Rapportage ICT-landschap
paramedische zorg
Nulmeting gegevensuitwisseling van en naar
paramedici in de eerstelijnszorg
17 september 2020

© 2020 Stichting Nictiz. Alle rechten worden voorbehouden. Overname van teksten of andere gegevens uit deze publicatie is kosteloos
toegestaan onder voorwaarde van volledige bronvermelding.

Auteur
Gert Koelewijn, Nictiz
Bas de Jong, Nictiz
Lambert van Eekelen, iCON healthcare

Met dank aan alle paramedici en leveranciers die tijd
hebben vrijgemaakt deel te nemen aan interviews,
beantwoorden van vragen en het redigeren van de
eerste versies van dit rapport.

Redacteur
Joost Wakka, Nictiz

Inhoud
Samenvatting

2

Inleiding

4

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

Gegevensuitwisseling in de praktijk
Achtergrond
ICT-landschap
Inkadering
Beoogd resultaat
Doelgroep
Interoperabiliteitsmodel Nictiz

5
5
6
6
7
7
8

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Bevindingen uit interviews met verschillende paramedici
Situatie paramedische zorgpraktijk
Huidige situatie ICT-landschap
Wensen voor gegevensuitwisseling
Functionaliteit van informatiesystemen voor gegevensuitwisseling
Relatie gegevensuitwisseling paramedische zorg met landelijke ontwikkelingen
Investeringen

10
10
10
12
12
13
14

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Bevindingen uit interviews leveranciers
Informatiesysteem
Functionaliteit
Wettelijke verplichtingen
Toegang patiënt en zorgverlener
Gegevensuitwisseling en landelijke ontwikkelingen

16
16
17
17
18
18

4

Vergelijking uitkomsten interviews paramedici en leveranciers

20

Conclusies

22

Aanbevelingen

23

Referenties

28

Over de auteurs

29

Bijlagen
Bijlage 1: lijst met afkortingen, namen en begrippen
Bijlage 2: scenario’s

30
30
32

Samenvatting
De gegevensuitwisseling van en naar paramedici in de eerstelijnszorg vraagt om verbetering. Paramedici
hebben gegevens nodig van andere zorgverleners en patiënten om de beste en veilige zorg te kunnen verlenen.
Het digitaal gestructureerd delen van gegevens tussen zorgverleners leidt tot minder fouten, verhoogt de
patiëntveiligheid en zorgt voor betere zorg. Om te bepalen wat nodig is ter verbetering van de huidige situatie
van gegevensuitwisseling in de paramedische zorg, heeft Nictiz in opdracht van de partijen van de bestuurlijke
afspraken in het voorjaar van 2020 een nulmeting uitgevoerd bij eerstelijnsparamedici en ICT-leveranciers.
De onderzoeksopdracht is om binnen de eerstelijns paramedische zorg de huidige status van de
gegevensuitwisseling te onderzoeken en te achterhalen wat de wensen zijn om de gegevensuitwisseling te
verbeteren. Op basis van dit onderzoek worden aanbevelingen gegeven over de onderwerpen die als eerste
moeten worden opgepakt. Hierbij wordt rekening gehouden met de ontwikkelingen in andere sectoren.
Deze vraag voor dit onderzoek staat in de Bestuurlijke afspraken paramedische zorg 2019-2022, VWS, 20
juni 2019. Dit onderzoek is door Nictiz uitgevoerd.
Voor het onderzoek zijn alle bekende ICT-leveranciers benaderd. Hiervan zijn 9 ICT-leveranciers van
paramedische informatiesystemen geïnterviewd. Uit de beroepsgroepen fysiotherapie, ergotherapie,
logopedie, diëtetiek, oefentherapie en huidtherapie zijn 13 paramedici geïnterviewd. De resultaten uit deze
interviews zijn getoetst met de beroepsorganisaties binnen de paramedische zorg.
De bevindingen uit de interviews zijn in dit rapport geanalyseerd en geaggregeerd. De belangrijkste
bevindingen zijn:
•

•

•

•

Het verkrijgen en versturen van zorginformatie voor paramedici kost te veel tijd
Dit komt omdat de gegevensuitwisseling binnen de paramedische zorg veelal ongestructureerd en op
papier is. Ook ontbreken er vaak relevante gegevens, waardoor deze achterhaald moeten worden bij
verwijzer en/of patiënt.
Functionele wensen en eisen voor gegevensuitwisseling zijn onbekend
ICT-leveranciers zijn soms niet goed op de hoogte van de functionele wensen en eisen voor
gegevensuitwisseling. Ook hebben zij niet het vertrouwen dat elektronische en gestructureerde
uitwisseling in een behoefte voorziet en dus gebruikt zal worden.
Systemen communiceren niet met elkaar
De zorginformatiesystemen die nu in gebruik zijn kunnen niet onderling gegevens uitwisselen. Zo zijn
er in de praktijk geen directe elektronische uitwisselingen tussen huisartsen en paramedici en tussen
paramedici onderling operationeel.
Individuele financiële slagkracht is laag
Voor een individuele praktijk is de investering voor het realiseren van de digitale gegevensuitwisseling
te hoog. Zij hebben niet de expertise, noch de inkoopmacht, noch het overzicht over de landelijke
ontwikkelingen. Alle geïnterviewde partijen geven aan om dit centraal te regelen.

Hieruit zijn de volgende conclusies getrokken:
•

•

Ontbreken van gegevens
Als gevolg van de niet gestructureerde uitwisseling van gegevens en de onbekendheid bij artsen en
medisch specialisten van de informatiebehoefte van paramedici, ontbreken in verwijzingen vaak
relevante gegevens die nodig zijn voor de zorg.
Missen van functionaliteit rondom gegevensuitwisseling
De meeste uitwisseling van informatie gaat nu nog op papier of via telefoon. In de eindsituatie zullen
de relevante medische patiëntgegevens via een gestructureerd digitaal bericht uitgewisseld worden
tussen de zorginformatiesystemen. De gegevens worden vervolgens geautomatiseerd overgenomen in
het dossier van betreffende patiënt.
Het handmatig overnemen van gegevens in het dossier is foutgevoelig en kost veel tijd.

17 september 2020
2/37

•

•

•

Geen centrale infrastructuur
Op dit moment is er geen centrale infrastructuur beschikbaar voor paramedische
zorginformatiesystemen om berichten digitaal te versturen en te ontvangen, waardoor de
gestructureerde gegevensuitwisseling niet van de grond komt.
Informatiestandaard paramedische zorg niet in gebruik
De belangrijkste reden voor het niet in gebruik zijn van de informatiestandaard paramedische zorg is
het gebrek aan vertrouwen bij de ICT-leveranciers dat deze oplossing daadwerkelijk gebruikt gaat
worden. Het risico van een desinvestering is te groot in een situatie waarin de ontwikkelcapaciteit van
de leveranciers al beperkt is. Ook zijn afspraken nodig met leveranciers van huisarts- en
ziekenhuisinformatiesystemen over de inbedding van de standaarden in hun systemen. Digitale
gegevensuitwisseling werkt alleen als zowel de zendende als ontvangende systemen de berichten
kunnen verwerken.
Gebrek aan regie
De betrokken partijen (alle branches, VWS en ZN) hebben gezamenlijk bestuurlijke afspraken gemaakt
over digitalisering. Zij zullen tot actie moeten overgaan om de gegevensuitwisseling voor elkaar te
krijgen. In ieder geval door het organiseren van de centrale regie.

Deze conclusies hebben geleid tot een aantal voorgestelde activiteiten, die zijn gerangschikt volgens het vijflagen interoperabiliteitsmodel van Nictiz. De beroepsorganisaties en de betrokken organisaties van paramedici,
huisartsen en ziekenhuizen moeten allereerst besluiten om de digitale uitwisseling van gegevens te gaan
realiseren. Vervolgens is het van belang een concreet tijdspad vast te stellen voor alle activiteiten. Hieruit vloeit
een advies voort een vervolgonderzoek uit te voeren, met de aanbeveling dit binnen een kleine scope te doen
qua berichten. Start eerst met de gegevensoverdrachten voor verwijzingen en rapportages. Deze overdrachten
zijn in lijn met de nieuwe ‘Richtlijn informatie-uitwisseling HASP paramedici’.
Om dit mogelijk te maken is het van belang landelijke financiering voor de verbetering van de paramedische
systemen te regelen: een individuele leverancier of praktijk kan dit niet betalen. Leveranciers opereren
landelijk en daardoor zal een niet landelijk ingestoken project waarschijnlijk niet succesvol zijn. Dit neemt niet
weg dat een start op regionaal niveau aan te bevelen is met één of twee berichtsoorten, zodat voor een
landelijke uitrol de kinderziektes weggenomen worden.
Dit onderzoek brengt de voordelen en de kostenposten in beeld voor de organisaties: paramedici, huisartsen,
specialisten en ICT-leveranciers.

17 september 2020
3/37

Inleiding
Paramedische zorg is zorg die wordt gegeven, naast zorg door een arts. Paramedische zorg richt zich op het
beter laten functioneren van een patiënt met een bepaalde ziekte of aandoening. Eenduidige
gegevensoverdracht in de paramedische zorg is onmisbaar voor hoogwaardige patiëntenzorg. Voor alle
paramedici is het belangrijk om over actuele en relevante informatie van hun patiënten te beschikken. Zo moet
een fysiotherapeut van een hartpatiënt met rugklachten weten wat de cardiale belastbaarheid is en moet de
logopedist van een CVA-patiënt weten dat er problemen zijn met slikken. Deze informatie is van essentieel
belang voor de behandeling van de patiënt.

Dit rapport schetst een beeld hoe binnen de paramedische zorg de huidige status van de gegevensuitwisseling
is en wat de wensen zijn om de gegevensuitwisseling te verbeteren. In dit rapport wordt geadviseerd welke
onderwerpen als eerste moeten worden opgepakt. Hierbij wordt rekening gehouden met de ontwikkelingen in
andere sectoren.

17 september 2020
4/37

1

Gegevensuitwisseling in de praktijk

In Nederland werken meer dan 50.000 zorgverleners in de paramedisch sector. Na artsen en verpleegkundigen
zijn zij de derde grote groep zorgverleners. Ze werken in vrijgevestigde praktijken in de eerste- en
tweedelijnszorg. Heldere communicatie tussen zorgverleners onderling en met de patiënt is onmisbaar.
In de praktijk hebben zorgverleners en patiënten specifieke informatiebehoeften op verschillende momenten
in het zorgproces. Voor het leveren van goede zorg moet de relevante informatie beschikbaar zijn. Immers, bij
een verwijzing heeft de diëtist informatie van de huisarts nodig over de zorgvraag en de medische achtergrond
van de patiënt. Zodra de behandeling door de oefentherapeut is afgerond, heeft de huisarts informatie nodig
over het behandelverloop, het resultaat en de adviezen voor het vervolg. Ook moet een patiënt kunnen
nalezen wat er in de verwijzing staat van de specialist naar de paramedicus.
In de bijlage staan enkele scenario’s beschreven, waaruit blijkt dat gegevensuitwisseling van essentieel belang
is.

1.1

Achtergrond

Op 20 juni 2019 zijn de bestuurlijke afspraken paramedische zorg 2019-2022 tot stand gekomen. Een van de
belangrijke thema’s in deze afspraken is gegevensuitwisseling; zowel tussen zorgverleners als tussen
zorgverlener en patiënt.
Bestuurlijke afspraken paramedische zorg 2019-2022
Partijen:
- Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF)
- Stichting Keurmerk Fysiotherapie
- Paramedisch Platform Nederland (PPN):
Ergotherapie Nederland (EN)
Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD)
Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten (NVH)
Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF)
Vereniging van Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck (VvOCM)
- Patiëntenfederatie Nederland
- Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
- De minister voor Medische Zorg en Sport (VWS)
spreken het volgende af:
1. De juiste zorg op de juiste plek
2. Kwaliteit van zorg
3. Informatie voor de patiënt
4. Organisatiegraad
5. Digitalisering
6. Overig
7. Financiële randvoorwaarden
8. Slotbepaling
Voor dit onderzoek zijn de belangrijkste aspecten uit de bestuurlijke afspraken paramedische zorg:
• Mensen kunnen medische gegevens inzien en koppelen aan hun eigen persoonlijke
gezondheidsomgeving: patiënt centraal.
• Zorgverleners dragen gegevens digitaal en gestandaardiseerd over aan andere zorgverleners:
overdracht.
• Gegevens worden maar één keer vastgelegd, en daarna hergebruikt: eenmalig vastleggen.

17 september 2020
5/37

In de bestuurlijke afspraken paramedische zorg constateren de partijen dat de NHG-KNGF informatiestandaard
voor gestructureerde informatie-uitwisseling huisarts-fysiotherapeut, onvoldoende voortgang kent. Daarnaast
achten de partijen meer onderzoek nodig naar verdere verbetermogelijkheden voor de informatievoorziening
en bijbehorende ICT-infrastructuur. De eerste stap hiervoor is het in kaart brengen van het huidige ICTlandschap in de paramedische zorg, inclusief problemen waar andere zorgverleners en patiënten tegen aan
lopen. Concreet hebben de partijen afgesproken hiervoor dit onderzoek te starten.
Nictiz heeft voor het uitwisselen van gegevens tussen zorgverleners onderling en met patiënten de volgende
informatiestandaarden beschikbaar:
•
•
•

Informatiestandaard Paramedische Zorg (paramedici, huisartsen)
Informatiestandaard Ketenzorg (paramedici, huisartsen)
Informatiestandaard MedMij (paramedici, patiënten)

In de bijlage staan omschrijvingen en de stand van zaken van de informatiestandaarden die voor paramedici
van toepassing zijn.
Voor het vastleggen van de brede gegevensuitwisseling werkt het NHG samen met de Federatie Medisch
Specialisten (FMS), Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF), Stichting Keurmerk
Fysiotherapie en Paramedisch Platform Nederland (PPN) aan de nieuwe ‘Richtlijn informatie-uitwisseling HASP
paramedici’. Deze was tijdens het onderzoek niet beschikbaar.

1.2

ICT-landschap

Het ICT-Landschap voor de paramedische zorg in Nederland is divers. Voor zo ver bekend zijn er 24
PARamedische InformatieSystemen (PARIS-en) beschikbaar voor paramedici. Terwijl huisartsen uit 10
HuisartsInformatieSystemen (HIS-en) kunnen kiezen en medische specialisten (ziekenhuizen) uit 3 verschillende
ZiekenhuisInformatieSystemen (ZIS-en).
Het marktaandeel van de verschillende leveranciers is lastig vast te stellen. De meeste leveranciers leveren hun
systemen aan verschillende beroepsgroepen binnen de paramedische zorg, maar meestal met de focus op één
beroepsgroep. Binnen die focus hebben ze een substantieel marktaandeel.
De paramedici gebruiken de informatiesystemen voor verschillende doeleinden, zoals agendavoering,
administratie van patiënten, dossiervoering, uitwisselen van kwaliteitsgegevens, indienen van declaraties en
maken van rapportages. De informatiesystemen ondersteunen de werkprocessen van de paramedici door
middel van het vastleggen van gegevens.

1.3

Inkadering

Dit onderzoek is verricht in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de partijen
van de bestuurlijke afspraken. Het heeft als doel het veld van eerstelijnsparamedici een beeld te geven van de
situatie rondom gegevensuitwisseling in hun ICT-landschap, middels een steekproef. Tevens is het de bedoeling
dat dit rapport leidt tot adviezen voor verbeteringen, waarbij het Ministerie een katalyserende rol kan spelen.
Het onderzoek is uitgevoerd bij de volgende paramedische beroepsgroepen:
• diëtetiek
• ergotherapie
• huidtherapie
• fysiotherapie
• logopedie
• oefentherapie

17 september 2020
6/37

Hiervoor zijn twee of drie eerstelijnsparamedici vanuit elk van de genoemde paramedische beroepsgroep
geïnterviewd. Daarnaast is het onderzoek uitgevoerd middels interviews met een negental leveranciers van
informatiesystemen voor de paramedische zorg, die samen het grootste aandeel van de markt voor PARIS-sen
in Nederland hebben.

1.4

Beoogd resultaat

Het steekproefsgewijze onderzoek levert een ‘foto’ van de huidige situatie: uit de verschillende paramedische
groepen zijn een aantal paramedici geselecteerd en gevraagd om deel te nemen aan de nulmeting. Van de EPDleveranciers zijn alle relevante leveranciers benaderd en gevraagd om deel te nemen Tijdens het onderzoek
hebben de volgende vragen speciale aandacht gekregen:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Hoe staat het op dit moment met de elektronische gegevensuitwisseling tussen paramedici onderling,
zorgverleners (huisartsen/MSZ) en cliënten?
Wat zijn de wensen van paramedici voor het elektronisch uitwisselen van gegevens? (Welke gegevens
mist men en welke gegevens zijn er nodig?)
Tegen welke problemen lopen paramedici en cliënten aan doordat er geen of beperkt elektronisch
gegevens worden uitgewisseld?
Welke oplossingen/richtingen zien paramedici voor deze problemen?
Welke zorginformatiesystemen zijn er in gebruik bij de zorgverleners en kunnen deze worden
gebruikt voor het elektronisch uitwisselen van gegevens?
Worden er standaarden gebruikt voor het elektronisch uitwisselen van gegevens tussen de
informatiesystemen van zorgverleners en patiënten?
Welke standaarden zijn beschikbaar voor het elektronisch uitwisselen van gegevens tussen de
informatiesystemen van zorgverleners en patiënten? Zijn deze bruikbaar?
Welke standaarden moeten nog ontwikkeld worden en welke gegevensuitwisseling moet prioriteit
krijgen?

Het onderzoek geeft adviezen over de onderwerpen waarmee het veld (als eerste) aan de slag kan gaan. Deze
concrete adviezen houden rekening met de ontwikkelingen die spelen bij zorgverleners waarmee paramedici
veel samenwerken, meestal huisartsen en medisch specialisten.
Ondanks dat dit onderzoek een steekproef is onder een beperkt aantal paramedici en leveranciers, mag toch
gesteld worden dat de resultaten representatief zijn voor de gehele beroepsgroep: hiertoe hebben voldoende
deskundigen en andere betrokkenen meegelezen die zich konden vinden in de resultaten van dit onderzoek.
Pas op het moment dat meer dan 50% van de respondenten een antwoord heeft gegeven, is dit in het rapport
opgenomen.
Alle geïnterviewde paramedici werken digitaal met een paramedisch informatiesysteem. De meesten hebben
daarnaast nog een papieren archief van hun niet-digitale periode. Dit omdat zij hun archieven niet
gedigitaliseerd hebben bij de overstap, maar zich wel aan de bewaartermijn moeten houden.

1.5

Doelgroep

Dit rapport is bedoeld voor beleidsmakers en -adviseurs (VWS, Informatieberaad Zorg, beroepsverenigingen)
om de prioritering van verbeteringen in het ICT-landschap van de paramedische zorg te faciliteren.
Voor de beroepsverenigingen biedt dit rapport inzicht in de wensen van de beroepsgroep, zodat zij bij de
softwareleveranciers kunnen aangegeven waar volgens hen de ontwikkelprioriteit ligt. Voor de paramedici zelf
geeft dit rapport richting voor de vragen die zij hun leveranciers en beroepsvereniging kunnen stellen ter
verbetering van de ondersteuning van hun processen. Daarnaast kunnen softwareleveranciers aan de hand van
dit rapport hun ontwikkelkalender beter en proactief afstemmen op de wensen van de paramedici. Verder is
17 september 2020 •
7/37

dit rapport voor de organisaties te gebruiken als leidraad voor het bepalen van prioriteit in het beleid en (in
ontwikkeling zijnde) richtlijnen voor de uitwisseling van gegevens, waaronder:
•
•

•
•
•
•
•
•

1.6

Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF)
Paramedisch Platform Nederland (PPN):
o Ergotherapie Nederland (EN)
o Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD)
o Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten (NVH)
o Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF)
o Vereniging van Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck (VvOCM)
Patiëntenfederatie Nederland
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (MinVWS)
Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)
Informatieberaad Zorg
Leveranciers van PARIS, HIS, ZIS, KIS, AIS

Interoperabiliteitsmodel Nictiz

Nictiz gebruikt het interoperabiliteitsmodel om inzichtelijk te maken wat nodig is om informatie-uitwisseling in
de zorg in de praktijk te realiseren. Het model helpt om het gesprek met alle betrokken partijen helder en
transparant te maken. De conclusies uit de interviews worden concreet gemaakt en verwerkt in dit model.

Figuur: Interoperabiliteitsmodel Nictiz
Het model kent vijf interoperabiliteitsniveaus. In de tabel hieronder zijn de niveaus toegelicht:
Interoperabiliteitsniveau
Organisatiebeleid

Zorgproces

Informatie

Beschrijving
Dit niveau heeft betrekking op de organisatorische kant van de samenwerking tussen
de betrokken zorgorganisaties. Het geeft de partijen die bij de samenwerking
betrokken zijn en hoe de verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn gedefinieerd.
Dit niveau heeft betrekking op de procesmatige kant van de samenwerking tussen de
betrokken zorgorganisaties. Heeft geeft de zorgprocessen waarin wordt samenwerkt.
Ook geeft het de koppelvlakken en overdrachtsmomenten tussen de betrokken
organisaties.
Dit niveau heeft betrekking op de informatieaspecten. Het geeft aan welke gegevens
– in het kader van de samenwerking – moeten worden gedeeld bij de

17 september 2020 •
8/37

Interoperabiliteitsniveau

Applicatie

IT-Infrastructuur

Beschrijving
overdrachtsmomenten in de zorgprocessen. En het geeft aan welke
informatiestandaard hiervoor wordt gebruikt.
Dit niveau heeft betrekking op de informatiesystemen. Het geef aan welke
informatiesystemen bij de betrokken zorgpartijen relevant zijn voor de benodigde
procesinformatie en hoe de benodigde informatie tussen deze systemen wordt
gedeeld.
Dit niveau heeft betrekking op de technische infrastructuur waarbinnen de
informatiesystemen van de betrokken partijen zich bevinden. Het geeft aan over
welke technische communicatie-infrastructuur en met welk mechanisme de
informatie tussen de betrokken partijen wordt uitgewisseld.

17 september 2020 •
9/37

2

Bevindingen uit interviews met verschillende
paramedici

De beroepsverenigingen hebben aangegeven welke paramedici benaderd en geïnterviewd kunnen worden. Dit
waren:
•
•
•
•
•
•

2.1

3 Diëtisten
2 Ergotherapeuten
2 Huidtherapeuten
2 Fysiotherapeuten
2 Logopedisten
2 Oefentherapeuten

Situatie paramedische zorgpraktijk

Deze paragraaf beschrijft op welke manier paramedische zorgpraktijken van de geïnterviewden zijn
georganiseerd.
Vrijwel alle paramedici die zijn geïnterviewd, zijn ook praktijkhouder. Er is een grote diversiteit in hoe
paramedische zorgpraktijken zijn samengesteld: van éénmanspraktijken (éénpitters) tot aan organisaties met
20 man in dienst. Ook de locatie van de praktijk is divers: van praktijken op een eigen adres tot aan praktijken
als onderdeel van een zorgcentrum. Sommigen werken op meerdere locaties of brengen naast hun praktijk
huisbezoeken aan de patiënten/cliënten.

2.2

Huidige situatie ICT-landschap

Deze paragraaf beschrijft de informatiesystemen en infrastructuren die gebruikt worden door de
geïnterviewde paramedici. Ook beschrijft het de wijze waarop gegevens worden uitgewisseld tussen
paramedici en andere zorgverleners.

17 september 2020 •
10/37

De systemen die gebruikt worden door de geïnterviewde paramedici:
Systeem
Intramed

Fysiomanager
James Software
Evry
SpotOnMedics
Skin-admin
Prosoftware
Incura

Aantal per beroepsgroep
2 x Diëtetiek
1 x Ergotherapie
1 x Oefentherapie
1 x Logopedie
2 x Fysiotherapie
1 x Ergotherapie
1 x Diëtetiek
1 x Oefentherapie
1 x Huidtherapie
1 x Huidtherapie
1 x Logopedie

De ICT-leveranciers van deze systemen zijn ook geïnterviewd, op twee na (zie het hoofdstuk Bevindingen uit
interviews met leveranciers). Alle systemen van de geïnterviewde paramedici, op één na, zijn (deels)
webbased. Gebruikers benaderen deze webbased applicaties met een webbrowser via een netwerkverbinding.
Doordat de applicaties op externe servers draaien hebben de gebruikers steeds de meest recente versie
beschikbaar en heeft men vrijwel geen eigen beheer aan het systeem. De leveranciers zorgen ervoor dat het
systeem beschikbaar is, up-to-date is en dat de informatie goed bewaard wordt.
De wijze waarop een keuze wordt gemaakt voor een informatiesysteem is divers: de gebruiker heeft
meegewerkt aan de ontwikkeling, het is een weloverwogen keuze geweest met kennis over meerdere
systemen, de keuze is gebaseerd op ervaringen van collega's, men heeft een vergelijking gemaakt op basis van
kosten, men is er reeds mee bekend vanuit eerdere werkzaamheden of de veiligheid is prioriteit geweest in de
keuze. Door deze verschillende afwegingen is er geen eenduidige lijn te bepalen in het kiezen van een systeem
door de geïnterviewden.
Afhankelijk van het gebruikte informatiesysteem zijn bepaalde functionaliteiten geïntegreerd of wordt er
middels koppelingen een separaat systeem gebruikt voor bijvoorbeeld kwaliteitsmetingen, boekhouding en
salarisadministratie. Voor gegevensuitwisseling wordt vaak ZorgMail gebruikt en een enkele keer Zorgdomein.
Ook zijn er soms specifieke (maatwerk)systemen voor lokale uitwisselingen of voor aanlevering aan centrale
databases.
Verwijzingen kunnen alleen van de huisarts (eerstelijnszorg) of medisch specialist (tweedelijnszorg) komen.
Daarnaast wordt in veel gevallen een patiënt/cliënt van de ene paramedische beroepsgroep doorverwezen
naar een andere beroepsgroep (bijvoorbeeld van fysiotherapeut naar ergotherapeut). Dit zijn geen
verwijzingen zoals die van de huisarts of medisch specialist. En uiteraard kunnen patiënten ook op eigen
initiatief (zonder verwijzing of doorwijzing) naar een paramedicus gaan. Gegevensuitwisseling speelt vooral een
rol bij verwijzingen, rapportages terug aan verwijzer en bij doorverwijzingen.
Er zijn twee hoofdvormen van gegevensuitwisseling te onderscheiden: 'analoog' en 'elektronisch (digitaal)'.
Analoog is mondelinge of schriftelijke gegevensoverdracht. Elektronisch is het uitwisselen van gegevens via
(computer)systemen. Bij een analoge gegevensuitwisseling dient een paramedicus altijd de gegevens
handmatig in te voeren (over te nemen) in het informatiesysteem. Bij een elektronische gegevensuitwisseling
kunnen gegevens ongestructureerd of gestructureerd worden aangeleverd. Bij een ongestructureerde
aanlevering moeten alsnog de gegevens handmatig worden overgezet in het informatiesysteem, al kan dit
soms wat gemakkelijker via copy-pasten.
De bevindingen zijn:
• Gegevensuitwisseling tussen paramedici en de tweedelijnszorg is grotendeels ongestructureerd en
analoog: post, fax, telefonie en meenemen van gegevens door de patiënt. Soms ook via de Siilo app)
• Gegevensuitwisseling tussen paramedici en huisartsen is ongestructureerd en voornamelijk
elektronisch (ZorgMail).
17 september 2020 •
11/37

•
•

•

2.3

Gegevensuitwisseling tussen paramedische collega’s is ongestructureerd, zowel analoog als
elektronisch (voornamelijk ZorgMail en de Siilo app).
Een enkele praktijk gebruikt Zorgdomein waarmee een deel van de gegevens (deels) gestructureerd
wordt uitgewisseld. Dit is met name voor verwijzingen van huisarts of specialist naar de paramedicus.
Dit is nog niet echt in zwang. De meeste geïnterviewde paramedici kennen het wel maar gebruiken
het niet. De hoge kosten voor Zorgdomein worden als knelpunt ervaren.
Een directe koppeling tussen paramedische informatiesystemen onderling, met HIS-en of ziekenhuis
informatiesystemen, was bij geen van de geïnterviewden gerealiseerd.

Wensen voor gegevensuitwisseling

Over wat adequate gegevensuitwisseling precies inhoudt, verschillen de meningen. In deze paragraaf komt dit
naar boven door de verscheidenheid van wensen ter verbetering van de huidige functionaliteit voor
gegevensuitwisseling.
De wens voor eenduidige gegevensuitwisseling is unaniem bij de geïnterviewde paramedici. Er is echter een
verschil in de gewenste inhoud van de gegevensuitwisseling. Sommigen willen graag inzicht hebben in alle
beschikbare gegevens, zoals medicatie, diagnoses, medische operaties en behandelingen, zodat men een
vliegende start kan maken met de behandeling. Andere paramedici hechten meer waarde aan het bevragen
van de patiënt voor het verkrijgen van de benodigde gegevens.
In de praktijk is eenduidige gegevensuitwisseling niet gerealiseerd. Gegevens als medicatie en diagnoses
ontbreken en moeten vaak worden nagevraagd bij de verwijzer of de patiënt. Een enkele geïnterviewde
paramedicus gaf aan dat het verwijzen wel goed verloopt. Paramedici en huisartsen hebben hier regionaal
gezamenlijke afspraken gemaakt over het uitwisselen van gegevens.
Paramedici hebben verschillende wensen voor het uitwisselen en inzien van gegevens. Vooral diëtisten en
logopedisten geven aan dat men graag bij alle patiënten over een medicatieoverzicht kan beschikken. Terwijl
deze wens bij de andere beroepsgroepen varieert. Voor alle beroepsgroepen geldt dat op basis van de klacht
van de patiënt de juiste en complete informatie nodig is, zoals medicatiegegevens, alcohol/drugsgebruik en
behandel-/operatiehistorie. Het valt hierbij op dat de geïnterviewde paramedici niet refereren aan de
richtlijnen voor gegevensuitwisseling van hun beroepsgroep.
De voornaamste functionele wens is een geautomatiseerde – en dus gestructureerd elektronische
gegevensuitwisseling. Dit is vooral gewenst bij verwijzingen. Dit gaat nu meestal via ZorgMail of post en is
daarom ongestructureerd. Invoeren in eigen systemen kost veel tijd, wat ook nog eens de kans vergroot op het
maken van fouten en daarmee de patiëntveiligheid in gevaar brengt..
Voor het zelf versturen van informatie (bijvoorbeeld rapportages naar huisartsen en specialisten) speelt
standaardisatie een grote rol. Het is lastig voor paramedici om de informatie uit het eigen informatiesysteem te
vinden en te verzamelen voor de rapportages. Dit komt voornamelijk door het grote aantal ongestructureerde
velden in het informatiesysteem.

2.4

Functionaliteit van informatiesystemen voor
gegevensuitwisseling

Aansluitend op de wensen voor gegevensuitwisseling is in deze paragraaf de gemiste functionaliteit voor het
geautomatiseerd en gestandaardiseerd uitwisselen (ophalen en versturen) van gegevens de rode draad.
Daarnaast zou men graag ook beelden en andere relevante documenten geautomatiseerd willen uitwisselen.

17 september 2020 •
12/37

De meeste paramedici geven aan dat het vastleggen van patiënttoestemming voor gegevensuitwisseling voor
bijvoorbeeld zorg, research en kwaliteitsmetingen
een standaardprocedure is en dat het ook in het informatiesysteem kan worden vastgelegd. Meestal is dit
gestructureerd, maar de toestemming voor research wordt bijvoorbeeld ongestructureerd vastgelegd in
formulieren die zijn toegevoegd aan het dossier.
Het loggen van wie in welk patiëntdossier is geweest in het informatiesysteem, is in de meerderheid van de
praktijken aanwezig. Eén paramedicus geeft aan dat deze logging voor patiënten beschikbaar is via een
uitdraai, maar de meesten weten niet of inzage voor patiënten in de logging mogelijk is en zouden het moeten
navragen. Opvraag van de logging-gegevens door patiënten komt overigens zelden voor.
De meeste paramedici geven aan dat inzage voor een patiënt in het dossier mogelijk is. Inzage via een portaal is
slechts in vijf praktijken (gedeeltelijk) mogelijk, waarbij er wel een verschil is in de mogelijkheden van het
portaal. Sommigen hebben (een deel van) het patiëntdossier reeds beschikbaar, anderen bieden alleen
formulieren aan die door patiënten in het portaal kunnen worden ingevuld.
Inzage in het dossier is in de meeste gevallen mogelijk door op verzoek een uitdraai of pdf-file van het dossier
te maken. Ook wordt een aantal keren genoemd dat een patiënt middels een tweede scherm altijd kan
meekijken tijdens een contactmoment.
Alle paramedici, op één na, zien het nut in van het gebruik van een patiëntenportaal en/of PGO. Soms was
hierbij een korte uitleg vooraf nodig.

2.5

Relatie gegevensuitwisseling paramedische zorg met
landelijke ontwikkelingen

In deze paragraaf zijn enkele landelijke ontwikkelingen op het gebied van gegevensuitwisseling in de zorg nader
getoetst bij de geïnterviewde paramedici. Deze ontwikkelingen betreffen de aankomende wetgeving met
betrekking tot digitale inzage voor de patiënt in zijn/haar medisch dossier. Maar ook de doelen van het
Informatieberaad Zorg, de Nictiz informatiestandaarden en het gebruik van zorginformatiebouwstenen (zibs)
voor zorggegevensuitwisseling tussen zorgverleners onderling, de MedMij informatiestandaarden voor
zorggegevensuitwisseling tussen zorgverleners en patiënten en de ontwikkeling van PGO’s.
De aankomende wetgeving met betrekking tot de digitale inzage voor de patiënt in zijn/ haar medisch dossier is
maar weinig onder de aandacht van de geïnterviewde paramedici. Geen van de paramedici is zelf actief bezig
met de voorbereiding op deze wet. Sterker nog, bij 5 van de 13 geïnterviewden was deze aankomende wet nog
helemaal niet bekend. Om te kunnen voldoen aan deze wetgeving hebben alle paramedici de verwachting dat
de leverancier van hun informatiesysteem hiervoor actie onderneemt.
Slechts een enkele paramedicus was bekend met het Informatieberaad Zorg en de doelen van het
Informatieberaad Zorg. Ook zijn de Nictiz informatiestandaarden van Paramedische zorg en MedMij bij het
grootste deel van de paramedici onbekend. De nog in ontwikkeling zijnde richtlijn HASP voor paramedici en de
zibs waren iets beter bekend. Deze antwoorden duiden erop dat de meeste paramedici zich vooral
bezighouden met het bedrijven van hun praktijk. Meerdere keren gaf men aan dat hier al hun tijd aan wordt
besteed, vaak ook buiten kantooruren.
In de meeste interviews hebben de interviewers een korte uitleg gegeven of het nut en noodzaak van
informatiestandaarden en zibs. En dat deze juist voor gegevensuitwisseling van groot belang zijn; precies wat in
de interviews naar voren kwam dat het hier flink aan schort. Met deze uitleg begreep men het nut en noodzaak
een stuk beter, alsook de toepassing ervan als praktische oplossing voor een betere gegevensuitwisseling.
Verder is gevraagd naar de rol van de paramedicus op het informeren van de patiënt over zijn/haar recht op
inzage in het dossier en over het informeren van de patiënt over PGO’s. Dit staat nog geheel in de
kinderschoenen en ook het informeren over het recht op inzage gebeurt nog niet consequent. Sommigen

17 september 2020 •
13/37

hebben al enige informatie op hun website staan en degenen die dit nog niet hebben, overwegen om dit alsnog
te gaan doen.

2.6

Investeringen

Deze paragraaf omvat de analyse van de antwoorden over de kosten ten behoeve van gegevensuitwisseling.
Daarnaast wat men als voordeel of juist als nadeel ziet bij gestructureerde elektronische gegevensuitwisseling
en of de paramedici verder willen en kunnen investeren in verbeterde functionaliteit voor
gegevensuitwisseling. Het is niet goed mogelijk hier kwantitatieve gegevens op te plakken: leveranciers
hanteren verschillende kostenstructuren en praktijkhouders zelf gaan hier verschillend mee om. De één heeft
goed in beeld wat er aan kosten gemaakt worden rondom aanschaf, beheer en afschrijving van systemen en
hardware. Een ander heeft eigenlijk geen idee en laat dit aan de boekhouder over.
De vraag over wat men als voor- en nadelen ziet bij het elektronisch uitwisselen van gegevens, leverde een
aantal uiteenlopende punten op. Onderling verschillen de meningen hierover maar het geeft aan hoe divers de
beleving is bij de geïnterviewde paramedici over het digitaal uitwisselen van
gegevens. Een korte evaluatie
van de genoemde voor- en nadelen volgt na de tabel hieronder.
Voordelen bij elektronische gegevensuitwisseling
Meer adequate informatie
Betere onderlinge informatie-uitwisseling van
verschillende betrokken zorgverleners
Sneller en effectiever
Meer transparantie in wat andere zorgverleners doen
(en al hebben gedaan)
Gegevens worden in een veilige omgeving gedeeld
Informatie komt in het juiste systeem om bewaard te
worden
Geen enorme kast met dossiers/brieven

Alle NAW-gegevens geautomatiseerd in het systeem.
Scheelt tijd en fouten. Hoe meer info er is vanuit andere
zorgverlener hoe beter.

Nadelen bij elektronische gegevensuitwisseling
Contact onderling wordt dan meer gemist en de
nuance kan soms verloren gaan in digitale uitwisseling.
Als effectieve uitwisseling niet goed geregeld wordt,
veel frustratie en irritatie
Mogelijk tijdrovend, veel over te typen
Privacy en AVG blijft heikel punt; patiënten zijn zeer
divers waarbij het begrip en de interpretatie van
informatie tot problemen kan leiden
Belangen van patiënten en die van zorgverleners en/of
zorgverzekeraars is niet altijd eenduidig
Incompleet zijn
Als je iets elektronisch verwezen krijgt, heb je al
gegevens van de client. Deze kan nog beslissen om
toch niet in behandeling te gaan
Per ongeluk verkeerde knop/ adres of te makkelijk
doorsturen

Evaluatie van de voordelen
De aangebrachte punten representeren in grote lijnen het doel van digitale gegevensuitwisseling: betere,
snellere, veiligere en dus efficiëntere zorgverlening door altijd betrouwbare, eenduidige en de juiste gegevens
voorhanden te hebben.
Evaluatie van de nadelen
Een aantal punten zijn concreet terwijl anderen juist indruisen tegen het idee van digitale gegevensuitwisseling.
Dat digitale gegevensuitwisseling tijdrovend, incompleet, tot meer overtypen leidt en dat informatie in
verkeerde handen komt, staat juist haaks op de doelstelling. Duidelijk is dat als digitale gegevensuitwisseling de
norm wordt, er concrete afspraken moeten zijn over de inrichting. Juist richtlijnen en informatiestandaarden,
opgesteld in samenwerking met de verschillende paramedische beroepsgroepen, spelen hierin een zeer
belangrijke rol. De interviewers hebben aan een aantal paramedici een korte uitleg gegeven over
informatiestandaarden met afspraken over wat er wel en wat er juist niet wordt uitgewisseld. Dit gaf inzicht in
het realiseren van de voordelen en het wegnemen van een aantal, zo niet alle, voorziene nadelen.

17 september 2020 •
14/37

Voor de huidige vormen van gegevensuitwisseling zijn er direct zichtbare kosten, veelal licentiekosten voor
ZorgMail en een enkele keer Zorgdomein. Omdat de gegevensuitwisseling voornamelijk ongestructureerd is, is
men ook veel tijd kwijt aan het invoeren van ontvangen gegevens in de informatiesystemen (met name
verwijzingen) en met het handmatig samenstellen van rapporten ter verzending (indirecte kosten). Over het
algemeen zijn paramedici bereid om te investeren in digitale gegevensuitwisseling, al stelt men wel twee
voorwaarden hieraan:
1.

2.

Het moet zinvol zijn – dus niet leiden tot een hogere registratielast of gebruik van nóg meer systemen.
maar juist voor een betere ondersteuning door een volledige en geautomatiseerde
gegevensuitwisseling.
Een aantal paramedici geeft aan dat hun tarief omhoog zou moeten voor dergelijke investeringen
omdat daarvoor geen financiële ruimte is.

Het eerste punt ligt geheel in lijn met de doelstelling van digitale gegevensuitwisseling. Het zou helpen om
concrete voorbeelden te hebben. Hierbij kunnen de ontwikkelingen van bijvoorbeeld MedMij en Acute Zorg als
voorbeeld dienen.
Het tweede punt is de visie van meerdere paramedici. Of dit de enige mogelijkheid is, staat ter discussie. Wat
hieruit kan worden opgemaakt is dat paramedici een financiële ondersteuning noodzakelijk achten om te
kunnen investeren. Gecombineerd met het feit dat de meeste paramedici geen ICT-experts zijn, zou er ook
ondersteuning moeten zijn voor de implementatie van functionaliteit ten behoeve van digitale
gegevensuitwisseling.
Gegevensuitwisseling: overeenkomsten en verschillen paramedische beroepsgroepen
Voor dit onderzoek is gekeken naar het ICT-landschap in de paramedische zorg en zijn daarvoor paramedici uit
de verschillende beroepsgroepen geïnterviewd. Daarbij was niet in scope om overeenkomsten en verschillen
tussen deze beroepsgroepen te bepalen. Het aantal geïnterviewden per beroepsgroep is hiervoor te klein.
Evenwel is getracht om te bepalen of er in de antwoorden vanuit de verschillende beroepsgroepen verschillen
en overeenkomsten zijn. Het enige dat is gevonden, is al eerder genoemd: met name diëtisten en logopedisten
hebben grote behoefte aan medicatieoverzichten bij de verwijzingen. Ook hebben zij te maken met de meeste
verzoeken tot inzage in het dossier en verwijdering van het dossier uit het informatiesysteem. Door de
diversiteit aan antwoorden zijn er geen andere substantiële verschillen en overeenkomsten tussen de
beroepsgroepen geconstateerd.

17 september 2020 •
15/37

3

Bevindingen uit interviews leveranciers

In dit hoofdstuk worden de resultaten uit interviews met leveranciers samengevat en de opvallende zaken en
onderlinge verschillen toegelicht. De focus ligt hierbij op de gestructureerde gegevensuitwisseling. De indeling
van de resultaten hieronder volgt dezelfde structuur en onderwerpen als de interviews van de paramedici.
De beroepsverenigingen hebben aangegeven welke ICT-leveranciers benaderd kunnen worden, ook zijn in
interviews andere leveranciers naar voren gekomen. Deze leveranciers zijn allen benaderd. Alle leveranciers die
gereageerd hebben, zijn geïnterviewd. Deze partijen hebben samen het grootste marktaandeel.
De volgende negen ICT-leveranciers zijn geïnterviewd:
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Intramed BV
MR Systems
World of Health
WinBase Groep BV
Inno 3D
James Software
Gerimedica
Evry
SpotOnMedics

De grootte van de geïnterviewde bedrijven varieert van enkele medewerkers tot bedrijven met 80-100
personen in dienst.

3.1

Informatiesysteem

In deze paragraaf staat een kort overzicht van de opbouw van de informatiesystemen van de geïnterviewde
leveranciers. Van de negen deelnemende leveranciers worden hieronder de meest opvallende
overeenkomsten en verschillen weergegeven.
Alle geïnterviewde leveranciers geven aan dat zij een webbased en geïntegreerd Elektronisch Patiënten Dossier
(EPD) bieden voor één, alle of een deel van de paramedische beroepsgroepen. Eén leverancier vereist een
client-installatie (hiervoor wordt een klein deel van het programma geplaatst op de computer van de
gebruiker), een andere leverancier biedt de keuze tussen client of cloud installatie. In die beide gevallen
hebben de klanten de keuze voor een compleet eigen installatie of een systeem waarin externe back-ups en
databases beschikbaar zijn. De tendens bij deze leveranciers is echter de klanten te bewegen volledig over te
stappen op een webbased applicatie.
Middels de webbased/cloud -zeggen de leveranciers de praktijkhouders te ontzorgen en waarborgen zij de ICTveiligheid, updates en back ups van de dossiers en systemen van hun klanten. De praktijkhouders ervaren dit
ook zo. Dit is onafhankelijk van het hebben van een client-installatie of webbased informatiesysteem.
De ondersteuning is geregeld via servicedesks, die tijdens kantooruren geopend zijn voor vragen en oplossen
van problemen. De klanten die gekozen hebben voor een volledige client-installatie bepalen zelf of en wanneer
ze updates en back-ups uitvoeren.

17 september 2020 •
16/37

3.2

Functionaliteit

Voor de deelnemende leveranciers wordt hieronder weergegeven wat de meest opvallende overeenkomsten
en verschillen zijn op het gebied van aangeboden functionaliteit. Aangezien sommige leveranciers meerdere
systemen of modules aanbieden, is het aantal systemen die zijn beschouwd in totaal twaalf. Dit getal is
enigszins arbitrair, afhankelijk van wat als een systeem of module kan worden gedefinieerd.
Alle systemen bieden een integrale oplossing voor patiëntenadministratie, dossiervoering, declaraties en
patiëntportalen (voor zover aanwezig). In de meeste gevallen is ook een ZorgMail-oplossing en koppelingen
met kwaliteitsmetingen en met programma’s ter ondersteuning van het zorgproces van de patiënt
geïntegreerd in het systeem. Deze koppelingen zijn veelal door de zorgverlener zelf aan of uit te zetten. In
sommige gevallen wordt het gebruik maken van een koppeling extra in rekening gebracht, soms ook niet.
Een tweetal leveranciers biedt een ‘light-versie’ van hun systeem aan, waarmee de zorgverlener kosten kan
besparen, maar over alleen basisfunctionaliteit beschikt voor inschrijving en vastleggen van patiëntgegevens en
consulten.
Alle leveranciers hebben de mogelijkheid boekhoudpakketten, kwaliteitsaanleveringen, benchmarking en
managementinformatie te doen via het systeem, soms geïntegreerd (zo lijkt het voor de eindgebruiker), soms
los als extra module.
Een paar leveranciers biedt een geïntegreerde personeels- en salarisadministratiemodule aan in het pakket. De
meesten bieden alleen een download aan voor deze functionaliteit of er is in het geheel geen mogelijkheid tot
integratie met verloning van medewerkers.
De meeste leveranciers hebben de mogelijkheid tot beeldbellen geïntroduceerd. Deze ontwikkeling is door de
coronacrisis in een stroomversnelling geraakt.
Alle leveranciers kunnen middels ZorgMail vanuit hun systeem beveiligd communiceren en de meesten hebben
de mogelijkheid verwijzingen te ontvangen via Zorgdomein. Als dat niet het geval is, is men bezig dit te
realiseren. Dit is de meest voorkomende methodiek voor gegevensuitwisseling die nu gebruikt wordt.
Geen enkele leverancier biedt de mogelijkheid om direct tussen systemen gestructureerd data uit te wisselen.
De systemen communiceren onderling niet met elkaar, noch met systemen van andere zorgverleners als
huisartsen of medisch specialisten. Een enkele geïnterviewde paramedicus geeft aan dat er een
maatwerkkoppeling is met een ketenzorginformatiesysteem (KIS).

3.3

Wettelijke verplichtingen

Alle systemen van de geïnterviewde leveranciers leggen toestemmingen van patiënten vast middels een
registratie in het systeem (vinkje o.i.d.) en bieden tevens de mogelijkheid een getekend toestemmingsformulier
te uploaden in het dossier. Alle leveranciers zijn ISO- of NEN-gecertificeerd, minimaal via een Third Party
Mededeling (TPM).
De logging van inzage en gebruik is bij alle onderzochte leveranciers aanwezig. In het ene systeem uitgebreider
dan het andere. Gezien de certificeringen kan er vanuit worden gegaan dat alle systemen sowieso aan de
minimumeisen voldoen van de certificeringsinstanties, en dus aan alle minimale wettelijke eisen om gebruikt te
mogen worden als elektronisch patiëntendossier.

17 september 2020 •
17/37

3.4

Toegang patiënt en zorgverlener

Of leveranciers de patiënt inzage bieden in het dossier en op welke manier, is de focus van deze paragraaf.
Daarnaast wordt gekeken of een systeem de mogelijkheid biedt tot inzage door andere zorgverleners of dat het
mogelijk is gegevens over de patiënt uit te wisselen.
Vier geïnterviewde leveranciers bieden een portaal waar de patiënt middels inlog en wachtwoord (soms met
extra SMS-verificatie) kan inloggen. Zorgverleners hebben de keuze of ze dit aanbieden aan hun patiënten.
Lang niet alle zorgverleners maken hier gebruik van. Drie (andere) leveranciers bieden de mogelijkheid een
XML-download uit het systeem te maken en deze te delen met patiënt of andere zorgverleners.
De systemen bieden allen de mogelijkheid de patiënt een PDF-file of uitdraai van het dossier mee te geven, op
papier, via bijlage in (Zorg)mail of op USB-stick.
Sommige leveranciers hebben ook een app waarmee paramedici en patiënten hun traject kunnen volgen,
gegevens kunnen delen en oefeningen kunnen doen. Deze apps zijn er in verschillende varianten: van
raadplegen tot aan volledige regie bij de patiënt.
Geen enkel systeem biedt de mogelijkheid gestructureerd via vastgestelde protocollen data over een patiënt
uit te wisselen, zodat deze gegevens direct in het ontvangende systeem opgenomen kunnen worden. De
meerderheid van de systemen biedt de mogelijkheid om gestructureerd (lees: gesjabloneerd) rapportages te
maken en deze via een beveiligde mailverbinding te versturen. Dit betreft geen gestructureerde uitwisseling
omdat het format van de gegevens niet volgens een standaard is vastgelegd en de zorgverlener vaak zelf ook
nog kan bepalen welke velden of tekstblokken in de rapportage worden opgenomen.

3.5

Gegevensuitwisseling en landelijke ontwikkelingen

In het verlengde van de voorgaande paragraaf, wordt hier ingezoomd op de verschillende
uitwisselingssystematieken en gremia die zich daarmee bezig houden en in hoeverre de leveranciers de
uitkomsten van deze overleggen en de genoemde richtlijnen hebben opgenomen in hun systemen. Het gaan
om bekendheid met het Informatieberaad Zorg en haar doelen, bekendheid met de richtlijnen HASP en
Paramedische Zorg en met MedMij en het PGO.
Twee leveranciers kennen het Informatieberaad Zorg niet, slechts één leverancier weet uit de eerste hand wat
daar besproken wordt omdat ze op de tweede ring zitten (toehoorder zijn). De rest krijgt de informatie indirect,
meestal via nieuwsbrieven van beroepsorganisaties. Men verwacht dat dit beraad weinig invloed heeft op hun
systeem en de ontwikkelkalender.
De helft van de leveranciers kent de richtlijn HASP en Paramedische zorg en de Basis Gegevens Zorg, maar
slechts een enkele leverancier is bezig deze in het systeem op te nemen. De reden om het niet te doen is dat er
veel onduidelijkheid wordt ervaren ten aanzien van de inhoud van de richtlijnen en standaarden. Tevens is de
ervaring dat dergelijke ontwikkelingen vaak ‘een stille dood sterven en daardoor een desinvestering zijn om
proactief in te bouwen’.
De leveranciers geven allen aan de MedMij (maar niet altijd de standaarden) te kennen en sommigen zeggen
bezig te zijn hun systeem hiervoor te certificeren. Enkelen zijn al gecertificeerd, één van de leveranciers maakt
ook een eigen PGO. De klacht is echter dat MedMij nog geen tijdlijn heeft voor opname van het paramedische
dossier in het PGO. Dit terwijl een groot deel van de bevolking bij één of meerdere paramedici onder
behandeling is (ongeveer 8 miljoen personen per jaar).
Op dit moment is geen enkele leverancier in staat om gestructureerd (lees: middels HL7 en
informatiestandaarden) data uit te wisselen of te ontvangen vanuit andere systemen. De meest
gestructureerde vorm van gegevensuitwisseling die in gebruik is, is de Zorgdomein-verwijzing: de NAWgegevens van de patiënt kunnen in die gevallen overgenomen worden in het informatiesysteem.

17 september 2020 •
18/37

De meeste leveranciers willen wel investeren in gegevensuitwisseling, maar op dit moment ligt de focus vooral
op het realiseren van koppelingen tussen hun systeem en andere pakketten die andere functionaliteiten
bieden, zoals cloudopslag en – back-ups, uitwisseling met beroepsverenigingen, verzekeraars en de jaarlijkse
(wettelijke) aanpassingen. Daarnaast investeert men in ondersteuningsprogramma’s voor patiënten,
boekhoudpakketten en salarisadministraties.
Verder geven de leveranciers vrijwel zonder uitzondering aan dat zij pas dan gaan investeren in daadwerkelijke
gegevensuitwisseling als er een gedragen en robuuste standaard ligt, die niet continu wijzigt of zelfs compleet
vervangen wordt. Dit is de belangrijkste reden voor het niet verder ontwikkelen of uitrollen van de
mogelijkheid gegevens tussen verschillende systemen uit te wisselen. Dit geldt voor alle uitwisselingen, zowel
tussen paramedische systemen onderling, alsook HIS/ ZIS/ KIS. Het risico op een desinvestering is te groot, is
de algemene mening.
Het ontwikkelen van nieuwe functionaliteit in systemen (zoals uitwisselingen) moeten daarnaast bijdragen aan
het verbeteren of stroomlijnen van de processen van de paramedicus: er moet goed gekeken worden of deze
functies wel door hen gewenst zijn en dus gebruikt gaan worden. Anders leidt het tot frustraties bij zowel
leveranciers als paramedici. Als de overheid dergelijke uitwisseling verplicht gaat stellen, zal (in lijn met andere
systeemleveranciers in de zorg) subsidie een goede stimulans kunnen zijn. De financiële armslag bij (kleinere)
leveranciers en vooral klanten is beperkt. Daarnaast is een duidelijke tijdslijn voor oplevering van
(sub)functionaliteit vanuit de regelgevende instanties gewenst.
Volgens de leveranciers heeft een dergelijke uitwisseling alleen succes als er een paramedisch-brede standaard
komt, geschikt voor alle beroepsgroepen binnen de paramedische wereld en bruikbaar voor uitwisseling met
andere zorgverleners uit eerste- en tweedelijn. Dit impliceert overigens ook betrokkenheid van leveranciers
van informatiesystemen voor ziekenhuizen en huisartsen (ZIS en HIS).

17 september 2020 •
19/37

4

Vergelijking uitkomsten interviews paramedici
en leveranciers

Dit hoofdstuk geeft een vergelijking van de uitkomsten uit de interviews tussen zorgverleners en leveranciers.
De vragen over systemen en functionaliteit zijn niet meegenomen in deze vergelijking, omdat dit feitelijke
constateringen zijn over gebruik en werking. De focus ligt op de gegevensuitwisseling, dossierinzage en gebruik
en investeringen in gegevensuitwisseling en hoe men daartegenaan kijkt.
Ontvangen en versturen van gegevens
Het ontvangen en versturen van verwijzingen en rapportages gaat niet via een vaste systematiek. De
paramedici geven aan hierdoor veel tijd kwijt te zijn aan het overnemen van de gegevens in of uit het dossier
van hun patiënt.
Zorgverleners
Alle zorgverleners geven aan dat ze veel tijd kwijt zijn
aan het overtypen van gegevens die door andere
zorgverleners via allerlei methoden bij hen terecht
komen of door de patiënt zijn meegenomen.
De wens is dat dergelijke gegevens in één beweging
overgenomen kunnen worden in het dossier.

Leveranciers
Dat willen ze wel realiseren, maar dan moeten er
duidelijke en robuuste afspraken gemaakt worden over
standaarden, tijdlijnen en financiering. Uitwisseling (of
elke andere extra functionaliteit) moet wel gevraagd
worden door de beroepsgroep of wettelijk opgelegd
worden.

Dossierinzage
Het digitaal inzien van het dossier is nog niet ingeburgerd. Deels omdat paramedici niet op de hoogte zijn van
de mogelijkheden hiertoe, deels ook omdat er geen tot weinig vraag naar is. Dat neemt niet weg dat dit een
wettelijke eis is: de patiënt moet digitaal inzage kunnen hebben, dus maken leveranciers hier functionaliteit
voor.
Zorgverleners
Niet veel patiënten willen inzage in hun dossier, maar
als dat kan, regel ik dat. Kan op de praktijk, via pdf (in
ZorgMail) of op stick. Sommigen maken gebruik van
een portaal.

Leveranciers
Een aantal leveranciers biedt een portaal aan.
Voor zo ver nog niet aanwezig, is men bezig met de
ontwikkeling er van.

Standaarden
Het gebruik van standaarden in de paramedische systemen is niet wijdverbreid. De meeste zorgverleners zijn
hier niet van op de hoogte en de meeste leveranciers kennen ze wel, maar wachten op duidelijke richtlijnen
vanuit overheid of beroepsverenigingen voordat ze deze in hun systemen incorporeren. In beide gevallen
wordt vooralsnog vastgehouden aan ZorgMail en Zorgdomein, voor zo ver men een abonnement heeft of het in
het systeem is geïntegreerd. Als nadeel wordt ervaren dat men meerdere abonnementen nodig heeft en dat
informatie via verschillende communicatiemiddelen binnenkomt. Onderling communiceren deze verschillende
communicatiemiddelen niet. Daarmee wordt een belangrijk nadeel van het gebruik van ZorgMail en
Zorgdomein benoemd.
Zorgverleners
‘Ik gebruik ZorgMail, Siilo en (indien aanwezig)
Zorgdomein voor uitwisseling.’
is een veelgehoorde opmerking.
Een echt idee van standaarden en
uitwisselingsprotocollen hebben de meeste
zorgverleners niet. Als eerder aangegeven: ze
vertrouwen hier volledig op de leveranciers: Zij zullen
hen bieden wat (minimaal wettelijk) nodig is.

Leveranciers
Veel leveranciers reageren ongeveer hetzelfde als de
zorgverleners bij de vraag over standaarden in
uitwisseling.
Na enig doorvragen geven ze aan HL7, zibs, richtlijnen
en dergelijke wel te kennen, maar wachten op een
duidelijke richting en tijdlijn voordat er überhaupt
gedacht wordt aan opname in de ontwikkelkalender.

17 september 2020 •
20/37

Als het nodig is, zijn zorgverleners bereid te investeren
in gegevensuitwisseling, maar ze vertrouwen hierbij
vooral op de leverancier: deze weet wat moet en wat
ze daarvoor moeten maken. Weinig zorgverleners
benaderen de leveranciers actief met vragen hierover.

Vanuit de beroepsgroep wordt ook niet veel gevraagd
om deze functionaliteit. Dat is ook een reden om dit
niet hoog te prioriteren.
De rekening voor de ontwikkeling van
gegevensuitwisseling wordt bij de leverancier gelegd,
die het daarna doorbelast aan de paramedicus. De
ontwikkelkosten zijn hoog en de inkomsten van de
zorgverleners staan onder druk.
De leveranciers met een beperkt marktaandeel hebben
meer moeite met het opbrengen van deze kosten,
waardoor ze wellicht van het toneel verdwijnen.

17 september 2020 •
21/37

Conclusies
Dit onderzoek heeft het ICT-landschap van de eerstelijns paramedische zorg in kaart gebracht. Daarnaast is
aangegeven wat de stand zaken is van de manier waarop de paramedische zorg aansluit bij landelijke
ontwikkelingen, zoals de doelen van het Informatieberaad Zorg en de standaarden uit het afsprakenstel van
MedMij. Hieronder staan per paragraaf de conclusies van dit onderzoek.
Ontbreken van gegevens
Bij gegevensuitwisselingen wordt vaak informatie gemist, zoals medicatieoverzichten en medische
voorgeschiedenis in verwijzingen. Het kost paramedici veel tijd om deze gegevens te achterhalen bij andere
zorgverleners of bij de patiënt. Daarnaast zijn de gegevens die ze hebben ontvangen, ongestructureerd en
meestal op papier. Daardoor kost het veel tijd om deze gegevens in hun informatiesysteem in te voeren. Ook
leidt dit tot een grote kans op fouten. Het digitaal en gestructureerd verzenden van gegevens verhoogt de
patiëntveiligheid, omdat overnamefouten voorkomen worden en de paramedicus beschikt over de laatste
relevante informatie rondom de patiënt.
Missen van functionaliteit rondom gegevensuitwisseling
Om bij te blijven in de landelijke ontwikkelingen voor gegevensuitwisseling vertrouwen de geïnterviewde
paramedici volledig op hun ICT-leveranciers. Op hun beurt zijn ICT-leveranciers terughoudend bij het
ontwikkelen van de gegevensuitwisseling, omdat ze niet zeker zijn of de paramedici de functionaliteit wel gaan
gebruiken. Juist hierom willen de leveranciers duidelijke richtlijnen, tijdslijnen en eindtermen voordat men tijd
(en dus geld) in ontwikkeling wil steken. Voor deze randvoorwaarden wordt nadrukkelijk richting VWS en
beroepsverenigingen gekeken.
Geen centrale infrastructuur
Voor het uitwisselen van gegevens tussen informatiesystemen is een aantal (infrastructuur)leveranciers actief
die dit (deels) mogelijk maken, zoals ZorgMail. Zij bieden hiervoor maatwerkoplossingen of beveiligde emailoplossingen. Er is voor de paramedische zorg geen centrale infrastructuur in gebruik waarover alle
gegevens kunnen worden getransporteerd. Paramedici zijn afhankelijk van wat de commerciële ICTleveranciers aanbieden.
Informatiestandaard paramedische zorg niet in gebruik
De informatiestandaard paramedische zorg (Nictiz) is niet in gebruik. Met deze informatiestandaard kunnen
paramedici met hun informatiesystemen op dezelfde manier eenduidig gegevens met elkaar en met huisartsen
en medisch specialisten gegevens uitwisselen. De belangrijkste reden hiervoor is het gebrek aan vertrouwen bij
de leveranciers dat deze oplossing daadwerkelijk gebruikt gaat worden. Het risico op doen van desinvestering is
te groot in een situatie waarin de ontwikkelcapaciteit van de leveranciers al beperkt is.
Aangezien de meeste communicatie (verslagen en rapportages) van paramedicus naar huisarts of specialist
gaat, is het tevens van belang dat zowel zendende als ontvangende partijen deze standaarden aankunnen. HIS,
ZIS en KIS hebben deze informatiestandaard ook niet ingebouwd. Een investering in deze standaard door
leveranciers van paramedische systemen is alleen zinvol als deze ook in de ontvangende systemen wordt
ingebouwd. Daarnaast is het belangrijk dat gegevens elektronisch uitgewisseld kunnen worden met de patiënt
door middel van de MedMij-informatiestandaard tussen de PARIS-en en de persoonlijke
gezondheidsomgevingen (PGO’s).
Gebrek aan regie
Een enkele paramedicus ziet digitalisering van gegevensuitwisseling meer als een last en een kostenpost.
Echter, de meesten zien het als een kans op verlaging in administratieve lasten en kosten en een verhoging van
de kwaliteit en efficiëntie. De ontwikkeling van deze functionaliteit laten ze bij de leveranciers. De leveranciers
op hun beurt wachten op vragen vanuit het veld voor het ontwikkelen van deze functionaliteit. Hiermee is een
kip-ei-discussie ontstaan, die alleen doorbroken kan worden door centrale sturing en die is er nu niet.

17 september 2020 •
22/37

Aanbevelingen
Uitwerking conclusies in activiteiten
Bovenstaande zaken in ogenschouw nemend en spiegelend aan het interoperabiliteitsmodel van Nictiz, levert
dat per interoperabiliteitsniveau de onderstaande activiteiten op. Deze activiteiten zijn op hoofdlijnen en niet
uitputtend, maar dienen als leidraad. Ze verschillen mogelijk per paramedische beroepsgroep en per
leverancier:

Interoperabiliteitsniveau
Organisatiebeleid

Interoperabiliteitsaspect

Activiteitenbeschrijving

Commitment

Zorg ervoor dat de beroeps- en zorgorganisaties de
gegevensuitwisseling in de paramedische zorg gaan
realiseren.

Implementatieafspraken

Maak landelijk en regionaal afspraken om gegevens
elektronisch uit te wisselen tussen paramedici,
zorgverleners en patiënten en spreek af wanneer deze
implementatie afgerond is. Maak een keuze in de
prioriteiten en geef hierbij aan wat de volgorde is voor
het implementeren van de verschillende overdrachten.
De eerste die opgepakt kunnen worden zijn het verwijzen
naar paramedici (inclusief medicatieoverzicht) en de
rapportages naar huisarts of specialisten. De overdracht
tussen paramedici onderling en naar de patiënt (MedMij)
kunnen hierop voortbouwen.

Business Case

Financieringsafspraken

Uitwisselingsafspraken

Maak de business case waarin de voordelen en kosten
staan voor het realiseren van de gegevensuitwisseling:
‘Huisartsen/specialisten verwijzen naar paramedici’ en
‘Paramedici rapporteren naar huisartsen/specialisten’
(de business case).
Neem in de jaarbegroting de kosten op voor het
realiseren van de voorzieningen ten behoeve van de
gegevensuitwisseling. Dit geldt voor alle betrokken
partijen, zoals zorgorganisaties, ICT-leveranciers en
gebruikersorganisaties. Maak hier met elkaar afspraken
over.
Bepaal landelijk de uitwisselingsprotocollen en
codestelsels en geef aan op welke termijn deze
ingevoerd dienen te zijn in de informatiesystemen van de
ICT-leveranciers.
Leg de patiënttoestemming voor de gegevensuitwisseling
vast met een eenduidige richtlijn.

Juridische
randvoorwaarden

Stel een onafhankelijke programmamanager aan die
beleidsmakers, zorgverleners en ICT-leveranciers

17 september 2020 •
23/37

Interoperabiliteitsniveau

Zorgproces

Interoperabiliteitsaspect

Activiteitenbeschrijving

Stakeholdermanagement

begeleidt bij het realiseren van de gegevensuitwisseling.
Deze rapporteert aan de stakeholders.

Uitwisselingsafspraken

Zorg voor een implementeerbare richtlijn waarin de
afspraken staan voor het uitwisselen van gegevens. Deze
veld-brede uitwisselingsafspraken komen in de HASP
Paramedici die ontwikkeld wordt door het NHG. Dit
betekent dat alle stakeholders zich committeren aan
deze afspraken.

Werkafspraken

Maak regionaal werkafspraken tussen de actoren, zoals
paramedici, huisartsen en specialisten om tot regionaal
werkbare gegevensuitwisseling te komen. Voor het
bereiken van de oplossing is de samenwerking tussen
zorgpartners uit dezelfde regio essentieel.

Opleiding

Use cases

Procesmanagement

Toestemming patiënt

Informatie (inhoud)

Zorg ervoor dat zorgverleners, zoals paramedici en
huisartsen, kennis hebben van de informatiebehoeften
van de zorgverleners waarmee ze samenwerken. Neem
daarnaast in de opleidingen dit aspect mee. Zorg voor
opleiding van zorgverleners om te kunnen werken met
gestructureerde verslaglegging.
Ontwikkel een aantal scenario’s rondom de uitwisseling
van gegevens binnen de regio, waarmee de reikwijdte en
daarmee de benodigde ontwikkeling van systemen
inzichtelijk gemaakt wordt. Betrek alle zorgverleners
hierbij.
Stel een regisseur aan die de voortgang van het proces
binnen de regio monitort en bijstuurt.
voortgang van de implementatie bewaakt en in geval van
onduidelijkheden in staat is beslissingen te nemen op het
gebied van alle gebieden van het
interoperabiliteitsmodel.
Leg in het zorgproces eenduidig en ondubbelzinnig vast
als een patiënt toestemming heeft verleend om de
gegevens te delen tussen de zorgpartners.

Informatiestandaard

Pas de informatiestandaard paramedische zorg aan,
zodat deze in lijn komt met de richtlijn.

Functioneel Ontwerp

Maak het functioneel ontwerp waarin de
gegevensuitwisseling van de paramedici met andere
zorgverleners wordt gespecificeerd. (Nictiz)
Maak gebruik van zorginformatiebouwstenen (zibs) voor
het definiëren van de dataset. Zorg ervoor dat de
gegevens uit de dataset in de informatiestandaard
paramedische zorg worden gebruikt in de

Dataset

17 september 2020 •
24/37

Interoperabiliteitsniveau

Interoperabiliteitsaspect

Activiteitenbeschrijving
uitwisselscenario’s. Betrek hierbij de zorgverleners.
(Nictiz)

Berichten
Ontwikkel de technische berichten met de HL7standaard. Deze berichten kunnen ingebouwd worden in
de informatiesystemen van alle ICT-leveranciers. (Nictiz)

Systemen/
Applicatie

Codestelsels (semantiek)

Gebruik eenduidige codestelsels die voor alle partijen
bruikbaar en eenduidig zijn. Denk hierbij aan de Gstandaard voor de geneesmiddelen en contra-indicaties.
Neem voor labgegevens de Nederlandse Labcodeset.
(Nictiz)

Opdracht aan ICTleveranciers

De paramedici vragen hun eigen ICT-leveranciers om de
technische berichten van de informatiestandaard
paramedisch zorg in te bouwen systemen. De huisartsen
en specialisten doen dit bij hun ICT-leveranciers.

Kwalificaties

Toestemming
IT-infrastructuur en
techniek

Infrastructuurafspraken

De ICT-leveranciers kwalificeren voor de
informatiestandaard paramedische zorg bij Nictiz. In deze
kwalificatie wordt het versturen of ontvangen getest van
de berichten van de informatiesystemen. Bij een
geslaagde test krijgen de ICT-leveranciers voor hun versie
van het informatiesysteem een kwalificatiecertificaat.
Deze is geldig zolang het bericht in dienst is en zolang het
informatiesysteem niet gewijzigd is.
Patiënten kunnen snel, digitaal en eenvoudig de
toestemming voor het uitwisselen van hun gegevens
regelen, waaronder ook wijzigen en intrekken.
De paramedici maken afspraken met de zorgorganisaties
van de huisartsen en specialisten over de meest
geschikte infrastructuur om de gegevens tussen de
informatiesystemen uit te wisselen. Zij zullen onderling
tot een verrekenmodel moeten komen. De ICTleveranciers worden hierbij betrokken, omdat de
gekozen infrastructuur wel moet aansluiten op hun
informatiestandaarden.

Advies voor vervolg
Zoals aangegeven in de Bestuurlijke afspraken paramedische zorg 2019-2022 is de vervolgstap te onderzoeken
op welke manier er ook voor meer complexe zorgverlening integrale informatie beschikbaar kan komen en kan
worden uitgewisseld. Ook de administratieve lasten en de kosten voor paramedische zorgverleners die
hiermee gepaard gaan, worden betrokken bij het onderzoek.
Het advies is om dit vervolgonderzoek uit te voeren met de aanbeveling om niet alles tegelijk op te pakken,
maar om klein te beginnen. Om snelheid te maken met de gegevensuitwisseling binnen de paramedische zorg,
kan nu worden gestart met de overdrachten:
• Huisartsen en specialisten verwijzen naar paramedici (inclusief medicatieoverzicht).

17 september 2020 •
25/37

•

Paramedici rapporteren over de verleende zorg naar huisartsen en specialisten.

Voor deze overdrachten zijn elektronische berichten beschikbaar uit de informatiestandaard ketenzorg. Deze
ketenzorgberichten vervangen de oude, niet geïmplementeerde, berichten in de informatiestandaard
paramedische zorg. Door de ketenzorgberichten in te bouwen in informatiesystemen van de paramedici,
kunnen gegevens worden uitgewisseld met huisartsen en specialisten. Later kunnen meer overdrachten
volgen, zoals overdrachten tussen paramedici en patiënten. Hiervoor zijn afspraken nodig tussen de
paramedische beroepsverenigingen en MedMij (MedMij Afsprakenstelsel).
Het voorgestelde doel van het vervolgonderzoek is om de voordelen en de kostenposten in beeld te krijgen
voor de deelnemende organisaties: paramedici, huisartsen, specialisten en ict-leveranciers. Volg de activiteiten
die bij het interoperabiliteits-niveau organisatiebeleid staan. De beroepsorganisaties en de zorgorganisaties
zullen eerst het besluit moeten nemen om de gegevensuitwisseling in de paramedische zorg te gaan realiseren,
en om wat er al bestaat, om te vormen tot gestandaardiseerde gegevensuitwisseling. Dit heeft bestuurlijk
commitment nodig. Het is hierbij belangrijk dat er een concreet tijdspad wordt afgesproken voor alle
activiteiten. Ervaringen uit het verleden tonen aan dat de invoering van een richtlijn top-down moet gebeuren:
regel eerst de randvoorwaarden (financiering en implementatieplan) op beleidsniveau, voordat begonnen
wordt met het operationaliseren van de richtlijn.
Samenvattend is de volgorde van activiteiten:
• Maak implementatieafspraken met paramedische organisaties, huisartsen en ziekenhuizen in
Nederland om gegevens elektronisch te gaan uitwisselen.
• Voer het vervolgonderzoek uit om voordelen en kosten in beeld te krijgen voor de overdrachten
‘Huisartsen/specialisten verwijzen naar paramedici’ en ‘Paramedici rapporteren naar
huisartsen/specialisten’ (de business case).
• Maak financieringsafspraken met bestuurders en beleidsmakers van zorgorganisaties, ICT-leveranciers
en zorgverleners.
• Maak uitwisselingsafspraken voor het ontwikkelen van de informatiestandaard met Nictiz.
• Maak juridische randvoorwaarden voor een eenduidige richtlijn voor de patiënttoestemming t.a.v. de
uitwisseling van medische gegevens in de zorg.
• Zorg voor stakeholdermanagement middels een onafhankelijke programmamanager.
Na het realiseren van deze voorwaardelijke activiteiten kunnen de activiteiten uit de andere
interoperabiliteitsniveaus opgepakt worden.
Naast het gegeven advies heeft een aantal geïnterviewden de volgende tips gegeven:
•

•

•

•

Enthousiasmeer paramedische organisaties, huisartsen en ziekenhuizen in Nederland om gegevens
elektronisch te gaan uitwisselen. Denk hierbij aan een bewustwordingscampagne en incorporatie in
opleidingen.
Informeer paramedici actief over de landelijke ontwikkelingen op het gebied van
gegevensuitwisseling in de zorg, zoals de aankomende wetgeving met betrekking tot digitale inzage
voor de patiënt in zijn/haar medisch dossier, de doelen van het Informatieberaad Zorg, de Nictiz
informatiestandaarden en zorginformatiebouwstenen, de MedMij informatiestandaarden voor
zorggegevensuitwisseling tussen zorgverleners en patiënten en de ontwikkeling van PGO’s.
Vind regio’s voor het inrichten van pilots. Voor het slagen is het van belang dat verschillende
zorgorganisaties binnen een regio samenwerken. Het gaat dan met name om het maken van
afspraken en stimuleren van gedragsverandering rondom het uitwisselen van gegevens. Het
aanpassen van systemen is niet mogelijk op regionaal niveau, omdat zij allen landelijk leveren.
Bepaal op welke manier de zorgverleners het beste geholpen kunnen worden bij de implementatie. Zij
zijn geen deskundigen op gebied implementatie en ingebruikname van nieuwe functionaliteiten die
hun processen beïnvloeden.

17 september 2020 •
26/37

•

Bepaal op welke manier de ICT-leveranciers het best ondersteund kunnen worden bij de ontwikkeling
van functionaliteiten voor gegevensuitwisseling.

Deze tips sluiten aan op de activiteiten die zijn weergeven in meerdere interoperabiliteits-niveaus.

17 september 2020 •
27/37

Referenties
Whitepaper Een checklist voor informatie-uitwisseling in de zorg, Nictiz, 2012.
bestuurlijke afspraken paramedische zorg 2019-2022, Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie
(KNGF), Stichting Keurmerk Fysiotherapie (SKF), Paramedisch Platform Nederland (PPN), Ergotherapie
Nederland (EN), Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD), Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten
(NVH), Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF), Vereniging van Oefentherapeuten Cesar en
Mensendieck (VvOCM), Patiëntenfederatie Nederland, Zorgverzekeraars Nederland (ZN), De minister voor
Medische Zorg en Sport (VWS), 2019.
NHG/KNGF-Richtlijn (HAFT), NHG, 2012.
HL7v3-implementatiehandleiding CDA eParamedici, Nictiz.

17 september 2020 •
28/37

Over de auteurs
Gert Koelewijn is productmanager en medisch informaticus bij Nictiz. Hij ontwikkelt
eHealth toepassingen voor het verbeteren van de patiëntveiligheid. Hiervoor verbindt hij
zorgorganisaties, zorgverleners en experts zodat deze toepassingen op de verschillende
zorgprocessen aansluiten. Zijn aandachtsgebieden zijn de informatiestandaarden
huisartsoverdrachten, paramedische zorg, acute zorg, labuitwisseling en het beheer van de
Nationale Contra-Indicatielijst. Gert is lid van de HL7 Emergency Care Work Group, het HL7
NL Actieve Leden Forum en IHE Laboratory.

Bas de Jong is informatieanalist bij Nictiz. Bas ontwikkelt en beheert de
informatiestandaarden voor Acute zorg, Huisartsoverdrachten, Ketenzorg en Paramedische
zorg. Daarnaast schrijft Bas mee aan inhoudelijke artikelen zoals whitepapers, rapportages,
sjablonen en best practices om daarmee het belang van standaardisatie in meerdere
facetten te kunnen uitdragen. Bas heeft een achtergrond als researcher (PhD behaald),
associate manager weefselbank, functioneel beheerder en datamanagement adviseur.
Hiermee heeft Bas een kennisgebied ontwikkeld dat breed toepasbaar is binnen Nictiz.

Lambert van Eekelen is informatieadviseur en projectleider bij iCON healthcare. Hij is actief
als informatiemanager en ondersteunt zorgorganisaties in datagedreven werken. Zijn focus
is het adviseren over verbeteringen van interne en externe informatiestromen. Hij maakt
hierbij gebruik van moderne technologieën, zoals process mining en Self Service BIproducten om snel inzicht te krijgen in processen en de hierbinnen bevindende
knelpunten. Op basis van zijn diplomatieke kennis en onderbouwd met goede objectieve
analyses, weet hij partijen om tafel te krijgen en tot gezamenlijke oplossingen te komen.
Voorop staat altijd zijn visie dat de patiënt uiteindelijk de best mogelijke zorg ontvangt.

17 september 2020 •
29/37

Bijlagen
Bijlage 1: lijst met afkortingen, namen en begrippen
Hier staan een aantal begrippen, afkortingen of namen die in de tekst gebruikt worden toegelicht.
Actueel Medicatie Overzicht (AMO) is een overzicht van alle medicijnen die iemand gebruikt en de dosering
daarvan. Ook kan erin staan of deze persoon allergisch of overgevoelig bent voor bepaalde medicijnen, evenals
recente relevante laboratoriumbepalingen en de resultaten.
Elektronisch Patiënten Dossier (EPD) is de algemene naam van een informatiesysteem waarmee zorgverleners,
zoals fysiotherapeuten, oefentherapeuten, logopedisten, ergotherapeuten, diëtisten en huidtherapeuten
medische gegevens van patiënten kunnen opslaan, verwerken en uitwisselen.
HAFT Richtlijn Informatie-uitwisseling huisarts en fysiotherapeut. Deze richtlijn is uitgegeven door het NHG. De
opvolger van deze richtlijn is de HASP voor paramedici.
HASP Richtlijn Informatie-uitwisseling tussen Huisarts en Specialist. Deze richtlijn is uitgegeven door het NHG.
HL7 V3 is een volledig op informatiemodellen gebaseerde groep van standaarden. Dezelfde modellen worden
gebruikt voor HL7 v3 berichten als voor HL7 CDA® documenten. De berichten zijn bedoeld voor gebruik tussen
computersystemen, terwijl documenten daarnaast ook gewoon voor mensen leesbaar zijn.
Huisarts Informatiesysteem (HIS) is een softwaresysteem waarin door huisartsen patiëntgegevens worden
vastgelegd, verwerkt en uitgewisseld en dat de basis vormt van het elektronische patiëntendossier.
Informatiestandaard is een standaard voor het uitwisselen van gegevens tussen zorginformatiesystemen. Het
geeft aan welke gegevens uitgewisseld worden en hoe deze gecodeerd zijn, welke uitwisselscenario’s er zijn
tussen informatiesystemen en welke technische berichten bij de uitwisselscenario’s behoren. De berichten
worden gemodelleerd met HL7.
Interoperabiliteit is de mogelijkheid van verschillende autonome, heterogene eenheden, systemen, partijen,
organisaties of individuen om met elkaar samen te werken, te communiceren en informatie uit te wisselen.
Ketenzorg Informatiesysteem (KIS) is een multidisciplinair softwaresysteem dat verschillende zorgverleners
ondersteunt bij het behandelen van patiënten met chronische aandoeningen.
Online Toestemming Voorziening (OTV)/ MITZ is een portaal waar burgers zelf toestemmingen kunnen
vastleggen en beheren. Voor zorgaanbieders ontstaat daarmee één plek waar zij de toestemmingskeuzes van
hun patiënten kunnen controleren. In de loop van 2020 wordt dit portaal operationeel.
Paramedisch Informatiesysteem (PARIS) is een softwaresysteem waarin door paramedici patiëntgegevens
worden vastgelegd, verwerkt en uitgewisseld en dat de basis vormt van het elektronische patiëntendossier.
Paramedische zorg is zorg die door een paramedicus wordt gegeven, naast de reguliere zorg door een arts.
Deze zorg richt zich op het beter laten functioneren van een patiënt die een bepaalde ziekte of aandoening
heeft.
Persoonlijke Gezondheidszorg Omgeving (PGO)
Een persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) is een digitaal hulpmiddel, bijvoorbeeld een website of app, dat
levenslang te gebruiken is, waarmee de patiënt toegang heeft tot de eigen gezondheidsgegevens en
deze kan verzamelen, beheren en delen. Hiermee houdt de patiënt grip op de eigen gezondsheidsdata, van
behandeling tot lab-uitslagen, medicatie en inentingen.

17 september 2020 •
30/37

Zorginformatiebouwsteen (ZIB) omvat afspraken over een (medisch) concept, zoals een diagnose of een
verrichting. Die bestaan uit een aantal elementen. Zorginformatiebouwstenen zijn een middel om ‘eenheid van
taal’ en ‘eenduidige zorginformatie’ tot stand te brengen.
Zorgdomein is een platform voor het elektronisch uitwisselen van zorgvragen, zorg en patiëntinformatie. Het
wordt geleverd door Zorgdomein.
ZorgMail is een product voor het op een beveiligde manier elektronisch communiceren van gegevens. Het
wordt geleverd door eNovation.

17 september 2020 •
31/37

Bijlage 2: scenario’s
Voor het uitwisselen van gegevens van en naar paramedici zijn de volgende informatiestandaarden beschikbaar
bij Nictiz.
Informatiestandaard Paramedische Zorg
De informatiestandaard paramedische zorg is gebaseerd op de richtlijn Informatie-uitwisseling huisarts en
fysiotherapeut. Deze richtlijn geeft afspraken over de gegevens die uitgewisseld worden tussen huisartsen en
fysiotherapeuten. Ook maakt de richtlijn de samenwerking tussen de zorgverleners inzichtelijk en geeft
handvatten voor de digitale informatie-uitwisseling.
Nictiz heeft in de HL7v3-implementatiehandleiding CDA eParamedici voor de volgende informatiestromen
elektronische berichten gemaakt:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Consultvraag (huisarts -> fysiotherapeut)
Consultantwoord (fysiotherapeut -> huisarts)
Verwijzing (huisarts -> fysiotherapeut)
Tussentijds verslag (fysiotherapeut -> huisarts)
Aanvullende informatie (huisarts -> fysiotherapeut)
Eindverslag (fysiotherapeut -> huisarts)
Directe toegang fysiotherapie (DTF): niet pluis
DTF: verzoek aan huisarts
DTF: pluis geen indicatie voor fysiotherapie (FT) (fysiotherapeut -> huisarts)
DTF: pluis indicatie voor fysiotherapie (FT) (fysiotherapeut -> huisarts)

Deze elektronische berichten zijn niet alleen toepasbaar in informatiesystemen van fysiotherapeuten, maar in
alle informatiesystemen van paramedici.
De informatiestandaard is niet geïmplementeerd in de praktijk. Hierdoor is er geen sprake van de ICTondersteuning zoals in de richtlijn is beoogd.
Zie de website voor een omschrijving van de informatiestandaard.
Informatiestandaard Huisartsenoverdrachten Ketenzorg
Jaarlijks hebben meer dan 5 miljoen mensen minimaal eenmaal contact met de huisartsenpraktijk voor een
chronische ziekte. Uit onderzoek blijkt dat mensen met een chronische aandoening te maken hebben met
gemiddeld zes zorgverleners. Dit betekent dat veel verschillende partijen continu met elkaar moeten
afstemmen om de beste zorg te leveren aan de patiënt.
Voor het uitwisselen van gegevens tussen zorgverleners is de informatiestandaard Huisartsenoverdrachten
Ketenzorg ontwikkeld. Deze is gebaseerd op de zorgstandaarden die de beroepsgroepen van
(keten)zorgverleners hebben opgesteld: zorgstandaard Diabetes, zorgstandaard COPD en zorgstandaard CVRM.
Ketenzorgverleners krijgen vanuit het HIS een verwijzing in het KIS. Middels het KIS kunnen ze dan medische
gegevens ophalen uit het HIS. Voor de volgende informatiestromen zijn elektronische berichten gemaakt:
•
•
•
•
•

Verwijzing (huisarts -> ketenzorgverlener)
Afbreken verwijzing (huisarts-> ketenzorgverlener)
Raadplegen actuele patiëntgegevens (ketenzorgverlener -> huisarts)
Opleveren actuele patiëntgegevens (huisarts-> ketenzorgverlener)
Rapportage consult (ketenzorgverlener -> huisarts)

17 september 2020 •
32/37

Deze berichten zijn moderner dan de berichten uit de Informatiestandaard paramedische zorg. De berichten uit
informatiestandaard ketenzorg zijn geïmplementeerd in de Huisarts- en Ketenzorginformatiesystemen (HIS en
KIS). Paramedici gebruiken deze KIS-en in hun zorgproces. Ook zijn de berichten toepasbaar in systemen van
alle paramedici. De implementatie hiervan moet nog verder worden uitgezocht.
Zie de website voor een omschrijving van de informatiestandaard ketenzorg.

Informatiestandaard MedMij
MedMij maakt het mogelijk dat elke Nederlander die dat wil toegang krijgt tot zijn of haar eigen
gezondheidsgegevens. Deze uitwisseling vindt plaats via een PGO, een persoonlijke gezondheidsomgeving. Met
een PGO kan de zorggebruiker gezondheidsgegevens op één plek inzien, beheren en delen. Zo worden
veranderingen in iemands gezondheid beter zichtbaar en de gevolgen van bepaalde (be)handelingen
duidelijker. Dat geeft rust en regie.
Paramedici kunnen met patiënten gegevens uitwisselen als de MedMij-informatiestandaarden ingebouwd zijn
in de informatiesystemen. Het is daarbij natuurlijk wel eerst van belang dat er goede afspraken worden
gemaakt over de gegevens die uitgewisseld worden. Deze worden vastgelegd in het MedMij Afsprakenstelsel.
Nictiz is beheerder van de MedMij-informatiestandaarden.
Zie de website voor een omschrijving van de informatiestandaard.

17 september 2020 •
33/37

Nictiz is de landelijke, onafhankelijke kennisorganisatie die zich inzet voor digitale informatie-uitwisseling in de
zorg. Nictiz doet dit onder meer door het gebruiksgericht ontwikkelen en het beheren van
informatiestandaarden in opdracht van en samen met de partijen in de zorg. Nictiz signaleert en adviseert
partijen in de zorg over informatie-uitwisseling en over (toekomstige) nationale en internationale
ontwikkelingen.
Nictiz
Postbus 19121
2500 CC Den Haag
Oude Middenweg 55
2491 AC Den Haag
070-3173450
info@nictiz.nl
www.nictiz.nl