitatie van vreemdelingen in andere
inrichtingen conform het beleid van de Staatsecretaris van Veiligheid en
Justitie wordt uitgevoerd. Zorg dat de werknemers van DJI zich bewust
zijn van het feit dat visitatie bij vreemdelingen een uiterst middel is
waarbij een gedegen afweging/onderbouwing aan ten grondslag moet
liggen.
Aan de directie van het Detentiecentrum Rotterdam: Werk conform het
landelijk vastgestelde beleid aangaande de toepassing van visitatie bij
vreemdelingen. Zorg dat zowel de directie als de Commissie van Toezicht
op de hoogte zijn van de feitelijke werkwijze binnen het detentiecentrum.
Zorg voor een gedegen schriftelijke onderbouwing bij het besluit om
visitatie toe te passen.
Reactie
Het beleid en de uitvoeringspraktijk in de detentiecentra zijn gericht op
reductie van het aantal disciplinaire straffen en ordemaatregelen in
vreemdelingenbewaring. De houding van het personeel, een motiverende
bejegening en een open gespreksvoering zijn daarin belangrijke ingrediënten. Het zeer terughoudend toepassen van visitatie is daarvan een
belangrijk onderdeel. Het toepassen van visitatie is in beginsel niet aan de
orde, tenzij daar zwaarwegende redenen aan ten grondslag liggen. In
detentiecentrum Rotterdam is met het voltallig personeel recent en
uitgebreid stilgestaan bij gewenste houding en gedrag, de-escalerend
optreden en een respectvolle bejegeningsstijl.
De bevindingen van de inspectie maken duidelijk dat, ondanks alle
aandacht op verschillende niveaus binnen de organisatie, dit onderwerp
continu aandacht verdient. In alle detentiecentra zal er specifiek aandacht
aan besteed worden dat, binnen de bredere aanpak die gericht is op het
terugdringen van drang en dwang, de regels omtrent visitatie strikt
nageleefd worden. Dat geldt ook voor de bestaande instructie om,
wanneer er bij plaatsing in de observatiecel of strafcel als uiterste middel
gebruik wordt gemaakt van visitatie, dit te vermelden met de reden
hiervan in de beschikking. In het overleg van de directie van de divisie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 696

3

gevangeniswezen en vreemdelingenbewaring DJI zal dit onderwerp ook
met regelmaat besproken worden met de vestigingsdirecteuren van de
inrichtingen voor vreemdelingenbewaring.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 696

4