Plan van aanpak
Strategisch Programma 2019

Bijlage bij:
Het VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG van de vaste commissie van Binnenlandse Zaken en
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties inzake ontwikkelingen ter verbetering van
het borgstelsel voor woningcorporaties

Plan van aanpak strategisch programma 2019

1

Inhoudsopgave
1.

Inleiding

2.

Waarom dit programma

3.

Doelstelling programma

4.

Programmastructuur

5.

Deelprojecten

6.

Uitvoeringsplan

7.

Risico’s programma

Plan van aanpak strategisch programma 2019

2

1. Inleiding
WSW zorgt middels borging van leningen dat corporaties tegen zo laag mogelijke kosten financierbaar zijn. WSW staat garant voor de
rente- en aflossingsverplichtingen op leningen van woningcorporaties. De achtervang van Rijk en gemeenten voor WSW zorgt er mede
voor dat corporaties leningen op de kapitaalmarkt kunnen aantrekken tegen vergelijkbare condities als de Nederlandse overheid. In die zin
draagt WSW eraan bij dat sociale volkshuisvesting in Nederland betaalbaar en bereikbaar blijft voor de doelgroep.
Om zijn taak te kunnen uitoefenen beoordeelt en beheerst WSW op een onafhankelijke, objectieve wijze de (veelal financiële) risico’s; op
het niveau van individuele corporaties en op het niveau van de corporatiesector. Afgelopen jaren richtte WSW zich op het verbeteren van
zowel zijn risicobeoordeling- en beheersing van individuele deelnemers als van het borgstelsel als geheel. Hiermee zette WSW
belangrijke stappen naar een solide systeem van risicobeoordeling- en beheersing. Dit beeld wordt ook bevestigd in de gesprekken die wij
voerden met onze stakeholders en deelnemers. Naar de toekomst toe zullen wij ons blijven inzetten om het systeem van
risicobeoordeling- en beheersing nog verder te verbeteren waar nodig.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

3

2. Waarom dit programma?
In 2018 is voor het eerst in zijn geschiedenis het borgstelsel echt op de proef gesteld. De herziene Woningwet en de casuïstiek van het
afgelopen jaar toont aan dat (gehele of gedeeltelijke) sanering en de veronderstelde volgordelijkheid niet meer vanzelfsprekend is,
waardoor WSW als borger aanspraken kreeg op zijn dienst der lening (lees: betaling van rente en aflossing op leningen van de corporaties
Stichting WSG (WSG) en Stichting Humanitas Huisvesting (SHH)). In de genoemde casuïstiek werden de veranderingen in de Woningwet
voor het eerst in de praktijk zichtbaar.
In de afwikkeling van de financiële problemen van SHH en WSG stelden wij vast dat deze casuïstiek ertoe geleid heeft dat de urgentie en
het belang om stappen te zetten om de weerbaarheid en draagkracht van het borgstelsel te vergroten, sterk is toegenomen. Diverse
aandachtspunten op het gebied van positionering, invloed, zekerheden en risicovermogen kwamen aan het licht. Aandachtspunten die
WSW opgelost wil hebben om naar de toekomst een voldoende robuust borgstelsel te kunnen garanderen. Hiertoe is WSW een strategisch
programma gestart.
Dit plan van aanpak gaat in op de doelstelling van het programma, de inhoud van onderliggende projecten, de uitvoering van de
deelprojecten en de belangrijkste programmarisico’s.
Nb; dit strategisch programma borduurt voort op de ontwikkelingen en verbeteringen die WSW reeds doormaakte. Zo richtte WSW zich
afgelopen jaren reeds op het verbeteren van zijn risicobeoordeling en -beheersing van zowel individuele deelnemers als van het borgstelsel
als geheel. In het project verticaal toezicht ontwikkelde WSW samen met de Aw het gezamenlijke beoordelingskader voor de beoordeling
van individuele corporaties. Op het niveau van het totale borgstelsel ontwikkelde WSW de dynamische methodiek voor verbeterde
monitoring van de 99% risicobereidheid die WSW eerder overeenkwam met de minister en de VNG. De dynamische methodiek werd
gevalideerd door Deloitte (zie ook brief aan Tweede Kamer d.d. 6 november 2018 met kenmerk 2018-0000847257). Een aantal
aandachtspunten voor verdere doorontwikkeling kwam hieruit voort en het strategisch programma bouwt hierop verder.
Plan van aanpak strategisch programma 2019

4

3. Doelstelling programma
Het doel van het strategische programma is om het instrumentarium te verbeteren voor WSW als borger (en als gemandateerd
saneerder), met voldoende vermogen en een passende zeggenschapsstructuur voor WSW als borger. Dit om naar de toekomst toe te
kunnen garanderen dat de sociale volkshuisvesting in Nederland tegen zo laag mogelijke kosten financierbaar blijft (met duurzaam
behoud van de AAA-rating). Dit is in het belang van alle deelnemers en van de overige stakeholders van WSW. Een toekomstbestendig
borgstelsel draagt bij aan de sociale volkshuisvesting in Nederland; voldoende kwalitatief goede en betaalbare woningen voor de
doelgroep. Parallel aan het strategisch programma verwerkt WSW een aantal specifieke technische bevindingen uit de validatie van
Deloitte.
Randvoorwaardelijk voor het programma is dat a) het borgstelsel blijvende meerwaarde houdt voor de deelnemers en overige
stakeholders en b) het programma niet leidt tot nieuwe risico’s op corporatie- of borgstelselniveau die onvoldoende worden beheerst.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

5

4. Programmastructuur
Het programma kent drie onderdelen:
1.

Positionering: de positie van WSW in het stelsel als borger en als gemandateerd saneerder en de balans in invloed van stakeholders
op de borger.

2.

Zekerhedenstructuur: de positie van WSW in geval van (dreigende) discontinuïteit van een deelnemer en het instrumentarium dat
WSW heeft voor het zekerstellen van zijn positie.

3.

Borgstelsel en risicovermogen: het inrichten en waarborgen van een toekomstbestendig borgstelsel met voldoende risicovermogen.

De drie onderdelen zijn nader gespecificeerd in acht deelprojecten:
Programma
Stakeholders
Positionering

1. Sanering

Zekerhedenstructuur

3. Juridisch positie in
faillissement

2. Zeggenschap

Borgstelsel & risicovermogen

6. Kapitaalbeleid
7. Kapitaalwaarden

4. Juridische positie vóór
faillissement

8. Loss given default

5. Scheefheid achtervang

Plan van aanpak strategisch programma 2019

6

5. Deelprojecten: (1) Sanering
Context
Voor de herziene Woningwet was er een duidelijke waterval in de aanspraak in geval van discontinuïteit; sanering was vanzelfsprekend.
De herziene Woningwet en de casuïstiek van het afgelopen jaar toont aan dat (gehele of gedeeltelijke) sanering en de veronderstelde
volgordelijkheid niet meer vanzelfsprekend is. Deze onzekerheid voor de borger wordt versterkt door de discretionaire ruimte in het
saneringskader waar het gaat om omvang en voorwaarden van de saneringsbijdrage.
Aanpak
In dit deelproject kijken we naar de positie van WSW als gemandateerd saneerder in verhouding tot de rol van WSW als borger, mede in
relatie tot de richting die de minister van BZK ontwikkelt voor sanering als onderdeel van de evaluatie van de Woningwet door BZK. Doel
van WSW is te kijken naar de positie van WSW als gemandateerd saneerder in relatie tot de rol van WSW als borgstellingsvoorziening.
Voor WSW is het van belang om te komen tot een verder geobjectiveerd saneringskader, waarmee een duidelijkere scheiding ontstaat
tussen de financiële en volkshuisvestelijke afwikkeling van een corporatie die in financiële problemen komt. Dit geeft meer duidelijkheid
over de wijze van verdeling van kosten tussen saneerder en borger en vermindert de (schijn van) belangentegenstelling die kan ontstaan
doordat WSW zowel als borger als gemandateerd saneerder betrokken is bij deelnemers die in financiële problemen komen.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

7

5. Deelprojecten: (2) Zeggenschap
Context
In 2015 en nadien is mede naar aanleiding van de bevindingen van de Parlementaire Enquête Woningcorporaties een aantal wijzigingen
doorgevoerd in de zeggenschapsstructuur van WSW als borger. Zo hebben de minister en de VNG goedkeuringsrecht gekregen voor de
beleidsregels die WSW sindsdien op grond van het BTIV moet hebben voor zijn risicobeheersing voor individuele corporaties en het borgstelsel als
geheel. Ook is WSW onder publiekrechtelijk toezicht geplaatst van de Aw.
WSW heeft al vele jaren een Deelnemersraad (DR) die bestaat uit 15 natuurlijke personen werkzaam bij corporaties die deelnemer zijn van WSW.
De DR heeft breed (on)gevraagd adviesrecht aan het bestuur en moet voor een aantal onderwerpen verplicht geraadpleegd worden door het
bestuur. Aedes heeft sinds 2015 op grond van de statuten van WSW en een samenwerkingsovereenkomst met WSW formeel adviesrecht aan het
bestuur en aan de DR.

Mede vanuit de casuïstiek van WSG en SHH is gebleken dat de herziene Woningwet ertoe leidt dat het borgstelsel en daarmee de deelnemers een
hogere bijdrage leveren in geval van afwikkeling van een corporatie in financiële problemen. Dit roept de vraag op of de zeggenschap van onze
deelnemers en andere stakeholders passend is bij de rollen en verantwoordelijkheden in het borgstelsel.
Aanpak
Mede op basis van (wetenschappelijke) inzichten over effectieve inrichting van externe zeggenschapsstructuur stemmen wij met onze stakeholders
af wat een passende zeggenschapsstructuur is voor de borger en in hoeverre aanpassing van de structuur nodig is. Elementen die aan bod komen
zijn onder meer: redenen van invloed (kwaliteit, legitimiteit, etc.), stakeholders en hun belangen, nadelen van invloed en vormen en gradaties van
invloed.
Belangrijke randvoorwaarde voor een passende zeggenschapsstructuur is dat de onafhankelijkheid van WSW blijft gehandhaafd: er mag geen
twijfel zijn over het objectieve en onafhankelijke oordeel van de borger.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

8

5. Deelprojecten: (3) Versterking positie in faillissement
Context
Vanuit de casuïstiek van WSG en SHH bleek feitelijk dat (i) verlening van volledige saneringssubsidie door de saneerder geen
vanzelfsprekendheid (meer) is en (ii) verlening van saneringssubsidie niet (meer) gericht is op instandhouding van een corporatie.
Daardoor is faillissement van een corporatie niet uitgesloten. Dit vergroot de kans op een aanspraak op de borg en vergroot ook de kans
dat de aanspraak in omvang groter is. In geval van faillissement van een deelnemer hebben zowel alle deelnemers, WSW en zijn
achtervangers er belang bij om de schade die dit oplevert voor WSW zo veel als mogelijk te minimaliseren. Het instrumentarium van WSW
is niet meegegroeid met de herziene Woningwet. In aansluiting op de verplichtingen van de deelnemers van WSW die beschreven zijn in
het Reglement van Deelneming heeft WSW (recht op) onderpand van zijn deelnemers en volmacht voor vestiging van hypotheekrecht.
WSW kan met het huidige instrumentarium echter alleen stapsgewijs zijn hypotheekrecht uitwinnen. Dit beperkt WSW in de mogelijkheden
om verliezen te minimaliseren.
Aanpak
Richting onze stakeholders zullen we in het deelproject waar nodig nader toelichten wat de consequenties zijn of kunnen zijn van het feit
dat WSW zijn hypotheekrecht op dit moment alleen stapsgewijs kan uitwinnen. Om in de gewijzigde context te kunnen garanderen dat
WSW verliezen minimaliseert dient WSW in geval van faillissement van een deelnemer een preferente en voor de volledige schuldpositie
direct opeisbare claim te hebben op de corporatie. Hiermee zorgen we ervoor dat WSW een positie krijgt als ware WSW een
(commerciële) financier is. De wijze waarop we komen tot de gewenste claim zullen we bepalen in overleg met onze deelnemers en
overige stakeholders.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

9

5. Deelprojecten: (4) Versterking positie vóór faillissement
Context
Overeenkomstig met deelproject 3 geldt hier dat WSW risico’s wil minimaliseren, voor de deelnemers, achtervangers én voor onszelf. De
logica is dat wordt opgetreden in de fase waarin een corporatie dreigt failliet te gaan. WSW heeft zijn proces voor bijzonder beheer
afgelopen jaren nieuw ingericht en daarmee zijn werkwijze in de fase vóór een eventueel faillissement verbeterd ten opzichte van de
procesgang die doorlopen werd tot enkele jaren terug. WSW heeft zijn Reglement van Deelneming integraal herzien en alle deelnemers
hebben verplicht volmacht aan WSW verleend voor hypotheekvestiging door WSW op het door de deelnemers verplicht bij WSW
ingezette onderpand.
Naast alle verbeteringen die WSW afgelopen jaren doorvoerde is uit de casuïstiek gebleken dat gegeven onze rol als borger ons
instrumentarium vóór faillissement nog niet voldoende afdwingbaar is. WSW wil bezien of en welk (dwingend) instrumentarium passend
en/of noodzakelijk is om potentiele verliezen vóór faillissement af te wenden, danwel te beperken.
Aanpak
We willen een aantal verbeteringen in ons instrumentarium doorvoeren waarmee we actiever dan nu kunnen bijdragen aan het afwenden
van de financiële problemen van deelnemers in geval van dreigend faillissement. Dit betekent onder meer dat we kijken hoe wij optimaler
(en indien nodig dwingend) kunnen sturen op bijvoorbeeld fusies, afsplitsingen, activa/ passivatransacties, maar ook op een faillissement
als dat financieel het voordeligst is.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

10

5. Deelprojecten: (5) Scheefheid achtervang gemeenten
Context
Gebleken is dat er niet altijd sprake was van een goede koppeling tussen de geborgde leningen die corporaties met achtervang van
individuele gemeenten aantrokken en de bestedingen (het bezit) die corporaties in betreffende gemeenten hebben gerealiseerd. Ook is
gebleken dat er een aantal verschillen zit in de teksten in de verschillende typen achtervangovereenkomsten die gemeenten kunnen
sluiten met WSW. Tevens ontvingen wij signalen dat het wenselijk is om verder te verduidelijken wat wordt verstaan onder de bepaling die
voor de gemeenten in de achtervangovereenkomsten is opgenomen dat zij verplicht zijn om voor herfinancieringen van eerder geborgde
leningen in de achtervang te gaan.
Aanpak
In het deelproject willen we enerzijds voorstellen om een duidelijkere koppeling op te nemen tussen de geborgde leningen die corporaties
met achtervang van individuele gemeenten aantrekken en de bestedingen (het bezit) die zij in betreffende gemeenten realiseren. We
willen de verschillende typen achtervangovereenkomsten tekstueel met elkaar in lijn brengen. En ten slotte willen we verder verduidelijken
wat verstaan moet worden onder de in de achtervangovereenkomsten opgenomen plicht van gemeenten voor herfinanciering.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

11

5. Deelprojecten: (6) Kapitaalbeleid
Context
Uit het Reglement van Deelneming en de achtervangovereenkomsten van WSW volgt wat het minimale risicovermogen is van WSW,
onder welke omstandigheden WSW (een deel van) de verplichte obligo kan en zal opvragen van zijn deelnemers en wanneer het Rijk en
de gemeenten renteloze leningen aan WSW zullen verstrekken. In de beleidsregels van WSW, die zijn goedgekeurd door de minister en
de VNG, is bepaald dat WSW er met 99% zekerheid voor zorgt dat het Rijk en de gemeenten geen bijdrage hoeven te leveren aan
verliezen van WSW. Ook is bepaald dat zodra WSW hier niet meer aan voldoet het geen nieuwe leningen meer mag borgen en zo
spoedig mogelijk maatregelen moet nemen om weer te voldoen. De maatregelen kunnen gericht zijn op het verlagen van het risico van de
totale borg en/ of het verhogen van het totale (inbare) risicokapitaal in de sector.
Medio 2018 wijzigde kredietbeoordelaar S&P zijn verwachting bij de AAA-rating van WSW van stabiel naar negatief. Kredietbeoordelaar
Moody’s sprak een stabiele verwachting uit. De aanspraken op de borg vanuit de casussen WSG en SHH leiden er de komende jaren toe
dat het risicovermogen van WSW geleidelijk daalt. WSW wil zijn risicovermogen tijdig kunnen aanvullen zodanig dat er geen twijfel kan
ontstaan over de kredietwaardigheid en AAA-rating van WSW.
Gebleken is dat het kapitaalbeleid van WSW verbeterd kan worden, zodanig dat er meer zekerheid komt dat WSW zijn risicovermogen
tijdig en voldoende kan aanvullen en dat het totale risicokapitaal in de sector duurzaam blijft volstaan (of wanneer nodig kan worden
vergroot) om te blijven zorgen dat WSW nieuwe leningen kan blijven borgen.
Aanpak
We willen het bestaande kapitaalbeleid van WSW waar nodig aanvullen en verbeteren en ook kapitaalwaarden vastleggen die we bepalen
in deelproject 7. Dit zodanig dat het risicokapitaal in de sector en het risicovermogen van WSW naar de toekomst toe ook bij (dreigende)
crisissituaties voldoende op peil blijft of kan worden gebracht om de continuïteit van ons werk (borgen van leningen) te kunnen
garanderen.
Plan van aanpak strategisch programma 2019

12

5. Deelprojecten: (7) Kapitaalwaarden
Context
Zoals onder (6) kapitaalbeleid reeds geschetst; de aanspraken op de borg uit de casussen WSG en SHH leiden er komende jaren toe dat
het risicovermogen van WSW geleidelijk daalt. Uiteindelijk kan blijken dat het minimale risicovermogen (op termijn) mogelijk te laag is.
Voor de continuïteit van de borgingstaak van WSW is het van belang dat WSW duurzaam aan zijn 99% risicobereidheid voldoet. Wij
achten het daarmee prudent dat WSW voor zijn risicobereidheid niet alleen een harde grenswaarde hanteert (99% zekerheid - waarna het
niet meer mag borgen), maar daarnaast tevens een signaleringswaarde vaststelt om vooraf te kunnen anticiperen op de situatie waarin we
dreigen die genoemde grenswaarde te naderen. Doordat een dergelijke signaleringswaarde op dit moment ontbreekt, bestaat het risico
dat de borg ineens ‘op slot’ gaat en dat WSW ook herfinancieringen niet meer kan borgen.
Aanpak

We willen bepalen welke typen kapitaalwaarden voor WSW gewenst zijn en wat de hoogte van die waarden dient te zijn. Het gaat dan
zowel om harde (minimum) waarden als om signalerings- en/ of streefwaarden. We doen dit door te bezien welke (internationale)
benaderingen hiervoor mogelijk zijn (bijvoorbeeld wat in de bancaire sector gebruikelijk is). Ook houden we voor de bepaling van de
(hoogte van de) verschillende kapitaalwaarden rekening met de (toekomstige) risicoverdeling en afwikkeling tussen borger en saneerder.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

13

5. Deelprojecten: (8) Loss Given Default
Context
Op dit moment gaat WSW in zijn modellering van het minimaal in de sector vereiste risicovermogen van uit dat een deelnemer die
financieel in discontinuïteit geraakt (of technisch gezegd: in default) tot een verlies van WSW leidt ter hoogte van 25% van het door WSW
geborgde schuldrestant van de deelnemer.

Mede vanuit de validatie die Deloitte uitvoerde van het verbeterde inbaarheidsmodel van WSW is gebleken dat de wijze waarop WSW op
voorhand inschat wat zijn verlies is verder kan doorontwikkelen.
Aanpak
We willen een rekenmethodiek opstellen die we gebruiken om periodiek een risico-inschatting te maken van het verlies voor de borger als
een corporatie in default geraakt. De uitkomsten van het scoremodel willen we gebruiken om preciezer te kunnen vaststellen hoeveel
risicovermogen nodig is. Voor een zo realistisch mogelijk scoremodel kijken we in ieder geval naar de waarde van het vastgoed van de
corporaties.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

14

6. Uitvoeringsplan: aanpak in fasen
Deze pagina en de pagina hierna gaan in op de fasering van het programma.

Het programma kent drie fasen:
1. Uitwerking van de (deel)projecten: oplossingsrichtingen in kaart brengen van en uitwerken met het oog op fase 2.
2. Afstemming met stakeholders van het totaalpakket aan maatregelen (‘Hoofdlijnenakkoord’).
3. Vastlegging van het ‘Hoofdlijnenakkoord’ in concrete zaken als bijvoorbeeld beleid, statuten, reglementen en overeenkomsten.

Fase 2: afstemming

Fase 1: uitwerking
Zeggenschap
Sanering
Juridische positie in faillissement

Financiers

Deelnemersraad
Corporaties

BZK
Aedes

Juridische positie voor faillisement
Scheefheid achtervang
Kapitaalbeleid
Kapitaalwaarden
LGD

VNG

Stakeholders

Fase 3: vastlegging
Wetgeving
Statuten WSW
Reglement van Deelneming
Toezicht- en
verantwoordingsovereenkomst
Leningdocumentatie

Aw
(toezichthouder)

Aw
(samenwerking)

Werkwijze bijzonder beheer

Beleidsregels

Plan van aanpak strategisch programma 2019

15

6. Uitvoeringsplan: aanpak in fasen
In navolging op de vorige pagina gaan we hier in op de inhoud en samenhang tussen de drie fasen.
Fase 1: uitwerking
De eerste fase van het programma start in januari 2019 en behelst met name een inhoudelijke verkenning en vervolgens uitwerking van
de oplossingsrichtingen. Ervaringen uit casuïstiek, validaties en gesprekken met stakeholders geven een beeld van oplossings- en
uitwerkingsmogelijkheden. WSW brengt dit in kaart en stelt gegeven de doelstellingen van het programma en de deelprojecten de
haalbare en mogelijke (voorkeurs)varianten op. Periode Q1-Q2 2019
Fase 2: afstemming
Eind eerste kwartaal 2019 start de afstemming met stakeholders. De deelprojecten kennen een grote mate van samenhang en raken een
brede groep van stakeholders. Afstemming is nodig om een totaalpakket van maatregelen te formuleren dat de doelstellingen realiseert en
in voldoende mate draagvlak heeft bij alle stakeholders. Hiermee lopen in het tweede kwartaal uitwerking en afstemming gelijk op.
Fase 2 werkt naar een akkoord op hoofdlijnen toe. Vanwege samenhang van de deelprojecten willen we dit bewust als totaalpakket met
de stakeholders afstemmen en vastleggen. Periode Q2 2019 (hoofdlijnenakkoord) – Q3 2019 (detailafstemming met oog op vastlegging)

Fase 3: vastlegging
Na vastleggen van het akkoord op hoofdlijnen vindt in Q3-4 2019 uitwerking plaats in alle relevante documentatie. Hierover blijft WSW in
afstemming met zijn stakeholders over de details van uitwerking in de achterliggende documentatie. Periode Q3-Q4 2019

Plan van aanpak strategisch programma 2019

16

6. Uitvoeringsplan: organisatie en overleg
Het programma kent een stuurgroep, een programmateam bestaande uit de programmamanager en drie projectleiders en een aantal
projectteams. Zoals blijkt uit de vorige pagina’s is afstemming met de stakeholders in alle fasen van het programma van groot belang om
tijdig een gedragen pakket van maatregelen te realiseren. Eind Q1 en Q2 wil WSW vanuit het programma strategische sectoroverleggen
organiseren met de directies van BZK, VNG, Aw en Aedes en een delegatie van de Deelnemersraad. Daarnaast hanteren we de volgende
afstemmingsorganen:
• RvC-vergadering WSW
• Deelnemersraadvergadering WSW
• Beleidsoverleg achtervang (WSW/BZK/VNG)
• Directieoverleg WSW/Aedes
• Directieoverleg WSW/Aw

• Periodiek overleg WSW/Aw (als toezichthouder WSW)
• Directieoverleg WSW/sectorbanken
• Regulier saneringsoverleg (WSW/BZK)
WSW onderhoudt gedurende de uitvoering van het programma contact met de kredietbeoordelaars S&P en Moody’s. Een belangrijk
overlegmomenten daarbij zijn de jaarlijkse ratinggesprekken die WSW met beide partijen voert medio 2019. Van cruciaal belang is dat
S&P zijn rating niet verlaagt en dat we zo veel mogelijk gevoel krijgen of we met het strategisch programma de juiste maatregelen treffen
om te zorgen dat beide kredietbeoordelaars ten minste vanaf medio 2020 weer zullen komen tot een AAA-rating met een stabiele
verwachting.

Plan van aanpak strategisch programma 2019

17

7. Risico’s programma
Op deze pagina gaan we in op de belangrijkste risico’s en beheersingsmaatregelen van het programma.
Risico: de kredietbeoordelaars S&P en Moody’s beoordelen de te nemen maatregelen als onvoldoende (tijdig). S&P en/ of Moody’s stelt
zijn rating in 2019 of 2020 naar beneden bij.
Beheersingsmaatregel:
• WSW geeft waar nodig voorrang in het programma aan de uitwerking en afstemming van de maatregelen die eraan kunnen
bijdragen om de beide kredietbeoordelaars (S&P en Moody’s) te overtuigen dat zij a) de rating van WSW in 2019 niet zullen verlagen
en b) uiterlijk in 2020 beide weer een stabiele verwachting voor de rating van WSW zullen uitspreken.

Risico: onvoldoende draagvlak van deelnemers en/ of andere stakeholders voor het totaalpakket van de te nemen maatregelen.
Beheersingsmaatregelen:
• WSW voerde in 2018 en bij de totstandkoming van dit Plan van Aanpak diverse gesprekken met zijn stakeholders. Deze
onderkennen daardoor de aanleidingen, doelstellingen en het (gedeelde) belang van het programma.
• WSW inventariseert waar mogelijk in de periode vooraf aan het hoofdlijnenakkoord meerdere oplossingsrichtingen per (deel)project.
We houden gedurende het gehele programma nauw contact met onze diverse stakeholders.
• WSW monitort gedurende het programma actief of het pakket aan te nemen maatregelen voldoet aan de eerder genoemde
randvoorwaarden (behoud meerwaarde borgstelsel voor deelnemers en overige stakeholders + programma leidt niet tot nieuwe
risico’s die onvoldoende worden beheerst)

• De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geeft in haar reactie op vragen en opmerkingen vanuit de Tweede Kamer
aan dat zij waar nodig en mogelijk het WSW zal steunen om de verschillende belanghebbenden van het WSW op één lijn te krijgen
om tijdig te komen tot een adequaat pakket aan maatregelen.
Plan van aanpak strategisch programma 2019

18