Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

35 370

Zorg en dwang

Nr. 622

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 oktober 2022
Op 1 januari 2020 traden de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
(Wvggz) en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk
gehandicapte cliënten (Wzd) in werking. In beide wetten is bepaald dat de
eerste evaluatie binnen twee jaar na de inwerkingtreding naar beide
Kamers van de Staten-Generaal wordt gezonden. Door onder meer de
COVID-pandemie en vertraging in de implementatie is de wetsevaluatie in
twee fases opgeleverd1. Het rapport van de eerste fase heeft u op
16 december 2021 ontvangen2. Het eindrapport kan ik uw Kamer, mede
namens de Minister voor Rechtsbescherming, nu aanbieden. Parallel aan
dit proces voert het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) de evaluatie van artikel 2.3 van de Wet forensische zorg
(Wfz) uit. Deze evaluatie wordt u later dit jaar separaat aangeboden door
de Minister voor Rechtsbescherming. De beleidsreactie op deze evaluatierapporten volgt zoals toegezegd zo spoedig mogelijk in het nieuwe jaar3.
Ik ben de onderzoekers erkentelijk voor het opgeleverde rapport. In de
evaluatie van de Wvggz en de Wzd is een brede analyse gemaakt van de
knelpunten die de uitvoerbaarheid en de implementatie van beide wetten
beïnvloedden. Op basis van de door respondenten aangedragen
knelpunten, zijn de onderzoekers tot een groot aantal aanbevelingen
gekomen. De conclusie van de onderzoekers is hard: «Alle betrokken
partijen (ministeries, veldpartijen en de Tweede Kamer) hebben keer op
keer bijgedragen aan het wijzigen of toevoegen van elementen, waardoor
een steeds complexer wetgevingsgeheel is ontstaan. Dit behoren alle
genoemde partijen zich aan te trekken. Het adagium «het betere is de
vijand van het goede» is uit het oog verloren. Als het erom gaat dat een
wet toegankelijk en werkbaar is, aansluit bij het terrein waarop deze van
toepassing is en relatief makkelijk te implementeren is, dan zijn de Wvggz
en de Wzd in belangrijke mate mislukt. Van heldere regelgeving die
1

Kamerstuk 35 370, nr. 5.
Kamerstukken 25 424 en 35 370, nr. 598.
3
Kamerstuk 25 424, nr. 619.
2

kst-25424-622
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 622

1

voldoende rekening houdt met de kenmerken van de domeinen waarin ze
moet worden toegepast is geen sprake.»
Dat onderstreept niet alleen de urgentie om de uitvoerbaarheid van de
wetten te verbeteren, maar ook het belang om de beoogde verbeteringen
eerst op te halen en te toetsen bij de mensen die dagelijks met de
uitvoering bezig zijn en bij (vertegenwoordigers van) patiënten en cliënten
die met deze wetgeving te maken hebben. Hier ligt namelijk een grote
gezamenlijke verantwoordelijkheid.
In antwoord op uw vragen bij het eerste rapport heb ik het proces hiertoe
geschetst en mijn uitgangspunten gedeeld4. Ik vind het belangrijk om
weer terug te keren naar de kern van de wetten, namelijk rechtsbescherming tegen de inperking van grondrechten, en naar de geest van de
wetten. Die geest, de centrale doelstellingen om goede zorg te organiseren, dwang terug te dringen en meer vrijheid te creëren, wordt breed
gedeeld. Maar door de gedetailleerde regels zijn die doelstellingen teveel
verworden tot papieren procedures die niet altijd bijdragen aan een betere
positie van de mensen die de wet wil beschermen. Ik wil daarom werken
aan een beter uitvoerbare wet, omdat ik ervan overtuigd ben dat dit leidt
tot betere zorg.
Daarom ben ik op basis van de eerste fase van de wetsevaluatie reeds
begonnen met de uitwerking van de aanbevelingen. Zo zijn de actoren die
betrokken zijn bij de uitvoering van de Wvggz bevraagd op de gesignaleerde knelpunten en oplossingsrichtingen. Dat zijn patiënten, naasten,
vertrouwenspersonen, advocaten, psychiaters, verpleegkundigen,
officieren van justitie, rechters, politie- en gemeenteambtenaren die in
aparte taakgroepen en samen in spiegelgroepen de aanbevelingen
hebben besproken. Op 10 november vindt een bestuurlijk overleg plaats
om de opbrengsten van deze gesprekken te toetsen.
Op initiatief van brancheorganisatie ActiZ zijn veldpartijen uit de ouderenen gehandicaptenzorg gestart met een breed overleg tussen cliënten-,
branche- en beroepsorganisaties om tot gezamenlijke voorstellen voor
een betere Wzd te komen. Dit heeft recent geleid tot een akkoord ten
aanzien van de procedure die moet worden gevolgd bij de besluitvorming
over onvrijwillige zorg. Dit akkoord zal ik betrekken in het proces om te
komen tot een wetsvoorstel. Ook met de Wzd-partijen staat een bestuurlijk
overleg gepland in november. Daarnaast is een proces ingericht om met
beide velden te spreken over de samenloop tussen de Wzd en Wvggz.
De inbreng van de bij de uitvoering betrokken veldpartijen is onontbeerlijk
voor het opstellen van een beleidsreactie op deze evaluatie. Met het
onderschrijven van de noodzaak tot verandering wil ik overigens niets
afdoen van de inspanning die partijen zich reeds hebben getroost om
deze complexe wetten te implementeren. De onderzoekers zien ook dat de
introductie van beide wetten tot meer bewustzijn heeft geleid. Dat herken
ik in de praktijk: ik zie zorgverleners die zich tot het uiterste inspannen
voor hun patiënten en cliënten. Uiteindelijk hebben zorgverleners en
veldpartijen samen met de onderzoekers hetzelfde belang voor ogen: een
beter uitvoerbare wet ten behoeve van betere zorg voor mensen op hun
kwetsbaarst.

4

Kamerstuk 25 424 en 35 370, nr. 605.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 622

2

Ik zie er naar uit om in het nieuwe jaar aan de hand van mijn beleidsreactie met uw Kamer in overleg te gaan om in gezamenlijkheid te komen
tot beter uitvoerbare wetgeving.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 622

3