2016D18251

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben de
onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Minister van Economische Zaken over de reactie op de motie van
het lid Van Gerven en Oosenbrug over het wettelijk vastleggen van de
toevoeging van een lobbyparagraaf aan wetsvoorstellen (Kamerstuk
32 637, nr. 238).
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

nds-tk-2016D18251

1

Inhoudsopgave
I

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie

2
3
4

II

Antwoord / Reactie van de Minister

5

III

Volledige agenda

5

4

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie ondersteunen de motie Van Gerven en
Oosenbrug (Kamerstuk 32 637, nr. 232) over het wettelijk vastleggen van
de toevoeging van een lobbyparagraaf aan wetsvoorstellen. Deze leden
hebben eerder in de initiatiefnota «Lobby in daglicht: luisteren en laten
zien» van de leden Bouwmeester en Oosenbrug (Kamerstuk 34 376, nr. 2)
al het voorstel gedaan om een lobbyparagraaf toe te voegen aan
wetsvoorstellen en grote beleidsonderwerpen. De lobbyparagraaf moet
bijdragen aan een transparant en toegankelijk democratisch proces en
deze paragraaf moet dan ook duidelijk maken hoe de verschillende
belangen in dit proces zijn gewogen. Dit gaat verder dan het enkel
inzichtelijk maken welke externe partijen gereageerd hebben op het
wetsvoorstel. Deze leden vinden de uitvoering van de motie dan ook
onvoldoende.
Deze leden lezen in de reactie van de Minister dat er in de advies- en
consultatieparagraaf zal worden ingegaan op de reacties die zijn
ontvangen op het conceptwetsvoorstel, wat de inhoud van deze reacties
was en wat hiermee is gedaan in het voorstel. Volgens de Minister blijkt
hiermee op welke punten het wetsvoorstel of de memorie van toelichting
is aangepast onder invloed van de inbreng van externe partijen.
Deze leden vinden het van belang, zoals ook beschreven in de initiatiefnota «Lobby in daglicht: luisteren en laten zien», dat in deze paragraaf
niet de lobbyisten maar de beïnvloeding centraal staat. Beïnvloeding vindt
namelijk op meer manieren plaats dan via professionele lobbyisten. Zo
kan er ook invloed worden uitgeoefend via social media of door iemand
anders met een belang. De paragraaf zou dus niet moeten gaan over wie
er lobbyt, maar over hoe politiek en bestuur beïnvloed worden.
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat duidelijk wordt hoe deze
beïnvloeding is verlopen en welk effect dit heeft gehad? Wordt inzichtelijk
gemaakt welke afwegingen zijn gemaakt in de besluitvorming naar
aanleiding van de consultatie met externe partijen?
Beïnvloeding en lobby vinden op verschillende niveaus in de besluitvorming plaats. Het is voor deze leden van belang dat duidelijk wordt wie
invloed heeft gehad op welk moment in de besluitvorming. Wordt in de
advies- en consultatieparagraaf beschreven welke bewindspersonen,
bestuurders en ambtenaren zijn benaderd door externe partijen en met
welke reden? Wordt van deze externe partijen beschreven welke belangen
zij vertegenwoordigen?
Tenslotte vragen zij of het Integraal Afwegingskader (IAK) betrokken kan
worden bij de uitvoering van deze motie. Bij wetsontwerpen en grote
beleidsonderwerpen wordt nu via het IAK beoordeeld met wie wordt
gesproken en welk proces wordt gevolgd voor de totstandkoming van het

2

voorstel. Het doel van IAK is het transparant en inzichtelijk maken van alle
relevante afwegingen in het voorstel. Het IAK is echter geen openbaar
proces.
Deze leden vinden het van belang dat alle input die wordt geleverd op
wetsvoorstellen en beleidsonderwerpen openbaar is, net als het IAK zelf.
Uitbreiding, versterking en openbaar maken van het IAK zou een goede
stap zijn naar meer transparantie in het wetgevingsproces. Is de Minister
bereid het IAK openbaar te maken en hierin uitgebreid aandacht te
besteden aan hoe en door wie het besluitvormingsproces is beïnvloed?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie constateren dat de motie Van Gerven en
Oosenbrug (Kamerstuk 32 637, nr. 232) de regering verzoekt over te gaan
tot het toevoegen van een lobbyparagraaf (legislative footprint) aan
wetsvoorstellen, en tevens van mening is dat transparantie wordt
vergroot door aan te geven wie op welke onderdelen van een
wetsvoorstel invloed heeft gehad. Deze leden constateren dat de brief van
de Minister (Kamerstuk 32 637, nr. 238) hier geen recht aan lijkt te doen
omdat met de voorstellen niet helder lijkt te worden wie op welke
onderdelen van een wetsvoorstel invloed heeft, maar slechts helderheid
wordt gegeven over consultaties.
Deze leden dunken dat hiermee geen recht wordt gedaan aan de motie.
Over het algemeen vindt de belangrijkste lobby niet plaats via consultaties, maar via communicatie met de betreffende beleidsmakers. Zijn de
betreffende consultaties allemaal al openbaar of zijn er ook niet openbare
consultaties? Zo ja, in hoeveel procent van de gevallen zijn de consultaties
niet openbaar?
Is het de Minister bekend dat een groot deel van de lobby niet via
consultaties plaatsvindt, maar via communicatie met beleidsmakers? Is de
Minister voornemens om ook dit deel van de lobby in de legislative
footprint op te nemen, zo vragen deze leden. Is de Minister bereid om alle
relevant vormen van lobby rondom wetstrajecten inzichtelijk voor de
Kamer te maken? Zo nee, welke lobbyactiviteiten wil de Minister buiten
het zicht van de Kamer houden en welke niet?
Deze leden vragen of de Minister onderkent dat de in de betreffende
plenaire debatten over de invloed van bedrijfslobbies op wetgeving en de
fiscale aftrek van contingent convertibles (coco’s) genoemde dubieuze
lobbyactiviteiten (zoals bij de statiegelddiscussie) buiten de officiële
consultaties plaatsvonden.
Is de Minister er mee bekend dat uit onderzoeken naar bedrijfslobby, zoals
het promotieonderzoek van Magda Smink1, blijkt dat majeure lobbyinspanningen buiten de consultaties om plaatsvinden?
Welke meerwaarde heeft het aangekondigde wetsvoorstel, waarin slechts
consultaties aan de Kamer gemeld lijken te gaan worden, als het grootste
deel van de consultaties reeds openbaar is en het belangrijke deel van de
lobby dat buiten de openbaarheid plaatsvindt buiten het zicht van de
Kamer blijft? Deze leden vragen of de Minister onderkent dat een
legislative footprint iets anders is, dat verder gaat dan het toevoegen van
consultaties. Onderschrijft de Minister dat de Kamer zicht dient te hebben
op de invloed van lobby op een voorliggend wetstraject?
Kan de Minister naar aanleiding van het wetsvoorstel Vergroten investeringsmogelijkheden in medisch-specialistische zorg (Kamerstuk 33 168),
de discussie over de wetgeving ten aanzien van de fiscale aftrek van
coco’s en de statiegelddiscussie schetsen op welke wijze de Kamer anders
zou worden geïnformeerd, als zij over consultaties bij het wetsvoorstel
was geïnformeerd conform de voornemens in brief van de Minister
(Kamerstuk 32 637, nr. 238)?
1

M. Smink, Incumbents and institutions in sustainability transitions, 2015.

3

In hoeverre is er onderzoek bekend over de inbreng en de aanwezigheid
van lobbygroepen bij overheidsconsultaties, zo willen deze leden weten.
In welke mate is het bedrijfsleven vertegenwoordigd en in welke mate zijn
non-gouvernementele organisaties vertegenwoordigd? Hoe beoordeelt de
Minister de conclusie van Magda Smink in haar promotieonderzoek dat
grote bedrijven een onevenredige invloed hebben op het duurzaamheidsbeleid van de overheid?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van de
Minister van Economische Zaken op de motie (kamerstuk 32 637, nr. 232)
over het vastleggen van de toevoeging van een lobbyparagraaf aan
wetsvoorstellen. De Minister benadrukt dat adviezen van externen al in de
memorie van toelichting aan de orde komen in de paragraaf advies en
consultatie, maar dat de Minister bereid is dat explicieter te doen. De aan
het woord zijnde leden vragen of daarmee daadwerkelijk uitvoering aan
de motie wordt gegeven. Zij zouden graag alvast een concretisering van
de voorgenomen wijziging van de Aanwijzingen voor de regelgeving zien.
Deze leden zouden ook graag vernemen hoe de analyse over voor- en
nadelen van een lobbyparagraaf of alternatieven, die Minister
ongetwijfeld verricht heeft, luidt. In dat kader zijn zij ook benieuwd in
hoeverre ten behoeve van het beperken van bureaucratische lasten
gedifferentieerd zou kunnen worden in de mate van detail van de
lobbyparagraaf naar gelang het voorstel van wet een technisch of
beleidsrijk karakter kent.
Deze leden lezen daarnaast dat de Minister de wijziging van de Aanwijzingen voor de regelgeving specifiek wil laten toezien op de opmerkingen
in de consultatiefase. Deze leden vragen of er ook ingegaan zal worden op
inbreng van belangenorganisaties in andere fases van wetgeving en
beleidsontwikkeling. De motie Van Gerven en Oosenbrug (Kamerstuk
32 637, nr. 232) is ingediend naar aanleiding van een debat waarin ook de
rol van lobbypartijen in de fase van het opstellen van de wet en beleidsontwikkeling ter sprake kwam. Hoe komt de voorgestelde uitvoering van
de motie tegemoet aan de wens om ook bij deze fase van het proces
transparantie te bieden over de inbreng van lobbypartijen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met teleurstelling
kennisgenomen van de reactie van de Minister op de wens van de Kamer
om toevoeging van een lobbyparagraaf aan wetsvoorstellen wettelijk vast
te leggen. Kan de Minister bevestigen dat lobby van bedrijven, organisaties en particulieren niet alleen geschiedt tijdens de consultatiefase van
een wetsvoorstel, maar juist vaak al voordat een wetsvoorstel ter
consultatie wordt gepubliceerd? Kan de Minister dan ook bevestigen dat
lobby en consultatie niet hetzelfde is? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
waarom zegt de Minister dan dat een motie die verzoekt om een lobbyparagraaf toe te voegen aan wetsvoorstellen al wordt uitgevoerd in de
verantwoording van de verwerking van de consultatiefase van een
wetsvoorstel? Is de Minister bereid om nog eens goed naar de motie te
kijken en op zoek te gaan naar mogelijkheden om lobby tijdens de hele
totstandkoming van een wetsvoorstel in kaart te brengen en te verantwoorden wat er met de inbreng van de verschillende partijen gedaan is, te
verantwoorden in de memorie van toelichting van elk wetsvoorstel? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, op welke termijn en wijze?

4

Deze leden hebben kennis genomen van een onderzoek van de Volkskrant2 naar de lobby die tijdens het bewind van het kabinet Rutte II heeft
plaatsgevonden. Als deze leden de lobbyactiviteiten richting het Ministerie
van Economische Zaken nader bekijken, dan is te zien dat LTO Nederland
maar liefst 44 keer met de Staatssecretaris van Economische Zaken heeft
gesproken. Ook andere agrarische organisaties met economische
belangen, zoals de Nederlandse Vakbond Varkenshouders en de Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt, schuiven met enige regelmaat aan de
tafel. Dit staat in schril contrast met het aantal gesprekken dat de
Staatssecretaris van Economische Zaken met bijvoorbeeld dierenwelzijnsorganisaties heeft gevoerd. Ondanks de beloften van de Staatssecretaris
van Economische Zaken om met dierenwelzijnsorganisaties te praten, laat
de praktijk zien dat dit nauwelijks gebeurt. De Dierenbescherming mocht
slechts vijf keer komen, de Dierencoalitie één keer en het verzoek van de
Vissenbescherming voor een gesprek wijst de Staatssecretaris af door te
zeggen dat hij geen tijd heeft. Deelt de Minister de mening van deze leden
dat dit wel een zeer scheef beeld is? Is de Minister bereid om toe te
zeggen dat er op zijn gehele ministerie in het vervolg een betere balans
wordt gezocht tussen bijeenkomsten met vertegenwoordigers van het
bedrijfsleven en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties
die het publieke belang proberen te behartigen?
Deze leden zouden het van harte toejuichen als alle ministeries en alle
bewindspersonen hun agenda’s, inclusief afspraken met belangenbehartigers, openbaar zouden maken. Is de Minister bereid om dit toe te
zeggen? Zo nee, waarom niet? Welke maatregelen wil de Minister nemen
om meer transparantie te bieden over de stempel die belangenbehartigers
drukken op het beleid?
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
Reactie op de motie van het lid Van Gerven over het wettelijk
vastleggen van de toevoeging van een lobbyparagraaf aan
wetsvoorstellen
Brief regering d.d. 11-04-2016 – Minister van Economische Zaken, H.G.J.
Kamp – 32 637, nr. 238

2

http://www.volkskrant.nl/politiek/lobbywereld-verliest-aan-schimmigheid~a4274150/.

5