Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2022

Nr. 159

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 maart 2022
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Primair en Voortgezet
Onderwijs over de brief van 28 oktober 2021 over het Nationaal
Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021 (Kamerstuk 35 925 VIII, nr.
15)
De vragen en opmerkingen zijn op 16 december 2021 aan de Ministers
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Primair en Voortgezet
Onderwijs voorgelegd. Bij brief van 15 maart 2022 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-35925-VIII-159
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

1

Inhoud
I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
Inbreng van de leden van de D66-fractie
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
Inbreng van de leden van de SP-fractie
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
Inbreng van de leden van de PvdD-fractie
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
Inbreng van de leden van de Volt-fractie
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Inbreng van de leden van de DENK-fractie
Inbreng van de leden van de Groep Van Haga

2
2
3
5
7
8
10
12
14
16
17
18
20

II

Reactie van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap en voor Primair en Voortgezet Onderwijs

21

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
«het Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021»
(Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15)en hebben hier nog enkele vragen over.
De leden lezen dat het eerste beeld van de implementatie van het NPO1
positief is, maar dat het nog te vroeg is om uitspraken te kunnen doen
over de effectiviteit hiervan. Wanneer is dit beeld er wel? Waarom is daar
nu nog geen uitspraak over te doen, aangezien we alweer een halfjaar
verder zijn? Daarnaast lezen de leden dat er ook op gemeentelijk niveau
gewerkt wordt aan plannen om op bovenschools niveau een bijdrage te
leveren aan het inlopen van vertragingen. Op welke manier krijgen de
leden inzicht in de effectiviteit van expliciet deze programma’s? Zij vragen
op welke manier het ministerie dit heeft geborgd en hoe de Kamer dit kan
controleren.
Verder willen de leden weten of er op basis van de eerste ervaringen
bijvoorbeeld interventies zijn die als best practices kunnen fungeren en
het verdienen breder uitgerold te worden. Zijn er ook interventies
waarvan nu al kan worden gezegd dat ze beter gestaakt kunnen worden?
Tevens vragen zij of de Minister bereid is deze bevindingen en lessons
learned breder onder de aandacht te brengen binnen het onderwijsveld.
De actuele situatie in po2 en vo3
De leden lezen dat de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie)
constateert dat scholen zich hebben ingespannen om de basisvaardigheden op peil te houden. Kan er aangegeven worden door de inspectie op
wat voor manieren scholen dit hebben gedaan? Tevens vragen zij of de
Minister bereid is zogenaamde best practices breder onder de aandacht te
brengen binnen het onderwijsveld.
De leden lezen dat het uitstroomniveau van po-leerlingen niet erg
verschilt van dat in precoronajaren. Scholen in het po hebben veelal
kansrijker en breder geadviseerd. Klopt dit voor alle leerlingen? Wat is
precies het beeld van de kansrijke advisering van scholen? Welke
1

NPO: Nationaal Programma Onderwijs
Po: primair onderwijs
3
Vo: voortgezet onderwijs
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

2

leerlingen zijn kansrijker geadviseerd? Zijn er ook leerlingen waarbij dit
niet het geval is, bijvoorbeeld leerlingen uit lagere sociaaleconomische
klassen, meisjes of leerlingen uit de regio? Graag ontvangen zij hierover
een beter beeld.
Overig
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister het signaal vanuit het
veld herkent dat promovendi die werkzaam zijn in streekziekenhuizen
geen recht hebben op de verlenging van hun traject. Heeft de Minister een
beeld van de transparantie van criteria die in kennisinstellingen gebruikt
worden voor verlenging van onderzoekstrajecten, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van «het Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021». Zij
constateren dat het voor het hele onderwijsveld nogmaals een jaar is
geweest met veel uitdagingen. Leerlingen en studenten kampen bijvoorbeeld met flinke leerachterstanden of hebben veel last van stress, wat een
negatief effect heeft op hun welbevinden. Deze leden zijn daarom blij dat
het Nationaal Programma Onderwijs in het leven is geroepen, zodat
scholen en instellingen middelen in kunnen zetten om de negatieve
effecten van de pandemie zo veel als mogelijk te beperken. Zij hebben
nog enkele vragen en opmerkingen die zij aan de Minister willen
voorleggen.
Funderend onderwijs
De leden van de D66-fractie lezen dat het eerste beeld van de implementatie van het NPO positief is en dat scholen voortvarend aan de slag zijn
gegaan. Zij zijn tevreden dit te vernemen en complimenteren scholen
ervoor dat zij op zo’n korte termijn te werk zijn gegaan om dit voor elkaar
te krijgen. Daarbij constateert de inspectie dat scholen zich hebben
ingespannen om de basisvaardigheden op peil te houden. In het primair
onderwijs is de grootste vertraging echter te zien bij rekenen, namelijk
zo’n tien weken leervertraging. Heeft de Minister naar aanleiding van dit
nieuws nog extra stappen ondernomen om de basisvaardigheden te
bevorderen? Missen scholen op dit moment bijvoorbeeld nog bepaalde
zaken in de menukaart? Tevens vragen zij wat de laatste stand van zaken
is omtrent de motie van het lid Van Meenen over pabostudenten de
mogelijkheid bieden om kinderen te tutoren.4
De voornoemde leden maken zich bovendien zorgen over de negatieve
effecten op kansengelijkheid. Zo is de meeste vertraging te zien bij
bijvoorbeeld ouders met een laag inkomen of eenoudergezinnen. Welke
stappen heeft de Minister gezet, of gaat hij nog zetten, om te zorgen dat
kansenongelijkheid zo veel mogelijk wordt beperkt door het NPO? Hoe
staat het bijvoorbeeld met de arbeidsmarkttoelage voor docenten op
achterstandsscholen? Zij hebben meermaals de Minister gevraagd of hij
bekend is met het feit dat er besturen zijn die besluiten om de arbeidsmarkttoelage voor docenten op achterstandsscholen niet op de juiste
manier toe te kennen, bijvoorbeeld door het aan hele andere zaken te
besteden of aan docenten te geven op scholen die daar geen recht op
hebben. De leden hebben deze signalen nogmaals binnengekregen. Graag
ontvangen zij van de Minister een laatste stand van zaken omtrent de
arbeidsmarkttoelage. Ook willen zij graag weten of de Minister al een

4

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 230

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

3

duidelijker beeld heeft van hoe vaak dit gebeurt en wat hij hier op dit
moment precies actief tegen doet.
De leden van de D66-fractie constateren dat niet alleen in het po grote
leerachterstanden te zien zijn, maar ook in het vo. Zo is in de onderbouw
met name achterstand te bemerken bij leesvaardigheid en rekenen. Over
de vertragingen in de bovenbouw zijn echter minder gegevens
beschikbaar. De leden wijzen de Minister nogmaals op het feit dat
leerlingen in de bovenbouw van het vo de laatste 1,5 jaar een uitdagende
periode hebben doorgemaakt en zich niet optimaal hebben kunnen
voorbereiden op de eindexamens. Zij roepen de Minister weer op om ook
dit jaar eindexamenkandidaten een extra herkansing te bieden en hun
recht te geven op het wegstrepen van een onvoldoende. Zij hopen dat de
Minister voor de kerstvakantie tot dit besluit zal komen om scholen en
leerlingen zo snel als mogelijk duidelijkheid te bieden.
De voornoemde leden lezen dat schoolleiders in het vo zich het meeste
zorgen maken over leerlingen in het praktijkonderwijs. Kan de Minister
toelichten of het NPO genoeg handvatten biedt om het welzijn van deze
leerlingen te waarborgen? Ook vragen zij welke extra stappen hij kan
nemen om zorg te dragen voor het welzijn van deze leerlingen.
Tevens hebben zij enkele vragen over het aantal bijles- en uitzendbureaus
dat wordt ingezet met middelen van het NPO. Zo blijkt dat 60% van de
scholen met de NPO- gelden commerciële bureaus inhuurt. Hoe verhoudt
dit zich tot het advies van de Onderwijsraad «Publiek karakter voorop»? Is
de Minister van mening dat dit een zorgelijke ontwikkeling is? De leden
van de D66-fractie vragen hoe de Minister hierop kan bijsturen.
(Voortgezet) speciaal onderwijs
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over het welzijn van
leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs. Hier zitten immers de
meest kwetsbare leerlingen. Is de Minister van mening dat de menukaart
goed genoeg toegespitst is op het (v)so? Hoeveel leerlingen zitten nu
gemiddeld in één klaslokaal vergeleken met voor de coronacrisis? Tevens
vragen zij hoeveel leerlingen het afgelopen jaar zijn blijven zitten.
Mbo
De leden van de D66-fractie signaleren dat ook voor mbo5-studenten en
-docenten de coronaperiode een pittige tijd is. Zo konden en kunnen
studenten bijvoorbeeld lastiger een stage vinden en konden praktijklessen
geen doorgang vinden. Kan de Minister toelichten wat het actuele
stagetekort is? Deze leden lezen dat de medezeggenschap over het
algeheel goed betrokken is bij de totstandkoming van de NPO-plannen. De
Minister plaatst echter ook nog een aantal kanttekeningen. Deze leden zijn
van mening dat het zeer belangrijk is dat de medezeggenschap goed
werkt, ook in tijden van corona. Kan de Minister toelichten waar het niet
goed is gegaan en hoe dat in de toekomst voorkomen kan worden? Hoe
kunnen studentenraden in de toekomst beter betrokken worden? Ook
vragen zij welke stappen de Minister zet om dit proces te optimaliseren.
Overig
De leden van de D66-fractie constateren dat in 2021 naar verwachting in
totaal circa 100 miljoen euro van het gereserveerde budget niet wordt
besteed. Zij vragen hoe dit zich verhoudt tot de motie van de leden Segers
5

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

4

en Van Meenen over de middelen van het Nationaal Programma
Onderwijs eventueel in drie schooljaren besteden.6
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief en hebben nog enige vragen.
In het algemeen vragen zij welke doelen en termijnen nu precies zijn
afgesproken om de vertragingen in te lopen. Worden er in het algemeen
gesprekken gevoerd door de inspectie met scholen die het minder goed
doen dan vergelijkbare scholen? Ook vragen zij of het mogelijk is voor
scholen om te leren van elkaar in plaats van zelf het wiel uit te vinden. Op
alle soorten onderwijs is er sprake van verminderd welzijn van de
leerlingen en studenten. Kan worden aangegeven in welke mate scholen
ook gebruikmaken van de programma’s op dit vlak voor het verhogen van
het welzijn? Zo ja, gebeurt dit dan op alle schoolsoorten of vooral in het
voortgezet onderwijs, mbo en ho? Tevens vragen zij hoe groot de inzet
van derden is via commerciële bureaus in het funderend onderwijs.
Funderend onderwijs
Vertragingen in het primair onderwijs
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat de reden is dat de
vertraging bij rekenen het grootst was, terwijl spellingsvaardigheden
beter gingen dan voor corona. Heeft dit te maken met de digitale lessen,
of heeft het te maken met (didactische) lesmethoden? Wat is de reden dat
spellen beter ging? Is hier een verklaring voor te vinden? Deze leden lezen
dat de vertraging het grootst was bij kinderen van wie de ouders het
laagste opleidingsniveau hebben. Deze leden vragen de Minister in
hoeverre scholen proactief extra inzet hebben gepleegd de afgelopen tijd
op achterstandsleerlingen om de vertragingen zo veel als mogelijk te
voorkomen. Zijn er ook verschillen tussen scholen met veel achterstandsleerlingen onderling, waar leerlingen bij de ene school minder vertraging
hebben opgelopen dan bij de andere school, of is overal hetzelfde beeld te
zien met even grote vertragingen? Zij vragen of de methodes die worden
aangeboden via het Nationaal Programma Onderwijs voldoen aan de
behoeftes van leerlingen met de grootste vertragingen. Kan worden
aangegeven voor welke methodes deze scholen het meest hebben
gekozen? Gaat het dan om een verlengde schooldag of andere zaken, zo
vragen de voornoemde leden.
De basisscholen hebben over het algemeen zo veel mogelijk kansrijk
geadviseerd om leerlingen kansen te geven. De leden van de CDA-fractie
vragen of bij de monitoring van deze groep leerlingen ook wordt gekeken
naar de vraag in hoeverre het voortgezet onderwijs deze leerlingen ook
kansen biedt in plaats van strikt af te rekenen op prestaties. Is dit ook
onderdeel van de warme overdracht van de basisschool naar de
middelbare school?
De leden van de CDA-fractie lezen dat ondanks het lerarentekort, scholen
toch vaak kiezen voor interventies die meer personeel vereisen. Kan
worden aangegeven of dit vooral gebeurt op scholen die minder last
hebben van het lerarentekort dan andere scholen, of gebeurt dit ook op
scholen waar al een (groot) tekort aan leraren is? Hoe lossen scholen die
inzet van extra personeel op? Nemen zij tijdelijk extra mensen aan, wordt

6

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 236

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

5

het aantal uren in bestaande contracten van medewerkers verhoogd, of
worden commerciële bureaus ingezet, zo vragen de leden.
Vertragingen in het voortgezet onderwijs
De leden van de CDA-fractie lezen dat de vertragingen in de onderbouw
van het voortgezet onderwijs groter waren dan in het primair onderwijs:
respectievelijk 27 weken (leesvaardigheid) en 10 weken (gemiddeld over
alle vakken). Is dit te wijten aan de langere sluiting van scholen in het
voortgezet onderwijs, of zijn hier ook andere factoren voor aan te wijzen?
Tevens vragen zij of het voortgezet onderwijs in het algemeen in staat in
geweest om de op de basisschool opgelopen vertragingen (deels) in te
lopen.
Mbo en ho
De leden van de CDA-fractie lezen in de brief dat de instellingen in het
mbo en ho7 vooral kiezen voor plannen die toezien op de overgangen
tussen en binnen onderwijsinstellingen, naast plannen om studentenwelzijn te verhogen. Kan de Minister toelichten hoe die plannen er uitzien,
op welke aspecten van die overgangen dit ziet, en in hoeverre dit niet ook
zaken zijn die ook al speelden voor corona? Zijn bijvoorbeeld ook de
toelatingstesten voor numerus fixus opleidingen aangepast vanwege de
door corona opgelopen achterstanden in het voortgezet onderwijs en het
mbo? Hebben instellingen ook plannen ingediend om in het algemeen
opgelopen achterstanden in het halen bij zowel beginnende als zittende
studenten? Zo ja, hoe zien deze plannen eruit? Zo nee, waarom niet? Zij
vragen of de Minister hier ook mogelijkheden ziet om dit structureel te
veranderen en meer in te zetten op het verbeteren van die overgangen.
De voornoemde leden vinden het belangrijk dat instellingen inzetten op
het verhogen van studentenwelzijn, omdat de sluiting van het fysieke
onderwijs en de beperkingen bij contact tussen leeftijdsgenoten een grote
wissel hebben getrokken op het welzijn van jongeren. Kan de Minister
aangeven hoe succesvol de plannen op dit gebied zijn en of studenten
tevreden zijn over de inzet van deze plannen door hun instelling? Zij
vragen of in het algemeen kan worden aangegeven of studenten of hun
vertegenwoordigende medezeggenschapsorganen tevreden zijn met de
aanpak van hun instellingen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het tekort aan stageplekken
behoorlijk is afgenomen tussen januari en september van dit jaar. Kan
worden aangeven of deze daling zich verder heeft voortgezet? Ook vragen
zij of kan worden aangegeven of er bij studenten van wie de opleiding
voor een belangrijk deel bestaat uit stages of praktijkleren een grotere
studieachterstand is dan bij andere studenten.
De leden lezen dat instellingen het tekort aan personeel bij de uitvoering
van de plannen tegengaan door (tijdelijk) contracten van zittend personeel
uit te breiden of door middel van dakpanconstructies waarbij wordt
gepreludeerd op de uitstroom van zittend personeel naar bijvoorbeeld
pensioen, om sollicitanten een vast contract aan te kunnen bieden. Kan de
Minister aangeven in hoeverre dit soort initiatieven succesvol zijn, of ze
breed worden toegepast, en of dit ook in het funderend onderwijs wordt
gebruikt om het personeelstekort tegen te gaan? Deze leden lezen dat in
akkoorden voor het mbo en ho de mogelijkheid is gecreëerd om indien
middelen niet binnen de looptijd van twee jaar effectief kunnen worden
ingezet, een uitloop te hebben om de middelen in het collegejaar erna nog
7

Ho: hoger onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

6

in te kunnen zetten. Kan de Minister op basis van de inzichten in de
ingediende plannen aangeven of hier veel gebruik van zal worden
gemaakt en in hoeverre deze mogelijkheid ook is gecreëerd bij het
funderend onderwijs? De voornoemde leden lezen dat mbo-instellingen
meer doen aan nazorg (sollicitatietrainingen en jobcoaching), vooral bij
studenten die een moeilijke start op de arbeidsmarkt zullen hebben. Zij
vragen of de Minister een meerwaarde ziet om dit soort initiatieven ook
na het NPO voort te zetten.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van «het Nationaal
Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021». De leden hebben grote
zorgen over de aanhoudende crisissituatie in het onderwijs en het
weglekken van NPO-middelen naar commerciële onderwijsbureaus. Zij
hebben dan ook nog vragen en opmerkingen betreffende de voortgangsrapportage.
De schoolplannen: werken aan het herstel
Dagelijks zien we berichten voorbijkomen van scholen die klassen naar
huis sturen vanwege coronabesmettingen. Tevens is er nog altijd sprake
van een groot lerarentekort. Zo blijkt uit een enquête van de AOb8 dat het
NPO niet uitvoerbaar is door het lerarentekort, werkdruk en lesuitval.9
Leerlingen lopen vertraging op en docenten maken zich zorgen over het
welbevinden van hun leerlingen. De situatie in het primair onderwijs zou
volstrekt vergelijkbaar zijn. Wat is de reactie van de Minister op de
resultaten van deze enquête? Kunnen scholen in deze omstandigheden
wel aan herstel werken, aangezien er nog steeds sprake is van een
crisissituatie in het onderwijs, zoals ook de PO-Raad aangeeft?10 Hoe
wordt hier rekening mee gehouden bij de evaluatie van het NPO?
Wanneer ontvangen de scholen duidelijkheid over de bekostiging van het
tweede NPO-jaar? Hoe kijkt de Minister gezien de voortdurende crisissituatie nu aan tegen een langere bestedingstermijn van de NPO-middelen?
Is hij bereid de middelen die vrijkomen in het tweede jaar over een
langere periode te verspreiden? Hoe reageert de Minister op berichten die
lijken te stellen dat zeker in de grote steden het NPO juist een aanjager is
van het lerarentekort op scholen die zo hard mensen nodig hebben?
Herkent hij deze berichten? Graag ontvangen zij een toelichting.
Inzet van derden door scholen
Bijles- en uitzendbureaus profiteren van de situatie. 60% van de scholen in
het voortgezet onderwijs huurt met NPO-geld personeel van commerciële
bureaus in, zo blijkt uit de enquête van de AOb.11 Hoe rijmt de Minister dit
met het onlangs verschenen advies van de Onderwijsraad waarin wordt
gewaarschuwd voor het steeds meer verstrengeld raken van publiek en
privaat onderwijs?12 Hoe is dit te rijmen met de motie van het lid Futselaar
c.s. over waarborgen dat onderwijsgeld niet weglekt naar particuliere
bureaus?13 Op welke wijze voert de Minister deze motie uit? Kan de
Minister vooruitlopend op het verdiepende implementatieonderzoek
inhuur al aangeven hoeveel NPO-geld er naar commerciële onderwijsbu8

AOb: Algemene Onderwijsbond
NPO «niet uitvoerbaar» door lerarentekort, werkdruk en lesuitval | De Algemene Onderwijsbond (aob.nl)
10
Dit heeft het onderwijs nodig voor het tweede NPO-jaar | PO-raad (poraad.nl)
11
NPO «niet uitvoerbaar» door lerarentekort, werkdruk en lesuitval | De Algemene Onderwijsbond (aob.nl)
12
Publiek karakter voorop | Advies | Onderwijsraad
13
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 201
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

7

reaus weglekt en welke diensten deze onderwijsbureaus leveren? Heeft de
Minister inzicht in de kosten die gemaakt worden voor de verslaglegging?
Hoeveel accountants of boekhouders worden hiervoor extra ingehuurd?
Zij vragen of de Minister bereid is om dit ook mee te nemen in het
verdiepende implementatieonderzoek over inhuur, aangezien het dat in
feite ook is.
De plannen van de instellingen; werken aan herstel
Medezeggenschap en betrokkenheid van stakeholders
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de betrokkenheid van
de medezeggenschap op hogescholen en universiteiten. Deze is minder
optimaal geweest door de korte termijn waarop de plannen moesten
worden ontwikkeld. De plannen moesten daarnaast onder hoge druk
gemaakt worden, aangezien de bestedingstermijn slechts twee jaar is.
Sommige plannen zijn mogelijk hierdoor niet van hoge kwaliteit of goed
uitgedacht. De leden vragen of de bestedingstermijn verlengd kan
worden, omdat dat wellicht de kwaliteit van de plannen ten goede zal
komen.
Specifieke thema’s
Onderzoek
De voornoemde leden maken zich erg zorgen over de positie van
promovendi, en dan met name over de verlenging van contracten van de
promovendi die werkzaam zijn bij instituten die buiten de zogenaamde
kennisinstellingen vallen, zoals universiteiten en universitaire medische
centra. De middelen van het NPO zijn alleen uitgegeven aan kennisinstellingen en niet aan onafhankelijke onderzoeksinstellingen en streekziekenhuizen. De leden vragen in hoeverre promovendi die werkzaam zijn in
deze instituten hun contract verlengd zien worden. Ook deze promovendi
hebben onderzoeksvertraging opgelopen, maar voor hen is geen geld
uitgetrokken in het NPO. De leden van de SP-fractie zouden graag willen
weten of en hoe er naar promovendi die niet direct verbonden zijn aan
een universiteit wordt omgekeken en in hoeverre hun contracten verlengd
worden.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de stand van
zaken en hebben een aantal vragen en zorgen hieronder toegelicht. Deze
leden maken zich zorgen over achterstanden waar leerlingen mee kampen
en de onevenredige manier waarop leerlingen uit een lager sociaaleconomisch milieu benadeeld worden door de coronaproblematiek. De inzet
van deze fractie blijft het bevorderen van de kansengelijkheid.
Vertragingen in het primair onderwijs
De leden van de PvdA-fractie lezen dat leerlingen met lager opgeleide
ouders grote vertragingen hebben opgelopen. Dit is natuurlijk geen
verrassing. Is de Minister nog steeds van mening dat er voldoende wordt
gedaan met oog op de kansengelijkheid om te verzekeren dat het
incidentele geld dat nu besteed wordt daadwerkelijk bijdraagt aan de
kansengelijkheid? Tevens vragen zij of de Minister kan toelichten of hij van
mening is dat de zorgen van schoolleiders ten aanzien van de achterstanden voldoende worden geadresseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

8

Vertragingen in het voortgezet onderwijs
Voorgenoemde leden zijn geschrokken van de fikse achterstand van
leerlingen op het vmbo14 in vergelijking met hun leeftijdsgenoten op het
vwo15. Een geheel jaar achterstand op het gebied van Nederlandse
leesvaardigheid slaat een diep gat in een schoolcarrière. Zij vragen of de
Minister van mening is dat de NPO-gelden voldoende onevenredig
worden besteed om deze onevenredige achterstanden op te lossen.
(Voortgezet) speciaal onderwijs bezorgd over welbevinden
De leden van de PvdA-fractie markeren het belang van fysiek onderwijs
voor leerlingen in het speciaal onderwijs. Zij vragen dan ook wat er
aanvullend gedaan kan worden om te voorkomen dat leerlingen uit het
speciaal onderwijs te kampen krijgen met somberheid. Liggen er plannen
klaar om te voorkomen dat deze leerlingen bij een mogelijke volgende
lockdown verder achterraken in hun ontwikkeling? Ook vragen zij wat er
momenteel wordt gedaan voor specifiek deze leerlingen om te zorgen dat
hun ontwikkeling weer op peil raakt.
Medezeggenschap, betrokken stakeholders
De leden lezen dat er gesteld wordt dat op de meeste scholen docentteams betrokken zijn bij het opstellen van de interventieplannen. Deze
leden vernemen echter van de AOb het signaal dat van de door hen
ondervraagde leraren slechts een derde aangeeft voldoende betrokken te
zijn bij het opstellen van de plannen. Kan de Minister deze discrepantie
uitleggen? Zo nee, kan hij dit dan laten onderzoeken? De leden vernemen
uit zijn brief dat hij het belangrijk acht dat leraren goed worden betrokken
bij de besluitvorming. Zij vragen op welke manier hij hierop zal sturen nu
wordt aangegeven dat het niet het geval is.
Belangrijkste aandachtspunt: krapte op de arbeidsmarkt
De eerdergenoemde leden concluderen eveneens dat het almaar
verergerende lerarentekort de uitvoering van het herstel van de achterstanden ernstig bemoeilijkt. Zij zijn echter teleurgesteld door het gemak
waarmee de Minister dit erkent als een gegeven en opmerkt dat het ook
scholen zelf zijn die kiezen voor interventies waarvoor extra mankracht
nodig is. Deze leden zijn van mening dat leraren natuurlijkerwijs kiezen
voor de interventies die voor hun leerlingen het beste zullen werken, niet
enkel interventies die henzelf goed uitkomen. Zij vragen of de Minister
hierop kan reflecteren. Ook klinken er signalen vanuit het veld dat de
arbeidsmarkttoelage een waterbedeffect creëert. Leraren uit randgemeenten kunnen ervoor kiezen in een stad te gaan werken voor een hoger
salaris. Wanneer er veel jonge leraren uitstromen en de instroom bij de
opleidingen niet voldoende toeneemt, wordt het probleem hiermee alleen
verplaatst. Zij vragen of de Minister daarop kan reageren.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook op welke manier er wordt
gewerkt aan het verlagen van de werkdruk. Uit cijfers van de AOb blijkt
dat 70% van de leraren een nóg hogere werkdruk ervaart als gevolg van
de implementatie van de NPO-interventies. Tevens vragen zij wat de
Minister eraan doet om deze torenhoge werkdruk te verlagen om verdere
uitstroom en uitval van leraren te voorkomen.

14
15

Vmbo: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
Vwo: voorbereidend wetenschappelijk onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

9

Inzet van derden door scholen
Voornoemde leden lezen dat de Minister de conclusie trekt dat vanwege
het lerarentekort scholen momenteel tijdelijke krachten willen inhuren.
Deze leden delen die conclusie niet. Zij wijzen op het incidentele karakter
van het NPO, dat als doel heeft incidentele achterstanden op te lossen
binnen een speelveld dat kampt met diepgewortelde en structurele
problemen die niet kunnen worden opgelost met eenmalig geld. Erkent de
Minister dat die redenering daarom niet strookt? Deelt hij de mening dat
het schaduwonderwijs enorm profiteert van de grote vraag die is ontstaan
en helaas wel moet worden beantwoord door private ondernemingen?
Deelt de Minister tevens dat hiermee een vicieuze cirkel verder is
aangejaagd en het tij alleen kan worden gekeerd wanneer men structureel
investeert in het onderwijs, zodat de basis weer op orde kan worden
gebracht, zo vragen deze leden.
Studentenwelzijn
De leden van de PvdA-fractie zijn blij dat er erkenning is voor het welzijn
van studenten gedurende deze ingewikkelde tijd. Naast de trajecten
waarvoor momenteel extra geld voor wordt vrijgemaakt om het welbevinden van studenten te verbeteren, vragen de leden welke meer
structurele cultuurverandering er nodig zou zijn en wat ervoor nodig is om
die te behalen, zodat studenten meer voldoening ervaren en minder stress
ondervinden.
Aandachtspunten
De leden constateren dat ook in het mbo en ho het tekort aan docenten
niet kan worden verholpen met een eenmalig geldbedrag. De Minister
concludeert dat er veel creativiteit en inspanning nodig zal zijn om het
benodigde onderwijspersoneel aan te trekken, maar deze leden vragen
welke oplossing de Minister hiervoor in gedachten heeft met incidenteel
budget dan wel structureel budget.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse de eerste
voortgangsrapportage van het Nationaal Programma Onderwijs gelezen.
De voornoemde leden zijn tot nu toe steeds kritisch geweest op het
incidentele karakter van de uitgetrokken 8,5 miljard euro en de korte
periode waarin dit uitgegeven moet worden. Zij hebben gewaarschuwd
dat door al bestaande problemen in het onderwijs, zoals het lerarentekort,
dit geld mogelijk niet goed terecht zou komen. Deze zorgen zijn niet
weggenomen na het lezen van deze eerste voortgangsrapportage.
De leden lezen dat docenten, schoolleiders en bestuurders de afgelopen
periode hard hebben gewerkt om de achterstanden en vertragingen in
kaart te brengen. Wordt daarbij enkel gekeken naar de opgelopen
achterstanden in 2020 en de eerste helft van 2021, of wordt dit doorlopend
gedaan? De voornoemde leden vragen dit omdat het onderwijs ook deze
november- en decembermaand gevolgen ervaart van de coronacrisis.
Klassen worden naar huis gestuurd in verband met besmettingen, leraren
moeten tijdelijk vervangen worden, leerlingen moeten zelf een periode in
quarantaine en er komt een extra week kerstvakantie in het po. Wordt
deze voortdurende onrust in het onderwijs ook meegenomen bij het in
kaart brengen van de achterstanden en vertragingen? In hoeverre is het
mogelijk om überhaupt aan achterstanden te werken in deze onrustige
onderwijssetting? Wordt de huidige situatie meegenomen in de beslissing
om het programma met één of twee schooljaren te verlengen? Wanneer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

10

valt deze beslissing? In hoeverre wordt er binnen het Nationaal
Programma Onderwijs rekening gehouden met dat corona nog langere
tijd onze samenleving en dus ook het onderwijs kan beïnvloeden? Zij
vragen tevens of er sprake is van een langetermijnstrategie (langer dan de
2,5 jaar die er nu voor staat) binnen het programma.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat deze eerste voortgangsrapportage een beeld geeft van de stand bij de start van het school- en
collegejaar 2021/2022. Daardoor is de daadwerkelijke inzet van de
middelen uit het NPO nog niet zichtbaar. Tegelijk schrijft het kabinet dat de
maatregelen om leervertraging te voorkomen effect hebben gehad en dat
aangenomen wordt dat vertragingen niet verder zijn toegenomen en
soms deels zijn ingelopen. Waarop wordt dit gebaseerd? Zij vragen of hier
al onderzoek naar is gedaan.
Funderend Onderwijs
Vertragingen in het po
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat bij rekenen de vertraging aan
het einde van vorig schooljaar het grootste was. Is er een verklaring
waarom dat juist bij rekenen het geval is? Op welke manier wordt die
gemiddelde tien weken leervertraging aangepakt? Zij vragen of de
Minister daarbij een aantal specifieke voorbeelden van scholen kan geven.
De voornoemde leden lezen dat hoe lager het opleidingsniveau van de
ouders is, hoe groter de vertragingen bij leerlingen. Ook leerlingen uit
gezinnen met een laag inkomen, eenoudergezinnen of grote gezinnen
laten een grotere vertraging in de leergroei zien. Op welke manier krijgen
deze leerlingen extra hulp bij het inhalen van hun achterstanden? Zijn de
gekozen interventies vaak voor een hele klas of juist specifiek voor
bepaalde groepen leerlingen? Wat laten deze verschillen in vertragingen
zien over kansengelijkheid in het onderwijs? Ook vragen zij in hoeverre
hier voor corona al aandacht aan werd besteed en of dit na corona ook zal
gebeuren.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het uitstroomniveau van
po-leerlingen niet erg verschilt van dat in precoronajaren, vooral omdat
scholen in het po kansrijker en breder hebben geadviseerd. Leerlingen
stromen ondanks alles in op het niveau dat past bij hun capaciteiten. De
voornoemde leden zijn daar blij mee, maar vragen wel hoe de overgang
vervolgens verloopt op het vo. Sluit de aangeboden leerstof in het eerste
jaar op het vo nog aan bij deze groep leerlingen die misschien wat
achterstanden hebben in hun kennis? Zijn daar problemen gesignaleerd?
Tevens vragen zij in hoeverre daar rekening mee wordt gehouden in het
eerste jaar van de middelbare school.
Vertragingen in het vo
De leden van de GroenLinks-fractie schrikken van de grote vertragingen
die zijn ontstaan bij rekenen en vooral Nederlandse leesvaardigheid. De
gemiddelde leervertraging van Nederlandse leesvaardigheid is 27 weken,
en bij vmbo-leerlingen naar schatting zelfs een heel schooljaar. Is er een
verklaring waarom dit zo fors is? Is dit groter dan was verwacht bij de
opzet van het Nationaal Programma Onderwijs? Zorgt dit nog voor
aanpassingen in het programma? Zij vragen tevens hoe deze vertraging
zal worden aangepakt. Ook voor corona waren er al grote zorgen over de
leesvaardigheid van leerlingen. Wordt eraan gedacht om de extra
aandacht die er al was, bijvoorbeeld met het Leesoffensief, te intensiveren? De leden lezen dat er grote verschillen zijn in achterstanden tussen
vwo- en vmbo-leerlingen, maar dat ook de verschillen tussen scholen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

11

sterker zijn gegroeid. Betekent dit nog iets voor de verdeling van de
NPO-onderwijsmiddelen voor komend jaar? De voornoemde leden lezen
dat de zorgen van schoolleiders over het welbevinden en executieve
vaardigheden het grootste zijn in het praktijkonderwijs en het vso.16 Hoe
wordt ervoor gezorgd dat juist deze leerlingen niet extra de dupe worden
van de coronacrisis? Zij vragen ook of er, zeker binnen dit type onderwijs
waar al grote tekorten zijn, genoeg personeel voor een-op-eenaandacht is.
De schoolplannen: werken aan het herstel
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in september dit jaar op de
meeste scholen de medezeggenschapsraden hebben ingestemd met de
keuze voor interventies. Waar dat nog niet is gebeurd, zal dat alsnog
gebeuren, zo lezen voornoemde leden. Wordt dit gecontroleerd? In
hoeverre worden ouders in de MR17 hierin ook meegenomen? Worden
individuele ouders geïnformeerd over de keuzes voor interventies. Zo ja,
is dat beleid, of is dat per school anders, zo vragen de voornoemde leden.
De voornoemde leden lezen dat driekwart van de scholen kiest voor
interventies voor het welbevinden van de kinderen. Is er een beeld van
hoe de mentale welgesteldheid van leerlingen wordt verbeterd met de
interventies van het Nationaal Programma Onderwijs? Is dit toereikend,
gelet op hoe groot de problemen zijn? Hoe wordt dit bijgehouden en
gemeten, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat ongeveer de helft van de
scholen verwacht tegen knelpunten aan te lopen bij de uitvoering van het
programma vanwege het tekort aan personeel. Is het mogelijk om te
specifiëren over wat voor soort scholen dit gaat? Zijn bepaalde type
scholen, zoals het speciaal onderwijs of scholen uit bepaalde wijken,
hierin bovenmatig vertegenwoordigd? In hoeverre wordt het lerarentekort
op dit soort scholen juist versterkt door het Nationaal Programma
Onderwijs, omdat leraren vertrekken naar andere («makkelijkere»)
scholen, omdat daar door het NPO-geld ook een vacature is nu? Is de
Minister bekend met deze signalen? Zij vragen wat de Minister hieraan
gaat doen en of de Minister het met voornoemde leden eens is dat dit
toch niet de bedoeling kan zijn van het Nationaal Programma Onderwijs.
Kan de Minister reageren op de uitspraak dat het lerarentekort juist verder
vergroot wordt door het NPO, omdat er meer personeel nodig is voor de
uitvoering van het programma? Is van tevoren over dit gevolg nagedacht,
zo vragen voornoemde leden. Zo ja, is hier dan ook een oplossing voor
bedacht? Wat betekent dit voor de werkdruk van leraren? Bijna 70% van
de ondervraagde leden van de AOb in het voortgezet onderwijs geeft aan
dat het NPO zorgt voor een verdere verhoging van de werkdruk. Kan de
Minister reageren op dit cijfer? In hoeverre zijn leraren betrokken bij de
besluitvorming rondom het NPO-geld, zo vragen deze leden.
Zij lezen dat de Minister de knelpunten van de schoolleiders rondom het
personeelstekort begrijpt en met hen naar oplossingen gaat zoeken. Op
welke termijn denkt de Minister die gevonden te hebben? Over wat voor
oplossingen denkt de Minister dan? In hoeverre kan het Nationaal
Programma Onderwijs goed uitgevoerd worden met een dergelijk groot
personeelstekort? De voornoemde leden lezen dat veel scholen extra
personeel aantrekken en dit vanwege het lerarentekort vaak doen via
commerciële bureaus. De leden van de GroenLinks-fractie hebben steeds
gewaarschuwd voor dit effect en zijn teleurgesteld dat er geen verdere
informatie wordt gegeven in de brief. Waarom zijn er niet meer cijfers
16
17

Vso: voortgezet speciaal onderwijs
MR: medezeggenschapsraad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

12

bekend hierover in deze voortgangsrapportage? Houdt de Minister wel
voldoende vinger aan de pols bij dit probleem? Zeker gezien het feit dat
dit gevraagd wordt in de aangenomen motie van het lid Futselaar c.s.18 De
leden vragen of de Minister het met hen eens is dat het niet de bedoeling
is dat dit publieke geld van het Nationaal Programma Onderwijs in de
zakken van private onderwijsbureaus belandt?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ten slotte naar de plek van
thuiszitters in het Nationaal Programma Onderwijs. In hoeverre zijn
achterstanden door de coronacrisis in beeld bij deze groep? In hoeverre
bereikt het geld van het Nationaal Programma Onderwijs ook deze groep?
Welke interventies worden ingezet bij deze groep? Wie voert deze
interventies uit? Is het aantal thuiszitters toegenomen sinds de coronacrisis? Zo ja, is daar een samenhang te concluderen? De voornoemde
leden zijn ook benieuwd naar leerlingen met een kwetsbare gezondheid of
van wie de ouders een kwetsbare gezondheid hebben. Zijn deze leerlingen
voldoende in beeld? Hebben zij grotere achterstanden opgelopen? Zij
vragen op welke manier zij hulp krijgen vanuit het Nationaal Programma
Onderwijs.
Middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de brief van de Minister dat de
studentenvertegenwoordigers vinden dat de kwaliteit van de betrokkenheid van de studentenraden minder optimaal is geweest. Kan de
Minister uiteenzetten waarom de betrokkenheid minder optimaal is
geweest en welke belemmeringen de vertegenwoordigers hebben
ervaren? Deze leden lezen voorts dat bij verdere monitoring van het
programma de vertegenwoordiging van de medezeggenschap op
instellingsniveau centraal en decentraal zal worden betrokken.19 Deelt de
Minister de mening dat dit niet betekent dat instellingen het betrekken van
de medezeggenschap op dezelfde manier kunnen voortzetten? Zo nee,
waarom niet? Is de Minister specifiek over de rol van de medezeggenschap in gesprek met de instellingen? Komt er een onderzoek naar de rol
van de medezeggenschap tijdens de coronapandemie? Zo nee, waarom
niet, zo vragen de voornoemde leden.
Deze leden bekruipt het gevoel dat in bijzondere tijden de rechten van de
medezeggenschap worden ingeperkt, terwijl deze rechten er ook juist voor
deze tijden zijn. Zij vragen of de Minister kan uiteenzetten wat de
instellingen aanvullend kunnen doen om de studenten beter te betrekken
bij coronagerelateerde beslissingen.
NPO-implementatiemonitor
Deze leden lezen in de NPO-implementatiemonitor dat het uiteindelijk 95%
van de instellingen gelukt is een NPO-bestedingsplan in te dienen met
formele instemming of een voorlopig akkoord van de medezeggenschap.
Kan de Minister uiteenzetten waarom het 5% van de instellingen niet is
gelukt een NPO-bestedingsplan in te dienen met formele instemming of
een voorlopig akkoord van de medezeggenschap?
Ten slotte lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat meerdere
instellingen aangeven dat zij een aantal risico’s zien bij de implementatie
van het NPO. Een deel van deze risico’s vallen binnen de invloedssfeer
van de instellingen zelf, maar de belangrijkste randvoorwaarde, namelijk
het oplossen van het docententekort, zien alle instellingen als cruciaal en
is niet direct door individuele instellingen op te lossen. Kan de Minister
18
19

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 201
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15, blz. 8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

13

een appreciatie geven aan deze conclusie van de monitor? Hoe ziet de
Minister haar rol in het aanpakken van het docentenetkort en de hoge
werkdruk die hiermee samenhangt? Zij ontvangen graag een reactie.
Inbreng van de leden van de PvdD-fractie:
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende eerste evaluatie van het Nationaal Programma Onderwijs en
hebben hierbij nog enkele vragen en opmerkingen.
Volgens deze leden kent het Nationaal Programma Onderwijs een aantal
grote gebreken. Door met een eenmalig bedrag op de proppen te komen,
maakt het kabinet het de scholen zeer lastig om hun personeel een beter
langetermijnperspectief te bieden, bijvoorbeeld door meer docenten een
vaste aanstelling te bieden. Structurele problemen zoals het lerarentekort
kun je niet oplossen met eenmalige lapmiddelen. Om te voorkomen dat
het NPO uiteindelijk tot een dure verkiezingsstunt van de coalitiepartijen
verwordt, dient het nieuwe kabinet structureel te investeren in salarissen,
arbeidsmarktpositie, ontwikkelingsmogelijkheden en het tegengaan van
de zeer hoge werkdruk in het onderwijs.
Erkent de Minister dat al in een vroeg stadium signalen zichtbaar waren
die aangaven dat indien het NPO niet wordt aangevuld met structureel
geld, problemen als het lerarentekort zullen blijven bestaan of zelfs
toenemen? De Minister heeft aangegeven dat met schoolleiders het
gesprek zal worden aangegaan over de knelpunten die zij ervaren, zoals
een krappe arbeidsmarkt en het incidentele karakter van het NPO. Ook zal
met hen worden gesproken over mogelijke oplossingen. Wat kan de
Minister daar inmiddels concreet over zeggen? Zij vragen welke oplossingen de voorkeur van de Minister hebben.
De voornoemde leden constateren dat de Kamer in het kader van het
verlengen van het NPO ook twee moties heeft aangenomen.20 De leden
lezen dat de Minister pas in de eerstvolgende rapportage, in het voorjaar
van 2022, in zal gaan op de vraag of het nodig en uitvoerbaar is om het
NPO te verlengen met één of twee schooljaren. Waarom is daar zo veel
tijd voor nodig? Spreekt het volgens de Minister dan niet voor zich dat er
meer structurele investeringen nodig zijn, zo vragen zij.
De leden van de PvdD-fractie lezen dat de menukaart van het NPO zal
worden doorontwikkeld en ook daarna beschikbaar zal blijven voor
scholen, waarmee het volgens de Minister een van de structurele
opbrengsten zal zijn van het NPO. Wat zijn volgens de Minister de andere
beoogde structurele opbrengsten van het NPO? Ook vragen deze leden
hoe de menukaart zal worden ingezet nadat het NPO is afgelopen. Welke
ideeën heeft de Minister hierover? De voornoemde leden constateren dat
de Minister in deze evaluatie nog niet diep is ingegaan op de inzet van
derden door scholen. Over dit onderwerp bestaan echter wel grote
zorgen. Geldverspilling ligt immers op de loer. De leden vragen de
Minister daarom om uitgebreider te reflecteren op dit thema. Recent is het
advies «Publiek karakter voorop» door de Onderwijsraad gepresenteerd,
waarin wordt aangegeven dat de overheid en schoolbesturen zich nu
onvoldoende bewust lijken van de risico’s van het toenemende private
aanbod en de verstrengeling ervan met het publiek bekostigde aanbod.21
Zij vragen hoe de Minister in dat kader kijkt naar de inzet van commerciële
bijlesbureaus door scholen met de middelen van het NPO.

20

De motie van de leden Peters en Bisschop (Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 232) en de motie van de
leden Segers en Van Meenen (Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 236).
21
Publiek karakter voorop | Advies | Onderwijsraad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

14

De leden lezen in de evaluatie dat meer dan driekwart van de scholen kiest
voor interventies voor het welbevinden van leerlingen en dat dit in het
(voortgezet) speciaal onderwijs zelfs gaat om 92%. De leden hebben
meermaals het belang van het sociaal-emotionele en het mentale welzijn
van jongeren benadrukt en vinden het een positief signaal dat het
welbevinden van leerlingen op veel scholen extra aandacht krijgt.
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat ook op de scholen waar nu nog
niet is gekozen voor interventies met betrekking tot het welbevinden van
leerlingen, hier alsnog expliciet aandacht aan zal worden geschonken?
Erkent de Minister dat het ook na corona uiterst belangrijk is dat er
blijvende aandacht is voor het sociaal-emotionele en het mentale welzijn
van jongeren op álle scholen en onderwijsinstellingen?
De leden van de PvdD-fractie merken op dat meer preventief beleid een
deel van de problemen op het gebied van het sociaal-emotionele en
mentale welzijn had kunnen voorkomen. Hoe kijkt de Minister hiernaar?
Erkent de Minister dat er op het gebied van preventie een aantal zaken
niet goed zijn gegaan? De voornoemde leden vragen welke lessen
volgens de Minister getrokken zouden moeten worden, zodat sociaalemotionele en mentale problematiek bij jongeren in de toekomst zo veel
mogelijk voorkomen kan worden.
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn blij om te lezen dat het eerste
beeld van de implementatie van het NPO positief is. Tegelijkertijd is het
begrijpelijk dat het nog te vroeg is om uitspraken te doen over de
effectiviteit. Daarbij zien de leden ook dat we in een ingewikkelde tijd
zitten met nog steeds hoge besmettingscijfers en een nieuwe schoolsluiting in het vooruitzicht.
Deze leden willen in dit schriftelijk overleg stilstaan bij de invloed van de
huidige epidemiologische ontwikkelingen op het NPO, medezeggenschapsraden, commerciële bureaus en het mentaal welzijn van kinderen,
jongeren en jongvolwassenen. Voordat die onderwerpen besproken
worden willen de leden van de ChristenUnie-fractie eerst stilstaan bij de
bergen werk die alle mensen werkzaam in het onderwijs verzet hebben,
de afgelopen maanden. De leden zijn blij dat het weer mogelijk was om
fysiek onderwijs te kunnen geven. Maar met alle snottebellenrichtlijnen,
geldende coronamaatregelen, besmettingsgolven en allerlei onzekerheden die deze pandemie met zich meebrengt begrijpen de leden ook dat
het niet het onderwijs was zoals voor de pandemie. In dit schriftelijk
overleg willen zij dan ook hun grote waardering uitspreken voor het
onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel.
De leden lezen dat het eerste beeld van de implementatie van het NPO
positief is. Zij lezen dat op de meeste scholen de medezeggenschapsraden
ingestemd hebben, maar daar waar het nog niet gebeurd was dat nog
moet. De leden vragen de Minister wat redenen zijn voor medezeggenschapsraden om nog niet in te stemmen. Indien medezeggenschapsraden
en schoolleiders er bij verschillen van inzicht over de schoolplannen niet
uitkomen, welke middelen heeft de Minister dan? Zij vragen hoe de rol
van de medezeggenschapsraad wordt gewaarborgd.
De leden lezen dat er ook extern personeel aangetrokken wordt via
commerciële bureaus. Zij lezen dat de Minister hier in een volgende
voortgangsrapportage uitvoeriger op terug zal komen. Kan de Minister
daarin ook meenemen welke bedragen door scholen worden uitgegeven
aan commerciële bureaus en hoeveel verschillende commerciële bureaus
er worden ingezet? Verwacht de Minister dat de winsten die commerciële
bureaus nu maken vanuit het NPO invloed zullen hebben op het schaduw-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

15

onderwijs op de langere termijn? Denkt de Minister bijvoorbeeld dat deze
winsten op de langere termijn ook tot meer kansenongelijkheid kunnen
leiden, wanneer de commerciële bureaus na afloop van het NPO
bijvoorbeeld meer middelen kunnen steken in marketing, maar vanwege
het aflopen van het NPO dit schaduwonderwijs weer beperkt toegankelijk
gaat zijn? Zij vragen of de Minister daarop kan reflecteren.
De steunpakketten voor bedrijven en ondernemers zijn zo ingericht dat ze
meeademen met de epidemiologische ontwikkelingen. Zoals vele anderen
hadden ook de leden van de ChristenUnie-fractie gehoopt dat de crisis op
haar retour zou zijn. Helaas worden de komende week de scholen weer
gesloten, met alle gevolgen van dien. De leden begrijpen dat het NPO
voor een vaste tijdsperiode is. Dat vinden zij ook belangrijk. De investeringen moeten immers ook daar terechtkomen waar de achterstanden zijn
opgelopen. Tegelijkertijd kunnen de leden zich voorstellen dat vanwege
nieuwe coronagolven en epidemiologische ontwikkelingen scholen soms
voor nieuwe vraagstukken omtrent het inhalen van achterstanden komen
te staan. De leden vragen of het NPO ook meeademt. Wordt er in de
planning van de uitvoering rekening gehouden met onvoorspelbare
epidemiologische ontwikkelingen?
Tot slot lezen de leden van de ChristenUnie-fractie dat er op diverse
manieren veel aandacht is voor studentenwelzijn. Zij zijn blij om te lezen
dat er projecten gesteund worden op het gebied van mentale gezondheid,
sociale verbinding en extra begeleiding. Ze lezen en horen ook dat het
welzijn van jongere jongeren een klap heeft gekregen door de coronacrisis. Recent verscheen de Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik van onder andere het RIVM (Bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr. 931). In
de monitor worden diverse implicaties en aanbevelingen voor beleid
genoemd. De leden vragen de Ministers of zij in het NPO ruimte zien om
bepaalde aanbevelingen over te nemen en of de Ministers daarop kunnen
reflecteren.
Inbreng van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie constateren uit de Kamerbrief dat er veel geld
gaat naar derden, in de vorm van commerciële bureaus. Heeft de Minister
een overzicht van hoeveel geld inmiddels naar commerciële bureau is
gevloeid? Hoe verhoudt de prijs die commerciële bureaus rekenen zich tot
een situatie waarin dit geld gebruikt zou worden om het onderwijs
dusdanig te versterken zodat het onderwijs zelf in deze behoefte weet te
voorzien (waar de commerciële bureaus nu voor worden ingezet)?
De voornoemde leden constateren dat de achterstanden algemeen
genomen onder met name leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond het grootst zijn. In hoeverre worden de middelen uit het NPO
exclusief toegespitst op deze leerlingen zonder hierbij de ouders van deze
leerlingen te betrekken? Ziet de Minister een kans om een deel van de
NPO-gelden toe te spitsen op de ouders? Tevens vragen zij of de Minister
bekend is met het LeerKansenProfiel (hierna: LKP). De gemeente Den
Haag gebruikt het LKP om door middel van verplichte naschoolse
activiteiten (zes uur per week) de kansenongelijkheid te verminderen. Dit
wordt gedaan door de taal en sociale capaciteiten (met de ouders) van
(po-)leerlingen met een taalachterstand te verbeteren. De evaluaties van
dit beleid zijn positief. Zou het LKP mogelijk als voorbeeld kunnen dienen
voor besteding van een deel van de NPO-gelden in het meer betrekken
van de ouders van leerlingen met grote achterstanden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

16

Zij vragen wat de Minister eraan doet om de instellingen gerust te stellen
in hun onzekerheid omtrent de incidentele aard van de middelen die zij ter
beschikking gesteld krijgen uit het NPO om de achterstanden in te lopen.
Hoe verhoudt de tijdelijkheid van het NPO zich tot de structurele vraag
naar personeel in het onderwijs? Dat kan evenwel deels worden
vermeden door (tijdelijk) de aanstellingen van zittend personeel uit te
breiden. Ook kan het toepassen van zogenoemde dakpanconstructies voor
nieuwkomers uitkomst bieden, waarbij wordt gepreludeerd op de
uitstroom van werknemers naar bijvoorbeeld pensioen om sollicitanten
een vast contract aan te kunnen bieden. Kan de Minister een toelichting
geven op voorgaand citaat hoe dit het lerarentekort helpt op te lossen?
Het zal van de instellingen hoe dan ook veel inspanning en creativiteit
vergen om het benodigde onderwijspersoneel aan te trekken. Deelt de
Minister de mening dat dit niet bij de instellingen zou moeten liggen,
maar dat het voorzien in structurele oplossingen voor een dermate groot
probleem bij de overheid zou moeten liggen? Zo nee, waarom niet?
Tevens vragen zij hoe de Minister rekening houdt met het onvoorspelbare
verloop van de coronacrisis, nu bijvoorbeeld de omikronvariant steeds
meer om zich heen grijpt. Heeft de Minister verschillende scenario’s
uitgewerkt? Hoe verhouden die scenario’s zich tot het NPO en de looptijd
van het NPO? Zou de looptijd van het NPO mogelijk verlengd kunnen
worden als de gevolgen van de coronacrisis langer voortduren dan
verwacht? Ter indicatie, voor vmbo-leerlingen gaat het om een leervertraging van naar schatting een heel schooljaar bij Nederlandse leesvaardigheid en 16 weken bij rekenen, tegenover respectievelijk negen en vijf
weken voor vwo-leerlingen. Tot slot vragen zij in hoeverre de instrumenten uit het NPO toegespitst worden op het aanpakken van deze
verschillen tussen vmbo-leerlingen enerzijds en vwo-leerlingen anderzijds.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de voortgangsgegevens inzake het Nationaal Programma Onderwijs.
Funderend onderwijs
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor de spanning tussen het
karakter van het nationaal programma als hersteloperatie en het gegeven
dat het onderwijs aanhoudend geconfronteerd wordt met extra beperkingen die het verzorgen van onderwijs intensiever maken dan voor de
coronatijd. Deze leden krijgen het signaal dat veel scholen de handen vol
hebben aan het geven van onderwijs en dat de extra inzet op herstel
slechts beperkt aandacht kan krijgen. Het betekent onder meer dat een
langduriger werking van het nationaal programma nodig zal zijn. Deze
leden vragen of de Minister zo snel mogelijk een realistisch perspectief
kan schetsen, zodat het personeel in de beleving niet met de last van een
onmogelijke opdracht opgezadeld wordt.
Deze leden constateren dat een deel van de scholen niet heeft voldaan
aan de procedures en uitgangspunten die de Minister heeft aangegeven,
bijvoorbeeld als het gaat om betrokkenheid van het onderwijsteam en
instemming van de medezeggenschapsraad. Deze leden vragen hoe de
Minister hiermee omgaat en in hoeverre dit consequenties heeft. Zij
wijzen erop dat het voor iedereen van belang is om zekerheid te hebben
over de randvoorwaarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

17

De leden van de SGP-fractie constateren dat de monitor niet veel meer
informatie oplevert over de menukaart dan een overzicht van de keuzes
die gemaakt zijn door scholen. Daarmee is nog op geen enkele manier
duidelijk wat de effectiviteit van de gemaakte keuzes is. Deze leden vragen
in hoeverre en op welke manier de Minister daarop in het vervolg meer
zicht wil bieden. Het gaat dan niet alleen om de effectiviteit van de
interventie in een beperkte, gecontroleerde onderzoekssituatie, maar juist
ook bij daadwerkelijke toepassing in de reguliere onderwijscontext.
De leden van de SGP-fractie constateren dat veel scholen niet alleen
worstelen met het vinden van voldoende personeel, maar ook met de
vraag hoe ze structureel goed gekwalificeerd personeel behouden. Het
NPO stelt wat dat betreft voor extra uitdagingen. Scholen uiten de zorg
hoe ze kunnen voorkomen dat ze straks structureel opgezadeld zitten met
het tijdelijk personeel dat nu wordt ingezet, maar waarvan de kwaliteit te
wensen overlaat. Op welke wijze worden scholen ondersteund inzake de
arbeidsrechtelijke consequenties van hun keuzes? Is aanpassing van de
regelgeving overwogen om scholen beter te faciliteren in het voorkomen
van risico’s?
De voornoemde leden hebben in een eerder stadium aandacht gevraagd
voor de verscholen positie van ouders in de menukaart en de uitvoering
van het NPO. De monitor lijkt dat beeld te bevestigen, onder meer doordat
de rol van de ouders bij het onderdeel faciliteiten en randvoorwaarden
eigenlijk niet aan bod komt. Op welke wijze gaat de Minister bevorderen
dat dit belang duidelijker in beeld komt? Tevens vragen zij hoe de
ouderorganisaties worden ondersteund en ingeschakeld om het NPO tot
een succes te maken, bijvoorbeeld als het gaat om het inhalen van
leesachterstanden thuis.
Mbo en hoger onderwijs
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de plannen veel aandacht
uitgaat naar de mentale gezondheid van studenten. Deze leden merken op
dat in samenhang daarmee ook de fysieke gezondheid een belangrijk
aspect is. Het lijkt erop dat dit aspect onderbelicht is, hoewel ook op dit
vlak mooie voorbeelden in instellingen te vinden zijn, zoals het aantrekkelijk maken van een gezond voedingspatroon. Welke inzet wil de Minister
plegen om dit aspect meer aandacht te geven en te stimuleren?
De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister bekend is met het
Kennisplein van Opleiding naar werk en welke rol dit initiatief kan
vervullen in de structuur van het Nationaal Programma Onderwijs. Tot slot
vragen zij hoe dergelijke initiatieven worden benut om structurele
verbeteringen te realiseren.
Inbreng van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van de eerste voortgangsrapportage van het Nationaal
Programma Onderwijs en hebben hierover nog enkele vragen.
Wat de leden ten eerste opvalt is dat de vertragingen als gevolg van de
coronacrisis het allergrootst zijn bij de reeds kwetsbare kinderen. Dit wil
zeggen: kinderen met laagopgeleide ouders, kinderen van ouders met een
laag inkomen en kinderen van ouders met een niet-westerse migratieachtergrond. De leden vragen wat het kabinet gaat doen met deze informatie.
Wordt er ook centraal en structureel onderwijsbeleid gevoerd om dit
breed verspreide probleem bij de wortel aan te pakken? Hoe zorgen wij er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

18

in de toekomst voor dat niet steeds de meest kwetsbare groepen
leerlingen het hardst achteruitgaan bij crises?
De eerdergenoemde leden constateren ook dat de inzet van digitale
hulpmiddelen onderdeel vormt van de menukaart. De leden vrezen dat
deze interventie, mits niet goed uitgevoerd, een negatief effect kan
hebben op de reeds onder druk staande kansengelijkheid. Wordt deze
interventie, maar ook andere interventies gemonitord op kansengelijkheid? Zo nee, waarom niet? Een ander opvallend feit is dat scholen met
reeds een hoge achterstandsscore in 2020/2021 grotere achterstanden
hebben opgelopen. De leden van de DENK-fractie vragen hoe hiermee
rekening is gehouden bij het verdelen van het herstelbedrag. Wordt er ook
centraal en structureel onderwijsbeleid gevoerd om dit breed verspreide
probleem bij de wortel aan te pakken? Hoe wordt ervoor gezorgd dat in de
toekomst niet steeds de meest kwetsbare scholen het hardst achteruitgaan bij crises? Als de leden kijken naar de gekozen interventies binnen
het programma, zien zij dat vrijwel alle scholen in het funderend
onderwijs het meest kiezen voor het (al dan niet tijdelijk) aantrekken of
inhuren van nieuw personeel. In het po geeft 87% van de scholen dit aan,
in het (v)so 81% en in het vo 89%. Het is echter voor scholen soms
moeilijk om gekwalificeerd personeel te vinden om de interventies uit te
voeren omdat het programma tijdelijk is. De leden van de DENK-fractie
kunnen dit goed begrijpen. De leden vragen dan ook wat er gebeurt als
het programma afloopt en de nieuwe docenten en ander personeel niet
langer uit het herstelbedrag gefinancierd kunnen worden? Is hier een
vangnet voor bedacht? Welke zekerheden kan het kabinet personeel
bieden die uit het herstelbedrag worden gefinancierd? Eveneens vragen
zij welke duurzame oplossingen het kabinet heeft om dit structureel
probleem van lerarentekort aan te pakken.
Het kabinet is er bij het opstellen van het programma van uitgegaan dat
de coronacrisis op haar einde loopt en dat de herstelperiode in kan gaan.
Nu blijkt met de omikronvariant dat het nog uiterst onzeker is wat de
toekomst brengt en of de scholen wel in één lijn vooruit kunnen. De leden
van de DENK-fractie vragen of het kabinet zich heeft beraad over een
scenario waarbij de coronacrisis nog enige jaren voortduurt, waardoor de
duurtijd van het programma van drie jaar onvoldoende zal blijken om
eventuele nieuwe achterstanden weg te werken. Wat gebeurt er als
scholen door nieuwe omstandigheden of maatregelen erg beperkt worden
in de uitvoering van de interventies en de achterstanden weer oplopen? Is
er in dergelijke scenario’s een mogelijkheid om de duurtijd van het
nationaal programma te verlengen? Komen er dan ook meer gelden vrij?
Zijn er alternatieve plannen? Zijn er ook duurzame plannen om de scholen
weerbaarder te maken tegen de gevolgen van een crisis? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, welke plannen? De leden van de DENK-fractie vragen ook in
hoeverre de wensen en behoeften van de leerlingen zijn meegenomen in
de keuze voor interventies door scholen. Is hier een analyse van gemaakt?
Zo nee, waarom niet?
Een bijkomend feit van het Nationaal Programma Onderwijs is dat er nu
heel nauwkeurig kan worden gevolgd welke interventies gewenst zijn en
welke interventies effectief zijn in het terugdringen van achterstanden en
het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Het programma is zodoende
ook een pilot om te zien waar op langere termijn extra op ingezet zou
kunnen worden. Kan het kabinet uitleggen wat het op langere termijn wil
doen met de bevindingen uit dit programma (de best practices, de
interventies waar het meest gebruik van wordt gemaakt, de meest
efficiënte interventies en de meest laagdrempelige interventies)? Worden
de bevindingen uit het programma ook gebruikt om te bezien waar beleid
structureel vorm kan krijgen? Ten slotte vragen zij hoe dit vorm krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

19

Inbreng van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga hebben met belangstelling kennisgenomen van het NPO en hebben nog enkele vragen/ opmerkingen.
Het is crisis in het onderwijs. Er is een tekort aan leraren terwijl enorme
achterstanden als gevolg van de coronamaatregelen dienen te worden
weggewerkt. Leraren staan onder grote druk. Scholen willen de
NPO-gelden inzetten met eigen personeel dat al veel werkdruk ervaart. De
effectiviteit is dan niet altijd hoog en er worden dan ook niet zelden
commerciële bedrijven ingezet. Dat is op zich geen bezwaar, maar hoe
kunnen we goed letten op de kwaliteit die zij leveren? Is er al zicht op een
plan van aanpak voor hoe de ruim 8 miljard euro aan onderwijs zal
worden ingezet? Maatwerk krijgt naar de mening van deze leden te weinig
aandacht. Worden leerlingen en ouders wel voldoende betrokken bij de
inzet van het geld?
Scholen gebruiken NPO-gelden (deels) voor gaten in de begroting, ook
omdat ze steeds meer worstelen met incidentele gelden in plaats van
structurele gelden. Ook worden NPO-gelden opgepot door het schoolbestuur of stichtingen die een of meerdere scholen besturen, waardoor
verbetering van het onderwijs achterwege blijft. Heeft de Minister
onderzoek gedaan naar de bedragen die worden opgepot en hoe gaat de
Minister hiermee om?
Sommige scholen nemen tijdelijk meer eigen personeel aan; hierdoor
kapen ze capaciteit bij andere scholen weg; nieuwe leerkrachten vragen
extra tijd waardoor de NPO-gelden niet altijd ten goede komen van de
leerlingen. Iedere school heeft een andere aanpak. Hoe kunnen scholen
ervaringen uitwisselen zodat zij van elkaar kunnen leren? De voornoemde
leden zijn erg bezorgd over de enorme impact die de coronamaatregelen
hebben op studenten, eenzaamheid en depressie. Zij sluiten zich daarom
aan bij de motie van de leden Paternotte en Peters om een inventarisatie
te maken welke bewezen effectieve maatregelen onderwijsinstellingen
kunnen nemen ter bevordering van het studentenwelzijn en ervoor te
zorgen dat de instellingen hiervan gebruik kunnen maken.22 Wat de leden
betreft mag dit ook gelden voor scholieren in het vo.
De voornoemde leden onderschrijven ten zeerste de motie van het lid
Kwint dat fysiek onderwijs altijd de norm dient te zijn en digitaal
onderwijs voorbehouden moet blijven voor uitzonderlijke omstandigheden23.
Ook de motie van de leden Kwint en Heerema24 onderschrijven de
eerdergenoemde leden. Ze denken dat de inzet van gevorderde pabostudenten bij het wegwerken van onderwijsachterstanden een
win-winsituatie oplevert. Wat deze leden betreft kan dit ook met studenten
van andere/hogere beroepsopleidingen.
Ten slotte vragen zij of de Minister de mening deelt dat een breed
opgezette landelijke enquête onder onderwijzend personeel dient te
worden gehouden zodat uit het veld zelf knel-en verbeterpunten kunnen
worden aangedragen.

22

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 260
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 262
24
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 166
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

20

II Reactie van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en voor Primair en Voortgezet Onderwijs
Algemene inleiding
Wij danken de leden van de fracties VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks, SP,
PvdD, ChristenUnie, Volt, SGP, DENK en Groep van Haga voor hun
inbreng. We hebben de vragen met veel interesse gelezen.
Het Nationaal Programma Onderwijs (NP Onderwijs) is begin 2021
aangekondigd als een tijdelijke investering in het onderwijs om coronagerelateerde leervertragingen, zowel cognitief als sociaal-emotioneel
(waarbij extra aandacht wordt besteed aan welbevinden), in Europees en
Caribisch Nederland aan te pakken. Ook richt het programma zich op het
terugdringen van de door corona toegenomen kansenongelijkheid.
Daarnaast willen we met het programma een duurzame impact hebben en
een stevigere basis voor goed onderwijs neerleggen. We willen dit
bereiken door scholen gebruik te laten maken van bewezen effectieve
interventies, door schoolleiders en schoolteams aan zet te laten zijn bij het
maken van plannen en de uitvoering ervan, waarbij partijen rondom de
school, zoals ouders, leerlingen en gemeenten, worden betrokken. Het NP
Onderwijs is in het mbo en ho gericht op het zoveel mogelijk wegwerken
van studievertraging die is ontstaan door de coronamaatregelen. De
vertraging als gevolg van corona kan betrekking hebben op de kwalificerende kant van het onderwijs, maar ook op het gebied van mentaal
welzijn. Voor een goede besteding van de middelen zijn er afspraken
gemaakt met het mbo en ho in het Bestuursakkoord NPO mbo en ho.
Daarnaast worden studenten, docenten en de medezeggenschap
betrokken bij de planvorming en uitvoering van het NP Onderwijs. Voor
onderzoekers is in het Bestuursakkoord NPO onderzoek het doel gesteld
om onderzoekers met een tijdelijk contract, waarvan het onderzoek
vertraging heeft opgelopen veroorzaakt door de coronacrisis in 2020, die
tot extra kosten leidt in 2021 en 2022, in staat te stellen om hun onderzoek
af te ronden in het belang van hun wetenschappelijke carrière, de
continuïteit van het onderzoek en de kwaliteit van het hoger onderwijs in
Nederland.
Het is duidelijk dat de coronapandemie een stevige impact heeft op het
onderwijs, zowel op leerlingen en studenten als op docenten. Het inhalen
van de vertragingen, zowel qua leerprestaties als sociaal-emotioneel, en
het verbeteren van het welzijn is weerbarstig, net als het virus. Helaas
kunnen we dan ook niet zeggen dat we de coronacrisis de afgelopen
periode achter ons hebben gelaten. Zo is er, sinds de eerste voortgangsrapportage is gepubliceerd, een aanvullende landelijke schoolsluiting
geweest, zijn ook de quarantainemaatregelen in periodes verscherpt en
vallen veel leerlingen, studenten en docenten tijdelijk uit door ziekte of
quarantaine als gevolg van de aanmerkelijk besmettelijkere Omikronvariant. Ook het lerarentekort heeft effect op de uitvoering van het
programma. Sommige scholen komen daarom minder goed toe aan de
uitvoering van het NP Onderwijs. Daarom is in de brief, die op 25 februari
jl. (Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 155) naar uw Kamer is gestuurd over het NP
Onderwijs, onder andere aangekondigd dat de bestedingstermijn van het
programma met twee jaar wordt verlengd. Bij de tweede voortgangsrapportage, die voor primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo)
begin april en voor wat betreft mbo en hoger onderwijs (ho) half mei aan
de Tweede Kamer zal worden gezonden, zullen we op basis van het
verdiepend implementatieonderzoek een actueel beeld hebben van de
uitvoering van de maatregelen en de effecten van de coronapandemie en
het lerarentekort hierop. Ook zullen we dan een beter beeld hebben van
het welzijn van de leerlingen en studenten. Voor de goede orde merk ik op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

21

dat er dan geen integraal, actueler beeld is van de leervertragingen, dat is
pas weer het geval in de derde voortgangsrapportage in het najaar 2022.
Als kabinet zien we in het lerarentekort, de toegenomen kansenongelijkheid en de kwaliteit van het onderwijs cruciale opdrachten voor de
komende jaren. Daarom is in het coalitieakkoord (Kamerstuk 35 788, nr.
77) terug te vinden dat wij ons in willen zetten voor het verbeteren van de
onderwijskwaliteit en de basisvaardigheden, het vergroten van de
kansengelijkheid, het zoveel als mogelijk optimaliseren van de aansluiting
onderwijs-arbeidsmarkt en het investeren in goede leraren en schoolleiders. Deze speerpunten raken aan het NP Onderwijs. Daarom willen we
de ervaringen die we binnen het programma opdoen, gebruiken voor het
toekomstige beleid en zorgen voor een nadrukkelijke verbinding tussen
het NP Onderwijs en de in het Coalitieakkoord aangekondigde maatregelen.
Het is en blijft onze ambitie om zo snel mogelijk de corona-gerelateerde
vertragingen en toegenomen kansenongelijkheid bij leerlingen en
studenten op een duurzame manier te herstellen. Daar zullen wij, als
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (MOCW) en Minister voor
Primair en Voortgezet Onderwijs (MPVO), ons samen met het veld hard
voor maken.
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD vragen MPVO wanneer het beeld van de implementatie en effectiviteit van het NP Onderwijs er is. Ook vragen zij waarom
daar nu nog geen uitspraak over is te doen, ondanks dat we een half jaar
verder zijn.
Scholen zijn dit schooljaar begonnen met het uitvoeren van de interventies uit de menukaart van het NP Onderwijs. Voor de eerste voortgangsrapportage25 zijn schoolleiders in augustus en september bevraagd.
Het was op dat moment te vroeg om al te vragen naar de eerste effecten.
De eerste voortgangsrapportage geeft daarom een beeld van het proces
dat scholen doorlopen hebben, de uitkomsten van de schoolscan en de
plannen die scholen gemaakt hebben. Bij de tweede voortgangsrapportage dit voorjaar weten we meer over de daadwerkelijke implementatie en realisatie van plannen, van de uitvoering van de interventies op
scholen en de uitdagingen die scholen daarbij tegenkomen. We vragen
scholen ook in hoeverre zij al een positief effect van de interventies op
hun leerlingen zien.
De eerste voortgangsrapportage geeft een beeld van de leerprestaties van
leerlingen rond het einde van vorig schooljaar (2020/2021). In het najaar
van 2022 beschikken we weer over actuele kwantitatieve data met
betrekking tot de leerprestaties van leerlingen. We krijgen dus jaarlijks een
update van de stand van zaken van de leerprestaties. Dit komt doordat we
voor de monitoring gebruikmaken van bestaande meetinstrumenten en
-momenten in het primair en voortgezet onderwijs. Op die manier kan ook
een goede vergelijking worden gemaakt met de prestaties van leerlingen
in pre-coronajaren.
De leden van de VVD-fractie vragen MPVO hoe zij inzicht krijgen in de
effectiviteit van bovenschoolse programma’s die gemeenten organiseren,
hoe dit is geborgd en hoe de Kamer dit kan controleren.
Gemeenten hebben binnen de Regeling specifieke uitkering inhalen
COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen26 de keuze uit een aantal
bestedingsdoelen, één daarvan is het organiseren van bovenschoolse
25
26

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

22

programma’s voor het inhalen van leer- en ontwikkelvertragingen bij
corona. De inzet van de gemeenten sluit aan op hun reguliere taken en is
bedoeld ter versterking van wat op scholen gebeurt. Gemeenten kunnen
ook meer organisatorische maatregelen nemen, bijvoorbeeld het
versterken van de samenwerking tussen jeugdhulp en onderwijs. De
specifieke uitkering wordt verstrekt op grond van de Financiële verhoudingswet.27 De regels van de Financiële verhoudingswet zijn daarom van
toepassing op de verantwoording. Die geschiedt via de jaarverslaggeving
en gaat enkel in op de wijze van besteding. Om achteraf vast te stellen of
de specifieke uitkering bijgedragen heeft aan de doelen van het
programma, wordt daarom in de monitoring aandacht besteed aan de
maatregelen die gemeenten nemen en de ervaren opbrengsten hiervan.
De informatie uit de monitoring wordt via de voortgangsrapportages met
uw Kamer gedeeld.
De voornoemde leden vragen MPVO ook of er op basis van de eerste
ervaringen interventies zijn die als best practices kunnen fungeren en het
verdienen om breder uitgerold te worden. Daarbij vragen ze ook of er al
interventies zijn waarvan nu al gezegd kan worden dat ze beter gestaakt
kunnen worden. De leden vragen de Minister of hij bereid is deze
bevindingen en lessons learned breder onder de aandacht te brengen
binnen het onderwijsveld.
In januari heeft er een uitvraag plaats gevonden onder schoolleiders en
leraren over de implementatie van de interventies die scholen hebben
gekozen vanwege het NP Onderwijs. We hebben schoolleiders daarbij
gevraagd naar hun eerste ervaringen met de interventies en welke
interventies goed lopen of minder goed. Aankomend voorjaar zal de
Kamer middels de tweede voortgangsrapportage over de uitkomsten van
deze uitvraag worden geïnformeerd.
De bevindingen die de tweede uitvraag onder schoolleiders en leraren
oplevert over de implementatie van interventies, zullen breed onder de
aandacht worden gebracht, waaronder eventuele lessons learned.
De leden van de VVD-fractie vragen MPVO of door de inspectie aan kan
worden gegeven op wat voor manieren scholen zich hebben ingespannen
om de basisvaardigheden op peil te houden.
In het voorjaar van 2021 heeft de inspectie onderzoek gedaan naar de
gevolgen van 16 maanden corona voor het onderwijs. De resultaten van
deze onderzoeken zijn gepubliceerd en te vinden op de website van de
inspectie. De inspectie heeft leerlingen/studenten, docenten en andere
medewerkers, schoolleiders en besturen bevraagd op hun ervaringen en
inzichten over de gevolgen van 16 maanden corona. Daarbij is ook
gekeken naar de aandacht die scholen besteed hebben aan taal, rekenen
en lezen. Driekwart van de scholen heeft aangegeven meer aandacht te
hebben besteed aan taal en rekenen. De maatregelen die scholen
daarvoor hebben genomen kunnen verschillen. Een aantal voorbeelden
van die maatregelen zijn het gebruik maken van kleinere instructiegroepen, het besteden van extra tijd en aandacht aan taal en rekenen, het
geven van extra huiswerkopdrachten of meer oefenen met taal en rekenen
via digitale leermiddelen. Een uitgebreider overzicht en meer data is
beschikbaar via de publicatie van de inspectie.28
In het coalitieakkoord is ook veel aandacht voor het op peil brengen van
de basisvaardigheden. Het is belangrijk dat het onderwijs de basis op orde
krijgt en dat de onderwijskwaliteit in het algemeen, en basisvaardigheden
in het bijzonder, verbeteren. Een van de maatregelen die we hiervoor
nemen is dat er een Masterplan Basisvaardigheden wordt ontwikkeld,
27
28

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
Publicatie inspectie: https://www.onderwijsinspectie.nl/actueel/nieuws/2021/10/12/gevolgenvan-16-maanden-corona-voor-het-onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

23

waarbij we net als in het NP Onderwijs, bewezen effectieve interventies
inzetten. Ik informeer uw Kamer over enkele weken over de hoofdlijnen
van dit Masterplan.
De leden van de VVD-fractie vragen tevens of MPVO bereid is
zogenaamde best practices breder onder de aandacht te brengen binnen
het onderwijsveld.
Hiermee ben ik reeds aan de slag. Zowel op website van het NP
Onderwijs29 als binnen de kenniscommunity van het NP Onderwijs
worden goede praktijkvoorbeelden gedeeld van scholen die werken aan
verbetering van de leerlingresultaten op de basisvaardigheden. De goede
praktijkvoorbeelden worden bijvoorbeeld gedeeld door videorapportages,
presentaties door scholen tijdens webinars en het delen van kennis en
ervaringen in netwerken.
De leden van de VVD-fractie vragen MPVO naar het beeld van de kansrijke
advisering van scholen en de leerlingen die wel of juist niet meer kansen
hebben gekregen bij het schooladvies.
Het is daarbij allereerst belangrijk om onderscheid te maken tussen de
diverse ijkmomenten bij de schooladvisering. Het voorlopig schooladvies
wordt jaarlijks vóór 1 maart door de school afgegeven. Uit de verplichte
eindtoets volgt eind mei het toetsadvies. Is dit hoger dan het voorlopige
schooladvies, dan moet de school dit heroverwegen. Dat resulteert in een
definitief schooladvies. Voor leerlingen van wie het schooladvies niet
wordt heroverwogen, wordt het voorlopig schooladvies automatisch het
definitieve schooladvies. In schooljaar 2020/2021 is, zoals de eerste
voortgangsrapportage aangeeft, een herstel te zien van de definitieve
schooladviezen. Deze zijn gemiddeld gezien weer op een niveau vergelijkbaar met de situatie vóór de coronapandemie. Ook zien we dat in
schooljaar 2020/2021 leerlingen gemiddeld genomen minder vaak recht
hadden op een heroverweging van het voorlopig schooladvies. Kansrijk
adviseren is hier een mogelijke oorzaak van, omdat dit ervoor kan hebben
gezorgd dat de voorlopige schooladviezen al goed passend waren bij de
toetsadviezen. Van de leerlingen die wel recht hadden op een heroverweging, zijn meer schooladviezen bijgesteld: met 26.8% is dit licht
gestegen t.o.v. de 23.3% in 2018/2019.
Wel is te zien dat er verschillen zijn tussen groepen leerlingen. Zo lijken
jongens vaker kansrijk geadviseerd te worden dan meisjes. Meisjes
profiteren vervolgens wel vaker van bijstelling van het schooladvies. Ook
hangt het gemiddelde definitieve schooladvies ieder jaar sterk samen met
de mate van stedelijkheid van een gebied. Regio’s met een hoge mate van
stedelijkheid behalen hogere gemiddelde schooladviezen dan regio’s met
een lage mate van stedelijkheid. In stedelijke regio’s worden adviezen ook
vaker bijgesteld bij een heroverweging. Deze trend zet zich in 2020/2021
voort. Wel is in alle gebieden herstel te zien van de gemiddelde definitieve
adviezen naar het niveau vóór corona.
Ook sociaal economische status (SES) is een belangrijke factor. Hoe lager
de SES van een leerling, des te lager het definitieve schooladvies. Door
het wegvallen van de eindtoets in 2020 was dit effect in schooljaar
2019/2020 nog iets groter. Leerlingen met een lage SES hebben namelijk
vaker recht op een heroverweging van het schooladvies op basis van de
eindtoetsscore. In het schooljaar 2020/2021 zijn de definitieve schooladviezen voor alle leerlingen hersteld naar het niveau van vóór de
pandemie. Bij de leerlingen die op basis van de eindtoetsscore recht
hadden op een heroverweging valt op dat het advies van lage-SESleerlingen net zo vaak – ongeveer één op de drie keer – werd bijgesteld als
29

Praktijkvoorbeelden po/vo nponderwijs.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

24

dat van hoge-SES-leerlingen. Het advies van midden-SES-leerlingen werd
het minst vaak bijgesteld: ongeveer één op de vier keer.
Dit beeld laat zien wat het belang is van de eindtoets en de mogelijkheid
tot bijstelling van het schooladvies. Het laat echter ook zien dat er nog
altijd verschillen zijn in kansen bij de overgang van primair naar voortgezet onderwijs, doordat, ondanks de eindtoets, meisjes, leerlingen uit
minder stedelijke gebieden en leerlingen met een lage SES, lagere
definitieve schooladviezen behalen. Het op 8 februari door de Eerste
Kamer aangenomen wetsvoorstel deze verschillen moeten verkleinen.
De leden van de VVD-fractie vragen of MOCW het signaal vanuit het veld
herkent dat promovendi die werkzaam zijn in streekziekenhuizen geen
recht hebben op de verlenging van hun traject.
Er zijn bij OCW geen signalen binnengekomen over problemen met
verlengingen van trajecten bij streekziekenhuizen. Bij de vormgeving van
het NP Onderwijs is afgesproken dat promovendi en andere onderzoekers
op een tijdelijke aanstelling aan alle bekostigde instellingen voor hoger
onderwijs en academische ziekenhuizen, zoals bedoeld in de Wet op
hoger onderwijs en onderzoek, aanspraak kunnen maken op de middelen
die binnen het Nationaal Programma Onderwijs zijn vrijgemaakt voor
onderzoeksvertraging. (Bio)medische promovendi worden begeleid door
umc’s en de meeste promovendi in Nederlandse ziekenhuizen hebben een
arbeidscontract bij een umc. Mocht het zo zijn dat bij streekziekenhuizen
onderzoekers vertraging oplopen als gevolg van corona, is het belangrijk
om met elkaar in gesprek te gaan. Ik zal daarom naar aanleiding van uw
vraag contact opnemen met UNL en NFU, met wie ik hierover een
bestuursakkoord heb gesloten, om te onderzoeken in hoeverre dit speelt
en of zij, als nodig, kunnen helpen om een oplossing te vinden.
Ten slotte vragen de voornoemde leden of MOCW een beeld heeft van de
transparantie van criteria die in kennisinstellingen worden gebruikt voor
verlenging van onderzoekstrajecten.
Nee, ik ben niet bekend met de individuele criteria van instellingen. Als
instellingen criteria toepassen voor de aanwending van de middelen uit
het NP Onderwijs, dan ga ik er van uit dat deze in lijn zijn met de
afspraken en doelen in het bestuursakkoord dat in het kader van het
onderzoeksdeel van het NP Onderwijs met het veld is gesloten. Wel
hebben mij signalen bereikt dat de procedure niet altijd als transparant
wordt ervaren. Daarover ben ik nader in gesprek gegaan met de onderzoekers. Naar aanleiding daarvan heb ik deze signalen aangekaart bij de
koepelorganisaties en heb ik aanvullende informatie over het bestuursakkoord onderzoek beschikbaar gesteld op www.nponderwijs.nl. De
Implementatiemonitor brengt op sectorniveau halfjaarlijks de maatregelen
in beeld die instellingen treffen met de middelen die zij krijgen uit het NP
Onderwijs. Dit gaat niet specifiek in op de procedures. De uitkomsten
hiervan worden met uw Kamer gedeeld.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of MPVO naar aanleiding van het
nieuws dat in het primair onderwijs een leervertraging van zo’n tien
weken te zien is, nog extra stappen heeft ondernomen om de basisvaardigheden te bevorderen.
Met de middelen en de menukaart van het Nationaal Programma
Onderwijs zijn scholen in staat gesteld om te werken aan leervertragingen, waarbij zij specifiek aandacht kunnen geven aan de basisvaardigheden zoals taal en rekenen. Binnen de ondersteuningsstructuur van het
programma is tevens veel aandacht voor de thema’s waar we de
voornaamste problemen zien. Er zullen nog extra stappen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

25

genomen in het kader van het masterplan basisvaardigheden uit het
coalitieakkoord, hierover wordt uw Kamer in het voorjaar van 2022
geïnformeerd.
De fractieleden van D66 vragen MPVO of scholen op dit moment nog
bepaalde zaken missen in de menukaart.
Uit de eerste onderzoeken en gesprekken met schoolleiders en leraren
blijkt dat scholen over het algemeen goed uit de voeten kunnen met de
menukaart. Veel van de effectieve interventies op de menukaart kunnen
worden ingezet voor het versterken van de basisvaardigheden op een
wijze die past bij de eigen visie van de scholen. Daarnaast biedt het
Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) in het verlengde van
de menukaart thematische kennis aan over het aanpakken van leerachterstanden30. Naast dat schoolleiders en leraren over het algemeen goed uit
de voeten kunnen met de menukaart, zijn er ook signalen dat voor
bijvoorbeeld het praktijkonderwijs de menukaart nog niet helemaal
aansluit. Daarom wordt de menukaart op dit moment nog verder
doorontwikkeld, waarbij ook extra aandacht is voor het ontwikkelen van
interventies die meer geschikt zijn voor het beroepsgericht vmbo, het
praktijkonderwijs en het gespecialiseerd onderwijs. Dit voorjaar is de
aangepaste versie beschikbaar voor scholen, zodat zij hiervan gebruik
kunnen maken voor het bijstellen van de plannen voor de schooljaren
2022/2023, 2023/2024 en 2024/2025.
De leden van D66 vragen MPVO wat de laatste stand van zaken is omtrent
de motie van het lid Van Meenen over pabostudenten de mogelijkheid
bieden om kinderen te tutoren.31
In de Kamerbrief32 bij de eerste voortgangsrapportage over het Nationaal
Programma Onderwijs hebben we aangegeven dat we in gesprek zijn met
verschillende partijen (UNL, VH, LOBO, pabo’s en het platform Student
inzet op school) om te kijken welke mogelijkheden er zijn om studenten in
te zetten in het onderwijs. Er zijn in ieder geval al verschillende initiatieven
waarbij studenten van de lerarenopleiding worden ingezet. Een mooi
voorbeeld is het initiatief van de gemeente Rotterdam met een samenwerking tussen Hogeschool Rotterdam en de stichting Protestants
Christelijk Basisonderwijs. In dit project worden studenten als tutors
ingezet om rekenbijles te geven in het basisonderwijs en betaald uit de
middelen van het NP Onderwijs. Ook op een basisschool in Zoetermeer
wordt aan leerlingen van groep 8 bijwerkhulp gegeven door pabostudenten om door corona opgelopen leerachterstanden in te lopen met de
middelen van het NP Onderwijs. Ook studenten van Universiteit Utrecht
worden ingezet op een aantal basisscholen. Hierbij wordt in overleg met
de scholen besproken op welke specifieke behoeften van de school de
studenten worden ingezet. Studenten worden hierbij ondersteund door de
lerarenopleiding. In het voorjaar zal u verder worden geïnformeerd over
de voortgang met betrekking tot deze motie.
De leden van de D66-fractie vragen MPVO welke stappen zijn of worden
gezet om kansenongelijkheid te beperken middels het NP Onderwijs.
Het NP Onderwijs is er onder andere op gericht om de door corona
toegenomen kansenongelijkheid te herstellen. Dit doen we door te werken
aan de kwaliteit van het onderwijs en in te zetten op de basisvaardigheden
en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. In algemene zin geldt
dat kwetsbare kinderen tijdens de coronaperiode zwaarder zijn getroffen
dan anderen; het inhalen van leervertragingen via het NP Onderwijs
draagt daardoor in algemene zin bij aan het terugdringen van die door de
30

Onderwijskennis.nl – Kansrijke interventies leervertraging
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 230
32
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

26

coronaperiode vergrote kansenongelijkheid. Daarbij zien we vanuit de
eerste voortgangsrapportage ook dat leerlingen met een midden sociaal
economische status (SES) grotere achterstanden hebben. Daarom
ontvangen scholen en gemeenten met meer leerlingen met een hoog
risico op achterstanden (uit gezinnen met een lage SES) en leerlingen uit
gezinnen met een midden SES, meer geld dan andere scholen. De
arbeidsmarkttoelage helpt scholen met meer achterstandsleerlingen bij
het behouden of aantrekken van personeel.
In het kader van NP Onderwijs wordt met subsidieregelingen een
kansrijke overgang van primair naar voortgezet onderwijs gestimuleerd,
door de regeling Heterogene brugklassen33 en de regeling Capaciteitentesten34. Ook worden via de Gelijke Kansen Alliantie additionele afspraken
met gemeenten gemaakt over het stimuleren van gelijke kansen. Het
aantal deelnemende gemeentes in de alliantie wordt komende periode
uitgebreid van 50 naar 100 gemeenten. Op al deze manieren stellen we
scholen in staat om voor leerlingen met het meeste risico ook de meeste
ondersteuning te bieden. Ik heb er vertrouwen in dat dit daadwerkelijk
bijdraagt aan het herstel van kansengelijkheid.
Er zijn door de D66-fractie aan MPVO verschillende vragen gesteld over de
arbeidsmarkttoelage.
Om deze te beantwoorden wil ik allereerst graag kort terugblikken op hoe
de maatregel tot stand is gekomen. Door het vorige kabinet is geprobeerd
de middelen voor de toelage direct naar leerkrachten en scholen toe te
laten komen via de cao-tafel. Afspraken over arbeidsvoorwaarden zijn
immers voorbehouden aan de werknemers- en werkgeversorganisaties.
Met een cao-afspraak over deze € 375 miljoen zou er bovendien
voldoende zekerheid zijn dat de middelen ook daadwerkelijk in de
loonstrookjes van het bedoelde personeel belanden.
Het is de sociale partners niet gelukt hierover een cao-afspraak te maken.
Wel hebben de partners in hun brief35 OCW gevraagd dit via de bekostiging te regelen. Het vorige kabinet heeft conform dit verzoek uitvoering
gegeven aan de maatregel. Met deze uitvoering zijn er minder garanties
dat de middelen bij het bedoelde personeel belanden. Wel heeft het vorig
kabinet zich samen met de sectorraden, binnen de mogelijkheden die er
wel waren, ingespannen dat dit zou gebeuren. Op de website van het NP
Onderwijs36 alsook in de bekostigingsregeling37 is aangegeven wat de
bedoeling is van de middelen en aan welke vestigingen de middelen
toekomen, namelijk de vestigingen die (per schoolsoort) behoren tot de
15% vestigingen met de relatief hoogste achterstandsscore. De PO-raad
en de VO-raad hebben een richtlijn38 opgesteld over de besteding en
verantwoording van de middelen. Daarnaast ging OCW in gesprek met
vertegenwoordigers van de sector en in voorkomende gevallen ook met
bestuurders en schoolleiders via bijvoorbeeld de NP Onderwijs helpdesk.
De D66-fractie vraagt MPVO hoe het staat met de uitvoering van de
arbeidsmarkttoelage.
Scholen en al het personeel zijn voor aanvang van het schooljaar
2021/2022 geïnformeerd welke vestigingen in aanmerking komen en
welke bedragen zij zullen ontvangen. De formele beschikkingen zijn in

33

Subsidieregeling heterogene brugklassen
Subsidieregeling capaciteitentesten 2021–2023
35
Reactie_op_brief_OCW_over_arbeidsmarkttoelage_achterstandsscholen.pdf (vo-raad.nl)
36
NPOnderwijs.nl – Arbeidsmarkttoelage
37
Regeling bijzondere en aanvullende bekostiging uitvoering Nationaal Programma Onderwijs
PO en VO
38
Uitwerking arbeidsmarkttoelage achterstandsscholen bekend – VO-raad
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

27

oktober 2021 verstuurd en alle in aanmerking komende besturen hebben
in november 2021 de eerste betaling ontvangen. In de tussentijd hebben
er gesprekken plaatsgevonden tussen schoolbesturen en de personeelsgeleding van de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad. De
P(G)MR moet namelijk instemmen met hoe dit extra geld wordt uitgegeven.
Voorts vraagt de D66-fractie of MPVO bekend is dat er besturen zijn die
besluiten om de arbeidsmarkttoelage op een andere manier toe te
kennen.
Ja, mijn voorganger en ik hebben hier signalen over ontvangen. De
meeste signalen die wij hebben ontvangen, zijn van besturen die een
andere selectie van vestigingen hadden gekozen voor de toelage of
besturen die de toelage ingewikkeld vinden omdat hiermee gedifferentieerd wordt in de beloning van het personeel, iets wat nieuw is voor de
sector. Als ik signalen hierover krijg, treedt mijn ministerie in sommige
gevallen in overleg met het desbetreffende bestuur.
Zo is mijn ministerie bijvoorbeeld in gesprek getreden met een schoolbestuur uit Emmen. De bestuurder van Emmen heeft ons daarin verzekerd
dat het geld dat vanuit het Nationaal Programma Onderwijs voor een
arbeidsmarkttoelage aan het schoolbestuur is toegekend, uitsluitend
wordt gebruikt voor personeel op de scholen waar het voor bedoeld is.
Dat zijn dus scholen met het grootste risico op een achterstand. Ook is dit
besluit genomen met instemming van de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad. Eventuele toelages aan personeel van andere scholen
betaalt het schoolbestuur uit eigen middelen, wat het bestuur vrij staat.
Een ander voorbeeld is een groot schoolbestuur in het primair onderwijs
uit Rotterdam. Zij wilde met instemming van de PGMR de hoogte van de
toelage gelijktrekken over de vestigingen waarvoor bekostiging werd
ontvangen. Dit past ook binnen de regeling en het doel van de arbeidsmarkttoelage. Hierover is in goed overleg gesproken.
Helaas heeft mij ook het bericht bereikt dat een PMR in het po de stap
heeft moeten zetten naar de landelijke geschillencommissie. Binnen het
betreffende schoolbestuur kwamen vier van de tien vestigingen in
aanmerking. In de betreffende PGMR is er echter met een voorstel
ingestemd om alle tien de vestigingen in aanmerking te laten komen
omdat de vier vestigingen waarvoor bekostiging is ontvangen in de
minderheid waren. Omdat op grond van de cao in het po de PGMR moet
instemmen (en dus enkel de instemming van een PMR zoals in het vo niet
voldoende is) kunnen deze situaties zich voordoen.
Naast de signalen die mij bereiken en waarop mijn ministerie in
voorkomend geval acteert, wordt de arbeidsmarkttoelage op verschillende
manieren onderzocht. Om goed inzicht te krijgen in de besluitvorming,
besteding en effecten van deze middelen is een uitgebreide monitoring
opgezet. Zo ontvangen schoolbesturen, schoolleiders en docenten in het
kader van het implementatieonderzoek in januari 2022 een vragenlijst,
met onder meer vragen over de arbeidsmarkttoelage. Ik verwacht in april
2022 over de eerste uitkomsten te beschikken die mee kunnen in de
tweede voortgangsrapportage over het NP Onderwijs. Verder doet mijn
ministerie een analyse op de salaris- en personeelsgegevens die scholen
aanleveren bij DUO. Daarnaast heb ik het CPB gevraagd onderzoek te
doen naar de (causale) effecten van de toelage op instroom en behoud
van personeel. De eerste resultaten daarvan worden eind 2023 verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

28

Tot slot kan ik u met betrekking tot de arbeidsmarkttoelage melden dat in
het coalitieakkoord is afgesproken de arbeidsvoorwaarden voor schoolleiders en leraren op scholen met veel leerachterstanden structureel te
verbeteren. Om situaties zoals hierboven geschetst zoveel mogelijk te
voorkomen, zal ik erop inzetten dat sociale partners hierover een
cao-afspraak maken.
De leden van de D66-fractie hebben MPVO opgeroepen om ook dit jaar
eindexamenkandidaten een extra herkansing te bieden en hun recht te
geven op het wegstrepen van een onvoldoende. De voornoemde leden
hopen dat de Minister voor de kerstvakantie tot dit besluit zal komen.
Mijn voorganger heeft de Tweede Kamer op 17 december jl. een brief
gestuurd over het besluit voor de aanpassing van het eindexamen
voortgezet onderwijs in 202239. In die brief zijn de verschillende maatregelen (waaronder de extra herkansing) toegelicht. Maar sinds dat moment
is de weg naar het eindexamen opnieuw toch weer hobbeliger en meer
onvoorspelbaar gebleken dan we hadden gehoopt. Ik heb de Tweede
Kamer daarom op 24 januari jl. (Kamerstuk 31 289, nr. 507) geïnformeerd
over mijn besluit om leerlingen in examenjaar 2022, net als vorig jaar, de
mogelijkheid te geven om één vak (niet zijnde een kernvak) niet mee te
laten tellen voor het kunnen slagen voor het diploma. In het commissiedebat van 26 januari jl. (Kamerstuk 31 289, nr. 508) is dit besluit besproken
met uw Kamer.
Deze leden vragen of het NP Onderwijs genoeg handvatten biedt om het
welzijn van leerlingen te waarborgen en welke extra stappen MPVO kan
nemen om zorg te dragen voor het welzijn van leerlingen.
In de menukaart van het NP Onderwijs zijn verschillende interventies
opgenomen die scholen kunnen inzetten om het welzijn van leerlingen te
vergroten. Er is ook een overzicht gemaakt van interventies die scholen
kunnen inzetten om het welzijn van hun leerlingen te verbeteren.40 Dit
overzicht en bijbehorende praktijkkaarten zijn ontwikkeld door de «coalitie
welbevinden», een samenwerking van het Trimbos-instituut, Pharos
(expertisecentrum gezondheidsverschillen), het Nederlands Jeugdinstituut, het Nederlands Instituut van Psychologen en het Nederlands
Centrum Jeugdgezondheid. Op de websites van deze partijen en op de
website Onderwijskennis.nl41 is uitgebreidere informatie over de aanpak
van welbevinden te vinden, waaronder praktijkvoorbeelden. Naast het
online aanbieden van informatie organiseert het Nederlands Jeugdinstituut webinars voor o.a. schoolleiders, docenten en IB-ers over de
aanpak van welbevinden. Scholen zijn vanaf dit schooljaar aan de slag
gegaan met uitvoering van de interventies. Ik zal de komende periode
extra aandacht geven aan dit onderdeel van het programma (naast de
leervertragingen). In de brief bij de tweede voortgangsrapportage wil ik
daarom ook verkennen hoe het welbevinden van leerlingen beter en
structureel kan worden gemonitord en wat er nodig is op scholen zodat zij
leerlingen goed kunnen begeleiden op dit vlak.
De leden van de D66-fractie vragen MPVO hoe de inzet van bijles- en
uitzendbureaus met NPO-middelen zich verhoudt tot het advies van de
Onderwijsraad «Publiek karakter voorop». Zij vragen of ik van mening ben
dat dit een zorgelijke ontwikkeling is en hoe ik hierop kan bijsturen.
Scholen maken voor de uitvoering van het NP Onderwijs inderdaad ook
gebruik van externe partijen. Dat zijn zowel commerciële als
niet-commerciële partijen. Inzet van deze externen stelt scholen in staat

39

Kamerstuk 31 289, nr. 506
NPOnderwijs.nl – Interventies welbevinden en sociaal-emotionele ontwikkeling
41
Onderwijskennis.nl – Kansrijke interventies welbevinden
40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

29

om nu hun leerlingen datgene te bieden wat zij nodig hebben. Op de korte
termijn zijn leerlingen hiermee gediend.
Voor de inzet van NP Onderwijsmiddelen is een aandachtspunt of de inzet
op deze manier minder doelmatig of duurzaam is. Om die reden vind ik
het belangrijk om goed te blijven volgen in welke mate en hoe scholen
externen inzetten voor uitvoering van het NP Onderwijs. Ik zal hierover de
Kamer in de tweede voortgangsrapportages informeren.
De zorg van de Onderwijsraad betreft de toenemende verstrengeling van
privaat gefinancierd onderwijs en publiek onderwijs, met name ook
structureel. Zeker als het gaat om betaald aanbod, vergroot dit de
kansenongelijkheid (alleen aanbod voor leerlingen die dat kunnen
betalen). Ik vind dit inderdaad een zorgelijke ontwikkeling. Het funderend
onderwijs in Nederland wordt publiek bekostigd en moet voor alle
leerlingen toegankelijk zijn. Ook is van belang dat bestuurders, leraren en
schoolleiders zelf regie hebben op het onderwijsprogramma en dat de
kwaliteit geborgd is.
Ik ben in gesprek met de VO-raad over de wijze waarop wij uitvoering
kunnen geven aan de moties van uw Kamer die oproepen tot het
ontmoedigen van reclame voor betaald aanvullend aanbod en het gebruik
daarvan in de school. In het voorjaar zal ik u informeren over de wijze
waarop ik uitvoering zal geven aan deze moties. Op 24 februari heb ik de
beleidsreactie naar uw Kamer gestuurd, waarin ik inga op mijn visie
omtrent de inzet van private partijen42 n.a.v. het Onderwijsraadadvies
«Publiek karakter voorop»43.
De leden van de D66-fractie vragen of MPVO van mening is dat de
menukaart voldoende toegespitst is op het (v)so.
De menukaart bevat interventies die op basis van internationaal
onderzoek effectief blijken. De interventies in de menukaart zijn geschikt
voor alle schooltypen. Veel van de interventies in de menukaart worden
ook toegepast in het (v)so, zoals het werken in kleine groepen en
een-op-een-begeleiding. De toepassing van de interventies in het (v)so
kan wel verschillen en specifieke praktijkvoorbeelden kunnen scholen
helpen. Daarom is een servicedocument44 ontwikkeld over het toepassen
van de interventies uit de menukaart in praktijkgericht onderwijs. Dit kan
ook behulpzaam zijn voor het (v)so. Tevens gaat het NRO extra materiaal
voor de specifieke doelgroepen van het gespecialiseerd onderwijs,
praktijkonderwijs en beroepsgericht vmbo ontwikkelen. Daarnaast
ontwikkelt het NRO in het verlengde van de menukaart themapagina’s
waarop kennis en praktijkgerichte informatie wordt gepresenteerd ten
behoeve van gespecialiseerd onderwijs en praktijkgericht onderwijs.
De voornoemde leden vragen MPVO hoeveel leerlingen van het (v)so nu
gemiddeld in één klaslokaal zitten vergeleken met voor de coronacrisis.
De bekostiging van het (v)so is gebaseerd op een aantal leerlingen per
leerkracht in het so en vso. Voor het so is de norm gemiddeld 12 (met
onderlinge verschillen tussen de verschillende schoolsoorten), voor het
vso is de norm gemiddeld 7 leerlingen per leerkracht. De middelen
hiervoor maken deel uit van de lumpsum en scholen zijn vrij om keuzes te
maken en klassen bijvoorbeeld groter te maken en daar meer onderwijskundig of onderwijsondersteunend personeel op te zetten. Op basis van
de beschikbare cijfers van 2019/2020, 2020/2021 en 2021/2022 kunnen we
42

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 610
Publiek karakter voorop | Advies | Onderwijsraad
44
Ontwikkeld door de SPV: https://www.platformsvmbo.nl/wp-content/uploads/2021/06/SPVServicedocument-vmbo-250620214.0.pdf
43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

30

geen conclusies trekken over de stijging van het aantal leerlingen per klas
in vergelijking met de situatie voor de coronacrisis. In het so zagen we
tussen 2019/2020 en 2021/2022 weliswaar een stijging, echter die stijging
doet zich al voor sinds 2016/2017 en betreft voornamelijk de instroom van
jonge kinderen en is niet toe te rekenen aan de coronacrisis. In het vso
zien we na een aanvankelijke daling tussen 2019/2020 en 2020/2021 in
2021/2022 een stijging van bijna 400 leerlingen. Wij beschikken niet over
exacte cijfers als het gaat om het aantal leerlingen per klas/groep en het
aantal zittenblijvers. Op grond van de beschikbare cijfers kunnen we niet
concluderen dat door de coronacrisis het aantal leerlingen in het (v)so
sterk is gestegen, hetgeen tot grotere klassen zou kunnen leiden. Als
interventie wordt klassenverkleining in het (v)so veel minder vaak gekozen
dan in het basis- en voortgezet onderwijs. Het gaat om circa 20% van de
scholen in het (v)so, tegen een kleine 40% in het po en 60% in het vo. Zie
daarvoor het Eerste deelonderzoek implementatiemonitor NP Onderwijs45
dat als bijlage bij de eerste voortgangsrapportage was bijgesloten.
Tevens vragen zij MPVO hoeveel leerlingen het afgelopen jaar zijn blijven
zitten.
Cijfers hierover heb ik nog niet, deze informatie volgt in de tweede
voortgangsrapportage over het NP Onderwijs.
De leden van de D66-fractie vragen of MOCW kan toelichten wat het
actuele stagetekort in het mbo is.
Per 25 november 2021 is het aantal stagetekorten 6.284, waarvan 5.837
stages en 447 leerbanen. Daarna is het stagetekort weer iets opgelopen
naar 7.100 stages (januari 2022). Het tekort aan leerbanen is wat
afgenomen naar 300. Deze laatste ontwikkeling kan samenhangen met
seizoensinvloeden en uiteraard de recente lockdown. In de voorjaarsrapportage over de voortgang van het NP Onderwijs mbo-ho zal ik uw Kamer
over de actuele stand van zaken op dat moment nader berichten.
De leden van D66 vragen of MOCW kan toelichten waar het niet goed is
gegaan m.b.t. de betrokkenheid van de medezeggenschap, en hoe dit in
de toekomst voorkomen kan worden. Ook vragen zijn hoe studentenraden
in de toekomst beter betrokken kunnen worden en welke stappen de
Minister zet om dit proces te optimaliseren.
De instellingen hebben in zijn algemeenheid een zorgvuldig proces met
de medezeggenschap doorlopen en studenten en docenten zijn centraal
en decentraal betrokken bij de planvorming van het NP Onderwijs. De
voornaamste opgave betrof de beperkte tijd die er beschikbaar was en het
moment waarop de besluitvorming plaats moest vinden. De totstandkoming van de plannen viel voor een groot gedeelte in de zomervakantie
en kort daarna. Er is in deze periode bij veel medezeggenschapsraden
sprake van bestuurswisselingen. Dit was geen ideale situatie, maar
onvermijdelijk om spoedig en voortvarend van start te gaan met het NP
Onderwijs. Indien de plannen nu of in de toekomst worden bijgesteld of
aangepast kan er uiteraard wat meer tijd genomen worden om de
medezeggenschap mee te nemen en instemming te laten verlenen.
Daarnaast zal de medezeggenschap in het kader van de implementatiemonitor ook geïnterviewd worden om een beter beeld van hun betrokkenheid
te krijgen. Deze interviews zullen zowel bij de centrale als decentrale
medezeggenschap plaatsvinden. In de voortgangsrapportage van mei
aanstaande zal ik u daarover nader informeren.
De leden van de D66-fractie vragen MPVO in hoeverre het gedeelte van
het budget dat in 2021 niet is besteed, zich verhoudt tot de motie van de
45

Eerste deelonderzoek implementatiemonitor NP Onderwijs (Bijlage bij Kamerstuk 35 925 VIII,
nr. 15)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

31

leden Segers en Van Meenen46 om de middelen eventueel in drie
schooljaren te besteden.
Op 13 december jl. 47 heb ik u geïnformeerd over de verwachte budgettaire mutaties op het NP Onderwijs. De onderuitputting bestaat met name
uit onderuitputting op subsidieregelingen en op de uitvoering van het
programma. Aangezien subsidieregelingen op aanvraag zijn kan
onderuitputting hierop plaatsvinden. De definitieve onderuitputting over
kalenderjaar 2021 volgt bij Slotwet.
De resultaten uit de eerste voortgangsrapportage en de veranderende
situatie rondom het virus, hebben samen de basis gevormd voor een
besluit over de verlenging van de looptijd van het programma met twee
jaar en over de verdeling van de middelen voor het tweede schooljaar.
Hierover heb ik uw Kamer op 25 februari jl. per brief geïnformeerd.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO en MOCW welke doelen en
termijnen precies zijn afgesproken om de vertragingen in te lopen.
Bij de start van het NP Onderwijs, in februari 2021, is vastgelegd dat het
programma tot en met 2023 loopt. Zoals u in de brief, die op 25 februari jl.
(Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 155) naar uw Kamer is gestuurd, kunt lezen is
de looptijd van het programma voor het funderend onderwijs verlengd
met twee jaar. Dit betekent dat de ambitie is om de corona-gerelateerde
vertragingen, zowel cognitief, sociaal-emotioneel als qua welbevinden,
aan het einde van het schooljaar 2024/2025 te hebben ingelopen.
Voor het mbo en hoger onderwijs is in het Bestuursakkoord NPO mbo en
ho vastgelegd dat het programma tot 2022 loopt, met een mogelijke
uitloop naar 2023 wanneer er vertraging opgelopen wordt bij de
uitvoering van het programma. Het doel is om studievertraging bij
studenten die is ontstaan door de coronamaatregelen zoveel mogelijk
weggewerkt te hebben bij het einde van het programma. De vertraging als
gevolg van corona kan betrekking hebben op de kwalificerende kant van
het onderwijs, maar ook op het gebied van sociaal-emotioneel welzijn.
Voor onderzoekers is in het Bestuursakkoord NPO onderzoek het doel
gesteld om onderzoekers met een tijdelijk contract, waarvan het
onderzoek vertraging heeft opgelopen veroorzaakt door de coronacrisis in
2020, die tot extra kosten leidt in 2021 en 2022, in staat te stellen om hun
onderzoek af te ronden in het belang van hun wetenschappelijke carrière,
de continuïteit van het onderzoek en de kwaliteit van het hoger onderwijs
in Nederland.
Wat betreft de einddoelen van het NP Onderwijs zijn deze, in de Kamerbrief van onze voorgangers van 7 juli 202148, als volgt geformuleerd:
1) Herstel van de corona-gerelateerde vertraging in de leergroei en
ontwikkeling van leerlingen en studenten (cognitief, sociaalemotioneel, welbevinden),
2) Herstel van de corona-gerelateerde toename van kansenongelijkheid,
3) Steviger basis voor goed onderwijs (duurzaam leereffect).
De voornoemde leden vragen MPVO of er in het algemeen gesprekken
gevoerd worden door de inspectie met scholen die het minder goed doen
dan vergelijkbare scholen.
In algemene zin spreekt de inspectie, wanneer de risicoanalyse daar
aanleiding toe geeft, met schoolbesturen waarvan een of meerdere
46

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 236
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 142
48
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 277
47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

32

scholen risico’s in de kwaliteit laten zien. De inspectie analyseert jaarlijks
alle scholen op basis van de gegevens waarover zij beschikt over onder
meer de leerresultaten en de voortgang in de ontwikkeling van leerlingen.
Als de inspectie risico’s ziet, dan voert zij een expertanalyse uit. Deze
analyse genereert een beeld van de onderwijskwaliteit, sturingskwaliteit
en financiën. Als uit de expertanalyse blijkt dat de risico’s groot en ernstig
zijn, dan wordt het schoolbestuur van de betreffende school uitgenodigd
voor een gesprek en volgt er mogelijk nader onderzoek naar de risico’s.
Ook bij risicovolle signalen of andere belangrijke zaken heeft de inspectie
doorgaans contact met het bestuur van de betreffende school of scholen.
De jaarlijkse analyse vormt ook het vertrekpunt van het uitgebreide
onderzoek dat de inspectie eens in de vier jaar doet bij ieder bestuur en
zijn scholen. Het gaat bij dit alles niet om de vraag hoe scholen het doen
in vergelijking met andere scholen, maar om contact over risico’s die de
inspectie constateert, gerelateerd aan de wettelijke deugdelijkheidseisen
die voor de scholen gelden.
In het coalitieakkoord is er ook veel aandacht voor het op peil brengen van
de basisvaardigheden. Het is belangrijk dat het onderwijs de basis op orde
krijgt en de onderwijskwaliteit in het algemeen, en basisvaardigheden in
het bijzonder, verbeteren. Een van de maatregelen die we hiervoor nemen
is dat er een Masterplan Basisvaardigheden wordt ontwikkeld, waarbij we
net als in het NP Onderwijs, bewezen effectieve interventies inzetten. Over
de hoofdlijnen van dit Masterplan informeer ik uw Kamer over enkele
weken.
Ook vragen deze leden MPVO of het mogelijk is voor scholen om te leren
van elkaar en niet zelf het wiel uit te hoeven vinden.
Op de website van het NP Onderwijs en binnen de kenniscommunity van
het NP Onderwijs worden goede voorbeelden van scholen in de spotlight
gezet. Bijvoorbeeld door deze scholen uit te nodigen over hun ervaringen
te vertellen tijdens webinars of in videorapportages. Ook is er aandacht
voor in de ondersteuningsstructuur. Zo biedt het Nationaal Regieorgaan
Onderwijsonderzoek praktische handvatten voor scholen gebaseerd op
onderzoek, en worden scholen in beeld gebracht die wetenschappelijk
onderbouwd aan de slag zijn met interventies. Daarnaast worden kennis
en ervaringen gedeeld binnen diverse netwerken van scholen die zich
bezig houden met de implementatie van de effectieve interventies van de
menukaart in de eigen onderwijspraktijk.
De voornoemde leden vragen of MPVO en MOCW kunnen aangegeven in
welke mate scholen ook gebruikmaken van de programma’s op dit vlak
voor het verhogen van het welzijn en of dit dan op alle schoolsoorten
gebeurt.
In het funderend onderwijs kiest het overgrote deel van de scholen voor
interventies gericht op het welbevinden van leerlingen. Ook zien we dat
veel scholen kiezen voor interventies die meer indirect invloed hebben op
het welbevinden van leerlingen. Voorbeelden hiervan zijn cultuureducatie
en sportieve activiteiten. In hoeverre deze scholen hierbij gebruik maken
van speciaal hiervoor ontwikkelde programma’s is ons niet bekend. Dat
zal waarschijnlijk naar voren komen uit vervolgonderzoek naar de
implementatie van de interventies.
Zoals de eerste voortgangsrapportage NP Onderwijs uit het najaar 2021
laat zien, blijkt uit de plannen van instellingen voor mbo en hoger
onderwijs een duidelijke prioritering. Men kiest vooral voor het aanpakken
van problemen die studenten ondervinden bij de overgangen tussen en
binnen de onderwijssectoren en de verbetering van het studentenwelzijn
(samen goed voor circa driekwart van de middelen). In het mbo en ho
wordt gemiddeld genomen 30% van de middelen ingezet voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

33

verhogen van het welzijn van studenten (in het hbo iets minder en wo iets
meer). Medio mei wordt de tweede voortgangsrapportage NP Onderwijs
mbo en ho verwacht, en hebben we voor het mbo en hoger onderwijs
meer inzicht in het gebruik van programma’s op het vlak van studentenwelzijn. Het NRO volgt het programma om opgedane kennis over
effectieve methoden te delen en verder te verspreiden.
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO hoe groot de inzet van derden
in het funderend onderwijs is via commerciële bureaus.
Op dit moment weten we dat niet. In de tweede voortgangsrapportage die
in het voorjaar naar uw Kamer wordt gestuurd, proberen we een beter
beeld te geven van de inhuur van derden, op basis van de uitvoering van
het programma. Wel kwam uit een eerste verkenning op beperkte schaal
naar voren dat personeel dat extern wordt aangetrokken vooral wordt
ingezet voor specifieke taken, zoals huiswerkbegeleiding, taken rond
zorgleerlingen en sport- en cultuuronderwijs. Voor lesgebonden taken
wordt met name eigen personeel ingezet.
Daarnaast is in december het advies van de Onderwijsraad «Publiek
karakter voorop»49 verschenen. Op 24 februari heb ik de beleidsreactie
naar uw Kamer gestuurd, waarin ik inga op mijn visie omtrent de inzet
van private partijen.50
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO wat de reden is dat de
vertraging in het primair onderwijs bij rekenen het grootst was, terwijl
spellingsvaardigheden beter gingen dan voor corona. Zij vragen zich af of
dit te maken heeft met de digitale lessen of dat het te maken heeft met
(didactische) lesmethoden. Zij vragen daarbij wat hiervoor een reden en
verklaring is.
De onderzoekers van het Nationaal Cohortonderzoek (NCO)51 geven in
hun studie geen verklaring voor de verschillen in leervertraging tussen de
domeinen begrijpend lezen, spelling en rekenen-wiskunde. Ook geven zij
daar niet bij aan waarom leerlingen in de bovenbouw bij spelling meer
leergroei laten zien dan in de periode voor de uitbraak van COVID-19. De
leergroei die bovenbouwleerlingen bij spelling laten zien, zien we
overigens niet bij spelling in de onderbouw.
Van de coronacrisis hebben we geleerd hoe belangrijk fysiek onderwijs is
en afstandsonderwijs geen volwaardig alternatief is, zeker niet voor
kwetsbare leerlingen. Uit gesprekken met leraren en schoolleiders komt
daarbij naar voren dat sommige domeinen meer geschikt zijn voor online
onderwijs dan andere domeinen. Er zijn geen aanwijzingen dat er tijdens
de coronacrisis zich wijzigingen hebben voorgegaan in lesmethoden die
deze verschillen zouden verklaren. Het kabinet zet wel vol in op het
stimuleren van bewezen effectieve interventies, vandaar de menukaart
effectieve interventies voor het wegwerken van de vertragingen.
De voornoemde leden vragen MPVO in hoeverre scholen proactief extra
inzet hebben gepleegd de afgelopen tijd op achterstandsleerlingen om de
vertragingen zo veel als mogelijk te voorkomen.
Onderzoek naar de besteding van de subsidies voor Inhaal- en Ondersteuningsprogramma’s (IOP) wijst op extra inzet op achterstandsleerlingen. Uit
onderzoek van Learn, de Vrije Universiteit en Universiteit
Maastricht52blijkt dat de kans op deelname aan inhaal- en ondersteuningsprogramma’s significant groter was voor leerlingen met laagopgeleide
49

Publiek karakter voorop | Advies | Onderwijsraad
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 610
51
Factsheet 8 NCO: Balans na anderhalf jaar: vertraging leergroei het grootst voor rekenenwiskunde
52
Onderzoek Learn, De Vrije Universiteit en Universiteit Maastricht: https://www.roa.nl/files/
deelstudie2factsheetleerwinst-ioplvspdf
50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

34

ouders, leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond en (in
mindere mate) leerlingen met ouders met een laag inkomen. Daarnaast
zijn scholen vorig schooljaar gevraagd om voor leerlingen in een
kwetsbare positie noodopvang te organiseren en hebben zij daar veelal
zorg voor gedragen.
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO of er ook verschillen zijn
tussen scholen in het po met veel achterstandsleerlingen onderling of dat
er overal hetzelfde beeld te zien is met even grote vertragingen.
Voor primair onderwijs geldt dat NCO niet specifiek onderzoek heeft
gedaan naar verschillen tussen scholen met veel achterstandsleerlingen.
Wel constateert NCO in algemene zin in een beleidsrapport, dat zij na het
verschijnen van de voortgangsrapportage voor OCW opstelde, dat er
(grote) variatie is tussen po-scholen.53 De variatie lijkt afgaande op de
betrouwbaarheidsintervallen rondom de puntschattingen overigens vrij
stabiel over de verschillende achterstandsscore-groepen, en lijkt dus niet
systematisch groter bij scholen met veel achterstandsleerlingen dan bij
scholen met weinig of geen achterstandsleerlingen.
Daarnaast kunnen we voor het vo op dit punt het volgende zeggen. Cito
heeft in een eerdere analyse54, die gelijktijdig met de eerste voortgangsrapportage naar de kamer is gegaan, laten zien dat de verschillen tussen
scholen zijn toegenomen. De conclusie was als volgt: «De spreiding
tussen scholen was in 2020/2021 vaak opmerkelijk groter dan in
voorgaande jaren, en was dan meestal veel sterker toegenomen dan de
spreiding tussen leerlingen binnen scholen. Dit duidt op aanzienlijke
effecten van hoe verschillende scholen het onderwijs in de coronaperiode
hebben vormgegeven.» Cito heeft op verzoek van het ministerie ook
vervolgonderzoek gedaan naar de relatie tussen de achterstandsscore en
leervertragingen bij leesvaardigheid Nederlands leesvaardigheid en
rekenen.55 Beide onderzoeken gaan echter niet specifiek in op de vraag in
hoeverre er sprake is van een grote spreiding in leervertragingen tussen
scholen met veel achterstandsleerlingen.
De CDA-leden vragen MPVO of de methodes die worden aangeboden via
het NP Onderwijs voldoen aan de behoeftes van leerlingen met de
grootste vertragingen.
De huidige menukaart is voor een groot deel een vertaling van de Britse
«Teaching and Learning Toolkit», die is ontwikkeld door de Education
Endowment Foundation uit het Verenigd Koninkrijk. Die Toolkit geeft een
overzicht van wat de afgelopen jaren uit internationaal onderzoek bekend
is over effectief leren en onderwijzen van 5- tot 16-jarigen. We kunnen
ervan uit gaan dat deze interventies ook voldoen aan de behoeften van
leerlingen met de grootste vertragingen. Voor de effectiviteit is echter ook
belangrijk onder welke voorwaarden en op welke wijze interventies
worden uitgevoerd. Kennis daarover wordt op dit moment opgebouwd en
zal worden meegenomen in een volgende versie van de menukaart.
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO of aangegeven kan worden
voor welke methodes scholen met veel achterstandsleerlingen het meest
hebben gekozen.
Scholen in het primair onderwijs kiezen met name voor instructie in kleine
groepen, de inzet van onderwijsassistenten en interventies gericht op
53

NCO – Vertraging in de leergroei in het basisonderwijs na anderhalf jaar COVID-19-crisis –
December 2021
54
Cito – Leervertraging door schoolsluitingen in het voortgezet onderwijs – deel 2 publicatie
28 oktober 2021
55
Cito – Leervertraging door schoolsluitingen in het voortgezet onderwijs – deel 2 Addendum
publicatie 25 februari

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

35

welbevinden van leerlingen. Dit zien we ook bij scholen met de hoogste
achterstandsscores. Daarnaast zien we dat scholen met de hoogste
achterstandsscores vaker kiezen voor bepaalde interventies in vergelijking
met scholen met lagere achterstandsscores. Po-scholen met de hoogste
achterstandsscore kiezen bijvoorbeeld aanzienlijk vaker voor voor- en
vroegschoolse interventies, uitbreiding van het onderwijs, gesprokentaalinterventies en interventies gericht op ouderbetrokkenheid. Met name aan
uitbreiding van het onderwijs en ouderbetrokkenheid wordt door deze
scholen ook een groter deel van de NP Onderwijsmiddelen besteed.
Op scholen in het voortgezet onderwijs zien we minder verschillen in de
interventies die scholen kiezen, afhankelijk van hun achterstandsscore.
Vo-scholen met de hoogste achterstandsscore kiezen wel vaker voor
zomer- en lentescholen in vergelijking met scholen met lagere achterstandsscores. Vo-scholen kiezen in groten getale voor interventies gericht
op het welbevinden van leerlingen, voor instructie in kleine groepen en
sportieve activiteiten. Dit zien we bij alle scholen, ongeacht hun achterstandsscore.
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO of bij de monitoring van deze
groep leerlingen, waarbij kansrijk is geadviseerd, ook wordt gekeken in
hoeverre het voortgezet onderwijs deze leerlingen kansen biedt in plaats
van strikt af te rekenen op prestaties.
Wij blijven monitoren hoe leerlingen, die in de afgelopen jaren de
overstap hebben gemaakt van het basisonderwijs naar het voortgezet
onderwijs, doorstromen in het voortgezet onderwijs. Dit doen wij onder
andere door gebruik te maken van gegevens bij DUO over de onderwijsloopbanen en leerresultaten van leerlingen in het funderend onderwijs en
het vervolgonderwijs. In het kader van de monitoring van het NP
Onderwijs wordt daarnaast in samenwerking met DUO gewerkt aan een
cohortonderzoek naar de onderwijsloopbanen van leerlingen. Dit
onderzoek geeft ons relevante informatie over de plaatsing van leerlingen
in het eerste leerjaar van het vo, maar ook over de positie van leerlingen
in het derde leerjaar per schooladvies. Ook kunnen groepen leerlingen in
het cohortonderzoek met elkaar en door de tijd heen worden vergeleken.
In het jaar 2020/2021 werden leerlingen in het vo vaker hoger dan hun
definitieve schooladvies geplaatst en het gemiddelde advies heeft zich
hersteld naar het niveau vóór het de coronapandemie. Een mooie
ontwikkeling is dat leerlingen met een lage sociaal economische status
iets vaker kansrijk worden geplaatst in het vo; zij worden vaker boven hun
advies geplaatst dan leerlingen met een hoge sociaal economische status.
Begin 2022 zullen we po- en vo-scholen opnieuw oproepen leerlingen
kansrijk te adviseren en te plaatsen. Daarnaast maken wij hen attent op
handreikingen, tutorials en subsidieregelingen, waar zij bij advisering en
plaatsing van gebruik kunnen maken. Daarbij is bijvoorbeeld aandacht
voor de Subsidieregeling capaciteitentesten56, die eind 2021 in het kader
van het NP Onderwijs in werking is getreden. Deze subsidieregeling
vergroot kansen voor leerlingen, die mogelijk te laag zijn geplaatst, in de
onderbouw van het vo. De regeling maakt het voor scholen mogelijk om
in de eerste twee jaren van het vo testen af te nemen om de capaciteiten
van hun leerlingen goed in te schatten. Zo kunnen zij het best passende
schoolniveau voor hun leerlingen bepalen.
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO vervolgens of dit ook
onderdeel is van de warme overdracht van de basisschool naar de
middelbare school.
56

Subsidieregeling capaciteitentesten 2021–2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

36

Het Ministerie van OCW moedigt scholen aan om werk te maken van een
goede warme overdracht. Hier wordt bijvoorbeeld aandacht aan besteed
in de handreiking Schooladvisering.57 We zien dat de uitwisseling tussen
po en vo in de laatste jaren toeneemt. Dat is een positieve ontwikkeling,
omdat deze persoonlijke overdracht van relevante informatie bijdraagt
aan een soepele overgang en start in het vo.
De leden van de CDA-fractie vragen MPVO of aangegeven kan worden of
met name scholen die minder last hebben van het lerarentekort vaak
kiezen voor interventies die meer personeel vereisen of dat dit ook
gebeurt bij scholen met een (groot) lerarentekort.
Een recente rapportage van Centerdata58 naar aanleiding van de landelijke
uitvraag van lerarentekorten laat zien dat lerarentekorten groter zijn op
scholen met veel achterstandsleerlingen (een hoge achterstandsscore).
Nadere analyse van de antwoorden van schoolleiders in het kader van het
eerste deelonderzoek implementatiemonitor NP Onderwijs laat zien dat
ook scholen met een hoge achterstandsscore – waar tekorten dus
gemiddeld hoger zijn – veelvuldig kiezen voor interventies die meer
personeel vereisen, zoals het inzetten van onderwijsassistenten, klassenverkleining, een-op-een begeleiding en uitbreiding van onderwijs. Voor de
inzet van onderwijsassistenten en uitbreiding van onderwijs wordt zelfs
vaker gekozen door de 20% scholen met de hoogste achterstandsscore
dan bij scholen met een lagere achterstandsscore.
Het is belangrijk hierbij wel op te merken dat er verschillen kunnen
bestaan tussen de gemaakte keuzes voor interventies in de plannen voor
besteding van de NP Onderwijsmiddelen en de mate waarin deze ook
daadwerkelijk kunnen worden gerealiseerd. Zo is in de eerder genoemde
rapportage van Centerdata (peildatum 1 oktober 2021)59 te zien dat in de
G5 gemiddeld 26% van de openstaande vacatures naar aanleiding van het
NP Onderwijs niet kan worden ingevuld, tegenover 11% buiten de G5. Dat
is een indicatie dat het in gebieden en op scholen waar de lerarentekorten
groter zijn lastiger is om geplande interventies te realiseren die extra
personeel vergen.
De voornoemde leden vragen MPVO hoe scholen die inzet van extra
personeel aanpakken. Zij vragen ook of dit wordt gedaan met tijdelijk
personeel, uitbreiding van bestaande contracten of met de inzet van
commerciële bureaus.
De bevraging van schoolleiders aan de start van dit schooljaar laat
inderdaad zien dat veel scholen voor de uitvoering van het NP Onderwijs
extra personeel aan willen trekken. Dit beeld zien we in alle onderwijssectoren in het funderend onderwijs. Om een eerste beeld te krijgen hoe
scholen de inzet van extra personeel organiseren, is een indicatieve
verkenning uitgevoerd onder 10 schoolleiders in het primair onderwijs en
10 schoolleiders in het voortgezet onderwijs. Hieruit blijkt dat met name
eigen personeel wordt ingezet voor lesgebonden taken. Hiervoor wordt
nieuw personeel (tijdelijk) aangenomen of gaat zittend personeel meer
werken. Personeel dat extern wordt aangetrokken, wordt vooral ingezet
voor specifieke taken, zoals huiswerkbegeleiding, taken rond zorgleerlingen en sport- en cultuuronderwijs.
In het verdiepend implementatieonderzoek dat begin 2022 wordt
uitgevoerd, verzamelen wij meer informatie over de wijze waarop scholen
de inzet van extra personeel organiseren. In de tweede voortgangsrapportage informeren wij u over de eerste uitkomsten van dit onderzoek.
57

Bijlage bij Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 560
Kamerstuk 27 923, nr. 436
59
Rapportage Centerdata – peildatum 1 oktober 2021
58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

37

De leden van de CDA-fractie vragen MPVO of de grotere vertragingen in
het voortgezet onderwijs te wijten zijn aan de langere schoolsluiting of dat
er andere factoren meespelen.
Een rechtstreekse vergelijking van de uitkomsten van de onderzoeken
voor primair en voortgezet onderwijs moet met de nodige voorzichtigheid
worden gemaakt. De vaardigheden die worden getoetst in het po en vo
zijn verschillend en dat geldt ook voor het aandeel van die vaardigheden
in het totale curriculum.
Dat neemt niet weg dat scholen in het vo inderdaad zijn geconfronteerd
met een veel langere periode van afstandsonderwijs of hybride onderwijs.
Sinds de start van de pandemie, in maart 2020, waren po-scholen 14
weken lang geheel gesloten – met uitzondering van noodopvang – en
konden zij 4 weken maar een deel van de leerlingen tegelijkertijd
ontvangen. In het vo duurde de volledige schoolsluiting 20 weken en
konden scholen in verband met de 1,5m afstandsmaatregel 19 weken
slechts een deel van de leerlingen ontvangen. Dit verschil tussen de
sectoren is de meest plausibele verklaring voor de verschillen in de
omvang van de leervertragingen tussen het po en het vo. Daarnaast
kunnen ook andere factoren een rol spelen, zoals de leeftijd van
leerlingen, de beperkte invloed van ouders op het leerproces en het
gegeven dat de getoetste vaardigheden in het vo verder af staan van het
curriculum dat gedoceerd wordt dan in het po. De vaardigheden die
getoetst worden zijn namelijk rekenen, wiskunde, Nederlandse woordenschat, Nederlandse leesvaardigheid, Engelse woordenschat en Engelse
leesvaardigheid.
Daarnaast vragen de leden MPVO of het voortgezet onderwijs in het
algemeen in staat is geweest om de op de basisschool opgelopen
vertragingen (deels) in te lopen.
We zien dat vo-scholen in groten getale gebruik hebben gemaakt van de
subsidie voor inhaal- en ondersteuningsprogramma’s. Dat neemt niet weg
dat vo-scholen zich in het schooljaar 2020/2021 door de (gedeeltelijke)
schoolsluiting ook hebben moeten inspannen om afstandsonderwijs en
hybride onderwijs zo goed mogelijk vorm te geven. De cijfers die we
hebben voor de onderbouw vo laten zien dat leerlingen gelukkig niet op
alle leergebieden veel achterlopen.
Vanaf dit schooljaar ontvangen scholen de NP Onderwijsmiddelen om
met gerichte interventies te werken aan herstel van zowel de leerlingen
die de overstap van po en vo recent hebben gemaakt, als de leerlingen die
al verder zijn. Zoals hierboven ook aangegeven zullen wij de komende
periode monitoren hoe leerlingen die in de afgelopen jaren de overstap
hebben gemaakt van het po naar het vo doorstromen in het vo en
vervolgonderwijs.
De leden van de CDA-fractie vragen of MOCW kan toelichten hoe de
plannen, die toezien op de overgangen tussen en binnen onderwijsinstellingen, eruit zien, op welke aspecten van die overgangen de plannen
toezien en in hoeverre dit niet ook zaken zijn die al speelden voor corona.
Daarnaast vragen zij de Minister ook of er plannen zijn ingediend om in
het algemeen opgelopen achterstanden in te halen bij zowel beginnende
als zittende studenten en hoe deze plannen eruit zagen. Ook vragen zij of
de Minister hier ook mogelijkheden ziet om dit structureel te veranderen
en meer in te zetten op het verbeteren van die overgangen.
In de plannen van instellingen in het mbo en ho zijn er veel activiteiten die
zich richten op in- en doorstroom, dus op de overgangen. Het gaat dan
bijvoorbeeld om extra lessen, zoals inhaalprogramma’s en peer-tutoring
om studievertraging in te lopen. Verder wordt ingezet op extra
begeleiding, bijvoorbeeld voor het in kaart brengen van de precieze
achterstand van een student en het verbeteren van het leerproces van een
student. In de plannen gaat het ook om begeleiding van nieuw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

38

ingestroomde studenten bij keuzes in het onderwijstraject en het
organiseren van switch-of oriëntatieklassen voor studenten die een ander
onderwijstraject willen. Ook in reguliere omstandigheden wordt aan
studenten die dat nodig hebben extra ondersteuning en begeleiding
geboden maar het gaat nu om een aanmerkelijk grotere groep studenten.
Of er nieuwe activiteiten zijn die structureel gemaakt zouden moeten
worden is op dit moment lastig te bepalen. Door middel van de implementatiemonitor zal in de loop van de uitvoering van het NP Onderwijs
een beeld kunnen worden gevormd over de bijdrage die de activiteiten op
dit vlak – ook op de langere termijn – kunnen leveren. Daarnaast zal het
Nationaal Regieorgaan Onderwijs het programma volgen om opgedane
kennis over effectieve methoden te delen en verder te verspreiden.
Daarbij vragen de leden MOCW ook of de toelatingstesten voor numerus
fixus opleidingen aangepast zijn vanwege de door corona opgelopen
achterstanden in het voortgezet onderwijs en mbo.
Door de coronacrisis kon de decentrale selectie voor studiejaar 2021/2022
niet op gebruikelijke wijze doorgang vinden. Instellingen werd geadviseerd om de selectie zoveel mogelijk digitaal te organiseren en eventueel
reservedagen in te plannen. In overleg met de medezeggenschap kon een
instelling besluiten de selectieprocedures en -reglementen aan te passen,
indien dit noodzakelijk is vanwege de coronamaatregelen. Daarbij
moesten de wijzigingen passen binnen de wettelijke eis van tenminste
twee soorten kwalitatieve selectiecriteria. Dat betekende dat een instelling
ertoe kon besluiten één of meerdere van de selectie-onderdelen te laten
vervallen, mits er met de resterende onderdelen nog steeds getoetst werd
op dezelfde twee soorten kwalitatieve toelatingseisen.
De leden van de CDA-fractie vragen of MOCW kan aangeven hoe
succesvol de plannen op het gebied van het verhogen van studentenwelzijn zijn en of studenten tevreden zijn over de inzet van deze plannen
door hun instelling.
Op basis van de beschikbare informatie kunnen geen concrete uitspraken
worden gedaan over het succes van de plannen in het mbo en hoger
onderwijs. Daar komt bij dat de instellingen en hun studenten ondertussen ook weer in een nieuwe lockdown hebben gezeten en de herstelwerkzaamheden daar ongetwijfeld door geraakt zullen worden. Verder wil
ik u er op attenderen dat het pakket aan maatregelen is gelanceerd op een
moment dat de pandemie al in volle gang was, en ook nu nog de
implementatie en richting van de acties beïnvloedt. Eerder waren er al
corona-maatregelen getroffen en tevens zijn tal van maatregelen op
aanpalende beleidsterreinen getroffen die de uitkomsten eveneens
beïnvloeden. Ook andere externe, min of meer autonome ontwikkelingen,
zoals de economie groei, waren volatiel en heftig. Dat maakt dat effectmeting uitermate lastig is. Dit alles neemt niet weg dat het NRO het
programma volgt om opgedane kennis over effectieve methoden te
ontwikkelen en verder te verspreiden.
De voornoemde leden vragen MOCW of in het algemeen kan worden
aangegeven of studenten of hun vertegenwoordigende medezeggenschapsorganen tevreden zijn met de aanpak van hun instellingen.
Uit de Implementatiemonitor blijkt dat ten tijde van de eerste voortgangsrapportage 77 procent van de medezeggenschapsraden ingestemd heeft
met de plannen en 18 procent akkoord was met het opsturen van de
plannen onder voorbehoud van instemming. Daarnaast geven veel
instellingen aan de medezeggenschap te hebben betrokken bij de planfase
en een zorgvuldig proces te hebben doorlopen. In het vervolg van de
monitoring zullen er ook interviews plaatsvinden met de medezeggenschapsraden (ondernemings- en studentenraden) om een nader beeld van
hun betrokkenheid te krijgen. Deze interviews zullen zowel bij de centrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

39

als decentrale medezeggenschap plaatsvinden. Ik zal u hierover in de
volgende voortgangsrapportage over het mbo en ho nader informeren.
De leden van de CDA-fractie vragen MOCW of kan worden aangegeven of
de daling in het tekort aan stageplekken zich verder heeft voortgezet en of
kan worden aangegeven of er bij studenten van wie de opleiding voor een
belangrijk deel bestaat uit stages of praktijkleren een grotere studieachterstand is dan bij andere studenten.
Per 30 september 2021 waren de tekorten aan stages en leerbanen 7.782,
waarvan 7.298 stages en 484 leerbanen. Uit de cijfers van SBB blijkt dat de
tekorten sinds 30 september licht verder zijn afgenomen en per
25 november 2021 6.284 betreft. Sindsdien is het stagetekort weer iets
opgelopen naar 7.100 stages (januari 2022). Het tekort aan leerbanen is
wat afgenomen naar 300. Deze laatste ontwikkeling kan samenhangen
met seizoensinvloeden en uiteraard de recente lockdown. In de voorjaarsrapportage over de voortgang van het NP Onderwijs mbo-ho zal ik uw
Kamer over de actuele stand van zaken op dat moment nader berichten.
De laatste benchmark MBO van de MBO Raad laat zien dat meer
studenten vertraging hebben opgelopen in het studiejaar 2019/2020, maar
dat er geen causale uitspraken kunnen worden gedaan over de invloed
van de coronapandemie op het studiesucces. Het kabinet voert beleid om
te voorkomen dat studenten die praktijkgerichte onderdelen moeten
volgen studieachterstanden oplopen. Praktijkonderwijs dat niet online kan
plaatsvinden, is daarom bijvoorbeeld uitgezonderd van de scholensluiting. Daarnaast geeft het servicedocument mbo alternatieve mogelijkheden voor beroepspraktijkvorming wanneer een stage (tijdelijk) wegvalt.
Of sinds het studiejaar 2020/2021 toch studieachterstanden zijn
opgetreden bij specifieke groepen studenten is nog niet bekend. In de
volgende voortgangsrapportages zal hier specifiek aandacht aan worden
besteed.
De leden van het CDA vragen of MPVO en MOCW kunnen aangeven in
hoeverre initiatieven, zoals het (tijdelijk) uitbreiden van contracten van
zittend personeel of door middel van dakpanconstructie, succesvol zijn, of
ze breed worden toegepast en of dit ook in het funderend onderwijs wordt
gebruikt.
Er bestaan geen data in welke mate er gebruik wordt gemaakt van deze
mogelijkheden in het funderend onderwijs of in het mbo. Wel is bekend,
zoals in de brief over leraren van december aan de Kamer staat60, dat het
aantal starters met een vast contract of uitzicht daarop groeit in zowel het
funderend onderwijs als in het mbo. Gezien de krappe arbeidsmarkt is de
verwachting dat deze trend doorzet. Ook dit kan een bijdrage leveren aan
de aantrekkelijkheid om in het onderwijs te gaan werken.
De leden vragen MPVO en MOCW om op basis van de inzichten in de
ingediende plannen aan te geven of hier veel gebruik van zal worden
gemaakt en in hoeverre de mogelijkheid om middelen, die niet effectief
binnen de looptijd van het programma kunnen worden ingezet, ook het
collegejaar daarna in te zetten, ook is gecreëerd bij het funderend
onderwijs.
In het mbo en hoger onderwijs zijn er op het moment van de eerste
voortgangsrapportage twintig instellingen (bijna 20 procent) die in de
plannen aangegeven hebben middelen te besteden in 2023. Dit aantal kan
eventueel nog oplopen wanneer instellingen hun plannen aanpassen. Dit
hangt natuurlijk ook samen met de coronamaatregelen voor onderwijsinstellingen, zoals de recente lockdown.

60

Kamerstuk 27 923, nr. 436

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

40

In het funderend onderwijs is het de bedoeling dat de scholen de
middelen uitgeven in de schooljaren 2021/2022 tot uiterlijk 2024/2025.
De voornoemde leden vragen of MOCW een meerwaarde ziet om nazorg
ook na het NP Onderwijs voort te zetten.
Ik ben er tevreden over dat het Aanvullend Sociaal Pakket en het NP
Onderwijs mbo-instellingen en gemeenten gezamenlijk in staat stellen om
schoolverlaters met een moeilijke start op de arbeidsmarkt extra te
begeleiden naar werk. Dit gebeurt onder de noemer van de Aanpak
Jeugdwerkloosheid. In het bijzonder voor die jongeren die ook vóór de
coronacrisis een afstand tot de arbeidsmarkt hadden is deze aanpak van
toegevoegde waarde. De lessen uit de Aanpak Jeugdwerkloosheid,
bijvoorbeeld die over nazorg, zal ik meenemen bij de uitwerking van de
aanpak van begeleiding van kwetsbare groepen naar de arbeidsmarkt.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen wat de reactie van MPVO op de
resultaten van de enquête van de AOb61 is en of scholen in deze omstandigheden dus wel aan herstel kunnen werken, aangezien er volgens onder
meer de PO-raad nog steeds sprake is van een crisissituatie in het
onderwijs.
Het is evident dat de opleving van het coronavirus in het najaar van 2021
opnieuw voor grote uitdagingen zorgt in het onderwijs. Na ontvangst van
dit schriftelijk overleg zijn de scholen opnieuw (kort) gesloten. Het kabinet
vindt het dan ook begrijpelijk dat deze omstandigheden er voor zorgen dat
het schoolprogramma dat scholen hebben opgesteld om aan herstel te
werken, niet volledig volgens de planning kan worden uitgevoerd. De
focus van scholen ligt op het zo goed mogelijk inhalen van de vertragingen en voorkomen dat de vertragingen verder oplopen. Daarom heb ik
ertoe besloten om de bestedingstermijn van het programma met twee
jaar te verlengen. In de brief die op 25 februari jl. naar uw Kamer is
verzonden, licht ik toe dit besluit verder toe.
De leden van de SP-fractie vragen MPVO hoe rekening wordt gehouden
met de crisissituatie in het onderwijs bij de evaluatie van het NP
Onderwijs.
Met de implementatiemonitor houden we gedurende looptijd zicht op de
uitvoering van het programma. In dat verband is er nadrukkelijk ook
aandacht voor knelpunten die spelen bij de uitvoering van het
programma. Bij de periodieke bevraging van schoolleiders, docenten,
bestuurders en gemeentes wordt gevraagd naar knelpunten die zij
tegenkomen bij de uitvoering van het NP Onderwijs. Daarnaast betrekken
wij ook andere bronnen over lesuitval en de continuïteit van onderwijs bij
de monitoring van het programma en de evaluatie daarvan. Een belangrijke voorwaarde voor het slagen van het programma is immers dat
leerlingen gewoon naar school kunnen gaan.
Verder heb ik, in de brief die op 25 februari jl. naar uw Kamer is
verzonden, aangekondigd dat ik de bestedingstermijn van het NP
Onderwijs verleng met twee jaar. Een van de redenen voor deze
verlenging is dat de crisissituatie, veroorzaakt door de pandemie, nog
steeds aanhoudt en dat scholen hierdoor niet tot nauwelijks toe zijn
gekomen aan de uitvoering van het programma. Met de verlenging van
de bestedingstermijn heb ik ook de monitoring verlengd, zodat we over
een langere periode de effecten van het NP Onderwijs kunnen monitoren.

61

NPO «niet uitvoerbaar» door lerarentekort, werkdruk en lesuitval | De Algemene Onderwijsbond (aob.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

41

De leden van de SP vragen MPVO wanneer scholen duidelijkheid
ontvangen over de bekostiging van het tweede NPO-jaar en hoe MPVO
gezien de voortdurende crisissituatie nu aankijkt tegen een langere
bestedingstermijn van de NPO-middelen en of de Minister bereid is de
middelen die vrijkomen in het tweede jaar over langere periode te
verspreiden.
Voor vragen over de verdeling van de middelen voor het schooljaar
2022/2023 en voor vragen over de bestedingstermijn verwijs ik u naar de
brief die op 25 februari jl. naar uw Kamer is gestuurd, waarin onder
andere het besluit om de looptijd van het programma te verlengen is
toegelicht.
De leden van de SP-fractie vragen hoe MPVO reageert op berichten die
lijken te stellen dat zeker in de grote steden het NP Onderwijs juist een
aanjager is van het lerarentekort op scholen die zo hard mensen nodig
hebben en of hij deze herkent.
De onderwijsarbeidsmarkt kent twee problemen. De vraag naar onderwijspersoneel is groter dan het aanbod. Tegelijkertijd is dit tekort ongelijk
verdeeld (zowel tussen vakken, regio’s als type scholen), waarbij wij zien
dat de tekorten het grootst zijn op scholen met leerlingen die goede
leerkrachten juist het hardst nodig hebben. Ook vanuit de G5 ken ik de
signalen over het risico dat het NP Onderwijs de arbeidsmarktproblematiek voor scholen met een groot risico op onderwijsachterstanden zou
kunnen verergeren in plaats van verbeteren. Tegelijkertijd is bij het NP
Onderwijs ook specifiek gekozen voor het invoeren van de arbeidsmarkttoelage die specifiek bedoeld is voor scholen met meer achterstandsleerlingen.
Het is op dit moment nog onduidelijk of het NP Onderwijs leidt tot een
toename of verschuiving van de tekorten. Dit voorjaar komen de
gegevens over mobiliteit beschikbaar en kunnen wij dit beter duiden. Deze
gegevens worden ook naar de Tweede Kamer gestuurd.
De leden van de SP-fractie vragen hoe MPVO de inzet van personeel van
commerciële organisaties in het vo rijmt met het advies van de Onderwijsraad «Publiek karakter voorop».
Het kan zinvol zijn voor scholen, vanwege effect op de korte termijn, om
voor specifieke taken of expertise externe hulp in te schakelen. Ik vind het
van belang dat scholen daarbij zelf de regie houden, dat zij zicht houden
op de kwaliteit van het onderwijs en dat de toegankelijkheid voor alle
leerlingen gewaarborgd is.
Zie hiervoor mijn antwoord op de vragen van de leden van de fractie van
D66 over dit onderwerp, alsmede de beleidsreactie op dit Onderwijsraadadvies. De beleidsreactie is op 24 februari naar uw Kamer gestuurd.
Deze leden vragen MPVO vervolgens hoe dit te rijmen is met de motie van
het lid Futselaar over waarborgen om te voorkomen dat onderwijsgeld
weglekt naar particuliere bureaus en hoe deze motie wordt uitgevoerd.
Scholen hebben de ruimte om eigen keuzes te maken in de inzet van het
geld. Met het oog op de werkdruk en de beschikbaarheid van leraren, kan
het tijdelijk nodig of wenselijk zijn om gebruik te maken externe expertise.
Op 7 juli 2021 is een handreiking voor scholen62 gepubliceerd, die helpt bij
het maken van een goede afweging bij het inschakelen van derde partijen,
zodat «weglek» wordt voorkomen en er goede keuzes kunnen worden
gemaakt. Ook moet de medezeggenschapsraad instemmen met inhuur
van externe partijen.

62

Handreiking externe inhuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

42

Daarnaast is in december het advies van de Onderwijsraad «Publiek
karakter voorop»63 verschenen. Op 24 februari heb ik de beleidsreactie
naar uw Kamer gestuurd, waarin ik inga op mijn visie omtrent de inzet
van private partijen.64
De leden van de SP-fractie vragen of MPVO vooruitlopend op het
verdiepende implementatieonderzoek inhuur al kan aangeven hoeveel
NPO-geld er naar de commerciële onderwijsbureaus gaat en welke
diensten deze onderwijsbureaus leveren.
De eerste indruk is dat schoolleiders vooral voor specifieke taken, zoals
training van leraren, het verzorgen van workshops voor leerlingen of
huiswerkbegeleiding, kiezen voor externe inhuur. In de tweede voortgangsrapportage die in het voorjaar naar uw Kamer wordt gestuurd,
kunnen we een beter beeld geven. Scholen worden hierin bevraagd over
de uitvoering van het programma en over de inhuur van derden. Scholen
zullen in hun jaarverslag ook verantwoorden hoeveel procent van de
middelen zij hebben ingezet voor personeel niet in loondienst.
Leden van de SP-fractie vragen of MPVO inzicht heeft in de kosten die
gemaakt worden voor de verslaglegging van het gebruik van commerciële
bureaus. Voorts vragen zij hoeveel accountants of boekhouders hiervoor
extra ingehuurd worden. Zij vragen of de Minister ook bereid is dit mee te
nemen in het verdiepende implementatieonderzoek over inhuur,
aangezien het dat in feite ook is.
Er is geen precies inzicht in de extra administratieve lasten die gemaakt
worden voor deze specifieke verslaglegging. Naar verwachting zijn deze
extra administratieve lasten beperkt. Er is namelijk voor gekozen om de
middelen voor het uitvoeren van interventies te verstrekken via aanvullende en bijzondere bekostiging en niet via bijvoorbeeld een subsidie op
aanvraag. Daarmee wordt aangesloten bij het reeds bestaande verantwoordingsinstrumentarium. Naast het bestaande verantwoordingsinstrumentarium, waarbij op schoolniveau verantwoording wordt afgelegd in
het jaarverslag, beantwoorden scholen ook aanvullende vragen op
schoolniveau in het XBRL-portaal. Het is niet aannemelijk dat er extra
accountants hoeven te worden aangetrokken. Deze signalen hebben ons
ook niet bereikt.
In de tweede voortgangsrapportage die in het voorjaar naar uw Kamer
wordt gestuurd, kunnen we een beter beeld te geven van de inhuur van
derden, op basis van de uitvoering van het programma. Hierbij wordt
echter niet gekeken of specifiek deze inhuur van derden in het kader van
het NP Onderwijs heeft geleid tot het aantrekken van extra accountants.
De leden van de SP-fractie vragen MPVO of de bestedingstermijn
verlengd kan worden, omdat dat wellicht de kwaliteit van de plannen ten
goede zal komen.
In de brief die op 25 februari jl. aan uw Kamer is verzonden, heb ik voor
het funderend onderwijs aangekondigd dat de bestedingstermijn,
monitoring en ondersteuning van het NP Onderwijs met twee jaar worden
verlengd.
De voornoemde leden maken zich erg zorgen over de positie van
promovendi, en dan met name over de verlenging van contracten van de
promovendi die werkzaam zijn bij instituten die buiten de zogenaamde
kennisinstellingen vallen, zoals universiteiten en universitaire medische
centra. De middelen van het NP Onderwijs zijn alleen uitgegeven aan
kennisinstellingen en niet aan onafhankelijke onderzoeksinstellingen en
63
64

Publiek karakter voorop | Advies | Onderwijsraad
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 610

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

43

streekziekenhuizen. De leden vragen in hoeverre promovendi die
werkzaam zijn in deze instituten hun contract verlengd zien worden. Ook
deze promovendi hebben onderzoeksvertraging opgelopen, maar voor
hen is geen geld uitgetrokken in het NP Onderwijs. De leden van de
SP-fractie zouden graag willen weten of en hoe er naar promovendi die
niet direct verbonden zijn aan een universiteit wordt omgekeken en in
hoeverre hun contracten verlengd worden.
Bij de vormgeving van het Nationaal Programma Onderwijs is
afgesproken dat promovendi en andere onderzoekers op een tijdelijke
aanstelling aan alle bekostigde instellingen voor hoger onderwijs en
academische ziekenhuizen, zoals bedoeld in de Wet op hoger onderwijs
en onderzoek, aanspraak kunnen maken op de middelen voor onderzoeksvertraging binnen het Nationaal Programma Onderwijs.
Recent heb ik een brief ontvangen van het Nederlands Kanker Instituut
(NKI) waarin zij inderdaad aankaarten dat zij een financieel knelpunt
ervaren ten aanzien van vertraging door corona en derhalve in voorkomende gevallen betrokken wensen te zijn. Ik neem dat verzoek ter harte. Ik
zal daarom naar aanleiding van uw vraag en deze brief contact opnemen
met UNL en NFU, met wie ik hierover een bestuursakkoord heb gesloten,
om te onderzoeken in hoeverre dit speelt en of zij, als nodig, kunnen
helpen om een oplossing te vinden. Over de uitkomsten van dat gesprek
zal ik het NKI informeren.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vragen of MPVO van mening is dat er
voldoende wordt gedaan om ervoor te zorgen dat de incidentele middelen
bijdragen aan kansengelijkheid.
In de opzet van het Nationaal Programma is het herstel van de door
corona vergrote kansenongelijkheid het uitgangspunt. Dat betekent onder
andere dat scholen en gemeenten met veel leerlingen met een groter
risico op achterstanden meer middelen ontvangen dan anderen. Op die
manier stellen we scholen in staat om voor leerlingen met het meeste
risico ook de meeste ondersteuning te bieden. Ik heb er vertrouwen in dat
dit daadwerkelijk bijdraagt aan het herstel van kansengelijkheid. We zien
dat er vaker kansrijk is geadviseerd in de overgang van po naar vo en dat
de subsidieregelingen voor een kansrijke overgang goed worden benut.
Schoolleiders geven aan dat zij groepen leerlingen in beeld hebben voor
wie corona meer impact had dan voor anderen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of MPVO kan toelichten of hij van
mening is dat de zorgen van schoolleiders ten aanzien van de achterstanden voldoende worden geadresseerd.
Het vorige kabinet heeft met de investering in het NP Onderwijs laten zien
dat zij de gevolgen van corona voor leerlingen en studenten en de
toegenomen kansenongelijkheid zeer serieus neemt. Bij de verdeling van
de middelen over de scholen wordt rekening gehouden met het gegeven
dat scholen met meer achterstandsleerlingen nu een extra grote uitdaging
hebben. Deze scholen ontvangen meer bekostiging uit het NP Onderwijs.
Voor de verdeling van de middelen voor het tweede schooljaar is het mijn
intentie om een groter deel van de middelen naar scholen met veel
leerlingen met een risico op een grotere vertraging of achterstand te
sturen; 22% van het totaal van de middelen voor komende schooljaar,
versus 12% van de middelen in schooljaar 2021/2022. Hiermee gaan er
dus extra middelen naar de scholen toe die dit het hardste nodig hebben.
Voor een verdere uitleg en onderbouwing van de verdeling van de
middelen verwijs ik u door naar de Kamerbrief, die op 25 februari jl. naar
uw Kamer is verstuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

44

De arbeidsmarkttoelage is daarnaast bedoeld om het werk op deze
scholen voor onderwijspersoneel aantrekkelijker te maken en zo bij te
dragen aan het herstel van kansengelijkheid. Iedere leerling verdient een
goede leraar, maar deze groep leerlingen helemaal. Schoolleiders hebben
samen met de medezeggenschapsraad de ruimte om het geld in te zetten
op een manier die aansluit op de problematiek die speelt op de school en
om met de keuze van interventies aan te sluiten op hun bevindingen uit
de schoolscan en deze te richten op specifieke groepen die aandacht
verdienen en de gebieden waar extra inzet nodig is.
De leden van de PvdA vragen of MPVO van mening is dat de NPO-gelden
voldoende onevenredig worden besteed om de onevenredige achterstanden op te lossen.
Voor het antwoord op deze vraag verwijzen wij u graag naar het antwoord
op een vergelijkbare vraag van de SP.
De leden van de PvdA-fractie vragen MPVO wat er aanvullend gedaan kan
worden om te voorkomen dat leerlingen uit het speciaal onderwijs te
kampen krijgen met somberheid en of er plannen klaarliggen om te
voorkomen dat deze leerlingen bij een mogelijke volgende lockdown
verder achterraken in hun ontwikkeling.
Vanwege de specifieke behoeftes van de leerlingen in het speciaal
onderwijs wordt er tijdens lockdowns door de schoolbesturen veelal voor
gekozen om de kwetsbare leerlingen zo veel mogelijk fysiek onderwijs te
bieden, het geven van afstandsonderwijs is vaak niet mogelijk. Gezien de
kwetsbaarheid van deze leerlingen is er altijd al aandacht voor de
sociaalemotionele ontwikkeling en het welbevinden. Een nieuwe
scholensluiting hopen we te kunnen voorkomen, maar als dit onverhoopt
nodig blijkt, zal ik me er voor inspannen dat de kwetsbare leerlingen
zoveel mogelijk naar school kunnen blijven gaan.
Ook vragen de leden MPVO wat er momenteel voor specifiek deze
leerlingen gedaan wordt om te zorgen dat hun ontwikkeling weer op peil
raakt.
Scholen kunnen passend bij de behoefte van de leerlingen kijken welke
interventie van de menukaart ze inzetten. De implementatiemonitor, die
nu wordt uitgevoerd onder schoolleiders en docenten, is bedoeld om
inzicht te krijgen in de wijze waarop de uitvoering verloopt en in welke
mate scholen eerste resultaten zien. Mede op basis van die inzichten zal
worden bepaald of en zo ja, welke extra stappen nodig zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen of MPVO de discrepantie tussen de
enquête die in opdracht van het ministerie is uitgevoerd, waarin gesteld
wordt dat op de meeste scholen docentteams betrokken zijn bij de
planvorming, en het signaal van de AOb, dat van de door hen ondervraagde leraren slechts een derde aangeeft voldoende betrokken te zijn
geweest, kan uitleggen. Zij vragen ook op welke manier de Minister zal
sturen op de betrokkenheid van leraren bij de besluitvorming, nu het
signaal van de AOb bij hem bekend is.
Het is voor een goede inzet van de middelen en draagvlak van belang dat
schoolteams, maar ook ouders en leerlingen betrokken worden bij de
probleemanalyse en planvorming. Deze betrokkenheid is geborgd,
doordat instemming van de MR nodig is. We vragen schoolbesturen om
zich hierover te verantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

45

De discrepantie tussen de uitkomsten van de enquête die in opdracht van
het ministerie is uitgevoerd en de enquête van AOb kan verschillende
oorzaken hebben. De AOb-enquête65 is ingevuld door zo’n 1.900 leraren in
het vo. Van deze leraren geeft slechts een derde aan dat zij voldoende zijn
betrokken bij de besluitvorming over het schoolprogramma. Dit beeld lijkt
inderdaad af te wijken van het beeld dat naar voren komt uit de enquête
die het ministerie heeft laten uitvoeren onder schoolleiders. Daarvoor zijn
diverse verklaringen mogelijk. Schoolleiders kunnen een ander beeld
hebben van de wijze waarop het team betrokken is dan leraren, dit is
immers een subjectieve vraag. Het is bijvoorbeeld goed mogelijk dat
vo-scholen in de praktijk een deel van het team en niet alle leraren
intensief hebben betrokken bij de plannen. In het eerste deelonderzoek
implementatiemonitor NP Onderwijs vragen we naar de betrokkenheid
van het team, en niet naar de betrokkenheid van individuele leraren. Ook
wordt niet gevraagd of de betrokkenheid «voldoende» is. Door dergelijke
verschillen in vraagstelling kan er een discrepantie ontstaan in de
antwoorden. Tegelijkertijd zien we dat de kennis en expertise van leraren
op veel scholen is gebruikt om in kaart te brengen hoe leerlingen ervoor
staan. In het vo geeft 90% van de schoolleiders aan dat de observaties van
mentoren en leraren zijn benut voor het maken van de schoolscan. Ook op
deze manier zijn leraren betrokken bij de totstandkoming van de plannen
voor het NP Onderwijs.
In het verdiepend implementatieonderzoek, dat in januari 2022 wordt
gestart, zal verder worden doorgevraagd naar de betrokkenheid van
onderwijsteams en medezeggenschapsraden, maar ook of ouders en
leerlingen zijn betrokken bij de planvorming voor het NP Onderwijs. In de
tweede voortgangsrapportage zullen wij de uitkomsten van dit onderzoek
met de Kamer delen. Daarnaast moeten schoolbesturen zich verantwoorden over de instemming van de MR. Vanuit het programma zullen
wij blijven benadrukken hoe belangrijk het is om de verschillende partijen
te betrekken van analyse tot besluitvorming in de MR.
De leden van de PvdA-fractie vragen MPVO of hij kan reflecteren op de
mogelijkheid dat leraren natuurlijkerwijs kiezen voor de interventies die
voor hun leerlingen het beste zullen werken en niet enkel interventies die
henzelf goed uitkomen of die wel uitvoerbaar zijn door het verergerende
lerarentekort.
Scholen kiezen in samenspraak maatregelen die voor hun leerlingen het
beste werken. Die inschatting kunnen schoolleiders en schoolteam het
beste maken. Deze keuze leggen zij vervolgens voor aan de medezeggenschap, waarin ook ouders en in het voortgezet onderwijs ook leerlingen
zijn vertegenwoordigd. Gedurende het jaar wordt de werking in de praktijk
gevolgd. Ik onderken dat het lerarentekort een knelpunt kan zijn bij de
uitvoering en ik heb dan ook waardering voor de inzet waarmee de
scholen aan de slag zijn gegaan met het inhalen van de door corona
ontstane vertragingen. Het verdiepende implementatieonderzoek geeft
meer inzicht in de redenen die een rol hebben gespeeld bij de
planvorming en in hoeverre het lerarentekort of andere factoren een
knelpunt vormen voor de uitvoering.
De PvdA-fractie vraagt of MPVO kan reageren op signalen vanuit het veld
dat de arbeidsmarkttoelage een waterbedeffect creëert.
De arbeidsmarkttoelage is bedoeld om tijdens het Nationaal Programma
Onderwijs het werk op scholen met het grootste risico op onderwijsachterstanden tijdelijk aantrekkelijker te maken. Het doel van de arbeidsmarkttoelage is niet om de gehele problematiek van het lerarentekort op
65

AOb, op: https://www.aob.nl/nieuws/npo-niet-uitvoerbaar-door-lerarentekort-werkdruk-enlesuitval/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

46

te lossen, maar om scholen met het grootste risico op onderwijsachterstanden extra te ondersteunen. Met deze extra middelen kunnen scholen
met het grootste risico op onderwijsachterstanden hun personeel beter
behouden of personeel aantrekken. Daarmee levert de arbeidsmarkttoelage een bijdrage aan het herstel van kansengelijkheid.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat MPVO eraan doet om de
torenhoge werkdruk onder leraren te verlagen om verdere uitstroom en
uitval van leraren te voorkomen.
Voor de verlaging van de werkdruk ontvangen scholen in het primair
onderwijs geld. In totaal gaat het dit jaar om € 381 miljoen en dit bedrag
loopt op tot € 430 miljoen in 2025. Scholen bepalen zelf waar zij het geld
voor inzetten. Uit onderzoek blijkt dat deze aanpak effectief is en de
werkdruk is gedaald. Het extra geld wordt voornamelijk gebruikt om extra
personeel (onderwijsassistenten, vak- en invalleraren) aan te stellen. Het
aantal leraren en onderwijsassistenten is fors toegenomen. Zo is tussen
2017 en 2020 het aantal fte leraren toegenomen met 1.100 fte en het
ondersteunend personeel met 6.600 fte. Ook in het coalitieakkoord zijn
maatregelen opgenomen om de werkdruk te verlagen.
De voornoemde leden vragen of MPVO erkent dat de redenering, dat
vanwege het lerarentekort scholen momenteel tijdelijke krachten willen
inhuren, niet strookt, omdat het NP Onderwijs met incidenteel geld
incidentele achterstanden probeert op te lossen binnen een speelveld dat
kampt met structurele problemen. Ook vragen zij of de Minister de
mening deelt dat het schaduwonderwijs enorm profiteert van de grote
vraag die is ontstaan en helaas wel moet worden beantwoord door
private ondernemingen en dat hiermee een vicieuze cirkel verder is
aangejaagd en het tij alleen kan worden gekeerd wanneer men structureel
investeert in het onderwijs.
Deze conclusie deel ik niet geheel. Het lerarentekort is wel degelijk een
factor van belang in dit vraagstuk. Het probleem van het lerarentekort is
structureel, maar speelt ook bij de uitvoering van het tijdelijke NP
Onderwijs een grote rol. Het tegengaan van de effecten van de coronapandemie vraagt veel van het onderwijs, waardoor het lerarentekort extra
schrijnend voelbaar kan worden. Het vraagt op korte termijn om meer
capaciteit en deels ook om specifieke expertise. Die combinatie van
factoren zorgt ervoor dat er door scholen mede wordt gekozen voor het
inschakelen van derde partijen. Waar sprake is van externe inhuur, zullen
private ondernemingen ook geld verdienen voor de diensten die zij
leveren, betaald uit middelen van het NP Onderwijs. Ik vind het van
belang dat hierbij redelijke tarieven worden gehanteerd. Dit staat ook in
de handreiking die eerder is gepubliceerd voor de inhuur van derde
partijen. Dit kabinet heeft eveneens geconstateerd dat er extra investeringen in het onderwijs nodig zijn. In het coalitieakkoord zijn afspraken
gemaakt over het investeren in de basiskwaliteit van het onderwijs en in
voldoende en goede leraren en schoolleiders.
De leden van de PvdA-fractie vragen MOCW welke structurele cultuurverandering er nodig is en wat ervoor nodig is om die te behalen, zodat
studenten meer voldoening ervaren en minder stress ondervinden.
Met de veldpartijen en onderzoekers van de monitor mentale gezondheid
en middelengebruik, wordt er op dit moment gesproken over een
mogelijke integrale aanpak mentale gezondheid in het hoger onderwijs.
Deze aanpak zal niet alleen gericht zijn op de begeleiding bij klachten,
maar ook op preventie en vroegsignalering. Dit is ook een van de
aanbevelingen van de onderzoekers van de monitor mentale gezondheid
en middelengebruik. Daarbij wordt ook gekeken naar achterliggende
oorzaken van stress en de prestatiedruk die studenten ervaren. In het mbo
wordt met de gezonde schoolaanpak ingespeeld op de brede gezondheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

47

van mbo-studenten en hun mentaal welbevinden in het bijzonder. De
komende periode wil ik deze aanpak uitbreiden naar meer
mbo-instellingen waarin specifiek ook aandacht besteed wordt aan
mentaal welzijn.
De voornoemde leden vragen welke oplossing MOCW in gedachten heeft
met incidenteel dan wel structureel budget om het docenttekort in het
mbo en ho te verhelpen.
Vooropgesteld, het tekort aan docenten in het mbo en ho is veel beperkter
dan in het funderend onderwijs. Dit neemt niet weg dat ook in die
sectoren – net als de rest van de economie – te maken hebben met een
zeer gespannen arbeidsmarkt voor hoger opgeleiden.
Zoals in het coalitieakkoord staat, investeert het kabinet in po/vo in leraren
en schoolleiders om zo de kwaliteit van het onderwijs te verhogen. In het
mbo en ho investeert het Kabinet in (bij)scholing en professionele
ontwikkeling en in het verlagen van de werkdruk. De inhoudelijke en
financiële uitwerking hiervan vindt momenteel plaats. Dat zijn belangrijke
stappen om het lerarentekort aan te pakken en de kwaliteit van het
onderwijs te verhogen. Omdat besturen de tekorten niet alleen kunnen
oplossen en de onderwijsarbeidsmarkt regionaal functioneert, stimuleert
het Kabinet schoolbesturen en lerarenopleidingen om de tekorten
gezamenlijk, regionaal aan te pakken. Over de verdere uitwerking en
doelstelling van de aanpak van de tekorten informeren wij uw Kamer dit
voorjaar.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO of docenten, schoolleiders en bestuurders eenmalig de achterstanden in kaart hebben
gebracht of dat zij dit doorlopend doen.
In het voorjaar van 2021 hebben scholen de vertragingen en behoeften
van leerlingen ontstaan door de coronacrisis in kaart gebracht met een
schoolscan, om op basis daarvan het schoolprogramma op te stellen.
Scholen blijven de ontwikkeling van hun leerlingen uiteraard volgen.
Hiervoor herijken ze dit voorjaar de schoolscan en kunnen zo waar nodig
hun aanpak bijsturen en hun programma aanpassen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO of de voortdurende
onrust van lesuitval door corona, quarantaine en een extra week
kerstvakantie ook wordt meegenomen bij het in kaart brengen van de
achterstanden en vertragingen. Zij vragen ook in hoeverre het überhaupt
mogelijk is om aan achterstanden te werken.
Vanzelfsprekend houden we rekening met de omstandigheden waaronder
scholen moeten werken. Dat is dan onderdeel van de monitoring. Met de
implementatiemonitor houden we namelijk gedurende looptijd zicht op de
uitvoering van het programma en is er nadrukkelijk aandacht voor
knelpunten die spelen bij de uitvoering van het programma. Daarnaast
betrekken wij ook andere bronnen over lesuitval en de continuïteit van
onderwijs bij de monitoring van het programma en de evaluatie daarvan.
Een belangrijke voorwaarde voor het slagen van het programma is
immers dat leerlingen gewoon naar school kunnen gaan. In een periode
waarin scholen beperkt open kunnen zijn of waarin klassen vanwege
besmettingen bij leerlingen of leraren geen les kunnen krijgen, is het voor
scholen lastiger en soms zelfs niet mogelijk om te werken aan het
wegwerken van de vertragingen. Gelukkig konden de scholen in het
funderend onderwijs na de kerstvakantie in de meeste gevallen weer open
gaan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO of de huidige situatie
met de opleving van het coronavirus wordt meegenomen in de beslissing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

48

om het programma met één of twee schooljaren te verlengen en wanneer
deze beslissing valt.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de het eerdere
antwoord op de vraag van D66.
De voornoemde leden vragen in hoeverre er binnen het NP Onderwijs
rekening wordt gehouden met dat corona nog langere tijd onze samenleving en dus ook het onderwijs kan beïnvloeden.
Het is duidelijk dat de coronapandemie een stevige impact heeft op het
onderwijs, zowel op leerlingen en studenten als op docenten. Het inhalen
van de vertragingen, zowel qua leerprestaties als sociaal-emotioneel, en
het verbeteren van het welzijn is weerbarstig, net zoals het virus. Helaas
kunnen we niet dan ook niet zeggen dat we de coronacrisis geheel achter
ons hebben gelaten. Zo is er, sinds de eerste voortgangsrapportage is
gepubliceerd, een aanvullende landelijke schoolsluiting geweest, zijn ook
de quarantainemaatregelen in periodes verscherpt en vallen veel
leerlingen en studenten tijdelijk uit als gevolg van de aanmerkelijk
besmettelijkere Omikron-variant, waardoor er veel lesuitval en ziekteverzuim is. Bij de tweede voortgangsrapportage zullen we op basis van
het verdiepend implementatieonderzoek een actueel beeld hebben van de
uitvoering en de effecten van de coronapandemie hierop. Ook zullen we
dan een beter beeld hebben van het welzijn van de leerlingen en
studenten. Vanwege de aanhoudende coronapandemie is voor het
funderend onderwijs besloten om de looptijd van het programma met
twee schooljaren te verlengen.
Zij vragen MPVO eveneens of er sprake is van een langetermijnstrategie
(langer dan de 2,5 jaar die er nu voor staat) binnen het programma.
Ja, er is een langetermijnstrategie. Naast het doel om de door corona
ontstane vertragingen (zowel cognitief als sociaal-emotioneel) in te halen
en het herstel van kansengelijkheid te bevorderen, heeft het NP Onderwijs
ook als missie om een duurzame impact te hebben en een stevigere basis
voor goed onderwijs neer te leggen. We willen dit bereiken door scholen
gebruik te laten maken van bewezen effectieve interventies, door
schoolleiders en schoolteams aan zet te laten zijn bij het maken van
plannen en de uitvoering ervan, waarbij partijen rondom de school, zoals
ouders, leerlingen en gemeenten, worden betrokken. Door de ervaring die
scholen nu opdoen met het gebruik van de menukaart en met de
resultaten van de effectmeting, wordt het gebruik van effectieve interventies meer een gewoonte en is er meer kennis in scholen over deze
interventies. Daarbij is de verantwoording van het programma versterkt
ten opzichte van de reguliere verantwoording, doordat er inzicht is in
bestedingen en effecten, deels op schoolniveau. En zetten we met het
programma stappen voor een betere dataverzameling en data-analyse op
school- en sectorniveau. Al deze stappen sluiten ook aan bij het coalitieakkoord, waarin een masterplan basisvaardigheden, gebaseerd op bewezen
effectieve lesmethodes, wordt gepresenteerd en waarin wordt gesproken
over betere verantwoording van scholen en sturing op kwaliteit. Daarmee
werkt het programma ook na de looptijd verder door. In mijn brief van
25 februari jl. heb ik aangegeven de koers van het programma op
bepaalde punten te willen verleggen, en één van die acties is de aandacht
voor een soepele overgang van het NP Onderwijs naar de maatregelen uit
het coalitieakkoord. De aangekondigde maatregelen zijn het verbeteren
van de kwaliteit van het onderwijs, het structureel investeren in goede
leraren en schoolleiders en het vergroten van kansengelijkheid. Een deel
van deze maatregelen, zoals het verbeteren van de kwaliteit van het
onderwijs en het vergroten van kansengelijkheid, zijn ook doelen van het
NP Onderwijs. Binnen het NP Onderwijs doen we over deze elementen
lessen op. We maken gebruik van effectieve interventies, waar ook het
masterplan basisvaardigheden gebruik van zal maken. Daarnaast leren we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

49

over hoe brede brugklassen kunnen worden gestimuleerd en wat de
(on)mogelijkheden zijn van een arbeidsmarkttoelage. Deze lessen nemen
we ook weer mee in de uitwerking van de coalitiemaatregelen. Een ander
element van de langetermijnstrategie is de kenniscommunity die binnen
het programma wordt opgezet en na het programma wordt gecontinueerd. Daarnaast gaan we het komende jaar ook verder in gesprek met
docenten, schoolleiders, ouders en leerlingen over wat we kunnen leren
van het NP Onderwijs en wat daaruit mee moet worden genomen richting
de toekomst. Deze informatie zal ook helpen bij het verbeteren van het
onderwijs voor de toekomst.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO waarop de uitspraak,
dat de maatregelen om leervertraging te voorkomen effect hebben gehad
en dat aangenomen wordt dat vertragingen niet verder zijn toegenomen
en soms deels zijn ingelopen, wordt gebaseerd en of hier onderzoek naar
is gedaan.
Dat is in de eerste plaats de conclusie van de onderzoekers van het NCO
voor po. Zij hebben de leerprestaties van de leerlingen na anderhalf jaar
corona vergeleken met de vertraging in de leergroei die zij zagen na de
eerste en tweede schoolsluiting en concluderen dat basisscholen erin zijn
geslaagd een deel van de eerder opgelopen vertraging in de laatste
maanden van het schooljaar in te halen.
Onderzoekers van Learn, de Vrije Universiteit en Universiteit Maastricht
concluderen daarnaast dat er positieve effecten zichtbaar zijn van de
inspanningen die scholen met behulp van subsidie voor inhaal- en
ondersteuningsprogramma’s (IOP) voor het po hebben verricht.66 Zij
concluderen eveneens dat leerlingen na anderhalf jaar COVID-19 over het
algemeen een deel van de leervertraging hebben weten in te halen.
Leerlingen die hebben deelgenomen aan inhaalprogramma’s zijn extra
hard gegroeid in vergelijking met leerlingen die niet hebben deelgenomen
aan een inhaalprogramma.
De leden van de voornoemde fractie vragen MPVO of er een verklaring is
waarom in het primair onderwijs juist bij rekenen de vertraging aan het
einde van vorig schooljaar het grootste was.
De onderzoekers van het NCO geven in hun studie geen verklaring voor
de verschillen in leervertraging tussen de verschillende domeinen. Uit
gesprekken met leraren en schoolleiders blijkt wel dat sommige domeinen
meer geschikt lijken te zijn voor online onderwijs dan andere domeinen.
Mogelijk is dat ook een verklaring voor de verschillen in leervertraging
tussen de domeinen, maar dat is niet met zekerheid te zeggen.
De leden van GroenLinks vragen MPVO op welke manier de gemiddelde
tien weken leervertraging in het primair onderwijs worden aangepakt.
Hoe po-scholen precies de leervertraging op het gebied van rekenenwiskunde aanpakken, is ons (nog) niet bekend. We hebben wel zicht op de
interventies die scholen kiezen. Veel gekozen interventies in het po zijn
instructie in kleine groepen (86%), de inzet van onderwijsassistenten
(74%) en een-op -een begeleiding (50%). Scholen in het po kiezen over het
algemeen voor een combinatie van 8 verschillende interventies. Uit het
vervolgonderzoek onder schoolleiders en leraren dat nu wordt uitgevoerd,
wordt ook gevraagd naar de eerste ervaringen met de inzet van interventies. In de tweede voortgangsrapportage komen we daarop terug.

66

Learn, de VU en Universiteit Maastricht, op: https://www.roa.nl/files/
deelstudie2factsheetleerwinst-ioplvspdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

50

De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO hoe leerlingen uit
gezinnen met een lagere sociaal economische status extra hulp krijgen bij
het inhalen van hun achterstanden.
Vanaf de periode na de eerste scholensluiting tot en met 2021 was er de
Regeling voor Inhaal- en ondersteuningsprogramma’s, waarmee scholen
extra begeleiding konden bieden aan leerlingen. Scholen met meer
leerlingen met een hoog risico op achterstanden konden aanspraak
maken op meer middelen. Ook de verdeling van de overige middelen van
het Nationaal Programma Onderwijs is zo opgezet. In de menukaart is
aandacht voor de effectiviteit van de aanpak van scholen. Daarnaast is de
Gelijke Kansen Alliantie actief om afspraken met gemeenten te intensiveren en nieuwe gemeenten te betrekken, om de kansen voor kinderen uit
deze gezinnen te vergroten. Uit de eerste voortgangsrapportage bleek
tevens dat ook leerlingen met een midden sociaal economische status
grotere achterstanden hebben. Het is daarom belangrijk dat scholen ook
goed aandacht hebben voor deze groep leerlingen. Met de gekozen
verdeling van middelen over scholen is dat ook mogelijk.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO of de gekozen interventies vaak voor een hele klas of juist specifiek voor bepaalde groepen
leerlingen worden uitgevoerd.
Het aantal leerlingen dat bereikt wordt met een interventie varieert: er zijn
interventies die een groot deel of alle leerlingen bereiken, maar er zijn ook
interventies die bewust voor een deel van de leerlingen worden ingezet.
Het aandeel leerlingen dat bereikt wordt, ligt volgens scholen relatief
hoog bij interventies gericht op welbevinden. Dit zien we zowel in het po
als in het vo en (v)so. In het po en (v)so is ook de inzet van onderwijsassistenten vaak gericht op een grote groep leerlingen, terwijl dit in het vo
sterker geldt voor sportieve activiteiten. Aan de andere kant zien we dat
interventies, zoals zomer- en lentescholen en gesprokentaalinterventies,
bewust slechts voor een klein deel van de leerlingen wordt ingezet. Dit
sluit aan op de eerder geconstateerde zorgen van schoolleiders: een
aanzienlijk deel van hen maakt zich zorgen over specifieke groepen
leerlingen, waaronder leerlingen in een kwetsbare thuissituatie. Zij
handelen in lijn met hun geuite zorgen door ook interventies in te zetten
voor een deel van hun leerlingen.
De leden vragen MPVO vervolgens wat de gemeten verschillen in
leervertragingen laten zien over kansengelijkheid in het onderwijs en in
hoeverre hier voor corona al aandacht voor was, en na corona aandacht
voor zal blijven.
De verschillen in leervertragingen weerspiegelen grotendeels bestaande
verschillen, die worden verscherpt. De zorgen van schoolleiders weerspiegelen dat ook: op scholen met relatief hogere achterstandsscores maken
schoolleiders zich vaker zorgen over de leergroei en het welbevinden van
hun leerlingen. De sociaal economische status van de gezinnen waar
kinderen in opgroeien, is helaas nog altijd een belangrijke factor voor hun
kansen in het onderwijs. Om die invloed te verkleinen, zetten we ook voor
corona al diverse beleidsmaatregelen in: de voor- en vroegschoolse
educatie, het onderwijsachterstandenbeleid in po en leerplusarrangement
in het vo zijn belangrijke (financiële) beleidsinstrumenten. Ook de inzet
van de Gelijke Kansen Alliantie is er op gericht de kansengelijkheid te
vergroten, evenals subsidieregelingen als de regeling Vrijroosteren
Leraren.67 Dit beleid blijft bestaan. In het coalitieakkoord is afgesproken
om daarbovenop extra te investeren in gelijke kansen, onder andere door
investeringen in voorschoolse educatie, in een rijke schooldag waar dat
nodig is en in het versterken van scholen waar veel leerachterstanden zijn

67

Besluit vaststelling beleidskader subsidie vrijroosteren leraren fase III 2021–2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

51

bij leerlingen. Ook wil dit kabinet de overgang van basis- naar voortgezet
onderwijs verder verbeteren met het oog op kansengelijkheid.
De leden van GroenLinks vragen MPVO of de aangeboden leerstof in het
eerste jaar van het vo nog aansluit bij de groep leerlingen die misschien
wat achterstanden hebben in hun kennis. Zij vragen of daar problemen
zijn gesignaleerd en in hoeverre daar rekening mee wordt gehouden in
het eerste jaar van de middelbare school.
Welk lesstof precies in de brugklas wordt behandeld verschilt per
schoolsoort en per school. Ook de mate waarin hiervoor voorkennis wordt
verondersteld, en waarin leerlingen in het primair onderwijs die
voorkennis hebben opgedaan, varieert. Daarom kan er geen algemene
uitspraak worden gedaan in hoeverre de leerstof in het eerste jaar van het
voortgezet onderwijs aansluit bij wat de leerlingen in het primair
onderwijs hebben geleerd. Als sprake is van hiaten in de benodigde
(voor-)kennis van (een deel van de) leerlingen en als dat problemen zou
opleveren voor een succesvolle onderwijsloopbaan van leerlingen, wordt
dat in de regel door leraren in de onderbouw van het voortgezet
onderwijs gesignaleerd; waar nodig kan dan extra ondersteuning
geboden worden. Ook de middelen en instrumenten uit het NP Onderwijs
kunnen hiervoor worden ingezet.
De voornoemde leden vragen MPVO waarom de leervertraging van
Nederlandse leesvaardigheid en rekenen zo fors zijn.
Leraren geven als mogelijke verklaring voor de grotere vertragingen op
genoemde twee leergebieden dat het vakken betreft waarvoor de
leerling-leraar-interactie van belang is. De leervertragingen op de andere
vier getoetste leergebieden zijn in ieder geval minder groot en voor
Engels woordenschat geldt zelfs dat leerlingen meer vooruit zijn gegaan
dan in andere jaren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO tevens of de vertragingen groter zijn dan was verwacht bij de opzet van het programma.
Bij de opzet van het NP Onderwijs was er nog geen beeld van de
opgelopen vertragingen. De enige «harde» cijfers die er toen waren, was
het aantal weken schoolsluiting en dat aantal is na de bekendmaking van
de opzet van het programma, in februari 2021, verder opgelopen. In de
voortgangsrapportage die in het najaar van 2021 is gepubliceerd, is voor
het eerst een beeld geschetst van de leervertragingen en van de zorgen
die schoolleiders hebben. Kortom, het gevraagde vergelijk is dus niet te
maken.
De voornoemde leden vragen MPVO of het beeld van de vertragingen nog
zorgt voor aanpassingen in het programma.
Het beeld van de vertragingen wordt meegenomen in de verdeling van de
middelen voor het tweede schooljaar en kan dus in die zin, binnen de
grenzen van wat uitvoerbaar is, zorgen voor een bijstelling van het
programma. Zo is inmiddels uw Kamer met een Kamerbrief, die op
25 februari jl. is verstuurd, geïnformeerd over de verdeling van de
middelen en de bestedingstermijn van het NP Onderwijs. In deze brief heb
ik aangegeven dat onder andere de resultaten van de eerste voortgangsrapportage hebben geleid tot een bijsturing van de verdeling van de
middelen voor het tweede schooljaar, zodat de middelen beter terecht
komen waar deze het hardst nodig zijn. Daarnaast heb ik in deze brief
aangekondigd dat de bestedingstermijn van het programma met twee jaar
wordt verlengd. Verder gaan we in het NP Onderwijs ook uit van de eigen
inschatting van scholen. Zij zien het beste wat hun leerlingen nodig
hebben om hun vertragingen in te lopen, indien nodig stellen zij samen
met de medezeggenschapsraad het schoolprogramma hierop bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

52

De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO hoe de leervertragingen
bij rekenen en Nederlandse leesvaardigheid worden aangepakt.
Achter de gemiddelden schuilt een divers beeld dat er voor iedere school
anders uitziet. Leraren en schoolleiders hebben het beste zicht op wat hun
leerlingen nodig hebben. Daarom is het Nationaal Programma Onderwijs
zo ingericht dat scholen de middelen kunnen inzetten op een manier die
aansluit bij de specifieke vertragingen en behoeften van hun leerlingen.
Scholen blijven de ontwikkeling van hun leerlingen volgen. Daarvoor
herijken ze dit voorjaar de schoolscan en kunnen waar nodig hun aanpak
bijsturen. Veel van de effectieve interventies op de menukaart kunnen
worden ingezet voor het versterken van de basisvaardigheden op een
wijze die past bij de eigen visie van de scholen. Scholen kozen in hun
aanpak voor schooljaar 2021/2022 een combinatie van gemiddeld acht
interventies. In het vo hebben veel scholen gekozen voor de interventies
instructie in kleine groepen. Daarnaast kozen de meeste scholen voor
interventies gericht op welbevinden, iets wat aandacht behoeft om weer
tot leren te kunnen komen.
De voornoemde leden vragen MPVO of eraan wordt gedacht om de extra
aandacht die er als, bijvoorbeeld met het Leesoffensief, te intensiveren.
De leden van de GroenLinks-fractie stellen terecht dat het niveau van
leesvaardigheid ons ook voor corona al zorgen baarde. Het kabinet wil dat
dit verbetert en zorgen voor gerichte ondersteuning op langere termijn, na
afloop van het NP Onderwijs. Hiertoe werkt het kabinet aan een
masterplan basisvaardigheden, waarover we komende tijd met alle
partijen in gesprek zullen gaan. Hierbij maken we uiteraard gebruik van
alle goede initiatieven die er al zijn, zoals het Leesoffensief. Op kortere
termijn zorgen we dat het Leesoffensief en het NP Onderwijs nauw met
elkaar verbonden zijn. Veel betrokken partijen uit het Leesoffensief
spannen zich in voor kennisuitwisseling over effectief leesonderwijs en er
zijn praktijkkaarten over leesvaardigheid en leesplezier op school en thuis.
De leden van GroenLinks vragen MPVO of de grote verschillen in
achterstanden tussen vwo- en vmbo-leerlingen en de groei van
verschillen tussen scholen ook iets betekenen voor de verdeling van de
NPO-onderwijsmiddelen voor komend jaar.
Voor het antwoord op deze vraag verwijzen wij u graag naar het antwoord
op een vergelijkbare vraag van de SP.
De voornoemde leden vragen MPVO hoe ervoor gezorgd wordt dat juist
de leerlingen uit het praktijkonderwijs en het vso niet extra de dupe
worden van de coronacrisis.
Vanwege de specifieke behoeftes van de leerlingen in het praktijkonderwijs en (v)so wordt er tijdens lockdowns veelal gekozen om de
kwetsbare leerlingen zo veel mogelijk fysiek onderwijs te bieden, het
geven van afstandsonderwijs is vaak niet mogelijk. Gezien de kwetsbaarheid van deze leerlingen is er sowieso veel aandacht voor de
executieve vaardigheden, de sociaal-emotionele ontwikkeling en het
welbevinden van leerlingen. Daarnaast zet een zeer ruime meerderheid
(83%) van de scholen in het (voortgezet) speciaal onderwijs in het kader
van het NP Onderwijs onder andere in op interventies gericht op het
welbevinden van leerlingen, zo bleek uit de eerste voortgangsrapportage.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO of er, zeker binnen het
praktijkonderwijs en het vso waar al grote tekorten zijn, genoeg personeel
is voor een-op-een aandacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

53

Zoals uit de brief over leraren en de ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt68 blijkt, is het lerarentekort in het (v)so groot. Mijn inzet is dan
ook om er samen met het veld voor te zorgen dat de tekorten omlaag
gaan. De mate waarin de tekorten gevoeld worden en er genoeg
personeel is voor één-op-één aandacht zal per regio en per school
verschillen. Door deels andere (vak)leerkrachten en meer ondersteunend
personeel in te zetten proberen scholen tekorten te ondervangen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO of er wordt gecontroleerd dat medezeggenschapsraden hebben ingestemd met de keuze voor
interventies.
Het NP Onderwijs is aangemerkt als maatschappelijk thema in het
jaarverslag. Dit betekent dat besturen zich hier in hun jaarverslag over
2021 expliciet over verantwoorden. Hierbij wordt ook de vraag gesteld of
scholen instemming van de medezeggenschapsraad hebben gekregen.
Besturen doen in het jaarverslag dus expliciet uitspraak over de
instemming van de medezeggenschapsraad.
Voorts vragen zij MPVO in hoeverre ouders in de MR hierin worden
meegenomen.
Er wordt instemming gevraagd van de gehele medezeggenschapsraad,
hierin zijn zowel ouders als personeel vertegenwoordigd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO of individuele ouders
worden geïnformeerd over de interventies die scholen kiezen en, zo ja, of
dat beleid per school anders is.
In de brief aan scholen over het NP Onderwijs van 23 maart 202169 heeft
mijn voorganger aangegeven van de scholen te verwachten dat ze ouders
actief betrekken bij de analyse, dat ze uitkomsten en bevindingen delen
met leerlingen en ouders en hen betrekken bij de vraag wat deze
uitkomsten en bevindingen betekenen voor het vervolgtraject. Daarbij
mag van scholen worden verwacht dat zij ouders ook informeren over de
interventies die zijn gekozen. De manier waarop scholen daar invulling
aan geven is aan de scholen. Uit het eerste deelonderzoek van de
implementatiemonitor blijkt dat meer dan de helft van de scholen
aangeeft gesprekken met ouders/verzorgers te hebben gebruikt als bron
voor de schoolscan.70 Ook zijn vaak enquêtes onder ouders gebruikt als
bron. In de tweede voortgangsrapportage komt meer informatie
beschikbaar over de betrokkenheid van ouders bij de interventies.
De leden van de GroenLinks fractie vragen MPVO of er een beeld is van
hoe de mentale welgesteldheid van leerlingen wordt verbeterd met de
interventies van het Nationaal Programma Onderwijs en of dit toereikend
is voor hoe groot de problemen zijn.
Op dit moment hebben we geen exact beeld van de mate waarin de
mentale gesteldheid en welbevinden van leerlingen wordt verbeterd door
interventies die scholen uitvoeren in het kader van het NP Onderwijs. In
de tweede voortgangsrapportage weten we hier meer over en dan zal de
Kamer hierover nader worden geïnformeerd. We beschikken dan namelijk
over de resultaten van een enquête onder scholen en leraren. Hen wordt
onder meer gevraagd of zij de indruk hebben dat de door de school
ingezette set aan interventies en positief resultaat heeft wat betreft het
welbevinden van de leerlingen. Aan de hand van ander onderzoek zullen
we op een later moment meer onderbouwde uitspraken kunnen doen
over de effectiviteit van interventies die scholen uitvoeren om het
68

Kamerstuk 27 923, nr. 436
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 220
70
Cuppen, J. et al. (2021) Eerste deelonderzoek implementatiemonitor Nationaal Programma
Onderwijs (Bijlage bij Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15)
69

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

54

welbevinden van hun leerlingen te vergroten. Dat is bijvoorbeeld mogelijk
op basis van de Gezondheidsmonitor Jeugd (klas 2 en 4 in het vo) en de
«Health Behaviour in School-aged Children» (HBSC) onder 11 – 17-jarigen.
Het gaat hierbij om periodieke onderzoeken waarbij een goede vergelijking kan worden gemaakt met eerdere metingen in pre-coronajaren.
Voor beide onderzoeken geldt dat zij in het najaar van 2021 hun onderzoek
hebben uitgevoerd. De resultaten van de Gezondheidsmonitor Jeugd
zullen we delen in de tweede voortgangsrapportage. De internationale
rapportage van HBSC verschijnt in het najaar 2022. Deze resultaten nemen
we mee in de voortgangsrapportage van het najaar 2022. Dat scholen het
welbevinden van hun leerlingen zeer serieus nemen, blijkt uit het feit dat
de interventie op het gebied van welbevinden één van de meest gekozen
interventies is.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO hoe de verbetering van
de mentale welgesteldheid van leerlingen wordt bijgehouden en gemeten.
Voor gegevens over mentaal welbevinden van kinderen en jongeren zal
zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt van data die al beschikbaar zijn,
of al worden verzameld. Daarbij gaat het om:
– de jaarlijkse cijfers van het CBS over psychische gezondheid van 12 –
18-jarigen,
– de vierjaarlijkse Gezondheidsmonitor Jeugd (klas 2 en 4 in het vo) en
– het vierjaarlijkse internationale onderzoek «Health Behaviour in
School-aged Children» (HBSC) onder 11 – 17-jarigen.
Dit najaar vindt van beide laatst genoemde monitors een reguliere afname
plaats. In aanvulling daarop zal in 2022 een herhaalde meting van de
HBSC in Nederland plaatsvinden, onder de titel «Nationale NPO monitor
Welzijn van de Nederlandse Jeugd». Ook vindt aanvullend onderzoek
plaats naar het welbevinden en de executieve vaardigeden van leerlingen
in het vo.
In het kader van het verdiepend implementatieonderzoek verzamelen wij
meer informatie over de interventies die scholen uitvoeren. Daardoor
leren we ook meer over de interventies die scholen uitvoeren op het
gebied van welbevinden en hun ervaringen met deze interventies. In de
volgende voortgangsrapportages informeren wij u over dit vervolgonderzoek.
De voornoemde leden vragen MPVO of het mogelijk is om te specifiëren
over wat voor scholen verwacht tegen knelpunten aan te lopen bij de
uitvoering van het programma vanwege het personeelstekort. Ook vragen
zij of bepaalde type scholen hier bovenmatig vertegenwoordigd zijn.
Een frequent genoemd knelpunt is het tekort aan leraren. Dit beeld zien
we in alle drie de sectoren, en de verschillen tussen de sectoren zijn
bovendien beperkt. Het (voortgezet) speciaal onderwijs springt er in dit
opzicht dus niet uit.
Voor bepaalde groepen scholen in het po geldt dat zij vaker verwachten
tegen knelpunten aan te lopen. In het po zien we dat het aandeel scholen
dat knelpunten verwacht het hoogst is bij scholen met de hoogste
achterstandsscores. Ook scholen in de G4 verwachten aanzienlijk vaker
knelpunten dan scholen buiten de G4. Dit is in lijn met eerdere conclusies
van Centerdata; in recent onderzoek concludeerde dit onderzoeksbureau
dat scholen in de G5 meer moeite hebben om vacatures in het kader van
het NP Onderwijs te vervullen in vergelijking met scholen buiten de G571.
Naast scholen in de vier grote steden, verwachten ook scholen in sterk
verstedelijkte gebieden vaker knelpunten bij de uitvoering van het NP
Onderwijs dan scholen in rurale gebieden. Voor het vo en (v)so worden
dergelijke duidelijke verbanden niet gevonden.

71

Kamerstuk 27 923, nr. 436

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

55

De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO in hoeverre het
lerarentekort op scholen juist versterkt wordt omdat leraren vertrekken
naar andere («makkelijkere») scholen, omdat daar door het NP Onderwijsgeld ook een vacature is. Zij vragen of de Minister bekend is met deze
signalen en of de Minister het ermee eens is dat dit niet de bedoeling kan
zijn van het NP Onderwijs.
De vraag naar onderwijspersoneel is groter dan het aanbod. De mate
waarin dit wordt ervaren verschilt per regio maar ook tussen vestigingen.
Vestigingen met een uitdagende leerlingpopulatie hebben over het
algemeen meer moeite personeel te vinden en te behouden dan andere
vestigingen. Een recente rapportage van Centerdata72 naar aanleiding van
de landelijke uitvraag van lerarentekorten laat zien dat lerarentekorten
groter zijn op scholen met veel achterstandsleerlingen (een hoge
achterstandsscore).
Daarom ontvangt ongeveer 15% van de vestigingen aanvullende of
bijzondere bekostiging voor het verstrekken van een arbeidsmarkttoelage.
Dit geld is bedoeld voor een arbeidsmarkttoelage voor personeel dat
werkt op vestigingen met het grootste risico op onderwijsachterstanden.
Met deze extra middelen kunnen scholen met het grootste risico op
onderwijsachterstanden hun personeel beter behouden en nieuw
personeel aantrekken. Daarmee levert de arbeidsmarkttoelage een
bijdrage aan het herstel van kansengelijkheid. Met de arbeidsmarkttoelage
wordt tevens tegemoet gekomen aan de signalen van sommige scholen
over het risico dat het NP Onderwijs de arbeidsmarktproblematiek voor
scholen met een groot risico op onderwijsachterstanden zou kunnen
verergeren in plaats van verbeteren.
De leden van GroenLinks vragen MPVO om te reageren op de uitspraak
dat het lerarentekort juist verder wordt vergroot door het NPO, omdat er
meer personeel nodig is voor de uitvoering van het programma. Ook
vragen zij of er van tevoren is nagedacht over dit gevolg en, zo ja, of hier
ook een oplossing voor is bedacht.
Het uitvoeren van het NP Onderwijs in tijden van tekorten is niet
eenvoudig en vraagt veel van scholen. Zoals in antwoord op vragen van
leden van de SP is aangegeven, is op dit moment nog onduidelijk of het
NP Onderwijs leidt tot een toename of verschuiving van de tekorten. Dit
voorjaar komen de gegevens over mobiliteit beschikbaar en kunnen wij
dit beter duiden. Wel zien wij dat het voor het overgrote deel is gelukt de
vacatures voortvloeiend uit het NP Onderwijs in te vullen maar niet
altijd.73 Dat het in veel gevallen wel lukt, komt onder andere doordat
(deels) ander personeel wordt ingezet voor het inlopen van de achterstanden dat wel beschikbaar is.
Met het NP Onderwijs willen we een acuut probleem aanpakken dat is
ontstaan door de coronacrisis. Door in de menukaart interventies op te
nemen waar geen extra personeel voor nodig is, door aanvullende
subsidieregelingen (zoals Extra handen in de klas) uit te zetten en door
ruimte te bieden om samen te werken met andere scholen, gemeenten en
(indien nodig) externe partijen, hebben we geprobeerd zoveel mogelijk
ruimte te geven aan scholen om het acute probleem aan te pakken. Dit
acute probleem legt echter wel een nog grotere opdracht bij het onderwijsveld. Daarom heeft het nieuwe kabinet ook aangegeven het onderwijs
bij deze opdracht te willen steunen, door in te zetten op verbetering van
de kwaliteit van onderwijs, verlaging van de werkdruk en te investeren in
goede leraren en schoolleiders.

72

Eindrapport Personeelstekorten primair onderwijs peildatum 1 oktober 2021 (Bijlage bij
Kamerstuk 27 923, nr. 436)
73
Kamerstuk 27 923, nr. 436

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

56

De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO wat de mogelijke
toename van het lerarentekort door het NP Onderwijs betekent voor de
werkdruk van leraren.
Het Nationaal Programma Onderwijs biedt ruimte om extra personeel aan
te trekken zodat niet alleen het zittende onderwijspersoneel wordt belast
met de uitvoering. Als er door de schaarste geen leraren te vinden zijn is
het ook mogelijk ander personeel in te zetten zoals gepensioneerde
leraren, onderwijsassistenten of studenten van de lerarenopleidingen.
Door de inzet van extra handen en expertise kan de werkdruk voor leraren
worden verlicht.
De voornoemde leden vragen MPVO kan reageren op het feit dat bijna
70% van de ondervraagde leden van de AOb in het voortgezet onderwijs
aangeeft dat het NP Onderwijs zorgt voor verder verhoging van de
werkdruk.
Dat 70% aangeeft dat het NP Onderwijs zorgt voor een verdere verhoging
van werkdruk is zorgwekkend en moet ook geplaatst worden binnen de
bredere context van hoge werkdruk in de coronaperiode. Het nieuwe
kabinet onderkent de noodzaak om de werkdruk aan te pakken. In het
coalitieakkoord staat dan ook de ambitie om te investeren in het verlagen
van de werkdruk. Deze ambitie wordt in de komende tijd verder uitgewerkt.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO in hoeverre leraren
betrokken zijn bij de besluitvorming rondom het NPO-geld.
Uit de eerste voortgangsrapportage NP Onderwijs blijkt dat leraren op
verschillende manieren betrokken zijn geweest bij de besluitvorming over
de NP Onderwijsmiddelen. Allereerst is de kennis en expertise van leraren
op veel scholen gebruikt is om in kaart te brengen hoe leerlingen ervoor
staan (de schoolscan). Vervolgens is het merendeel van de onderwijsteams betrokken geweest bij het opstellen van het schoolprogramma. In
het po geldt dit voor 88% van de scholen, in het vo voor 69% en in het
(v)so voor circa drie kwart van de scholen. Ten slotte zal een klein deel van
de leraren als lid van de MR betrokken zijn geweest bij de instemming van
de MR.
Uit deze voortgangsrapportage blijkt ook dat op de meeste scholen ook de
medezeggenschapsraad al heeft ingestemd met de plannen. In het po
heeft 83% van de MR’en al ingestemd, in het vo circa drie kwart. In het
(v)so ligt dit percentage lager (67%). Waar dat nog niet gebeurd is – wat
voorstelbaar is gezien het moment van bevragen in september 2021 – zal
dit alsnog gebeuren, zoals de bedoeling is van het NP Onderwijs. Dit is
een belangrijk punt, waarover we schoolbesturen ook vragen verantwoording af te leggen. Via het verdiepend implementatieonderzoek, dat in
januari 2022 wordt gestart, zullen wij daarnaast blijven monitoren op
welke wijze onderwijsteams en medezeggenschapsraden betrokken
worden bij de uitvoering van het NP Onderwijs. In de tweede voortgangsrapportage NP Onderwijs zullen wij de uitkomsten van dit onderzoek met
de Kamer delen.
De voornoemde leden vragen MPVO op welke termijn hij een oplossing
denkt te hebben gevonden voor de knelpunten van de schoolleiders
rondom het personeelstekort en aan wat voor oplossingen de Minister
dan denkt.
Mijn voorganger was veelvuldig in gesprek met schoolleiders over de
knelpunten die zij binnen het NP Onderwijs ervaren, maar ook over de
goede ontwikkelingen die zij dankzij het programma zien. Ook ik vind het
belangrijk om met het veld in gesprek te gaan.
Wat mijn voorganger bij deze gesprekken heeft ervaren is dat door
kennisdeling men soms samen tot (nieuwe) oplossingen komt. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

57

kennisdeling faciliteren wij dan ook actief door praktijkvoorbeelden te
delen op nponderwijs.nl en door de kenniscommunity. Hier worden ook
goede voorbeelden gedeeld over maatregelen die genomen kunnen
worden rekening houdend met het personeelstekort. Zo wordt het
voorbeeld gedeeld van scholen die combifuncties organiseren in een
samenwerking tussen basisscholen en kinderopvang. Dit zorgt voor meer
ondersteuning in de klas.74
Het nieuwe kabinet realiseert zich dat het lerarentekort structurele
aandacht van ons vraagt en zet daarom de komende tijd in op het
stimuleren van de uitbreiding van contracten, het dichten van de
loonkloof, het verbeteren van de arbeidsvoorwaarden, het versterken van
de kwaliteit van de lerarenopleidingen, het bevorderen van professionele
ontwikkeling en het verlagen van de werkdruk.
Tevens heb ik besloten om de looptijd van het Programma te verlengen
met twee jaar, hierover heb ik uw kamer bij brief, die op 25 februari jl.
naar uw Kamer is gestuurd, geïnformeerd.
De voornoemde leden vragen MPVO in hoeverre het NP Onderwijs goed
uitgevoerd kan worden met een dergelijk groot personeelstekort.
De eerste voortgangsrapportage die eind oktober (Kamerstuk 35 925 VIII,
nr. 15) naar uw Kamer is gestuurd, liet zien dat er zorgen bestonden bij
schoolleiders over een tekort aan personeel voor het uitvoeren van de
interventies. We herkennen deze zorgen ook als ministerie. Er wordt
vanuit het ministerie hard gewerkt aan een aanpak voor het lerarentekort,
maar dit is niet eenvoudig. Ook in het coalitieakkoord is er aandacht voor
leraren en schoolleiders.
Daarnaast zijn er gelukkig ook signalen dat het scholen lukt om toch een
(tijdelijke) mouw aan het lerarentekort te passen. Bijvoorbeeld doordat
leraren tijdelijk extra gaan werken om leerlingen gericht te begeleiden. Dit
beeld wordt bevestigd in het rapport van Centerdata (peildatum 1 oktober
2021). In dit rapport staat dat op de peildatum buiten de G5 11% van de
door het NP Onderwijs ontstane werkgelegenheid niet was opgevuld. Dit
geldt zowel voor leraren als voor onderwijsondersteunend personeel.
Binnen de G5 gaat het om een percentage van 26% van de door NP
Onderwijs ontstane werkgelegenheid die niet was opgevuld. In het
verdiepend implementatieonderzoek, dat in januari 2022 is gestart, wordt
specifiek gevraagd naar de personeelsbehoefte die vanwege het NP
Onderwijs is ontstaan en naar het eventuele effect op de uitvoering van
interventies door een lerarentekort. Zoals ik in de brief, die onlangs aan
uw Kamer is gestuurd, heb aangegeven vind ik de informatie uit deze
tweede voortgangsrapportage zeer relevant. Op basis hiervan zal ik bezien
of er, naast de extra stappen die ik in die brief heb gezet, verdere
aanpassingen nodig zijn in het programma.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO waarom er in de eerste
voortgangsrapportage niet meer cijfers bekend zijn over de inzet van
commerciële bureaus. Daarnaast vragen ze of de Minister wel voldoende
vinger aan de pols houdt bij dit probleem.
De eerste voortgangsrapportage had betrekking op de fase van
planvorming. Wij hebben ervoor gekozen om schoolleiders in september
te vragen naar de uitkomsten van de schoolscan, de planvorming en het
doorlopen proces en mogelijke obstakels. Onder andere met het oog op
de bevragingslast hebben wij in dit stadium nog niet gevraagd naar de
verwachtte inzet van externen. We hebben wel een verkenning gedaan.
Daaruit kwam naar voren dat, waar scholen extern personeel aantrekken
74

«Geld uit NP Onderwijs is smeerolie voor betere samenwerking» | Nieuwsbericht | Nationaal
Programma Onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

58

via commerciële bureaus, zij dat vooral doen voor specifieke taken, zoals
huiswerkbegeleiding, specifieke taken rond zorgleerlingen en sport- en
cultuuronderwijs.
We zullen dit aspect verder monitoren met het verdiepend implementatieonderzoek en wij komen daar in de volgende voortgangsrapportage
uitvoeriger op terug. Voor de uiteindelijke cijfers zijn ook de jaarverslagen
van schoolbesturen behulpzaam. Deze krijgen een plek in de derde
voortgangsrapportage die in het najaar van 2022 naar de Kamer zal
worden verzonden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of MPVO het met hen eens is
dat het niet de bedoeling is dat publiek geld van het Nationaal Programma
Onderwijs in de zakken van private onderwijsbureaus belandt.
Ik vind het belangrijk dat deze middelen doelmatig besteed worden, dat ze
ten goede komen aan leerlingen en dat de school zelf doet wat de school
zelf kan. Het inschakelen van derde (commerciële) partijen kan een goede
keuze zijn van scholen voor specifieke taken. Daarbij is het van belang dat
de inhuur alleen in aanvulling op en/of ter ondersteuning is van de eigen
aanpak van de school en dat die beperkt, tijdelijk en doelgericht is. De
keuze voor inhuur moet worden opgenomen in het schoolprogramma en
in het jaarverslag. De medezeggenschapsraad moet hier ook mee
instemmen. Het moet niet zo zijn dat bureaus bovenmatig winst maken
door deze publieke middelen die zijn bedoeld voor het welzijn van
kinderen. Deze afwegingen worden ook aan scholen meegegeven in de
handreiking over het inhuren van externe partijen voor scholen.
De leden van GroenLinks vragen MPVO in hoeverre de achterstanden
door de coronacrisis in beeld zijn voor thuiszitters.
De kinderen en jongeren die langdurig relatief verzuimen staan
ingeschreven bij het onderwijs en hebben daarmee een schoolbestuur dat
voor hen verantwoordelijk is, en hen dus heeft meegenomen in de
analyse en bijpassende interventie. Als het goed is hebben scholen dus
zicht op de eventuele achterstanden bij deze groep. De kinderen en
jongeren die absoluut verzuimen of waarbij de ouders een vrijstelling van
de Leerplichtwet hebben aangevraagd zijn niet in beeld bij het onderwijs.
Daarvoor zijn extra middelen vrijgemaakt om alsnog deze groep te
bereiken (zie ook volgend antwoord). De achterstanden bij deze groep zijn
over het algemeen niet bekend bij het onderwijs.
Vervolgens vragen deze leden MPVO in hoeverre het geld van het NP
Onderwijs ook de thuiszitters bereikt.
De kinderen en jongeren die langdurig relatief verzuimen staan
ingeschreven bij het onderwijs en hebben daarmee een schoolbestuur dat
voor hen verantwoordelijk is en middelen hiervoor ontvangt. Ook is deze
groep opgenomen in de specifieke uitkering die aan gemeenten is
verstrekt. Tevens is er in de menukaart expliciet aandacht voor het
vergroten van aanwezigheid op de school, is deze groep benoemd in het
stappenplan voor scholen en is er een praktijkkaart ontwikkeld voor
scholen en gemeenten.75
Tot slot zijn extra middelen vrijgemaakt voor de niet-ingeschreven groep
kinderen en jongeren, aangezien de raming van het NP Onderwijs was
gebaseerd op de ingeschreven leerlingen. In de voortgangsrapportage
verbeteraanpak passend onderwijs 2021 primair en voortgezet
onderwijs76 van 16 december 2021 bent u nader geïnformeerd over de

75
76

https://www.nji.nl/publicaties/praktijkkaart-van-thuis-weer-naar-school
Kamerstuk 31 497 nr. 422

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

59

wijze waarop de middelen van het NP Onderwijs worden ingezet voor
deze groep jeugdigen.
Ook in het coalitieakkoord (Kamerstuk 35 788, nr. 77) is er aandacht voor
de groep kinderen en jongeren die langdurig relatief verzuimen of niet
ingeschreven zijn, onder andere door het vormgeven van digitaal
onderwijs. In de verzuimbrief die uw Kamer ontvangt voor het debat
Passend Onderwijs (30/3) ga ik hier nader op in.
De voornoemde leden vragen MPVO ook welke interventies worden
ingezet voor thuiszitters.
Exacte data over welke interventies worden ingezet zijn niet bij het
Ministerie van OCW bekend, ook omdat er niet één type «thuiszitter» en
daarmee één type aanpak (of interventie) is. De kinderen en jongeren die
verzuimen zijn heel divers en behoeven ieder een eigen aanpak. Om
scholen en gemeenten hierin te helpen is er een praktijkkaart
ontwikkeld.77 Het belangrijkste is dat de oplossingen mét desbetreffende
jeugdige worden gevonden. In de voortgangsrapportage verbeteraanpak
passend onderwijs 202178 primair en voortgezet onderwijs van
16 december 2021 bent u nader geïnformeerd over de wijze waarop deze
jeugdigen worden bereikt.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO wie de interventies voor
thuiszitters uitvoeren.
Het uitvoeren van interventies gericht op het voorkomen en tegengaan
van (langdurig) verzuim gebeurt door een diverse groep aan partijen om
de kinderen en jongeren heen. Het is een breed scala aan partijen waarbij
samenwerking onderling zeer gewenst is. Bij het Ministerie van OCW is
bekend dat scholen intensief samenwerken met leerplichtambtenaren,
jeugd- en gezinscoaches, jongerenwerkers, jeugdhulp, jeugdgezondheidszorg, wijkteams en medewerkers van de samenwerkingsverbanden.
Voorop staat dat contact met ouders en jeugdige cruciaal hierbij is. Vanuit
het NP Onderwijs is in de afgelopen maanden zorgvuldig uitgewerkt met
welke inzet van de beschikbare middelen het doel – meer kinderen in
verbinding met onderwijs – het beste gediend kan worden. Samen met
Ingrado, Stichting Gedragswerk en het ondersteuningsteam Zorg voor de
Jeugd zijn we gekomen tot een plan van aanpak, deze is beschreven in de
voortgangsrapportage verbeteraanpak passend onderwijs 2021 primair en
voortgezet onderwijs van 16 december 202179.
De fractieleden vragen MPVO ook of het aantal thuiszitters is toegenomen
sinds de coronacrisis en of er een samenhang is te concluderen.
De verzuimcijfers over schooljaar 2020/2021 worden voor het AO Passend
Onderwijs op 30 maart a.s. met u gedeeld.
De voornoemde leden vragen MPVO ook of leerlingen met een kwetsbare
gezondheid of van wie de ouders een kwetsbare gezondheid hebben
voldoende in beeld zijn en of zij een grotere achterstand hebben
opgelopen.
Het aantal leerlingen met een kwetsbare gezondheid of van wie huisgenoten een kwetsbare gezondheid hebben zijn in beeld in de periodieke
peilingen «COVID-19 in het funderend onderwijs» van Oberon».80 We
weten niet zeker of deze leerlingen grotere achterstanden hebben
opgelopen, er zullen ook verschillen zijn tussen leerlingen, maar we zien
wel dat schoolleiders zich zorgen maken over deze groep leerlingen.
77

https://www.nji.nl/publicaties/praktijkkaart-van-thuis-weer-naar-school
Kamerstuk 31 497 nr. 422
79
Kamerstuk 31 497 nr. 422
80
Maandrapportages continuïteit onderwijs tijdens corona | Rapport | Rijksoverheid.nl
78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

60

De leden van de GroenLinks-fractie vragen MPVO vervolgens op welke
manier deze leerlingen hulp krijgen vanuit het NP Onderwijs.
Door ontwikkelingen kan bij sommige leerlingen de vraag ontstaan of het
voor hen verstandig is om naar school te gaan, omdat zij zelf meer risico
lopen op ernstige gevolgen van een coronabesmetting of omdat zij een
huisgenoot hebben met een kwetsbare gezondheid. In de servicedocumenten voor funderend onderwijs wordt beschreven hoe een school met
een dergelijke situatie kan omgaan.81 Daarnaast heeft de gehele keten
(van de onderwijspartijen en leerplicht tot de ouderorganisaties en Veilig
Thuis) een handelingskader opgesteld.82 Hierin staan extra tips, vragen en
antwoorden voor wanneer leerlingen (willen) thuisblijven omwille van
corona.
De middelen van het Nationaal Programma Onderwijs zijn ook bedoeld
voor deze leerlingen, de interventies voor het inhalen van vertragingen
zijn ook voor hen bedoeld.
De leden van GroenLinks vragen MOCW om uiteen te zetten waarom de
betrokkenheid van studentenvertegenwoordigers minder optimaal is
geweest en welke belemmeringen de vertegenwoordigers hebben
ervaren.
De instellingen hebben in zijn algemeenheid een zorgvuldig proces met
de medezeggenschap doorlopen en studenten en docenten zijn centraal
en decentraal betrokken bij de planvorming van het NP Onderwijs. De
voornaamste belemmering betrof de beperkte tijd die er beschikbaar was
en het moment waarop de besluitvorming plaats moest vinden. De
totstandkoming van de plannen viel voor een groot gedeelte in de
zomervakantie en kort daarna. Er is in deze periode bij veel medezeggenschapsraden sprake van bestuurswisselingen. Dit was geen ideale situatie,
maar onvermijdelijk om spoedig en voortvarend van start te gaan met het
NP Onderwijs. Indien de plannen nu of in de toekomst worden bijgesteld
of aangepast kan er uiteraard wat meer tijd genomen worden om de
medezeggenschap mee te nemen en instemming te laten verlenen.
Daarnaast zal de medezeggenschap in het kader van de implementatiemonitor ook geïnterviewd worden om een beter beeld van hun betrokkenheid
te krijgen. Deze interviews zullen zowel bij de centrale als decentrale
medezeggenschap plaatsvinden.
Daaropvolgend vragen de voornoemde leden of MOCW de mening deelt
dat dit niet betekent dat instellingen het betrekken van de medezeggenschap op dezelfde manier kunnen voortzetten. Ook vragen zij op de
Minister specifiek over de rol van de medezeggenschap in gesprek is met
de instellingen en of er ook een onderzoek komt naar de rol van de
medezeggenschap tijdens de coronapandemie.
Zoals bovenstaand beschreven was de voornaamste kwestie bij de
betrokkenheid van de medezeggenschap het tijdspad en tijdstip van de
besluitvorming. Dit is evenwel geen structureel probleem en ik zie op dit
moment dan ook geen reden om de werkwijze te veranderen. Verder
wordt de betrokkenheid van de medezeggenschap nauwgezet gemonitord
en zal er in de volgende voortgangsrapportage mbo-ho een nader beeld
beschikbaar zijn betreffende de kwaliteit van deze betrokkenheid.
De leden van GroenLinks vragen of MOCW uiteen kan zetten wat de
instellingen aanvullend kunnen doen om de studenten beter te betrekken
bij corona-gerelateerde beslissingen.

81

https://www.lesopafstand.nl/lesopafstand/richtlijnen/protocollen-en-checklists/
#servicedocument-voor-besturen
82
https://www.steunpuntpassendonderwijs-povo.nl/actualiteit/handelingskader-thuisblijverscorona/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

61

In het bestuursakkoord NP Onderwijs mbo en ho worden de rechten van
de medezeggenschap duidelijk beschreven en wordt er benadrukt dat de
medezeggenschap instemmingrecht heeft op de plannen van aanpak voor
het NP Onderwijs. De signalen die wij ontvangen hebben betreffen het
krappe tijdspad en geen inperking van de rechten van de medezeggenschap. Instellingen geven ook aan studenten en docenten te hebben
betrokken bij de planvorming. Bovendien hebben instellingen in sommige
gevallen uitstel gekregen voor aanlevering van hun plan omdat zij meer
tijd nodig hadden om een zorgvuldig proces te doorlopen met de
medezeggenschap. Zoals eerder beschreven, wordt dit gemonitord en
zullen stappen worden gezet indien er signalen zijn dat de rechten van de
medezeggenschap onvoldoende gerespecteerd of zelfs ingeperkt worden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of MOCW uiteen kan zetten
waarom het 5% van de instellingen niet is gelukt een NPO-bestedingsplan
in te dienen met formele instemming of een voorlopig akkoord van de
medezeggenschap.
Enkele instellingen hadden meer tijd nodig om een zorgvuldig proces te
doorlopen met de medezeggenschap. Dit heeft voor vertraging gezorgd,
waardoor de plannen later zijn ingediend. Inmiddels zijn echter alle
plannen ingediend met instemming van de medezeggenschap.
Ten slotte vragen de leden van GroenLinks of MOCW een appreciatie kan
geven aan de conclusie van de monitor, dat het oplossen van het
docententekort cruciaal is voor de implementatie van het NP Onderwijs.
Zij vragen hoe de Minister zijn rol ziet in het aanpakken van het docententekort en de hoge werkdruk die hiermee samenhangt.
Zie het eerdere antwoord op de vraag van de PvdA-fractie. In aanvulling
daarop draagt de overheid ook bij door middel van bijvoorbeeld subsidieregelingen voor zij-instromers, die een belangrijke rol vervullen in de
mbo-praktijk.
Zoals in het coalitieakkoord staat, investeert het Kabinet ook in
(bij)scholing en professionele ontwikkeling, in het verlagen van de
werkdruk en in de verbetering van de arbeidsvoorwaarden. Over de
verdere uitwerking en doelstelling van de aanpak van de tekorten
informeren wij uw Kamer dit voorjaar.
Inbreng van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of MPVO
erkent dat al in een vroeg stadium signalen zichtbaar waren die aangaven
dat indien het NP Onderwijs niet zou worden aangevuld met structureel
geld, problemen als het lerarentekort zullen blijven bestaan of toenemen.
Het is altijd helder geweest dat het NP Onderwijs bedoeld is om de acute
leervertragingen van leerlingen en studenten, die door het coronavirus
zijn veroorzaakt, zowel cognitief als sociaal-emotioneel en de coronagerelateerde toename van de kansenongelijkheid aan te pakken. Daarom
is er ook gekozen voor een tijdelijk programma. De wijze waarop het
programma is ingericht, bijvoorbeeld door te werken met evidence-based
interventies, zal zorgen voor langdurige effecten in het onderwijs. Maar
het NP Onderwijs is niet de oplossing voor structurelere uitdagingen in
het onderwijs, zoals het lerarentekort, en heeft dit ook nooit als primaire
doel gehad.
Daarom zet het nieuwe kabinet in op het aanpakken van het personeelstekort door de uitbreiding van contracten te stimuleren, de loonkloof te
dichten, de arbeidsvoorwaarden te verbeteren, de kwaliteit van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

62

lerarenopleidingen te versterken, de professionele ontwikkeling te
bevorderen en de werkdruk te verlagen.
De leden van de voornoemde fractie vragen wat MPVO concreet kan
zeggen over de gesprekken die zijn gevoerd met schoolleiders over de
knelpunten die zij ervaren. Ze vragen ook welke oplossingen de voorkeur
van de Minister hebben.
Er worden regelmatig vanuit het Ministerie van OCW gesprekstafels over
verschillende thema’s ten aanzien van het NP Onderwijs georganiseerd
met schoolleiders en docenten uit het primair en voortgezet onderwijs.
Tijdens deze gesprekken delen schoolleiders en docenten waar zij
tegenaanlopen en delen de aanwezigen met elkaar hoe zij dergelijke
problemen aanpakken. Er is vanuit het Ministerie van OCW geen voorkeur
voor een bepaalde interventie. Het gaat erom dat de leerlingen in de klas
zo goed mogelijk worden ondersteund bij het inhalen van de leervertragingen op zowel cognitief als sociaal-emotioneel vlak, dat toegenomen
kansenongelijkheid wordt teruggedrongen. Hierbij is iedere leerling en
elke school anders.
Zoals in de brief, die onlangs naar uw Kamer is gestuurd, is aangegeven
dat in de tweede voortgangsrapportage meer zicht komt op een aantal
knelpunten van schoolleiders zoals de impact van corona en de impact
van het lerarentekort. Ik vind dit zeer relevante informatie om te bezien of
er, naast de extra stappen die ik in die brief heb gezet, verdere aanpassingen nodig zijn in het programma.
De voornoemde leden vragen MPVO waarom er zo veel tijd voor nodig is
om het besluit of het programma met één of twee schooljaren verlengd
zal worden pas in het voorjaar van 2022 te nemen.
Uw Kamer is op 25 februari jl. geïnformeerd over het besluit om de
bestedingstermijn, monitoring en ondersteuning met twee jaar te
verlengen. In de brief, die op 25 februari jl. naar uw Kamer is verzonden,
licht ik het waarom van dit besluit verder toe.
De voornoemde leden vragen MPVO of het niet voor zich spreekt dat er
meer structurele investeringen nodig zijn in het onderwijs.
Inmiddels heeft het nieuwe coalitieakkoord laten zien dat er de komende
jaren structureel extra geïnvesteerd zal worden in het onderwijs.
De voorgenoemde leden vragen MPVO wat de andere beoogde structurele opbrengsten van het NP Onderwijs zijn, naast de menukaart.
Naast het doel om de door corona ontstane vertragingen (zowel cognitief
als sociaal-emotioneel) in te halen en het herstel van kansengelijkheid te
bevorderen, heeft het NP Onderwijs ook als missie om een duurzame
impact te hebben en een stevigere basis voor goed onderwijs neer te
leggen. We willen dit bereiken door scholen gebruik te laten maken van
bewezen effectieve interventies, door schoolleiders en schoolteams aan
zet te laten zijn bij het maken van plannen en de uitvoering, monitoring en
evaluatie ervan, waarbij partijen rondom de school, zoals ouders,
leerlingen en gemeenten, worden betrokken. Door de ervaring die scholen
nu opdoen met het gebruik van de menukaart en met de resultaten van de
effectmeting, wordt het gebruik van effectieve interventies meer een
gewoonte en is er meer kennis in scholen over deze interventies. Daarbij
is de verantwoording van het programma versterkt ten opzichte van de
reguliere verantwoording, doordat er inzicht is in bestedingen en effecten,
deels op schoolniveau. En zetten we met het programma stappen voor
een betere dataverzameling en data-analyse op school- en sectorniveau.
Al deze stappen sluiten ook aan bij het coalitieakkoord, waarin een
masterplan basisvaardigheden, gebaseerd op bewezen effectieve
lesmethodes, wordt gepresenteerd en waarin wordt gesproken over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

63

betere verantwoording van scholen en sturing op kwaliteit. Daarmee
werkt het programma ook na de looptijd verder door. Daarnaast zijn er
binnen het coalitieakkoord ook andere elementen van het NP Onderwijs
opgenomen en deze elementen worden ook na het programma voortgezet. Dit omvat bijvoorbeeld het geld directer laten landen in de klas, de
wens om brede brugklassen te stimuleren en de continuering van de
arbeidsmarkttoelage. Binnen het NP Onderwijs doen we over deze
elementen lessen op. We leren over hoe brede brugklassen kunnen
worden gestimuleerd en wat de (on)mogelijkheden zijn van een arbeidsmarkttoelage. Deze lessen nemen we ook weer mee in de uitwerking van
de coalitiemaatregelen. Een ander element van de langetermijnstrategie is
de kenniscommunity die binnen het programma wordt opgezet en na het
programma wordt gecontinueerd. Daarnaast gaan we het komende jaar
ook verder in gesprek met docenten, schoolleiders, ouders en leerlingen
over wat we kunnen leren van het NP Onderwijs en wat daaruit mee moet
worden genomen richting de toekomst. Deze informatie zal ook helpen bij
het verbeteren van het onderwijs voor de toekomst.
De leden van de Partij voor de Dieren fractie vragen MPVO hoe de
menukaart zal worden ingezet nadat het Nationaal Programma Onderwijs
is afgelopen. Ook vragen de leden welke ideeën ik hierover heb.
De huidige menukaart bestaat deels uit een vertaling van de Engelse
«Teaching and Learning Toolkit83 en deels uit interventies om het welzijn
van leerlingen te verbeteren, ontwikkeld door de «coalitie welbevinden»84.
Het onderzoek dat ten grondslag ligt aan de interventies is gedaan voor de
coronapandemie en de interventies zijn dan ook buiten het Nationaal
Programma Onderwijs goed bruikbaar voor scholen.
Ik heb het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) gevraagd
om te verkennen hoe in de toekomst een meer integrale Nederlandse
databank voor effectieve interventies er uit zou kunnen zien en wat
daarvoor nodig is. Dit sluit aan bij het coalitieakkoord, waarin het
voornemen is opgenomen de basisvaardigheden van leerlingen te
versterken met onder meer de inzet van evidence-based lesmethoden.
De leden van de PvdD-fractie vragen MPVO om uitgebreider te reflecteren
op de inzet van derden door scholen, aangezien geldverspilling op de loer
ligt.
Het kan zinvol zijn voor scholen, vanwege effect op de korte termijn en de
werkdruk en beschikbaarheid van leraren, om voor specifieke taken of
expertise externe hulp in te schakelen. Ik vind het van belang dat scholen
daarbij zelf de regie houden, dat zij zicht houden op de kwaliteit van het
onderwijs en dat de toegankelijkheid voor alle leerlingen gewaarborgd is.
Mijn voorganger heeft een handreiking voor scholen op laten stellen, die
helpt bij het maken van een goede afweging bij het inschakelen van derde
partijen, zodat «weglek»/geldverspilling wordt voorkomen en er goede
keuzes kunnen worden gemaakt. Ook moet de medezeggenschapsraad
instemmen met inhuur van externe partijen.
In de eerste voortgangsrapportage van het NP Onderwijs is op basis van
een niet-representatieve peiling onder schoolleiders een beeld gegeven
van de inhuur van externen door scholen voor de uitvoering van
interventies. De eerste indruk is dat schoolleiders vooral voor specifieke

83

84

De Engelse «Teaching and Learning Toolkit is ontwikkeld door de Education Endowment
Foundation (EEF) uit het Verenigd Koninkrijk.
De «coalitie welbevinden» is een samenwerking van respectievelijk het Trimbos-instituut,
Pharos, Expertisecentrum Gezondheidsverschillen, het Nederlands Jeugdinstituut, het
Nederlands Instituut van Psychologen en het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

64

taken, zoals training van leraren, het verzorgen van workshops voor
leerlingen of huiswerkbegeleiding, kiezen voor externe inhuur.
In de tweede voortgangsrapportage die in het voorjaar naar uw Kamer
wordt gestuurd, kunnen we een beter beeld geven van de inhuur van
derden, op basis van de uitvoering van het programma.
De voornoemde leden vragen hoe MPVO in het kader van het recent
verschenen advies «Publiek karakter voorop» kijkt naar de inzet van
commerciële bijlesbureaus door scholen met NPO-middelen.
Scholen maken voor de uitvoering van het NP Onderwijs inderdaad ook
(maar niet volledig) gebruik van externe partijen. Dat zijn zowel commerciële als niet-commerciële partijen. Inzet van deze externen stelt scholen
in staat om nu hun leerlingen datgene te bieden wat zij nodig hebben. Op
de korte termijn zijn leerlingen hiermee gediend. Daarbij is het van belang
dat de inhuur alleen in aanvulling op en/of ter ondersteuning is van de
eigen aanpak van de school en dat die beperkt, tijdelijk en doelgericht is.
De keuze voor inhuur moet worden opgenomen in het schoolprogramma
en in het jaarverslag. De medezeggenschapsraad moet hier ook mee
instemmen. Het moet niet zo zijn dat bureaus bovenmatig winst maken
door deze publieke middelen die zijn bedoeld voor het welzijn van
kinderen. Deze afwegingen worden ook aan scholen meegegeven in de
handreiking over het inhuren van externe partijen voor scholen. Ik vind
het dan ook belangrijk om goed te blijven volgen in welke mate en hoe
scholen externen inzetten voor uitvoering van het NP Onderwijs. Ik zal
hierover de Kamer in de toegezegde voortgangsrapportages informeren.
De zorg van de Onderwijsraad betreft de toenemende verstrengeling van
privaat gefinancierd onderwijs en publiek onderwijs, met name ook
structureel. Zeker als het gaat om betaald aanbod, vergroot dit de
kansenongelijkheid (alleen aanbod voor leerlingen die dat kunnen
betalen). Ik vind dit inderdaad een zorgelijke ontwikkeling. Het funderend
onderwijs in Nederland wordt publiek bekostigd en moet voor alle
leerlingen toegankelijk zijn. Ook is van belang dat bestuurders, leraren en
schoolleiders zelf regie hebben op het onderwijsprogramma en dat de
kwaliteit geborgd is. Op 24 februari heb ik de beleidsreactie naar uw
Kamer gestuurd, waarin ik inga op mijn visie omtrent de inzet van private
partijen.85
Zoals eerder aangegeven, ben ik in gesprek met de VO-raad over de wijze
waarop wij uitvoering kunnen geven aan de moties van uw Kamer die
oproepen tot het ontmoedigen van reclame voor betaald aanvullend
aanbod en het gebruik daarvan in de school. Over de wijze waarop ik
uitvoering zal geven aan deze moties, zal ik u dit voorjaar informeren.
De leden van de PvdD-fractie vragen aan MPVO hoe hij ervoor gaat
zorgen dat ook op de scholen waar nu nog niet is gekozen voor interventies met betrekking tot het welbevinden van leerlingen, hier alsnog
expliciet aandacht aan wordt geschonken.
Slechts 8% van de scholen heeft niet gekozen voor een interventie gericht
op welbevinden. Het feit dat deze scholen niet voor zo’n interventie
hebben gekozen, wil nog niet zeggen dat zij hieraan geen expliciete
aandacht besteden. Ons beeld is dat het belang van aandacht voor
welbevinden zeer breed wordt gedeeld door scholen in po en vo. Scholen
hebben ook de ruimte om op basis van nieuwe inzichten andere interventies uit te voeren, dan zij aanvankelijk hadden gepland. In de tweede
uitvraag die momenteel in het kader van het implementatieonderzoek
naar het NP Onderwijs zal plaatsvinden, wordt dit in beeld gebracht. De
85

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 610

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

65

Kamer wordt over de uitkomsten hiervan in de volgende voortgangsrapportage geïnformeerd.
De voornoemde leden vragen of MOCW en MPVO erkennen dat het ook
na corona uiterst belangrijk is dat er blijvende aandacht is voor het
sociaal-emotionele en het mentale welzijn van jongeren op alle scholen en
onderwijsinstellingen.
Ja, wij erkennen dat het van groot belang is om blijvend aandacht te
hebben voor het sociaal-emotionele en mentale welzijn van onze
leerlingen en studenten en dat aanpakken, zoals het preventieakkoord en
de effectieve interventies, voor het sociaal-emotionele en het mentale
welzijn van scholieren en studenten op de lange termijn, ook na corona,
belangrijk zijn. Scholen besteden altijd al aandacht aan de sociaalemotionele ontwikkeling en het welzijn van leerlingen, al heeft corona de
aandacht hiervoor versterkt. Binnen het NP Onderwijs doen scholen
ervaringen op met interventies. Dit inspireert hen om dit thema in het
vervolg structurele aandacht te geven. Daarnaast bent u op 15 oktober
2021 geïnformeerd door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport over de verkenning van het Nationaal Preventieakkoord Mentale
Gezondheid86. Hierin wordt de huidige situatie van de mentale
gezondheid in Nederland, de gesignaleerde kansen en opgaven en de
vervolgstappen op de verkenning geschetst. Ook wordt er in het po, vo en
mbo gewerkt met de gezonde schoolaanpak, waar welbevinden een van
de pijlers is. Naar aanleiding van de resultaten van de Monitor Mentale
Gezondheid en Middelengebruik in het ho (11 november 2021) (Bijlage bij
Kamerstuk 31 288, nr. 931) voeren OCW en VWS nu volop gesprekken met
het veld en experts over het ontwikkelen van een integrale aanpak
mentale gezondheid in het ho, zoals in het rapport wordt aanbevolen.
De leden van de PvdD-fractie vragen of MPVO ook denkt dat meer
preventief beleid een deel van de problemen op het gebied van het
sociaal-emotionele en mentale welzijn had kunnen voorkomen en of de
Minister erkent dat er een aantal zaken niet goed zijn gegaan op het
gebied van preventie.
De coronapandemie heeft grote gevolgen gehad. De impact op het welzijn
van kinderen en jongeren is niet verrassend, maar de situatie is uniek en
in die zin zijn deze grote gevolgen moeilijk te voorspellen geweest.
Scholen besteden altijd al aandacht aan de sociaal-emotionele ontwikkeling en het welzijn van leerlingen, al heeft corona de aandacht hiervoor
versterkt. Scholen die al eerder intensief bezig waren met deze thema’s
hebben hier wel van geprofiteerd, zij konden gemakkelijker op een goede
manier aandacht besteden aan het welbevinden van hun leerlingen.
Andere scholen moesten hier nog een inhaalslag op maken, zij doen nu
meer ervaring op en zien het belang van dit onderwerp wat hen in de
toekomst zal helpen bij het maken van hun beleidskeuzes.
De voornoemde leden vragen welke lessen volgens MPVO en MOCW
getrokken zouden moeten worden, zodat sociaal-emotionele en mentale
problematiek bij jongeren in de toekomst zo veel mogelijk voorkomen kan
worden.
Voor het funderend onderwijs is het nog te vroeg om conclusies te trekken
over te leren lessen. Allereerst is een uitgebreider inzicht nodig in de
vraag welke interventies scholen uitvoeren om welbevinden en/of de
sociaal-emotionele ontwikkeling te stimuleren en tot welke resultaten die
interventies leiden. In de eerstvolgende voortgangsrapportage zal daarvan
een beeld gegeven kunnen worden. Voor een aanpak op de langere
termijn is het Nationaal Preventieakkoord Mentale Gezondheid afgesloten.

86

Kamerstuk 32 793, nr. 573

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

66

Op schoolniveau worden ook lessen getrokken wat voor hun schoolse
populatie goed werkt.
Daarnaast geldt dat de corona-maatregelen onvermijdelijk impact hebben
gehad op het mentaal welzijn van studenten. Instellingen hebben zich op
zeer korte termijn ingespannen om in contact te blijven met studenten en
hen te ondersteunen. In het rapport van de monitor mentale gezondheid
en middelengebruik onder studenten in het ho87 komt met name naar
voren dat sociale binding en veerkracht erg belangrijk zijn voor een
positief mentaal welzijn.
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie vragen MPVO wat redenen zijn voor
medezeggenschapsraden om nog niet in te stemmen.
Rond de start van het schooljaar 2021/2022 is aan schoolleiders gevraagd
of de MR al heeft ingestemd. Dit is in het merendeel van de gevallen al
gebeurd. Het merendeel van de overige schoolleiders heeft ook aangegeven te verwachten dat instemming nog voor het einde van 2021
plaatsvindt.
In het verdiepende implementatieonderzoek wordt verdere navraag
gedaan naar de rol van de MR bij de interventiekeuze. U wordt daarover
middels de tweede voortgangsrapportage geïnformeerd.
Voorts vragen zij welke middelen MPVO heeft indien medezeggenschapsraden en schoolleiders verschillen van inzicht over de schoolplannen en er niet uitkomen.
Het merendeel van de scholen heeft aangegeven dat de MR heeft
ingestemd met het schoolprogramma. Scholen waarbij dit nog niet is
gebeurd, geven aan dat dit meestal naar verwachting voor het einde van
2021 zal plaatsvinden. Wanneer dit uiteindelijk toch niet het geval zou zijn
kunnen wij individuele scholen niet sanctioneren door bijvoorbeeld
middelen terug te vorderen. De middelen zijn namelijk als aanvullende
bekostiging verstrekt.
De leden van de ChristenUnie MPVO vragen hoe de rol van de medezeggenschapsraad wordt gewaarborgd.
Er is duidelijk aan het veld gecommuniceerd dat het de bedoeling is dat
medezeggenschapsraden instemmen met de implementatie van het NP
Onderwijs. Wij verwachten van medezeggenschapsraden dat zij die rol
ook op zich nemen en het gesprek aan gaan met hun bestuur. Om
medezeggenschapsraden te ondersteunen is er een handreiking88
gemaakt die medezeggenschapsraden helpt bij het proactief aan de slag
gaan met de middelen uit het NP Onderwijs. Over het gevolgde proces
rondom instemming van de medezeggenschap verantwoorden schoolbesturen zich in hun jaarverslag.
De voornoemde leden vragen of MPVO in een volgende voortgangsrapportage ook kan meenemen welke bedragen door scholen worden
uitgegeven aan commerciële bureaus en hoeveel verschillende commerciële bureaus worden ingezet.
In de voortgangsrapportage die dit voorjaar uitkomt kunnen we meer
zeggen over inzet van externe partijen door scholen op dit moment.
Scholen geven een inschatting van het percentage van de NP Onderwijsmiddelen dat zij aan externen denken uit te geven. Voor meer exacte

87
88

Bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr. 931
Sterk Medezeggenschap in het primair en voortgezet onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

67

cijfers zullen de jaarrekeningen over 2021 en 2022 moeten worden
afgewacht.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of MPVO verwacht dat de
winsten die commerciële bureaus nu maken met middelen vanuit het
Nationaal Programma Onderwijs ook invloed zullen hebben op het
schaduwonderwijs op de langere termijn.
Dit is niet met zekerheid te zeggen. De extra middelen van het Nationaal
Programma Onderwijs zijn eenmalig. De vraag die dit veroorzaakt op de
markt is eindig. Ook blijft dit kabinet investeren in de bestrijding van het
lerarentekort, wat mogelijk de vraag aan de markt zou kunnen verkleinen.
Dat zou ertoe moeten leiden dat een mogelijke groei van deze markt
tijdelijk is.
Deze leden vragen vervolgens of MPVO denkt dat de winsten van deze
bureaus leiden tot een grotere kansenongelijkheid, bijvoorbeeld doordat
zij winsten steken in marketing, terwijl het aanbod niet langer publiek
toegankelijk gaat zijn. Andere mechanismen die hierbij kunnen spelen is
dat scholen de diensten van deze bureaus gaan waarderen of dat ouders
en leerlingen wennen aan deze diensten en ze willen continueren.
Ik vind het belangrijk dat we een verdere vergroting van de kansenongelijkheid en de verstrengeling tussen publiek en privaat in het onderwijs
zoveel mogelijk voorkomen. Op 24 februari heb ik de beleidsreactie naar
uw Kamer gestuurd, waarin ik inga op mijn visie omtrent de inzet van
private partijen.89 Ik informeer uw Kamer later ook over de wijze waarop ik
uitvoering wil geven aan moties die oproepen om het gebruik van betaald
aanvullend aanbod te ontmoedigen in het onderwijs.
De leden van de ChristenUnie vragen of MPVO er in de planning van de
uitvoering van het NP Onderwijs rekening wordt gehouden met onvoorspelbare epidemiologische ontwikkelingen.
Ja, onder andere op basis van de aanhoudende pandemie heb ik besloten
om de bestedingstermijn, monitoring en ondersteuning van het NP
Onderwijs met twee jaar te verlengen. Voor verdere onderbouwing van dit
besluit verwijs ik u door naar de Kamerbrief, die op 25 februari jl. naar uw
Kamer is gestuurd. Daarnaast worden in de tweede voortgangsrapportage, die in april wordt gepubliceerd, ook de resultaten van het
verdiepend implementatieonderzoek gepresenteerd. Dit onderzoek geeft
een actueel beeld van de uitvoering, waarin de effecten van de huidige
epidemiologische ontwikkelingen op de uitvoering duidelijk zullen
worden.
Tot slot vragen de leden van de ChristenUnie-fractie MPVO en MOCW of
zij in het NP Onderwijs ruimte zien om bepaalde aanbevelingen over te
nemen en of de Ministers daarop kunnen reflecteren.
Het mentaal welzijn van veel kinderen en jongeren is door de coronacrisis
sterk geraakt. Scholen en gemeenten werken nu aan interventies om daar
verbetering in te brengen. De menukaart, voor po en vo, geeft informatie
over wat werkt. Voor het mbo en ho is er een lijst met acties opgenomen
in het bestuursakkoord. Interventies die in het NP Onderwijs worden
voorgesteld zijn, zoals ook in de monitor, in te delen in: preventie, de
aandacht voor het versterken van de sociale binding met medestudenten
en de onderwijsinstelling, extra begeleiding als studenten problemen
ervaren of vertraging oplopen, en het werken aan goede informatievoorziening. Uit de eerste inventarisatie van de plannen van de instellingen
blijkt dat dit ook de acties zijn waarop de instellingen in belangrijke mate
inzetten.

89

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 610

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

68

Inbreng van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie vragen of MPVO een overzicht heeft van
hoeveel geld inmiddels naar commerciële bureaus is gevloeid.
In de voortgangsrapportage die dit voorjaar uitkomt kunnen we meer
zeggen over inzet van externe partijen door scholen op dit moment.
Scholen geven een inschatting van het percentage van de NP Onderwijsmiddelen dat zij aan externen denken uit te geven. Voor meer cijfers over
de besteding van NP Onderwijsmiddelen zullen de jaarrekeningen over
2021 en 2022 moeten worden afgewacht.
Daarnaast is in december het advies van de Onderwijsraad «Publiek
karakter voorop»90 verschenen. Op 24 februari heb ik de beleidsreactie
naar uw Kamer gestuurd, waarin ik inga op mijn visie omtrent de inzet
van private partijen.91
De leden van de Volt-fractie vragen of MPVO hoe de prijzen van commerciële bureaus zich verhouden tot de situatie waarin dit geld gebruikt wordt
om het onderwijs te versterken.
Ik heb geen zicht op de tarieven van diverse commerciële bureaus en de
bedragen die scholen reserveren voor het uitbesteden van bepaalde
diensten. Daarbij komt dat hier een spanning optreedt tussen belangen
van de kortere en de langere termijn: om de schade bij leerlingen te
beperken als gevolg van de coronacrisis is het van belang dat er zo snel
mogelijk gehandeld wordt. Mijn voorgangers hebben geïnvesteerd in
bijvoorbeeld de aanpak van het lerarentekort. De effecten hiervan hebben
enkele jaren nodig om zich uit te betalen. Dit kabinet heeft in het coalitieakkoord afspraken gemaakt om naast het NP Onderwijs ook structureel
fors in de versterking van het onderwijs te investeren, onder andere door
het opstellen van een masterplan voor de onderwijskwaliteit en de
basisvaardigheden, het versterken van scholen met veel leerachterstanden en investeringen in leraren, schoolleiders, opleidingen en
arbeidsvoorwaarden.
De leden van de Volt-fractie vragen MPVO vervolgens in hoeverre
NPO-middelen worden toegespitst op leerlingen met een niet-westerse
migratieachtergrond, zonder daarbij de ouders te betrekken. De leden
vragen ook of de Minister een kans ziet om een deel van de NP Onderwijsgelden toe te spitsen op ouders.
In de verdeling van de NP Onderwijsmiddelen is rekening gehouden met
risico op achterstanden. Uit de eerste voortgangsrapportage bleek dat niet
alleen leerlingen met een lage sociaal economische status, maar ook
leerlingen met een midden sociaal economische status meer achterstanden hebben. De migratie-achtergrond van ouders kan hierbij een rol
spelen, maar is geen factor op zich. In de menukaart zijn ook interventies
voor het vergroten van de ouderbetrokkenheid opgenomen, bijvoorbeeld
door ouders beter te betrekken bij het leerproces van hun kinderen of
door interventies gericht op de vaardigheden van ouders.
De leden van de Volt-fractie vragen of MPVO bekend is met het LeerKansenProfiel dat de gemeente Den Haag gebruikt om kansengelijkheid te
verkleinen en of het LKP als voorbeeld zou kunnen dienen voor besteding
van een deel van de NPO-gelden.
Ik heb hier kennis van genomen. Het LeerKansenProfiel is door de
gemeente Den Haag in een beleidsnota ingesteld als één van drie
profielen voor de brede school in deze gemeente. In het kader van de
regeling Onderwijstijdverlenging basisonderwijs (die eindigde in 2013) is
destijds informatie verspreid over deze aanpak. In veel gemeenten en op
90
91

Publiek karakter voorop | Advies | Onderwijsraad
Kamerstuk 31 293 en 31 289, nr. 610

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

69

veel scholen wordt geïnvesteerd in ouderbetrokkenheid. Goede
voorbeelden worden onder andere via de Gelijke Kansen Alliantie en het
ondersteuningstraject voor gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
gedeeld. Scholen met het LeerKansenProfiel bieden extra onderwijs aan,
voor de brede ontwikkeling van kinderen. Dit is vaak aanvullend op het
reguliere onderwijs. Het NP Onderwijs is gericht op vertragingen door
corona. De aanpak van het LeerKansenProfiel sluit daarom niet één op
één aan op deze doelstelling, maar het vergroten van ouderbetrokkenheid
of het verrijken van de leeromgeving kan zeker onderdeel zijn van de
aanpak van scholen. Ik verwijs u voor uitgebreidere toelichting naar de
menukaart van het NP Onderwijs.
De leden van de fractie Volt vragen wat MPVO eraan doet om de
instellingen gerust te stellen in hun onzekerheid omtrent de incidentele
aard van de middelen die zij ter beschikking gesteld krijgen vanuit het NP
Onderwijs. Daarbij vragen de voorgenoemde leden ook hoe de tijdelijkheid van het NP Onderwijs zich verhoudt tot de structurele vraag naar
personeel in het onderwijs.
Zoals eerder is aangegeven, is het NP Onderwijs bedoeld om de acute
leer- en studievertragingen van leerlingen en studenten in te lopen, die
door het coronavirus zijn veroorzaakt, zowel cognitief als sociaalemotioneel, en de corona-gerelateerde toename van de kansenongelijkheid aan te pakken. Daarom is er ook gekozen voor een tijdelijk
programma. De wijze waarop het programma is ingericht, bijvoorbeeld
door te werken met evidence-based interventies, zal zorgen voor
langdurige effecten in het onderwijs. Maar het NP Onderwijs is niet de
oplossing voor structurelere uitdagingen in het onderwijs, zoals het
personeelstekort, en heeft dit ook nooit als doel gehad.
De leden van fractie Volt vragen of MPVO een toelichting kan geven op
hoe het uitbreiden van de (tijdelijke) aanstellingen van zitten personeel en
het toepassen van zogenoemde dakpanconstructies voor nieuwkomers
het lerarentekort helpen oplossen.
Het uitbreiden van het aantal uren van zittend personeel kan een
belangrijke bijdrage leveren aan de aanpak van de tekorten. Immers, de
vraag naar personeel kan zowel worden ingevuld door het aantrekken van
nieuw personeel als door het uitbreiden van het aantal uren dat het
huidige personeel werkt. Zoals ook in het coalitieakkoord staat, wil dit
kabinet urenuitbreiding stimuleren. Ook het aantrekken van personeel
vooruitlopend op de pensionering van zittend personeel kan een bijdrage
leveren aan de aanpak van tekorten. Op deze manier ontstaat ruimte om
startend personeel goed te begeleiden. Bovendien weten we uit
onderzoek dat een deel van de oudere leraren bereid zijn langer door te
werken om hun expertise over te dragen aan startende leraren en een
meer coachende rol krijgen. Zoals in de brief over leraren van december
aan de Kamer staat, groeit het aantal starters met een vast contract of
uitzicht daarop. Gezien de krappe arbeidsmarkt is de verwachting dat deze
trend doorzet. Ook dit kan een bijdrage leveren aan de aantrekkelijkheid
om in het onderwijs te gaan werken.
De leden van de Volt-fractie vragen MPVO of hij het met hen eens is dat
het voorzien in structurele oplossingen voor een dermate groot probleem,
als het lerarentekort, bij de overheid zou moeten liggen.
De aanpak van de personeelstekorten vraagt een gezamenlijke inspanning
van alle betrokkenen in het onderwijs, inclusief de overheid. De overheid
kan dit echter niet alleen, immers niet de overheid maar schoolbesturen
zijn verantwoordelijk voor het aanstellen van personeel. Tegelijkertijd
overstijgt de problematiek het niveau van de individuele besturen. Ook zij
kunnen het niet alleen oplossen. Als het bijvoorbeeld gaat om het werven
en opleiden van personeel of breder, knelpunten op de onderwijsarbeids-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

70

markt aanpakken, dan biedt het regionale niveau daarvoor een betere
basis. De overheid kan daarbij zorgdragen voor goede randvoorwaarden.
Bijvoorbeeld door middel van subsidieregelingen voor zij-instromers en
onderwijsassistenten die leraar willen worden, maar ook door te zorgen
dat kennis over de aanpak van de tekorten wordt gedeeld.
De leden van de fractie Volt vragen MPVO of er verschillende scenario’s
zijn uitgewerkt voor het onvoorspelbare verloop van de coronacrisis, hoe
deze scenario’s zich verhouden tot het NP Onderwijs en de looptijd van
het programma en of het programma ook mogelijk verlengd zou kunnen
worden als de gevolgen van de coronacrisis langer voortduren dan
verwacht.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de brief, die op
25 februari jl. naar uw Kamer is gestuurd.
De leden van de Volt fractie vragen in hoeverre de instrumenten uit het
Nationaal Programma Onderwijs worden toegespitst op het aanpakken
van verschillen in vertragingen tussen vmbo-leerlingen en vwo-leerlingen.
Het Nationaal Programma Onderwijs is zo ingericht dat op school de
middelen ingezet worden waar ze nodig zijn, op basis van een analyse van
de specifieke vertragingen en behoeften van de leerlingen. De menukaart
bevat effectieve interventies om cognitieve vertragingen aan te pakken en
om in te zetten op sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen,
executieve vaardigheden en welbevinden. De menukaart is toepasbaar in
alle schoolsoorten. Het Nationaal Programma Onderwijs bevat geen
specifieke maatregelen om verschillen tussen schoolsoorten aan te
pakken. Bij de doorontwikkeling van de menukaart is er wel extra
aandacht voor het ontwikkelen van interventies die meer geschikt zijn
voor het beroepsgericht vmbo, het praktijkonderwijs en het gespecialiseerd onderwijs.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor de spanning tussen het
karakter van het Nationaal Programma als hersteloperatie en het gegeven
dat het onderwijs aanhoudend geconfronteerd wordt met extra beperkingen die het verzorgen van onderwijs intensiever maken dan voor de
coronatijd. Zij vragen MPVO of hij zo snel mogelijk een realistisch
perspectief kan schetsen, zodat het personeel in de beleving niet met de
last van een onmogelijke opdracht opgezadeld wordt.
Ik herken de spanning die uw fractie schetst, tussen enerzijds het tijdelijke
karakter van het NP Onderwijs en anderzijds de beperkingen vanwege de
coronamaatregelen van afgelopen jaar. De verlenging van de bestedingstermijn van het programma, die in de brief van 25 februari jl. is aangekondigd, moet er aan bijdragen dat de scholen die dat nodig hebben meer
tijd kunnen besteden aan de uitvoering van de maatregelen uit het NP
Onderwijs. Anderzijds is er in het coalitieakkoord ook veel aandacht voor
structurele investeringen in het onderwijs, die gedeeltelijk samenhangen
met elementen uit het NP Onderwijs, zoals het verbeteren van de kwaliteit
van het onderwijs en het vergroten van kansengelijkheid. Een soepele
overgang in de maatregelen uit het NP Onderwijs en het coalitieakkoord
vind ik heel belangrijk. Hierdoor wil ik continuïteit voor scholen mogelijk
maken. Wat hieraan bijvoorbeeld bij zal dragen is dat voor het masterplan
basisvaardigheden ook gebruik zal worden gemaakt van bewezen
effectieve interventies. Over de meer specifieke invulling van de maatregelen uit het coalitieakkoord informeer ik uw Kamer dit voorjaar.
De leden van de SGP constateren dat een deel van de scholen niet heeft
voldaan aan de procedures en uitgangspunten die de Minister heeft
aangegeven, bijvoorbeeld als het gaat om betrokkenheid van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

71

onderwijsteam en instemming van de medezeggenschapsraad. Zij vragen
hoe MPVO hiermee omgaat en in hoeverre dit consequenties heeft. Zij
wijzen erop dat het voor iedereen van belang is om zekerheid te hebben
over de randvoorwaarden.
Ik herken het beeld niet dat onderwijsteams niet betrokken worden bij de
besluitvorming. Uit het eerste deelonderzoek implementatiemonitor NP
Onderwijs blijkt dat leraren op verschillende manieren betrokken zijn
geweest bij de besluitvorming over de NP Onderwijsmiddelen. Allereerst
is de kennis en expertise van leraren op veel scholen gebruikt om in kaart
te brengen hoe leerlingen ervoor staan (de schoolscan). Vervolgens is het
merendeel van de onderwijsteams betrokken geweest bij het opstellen
van het schoolprogramma. In het po geldt dit voor 88% van de scholen, in
het vo voor 69% en in het (v)so voor circa drie kwart van de scholen.
Ook het beeld dat er geen instemming is op scholen van de MR herken ik
niet. Op de meeste scholen heeft ook de medezeggenschapsraad al
ingestemd met de plannen. In het po heeft 83% van de MR’en al
ingestemd, in het vo circa drie kwart. In het (v)so ligt dit percentage lager
(67%). Waar dat nog niet gebeurd is zal dit alsnog gebeuren, zoals de
bedoeling is van het NP Onderwijs. Dit is een belangrijk punt, waarover
we schoolbesturen ook vragen verantwoording af te leggen. Via het
Verdiepend implementatieonderzoek, dat in januari 2022 wordt gestart,
zullen wij daarnaast blijven monitoren op welke wijze onderwijsteams en
medezeggenschapsraden betrokken worden bij de uitvoering van het NP
Onderwijs. In de tweede voortgangsrapportage NP Onderwijs zullen wij
de uitkomsten van dit onderzoek met de Kamer delen.
Het is niet mogelijk om te sanctioneren door bijvoorbeeld terug te
vorderen omdat de middelen als aanvullende bekostiging zijn verstrekt op
het moment dat er geen instemming is van de medezeggenschapsraad of
als onderwijsteams niet zijn betrokken. Om scholen te ondersteunen bij
het proces is een handreiking ontwikkeld.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre en op welke manier
MPVO in het vervolg meer zicht wil bieden op de effectiviteit van de
gekozen interventies in de reguliere onderwijscontext.
De huidige menukaart is voor groot deel een vertaling van de Engelse
«Teaching and Learning Toolkit, die is ontwikkeld door de Education
Endowment Foundation (EEF) uit Engeland. Die Toolkit geeft een overzicht
van wat de afgelopen jaren uit internationaal onderzoek bekend is over
effectief leren en onderwijzen van 5- tot 16-jarigen.
Meer inzicht in de effectiviteit van de interventies in de Nederlandse
praktijk wordt de komende periode opgebouwd. Om te beginnen via de
verdiepende case studies waarin in meer detail onderzocht wordt hoe de
interventie op school is ingezet en hoe de uitvoering in de praktijk uitpakt.
Daarnaast wordt binnen het programma Effectmeting Kansrijke Interventies via het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) de
effectiviteit op de leerprestaties en op de sociaal-emotionele ontwikkeling
van leerlingen van een aantal te selecteren interventies van de menukaart
nader onderzocht.92
Ook in het coalitieakkoord is aangegeven dat we voor de verbetering van
de basisvaardigheden gebruik willen maken van effectief bewezen
lesmethodes. De lessen van het NP Onderwijs zijn daarin belangrijk.
De leden van de SGP-fractie vragen MPVO op welke wijze scholen worden
ondersteund inzake de arbeidsrechtelijke consequenties van hun keuzes
92

https://www.nro.nl/nieuws/oproep-interventies-gezocht-voor-het-aanpakken-vanleervertragingen-funderend-onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

72

en of aanpassing van de regelgeving is overwogen om scholen beter te
faciliteren in het voorkomen van risico’s.
Voor ondersteuning inzake arbeidsrechtelijke vraagstukken kunnen
scholen terecht bij verschillende organisaties. Zo biedt het Participatiefonds ondersteuning voor vragen over werkloosheidskosten en -risico’s
en kunnen scholen onder meer bij de PO-raad terecht voor juridische
ondersteuning. Ook is bij de introductie van het NP Onderwijs aandacht
aan dit onderwerp besteed en wordt voorlichting gegeven die regelmatig
wordt geactualiseerd, via de website van het NP Onderwijs.
Aanpassing van de regelgeving is niet overwogen. Scholen zijn primair
zelf verantwoordelijk voor hun personeelsbeleid en de werving en selectie
van nieuw personeel. Zij zijn aan zet om goed gekwalificeerd personeel
aan te stellen voor de werkzaamheden die voortvloeien uit het NP
Onderwijs. Dat kan zowel om (vak)leraren gaan als ondersteunend
personeel. Het NP Onderwijs biedt scholen ook de mogelijkheid om
invulling te geven aan een strategische personeelsplanning die zich
uitstrekt tot na het NP Onderwijs, bijvoorbeeld een verwachte vacature
naar voren te halen of door ervaring op te doen met het inzetten van
ander personeel, zoals (vak)krachten en ondersteunend personeel.
Dit is gewenst om het hoofd te kunnen bieden aan de uitdagingen rond
personeelstekorten die we in vrijwel alle sectoren van de economie zien
ontstaan. Omdat ik begrip heb voor de uitdagingen die het NP Onderwijs
met zich meebrengt, mogen scholen financiële middelen uit het NP
Onderwijs in hun reserves opnemen voor eventuele onverhoopte
werkloosheidskosten die veroorzaakt kunnen worden door afloop van het
NP Onderwijs.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe MPVO gaat bevorderen dat de rol
van ouders duidelijker in beeld komt.
Betrokkenheid van ouders is erg belangrijk voor het welzijn van het kind
en het herstellen van de corona-gerelateerde vertragingen. Daarom
hebben effectieve interventies die gericht zijn op de rol die ouders kunnen
vervullen ook een volwaardige plaats op de menukaart. Ik deel niet met de
leden dat de rol van ouders eigenlijk niet aan bod komt onder faciliteiten
en randvoorwaarden. Aan ouderbetrokkenheid is een volledige pagina
gewijd, waarop de informatie uit de Britse «Teaching and Learning
Toolkit» te vinden is, met in aanvulling daarop verwijzingen naar
praktijkkaarten over effectieve Nederlandse programma’s voor het
betrekken van ouders. Ook zijn er praktijkvoorbeelden toegevoegd.
Daarnaast biedt het Nederlands Regieorgaan Onderwijsonderzoek in het
verlengde van de menukaart aanvullende kennis over het aanpakken van
leervertragingen op onderwijskennis.nl.
Daar is ook meer informatie te vinden over ouderbetrokkenheid. Uit het
eerste deelonderzoek van de implementatiemonitor93 blijkt dat meer dan
de helft van de scholen gesprekken met ouders/verzorgers heeft gebruikt
als bron voor de schoolscan. Ook zijn vaak enquêtes onder ouders
gebruikt als bron. In het tweede deelonderzoek komt meer informatie
beschikbaar over de betrokkenheid van ouders bij de interventies.
De voornoemde leden vragen op welke wijze MPVO gaat bevorderen dat
het belang van de positie van ouders bij de uitvoering duidelijker in beeld
komt. Daarbij vragen zij hoe ouderorganisaties worden ondersteund en
ingeschakeld om het NP Onderwijs tot een succes te maken.

93

Cuppen, J. et al. (2021) Eerste deelonderzoek implementatiemonitor Nationaal Programma
Onderwijs. (Bijlag e bij Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

73

In samenwerking met ouderorganisaties is specifieke informatie voor
ouders ontwikkeld over het Nationaal Programma, onder meer over hoe
ouders het gesprek op school kunnen voeren over hoe het met hun kind
gaat en wat hij of zij nodig heeft. Ouders kunnen bij Ouders & Onderwijs
en de Stichting Voor Werkende Ouders terecht met vragen. Scholen
kunnen ook NP Onderwijsmiddelen inzetten om ouders effectief te
betrekken bij het terugdringen van achterstanden, Daarvoor is een
interventie opgenomen in de menukaart. Daarbij zijn meerdere praktijkkaarten te vinden van EducationLab, die praktische handvatten bieden
over hoe scholen met specifieke aanpakken kunnen werken. Verder is er
binnen de ondersteuningsstructuur van het programma veel kennisuitwisseling over de ontwikkeling van leesvaardigheid op school en thuis. Een
van de praktijkkaarten van EducationLab betreft de rol van ouders bij de
leesontwikkeling van leerlingen, en hoe scholen en leraren ouders hierbij
kunnen betrekken.
De leden van de SGP-fractie vragen welke inzet MOCW wil plegen om de
fysieke gezondheid, die met de mentale gezondheid van studenten
samenhangt, meer aandacht te geven en te stimuleren.
Er lopen op het vlak van fysieke gezondheid al enkele programma’s, zoals
de Gezonde School-aanpak in het mbo. Binnen de Gezonde Schoolaanpak werken mbo-scholen bijvoorbeeld aan voeding, bewegen en
sport, en slaap. Op deze thema’s kunnen mbo en ho instellingen ook
vanuit het Nationaal Programma Onderwijs middelen inzetten. Fysieke en
mentale gezondheid hangen sterk samen: fysieke gezondheid heeft een
positieve invloed op de mentale gezondheid. Dit wordt dus ook niet los
van elkaar gezien. In het hoger onderwijs wordt gewerkt aan een integrale
aanpak mentaal welbevinden die gericht is op preventie. Samenwerking
op het gebied van het welzijn van studenten, waaronder zowel fysieke als
mentale gezondheid vallen, zal ik de komende tijd samen met de
Staatssecretaris van VWS verkennen.
De leden van de SGP vragen of MOCW bekend is met het Kennisplein van
Opleiding naar werk en welke rol dit initiatief kan vervullen in de structuur
van het NP Onderwijs voor mbo en ho. Daarbij vragen zij ook hoe
dergelijke initiatieven worden benut om structurele verbeteringen te
realiseren.
Ik ben zeker bekend met dit initiatief en ik ben bezig dit initiatief te
betrekken bij de bredere ondersteuning die de Werkgroep Aanpak
Jeugdwerkloosheid biedt aan scholen en gemeenten in de regio. In deze
werkgroep zijn naast OCW en SZW ook maatschappelijke partners
waaronder de MBO Raad, SBB, Ingrado, Divosa en de Programmaraad
vertegenwoordigd. Ik verwacht dat de activiteiten van deze werkgroep,
gericht op het opbouwen en delen van kennis en het versterken van
samenwerking in de regio, voor blijvende verbeteringen in het begeleiden
van onderwijs naar werk zullen zorgen.
Inbreng van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie vragen MPVO wat het kabinet gaat doen
met de informatie dat reeds kwetsbare kinderen de meeste vertragingen
hebben als gevolg van de coronacrisis.
Het Nationaal Programma Onderwijs is zo vormgegeven dat scholen en
gemeenten hier op kunnen inspringen. Op plekken waar meer van deze
leerlingen zijn, is meer geld beschikbaar. Ook is het zo dat veel scholen en
gemeenten zullen voortbouwen op bestaande structuren en interventies
voor deze leerlingen, zoals bijvoorbeeld het onderwijsachterstandenbeleid, jeugdhulp op school of voorleeshulp thuis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

74

De leden van de DENK-fractie vragen MPVO of er ook centraal en
structureel onderwijsbeleid wordt gevoerd om dit breed verspreide
probleem bij de wortel aan te pakken.
Sinds jaar en dag wordt met voor-en vroegschoolse educatie en onderwijsachterstandenbeleid voor het primair onderwijs ingezet op het
voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden bij deze leerlingen,
in het vo gebeurt dit via het leerplusarrangement. Dit kabinet heeft in het
coalitieakkoord afgesproken om extra te investeren in vve, in scholen
waar veel leerachterstanden zijn en in een rijke schooldag. Deze maatregelen zijn bedoeld om de kansen van deze kinderen te vergroten.
Voornoemde leden vragen vervolgens MPVO hoe het kabinet er in de
toekomst voor zorgen dat niet steeds de meest kwetsbare groepen
leerlingen het hardst achteruitgaan bij crisis. Vermoedelijk is het onvermijdelijk dat er kwetsbare groepen zullen blijven bestaan en dat zij ook het
meest geraakt worden. Om de impact te verkleinen en de veerkracht van
deze groepen zoveel mogelijk te versterken, is de kwaliteit van het
onderwijs van zeer groot belang, juist voor kinderen uit kwetsbare
gezinnen. Met eerder genoemde investeringen wil dit kabinet daaraan
werken. Daarnaast wil het kabinet ook werken aan de onderwijskwaliteit in
den brede, zo wordt er onder andere een masterplan basisvaardigheden
ontwikkeld.
De eerdergenoemde leden vragen MPVO of de inzet van digitale hulpmiddelen en van andere interventies wordt gemonitord op kansengelijkheid.
Uit empirisch onderzoek dat in 2020 is gedaan komt naar voren dat de
inzet van digitale leermiddelen een bescheiden positief effect heeft op
leerprestaties. Dat geldt voor zowel hogere SES-groepen als lagere
SES-groepen en voor zowel laagpresteerders als voor hoogpresteerders.94
De inzet van deze specifieke interventie zal naar verwachting dus geen
negatief effect te hebben op de kansengelijkheid.
In het algemeen wordt in het kader van het NP Onderwijs de ontwikkeling
van de leerprestaties van leerlingen uit groepen met verschillende
kenmerken gemonitord. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar de
achterstandsscore van scholen, het opleidingsniveau van de ouders en
naar ouders met een migratieachtergrond. Daarmee kan in algemene zin
een indruk worden verkregen van de ontwikkeling van kansengelijkheid.
Het detecteren van een direct (causaal) verband tussen de ontwikkeling
van kansengelijkheid en de inzet van een specifieke interventie zal echter
lastig zijn, onder andere omdat scholen vaak kiezen voor een veelheid aan
interventies tegelijkertijd.
Verder merken we op dat scholen kunnen kiezen voor een gerichte inzet
van de NP Onderwijsmiddelen, waarbij bijvoorbeeld ook de aanschaf van
digitale hulpmiddelen van leerlingen voor het inlopen van achterstanden
onder kan vallen. Scholen kunnen de beste inschatting maken van wat
nodig is voor hun leerlingpopulatie.
De leden van de DENK-fractie vragen MPVO hoe rekening is gehouden bij
het verdelen van het herstelbedrag met het gegeven dat scholen met
reeds een hoge achterstandsscore in 2020/2021 grotere achterstanden
hebben opgelopen.
Voor het antwoord op deze vraag verwijzen wij u naar de brief die op
25 februari jl. naar uw Kamer is gestuurd.

94

Digitale leermiddelen en gelijke kansen, Oberon, februari 2020, Digitale leermiddelen en
gelijke kansen.pdf (kennisrotonde.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

75

De leden van de DENK-fractie wijzen MPVO er op dat scholen met een
hoge achterstandsscore grotere achterstanden hebben opgelopen en
vragen of er centraal en structureel onderwijsbeleid wordt gevoerd om dit
bij de wortel aan te pakken. Zij vragen ook hoe MPVO ervoor gaat zorgen
dat in de toekomst niet steeds de meest kwetsbare scholen het hardst
achteruitgaan bij crises.
Hiervoor geldt wat ik reeds beschreef in mijn antwoord op dezelfde
vragen ten aanzien van kwetsbare leerlingen: dit kabinet investeert in het
onderwijs aan de leerlingen die dat het hardst nodig hebben en in het
versterken van de scholen die de meeste leervertragingen hebben. De
investeringen in vve en onderwijsachterstanden zijn hiervoor structureel
beleid, waar dit kabinet nog extra in zal investeren. Het kabinet werkt ook
aan het versterken van de onderwijskwaliteit, onder meer door het werken
met evidence-based aanpakken in de school verder te stimuleren. Een
hoge onderwijskwaliteit en een robuust onderwijsstelsel is een cruciale
factor om kansen voor kinderen te vergroten.
De leden van DENK vragen MPVO wat er gebeurt als het programma
afloopt en de nieuwe docenten en ander personeel niet langer uit het
herstelbedrag gefinancierd kunnen worden en of hier een vangnet voor
bedacht is.
Het Nationaal Programma Onderwijs biedt ruimte om extra personeel aan
te nemen. Als er door de schaarste geen leraren te vinden zijn is het ook
mogelijk ander personeel in te zetten zoals gepensioneerde leraren,
onderwijsassistenten of studenten van de lerarenopleidingen.
De middelen die scholen ontvangen in het kader van het NP Onderwijs
zijn bedoeld om de door corona opgelopen vertragingen in te lopen en
dus niet voor structurele extra inzet van onderwijs(ondersteunend)
personeel. Als de door corona opgelopen leervertragingen zijn ingelopen
is het extra personeel ook minder nodig. Scholen kunnen voor verwachte
werkloosheidskosten na afloop van het NP Onderwijs een bestemmingsreserve opnemen.
Voorts vragen zij MPVO welke zekerheden het kabinet personeel kan
bieden dat uit het herstelbedrag wordt gefinancierd.
Personeel dat is aangesteld met de middelen uit het NP Onderwijs en die
hun baan verliezen na afloop van het NP Onderwijs hebben recht op een
transitievergoeding. Ook maken zij (mogelijk) aanspraak op een sociale
zekerheidsuitkering in het geval van werkloosheid.
De leden van DENK vragen MPVO welke duurzame oplossingen het
kabinet heeft om het structurele probleem van het lerarentekort aan te
pakken.
Zoals in het coalitieakkoord staat, investeren wij in leraren en schoolleiders om zo de kwaliteit van het onderwijs te verhogen. Door te
investeren in (bij)scholing en professionele ontwikkeling, in het verlagen
van de werkdruk en in de verbetering van de arbeidsvoorwaarden maken
we het aantrekkelijk om te gaan en blijven werken in het onderwijs. Dat
zijn belangrijke stappen om het lerarentekort aan te pakken en de kwaliteit
van het onderwijs te verhogen. Omdat besturen de tekorten niet alleen
kunnen oplossen en de onderwijsarbeidsmarkt regionaal functioneert,
stimuleert het kabinet schoolbesturen en lerarenopleidingen om de
tekorten gezamenlijk, regionaal aan te pakken. Over de verdere uitwerking
en doelstelling van de aanpak van de tekorten informeren wij de Kamer
dit voorjaar.
De leden van de DENK-fractie vragen MPVO of het kabinet zich heeft
beraad over een scenario waarbij de coronacrisis nog enige jaren
voortduurt waardoor de duurtijd van het programma van drie jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

76

onvoldoende zal blijken om eventueel nieuwe achterstanden weg te
werken.
Het programma is aangekondigd in februari 2021 voor 2,5 jaar. Vervolgens
zijn scholen aan de slag gegaan om de schoolplannen voor de zomer van
2021 gereed te hebben. Vanaf schooljaar 2021/2022 zijn alle scholen aan
de slag gegaan met de uitvoering van het programma. Zoals eerder is
aangegeven is in de Kamerbrief, die op 25 februari jl. naar uw Kamer is
gestuurd, aangegeven dat de bestedingstermijn van het programma met
twee jaar wordt verlengd. Het totale programma duurt dan in het totaal
4,5 jaar en loopt door tot 2024/2025. Dit besluit is mede genomen door de
aanhoudende pandemie.
Daarnaast vragen de leden van de voorgenoemde fractie MPVO wat er
gebeurt als scholen door nieuwe omstandigheden of maatregelen erg
beperkt worden in de uitvoering van de interventies en de achterstanden
weer lopen, of er dan een mogelijkheid is om de duurtijd van het
programma te verlengen, of er dan meer gelden vrijkomen en of er
alternatieve plannen zijn.
Zoals eerder is aangegeven, heb ik inmiddels besloten om de bestedingstermijn, monitoring en ondersteuning van het programma met twee jaar
te verlengen. Dit besluit heb ik met uw Kamer gedeeld in de kamerbrief,
die op 25 februari jl. naar uw Kamer is gestuurd. Deze keuze heb ik mede
gemaakt omdat scholen aangeven op dit moment niet of nauwelijks toe te
komen aan de uitvoering van het programma.
De voorgenoemde leden vragen MPVO of er ook duurzame plannen zijn
om scholen weerbaarder te maken tegen de gevolgen van de crisis en
welke plannen dit dan zijn.
Ja, er wordt op dit moment met de sector en scholen gewerkt aan een
gezamenlijk plan voor het onderwijs. De breed gedeelde maatschappelijke, politieke en bestuurlijke wens om een strategie voor de (middel)lange termijn te formuleren, tezamen met de adempauze die de epidemie
ons lijkt te geven, maakt dat het huidige corona-beleid kan worden herijkt.
Er wordt gewerkt aan een (middel)lange termijn strategie over de sectoren
heen, zoals beschreven in de brief van 8 februari 202295. Het Ministerie
van OCW neemt daarnaast de regie bij het verder uitwerken van (middel)lange termijn aanpak voor het onderwijs en het betrekken van de sector
daarbij. Voorspelbaarheid en duidelijkheid in de maatregelen zijn erg
belangrijk, evenals aandacht voor de gevolgen van de coronacrisis. Dit
plan zal parallel aan de Lange termijn aanpak Covid-19 medio maart 2022
met uw Kamer worden gedeeld.
Daarnaast voert het Ministerie van OCW komende periode verschillende
gesprekken met besturen schoolleiders, docenten, ouders, leerlingen,
gemeenten en andere betrokken over de duurzame opbrengsten van het
NP Onderwijs en de lessen die hieruit op te maken zijn. Deze gesprekken
vormen input voor plannen voor de toekomst.
De leden van de DENK-fractie vragen MPVO in hoeverre de wensen en
behoeften van de leerlingen zijn meegenomen in de keuze voor interventies door scholen en of hier een analyse van is gemaakt.
Met de schoolscan die scholen zo rond het voorjaar hebben uitgevoerd, is
door scholen in kaart gebracht wat leerlingen en de school nodig hebben
om coronavertragingen in te kunnen lopen. Scholen maken voor de
schoolscan gebruik van diverse bronnen. Naast toetsgegevens hebben zij
in dit kader vaak ook leerlingen en hun ouders/verzorgers geraadpleegd.
Van alle po- en (v)so-scholen geeft bijna 70% aan gebruik te maken van
gesprekken met ouders/leerlingen voor de totstandkoming van de
95

Kamerstuk 25 295, nr. 1780

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

77

schoolscan, in het vo loopt dit op tot circa driekwart. In het vo maakt een
meerderheid van de scholen ook gebruik van leerlingenquêtes. Deze
uitkomsten bevestigen de indruk dat scholen in de regel aldus goed weten
wat de behoefte van hun leerlingen is en plannen maken die daarbij
passen. Dat blijkt ook uit een nadere analyse van de enquête die in
september is gehouden onder schoolleiders. Zij kiezen interventies die
passen bij de gebieden waar zij zich het meest zorgen over maken.
De leden van de DENK-fractie vragen MPVO of het kabinet kan uitleggen
wat het op langere termijn wil doen met de bevindingen uit dit
programma en of deze bevindingen ook worden gebruikt om te bezien
waar beleid structureel vorm kan krijgen en hoe dit vorm krijgt.
In het coalitieakkoord is het gedachtegoed van het NP Onderwijs
opgenomen. Zo wordt er gesproken over een masterplan basisvaardigheden, waarbij de effectieve bewezen lesmethodes van het NP Onderwijs
worden gebruikt. Ook gaat we volgens het coalitieakkoord door met
handelen volgens de werkdrukmiddelensystematiek, de systematiek die
ook gehanteerd is in het NP Onderwijs, zodat investeringen zoveel
mogelijk rechtstreeks naar de klas gaan. Verder nemen we de ervaringen
die we binnen het NP Onderwijs hebben opgedaan met de subsidieregeling brede brugklassen en de arbeidsmarkttoelage mee in de ambities
van het Kabinet om brede en verlengde brugklassen te stimuleren en de
arbeidsvoorwaarden voor schoolleiders en leraren op scholen met veel
leerachterstanden te verbeteren. Een ander element van de langetermijnstrategie is de kenniscommunity die binnen het programma wordt
opgezet en na het programma wordt gecontinueerd.
Naast de plek die het NP Onderwijs in het coalitieakkoord heeft zal er
binnen het programma ook het gesprek worden aangegaan met het veld
om op te halen wat goed werkte binnen het programma en wat een
volgende keer anders zou moeten. In deze gesprekken wordt er ook
aandacht besteedt aan lessen die we uit de afgelopen periode kunnen
leren.
Inbreng van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga vragen MPVO hoe er goed op de
kwaliteit van commerciële bedrijven kan worden gelet, wanneer zij
worden ingezet voor het NP Onderwijs.
De regie voor de inzet van commerciële partijen in het onderwijs ligt bij
scholen. Het is dan ook aan hen om te beoordelen of de geleverde
diensten van voldoende kwaliteit zijn. Scholen kunnen hierbij bijvoorbeeld
kijken naar wat er bekend is over de effectiviteit van de gebruikte
methoden, van de wijze waarop de partij de resultaten bij leerlingen
inzichtelijk maakt, van de ervaring die de partij heeft, de aanwezigheid van
keurmerken en de kwalificaties van medewerkers. Deze en andere
aspecten zijn voor scholen ook uitgewerkt in de handreiking voor de inzet
van derde partijen.
De leden van Groep Van Haga vragen MPVO en MOCW of er al zicht is op
een plan van aanpak voor hoe de ruim 8 miljard euro aan onderwijs wordt
ingezet.
De nadere uitwerking van het programma en verdeling van de middelen
door OCW heeft u op 21 mei 2021 ontvangen.96 Daarnaast hebben
scholen en instelling hun eigen plannen gemaakt. In het funderend
onderwijs hebben we scholen in september gevraagd om een aantal
vragen over deze plannen te beantwoorden. Over de resultaten van deze
enquête is door Oberon gerapporteerd. Het mbo en ho heeft een beperkt
96

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 220

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

78

aantal grotere instellingen. Zij hebben hun plannen opgestuurd aan het
onderzoeksbureau Berenschot en deze zijn vervolgens door Berenschot
geanalyseerd. Enkele plannen zijn toentertijd niet tijdig ingeleverd,
inmiddels zijn alle plannen (met de vereiste instemming van de medezeggenschap) aan het bureau Berenschot beschikbaar gesteld. Het geschetste
bestedingsbeeld zal hierdoor evenwel niet wezenlijk wijzigen. De
resultaten van deze onderzoeken zijn vervolgens verwerkt in de eerste
voortgangsrapportage over het NP Onderwijs.
De voornoemde leden vragen MPVO ook of leerlingen en ouders wel
voldoende worden betrokken bij de inzet van het geld.
Scholen is gevraagd aandacht te besteden aan de betrokkenheid van
ouders en leerlingen. In formele zin gebeurt dat in ieder geval in de
medezeggenschapsraden. Hiertoe hebben scholen ook een handreiking
gekregen97. Uit de eerste voortgangsrapportage bleek dat scholen op dat
moment al in veruit de meeste gevallen in gesprek waren met hun
medezeggenschapsraad. Waar dat niet het geval is, gaan we ervan uit dat
scholen dat alsnog doen. We blijven die betrokkenheid monitoren.
De Groep Van Haga vraagt of MPVO ook onderzoek heeft gedaan naar de
bedragen die worden opgepot in het kader van de NPO-gelden en hoe de
Minister hiermee omgaat.
Elk jaar ontvangt uw Kamer voor de begrotingsbehandeling een brief over
de financiële positie van de onderwijsinstellingen, hierin wordt uitgebreid
ingegaan op de stand van de reserves bij schoolinstellingen. In het kader
van het NP Onderwijs is aangegeven dat scholen middelen in de reserves
mogen opnemen wanneer er sprake is van middelen die in het ene jaar
zijn ontvangen en pas in het volgend jaar kunnen worden uitgegeven.
Daarbij geldt wel dat het de bedoeling is dat de middelen binnen de
termijn van het programma worden uitgegeven. Ook mogen scholen
middelen in de reserves opnemen voor eventuele werkloosheidskosten
voor personeel dat is aangenomen met middelen uit het NP Onderwijs.
Deze kosten worden pas gemaakt na afloop van het programma. Het kan
dus zo zijn dat reserves zijn gestegen omdat schoolbesturen middelen
hebben gekregen in 2021 en deze pas in 2022 kunnen uitgeven. In de brief
over de financiële posities 2021, die de Kamer in het najaar zal ontvangen,
zullen we hier verder op in gaan.
Vanwege de aanhoudende hoge reserveposities in het funderend
onderwijs van de afgelopen jaren is er door het vorig kabinet een begin
gemaakt met het voorbereiden van wetgeving die het mogelijk moet
maken om te handhaven op deze hogere reserves bij onderwijsinstellingen.98
De voornoemde leden vragen MPVO hoe scholen ervaringen uit kunnen
wisselen zodat zij van elkaar kunnen leren.
Scholen kunnen binnen de netwerken van de kenniscommunity
ervaringen uitwisselen over de wijze waarop zij de NP Onderwijsgelden
inzetten bij het wegwerken van leervertragingen en het verbeteren van het
welbevinden en de sociaalemotionele ontwikkeling van de leerlingen.
De voornoemde leden vragen ten slotte of MPVO de mening deelt dat een
breed opgezette landelijke enquête onder onderwijzend personeel dient te
worden gehouden zodat uit het veld zelf knel- en verbeterpunten kunnen
worden aangedragen.
De waarnemingen vanuit het veld zijn belangrijk voor het programma. Om
die reden heeft in september een brede uitvraag plaatsgevonden onder
97

Dialoogkaart en handreiking (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraden – Sterk
Medezeggenschap
98
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

79

schoolleiders. Daarnaast wordt verdiepend implementatieonderzoek
gedaan, waarbij ook personeel wordt gevraagd naar hun ervaringen met
het NP Onderwijs. Ook in de case studies zullen leraren en onderwijsondersteunend personeel uitgebreid worden bevraagd. Naast deze onderzoeken worden onderzoeksrapporten besproken in focusgroepen met
leraren en worden gesprekstafels met leraren georganiseerd om te
spreken over het NP Onderwijs of bepaalde aspecten daarvan. Daarbij
komen ook de knelpunten en verbeterpunten aan bod. Onderwijzend
personeel wordt dus al op verschillende manieren betrokken bij de
reflectie op het programma. Een brede uitvraag onder deze groep heeft
mijns inziens geen toegevoegde waarde en levert aanvullende bevragingslast op. In overleg met de sectorraden wil ik wel bekijken of het
zinvol is om de brede uitvraag onder schoolleiders te herhalen rond de
zomervakantie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 159

80