Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 042

Wijziging van de Mediawet 2008 in verband met
aanscherping van de nieuwedienstenprocedure,
modernisering van procedures voor de
benoeming van raden van toezicht en besturen,
modernisering van het bestuur en
verduidelijking van de positie van de Ster,
alsmede technische verbeteringen onder meer in
verband met taken van het Commissariaat voor
de Media

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 22 februari 2019
De regering dankt de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) voor het verslag dat zij heeft uitgebracht naar
aanleiding van dit wetsvoorstel. De regering heeft met veel belangstelling
kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van de leden van de
fracties van de VVD, het CDA, D66, GroenLinks, de SP en de ChristenUnie.
Hierna volgt het antwoord van de regering, waarbij zoveel mogelijk de
volgorde en indeling van het verslag is aangehouden.
Algemeen deel
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de voorstellen van de
regering zich verhouden tot het voornemen om een nieuwe visie voor de
publieke omroep te ontwikkelen. Ziet de regering deze voorstellen als «no
regret» maatregelen die zullen passen binnen elke nieuwe visie? Of kan de
nieuwe visie mogelijk haaks staan op deze voorstellen, zo vragen deze
leden.
Met de voorstellen in dit wetsvoorstel brengt de regering op kórte termijn
verbeteringen en aanscherpingen aan in het publieke mediabestel. De
voorstellen hebben voor een groot deel betrekking op maatregelen die al
zijn aangekondigd. De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media (BVOM) schetst in zijn Mediabegrotingsbrief 2019 het proces om
tot een visie op de publieke omroep op de lánge termijn te komen.1 Hij
streeft ernaar om niet later dan het vroege voorjaar van 2019 deze visie
aan uw Kamer aan te bieden. Op basis van die visiebrief en het debat
erover met uw Kamer moet blijken hoe het bijbehorende wetstraject eruit
komt te zien. Dit wetsvoorstel staat los van deze visiebrief.

1

kst-35042-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 91.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

1

1. Onderwerpen
1.1. Aanscherping procedure voor instemming Minister met nieuw of
significant gewijzigd aanbodkanaal
De leden van de VVD-fractie geven aan in het wetsvoorstel te lezen dat de
markteffectenanalyse door de Autoriteit Consument en Markt (ACM)
alleen toegepast wordt bij nieuwe of significant gewijzigde aanbodkanalen. Zij vragen wanneer sprake is van een «significant gewijzigd
aanbodkanaal» en wie dit beoordeelt.
De Europese Commissie laat de definitie van «significant nieuwe dienst»
over aan de lidstaten. Volgens de Commissie dienen significante
wijzingen van bestaande diensten op dezelfde wijze te worden beoordeeld
als significant nieuwe diensten.2 In de Nederlandse goedkeuringsprocedure worden als «significant gewijzigde aanbodkanalen» beschouwd:
aanbodkanalen die inhoudelijk volledig vernieuwd zijn, bestaande
aanbodkanalen die voor het eerst (ook) worden verspreid via een netwerk
met distributieschaarste en aanbodkanalen die voor het eerst tegen
betaling door eindgebruikers worden aangeboden.3
De NPO geeft elke vijf jaar in haar concessiebeleidsplan én indien nodig in
de jaarlijkse begroting aan welke nieuwe aanbodkanalen zij wil toevoegen
aan haar aanbod en welke bestaande aanbodkanalen zij significant wil
wijzigen of wil beëindigen. Dit geldt ook voor de RPO.
Verder staat het een belanghebbende (zoals een marktpartij) te allen tijde
vrij een handhavingsverzoek bij het Commissariaat voor de Media
(Commissariaat) in te dienen indien hij van mening is dat de landelijke of
regionale publieke mediadienst media-aanbod verspreid via een (significant gewijzigd) aanbodkanaal waarvoor de Minister van OCW (Minister)
geen instemming heeft verleend, of via een aanbodkanaal dat volgens
hem niet meer aan de bij de instemming gestelde voorwaarden voldoet.
Deze leden vragen wanneer de beleidsregel hierover naar de Kamer zal
worden gezonden die de voorganger van de huidige Minister voor BVOM
had aangekondigd.
De beleidsregel is in voorbereiding en betreft een complexe systematiek.
De regering verwacht daar voorjaar 2019 uitsluitsel over te kunnen geven.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe vaak de regering verwacht dat
een nieuw aanbodkanaal geïntroduceerd zal worden en hoe vaak zij
verwacht dat een bestaand aanbodkanaal significant wordt gewijzigd. Zij
vragen hoe vaak dit in de afgelopen tien jaar is gebeurd als de huidige
definitie wordt aangehouden.
Het is niet aan de regering om een verwachting uit te spreken over het
aantal nieuwe of significant gewijzigde aanbodkanalen dat zal worden
aangevraagd door de NPO.
De huidige nieuwedienstenprocedure bestaat sinds 2010 in Nederland.
Sindsdien zijn er door de NPO tien aanvragen voor instemming met een
nieuw of significant gewijzigd aanbodkanaal ingediend.4 Het betreft de
aanbodkanalen NPO Soul & Jazz via de analoge kabel, NPO Plus, Npo3.nl,
NPO Nieuws en Evenementen, NPO FunX Turkpop, het NPO Nieuwsfragmentenkanaal, Uitzending Gemist op bestelling, Interactieve Service
2

Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op
de publieke omroep (PB 2009, C257/01), nr. 85.
Kamerstukken II 2009/10, 21501–34, nr. 142.
4
Bij dit aantal is geen rekening gehouden met aanvragen van de NPO voor goedkeuring om
aanbodkanalen stop te zetten.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

2

Menu’s op digitale televisieplatforms, distributie van publieke content op
drie lineaire mix-kanalen video voor mobiele platforms, een pakket van 12
radiothemakanalen via de digitale kabel, IPTV en andere vergelijkbare
bekabelde infrastructuren.5
Zij vragen of alle huidige aanbodkanalen zijn voorzien van een gedetailleerde profiel- of taakomschrijving op basis waarvan een eventuele
significante wijziging kan worden vastgesteld. Deze leden zouden hiervan
graag een overzicht krijgen.
De NPO en ook de RPO nemen in de jaarlijkse begroting een overzicht op
van de aanbodkanalen van respectievelijk de landelijke en de regionale
publieke mediadienst. Deze begrotingen zijn openbaar en te vinden op de
websites van de NPO en RPO.6 7 Ook de besluiten van de Minister over
instemming met een aanbodkanaal zijn voorzien van een beschrijving van
het desbetreffende aanbodkanaal en eventuele goedkeuringsvoorwaarden. Deze besluiten zijn openbaar en te vinden op de website van de
rijksoverheid.
Deze leden vragen voorts hoe de regering kan garanderen dat aanbodkanalen gedetailleerd genoeg communiceren over hun wijzigingsplannen,
zodat belanghebbenden gebruik kunnen maken van de mogelijkheid om
een handhavingsverzoek in te dienen bij het Commissariaat.
De NPO en RPO zijn wettelijk verplicht om in het concessiebeleidsplan of
in de jaarlijkse begroting te onderbouwen welke nieuwe aanbodkanalen
ze willen toevoegen aan het aanbod en welke bestaande aanbodkanalen
zij significant willen wijzigen of beëindigen. Zij hebben daarvoor de
instemming van de Minister nodig (artikelen 2.20, 2.21, 2.60l en 2.60m
Mediawet 2008).
Zij vragen of de nieuwedienstenprocedure geldt zowel bij de wettelijk
verplichte aanbodkanalen als bij de specifieke aanbodkanalen. Waarom
heeft de regering ervoor gekozen om geen markteffectenanalyse uit te
doen voeren op de bestaande aanbodkanalen? Welke bezwaren ziet de
regering om de markteffecten van het huidige publieke media-aanbod te
laten inventariseren? Welke kosten zouden hiermee gemoeid zijn, zo
vragen deze leden. Zij vragen waarom de regering heeft gekozen voor een
eenmalige markteffectenanalyse en niet voor een periodieke. Welke
bezwaren ziet de regering om de markteffecten periodiek te keuren om te
beoordelen of de markt tussentijds veranderd is?
De regering is geen voorstander van periodieke beoordeling van de
aanbodkanalen van de publieke omroep. Dit volgt niet uit Europese
verplichtingen. Het gaat in de Omroepmededeling van de Europese
Commissie immers niet over bestaande diensten, maar over significant
nieuwe diensten.8 In de Nederlandse situatie zijn dat: nieuwe of significant
gewijzigde aanbodkanalen. De regering ziet ook andere bezwaren:
periodieke hertoetsing van bestaande aanbodkanalen brengt (rechts)onzekerheid voor de publieke omroep met zich mee, waardoor het moeilijker
wordt om een financiële en programmatische strategie op de langere
termijn uit te zetten.

5

De aanvraag voor het NPO Nieuwsfragmentenkanaal is in 2014 ingetrokken, waarna het
experiment en de lopende goedkeuringsprocedure beëindigd werden. De aanvraag voor NPO
Nieuws en Evenementen is in 2016 ingetrokken, waarna het experiment en de lopende
goedkeuringsprocedure beëindigd werden. De aanvraag voor NPO FunX Turkpop is niet
goedgekeurd. De overige aanvragen zijn al dan niet onder voorwaarden goedgekeurd.
6
https://over.npo.nl/organisatie/onze-prestaties/begroting.
7
https://www.stichtingrpo.nl/Publicaties/129/begroting-rpo-2019.html.
8
Mededeling betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op publieke omroepen
(PB 2009, C 257/01).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

3

Daarnaast is er de mogelijkheid voor een belanghebbende (bijvoorbeeld
een marktpartij) om een handhavingsverzoek in te dienen bij het
Commissariaat, indien hij van mening is dat sprake is van een significant
gewijzigd aanbodkanaal of een nieuw aanbodkanaal waarvoor geen
instemmingsbesluit van de Minister is afgegeven. Indien het Commissariaat oordeelt dat sprake is van een nieuw of significant gewijzigd
aanbodkanaal en de NPO of regionale publieke omroep het aanbodkanaal
in stand wil houden, dan moet de instemmingsprocedure worden
doorlopen, inclusief de markteffectenanalyse door de ACM.
Het is niet mogelijk op voorhand een reële schatting te geven van de
kosten van het opstellen van een markteffectenrapportage over het gehele
publieke media-aanbod. Daarvoor verschillen de aanbodkanalen te veel
van elkaar, evenals de aanbieders die mogelijk concurrentie ondervinden
van deze aanbodkanalen.
Als de analyse van de ACM uitwijst dat er sprake is van marktverstoring,
is er dan de mogelijkheid om een nieuwe dienst of aanbodkanaal terug te
draaien? Zo ja, wie neemt dat besluit en wie voert het uit, vragen deze
leden.
De Minister besluit over het al dan niet instemmen met een nieuw of
significant gewijzigd aanbodkanaal. Dat doet de Minister door de
markteffecten van een nieuw of significant gewijzigd aanbodkanaal af te
wegen tegen de publieke waarde ervan, conform de vereisten uit de
Omroepmededeling 2009.9 Deze afweging maakt hij mede op basis van de
naar voren gebrachte zienswijzen, de adviezen van de Raad voor cultuur
en het Commissariaat en de markteffectenanalyse van de ACM.
Indien de Minister niet instemt met een nieuw of significant gewijzigd
aanbodkanaal, kan dit niet worden gebruikt voor de verspreiding van
publiek media-aanbod. Het kanaal kan dan dus niet starten of dient, indien
het is gestart, te worden stopgezet door de NPO of de regionale publieke
omroep.
De leden van de VVD-fractie geven aan te lezen dat het voorliggend
wijzigingsvoorstel belanghebbenden een extra gelegenheid biedt voor het
naar voren brengen van zienswijzen. Dit gebeurt nog voordat het
Commissariaat en de Raad voor cultuur om advies worden gevraagd en
voordat de ACM wordt verzocht een markteffectenanalyse uit te voeren.
Zij vragen of de voornoemde instellingen vrij zijn om de ingediende
zienswijzen volledig naast zich neer te leggen. Wie bepaalt of de
ingediende zienswijzen van belanghebbenden betrokken worden bij het
advies respectievelijk de analyse, zo vragen zij.
Het voorstel van de regering is dat er in de nieuwedienstenprocedure een
extra mogelijkheid komt voor het naar voren brengen van zienswijzen. De
Minister doet de zienswijzen toekomen aan de Raad voor cultuur, het
Commissariaat en de ACM. Het voorgestelde artikel bepaalt dat deze drie
instanties voor hun adviezen dan wel rapportage gebruik maken van de
zienswijzen. Dat is dus een wettelijke verplichting. Op welke wijze zij dit
doen, is aan hen. Vervolgens is het aan de Minister om in het kader van
het besluit over instemming met een nieuw of significant gewijzigd
aanbodkanaal de uitgebrachte adviezen en analyse te wegen.
Zij vragen wat het juridische verschil is tussen de instrumenten «advies»
en «analyse». Waarom heeft de regering besloten om de ACM alleen een
analyse te laten uitvoeren en geen advies te laten uitbrengen, zo vragen
zij de regering.
9

Mededeling betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op publieke omroepen
(PB 2009, C 257/01).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

4

Uit het rapport van Dialogic kwam als aandachtspunt bij de huidige
nieuwedienstenprocedure naar voren dat de verplichting om een
markteffectenanalyse te laten uitvoeren onvoldoende helder is vastgelegd
in de Nederlandse wet.10 Met dit voorstel zorgt de regering ervoor dat dit
punt wordt aangepakt, en tevens dat de ACM wordt aangewezen voor het
uitvoeren van de analyse, vanwege haar expertise en ervaring. In de
voorgestelde tekst wordt het woord analyse gebruikt omdat dat zo precies
mogelijk aangeeft wat het is – een rapportage over verwachte effecten op
de markt – eerder dan een advies ten behoeve van de besluitvorming door
de Minister. Het gaat onverminderd om wezenlijke informatie. De Minister
zal bij zijn weging alle relevante feiten en af te wegen belangen, zoals die
naar voren komen uit adviezen, analyse en zienswijzen, betrekken.
Verder vragen deze leden of definitieve besluiten van de Minister na het
voltooien van de nieuwedienstenprocedure aan de Kamer worden
voorgelegd.
Het ontwerpbesluit en het definitieve besluit worden op www.rijksoverheid.nl geplaatst. Daarnaast wordt in de Staatscourant een kennisgeving
geplaatst van de zakelijke inhoud van het definitieve besluit.
De leden van de fractie van de VVD geven aan te lezen dat landelijke
publieke mediadiensten op grond van artikel 2.21a Mediawet 2008 de
mogelijkheid hebben om te experimenteren met een nieuw aanbodkanaal
zonder dat daarvoor eerst de nieuwedienstenprocedure hoeft te worden
doorlopen, maar dat dergelijke experimenten wel beperkt zijn in omvang
en duur. Zij vragen of de regering kan toelichten aan welke regels
dergelijke experimenten zijn gebonden en of de regering een overzicht
kan geven van experimenten die onder dit artikel in het verleden zijn
gestart.
Het gaat, op grond van artikel 2.21a Mediawet 2008, om experimenten van
beperkte omvang of duur, die dienen om te onderzoeken of een nieuw
aanbodkanaal een bijdrage kan leveren aan de verwezenlijking van de
publieke mediaopdracht van de landelijke publieke omroep. In de artikelen
1a tot en met 1d Mediabesluit 2008 staan nadere voorschriften voor de
experimenten. Daarin wordt bijvoorbeeld geregeld dat een experiment in
duur beperkt is tot een looptijd van maximaal een jaar, een beperkt
publieksbereik kent en dat de totale kosten per jaar van experimenten
beperkt zijn.
De huidige goedkeuringsprocedure bestaat sinds 2010 in Nederland.
Sindsdien zijn er door de NPO zeven experimenten gestart met betrekking
tot een aanbodkanaal. Het betreft de aanbodkanalen NPO Soul & Jazz via
de analoge kabel, NPO Plus, het NPO Nieuwsfragmentenkanaal,
Uitzending Gemist op bestelling, Interactieve Service Menu’s op digitale
televisieplatforms, distributie van publieke content op drie lineaire
mix-kanalen video voor mobiele platforms, een pakket van 12 radiothemakanalen via de digitale kabel, IPTV en andere vergelijkbare bekabelde
infrastructuren.11
De leden van de CDA-fractie vragen hoelang een markteffectenanalyse
door de ACM gemiddeld zal duren. Zij vragen hoe de Kamer inzicht heeft
in de vormgeving van de markteffectenanalyse door de ACM. Op welke

10

Landenvergelijking goedkeuringsprocedure nieuwe aanbodkanalen publieke omroep, Dialogic,
14 november 2015, Kamerstukken II 2015/16, 32827, bijlage bij nr. 82.
11
De aanvraag voor het NPO Nieuwsfragmentenkanaal is in 2014 ingetrokken, waarna het
experiment en de lopende goedkeuringsprocedure beëindigd werden. De aanvraag voor NPO
Nieuws en Evenementen is in 2016 ingetrokken, waarna het experiment en de lopende
goedkeuringsprocedure beëindigd werden. De aanvraag voor NPO FunX Turkpop is niet
goedgekeurd. De overige aanvragen zijn al dan niet onder voorwaarden goedgekeurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

5

wijze zal deze markteffectenanalyse worden gewogen, zo vragen zij, en
ook of het klopt dat de ACM de uitkomst van de toets voorlegt aan het
Commissariaat en het dus onderdeel uitmaakt van een bredere afweging.
Conform de Algemene wet bestuursrecht streeft de Minister ernaar
uiterlijk zes maanden na ontvangst van de aanvraag voor een nieuw of
significant aanbodkanaal een definitief besluit te nemen.12 In de praktijk
zal duidelijk moeten worden hoe lang de markteffectenanalyse door de
ACM gemiddeld duurt. Naar verwachting zal de mate van impact op de
markt immers per aanvraag verschillen, en daarmee het aantal te
benaderen marktpartijen, de complexiteit van de analyse en de tijd die dit
alles vergt.
De ACM stuurt haar markteffectenanalyse na afronding zonder tussenkomst van het Commissariaat aan de Minister. De analyse van de ACM
biedt de Minister informatie voor de onderbouwing van het besluit over
instemming met een nieuw of significant gewijzigd aanbodkanaal. De
Minister neemt zijn besluit door de markteffecten van nieuwe en
significant gewijzigde aanbodkanalen af te wegen tegen de publieke
waarde van de dienst, conform de vereisten uit de Omroepmededeling
2009.13 Deze brede afweging maakt hij mede op basis van de zienswijzen,
de adviezen van de Raad voor cultuur en het Commissariaat en de
markteffectenanalyse van de ACM.
De aanvraag voor instemming, het ontwerpbesluit en het definitieve
besluit, de adviezen van de Raad voor cultuur en het Commissariaat en de
markteffectenanalyse van de ACM (met uitzondering van de delen die
door bevraagde partijen als vertrouwelijk zijn aangemerkt) worden
geplaatst op www.rijksoverheid.nl. Van de zakelijke inhoud van het
definitieve besluit wordt kennisgeving gedaan in de Staatscourant. In het
ontwerpbesluit en het definitieve besluit – zoals gepubliceerd op
www.rijksoverheid.nl – wordt ingegaan op de punten uit eventuele
schriftelijke zienswijzen, waarbij delen die door partijen als vertrouwelijk
zijn aangemerkt niet openbaar gemaakt worden. Door deze publicaties
kan een ieder kennisnemen van de afweging en de onderliggende
stukken.
Zij vragen wat de voor- en nadelen zouden zijn om deze aanscherping van
deze procedure in te laten gaan met ingang van de nieuwe concessieperiode.
De voorgestelde aanscherping van de nieuwedienstenprocedure is al
tijdens de behandeling van de mediabegroting in 2016 met de Tweede
Kamer besproken.14 De toenmalige Staatssecretaris van OCW heeft bij die
gelegenheid toegezegd de voorgestelde aanscherping voortvarend te
zullen omzetten in wetgeving. Uit de reacties op de openbare internetconsultatie van dit wetsvoorstel blijkt dat er bij marktpartijen brede steun is
voor de voorgestelde aanpassing. De regering ziet daarom geen reden om
te wachten met het invoeren van de voorgestelde aanpassing tot het
begin van de nieuwe concessieperiode, op 1 januari 2021.
De leden van de CDA-fractie geven aan verder te lezen dat de Minister de
ACM kan vragen ook een markteffectenanalyse te laten uitvoeren bij een
uitbreiding van aanbod op regionaal niveau, maar dat de Minister daartoe
niet verplicht is. Zij vragen waarom het landelijk wel verplicht is en

12

Artikel 3:18, eerste lid, Algemene wet bestuursrecht.
Mededeling betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op publieke omroepen
(PB 2009, C 257/01).
14
Kamerstukken II 2016/17, 34 550 VIII, nr. 97.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

6

regionaal niet. In welke scenario’s is voor de regering denkbaar dat de
Minister een regionaal aanbod door het ACM zou laten toetsen, zo vragen
zij.
Ook bij een besluit over nieuwe of significant gewijzigde aanbodkanalen
van de regionale publieke mediadienst zullen de markteffecten in beeld
moeten worden gebracht en meegewogen. De omvang en complexiteit
van de markteffecten zijn bij een regionaal aanbodkanaal naar
verwachting echter geringer dan bij een landelijk aanbodkanaal. Daarom
wordt inschakelen van de ACM in de regionale situatie geen verplichting,
maar een bevoegdheid. Bijvoorbeeld wanneer de aanvraag of de naar
voren gebrachte zienswijzen daartoe aanleiding geven, kan de Minister
besluiten de ACM om een markteffectenanalyse te verzoeken.
Ten slotte geven deze leden aan te lezen dat als op het definitieve besluit
van de Minister direct beroep bij de bestuursrechter openstaat, de
bezwaarfase wordt overgeslagen. Zij vragen of de regering de achterliggende reden kan geven van het overslaan van de bezwaarfase.
Voor het nemen van het besluit over instemming wordt door de Minister
gebruik gemaakt van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.
Deze is geregeld in afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht. Artikel 7.1,
eerste lid, aanhef en onder d, Algemene wet bestuursrecht bepaalt
vervolgens dat, bij toepassing van deze procedure, na het besluit
rechtstreeks beroep op de bestuursrechter openstaat. De bezwaarprocedure wordt overgeslagen. Volgens de toelichting bij het amendement
waarbij deze bepaling werd ingevoegd, zou een overlapping van
procedures uit een oogpunt van bestuurslasten en omwille van een
sobere en doelmatige procedure ongewenst en overbodig zijn.15
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze wordt besloten dat de
nieuwedienstenprocedure in werking gaat. Voor een nieuw aanbodkanaal
lijkt hen dat vanzelfsprekend, maar zij vragen wat dient te worden
verstaan onder een «significant gewijzigd aanbodkanaal». Wie bepaalt dat
een aanbodkanaal dusdanig wijzigt of gewijzigd is, dat het aanbodkanaal
aan de procedure onderworpen dient te worden, en hoe drastisch dienen
dergelijke wijzigingen te zijn, zo vragen zij.
De Europese Commissie laat de definitie van «significant nieuwe dienst»
over aan de lidstaten. Volgens de Commissie dienen significante
wijzingen van bestaande diensten op dezelfde wijze te worden beoordeeld
als significant nieuwe diensten.16 In de Nederlandse goedkeuringsprocedure worden als «significant gewijzigde aanbodkanalen» beschouwd:
aanbodkanalen die inhoudelijk volledig vernieuwd zijn, bestaande kanalen
die voor het eerst (ook) worden verspreid via een netwerk met distributieschaarste en kanalen die voor het eerst tegen betaling door eindgebruikers worden aangeboden.17
Op grond van de in artikel 7.11 Mediawet 2008 opgedragen handhavingstaak houdt het Commissariaat er toezicht op dat media-aanbod van
de landelijke en regionale publieke mediadienst wordt verspreid via
aanbodkanalen waarmee de Minister heeft ingestemd. Dit betekent ook
dat het Commissariaat erop toeziet dat dat de publieke mediadienst bij
significante wijziging van een bestaand aanbodkanaal een aanvraag voor
instemming indient bij de Minister. Het betekent verder dat belanghebbenden een handhavingsverzoek bij het Commissariaat kunnen indienen
indien zij van mening zijn dat de landelijke of regionale publieke media-

15

Kamerstukken II 1991/92, 21 221, nr. 20.
Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op
de publieke omroep (PB 2009, C257/01), nr. 85.
17
Kamerstukken II 2009/10, 21501–34, nr. 142.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

7

dienst media-aanbod verspreidt via een (significant gewijzigd) aanbodkanaal waarvoor de Minister geen instemming heeft verleend.
Verder vragen deze leden of de toepassing van de procedure enkel
mogelijk is wanneer een nieuwe concessieperiode zich aandient of hier
ook op andere momenten sprake van kan zijn. Indien dit eerste het geval
is, waarom? Is er geen situatie denkbaar dat een aanbodkanaal gedurende
een lopende concessieperiode significant wijzigt, zo nee, waarom niet, zo
willen deze leden weten. Zij vragen of de regering ter illustratie een
situatie kan weergeven waarin zij wel en één waarin zij niet verwacht dat
de procedure in werking gaat.
De NPO geeft elke vijf jaar in haar concessiebeleidsplan én indien nodig in
de jaarlijkse begroting aan welke nieuwe aanbodkanalen zij wil toevoegen
aan haar aanbod en welke bestaande aanbodkanalen zij significant wil
wijzigen of beëindigen. Dit geldt ook voor de RPO. Voor de nieuwe en
significant gewijzigde aanbodkanalen is op grond van de artikelen 2.21 en
2.60l Mediawet 2008 instemming van de Minister vereist, met toepassing
van de nieuwedienstenprocedure. Een situatie waarin een aanbodkanaal
significant wijzigt, is bijvoorbeeld wanneer een kanaal voor het eerst
tegen betaling aan de eindgebruiker wordt aangeboden. Dit was het geval
bij de aanvraag van NPO Plus. Een situatie waarin een aanbodkanaal niet
wijzigt, is bijvoorbeeld wanneer een kanaal voor het eerst wordt verspreid
via een netwerk waar geen distributieschaarste heerst. Dit is het geval bij
radiokanalen die ook via internet worden doorgegeven.
Verder staat het een belanghebbende (zoals een marktpartij) te allen tijde
vrij een handhavingsverzoek bij het Commissariaat in te dienen indien hij
van mening is dat de landelijke of regionale publieke mediadienst
media-aanbod verspreid via een (significant gewijzigd) aanbodkanaal
waarvoor de Minister geen instemming heeft verleend of via een
aanbodkanaal dat volgens hem niet meer aan de bij de instemming
gestelde voorwaarden voldoet.
Zij vragen of de regering kan toelichten hoe en wanneer de procedure van
toepassing zal zijn op nieuwe of significant gewijzigde aanbodkanalen van
de publieke omroep voor internet.
De nieuwedienstenprocedure is in Nederland techniekneutraal ingericht.
Dat betekent dat de procedure op dezelfde wijze van toepassing op alle
nieuwe en significant gewijzigde aanbodkanalen van de landelijke en
regionale publieke mediadienst, ongeacht de distributiewijze van het
aanbodkanaal.
Deze leden vragen wat de verwachte doorlooptijd van de procedure voor
een nieuw of significant gewijzigd aanbodkanaal zal zijn. Zij wijzen erop
dat juist in het veranderende mediabestel, waarin regelmatig nieuwe
soorten diensten zich aandienen, enige snelheid gewenst is om een
flexibel toepasbaar systeem te kunnen realiseren. Zij vragen of de
regering dat met deze leden eens is. Zo ja, hoe lang zou een dergelijke
procedure volgens de regering maximaal moeten duren, zo vragen zij.
De regering streeft ernaar dat uiterlijk zes maanden na ontvangst van de
aanvraag voor een nieuw of significant aanbodkanaal een besluit over de
instemming wordt genomen, in overeenstemming met de Algemene wet
bestuursrecht.18 De regering is het met de leden van de D66-fractie eens
dat de publieke omroep moet kunnen blijven reageren op nieuwe
ontwikkelingen. Daarom blijft het mogelijk voor de publieke omroep om
media-aanbod te verspreiden bij wijze van experiment, zonder instemmingsbesluit van de Minister.19
18
19

Artikel 3:18, eerste lid, Algemene wet bestuursrecht.
Artikel 2.21a, Mediawet 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

8

De leden van de D66-fractie geven aan positief te zijn over de voorgestelde rol van de ACM om een markteffectenanalyse uit te voeren bij een
aanvraag voor instemming met een nieuw of significant gewijzigd
aanbodkanaal. Zij vragen waarom het hier «slechts» gaat om een analyse
en naar aanleiding hiervan geen advies of aanbeveling van de ACM wordt
verlangd. Zij geven aan juist de ACM een geschikte partij te achten om
hier wel een uitspraak over te doen. Zij vragen of de regering tevens kan
aangeven of de analyses van de ACM publiekelijk beschikbaar worden.
Uit het rapport naar Dialogic kwam als aandachtspunt bij de huidige
nieuwedienstenprocedure naar voren dat de verplichting om een
markteffectenanalyse te laten uitvoeren onvoldoende helder is vastgelegd
in de Nederlandse wet.20 Met dit voorstel zorgt de regering ervoor dat dit
punt wordt aangepakt, en tevens dat de ACM wordt aangewezen voor het
uitvoeren van de analyse, vanwege haar expertise en ervaring. In de
voorgestelde tekst wordt het woord analyse gebruikt omdat dat zo precies
mogelijk aangeeft wat het is – een rapportage over verwachte effecten op
de markt – eerder dan een advies ten behoeve van de besluitvorming door
de Minister. Het gaat onverminderd om wezenlijke informatie. De Minister
zal bij zijn weging alle relevante feiten en af te wegen belangen, zoals die
naar voren komen uit adviezen, analyse en zienswijzen, betrekken.
De aanvraag voor instemming, het ontwerpbesluit en het definitieve
besluit, de adviezen van de Raad voor cultuur en het Commissariaat en de
markteffectenanalyse van de ACM (met uitzondering van de delen die
door bevraagde partijen als vertrouwelijk zijn aangemerkt) worden
geplaatst op www.rijksoverheid.nl. Van de zakelijke inhoud van het
definitieve besluit wordt kennisgeving gedaan in de Staatscourant. In het
ontwerpbesluit en het definitieve besluit – zoals gepubliceerd op
www.rijksoverheid.nl – wordt ingegaan op de punten uit eventuele
schriftelijke zienswijzen, waarbij delen die door partijen als vertrouwelijk
zijn aangemerkt niet openbaar gemaakt worden.
Deze leden geven voorts aan de noodzaak te begrijpen van versterking
van de handhavingstaak van het Commissariaat. Zij vragen of de regering
een toelichting kan geven op de «gerezen vragen» ten aanzien van de
aangescherpte handhavingstaak, zoals gesteld in de memorie van
toelichting.
De regering ontving vragen van partijen in de mediasector waaruit bleek
dat er onduidelijkheid bestond over de reikwijdte van de handhavingstaak
van het Commissariaat ten aanzien van de verspreiding van publiek
media-aanbod via aanbodkanalen. Daarom benadrukt de regering in de
memorie van toelichting dat het Commissariaat op grond van de in artikel
7.11 Mediawet 2008 opgedragen handhavingstaak ook toezicht houdt op
de verspreiding van publiek media-aanbod via goedgekeurde aanbodkanalen. Daarnaast stelt de regering een handhavingsnorm voor – de
nieuwe artikelen 2.51 en 2.72 Mediawet 2008 – die verduidelijkt dat voor
verspreiding van landelijk en regionaal publiek media-aanbod uitsluitend
gebruik kan worden gemaakt van aanbodkanalen waarmee de Minister
heeft ingestemd.
De leden van de D66-fractie vragen of de aanvraag voor een nieuw of
significant gewijzigd aanbodkanaal, de zienswijzen hierop, de adviezen
van het Commissariaat en de Raad voor cultuur en de rapportage van de
ACM hierover publiekelijk raadpleegbaar zullen zijn, en zo nee, waarom
niet. Zij vragen of de regering voorts kan aangeven of het hierop
gebaseerde ontwerpbesluit van de Minister zal worden voorgelegd aan de
Kamer?
20

Landenvergelijking goedkeuringsprocedure nieuwe aanbodkanalen publieke omroep, Dialogic,
14 november 2015, Kamerstukken II 2015/16, 32827, bijlage bij nr. 82.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

9

De aanvraag voor instemming, het ontwerpbesluit en het definitieve
besluit, de adviezen van de Raad voor cultuur en het Commissariaat en de
markteffectenanalyse van de ACM (met uitzondering van de delen die
door bevraagde partijen als vertrouwelijk zijn aangemerkt) worden
geplaatst op www.rijksoverheid.nl. Van de zakelijke inhoud van het
definitieve besluit wordt kennisgeving gedaan in de Staatscourant. In het
ontwerpbesluit en het definitieve besluit – zoals gepubliceerd op
www.rijksoverheid.nl – wordt ingegaan op de punten uit eventuele
schriftelijke zienswijzen, waarbij delen die door partijen als vertrouwelijk
zijn aangemerkt niet openbaar gemaakt worden.
Deze leden merken op te begrijpen dat de aanpassing van de nieuwedienstenprocedure voor de RPO op één punt afwijkt, te weten de markteffectenanalyse van de ACM. De leden lezen dat hiertoe geen verplichting voor
de Minister bestaat. Zij vragen waarom dit zo is bepaald en of deze
verplichting niet voortvloeit uit de Omroepmededeling 2009.
De regering wil benadrukken dat de Europese Commissie in 2010 over de
huidige nieuwedienstenprocedure heeft geoordeeld dat deze in overeenstemming is met Europese staatssteunregels en de Omroepmededeling
2009.21
Ook bij een besluit over nieuwe of significant gewijzigde aanbodkanalen
van de regionale publieke mediadienst zullen de markteffecten in beeld
moeten worden gebracht en meegewogen. De omvang en complexiteit
van de markteffecten zijn bij een regionaal aanbodkanaal naar verwachting echter geringer dan bij een landelijk aanbodkanaal. Daarom wordt
inschakelen van de ACM in de regionale situatie geen verplichting, maar
een bevoegdheid. Bijvoorbeeld wanneer de aanvraag of de naar voren
gebrachte zienswijzen daartoe aanleiding geven, kan de Minister besluiten
de ACM om een markteffectenanalyse te verzoeken.
De leden geven aan verder te lezen dat voor de RPO op grond van artikel
2.21 Mediawet 2008 ook de mogelijkheid bestaat om te experimenteren
met een nieuw aanbodkanaal, zonder dat daarvoor eerst de nieuwedienstenprocedure moet worden doorlopen. Zij vragen of de regering kan
toelichten of hier inderdaad behoefte toe bestaat onder de regionale
publieke media-instellingen. In hoeverre verwacht de regering dat zij van
deze mogelijkheid tot experimenteren gebruik zullen maken, zo vragen
deze leden.
De RPO en regionale publieke omroepen opereren in dezelfde dynamische
omgeving als de NPO en de landelijke publieke omroepen. De regering
vindt het van belang dat ook de regionale publieke mediadienst moet
kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen en kansen. De voorgestelde
experimenteerbepaling voor de regionale publieke omroepen maakt het
daarom mogelijk om te experimenteren met een nieuw aanbodkanaal
zonder dat daarvoor eerst de nieuwedienstenprocedure moet worden
doorlopen. Het gaat daarbij om experimenten van beperkte omvang of
duur die dienen om te onderzoeken of een nieuw aanbodkanaal een
bijdrage kan leveren aan de verwezenlijking van de publieke mediaopdracht op regionaal niveau. De voorgestelde regeling is parallel aan die
voor de landelijke publieke mediadienst.
De leden van de fractie van GroenLinks-fractie merken op het van belang
te vinden dat de publieke omroep met de tijd meegaat. Zij vragen wat de
reactie van de regering is op het signaal van de NPO dat aanscherping
van de procedure voor instemming van de Minister met een nieuw of
significant gewijzigd aanbodkanaal ervoor kan zorgen dat de NPO minder
snel kan inspelen op nieuwe ontwikkelingen in het medialandschap? Zij
21

Steunmaatregel E 5/2005 (ex NN 170b/2003).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

10

vragen wat de reactie van de regering is op het signaal dat de vele extra
stappen die nu worden ingebouwd zullen leiden tot aanzienlijke
vertraging. Deze leden geven aan dit ook te vragen in het licht van de
toename van het aandeel van grote buitenlandse mediabedrijven in het
Nederlandse medialandschap.
De regering acht het evenals de leden van de GroenLinks-fractie van
belang dat de publieke omroep met zijn tijd meegaat en blijft innoveren.
In de voorgestelde aangescherpte procedure wordt net als in de huidige
situatie uitgegaan van de beslistermijn van zes maanden uit de Algemene
wet bestuursrecht.22
De regering verwacht juist dat het verduidelijken van de nieuwedienstenprocedure in de Mediawet 2008 leidt tot een meer efficiënte procedure.
Het stelt de publieke omroep namelijk beter in staat om bij het opstellen
van aanvragen voor nieuwe of significant gewijzigde aanbodkanalen
rekening te houden met de verschillende onderdelen van de instemmingsprocedure. Dit zorgt ervoor dat de ACM, de Raad voor cultuur en het
Commissariaat meer informatie hebben. Ook biedt het belanghebbenden
heldere aanknopingspunten en afbakening voor hun zienswijzen, die
bovendien al eerder in het proces naar voren kunnen worden gebracht.
Ten slotte blijft het mogelijk voor de NPO (of de RPO) om in te spelen op
nieuwe ontwikkelingen in het medialandschap, door het starten van
experimenten als bedoeld in artikel 2.21a (of het voorgestelde 2.60m1)
Mediawet 2008.
De leden van de SP-fractie vragen waarom nu voor aanscherping van de
nieuwedienstenprocedure wordt gekozen, terwijl de Kamer nog komt te
spreken over het gehele omroepbestel na 2021.
Met de voorstellen in dit wetsvoorstel brengt de regering op kórte termijn
verbeteringen en aanscherpingen aan in het publieke mediabestel. Het
voorstel voor aanscherping van de nieuwedienstenprocedure heeft
betrekking op al aangekondigde maatregelen.23 Dit staat los van het
proces dat de Minister voor BVOM schetst in zijn Mediabegrotingsbrief
2019 om tot een visie op de publieke omroep op de lánge termijn te
komen.24 Hij streeft ernaar om niet later dan het vroege voorjaar van 2019
deze visie aan uw Kamer aan te bieden. Op basis van die visiebrief en het
debat erover met uw Kamer moet blijken hoe het bijbehorende wetstraject
eruit komt te zien.
Zij vragen of het klopt dat deze aanscherping niet noodzakelijk is om in
overeenstemming te zijn met regels opgelegd vanuit Europa.
Ja, dat klopt. De Europese Commissie heeft in 2010 over de huidige
procedure geoordeeld dat deze in overeenstemming is met Europese
staatssteunregels en de Omroepmededeling 2009.25
Verder vragen deze leden of het klopt dat de werkelijke procedure dat er
nu een goedkeuring wordt gegeven in praktijk niet een half jaar duurt,
maar langer.
De regering streeft er in de huidige procedure naar om uiterlijk zes
maanden na ontvangst van de aanvraag voor een nieuw of significant
aanbodkanaal een definitief besluit te nemen, in overeenstemming met de
Algemene wet bestuursrecht.26 Dat blijft ook bij de aangescherpte
procedure zo. Het komt in de praktijk voor dat de procedure langer duurt.
22

Artikel 3:18, eerste lid, Algemene wet bestuursrecht.
Kamerstukken II 2016/17, 34 550 VIII, nr. 97.
Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 91.
25
Steunmaatregel E 5/2005 (ex NN 170b/2003).
26
Artikel 3:18, eerste lid, Algemene wet bestuursrecht.
23
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

11

Dat was bijvoorbeeld het geval bij de aanvraag van de NPO voor
instemming met het verspreiden van het aanbodkanaal NPO Soul & Jazz
via de analoge kabel. De vertraging kwam in dit geval voort uit het feit dat
het de eerste markteffectenanalyse van de ACM was in het kader van een
aanvraag tot instemming met een aanbodkanaal.
De leden van de SP-fractie vragen hoe deze wijziging gaat voorkomen dat
de invloed van grote buitenlandse mediabedrijven op ons publieke
omroepbestel groter wordt, aangezien genoemde leden dit als een
eventueel probleem zien voor de toekomst van ons omroepbestel.
De regering ziet geen reden om aan te nemen dat de invloed van grote
buitenlandse mediabedrijven op het publieke mediabestel groter wordt
door de voorgestelde aanscherping van de nieuwedienstenprocedure.
Deze leden vragen verder naar de noodzaak om een wettelijke verplichting
in te stellen dat de ACM een markteffectenanalyse moet uitvoeren. Zij
vragen of het nu al mogelijk is om het ACM te vragen een dergelijke
analyse uit te voeren. Welke lasten voor nieuwe aanbieders brengt deze
wetswijziging met zich mee, zo willen deze leden weten.
De regering acht het mede gezien het rapport van Dialogic wenselijk dat
de ACM de wettelijke taak krijgt om een markteffectenanalyse uit te
voeren in het kader van de nieuwedienstenprocedure, ook al is het op dit
moment al mogelijk om de ACM op incidentele basis te vragen een
rapportage uit te brengen.27 Het wettelijk vastleggen van deze taak draagt
bij aan de transparantie over de werking van de nieuwedienstenprocedure. Eén van de andere aandachtspunten bij de huidige procedure uit
het rapport van Dialogic is immers dat de Mediawet 2008 geen heldere
beschrijving van de procedure bevat.
Het voorstel over de nieuwedienstenprocedure leidt tot een beperkte
toename van de regeldruk bij (markt)partijen die op verzoek van de ACM
gegevens moeten aanleveren voor de uitvoering van de markteffectenanalyse. Het marktonderzoek van de ACM kan bestaan uit het toezenden
van een vragenlijst aan één of meerdere marktpartijen of telefonische
interviews met marktpartijen, die gemiddeld een half uur in beslag
nemen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben bedenkingen bij nut en
noodzaak van aanscherping van de nieuwedienstenprocedure. Hoe
verhoudt deze verzwaarde procedure zich tot de breed gehoorde roep om
een slagvaardige publieke omroep die efficiënt en snel kan reageren op de
elkaar steeds sneller opvolgende ontwikkelingen in het medialandschap,
zo vragen zij. Bovendien heeft de Minister voor BVOM aangekondigd dat
hij naar een ander mediabestel wil gaan toewerken vanaf 2021. Is het
wijzigen van de huidige procedure dan op dit moment verstandig, zo
vragen zij. Is het niet beter om dit te betrekken bij de besprekingen over
de toekomst van het mediabestel, vragen deze leden.
De regering acht het evenals de leden van de ChristenUnie-fractie van
belang dat de publieke omroep slagvaardig blijft en snel kan reageren op
ontwikkelingen. Bij de voorgestelde aangescherpte procedure kan de
publieke omroep nog steeds snel inspelen op nieuwe ontwikkelingen in
het medialandschap. In de voorgestelde procedure wordt immers net als
in de huidige situatie uitgegaan van de beslistermijn van zes maanden uit
de Algemene wet bestuursrecht.28 Bovendien blijft het mogelijk voor de
NPO (of de RPO) om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen in het

27

Landenvergelijking goedkeuringsprocedure nieuwe aanbodkanalen publieke omroep, Dialogic,
14 november 2015, Kamerstukken II 2015/16, 32827, bijlage bij nr. 82.
28
Artikel 3:18, eerste lid, Algemene wet bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

12

medialandschap, middels het starten van experimenten als bedoeld in
artikel 2.21a (of het voorgestelde 2.60m1) Mediawet 2008.
De regering is van mening dat het voorstel tot aanscherping van de
nieuwedienstenprocedure een verbetering is op de kórte termijn, die los
staat van het proces van de Minister voor BVOM om tot een visie op de
publieke omroep op de lánge termijn te komen.29
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de wijziging
van de nieuwedienstenprocedure ook gaat gelden voor regionale
omroepen. Ook voor regionale omroepen betekent dit dat het ingewikkelder wordt om een nieuw aanbodkanaal te realiseren, zo stellen zij. Dit
terwijl de regering zelf ook in de memorie van toelichting stelt dat de
regionale publieke omroepen in een zich snel ontwikkelend medialandschap flexibel moeten kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen en
kansen. Deze leden vragen de regering om hier nader op in te gaan en toe
te lichten waarom de wijziging van de nieuwedienstenprocedure nodig en
wenselijk is.
De Europese staatssteunregels en de Omroepmededeling 2009 zijn ook
van belang voor de aanbodkanalen van de regionale publieke mediainstellingen. De Minister heeft op grond van artikel 2.60m, derde lid,
Mediawet 2008 een instemmingsrecht op de aanbodkanalen van de
regionale publieke media-instellingen, waarbij hij gebruik maakt van de
huidige nieuwedienstenprocedure. Om die reden acht de regering het
noodzakelijk om de aanpassing van de nieuwedienstenprocedure ook
voor te stellen voor de regionale aanbodkanalen.
Op één punt wijkt de voorgestelde procedure voor regionale aanbodkanalen af: de Minister is namelijk wel bevoegd, maar niet verplicht om de
ACM te verzoeken een markteffectenanalyse uit te voeren. De reden
hiervoor is dat de regering de gemiddelde omvang en complexiteit van de
markteffecten van een regionaal aanbodkanaal geringer acht dan bij een
landelijk aanbodkanaal.
1.2. Modernisering procedures benoeming raden van toezicht en
besturen
De leden van de VVD-fractie geven aan te lezen dat er voor de benoemingsprocedures bij de raad van toezicht van de NPO en RPO is aangesloten bij de huidige weigeringsgronden van de Minister. Zij vragen wat in
de praktijk verandert bij de benoemingsprocedures in het publieke
mediabestel door de voorgestelde wijziging. Zij vragen of in de afgelopen
tien jaar benoemingen hebben plaatsgevonden die door dit voorstel
mogelijk niet plaatsgevonden zouden hebben. Zo ja, hoeveel en bij welke
organisaties?
In een democratische rechtsstaat als Nederland is een onafhankelijk
publiek mediabestel van groot belang. De media hebben immers een
belangrijke informerende en controlerende functie. Uit een verkenning die
de regering heeft laten uitvoeren naar de benoemingsprocedures in het
publieke mediabestel is naar voren gekomen dat de huidige benoemings-,
schorsings- en ontslagprocedures bij de publieke mediaorganisaties in
veel opzichten voldoen aan de hedendaagse normen van governance en
goed bestuur. Er zijn echter wel nog mogelijkheden geconstateerd om
bovengenoemde procedures verder aan te scherpen, en de Minister
verder op afstand te plaatsen.30 Deze verdere aanscherping heeft in dit
wetsvoorstel plaatsgevonden. In de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel wordt per mediaorganisatie in het publieke mediabestel
29
30

Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 91.
Advies Verkenning benoemingen, Kamerstukken I 2016/17, 34264, bijlage bij Y.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

13

toegelicht wat er in de praktijk bij de betreffende benoemingsprocedure
verandert ten opzichte van de huidige situatie.
Benoemingen in het publieke mediabestel hebben steeds op zorgvuldige
wijze plaatsgevonden, binnen de geldende wet- en regelgeving.
Heeft de Minister nog voldoende instrumenten om zijn stelselverantwoordelijkheid voor een pluriform, goed functionerend en onafhankelijk
publiek mediabestel te kunnen dragen, zo vragen deze leden.
De regering is het met de leden van de VVD-fractie eens dat de Minister
voldoende instrumenten moet hebben om zijn stelselverantwoordelijkheid
voor de publieke mediasector te kunnen uitoefenen. Dat is één van de
redenen waarom er niet voor gekozen is om één generieke benoemingsprocedure voor alle betrokken mediaorganisaties toe te passen. De
afweging tussen de onafhankelijkheid van een publieke mediaorganisatie
en de stelselverantwoordelijkheid resulteert in op maat gesneden
benoemingsprocedures per publieke mediaorganisatie. De Minister
behoudt voldoende instrumenten om zijn stelselverantwoordelijkheid
voor de publieke mediasector in te vullen. Zo houdt de Minister een
formele rol bij de benoemingsprocedures, controleert de Minister
publieke uitgaven achteraf en blijven de huidige gronden voor schorsing
en ontslag van bestuurders en toezichthouders gehandhaafd.
De leden van de CDA-fractie merken op te lezen dat de regering het
onwenselijk vindt om één generieke benoemingsprocedure voor alle
organisaties toe te passen en dat zij daarom voor maatwerk kiest. Zij
geven aan deze keuze te begrijpen, maar vragen wel of de regering nog
nadelen verwacht vanwege de grotere complexiteit die dit met zich
meebrengt, door de grotere hoeveelheid verschillende regels.
In de memorie van toelichting wordt voor per publieke mediaorganisatie
uitgebreid beschreven hoe de voorgestelde benoemingsprocedure eruit
komt te zien. De regering verwacht dan ook niet dat dit tot onduidelijkheid
of nadelige situaties voor de betrokken organisaties leidt. De resultaten
van de uitvoeringstoets door het Commissariaat geven hier bovendien
geen aanleiding toe. Hetzelfde geldt voor de reacties van de NPO, de RPO,
en de Ster in het kader van de openbare internetconsultatie.
Verder geven deze leden aan te lezen dat de regering van mening is dat de
huidige gronden voor schorsing en ontslag van bestuurders en toezichthouders uit de Mediawet 2008 en de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen voldoende gelimiteerd en objectief zijn. Zij vragen hoe de regering
kijkt naar het advies «Verkenning benoemingen publieke mediainstellingen», dat volgens hen aangeeft bij de huidige benoemings-,
schorsings- en ontslagprocedures nog kansen te zien om de procedures
op sommige punten aan te scherpen, dan wel te formaliseren.
In navolging op het «Advies Verkenning benoemingen» heeft de regering
voorgesteld om de huidige benoemingsprocedures bij de desbetreffende
publieke mediaorganisaties verder aan te scherpen.31 De regering is van
mening dat wat betreft schorsing en ontslag van toezichthouders én
bestuurders de huidige gronden in de Mediawet 2008 en de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen (Kaderwet zbo’s) voldoende gelimiteerd en
objectief zijn. Op grond van de Mediawet 2008 kunnen bestuurders of
toezichthouders worden geschorst of ontslagen bij ongeschiktheid,
disfunctioneren of indien er sprake is van een wettelijke onverenigbaarheid. Op grond van artikel 12, tweede lid, Kaderwet zbo’s is schorsing
en ontslag mogelijk bij ongeschiktheid of onbekwaamheid voor de
vervulde functie dan wel wegens andere zwaarwegende in de persoon
van de betrokkene geleden redenen.

31

Advies Verkenning benoemingen, Kamerstukken I 2016/17, 34264, bijlage bij Y.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

14

Deze leden merken op verder te lezen dat er een specifiek op het
Commissariaat toegesneden benoemingsprocedure komt, en dat de
regering aangeeft dat zij een versterkt accent plaatst op onafhankelijkheid.
Zij vragen of de regering kan aangeven hoe deze uitvoering zich verhoudt
tot de motie-Paternotte/Van der Molen, waarin wordt verzocht om een
zodanige inrichting van de procedure voor het benoemen, herbenoemen
en ontslaan van leden van het Commissariaat dat volstrekte onafhankelijkheid van politieke bemoeienis gewaarborgd is. Kortom, in hoeverre en
op welke wijze is er in het voorstel van de regering nog wel sprake van
afhankelijkheid van politieke bemoeienis en waarom heeft de regering
hiervoor gekozen, zo vragen deze leden.
De regering erkent dat het Commissariaat als onafhankelijke mediatoezichthouder een bijzondere positie in het publieke mediabestel inneemt,
mede in het licht van de grondwettelijke bescherming van media.
Tegelijkertijd is het Commissariaat een zelfstandig bestuursorgaan en
draagt de Minister ook voor het Commissariaat stelselverantwoordelijkheid, zoals ook de adviseurs onderstrepen in het «Advies Verkenning
benoemingen».32 Daarom stelt de regering een specifiek op het Commissariaat toegesneden procedure voor die vanuit de stelselverantwoordelijkheid van de Minister nadere invulling geeft aan het benoemingsrecht
van de Minister op grond van de Kaderwet zbo’s, maar waarbij wel de
onafhankelijkheid van het Commissariaat ten opzichte van de Minister
extra wordt benadrukt.
Zo wordt voorgesteld dat de benoeming van bestuurders plaatsvindt op
basis van een zwaarwegende voordracht van het Commissariaat. De
Minister toetst de voordracht voor benoeming slechts marginaal. De
verantwoordelijkheid voor werving en selectie wordt bij het Commissariaat gelegd. De Minister stemt slechts in met de profielschetsen. Voor de
selectie van kandidaten wordt door het Commissariaat een onafhankelijke
benoemingsadviescommissie ingesteld, waarvan de samenstelling een
driedeling kent: een gelijk aantal leden namens het Commissariaat,
namens de Minister en onafhankelijke leden. De onafhankelijkheid van de
benoemingsadviescommissie betekent dat ook de leden die namens het
Commissariaat of de Minister plaatsnemen in de commissie daarin
onafhankelijk ten opzichte van hun achterban acteren. De benoemingsadviescommissie brengt op basis van unanieme besluitvorming een
bindend advies uit aan het Commissariaat.
De regering acht de motie van de leden Paternotte/Van der Molen met
bovenstaande aanpassingen uitgevoerd. De regering hecht er daarnaast
aan om te benadrukken dat de Minister in het voorstel een beperktere rol
heeft dan gebruikelijk is bij de benoemingen van leden van andere
toezichthouders, zoals ook de Afdeling advisering van de Raad van State
in haar advies constateert.33
De leden van de D66-fractie geven aan te begrijpen dat de rol van de
Minister bij de benoeming van de leden van de raden van toezicht van de
NPO en de RPO is verkleind. In het kader van een onafhankelijk publiek
mediabestel begrijpen de leden deze keuze. Zij hebben enkele vragen over
de nieuwe benoemingsprocedure, waarbij zij het belang van een
transparante procedure benadrukken. Deze leden geven aan te lezen dat
voor het opstellen van de profielschets de raad van toezicht zienswijzen
opvraagt bij de raad van bestuur, het college van omroepen en de centrale
ondernemingsraad. Zij vragen of de regering kan toelichten hoe zwaarwegend deze zienswijzen zullen zijn in de totstandkoming van de

32
33

Advies Verkenning benoemingen, Kamerstukken I 2016/17, 34264, bijlage bij Y.
Kamerstukken II 2018/19, 35 042, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

15

profielschets. Ook vragen zij hoe transparantie in dit proces wordt
gewaarborgd.
De procedurele aspecten waarnaar de leden verwijzen zijn onderdeel van
de huidige benoemingsprocedure voor toezichthouders van de NPO en de
RPO. Met de wet van 26 oktober 2016 tot wijziging van de Mediawet 2008
in verband met aanvullingen bij het toekomstbestendig maken van de
landelijke publieke mediadienst is de rol van de Minister bij de wervingsen selectieprocedures voor de benoeming van toezichthouders van de
NPO en RPO verkleind.34 Het is aan de raad van toezicht om te bepalen op
welke wijze hij de zienswijzen betrekt bij het vaststellen van het functieprofiel. In het kader van transparantie is geregeld dat het functieprofiel na
vaststelling openbaar wordt gemaakt.
Vervolgens wordt, zo geven deze leden aan, in de benoemingsprocedure
ook een representatieve maatschappelijke adviesraad gevraagd om een
zienswijze te geven. Zij vragen hoe deze adviesraad wordt samengesteld.
Op welke wijze wordt de zienswijze van deze adviesraad opgesteld en hoe
zwaar weegt deze in de besluitvorming, zo vragen zij. Voor de uiteindelijke
selectie wordt door de raad van toezicht een onafhankelijke benoemingsadviescommissie ingesteld, zo merken deze leden op. Zij vragen aan
welke voorwaarden deze adviescommissie dient te voldoen. Hoe wordt
deze samengesteld en hoe worden zowel transparantie als onafhankelijkheid hierin gewaarborgd, zo vragen zij.
Net als bij de vorige vraag gaat het hier om procedurele aspecten die al in
de Mediawet 2008 zijn opgenomen. De maatschappelijke adviesraad
wordt samengesteld door de NPO. De opstelling van de zienswijze is aan
de adviesraad, en de weging van deze zienswijze bij de vaststelling van
het functieprofiel is aan de raad van toezicht. De benoemingsadviescommissie wordt ingesteld door de raad van toezicht. De commissie is
zelfstandig verantwoordelijk voor de selectie aan de hand van het
opgestelde functieprofiel. Ten behoeve van de ondersteuning bij het
opstellen van het functieprofiel door de raad van toezicht en de selectie
van kandidaten door de benoemingsadviescommissie, schakelt de raad
van toezicht van de NPO of RPO een wervingsadviesbureau in. Het is de
verantwoordelijkheid van de raad van toezicht om te borgen dat de leden
van de benoemingsadviescommissie onafhankelijk zijn. Het wervingsbureau kan hierin ondersteunend werken. Nieuw element, onderdeel van
dit wetsvoorstel, is dat de raad van toezicht zijn advies aan de Minister
motiveert, waarbij in ieder geval wordt ingegaan op de geschiktheid van
de kandidaat, de profielschetsen, de positie van de kandidaat in het
rooster van aftreden en de procedure die heeft geleid tot het advies.
De leden van de D66-fractie geven aan te lezen dat de onafhankelijke
benoemingsadviescommissie niet direct advies uitbrengt aan de Minister,
maar dat dit via de raad van toezicht verloopt. Dit is conform het advies
«Verkenning benoemingen publieke media-instellingen», maar in dit
advies werd daarbij opgemerkt dat wanneer gekozen wordt voor het
instellen van een benoemingsadviescommissie, de verantwoordelijkheid
voor werving en selectie eenduidig bij dit orgaan dient te liggen, zo stellen
zij. Zij vragen op welke wijze dit wordt geborgd. Kan de regering
aangeven of zij verwacht dat, na de aanbeveling van de benoemingsadviescommissie, de raad van toezicht of de Minister van deze aanbeveling
afwijkt, zo vragen zij.
De raad van toezicht van zowel de NPO als de RPO is verantwoordelijk
voor het werving- en selectieproces van toezichthouders. Om dit extra te
benadrukken wordt voorgesteld om de benoemingsadviescommissie te
laten adviseren aan de raad van toezicht, in plaats van – zoals nu – aan de
Minister, en om vervolgens de raad van toezicht te laten adviseren aan de
34

Stb. 2016, 114.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

16

Minister Om de transparantie over de gevolgde procedure te
benadrukken, regelt de regering tevens in dit wetsvoorstel dat het
zwaarwegende advies van de raad van toezicht aan de Minister wordt
gemotiveerd. Dat betekent dat het advies in ieder geval moet ingaan op
de geschiktheid van de kandidaat, de profielschetsen, de positie van de
kandidaat in het rooster van aftreden en de procedure die heeft geleid tot
het advies. De Minister doet, vanuit het oogpunt van zijn ministeriële
verantwoordelijkheid, een marginale toets op het advies van de raad van
toezicht. Deze marginale toets houdt in dat alleen van het advies van de
raad van toezicht wordt afgeweken bij strijdigheid met de wet, het niet
naleven van de eisen van zorgvuldigheid, of bij andere zwaarwegende
belangen. In het geval dat de Minister afwijkt van het advies wordt dit
schriftelijk gemotiveerd en wordt de Tweede Kamer hierover geïnformeerd.
De regering verwacht dat afwijking van de adviezen, door de raad van
toezicht of door de Minister, in de praktijk zelden zal plaatsvinden, gelet op
de zorgvuldige inrichting van de procedure.
Deze leden ondersteunen voorts het voorstel dat het advies aan de
Minister voor de voordracht wordt gemotiveerd en hiermee inzichtelijk
wordt gemaakt hoe de procedure is verlopen en welke afwegingen hierin
zijn gemaakt. Zij vragen of deze motivering openbaar gemaakt, en zo nee,
waarom niet.
De motivering van het advies van de raad van toezicht wordt niet
openbaar gemaakt. Het gaat hier immers om persoonsgegevens.
Deze leden vragen of de regering kan reflecteren op de transparantie
rondom het huidige benoemingsproces van de leden van de raden van
bestuur en raden van toezicht van de NPO en RPO. Zij vragen in hoeverre
de voorgestelde wijzigingen deze transparantie vergroten.
De profielschetsen voor de werving en selectie van toezichthouders bij de
NPO en RPO worden openbaar gemaakt. Dat is al zo. In dit wetsvoorstel
wordt geregeld dat het advies van de raad van toezicht aan de Minister
wordt gemotiveerd. Omdat de verantwoordelijkheid voor het wervings- en
selectieproces bij de raad van toezicht wordt gelegd, is het wenselijk dat
de raad van toezicht inzichtelijk maakt hoe de procedure is verlopen en
welke afwegingen hierbij zijn gemaakt. Dat betekent dat de voordracht in
ieder geval moet ingaan op de geschiktheid van de kandidaat, de
profielschetsen, de positie van de kandidaat in het rooster van aftreden en
de procedure die heeft geleid tot het advies.
De gemotiveerde voordracht van de raad van toezicht wordt niet
openbaar gemaakt. Het betreft hier immers persoonsgegevens. In het
geval dat de Minister afwijkt van het advies van de raad van toezicht dient
dit schriftelijk gemotiveerd te worden. In een dergelijk geval wordt ook de
Tweede Kamer geïnformeerd. Daarbij gaat het om de melding dat een
advies niet is overgenomen en de toegepaste weigeringsgrond. Persoonsgegevens worden daarbij niet verstrekt. De regering is van mening dat de
transparantie rondom de benoemingsprocedures daarmee voldoende
geborgd is.
De leden van de D66-fractie vragen of, wat betreft NOS en NTR, de
regering kan toelichten wat de verhoudingen tussen de raden van bestuur
en de raden van toezicht tussen de NPO en de NOS en NTR zijn. Wie is
qua beleid waar verantwoordelijk voor en in hoeverre functioneren deze
organen onafhankelijk van elkaar, zo willen deze leden weten.
De raad van toezicht van de NPO is belast met het toezicht op: de
uitvoering van de publieke mediaopdracht op landelijk niveau, de
werkzaamheden van de raad van bestuur van de NPO en de algemene
gang van zaken in de organisatie van de NPO. Ook staat de raad van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

17

toezicht van de NPO de raad van bestuur met advies ter zijde.35 De raad
van bestuur van de NPO bestuurt de NPO en is onder andere belast met
de dagelijkse leiding over de werkzaamheden van de NPO.36
De raad van toezicht van de NOS houdt toezicht op: het beleid van de
directie van de NOS, op de algemene gang van zaken binnen de NOS en
de pluriformiteit van het media-aanbod van de NOS. Verder staat de raad
de directie met advies terzijde.37 De directie van de NOS is belast met de
dagelijkse leiding en het financiële beheer van de NOS.38
De raad van toezicht van de NTR houdt toezicht op: het beleid van de
algemeen directeur, de algemene gang van zaken binnen de NTR en de
pluriformiteit van het media-aanbod van de NTR. De raad staat de
algemeen directeur met advies terzijde.39 De algemeen directeur is belast
met de dagelijkse leiding en het financiële beheer van de NTR.40
De toezichthouders en bestuurders van de NOS en de NTR functioneren
onafhankelijk van de toezichthouders en bestuurders van de NPO.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de vergoeding van de
personen in de raden van toezicht is. Zij vragen of de regering hiervan een
overzicht kan geven. Ook vragen zij of de regering nader kan ingaan op de
eisen aan de nevenfuncties van de mensen in de raden van toezicht: welke
eisen worden hieraan gesteld? Zij vragen hoe wordt gewaarborgd dat
deze mensen onafhankelijk zijn. Deze leden vragen of de regering nader
kan ingaan op diversiteit in besturen en raden van toezicht. Heeft de
regering hier een beeld van? Hoe wordt diversiteit aangemoedigd, zo
vragen deze leden.
De vergoeding voor de raden van toezicht van de NPO, de RPO, de NOS
en de NTR zijn door de Minister als volgt vastgesteld, steeds in euro per
jaar. Voor de voorzitter van raad van toezicht van de NPO 25.000. Voor een
lid van de raad van toezicht van de NPO 15.000. Voor de voorzitter van de
raad van toezicht van de RPO 17.500. Voor een lid van de raad van toezicht
van de RPO 12.500. Voor de voorzitter van raad van toezicht van de NOS
15.000. Voor een lid van de raad van toezicht van de NOS 10.000. Voor de
voorzitter van de raad van toezicht van de NTR 15.000. Voor een lid van de
raad van toezicht van de NTR 10.000. Deze informatie is beschikbaar in de
jaarrekeningen van de betreffende organisaties. Regels omtrent de
bezoldiging van de voorzitter en leden van het Commissariaat, en van de
voorzitter en leden van het bestuur van het Stimuleringsfonds voor de
journalistiek zijn per ministeriële regeling vastgesteld.41
In de Mediawet 2008 is geregeld met welke functies het lidmaatschap van
raden van toezicht van de NPO, de NOS, de NTR en de RPO onverenigbaar is.42 Ook kent de Mediawet 2008 onverenigbaarheden voor het
lidmaatschap van het Commissariaat en voor het lidmaatschap van het
bestuur van het Stimuleringsfonds voor de journalistiek.43 In onderhavig
wetsvoorstel heeft de regering tevens onverenigbaarheden voor het

35

Artikel 2.7, eerste en tweede lid, Mediawet 2008.
Artikel 2.10, eerste en tweede lid, Mediawet 2008.
Artikel 2.34e, eerste lid, Mediawet 2008.
38
Artikel 2.34g, eerste en tweede lid, Mediawet 2008.
39
Artikel 2.37a, eerste lid, Mediawet 2008.
40
Artikel 2.37c, eerste en tweede lid, Mediawet 2008.
41
Stcrt. 2008, nr. 252.
42
Artikelen 2.6, eerste lid, 2.34d, eerste lid, 2.37, eerste lid, en 2.60d, eerste lid, Mediawet 2008.
43
Artikelen 7.4 en 8.5 Mediawet 2008.
36
37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

18

lidmaatschap van de raad van toezicht van de Ster opgenomen.44 Op deze
manier wordt gewaarborgd dat leden van de raden van toezicht in het
publieke mediabestel onafhankelijk kunnen opereren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen verder naar een beeld van de
diversiteit van bestuurders en toezichthouders in het publieke mediabestel. De regering merkt op dat de samenstelling van raden van bestuur
en raden van toezicht in het publieke mediabestel openbare informatie is.
De regering merkt verder op dat in het wetsvoorstel voor het woord
«profielschets» is gekozen in plaats van het huidige woord «functieprofiel». Hiervoor is onder meer gekozen omdat deze omschrijving meer
ruimte biedt voor het opstellen van een profielschets voor de raad van
toezicht als geheel. Dit laatste is een nieuwe verplichting die als toegevoegde waarde heeft dat de selectie van de kandidaten voor de raden van
toezicht van NPO, NOS, NTR en RPO en kandidaten voor het Commissariaat en het bestuur van het Stimuleringsfonds voor de journalistiek óók
gebaseerd is op de mate waarin zij passen in en waarde toevoegen aan
het geheel. De regering benadrukt verder dat met dit wetsvoorstel de rol
van de Minister bij de wervings- en selectieprocedures voor de
benoeming van toezichthouders en bestuurders wordt verkleind. Hoewel
de regering het van belang vindt dat raden van bestuur en raden van
toezicht – ook in het publieke mediabestel – divers zijn samengesteld, is
het dus in belangrijke mate aan de raden van toezicht en raden van
bestuur om hier verdere invulling aan te geven.
De leden van deze fractie geven aan te constateren dat de regering ook de
mogelijkheid onderzoekt om de publieke omroep reclamevrij te maken. Zij
vragen wat dit zou betekenen voor de positie van de Ster. Zou dit invloed
hebben op het onderhavige voorstel, zo vragen deze leden.
De regering vindt het niet verstandig vooruit te lopen op eventuele
toekomstige wetsvoorstellen en keuzes die daarin zouden kunnen worden
gemaakt.
1.3. Modernisering bestuur en verduidelijking positie Ster
Modernisering bestuursstructuur en benoemingsprocedures Ster
De leden van de D66-fractie geven aan positief te zijn over het voorstel dat
de Ster naast een bestuur een raad van toezicht krijgt en hiermee
opvolging wordt gegeven aan de aanbevelingen uit zowel het rapport «De
governance van de Ster» van Twynstra Gudde als het advies «Verkenning
benoemingen publieke media-instellingen». Door de onderzoekers van
Twynstra Gudde werden verder expliciete aanbevelingen gedaan wat
betreft de samenstelling van de raad van toezicht, onder andere de
mogelijkheid tot het voordragen van kandidaten door de NPO, het
aanstellen van een onafhankelijke voorzitter van de raad van toezicht en
niet meer te werken met waarnemers vanuit het Ministerie van OCW.
Waarom is aan deze aanbevelingen geen opvolging gegeven, zo vragen
deze leden.
44

Namelijk a) de functie van lid van het bestuur van de Ster, b) het lidmaatschap van een orgaan
van of een dienstbetrekking bij de NPO, de RPO, NLPO of een publieke media-instelling, c) het
lidmaatschap van een orgaan van of een dienstbetrekking bij een commerciële mediainstelling, d) het lidmaatschap van een van beide Kamers der Staten-Generaal, een provinciaal
bestuur of een gemeentebestuur, e) een dienstbetrekking bij een ministerie of bij een dienst,
instelling of bedrijf direct vallende onder de verantwoordelijkheid van een Minister, f) het
hebben van financiële of andere belangen bij bedrijven of instellingen en het vervullen van
nevenfuncties waardoor een goede vervulling van de functie of de handhaving van de
onafhankelijkheid van het betrokken lid of van het vertrouwen daarin in het geding kan zijn en
g) het lidmaatschap van een orgaan van of een dienstbetrekking bij een omroepvereniging die
in een samenwerkingsomroep vertegenwoordigd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

19

Bij het voorstel voor de samenstelling van de raad van toezicht van de
Ster neemt de regering in grote lijnen het advies uit de «Verkenning
benoemingen publieke media-instellingen» over. Dat betekent onder
andere dat de regering ervoor kiest om in het wetsvoorstel te volstaan
met procedurele eisen en de Ster de ruimte te geven om de procedures
zelf nader in te richten. Binnen het voorgestelde raad-van-toezicht-model
komt de verantwoordelijkheid voor de benoemingsprocedures bij de raad
van toezicht te liggen, zowel voor de raad van toezicht zelf als voor het
bestuur van de Ster.
Concreet betekent dat onder andere dat er niet meer met waarnemers van
het Ministerie van OCW wordt gewerkt, hetgeen in overeenstemming is
met de aanbeveling uit het rapport «De governance van de Ster» van
Twynstra Gudde. De regering kiest er verder voor de bijzondere positie
van de NPO en de Minister in relatie tot de Ster tot uitdrukking te laten
komen in respectievelijk het recht op het geven van een zienswijze en
instemmingsrecht op de profielschetsen voor leden van de raad van
toezicht. De wijze waarop de rol van voorzitter van de raad van toezicht
wordt ingevuld, is aan de Ster.
Deze leden geven aan verder te lezen dat, net als bij de benoemingsprocedure voor de leden van de raden van toezicht van de NPO en RPO, ook
bij de benoemingsprocedure voor de leden van de raad van toezicht van
de Ster een onafhankelijke benoemingsadviescommissie niet direct advies
uitbrengt aan de Minister, maar dat dit via de raad van toezicht verloopt.
Dit is conform het advies «Verkenning benoemingen publieke mediainstellingen», maar in het advies werd daarbij opgemerkt dat wanneer
gekozen wordt voor het instellen van een benoemingsadviescommissie,
de verantwoordelijkheid voor werving en selectie eenduidig bij dit orgaan
dient te liggen. Zij vragen op welke wijze dit wordt geborgd? Kan de
regering aangeven of zij verwacht dat, na de aanbeveling van de
benoemingsadviescommissie, de raad van toezicht dan wel de Minister
van deze aanbeveling afwijkt.
In het voorstel is de raad van toezicht van de Ster verantwoordelijk voor
het wervings- en selectieproces van toezichthouders. Om dit extra te
benadrukken wordt voorgesteld om de benoemingsadviescommissie te
laten adviseren aan de raad van toezicht en niet aan de Minister, zoals de
leden van de D66-fractie terecht constateren. Om de transparantie over de
gevolgde procedure te benadrukken, regelt de regering in dit wetsvoorstel
dat het advies van de raad van toezicht aan de Minister wordt gemotiveerd. Dat betekent dat het advies in ieder geval moet ingaan op de
geschiktheid van de kandidaat, de profielschetsen, de positie van de
kandidaat in het rooster van aftreden en de procedure die heeft geleid tot
het advies.
De Minister kan niet zomaar van dit advies afwijken – de weigeringsgronden zijn gelimiteerd. De Minister neemt het advies over, tenzij dit in
strijd is met de wet, eisen van zorgvuldigheid, andere zwaarwegende
belangen of als het advies in strijd is met een redelijke verwachting dat de
voorgedragen persoon geschikt zal zijn voor de vervulling van de taak van
lid van de raad van toezicht en de raad van toezicht bij benoeming
overeenkomstig de voordracht naar behoren zal zijn samengesteld.
De leden van de D66-fractie vragen in dit kader waarom op sommige
andere punten in de benoemingsprocedure voor de leden van de raad van
toezicht van de Ster wordt afgeweken van de voorgestelde benoemingsprocedure van de leden van de raad van toezicht van de NPO en RPO. Zij
vragen waarom de Minister bij de Ster instemmingsrecht behoudt bij de
profielschetsen? Volgens deze leden twijfelt ook het Commissariaat aan
deze bevoegdheid en wordt deze optie niet genoemd in het advies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

20

«Verkenning benoemingen publieke media-instellingen». Zij vragen een
uitgebreidere toelichting waarom de regering voor het behoud van deze
vorm van politieke invloed heeft gekozen en de suggestie van het
Commissariaat niet heeft overgenomen, namelijk het voorgestelde
instemmingsrecht van de Minister op de profielschetsen te vervangen
door de mogelijkheid voor de Minister om een zienswijze te geven.
Als publieke media-instelling verzorgt de Ster media-aanbod dat onder
andere bestaat uit reclameboodschappen van derden voor de landelijke
publieke mediadienst. De mediabegroting wordt voor een deel gevoed
met de opbrengsten van de Ster-reclame op de aanbodkanalen van de
landelijke publieke omroep. Daarmee is het functioneren van de Ster
direct van belang voor de mediabegroting en de financiering van de
publieke omroep. Bovendien draagt de Minister stelselverantwoordelijkheid voor het publieke mediabestel, waarvan de Ster onderdeel
uitmaakt. De regering is daarom van mening dat de Minister over
voldoende instrumenten moet beschikken om het goed functioneren van
de Ster te bevorderen. Onderdeel daarvan is dat de Minister het
vertrouwen moet hebben dat de raad van toezicht de juiste samenstelling
heeft en de leden van de raad over de juiste capaciteiten beschikken. Om
dit te borgen stelt de regering voor de Minister instemmingsrecht te
geven op de profielschetsen voor de raad van toezicht als geheel en voor
de vacature.
Zij vragen waarom als tweede afwijking van de benoemingsprocedure
van de raden van toezicht van de NPO en RPO bij de benoemingsprocedure van de raad van toezicht van de Ster een extra weigeringsgrond is
toegevoegd. In hoeverre zijn de positie en verantwoordelijkheden van de
Ster in vergelijking met de NPO en RPO dusdanig anders dat de benoemingsprocedure van de leden van de raad van toezicht op dit punt
volgens de regering dient af te wijken, zo vragen zij.
In afwijking van de benoemingsprocedure voor de raad van toezicht bij de
NPO en de RPO, of de voorgestelde procedures bij de NOS en NTR, bevat
de voorgestelde benoemingsprocedure voor de raad van toezicht van de
Ster een extra weigeringsgrond, zoals de leden van de D66-fractie terecht
constateren.45 De extra weigeringsgrond heeft te maken met het
significante financiële belang van de Ster voor de mediabegroting van de
Minister, in samenhang met de stelselverantwoordelijkheid van de
Minister voor het publieke mediabestel. De extra weigeringsgrond is een
instrument voor de Minister om het goed functioneren van de Ster te
bevorderen. Gezien het belang van de Ster voor de mediabegroting moet
de Minister immers het vertrouwen hebben dat de raad van toezicht, ook
gelet op de taakopdracht van de Ster, de juiste samenstelling heeft en de
leden over de juiste capaciteiten beschikken.
Ten slotte geven deze leden aan te begrijpen dat met de voorgestelde
wijzigingen tevens de Governancecode Publieke Omroep op de Ster zal
worden toegepast. Zij vragen op welke wijze de regering ervoor gaat
zorgen dat de Governancecode Publieke Omroep door elke instelling
waarop de code van toepassing is wordt nageleefd.
De raad van bestuur van de NPO heeft een Commissie Integriteit Publieke
Omroep (CIPO) ingesteld, onder meer om te stimuleren dat de landelijke
publieke omroepen én de NPO de Governancecode Publieke Omroep
(Governancecode) naleven.46 Volgens artikel 2.32 Governancecode dient
een mediaorganisatie jaarlijks aan alle medewerkers een in te vullen en te
45

Het betreft de volgende weigeringsgrond, die overigens ook voor het Stifo wordt voorgesteld:
strijdigheid met een redelijke verwachting dat de voorgedragen kandidaat geschikt zal zijn
voor de vervulling van de taak als lid van de raad van toezicht en dat de raad van toezicht als
geheel bij benoeming overeenkomstig de voordracht naar behoren zal zijn samengesteld.
46
http://pers.npo.nl/download/497433/governancecodepubliekeomroep2018.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

21

ondertekenen vragenlijst voor te leggen met betrekking tot de toepassing
van (onderdelen van) de Governancecode. Het betreft hier bijvoorbeeld
vragen over nevenfuncties, financiële belangen en het aanvaarden of
geven van geschenken.
Het is aan de NPO en de CIPO om omroepen te wijzen op de verplichtingen die voor hen voortvloeien uit de Governancecode. Indien de
bindende onderdelen van de Governancecode worden overtreden zonder
dat daar een goede verklaring voor is, dient de raad van bestuur van de
NPO zijn verantwoordelijkheid te nemen, bijvoorbeeld door gebruik te
maken van zijn bevoegdheden op grond van de Mediawet 2008. Korting
op het budget op grond van artikel 2.154 Mediawet 2008 is een
mogelijkheid.
Het Commissariaat ziet erop toe dat omroepen zorgdragen voor deugdelijke interne beheersingsmaatregelen. Deze maatregelen moeten onder
meer gericht zijn op het naleven van de geldende wet- en regelgeving. Bij
het niet naleven van deze (in artikel 2.178 Mediawet 2008 neergelegde)
verplichting, kan het Commissariaat zo nodig handhavend optreden met
een last onder dwangsom of boete. Zowel het Commissariaat als de raad
van bestuur van de NPO hebben ernaar gestreefd dat tussen de Governancecode en de beleidsregels van het Commissariaat op het gebied van
governance en interne beheersing geen tegenstrijdigheden bestaan.
Verduidelijking positie Ster in het publieke omroepbestel
De leden van de VVD-fractie vragen de regering hoe het voorstel omtrent
de verduidelijking van de positie van de Ster zich verhoudt tot de opgave
om de structureel dalende Ster-inkomsten op te vangen. In hoeverre kan
dit voorstel een belemmering vormen bij eventuele plannen van de NPO
om toekomstbestendig te worden, zo vragen zij. Zijn er oplossingen
bekend die de NPO overweegt om de dalende Ster-inkomsten op te
vangen en die in strijd zijn met het voorliggende voorstel of die een
wettelijke aanpassing benodigen? Zij vragen waarom de regering ervoor
heeft gekozen om niet te wachten op het toekomstplan van de NPO.
Met de voorstellen in dit wetsvoorstel brengt de regering op kórte termijn
verbeteringen en aanscherpingen aan in het publieke mediabestel. Met de
voorgestelde modernisering van de bestuursstructuur van de Ster en de
verduidelijking van haar positie in het publieke mediabestel, beoogt de
regering de voorwaarden te scheppen waaronder de Ster haar effectiviteit
kan vergroten en haar opbrengsten kan optimaliseren. De voorstellen zijn
voor een groot deel de uitwerking in wet- en regelgeving van maatregelen
die al in 2016 en 2017 zijn aangekondigd. Dit wetsvoorstel vormt volgens
de regering geen belemmering voor uitvoering van het plan dat de NPO
heeft opgesteld om invulling te geven aan de motie-Pechtold47 en waar de
Minister voor BVOM in zijn Mediabegrotingsbrief 2019 op heeft gereageerd.48
De leden van de D66-fractie ondersteunen het voorstel om in de wet
duidelijkheid te geven over de positie van de Ster in het publieke
omroepbestel en de reikwijdte van de bevoegdheden van de NPO ten
aanzien van de Ster. Zij vragen of de regering met voorbeelden kan
illustreren welke problematiek in de huidige praktijk zij hiermee tracht op
te lossen.
Een voorbeeld is de in de praktijk gebleken onduidelijkheid over de
reikwijdte van de coördinerende bevoegdheden van de NPO ten aanzien
van de Ster. De Ster wordt in de Mediawet 2008 aangeduid als «publieke
47
48

Kamerstukken II 2018/19, 35 000, nr. 17.
Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 91.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

22

media-instelling», niet als «landelijke publieke media-instelling», zoals de
omroeporganisaties en de taakomroepen. Dit heeft ermee te maken dat de
Ster ook reclame kan verzorgen voor regionale en lokale publieke
mediadiensten. De bevoegdheden van de NPO zijn echter in veel gevallen
gekoppeld aan het begrip «landelijke publieke media-instelling». Deze
onduidelijkheid over de coördinerende bevoegdheden van de NPO
verhindert de samenwerking tussen de NPO en de Ster. Het gaat dan
bijvoorbeeld concreet om onduidelijkheid over de vraag in hoeverre
regelingen en besluiten van de NPO bindend zijn voor de Ster. Dit voorstel
bevat op diverse punten verheldering van de wettelijke positie van de Ster
en van de reikwijdte van de bevoegdheden van de NPO ten aanzien van
de Ster.
Deze leden merken op dat de onderzoekers van Twynstra Gudde aan
hebben gegeven dat, om de Ster te kunnen laten anticiperen op de
nieuwe hedendaagse ontwikkelingen in kijk- en luistergedrag en de
advertentiemarkt, goede afstemming en samenwerking tussen de Ster, de
NPO en de omroepen noodzakelijk is. Volgens deze leden is het ondanks
het voorstel van de regering om de wettelijke status van de Ster te
verhelderen, nog onduidelijk hoe de NPO, de Ster en de omroepen
bewogen gaan worden om tot een gezamenlijke, integrale aanpak voor
het genereren van inkomsten te komen. Zij zijn hier allen van afhankelijk,
maar werken hierin nog onvoldoende doelmatig samen, zo wordt door de
onderzoekers van Twynstra Gudde geconstateerd. Deze leden vragen of
de regering hierop kan reflecteren en kan aangeven hoe deze gezamenlijke taakopdracht, met behulp van de voorgestelde maatregelen in dit
wetsvoorstel, in de praktijk tot uiting zal komen.
De regering is van mening dat samenwerking tussen de NPO en Ster
noodzakelijk is om de reclame-inkomsten te optimaliseren. Die samenwerking komt nu niet vanzelfsprekend tot stand, aldus de onderzoekers
van Twynstra Gudde.49 Om deze samenwerking te bevorderen en de NPO
en de Ster te bewegen tot een meer gezamenlijke strategie, stelt de
regering voor dat de raad van bestuur van de NPO in de Mediawet 2008
de taak krijgt te bevorderen dat er tussen de NPO en de Ster afspraken tot
stand komen over het reclamebeleid. Deze maatregel sluit aan bij het doel
van de regering om met dit wetsvoorstel de voorwaarden te scheppen
waaronder de Ster haar effectiviteit kan vergroten en haar opbrengsten
kan optimaliseren, in samenwerking met de NPO.
De leden vragen of de regering in dit verband kan aangeven hoe
uitvoering is gegeven aan de tevens in het onderzoek van Twynstra Gudde
aangehaalde motie-Verhoeven, waarin de regering werd verzocht met
voorstellen te komen over hoe de regels over reclame- en telewinkelboodschappen op internet op vergelijkbare wijze kunnen worden vormgegeven
als de regels over reclame- en telewinkelboodschappen op radio en tv.
De toenmalige Staatssecretaris van OCW heeft in 2016 uitvoering gegeven
aan de door de leden van de D66-fractie genoemde motie, door met de
Ster, de NPO en het Commissariaat te onderzoeken of het wenselijk was
om in de Mediawet 2008 meer regelgeving over online reclame op te
nemen. In het kader van onderzoek is destijds overleg gevoerd met de
Ster, de NPO en het Commissariaat. Er is daarbij gekeken naar de wijze
waarop de publieke waarden omtrent online reclame zijn geborgd. Hierbij
is onderscheid gemaakt tussen toelaatbaarheid, herkenbaarheid en
afbakening (omvang) van reclame.
Ten aanzien van de Mediawet 2008 geldt dat de bepalingen over reclame
voor lineair aanbod, op basis van artikel 2.98 Mediawet 2008, zo veel
mogelijk van overeenkomstige toepassing zijn op het overige media49

Kamerstukken II 2016/17, 32 827, nr. 100.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

23

aanbod van de publieke mediadiensten, en dus ook op online reclame.
Hierbij is in overleg met de Ster, de NPO en het Commissariaat geconstateerd dat de publieke waarden met betrekking tot toelaatbaarheid en
herkenbaarheid zoals opgenomen in de Mediawet 2008 ook toepasbaar
zijn op online reclame. Met betrekking tot de afbakening (omvang) van
reclame is dit niet het geval. Deze publieke waarde is wel geborgd via
beleidsregels van het Commissariaat en de raad van bestuur van de NPO.
Deze beleidsregels betreffen onder meer de toegestane omvang van
banners en pre-rolls.
Op basis van deze analyse is de toenmalige Staatssecretaris van OCW
samen met de Ster, de NPO en het Commissariaat tot de conclusie
gekomen dat de publieke waarden omtrent online reclame adequaat zijn
geborgd. Er was daarom geen reden om in de Mediawet 2008 meer
regelgeving over online reclame op te nemen.50
Bovendien is er destijds samen met de Ster, de NPO en het Commissariaat op basis van een analyse van de advertentiemarkt voor online
reclame geconstateerd dat deze sector voortdurend verandert als gevolg
van technologische ontwikkelingen en de wijze waarop adverteerders en
uitgevers hierop inspelen. Met het oog op deze dynamiek concludeerden
de partijen dat het onwenselijk is om meer regelgeving over online
reclame in de Mediawet 2008 op te nemen, omdat dergelijke regelgeving
niet de gewenste flexibiliteit en slagvaardigheid kan bieden aan de
landelijke publieke omroep.
De conclusie was derhalve dat de publieke waarden omtrent online
reclame adequaat zijn geborgd en dat er geen reden was om in de
Mediawet 2008 meer regelgeving over online reclame op te nemen.
Extra sturingsinstrument voor Minister
De leden van de D66-fractie geven aan te lezen dat de Minister bij ernstige
taakverwaarlozing van de Ster noodzakelijke voorzieningen kan treffen. Zij
vragen of de regering illustratief kan toelichten wat wordt bedoeld met
ernstige taakverwaarlozing en welke noodzakelijke voorzieningen dan
getroffen kunnen worden. Welke voorwaarden liggen ten grondslag aan
de keuze van de Minister om wel of niet in te grijpen, zo vragen zij.
De regering stelt in het wetsvoorstel voor de bestuurlijke instrumenten
van de Minister jegens de Ster te versterken. Onderdeel daarvan is dat de
Minister voortaan kan ingrijpen wanneer de Ster haar taken ernstig
verwaarloost, overigens uitdrukkelijk pas na overleg met de Ster. Daarbij
kan gedacht kan worden aan bestuurlijke wanorde, voortdurend mismanagement, ernstige verwaarlozing van de financiële en administratieve
processen of stelselmatig handelen in strijd met de wet, waardoor de
uitvoering van de wettelijke taakopdracht van de Ster ernstig in het
geding komt. De bevoegdheid van de Minister om de noodzakelijke
voorzieningen te treffen ten einde de uitvoering van de wettelijke taken
zoveel mogelijk te waarborgen kan ver reiken en kan bijvoorbeeld
inhouden dat tijdelijke bewindvoerders worden aangesteld.
Ten slotte merken deze leden op dat, hoewel zij positief staan tegenover
de modernisering en verduidelijking van het bestuur van de Ster, hiermee
niet wordt beantwoord aan de impliciete perverse prikkel met als gevolg
de teruglopende Ster-inkomsten. Zij vragen op welke wijze volgens de
regering de voorgestelde wijzigingen hieraan een bijdrage leveren.
Met dit wetsvoorstel schept de regering de voorwaarden waaronder de
Ster haar effectiviteit kan vergroten en haar opbrengsten kan optimali50

Kamerstukken II 2016/17, 34 550-VIII, nr. 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

24

seren. Dat doet de regering door de bestuursstructuur van de Ster te
moderniseren, de positie van de Ster in het publieke mediabestel te
verduidelijken, een extra sturingsinstrument voor de Minister te introduceren en de raad van bestuur van de NPO de taak te geven samenwerking
met de Ster over het reclamebeleid te bevorderen.
1.4. Technische verbeteringen in verband met taken Commissariaat voor
de Media
De leden van de VVD-fractie geven aan te lezen dat de toestemming van
het Commissariaat voor commercieel radio-aanbod wordt vervangen door
een registratieplicht. Dit zal een afname betekenen in regeldruk, omdat de
toestemming vijf jaar geldig is en de voorgestelde registratie slechts
eenmalig hoeft te gebeuren. Deze leden vragen of het klopt dat er geen
afmeldingsplicht is, en zo ja, hoe het register dan up-to-date blijft.
De voorgestelde registratieplicht voor commerciële omroepdiensten die
volledig bestaan uit het verzorgen van radioprogramma-aanbod via het
open internet omvat zowel een aanmeld- als een afmeldplicht. Er wordt
aangesloten bij de registratieplicht die geldt voor commerciële mediadiensten op aanvraag zoals geregeld in artikel 3.29b Mediawet 2008. In dit
artikel staat de verplichting om het moment van de aanvang of de
beëindiging van de mediadienst binnen twee weken na dat moment aan
het Commissariaat te melden.
Deze leden merken op een aantal wijzigingen van de taken van het
Commissariaat te lezen. Zij vragen of de regering verdere uitbreiding van
de taken van het Commissariaat heeft overwogen. Zo ja, welke afweging
heeft de regering gemaakt bij het wel of niet toekennen van taken bij deze
aanpassing van de Mediawet 2008, zo vragen zij. Welke taken heeft de
regering gemeend op dit moment niet op te nemen in de wijziging? Ook
vragen zij welke taak de regering ziet voor het Commissariaat in het
toezien op voldoende persvrijheid bij publieke en private mediaorganisaties op zowel landelijk, regionaal als lokaal niveau. De leden
vragen waarom de regering heeft besloten deze rol voor het Commissariaat niet op te nemen in deze wijziging.
Het wetsvoorstel bevat geen nieuwe wettelijke taken voor het Commissariaat. Het betreft enkele vooral technische verbeteringen die ervoor zorgen
dat het Commissariaat zijn bestaande wettelijke taken doelmatiger kan
uitvoeren. Signalen uit de dagelijkse werkpraktijk van het Commissariaat
waren aanleiding voor de voorgestelde verbeteringen, waarbij de regering
in overleg met het Commissariaat de afweging heeft gemaakt in hoeverre
een wijziging van de Mediawet 2008 de meest effectieve maatregel was
om meer doelmatigheid te realiseren.
De regering is het met de leden van de VVD-fractie eens dat persvrijheid
voortdurende aandacht en bescherming verdient. Tegelijkertijd wijst de
regering op de voorhanden wettelijke kaders. Zo wordt de persvrijheid als
onderdeel van de vrijheid van meningsuiting gewaarborgd in artikel 7 van
de Grondwet, en worden in de Mediawet 2008 regels gesteld ter
waarborging van de onafhankelijkheid van de media. Ook in de Mediawet
2008 wordt het Commissariaat aangewezen als de onafhankelijke
toezichthouder. Dit heeft betrekking op media-aanbod van lokaal,
regionaal en landelijk niveau, en op media-aanbod van publieke en private
organisaties. Ten slotte noemt de regering het akkoord dat het Openbaar
Ministerie, de Politie, de Nederlandse Vereniging van Journalisten en het
Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren hebben gesloten, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

25

afspraken om meer prioriteit te geven aan bescherming van journalisten
en om journalisten op andere manieren weerbaarder te maken.51
Zij vragen welke taak de regering ziet voor het Commissariaat en de ACM
bij het bewaken van een gelijkwaardig speelveld en het bewaken van
eerlijke concurrentie bij de markt voor kabelaars, daar de kabelmarkt in
Nederland in handen is van twee partijen. Waarom heeft de regering een
dergelijke rol voor het betreffende probleem niet opgenomen in deze
wijziging van de wet, zo willen deze leden weten.
Het Commissariaat houdt toezicht op de naleving van de Mediawet 2008.
Daarmee beschermt het Commissariaat de onafhankelijkheid, pluriformiteit en toegankelijkheid van het media-aanbod. Het bevorderen van een
gelijk speelveld is daarbij één van de prioriteiten van het Commissariaat.
De ACM houdt toezicht op de telecommarkt, treedt op tegen kartels, kan
optreden als een bedrijf met een dominante marktpositie schade
toebrengt aan de concurrentiepositie van zijn concurrenten en houdt
toezicht op fusies en overnames. De ACM en het Commissariaat werken
veelvuldig samen, met elkaar en met andere Europese toezichthouders.
De regering acht daarmee de taken om een gelijk speelveld en eerlijke
concurrentie te bewaken, reeds afdoende geborgd.
1.5. Overige technische wijzigingen
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de bewering van de NPO
klopt dat de wijziging van artikel 2.148a Mediawet 2008, verduidelijking
indexering rijksmediabijdrage, voor 2018 een vermindering van twee
miljoen euro op het budget van de NPO zou betekenen en dat dit zou
optellen tot 25 miljoen euro in 2029. Zij vragen of de regering de mening
deelt dat, in dat geval, dit geen technische wijziging meer zou zijn. Kan de
regering nader in gaan op de reden van deze wijziging, zo vragen deze
leden. Ook de leden van de SP-fractie vragen naar de technische wijziging
van artikel 2.148a, tweede lid, Mediawet 2008. Zij vragen of het klopt dat
deze wijziging een bezuiniging betekent op de publieke omroep, bovenop
de al eerder toegezegde bezuiniging vanwege de dalende Ster-inkomsten.
En zij vragen of het klopt dat dit niet is beoogd in het amendement in
Kamerstuk 33 541, nr. 34 en dat dit betekent dat dit nadeel voor de NPO
oploopt tot 25 miljoen in 2029? Zo ja, waarom is hiervoor gekozen, zo
willen zij weten.
De regering stelt verduidelijking van artikel 2.148a, tweede lid, Mediawet
2008 voor. Zij doet dit omdat in de praktijk onduidelijkheid is ontstaan
over de toepassing van dat tweede lid. De tekst zou kunnen suggereren
dat de indexering betrekking heeft op het gehele bedrag dat aan de
landelijke publieke mediadienst is toegekend in het eerste jaar van een
concessiebeleidsplanperiode. Indexering vindt echter alleen plaats over
de rijksmediabijdrage. Dat past ook bij de aard van de Ster-inkomsten. Dit
zijn immers opbrengsten uit de markt, waarvoor per definitie lopende
prijzen gelden. Toepassing van artikel 2.148a Mediawet 2008 door
indexering over rijksmediabijdrage én Ster-inkomsten zou daarbij leiden
tot een structureel tekort op de mediabegroting, omdat de inkomsten van
de mediabegroting dan niet in de pas lopen met de uitgaven. Immers, aan
de inkomstenkant wordt alleen de rijksmediabijdrage geïndexeerd, dus
niet de Ster-inkomsten, terwijl aan de uitgavenkant de gehele uitgaven,
dus inclusief het Ster-aandeel in die uitgaven, geïndexeerd zouden
worden. Deze toepassing is door de wetgever niet beoogd. Een structurele
disbalans wat betreft de indexering, en indexering ook over de
Ster-inkomsten, zouden zich slecht verhouden tot de systematiek van de
artikelen 2.144 en 2.146 Mediawet 2008. Een dergelijke bedoeling zou door
de wetgever ook expliciet zijn toegelicht. Daarover blijkt echter niets uit de
51

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-851351.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

26

toelichting bij artikel 2.148a. Het voorstel betreft derhalve enkel een –
technische – verduidelijking van de bedoeling van de wetgever en heeft
geen gevolg voor de budgettoekenning aan de NPO voor 2018.52
2. Regeldruk
De leden van de D66-fractie geven aan zich te verbazen over het gegeven
dat de regering geen verdere kwantificering kan geven van de regeldruk
voor de ACM die de uitvoering van de met dit wetsvoorstel voorgestelde
markteffectenanalyse bij een nieuwedienstenprocedure met zich
meebrengt. Zij vragen of de regering het met hen eens is dat dergelijke
analyses in ieder geval in aanloop naar een nieuwe concessieperiode naar
verwachting uitgevoerd zullen moeten worden. Deze leden merken op
zich te kunnen voorstellen dat in een dergelijke periode meer gevraagd
wordt van de capaciteit bij de ACM. Op welke wijze garandeert de
regering dat de ACM aan deze mogelijk verhoogde capaciteitsvraag kan
voldoen, vragen deze leden.
De NPO en RPO zijn wettelijk verplicht om in het concessiebeleidsplan of
in de jaarlijkse begroting te onderbouwen welke nieuwe aanbodkanalen
ze willen toevoegen aan het aanbod en welke bestaande aanbodkanalen
zij significant willen wijzigen of beëindigen. De regering is het met de
leden van de D66-fractie eens dat de kans groot is dat de NPO en de RPO
vooral in hun vijfjaarlijks concessiebeleidsplannen nieuwe of significant
gewijzigde aanbodkanalen aanvragen, maar het is niet aan de regering
om een verwachting uit te spreken over het aantal nieuwe of significant
gewijzigde aanbodkanalen dat zal worden aangevraagd. Gedurende de
totstandkoming van dit wetsvoorstel is intensief overleg geweest tussen
het Ministerie van OCW en de ACM. De ACM heeft de benodigde
capaciteit voor de uitvoering van markteffectenanalyses niet als zorg naar
voren gebracht. De Minister en de ACM zijn bovendien voornemens om
werkafspraken over de financiering, uitvoering en evaluatie van de
markteffectenanalyses door de ACM vast te leggen in een gezamenlijk
protocol, wanneer dit wetsvoorstel door de Kamers is aangenomen.
3. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de CDA-fractie geven aan te lezen dat, naar aanleiding van
kritische opmerkingen van het Commissariaat en in het licht van het
belang van de onafhankelijkheid van het mediabestel, de bepaling dat de
Minister zou moeten instemmen met de opgave van de verwachte
inkomsten van de Ster, uit het voorstel is geschrapt. Zij vragen wat de
kritische opmerkingen precies inhielden en of het schrappen van deze
bepaling effecten zou kunnen hebben op de hoogte van de verwachte
Ster-inkomsten.
In zijn toets op de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het voorstel
heeft het Commissariaat het belang benadrukt van de onafhankelijkheid
van de Ster als media-instelling die media-aanbod maakt. Het Commissariaat stelt dat voorkomen dient te worden dat de Minister door sturing op
de hoogte van de inkomsten van de Ster, (indirect) invloed kan uitoefenen
op de publieke media-instellingen.53 Naar aanleiding van deze opmerkingen van het Commissariaat is de bepaling dat de Minister zou moeten
instemmen met de opgave van de verwachte inkomsten van de Ster uit
het voorstel geschrapt.

52
53

Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 91.
De uitvoeringstoets van het Commissariaat is gepubliceerd op de wetgevingskalender:
https://wetgevingskalender.overheid.nl/Regeling/WGK008177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

27

4. Consultatie
De leden van de VVD-fractie merken op te lezen dat tijdens de openbare
internetconsultatie door verschillende partijen is verzocht om het gehele
palet van aanbodkanalen van de publieke omroep periodiek te toetsen. Zij
vragen of de regering uitgebreid kan onderbouwen waarom zij hier niet
voor kiest? Deze leden vragen verder of de regering ook voordelen ziet
aan een periodieke analyse van het mediaveld. Zij vragen wat de
financiële gevolgen zouden zijn van een periodieke markteffectenanalyse
van het bestaande media-aanbod, bijvoorbeeld bij de start van elke
concessieperiode. Ook vragen zij wat de gevolgen voor de regeldruk
zouden zijn.
De regering is geen voorstander van periodieke beoordeling van de
aanbodkanalen van de publiek omroep. Dit volgt niet uit Europese
verplichtingen. Het gaat in de Omroepmededeling van de Europese
Commissie immers niet over bestaande diensten, maar over significant
nieuwe diensten.54 In de Nederlandse situatie zijn dat: nieuwe of
significant gewijzigde aanbodkanalen. De regering ziet ook andere
bezwaren: periodieke hertoetsing van bestaande aanbodkanalen brengt
(rechts)onzekerheid voor de publieke omroep met zich mee, waardoor het
moeilijker wordt om een financiële en programmatische strategie op de
langere termijn uit te stippelen. Bovendien staat het een belanghebbende
(zoals een marktpartij) te allen tijde vrij een handhavingsverzoek bij het
Commissariaat in te dienen indien hij van mening is dat de landelijke of
regionale publieke mediadienst media-aanbod verspreid via een (significant gewijzigd) aanbodkanaal waarvoor de Minister geen instemming
heeft verleend of via een aanbodkanaal dat volgens hen niet meer aan de
bij de instemming gestelde voorwaarden voldoet.
Het is niet mogelijk op voorhand een reële schatting te geven van de
kosten van het opstellen van een markteffectenrapportage over het gehele
publieke media-aanbod. Daarvoor verschillen de aanbodkanalen te veel
van elkaar, evenals de aanbieders die mogelijk concurrentie ondervinden
van deze aanbodkanalen.
De leden van de D66-fractie geven aan te lezen dat de internetconsultatie
heeft geleid tot twaalf reacties. Zij vragen of de regering bereid is deze
consultaties openbaar te maken, en zo nee, waarom niet. Ook vragen zij
welke aanbevelingen uit de consultaties niet zijn overgenomen.
Van 14 juli tot en met 25 augustus 2017 is een conceptversie van het
wetsvoorstel openbaar gemaakt voor internetconsultatie op de daarvoor
bestemde website internetconsultatie.nl. De reacties op de internetconsultatie zijn na sluiting van de consultatie gepubliceerd op die website.
Alleen die reacties worden gepubliceerd waarvan is aangeven, door de
inzender, dat deze openbaar mogen zijn. Voor de internetconsultatie van
dit wetsvoorstel zijn elf reacties openbaar beschikbaar.55 In de toelichting
op het wetsvoorstel is opgenomen dat er in totaal twaalf reacties waren in
het kader van de internetconsultatie. Dat betreft een verschrijving, het
waren er vijftien. Bij de verwerking van de internetconsultatie zijn alle
vijftien reacties betrokken.
De consultatie had betrekking op de onderwerpen: aanscherping van de
procedure voor de instemming van de Minister met een nieuw of
significant gewijzigd aanbodkanaal, modernisering van procedures voor
de benoeming van raden van toezicht en besturen, technische verbete54

Mededeling betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op publieke omroepen
(PB 2009, C 257/01).
55
https://www.internetconsultatie.nl/
wijziging_mediawet_2008_aanscherping_nieuwedienstenprocedure/reacties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

28

ringen onder meer in verband met taken van het Commissariaat en een
aanpassing van het standaardprogrammapakket.
Wat betreft de niet overgenomen aanbevelingen uit de consultatie:
Over de aanscherping van de procedure voor de instemming van de
Minister met een nieuw of significant gewijzigd aanbodkanaal, wordt in
een aantal reacties de wens geuit dat de Minister periodiek het gehele
palet van aanbodkanalen van de publieke omroep aan de hand van de
voorgestelde instemmingsprocedure toetst. De regering is hiervan geen
voorstander, zoals hierboven beschreven.
Verder wordt in een reactie voorgesteld om altijd een marktanalyse door
de ACM uit te laten voeren bij de procedure voor nieuwe of significant
gewijzigde regionale aanbodkanalen. De regering heeft de verwachting
dat dit bij een regionaal aanbodkanaal niet altijd noodzakelijk is. Mocht
blijken, bijvoorbeeld uit zienswijzen, dat een markteffectenanalyse
gewenst is, dan kan de Minister de ACM verzoeken zo’n analyse uit
voeren.
Tevens is aanbevolen om het woord «belanghebbende» te vermijden óf
toe te lichten dat mediabedrijven en hun brancheorganisaties altijd
belanghebbend zijn. De regering heeft in reactie hierop opgemerkt dat de
term «belanghebbende» gebruikt wordt conform de betekenis die aan dat
begrip wordt toegekend in de Algemene wet bestuursrecht.
Voorts wordt in een reactie voorgesteld om de adviezen van het Commissariaat en de Raad voor cultuur, evenals de markteffectenrapportage van
de ACM de status van «zwaarwegend advies» mee te geven. De regering
ziet hierin geen meerwaarde. Uit het rapport van Dialogic kwam als
aandachtspunt naar voren dat de verplichting om een markteffectenanalyse te laten uitvoeren onvoldoende helder is vastgelegd in de
Nederlandse wet.56 Met dit voorstel zorgt de regering ervoor dat dit wordt
aangepakt, en tevens dat de ACM wordt aangewezen voor het uitvoeren
van de analyse, vanwege haar expertise en ervaring. De Minister zal bij
zijn besluitvorming alle relevante feiten en af te wegen belangen
betrekken, zoals die naar voren komen uit de adviezen van het Commissariaat en de Raad voor cultuur, de analyse van de ACM en de zienswijzen.
Daarnaast wordt in enkele reacties aanbevolen om de nieuw voorgestelde
artikelen 2.51 en 2.72 te laten vervallen. Deze artikelen expliciteren dat het
media-aanbod dat door de landelijke publieke media-instellingen en de
Ster (2.51) en de regionale publieke media-instellingen (2.72) wordt
gemaakt ter uitvoering van de publieke media-opdracht uitsluitend wordt
verspreid via aanbodkanalen waarvoor de Minister instemming heeft
verleend. De regering acht deze explicitering van belang voor helderheid
in de werkpraktijk van de mediasector.
Wat betreft het onderdeel over de modernisering van procedures voor de
benoeming van raden van toezicht en besturen van in de Mediawet 2008
geregelde organisaties gaat een reactie over de voorstellen voor het
Commissariaat, namelijk dat een aantal leden van de benoemingsadviescommissie daarin plaatsneemt namens de Minister, dat de benoemingsadviescommissie unaniem tot een bindend advies komt en dat de Minister
instemmingsrecht krijgt ten aanzien van de profielschetsen van het
college als geheel en van de individuele leden. In de reactie wordt gesteld
dat er daarmee risico is op (de schijn van) politieke beïnvloeding op de
56

Landenvergelijking goedkeuringsprocedure nieuwe aanbodkanalen publieke omroep, Dialogic,
14 november 2015, Kamerstukken II 2015/16, 32827, bijlage bij nr. 82.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

29

benoemingsprocedure. De regering merkt hierover op dat het in het
wetsvoorstel gaat om een door het Commissariaat zelf ingestelde
onafhankelijke benoemingsadviescommissie (in lijn met het Advies
Verkenning benoemingen). De samenstelling van de commissie kent een
driedeling: een gelijk aantal leden namens het Commissariaat, namens de
Minister en onafhankelijke leden. De onafhankelijkheid van de benoemingsadviescommissie betekent dat ook de leden die namens het
Commissariaat of de Minister plaatsnemen in de commissie daarin
onafhankelijk ten opzichte van hun achterban acteren. De benoemingsadviescommissie brengt op basis van unanieme besluitvorming een
bindend advies uit aan het Commissariaat. Voor de profielschetsen geldt
dat deze gaan over de vereiste expertise en competenties voor de functies
en voor het geheel. Gelet op de stelselverantwoordelijkheid van de
Minister voor het Commissariaat – dat een zbo is – en voor het publieke
mediabestel als geheel, moet hij het vertrouwen hebben dat de leden van
het Commissariaat over de juiste expertise en capaciteiten beschikken.
Instemming met profielschetsen is daarvoor een passend instrument. De
Minister heeft in het voorstel een beperktere rol dan gebruikelijk is bij de
benoemingen van leden van andere toezichthouders, zoals ook de
Afdeling advisering van de Raad van State in haar advies constateert.57
Ook het voornemen tot aanpassing van het standaardprogrammapakket
heeft tot respons geleid. De regering acht het niet opportuun op die
respons in te gaan, aangezien dit voornemen geen onderdeel meer is van
het wetsvoorstel.58
Deze leden vragen op welke wijze de NPO, de RPO en de omroepen zijn
geconsulteerd over de voorgestelde wetswijzigingen. Zij vragen of de
regering de inbreng van de NPO, de RPO en de omroepen aan de Kamer
kan doen toekomen, en zo nee, waarom niet.
Zoals in het antwoord op de vorige vraag is beschreven, is voor dit
wetsvoorstel van 14 juli tot en met 25 augustus 2017 een internetconsultatie gehouden. Deze stond, gelet op haar openbare karakter, ook open
voor de NPO, de RPO en de omroepen. Op de consultatie-website worden
de reacties gepubliceerd waarvoor de inzender heeft aangegeven dat deze
openbaar mogen zijn. Op de website zijn onder meer de reacties van de
NPO en de RPO gepubliceerd.
Voorts is van 15 tot en met 29 september 2017 een conceptversie van het
voorstel voor de Ster-governance uit het wetsvoorstel gericht ter
consultatie voorgelegd aan vijf organisaties uit de mediasector: de NPO,
de RPO, het college van omroepen, de Ster en het Commissariaat. Al deze
organisaties hebben van deze gelegenheid gebruik gemaakt om een
reactie in te dienen bij het Ministerie van OCW. U ontvangt deze reacties
als bijlage bij deze nota59.
Deze leden noemen de bij de consultatie ingekomen suggestie om de
nieuwedienstenprocedure niet alleen bij een nieuwe of significant
gewijzigd aanbodkanaal in te zetten, maar dit periodiek ook te laten
gelden voor het gehele palet van aanbodkanalen, interessant. Zij geven
aan dat de regering deze suggestie afwijst en verwijst naar de
mogelijkheid om een handhavingsverzoek bij het Commissariaat in te
dienen wanneer een belanghebbende, bijvoorbeeld een marktpartij, van
mening is dat er sprake is van een significant gewijzigd aanbodkanaal of
een nieuw aanbodkanaal waar geen instemmingsbesluit van de Minister
voor is. Zij vragen hoe vaak een dergelijk handhavingsverzoek is gedaan
57

Kamerstukken II 2018/19, 35 042, nr. 4.
Kamerstukken II 2017/18, 32 827, nr. 125.
59
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

30

en hoe vaak dit door het Commissariaat is uitgevoerd. Ook vragen zij wat
hiervan de uitkomsten waren.
Tot op heden is er éénmaal een handhavingsverzoek over een aanbodkanaal ingediend bij het Commissariaat. Het handhavingsverzoek betreft
het aanbodkanaal SterrenNL. De indiener van het handhavingsverzoek is
van mening dat het aanbodkanaal SterrenNL significant gewijzigd is sinds
het per januari 2016 ook verspreid wordt via DAB+. Het is niet aan de
regering om op dit moment uitspraken te doen over de uitkomsten,
aangezien de zaak nog onder de rechter is.60
De leden van deze fractie vragen aan welke vijf organisaties uit de
mediasector een conceptversie van het wetsvoorstel voor zover het
betrekking heeft op de Ster ter consultatie is voorgelegd. Zij vragen
waarom dit geen algemene internetconsultatie is geweest. Kan de
regering de vijf binnengekomen reacties aan de Kamer doen toekomen,
en zo nee, waarom niet, zo vragen deze leden.
Van 15 tot en met 29 september 2017 is een conceptversie van het het
voorstel voor de Ster-governance uit het wetsvoorstel gericht ter
consultatie voorgelegd aan vijf organisaties uit de mediasector: de NPO,
de RPO, het college van omroepen, de Ster en het Commissariaat. De
regering heeft hiervoor gekozen omdat het onderdeel van dit wetsvoorstel
dat betrekking heeft op de Ster-governance slechts een beperkt aantal
organisaties direct raakt. U ontvangt de reacties van deze organisaties als
bijlage bij deze nota61.
Artikelsgewijs deel
Artikel I, onder G en O (artikelen 2.51 en 2.72)
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben een vraag over het nieuw
voorgestelde artikel 2.51 Mediawet 2008. Dit lijkt er volgens deze leden op
te duiden dat omroepen straks geen media-aanbod meer als nevenactiviteit of als verenigingsactiviteit mogen verspreiden. Dit kan bijvoorbeeld
een forse belemmering opleveren bij het aangaan van publiek-private
samenwerkingen, zo stellen zij. Deze leden vragen of het klopt dat de
voorgestelde wijzigingen een inperking van de mogelijkheden opleveren
ten opzichte van de huidige Mediawet 2008. In hoeverre vindt de regering
dit wenselijk, zo vragen zij.
Volgens de publieke mediaopdracht van artikel 2.1 Mediawet 2008 wordt
het media-aanbod van de publieke media-instellingen verspreid via
aanbodkanalen. Het Commissariaat houdt op grond van de in artikel 7.11
Mediawet 2008 opgedragen handhavingstaak ook toezicht op de
verspreiding van media-aanbod via aanbodkanalen. Omdat er in de
werkpraktijk van de mediasector vragen zijn gerezen over deze taak van
het Commissariaat, stelt de regering in dit wetsvoorstel het nieuwe artikel
2.51 Mediawet 2008 voor. Daarin is een handhavingsnorm opgenomen die
verduidelijkt dat uitsluitend gebruik kan worden gemaakt van aanbodkanalen waarmee de Minister heeft ingestemd.
Het voorgestelde artikel 2.51 (en 2.72 voor de regionale publieke mediainstellingen) betreft dus enkel een verduidelijking, en geen wijziging en/of
inperking, van de huidige situatie met betrekking tot de uitvoering van de
publieke mediaopdracht. De beschikbaarstelling van media-aanbod in het
kader van publiek-private samenwerking is een nevenactiviteit en
daarmee gebonden aan andere regels. Het voorgestelde artikel 2.51 staat
daar los van

60
61

ECLI:NL:RBMNE:2018:6228.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

31

Artikel I, onder W (artikel 2.148a, tweede lid)
De leden van de CDA-fractie geven aan te lezen dat de regering met deze
wijziging voorstelt de indexering te beperken tot het deel van het budget
van de landelijke publieke mediadienst dat afkomstig is uit de rijksmediabijdrage, dus niet meer op de Ster-inkomsten. Zij vragen hoe dit toegepast
zal worden in de lopende concessieperiode. Ook vragen zij hoe zich dat
verhoudt tot de brief die de Minister naar het schijnt aan de NPO heeft
gestuurd, waarin de rijksbijdrage (inclusief Ster) neerwaarts is bijgesteld.
Zij vragen of de regering kan aangeven of het voor de hand ligt deze
beperktere indexatie in te laten gaan met ingang van de nieuwe concessieperiode. Verder vragen zij of het klopt dat door het niet indexeren van
de Ster-inkomsten, de NPO financieel meer afhankelijk wordt van de
inkomsten uit de Ster, omdat men het ontbreken van indexatie hier alleen
kan oplossen door meer reclame-inkomsten te genereren. Hoe weegt de
regering dat in relatie tot de publieke opdracht van de NPO, zo vragen zij.
Wat betreft de verlaging van het budget van de landelijke publieke
omroep, heeft de regering de volgende opmerkingen. Artikel 2.148a
Mediawet 2008 bepaalt dat aan het begin van de vijfjaarlijkse concesssiebeleidsplanperiode een bedrag wordt vastgesteld dat gedurende die
periode elk jaar minimaal ter beschikking wordt gesteld aan de landelijke
publieke omroep. Dit artikel beoogt budgetstabiliteit en is van toepassing
sinds begrotingsjaar 2016.62 Om begrotingsproblemen te voorkomen
geeft het artikel echter de mogelijkheid om tussentijds het minimumbudget te verlagen. Dat is het geval wanneer veranderde omstandigheden
zich in overwegende mate verzetten tegen ongewijzigde voortzetting.
Volgens de toelichting bij het artikel gaat het bijvoorbeeld om een
tegenvaller binnen de mediabegroting die niet meer kan worden
opgevangen door de AMr, zoals een onverwachte en grote daling van de
Ster-inkomsten.
Gezien de daling van de Ster-inkomsten heeft de Minister voor BVOM in
zijn Mediabegrotingsbrief van 17 november 2017 al aangekondigd dat hij
genoodzaakt was om het budget van de landelijke publieke omroep voor
2019 te verlagen naar een bedrag van 740 miljoen euro, wanneer zich
geen nieuwe ontwikkelingen zouden voordoen.63 Helaas hebben de
Ster-inkomsten zich niet hersteld en daarom is een bedrag van 740
miljoen euro opgenomen in de Rijksbegroting voor 2019, zoals de
Minister voor BVOM in zijn Mediabegrotingsbrief 2019 heeft gemeld.64 Dit
is gelijk aan het bedrag dat de landelijke publieke omroep heeft
opgenomen in zijn begroting voor 2019 en waarmee de publieke
media-opdracht uitgevoerd kan worden. De verlaging van het budget van
de landelijke publieke omroep als gevolg van dalende Ster-inkomsten
staat los van de in dit wetsvoorstel opgenomen verduidelijking van artikel
2.148a, tweede lid, Mediawet 2008.
Wat betreft de in dit wetsvoorstel opgenomen verduidelijking van artikel
2.148a, tweede lid, Mediawet 2008, merkt de regering het volgende op. De
voorgestelde aanpassing van artikel 2.148a, tweede lid, dient uitsluitend
om te verduidelijken dat de indexering alleen betrekking heeft op de
rijksmediabijdrage. Deze indexering is zo in lijn met de systematiek van
indexeren van artikel 2.144 Mediawet 2008. Dit wetsvoorstel verandert
daarmee niets aan indexeringssystematiek die lopende de huidige
concessieperiode wordt toegepast op de jaarlijkse bijstelling van het
budget van de landelijke publieke omroep. De voorgestelde aanpassing
62

Het artikel is in de wet gekomen op basis van het amendement-Van Dam, Kamerstukken II
2012/13, 33 541, nr. 34.
63
Kamerstukken II 2017/18, 34 775-VIII, nr. 31.
64
Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 91.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

32

staat daarmee los van de afhankelijkheid van de landelijke publieke
omroep van de Ster-inkomsten en de uitvoering van de publieke
mediaopdracht door de landelijke publieke omroep.
Artikel I, onder CC (artikel 3.20)
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de regering schrijft dat er in
de huidige praktijk commerciële televisieprogrammakanalen zijn die
structureel niet de norm halen dat 50 procent van de duur van het
programma-aanbod moet bestaan uit Europese producties in de zin van
artikel 1 van de Europese richtlijn. De regering geeft hierbij aan dat het
met name gaat om nichekanalen van (kleine) mediadiensten gericht op
een zeer specifieke markt zoals kinderen of zeer specifiek aanbod zoals
Amerikaanse misdaadseries. Deze leden vragen de regering waarom het
wenselijk is naast tijdelijke ook structurele ontheffingen te kunnen
verlenen aan de hand van het voorbeeld van de specifieke markt
«kinderen» en welke omstandigheden zijn veranderd met als gevolg dat
een tijdelijke ontheffing geen oplossing meer biedt voor deze partijen.
De regering vindt het wenselijk dat de Nederlandse markt ook toegankelijk
is voor commerciële aanbieders van specifieke nichekanalen, waarvan er
de afgelopen jaren steeds meer zijn. Dit komt de pluriformiteit van het
media-aanbod en het vestigingsklimaat van ons land ten goede. Het is
niet realistisch om van, bijvoorbeeld, een kleine commerciële aanbieder
die zich voornamelijk richt op Amerikaanse programma’s voor kinderen,
te verwachten dat deze ooit aan de norm van 50 procent Europese
producties zal voldoen. Een tijdelijke ontheffing biedt voor deze partijen
dan geen toekomstbestendige oplossing. De regering benadrukt dat ook
een structurele ontheffing nooit kan leiden tot een lagere vaststelling dan
het Europeesrechtelijk minimum van tien procent.
Artikel I, onder DD (artikel 3.25)
De leden van de CDA-fractie geven aan te lezen dat de regering voorstelt
dat het Commissariaat de bevoegdheid krijgt om in bijzondere gevallen
ook aan commerciële mediadiensten geheel of gedeeltelijk ontheffing te
verlenen van het ondertitelingsvereiste van 50 procent. Ook merken zij op
dat de regering aangeeft dat bijzondere gevallen bijvoorbeeld betrekking
kunnen hebben op de aard van de zender. Deze leden vragen of de
regering meer achtergrond kan geven over wat de aard van de zender te
maken heeft met het wel of niet ondertitelen. De leden verzoeken de
regering nader uiteen te zetten om welke bijzondere gevallen het precies
gaat, waarom voor deze bijzondere gevallen is gekozen en welke criteria
bepalen wanneer het gaat om een geheel of gedeeltelijke ontheffing.
Deze leden merken op dat de regering verder aangeeft dat het door de
relatief hoge kosten van ondertiteling niet altijd mogelijk is om aan het
vereiste van 50 procent te voldoen. Deze leden vragen of er dan niet
sprake is van een structureel probleem dat de kosten van ondertiteling (te)
hoog zijn in plaats van dat er sprake is van een bijzonder geval.
Deze leden vragen de Minister wat de gevolgen zijn zouden als het
voorstel om in bijzondere gevallen geheel of gedeeltelijk ontheffing te
kunnen verlenen van het ondertitelingsvereiste van 50 procent niet door
zou gaan.
In de Mediawet 2008 staan regels over de ondertiteling van
televisieprogramma-aanbod. Voor de landelijke publieke mediadienst
geldt dat oorspronkelijk Nederlandstalige producties voor ten minste 95
procent voorzien moeten zijn van ondertiteling. Het Commissariaat kan
voor de publieke mediadienst in bijzondere gevallen geheel of gedeeltelijk
ontheffing verlenen van het percentage van 95 procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

33

Voor commerciële mediadiensten geldt dat het totale programma-aanbod
op een televisiekanaal met een bereik van tenminste 75 procent van alle
huishoudens in Nederland dat bestaat uit oorspronkelijk Nederlandstalige
producties voor tenminste 50 procent voorzien moet zijn van ondertiteling. Het Commissariaat kan op dit moment geen ontheffing verlenen
van het percentage van 50 procent voor commerciële mediadiensten. Er
zijn echter steeds meer commerciële mediadiensten die met hun
oorspronkelijk Nederlandstalige televisieprogramma’s 75 procent van de
huishoudens in Nederland kunnen bereiken (bijvoorbeeld als onderdeel
van de steeds grotere televisiepakketten van pakketaanbieders). Dit terwijl
ze een beperkt marktaandeel hebben.
De regering vindt het daarom wenselijk dat het Commissariaat ook de
mogelijkheid krijgt om voor commerciële mediadiensten geheel of
gedeeltelijk ontheffing te verlenen van het ondertitelingsvereiste van 50
procent. Een ontheffing kan worden verleend in bijzondere gevallen.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de situatie van de
opstartfase van een nieuwe mediadienst. Bij de aard van een zender kan
het gaan om een zender die Nederlandstalig aanbod maakt voor een zeer
specifieke doelgroep (bijvoorbeeld een levensbeschouwelijke stroming)
en mede daardoor een beperkt marktaandeel heeft. Voor kleinere
aanbieders van dit soort zenders zijn de kosten voor ondertiteling vaak te
hoog. Het is aan het Commissariaat om criteria op te stellen aan de hand
waarvan bepaald wordt of het gaat om een gehele of gedeeltelijke
ontheffing.
Het ondertitelen van media-aanbod is een arbeidsintensief proces, wat de
hogere kosten van ondertiteling verklaart. Dit levert niet voor alle
aanbieders problemen op – dit geldt vooral voor kleinere commerciële
aanbieders en (bijvoorbeeld) aanbieders van een mediadienst die in een
opstartfase zit. Als er voor dergelijke aanbieders geen mogelijkheid komt
voor een ontheffing, komt dat de pluriformiteit van het media-aanbod en
het vestigingsklimaat van ons land niet ten goede.
Artikel I, onder EE (artikel 7.3)
De leden van de D66-fractie verzoeken de regering de noodzaak te
onderbouwen om artikel 22 van de Kaderwet zbo’s van toepassing te laten
zijn op de Mediawet 2008. Op welke wijze bevordert dit de positie van het
Commissariaat en de mogelijkheid om onafhankelijk van welke politieke
bemoeienis dan ook te kunnen toezien op de audiovisuele media, zo
vragen zij. De leden verzoeken om een toelichting op de noodzaak van
deze maatregel.
Het wetsvoorstel bevat geen maatregel die ziet op artikel 22 Kaderwet
zbo’s. Het gaat hier om geldend recht. De regering erkent volledig dat het
Commissariaat als onafhankelijke mediatoezichthouder een bijzondere
positie in het publieke mediabestel inneemt, mede in het licht van de
grondwettelijke bescherming van de media. Tegelijkertijd is het Commissariaat een zelfstandig bestuursorgaan en draagt de Minister voor het
Commissariaat stelselverantwoordelijkheid, zoals ook de adviseurs
onderstrepen in het «Advies Verkenning benoemingen». Daar past de
bevoegdheid van het genoemde artikel 22 bij. Het is evident dat deze
bevoegdheid een uiterst middel is, dat slechts met een grote mate van
terughoudendheid kan worden gebruikt.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 042, nr. 6

34