Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 IV

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2012

Nr. 72

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 april 2012
In het Algemeen Overleg met de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties
op 6 februari jl. (Kamerstuk 33 000 IV, nr. 61) heb ik toegezegd uw Kamer
uiterlijk op 1 mei schriftelijk nader te informeren over de uitkomsten van
het toegezegde onderzoek naar de mogelijkheden van het opheffen van
de grootste belemmeringen voor Nederlands onderwijzend personeel dat
een aantal jaren op de eilanden van Caribisch Nederland in het onderwijs
wil gaan werken. Ik heb toegezegd in deze brief eveneens in te gaan op de
mogelijkheden tot kwijtschelding van studieschuld indien uit Caribisch
Nederland afkomstige studenten willen terugkeren naar de eilanden van
Caribisch Nederland om daar te werken, bijvoorbeeld in het onderwijs.
Met deze brief wordt tegemoet gekomen aan deze toezeggingen.
A. Uitkomsten onderzoek mogelijkheden opheffen belemmeringen leraren naar Caribisch Nederland
Een recente inventarisatie door de afdeling OCW van de Rijksdienst
Caribisch Nederland (RCN-OCW) laat een hoge verwachte vacaturestand
zien voor de komende schooljaren voor de scholen in Caribisch
Nederland, als gevolg van het grote verloop van leraren. Het huidige
aanbod van (gekwalificeerde) leraren op de lokale arbeidsmarkt is niet
toereikend om in alle vacatures te kunnen voorzien.
Om in hun personeelsbehoefte te kunnen voorzien, proberen de scholen
niet alleen docenten uit Caribisch Nederland en andere landen uit de
Caribische regio aan te trekken, maar ook uit Europees Nederland. Dit
laatste blijkt vaak lastig, omdat de lokale arbeidsvoorwaarden voor leraren
uit Europees Nederland onvoldoende aantrekkelijk zijn. Bovendien kunnen
zij te maken krijgen met extra kosten in verband met hun tijdelijke
dienstverband in Caribisch Nederland, en met nadelige gevolgen voor
hun pensioen- en AOW-opbouw. Om de belemmeringen voor leraren van
buiten Caribisch Nederland die op een school in Caribisch Nederland

kst-33000-IV-72
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IV, nr. 72

1

willen gaan werken weg te nemen, heeft staatssecretaris Zijlstra besloten
om per 1 augustus 2012 tijdelijk – voor een periode van vier jaar – extra
middelen beschikbaar te stellen aan de scholen. Het betreft een totaalbedrag van € 4 540 500,– ($ 6 265 890,–).
Onderbouwing
Ik heb onderzocht of een uitzendregeling zoals die geldt voor personeel
van de Koninklijke Marechaussee, Defensie of BZK ook niet van kracht zou
kunnen worden voor leraren die tijdelijk in Caribisch Nederland gaan
werken. Deze vraag is aan de orde gekomen in het Algemeen Overleg van
6 februari. Complex is echter, dat leraren geen rijksambtenaren zijn en het
hier geen uitzending of detachering betreft door een (overheids)werkgever. In de meeste situaties geniet een leraar die tijdelijk gaat werken in
Caribisch Nederland buitengewoon onbetaald verlof bij zijn werkgever in
Europees Nederland. In dat geval blijft het dienstverband bij de werkgever
in Europees Nederland wel in stand, zonder dat sprake is van een
uitzending. De hierboven genoemde expatregelingen zijn voor het
onderwijs dan ook niet hanteerbaar.
Omdat een expatregeling geen optie is, moeten de scholen in Caribisch
Nederland zelf financieel in staat worden gesteld om uit Europees
Nederland aan te trekken leraren (deels) te compenseren voor gederfde
inkomsten dan wel extra uitgaven.
Ik heb door RCN-OCW laten inventariseren, hoe groot het probleem
daadwerkelijk is. Voor het komende schooljaar hebben de scholen in
Caribisch Nederland aangegeven dat zij ongeveer 60 vacatures
verwachten. Zij hebben tevens aangegeven voor circa 40 van deze 60
vacatures te willen werven buiten Caribisch Nederland. In de berekening
van de benodigde extra middelen ben ik uitgegaan van dit aantal van 40,
en van 35 respectievelijk 30 voor de beide volgende jaren. Voorts heb ik
geïnventariseerd welk pakket maatregelen nodig zou zijn om de grootste
belemmeringen weg te nemen voor leraren van buiten Caribisch
Nederland, en met name uit Europees Nederland, om tijdelijk op scholen
in Caribisch Nederland te gaan werken. De volgende vijf mogelijke
tegemoetkomingsmaatregelen zijn daarbij aan de orde.
1. Een verbetering van de tegemoetkomingsbedragen in reis- en
verhuiskosten;
2. Maandelijkse compensatie voor de doorbetaling van het werkgeversdeel van de ABP-premie in Europees Nederland, in situaties waarin
sprake is van onbetaald verlof bij de onderwijswerkgever in Europees
Nederland;
3. Maandelijkse compensatie van de kosten van een aanvullende
verzekering voor behoud van de AOW-opbouw in Europees Nederland;
4. Maandelijkse tegemoetkoming in de studieschuld;
5. Maandelijkse tegemoetkoming in het geval van dubbele woonlasten.
In de bijlage bij deze brief worden de maatregelen nader toegelicht,
alsmede de bedragen die met ieder van deze maatregelen gemoeid
zouden kunnen zijn.
Het totaal door de staatssecretaris beschikbaar gestelde bedrag beoogt
bovenstaande maatregelen financieel mogelijk te maken voor een
contractsperiode van drie jaar van de aan te trekken leraren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IV, nr. 72

2

Financieringssystematiek
Bovenstaande potentiële maatregelen, met de veronderstelde aantallen
begunstigden, hebben gediend als berekeningsgrondslag voor het
vaststellen van de middelen. Omdat het personeels- en wervingsbeleid en
de problematiek op dit vlak per school verschillen, is besloten dat de
scholen de hun toegekende middelen moeten kunnen inzetten op een
manier die het beste aansluit bij hun situatie. De uitwerking van bovenstaande maatregelen is de scholen aangereikt als voorbeeld van een
mogelijke inzet van de middelen. Besloten is het totaalbedrag van
€ 4 540 500,– verspreid over de komende vier jaar (2012 t/m 2015) toe te
voegen aan de lumpsum van de scholen in Caribisch Nederland.
Toevoeging aan de lumpsum betekent dat scholen zelf de afweging
kunnen maken de middelen in te zetten aansluitend bij hun eigen
personeels-, arbeidsmarkt- en wervingsbeleid. Scholen kunnen de
middelen inzetten ter financiering van de hierboven uiteengezette
wervingsmaatregelen voor leraren afkomstig van buiten Caribisch, en met
name uit Europees Nederland. In het kader van hun eigen wervings- en
personeelsbeleid kunnen zij eveneens de keuze maken de middelen
(deels) aan te wenden om reeds in dienst zijnde leraren te kunnen
behouden. De beleidsruimte laat onverlet, dat scholen worden geacht
deze tijdelijke extra middelen te besteden aan hun personeels- en
wervingsbeleid, met het oog op de oplossing van arbeidsmarktknelpunten. Zij leggen hierover verantwoording af in hun jaarverslag. Ik zal
het effect van de maatregelen volgen.
De werving van leraren voor het komende schooljaar is momenteel in
volle gang.
Met een tijdelijke ophoging van de lumpsum weten scholen nu direct met
welk bedrag zij per 1 augustus 2012 rekening kunnen houden, en op welke
manier zij potentiële contractanten tegemoet zouden kunnen komen.
De verdeling van het totaalbedrag over de sectoren primair onderwijs en
voortgezet onderwijs en mbo vindt plaats naar rato van het aantal fte
leraren per sector.
B. Mogelijkheden tot kwijtschelding van studieschuld indien van
Caribisch Nederland afkomstige studenten willen terugkeren naar
Caribisch Nederland om daar te werken, bijvoorbeeld in het
onderwijs
Het vraagstuk of mogelijke tegemoetkoming in de studieschuld afgestudeerden in Europees Nederland die oorspronkelijk afkomstig zijn uit
Caribisch Nederland kan stimuleren terug te keren, betreft een breder
arbeidsmarktvraagstuk. Het doel van stimuleringsmaatregelen tot arbeids(re)migratie is immers vacatures in Caribisch Nederland ingevuld te
krijgen. Bovendien betreft dit arbeidsmarktvraagstuk niet alleen onvervulde vacatures in het onderwijs, maar ook in andere sectoren, zoals de
eiland- en rijksoverheid. Het vraagstuk dient dus breder te worden bezien
dan alleen vanuit het oogpunt van studiefinancierings- en lerarenbeleid. Een integrale benadering door eiland- en rijksoverheid is gewenst,
ook vanwege de relatief kleine (potentiële) arbeidsmarkt waar de
verschillende werkgevers zich op richten. Voorkomen moet worden dat
oplossingen voor de ene werkgever leiden tot problemen bij een andere.
Voor enkele beroepsgroepen bestaat al een aanpak. Voor de beroepsgroep
van ambtenaren die in dienst treden van de Rijksdienst Caribisch
Nederland hanteert de minister van BZK de Regeling overname studieschuld BES. Net als in het geval van de beroepsgroep van leraren, gaat
het hierbij niet specifiek om van Caribisch Nederland afkomstige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IV, nr. 72

3

studenten, maar om alle afgestudeerden met een diploma in het mbo of
hoger onderwijs die bewijsstukken van studieschuld kunnen overleggen
en in verband met hun aanstelling naar Caribisch Nederland verhuizen.
Als tegemoetkoming in het afbetalen van hun studieschuld wordt
krachtens de genoemde regeling een toelage tot maximaal $ 8 840,–
toegekend, deels in maandelijkse termijnen, en deels in een eindbedrag
na een periode van drie aaneengesloten dienstjaren; dit laatste verplicht
de ambtenaar nog één jaar in Caribisch Nederland te blijven werken.
Zelf stel ik ten behoeve van de beroepsgroep leerkrachten de scholen in
de gelegenheid hun een tegemoetkoming te bieden voor het aflossen van
hun studieschuld. Bij het vaststellen van de berekeningsgrondslag is
daarbij uitgegaan van een tegemoetkoming die in netto-termen
overeenkomt met de tegemoetkoming in de door de minister van BZK
gehanteerde regeling. Voor enkele beroepsgroepen bestaan er dus al
stimuleringsmaatregelen om vacatures in Caribisch Nederland in te vullen
door personeel van buiten aan te trekken. Ook mensen die oorspronkelijk
afkomstig zijn uit Caribisch Nederland kunnen hier gebruik van maken.
Vooralsnog ben ik van mening dat indien mocht blijken dat voor andere
sectoren maatregelen in de sfeer van de studieschuld wenselijk worden
geacht, dit in de eerste plaats de verantwoordelijkheid is van (de
werkgevers in) de betrokken sectoren. Daarbij acht ik het niet gewenst de
kosten die daarmee zijn gemoeid af te wentelen op de begroting van ons
ministerie.
Wij willen er daarbij op wijzen dat binnen het bestaande studiefinancieringsbeleid een (hoge) studieschuld geen belemmering hoeft te zijn voor
een student afkomstig uit Caribisch Nederland om permanent terug te
keren. De Wet studiefinanciering 2000 (en de Wet studiefinanciering BES)
bieden mogelijkheden waarop afgestudeerden die willen terugkeren naar
Caribisch Nederland en die hun studieschuld daarbij als obstakel ervaren,
een beroep kunnen doen. De kaders van de wet zijn zodanig, dat een
aflossingsplichtige debiteur maandelijks zoveel afdraagt als proportioneel
is ten opzichte van zijn inkomen, ongeacht waar hij op een bepaald
moment woonachtig is.
De Wet studiefinanciering voorziet ook in oplossingen voor het mogelijke
probleem, dat terugkerende CN-studenten worden geconfronteerd met
een daling in het inkomen. Indien een debiteur niet in staat is het voor
hem vastgestelde maandbedrag te voldoen, kan hij verzoeken het
maandbedrag te verlagen. Aan de hand van zijn verzamelinkomen of
belastbaar loon (en dat van zijn eventuele partner) berekent de Dienst
Uitvoering Onderwijs (DUO) per jaar welk bedrag de debiteur, gelet op dit
inkomen, zou kunnen terugbetalen. Er vindt dan draagkrachtmeting
plaats. Uitgangspunt is dat bij de vaststelling van de draagkracht van de
debiteur wordt uitgegaan van zijn inkomen van twee jaar geleden (t – 2).
Op het moment dat het inkomen van de debiteur is gedaald, kan echter
rekening gehouden worden met een ander inkomensjaar (peiljaarverlegging). In plaats van het inkomen van twee jaar geleden wordt dan
gekeken naar het inkomen van het huidige jaar (t) of het inkomen van
vorig jaar (t – 1). Voorwaarde is wel dat het inkomen ten minste 15% moet
zijn gedaald en deze daling naar verwachting drie jaar aanhoudt, of dat
het inkomen op of onder bijstandsniveau ligt. Wanneer een potentiële
terugkeerder anticipeert op een lager salaris in Caribisch Nederland en
daarbij vreest dat zijn Europees-Nederlandse inkomen als ijkpunt zal
worden gebruikt voor de vaststelling van zijn draagkracht, kan hij dus
aanspraak maken op peiljaarverlegging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IV, nr. 72

4

Staatssecretaris Zijlstra heeft uw Kamer tijdens het Interparlementair
Koninkrijksoverleg op 15 juni 2011 een viertal toezeggingen gedaan.
Binnenkort zal hij uw Kamer een brief toezenden, waarin hij zal ingaan op
de aantallen debiteuren afkomstig van Curaçao, Sint-Maarten, Aruba en
Caribisch Nederland, en op aantallen naar de Caribische eilanden van ons
koninkrijk teruggekeerde in Europees Nederland afgestudeerden. In deze
brief zal nader worden ingegaan op het studiefinancieringsbeleid en de
mogelijkheden die de draagkrachtregeling biedt, ook voor afgestudeerden
die willen terugkeren naar Caribisch Nederland.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IV, nr. 72

5

Bijlage: berekeningsgrondslag
Mogelijke maatregelen en berekeningsgrondslag
Zoals aangegeven kunnen de scholen de volgende maatregelen ter
tegemoetkoming van leraren overwegen:
1. Een eenmalige tegemoetkoming in reis- en verhuiskosten;
2. Maandelijkse compensatie van in Europees Nederland doorbetaalde
pensioenpremie bij onbetaald buitengewoon verlof;
3. Maandelijkse compensatie van het hiaat in de opbouw van de AOW;
4. Maandelijkse tegemoetkoming in de studieschuld;
5. Maandelijkse tegemoetkoming in het geval van dubbele woonlasten.
Ad 1 (reis- en verhuiskosten)
Middelen voor deze maatregel kunnen worden ingezet om bestaande
repatriëringsregelingen van de scholen te verbeteren. Bij de berekening is
uitgegaan van een verbetering van circa $ 2 070,– (€ 1 500,–). Verhuiskosten zijn niet fiscaal belast.
Ad 2 (reparatie pensioengat)
Hierbij is uitgegaan van een maandelijks vergoedingsbedrag van $552,–
(€ 400,–). Ook dit bedrag is niet fiscaal belast. Leraren die op basis van de
constructie van onbetaald verlof bij de werkgever in Nederland tijdelijk in
Caribisch Nederland gaan werken, blijven deelnemer bij het ABP, omdat
het dienstverband bij de werkgever in Europees Nederland in stand blijft.
Doordat de pensioenopbouw bij het ABP in principe doorloopt, dient ook
pensioenpremie te worden afgedragen. Bij onbetaald verlof komt naast
het werknemersdeel van de pensioenpremie ook het werkgeversdeel van
de premie voor rekening van de werknemer.
Door een tijdelijke aanstelling bij een onderwijsinstelling in Caribisch
Nederland is de leraar in kwestie tevens verplicht aangesloten bij het
Pensioenfonds Caribisch Nederland (PCN). Het is vanuit fiscale wetgeving
echter slechts toegestaan om tijdens de periode van onbetaald verlof
pensioen in Nederland te blijven opbouwen als ook elders pensioen wordt
opgebouwd, voor zover dit niet leidt tot een fiscaal bovenmatige
pensioenopbouw. Dat wil zeggen, dat pensioenopbouw in Europees
Nederland slechts is toegestaan voor het verschil tussen de onverminderde opbouw bij het ABP en de nieuwe opbouw bij het PCN (de
zogenaamde salderingsmethode). Dat leidt tot een lagere premieafdracht
in Nederland.
Middelen voor deze maatregel moeten het de werkgever in Caribisch
Nederland mogelijk maken het werkgeversdeel van de ABP-premie door
te betalen aan de voormalige werkgever in Europees Nederland. Het
werknemersdeel van de ABP-premie blijft voor rekening van de
werknemer.
Ad 3 (reparatie AOW-gat)
Hierbij is gerekend met een een maandelijks brutobedrag van $ 414,–
(€ 300,–).
Leraren uit Europees Nederland die tijdelijk in Caribisch Nederland gaan
werken, dragen in Nederland geen AOW-premie meer af en bouwen in die
periode ook geen AOW op. Wel bouwen zij in Caribisch Nederland AOV
(Algemene Ouderdomsverzekering) op, maar die opbouw is aanzienlijk
lager dan de AOW-opbouw in Nederland. Daardoor ontstaat een
AOW-gat. Om dit te voorkomen kan de leraar in kwestie binnen één jaar
na vertrek naar Caribisch Nederland bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB)
een vrijwillige AOW-/Anw-verzekering afsluiten. Voor deze verzekering kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IV, nr. 72

6

hij door de werkgever in Caribisch Nederland financieel worden gecompenseerd.
Ad 4 (tegemoetkoming studieschuld)
Voor de tegemoetkoming in de studieschuld is gerekend met een
maandelijks brutobedrag van $ 345,– (€ 250,–), hoewel de compensatie in
totaal uiteraard niet meer kan bedragen dan de omvang van de werkelijke
studieschuld.
Deze maatregel is materieel gelijkwaardig aan de Regeling overname
studieschuld BES die BZK hanteert voor ambtenaren in dienst van RCN.
Op basis van de BZK-regeling kan in totaal netto $ 8 840,– aan tegemoetkoming in de studieschuld worden toegekend. De ambtenaar in kwestie
ontvangt dan drie jaar lang een relatief laag bedrag van $ 65,– netto per
maand, en een eenmalig bedrag van maximaal $ 6 500,– netto als hij na
deze periode van drie jaar nog een extra, vierde jaar in dienst wil blijven.
Met het oog op de werving van leraren is besloten uit te gaan van een
substantieel hogere maandelijkse toelage van $ 345,– bruto per maand.
Dit komt voor een periode van drie jaar in totaal neer op een brutobedrag
van $ 12 420,–. Betrokkene zou hiervan netto $ 8 644,– overhouden. Dat
eindbedrag is vergelijkbaar met wat onder de BZK-regeling maximaal kan
worden toegekend.
Ad 5 (tegemoetkoming dubbele woonlasten)
Hierbij is gerekend met een maximale maandelijkse tegemoetkoming van
bruto $ 690,– (€ 500,–). Leraren die vanuit Europees Nederland gaan
werken in Caribisch Nederland, kunnen te maken krijgen met doorlopende
woonlasten in Europees Nederland. Hiervoor kunnen zij worden gecompenseerd door hun werkgever in Caribisch Nederland.
Aantallen
Voor de kostenberekening is uitgegaan van een model van uitfasering,
waarbij een leraar die binnen drie jaar na 1 augustus 2012 bij een school
in dienst treedt, vanaf het moment van indiensttreding maximaal drie jaar
door de school kan worden gefaciliteerd voor wat betreft gederfde
inkomsten dan wel extra uitgaven. Dit betekent dat het aantal leraren voor
wie de maatregelen gelden, vanaf het schooljaar 2012–2013 tranchegewijs
toeneemt. Nieuwe leraren stromen immers in volgende schooljaren in en
de maatregelen blijven voor de volledige duur van de contractperiode
(maximaal drie jaar) op hen van toepassing. In de eerste tranche is
uitgegaan van 40 van buiten Caribisch Nederland te werven leraren. In het
geval van de tweede en derde tranche is uitgegaan van een lichte daling
in de vacaturestand, en is gerekend met respectievelijk 35 en 30 leraren. In
de bereking van de benodigde middelen is dan ook uitgegaan van in
totaal 105 personen die 36 maanden van de hierboven uiteengezette
maatregelen gebruik zouden moeten kunnen maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IV, nr. 72

7