Vitamine K bij zuigelingen
Aan: de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Nr. 2017/04, Den Haag 11 april 2017

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 2 van 20

inhoud
Samenvatting3
01 Inleiding

5

Bijlage17
A

1.1

Aanpak

5

1.2

Leeswijzer

5

02 De bestaande Nederlandse richtlijn

6

03 Effectiviteit van vitamine K-toedieningsregimes

7

3.1

Effectiviteit huidig Nederlands en Deens beleid bij
borstgevoede zuigelingen met verstoorde vetopname

7

3.2

Effectiviteit huidig Nederlands beleid bij hele populatie zuigelingen

8

3.3

Effectiviteit van buitenlands beleid bij hele populatie zuigelingen

8

04 Overwegingen bij intramusculaire en
orale toediening

9

4.1

Intramusculaire toediening 

9

4.2

Orale toediening

10

05 Advies

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Literatuur14

11

Effectiviteit toedieningsregimes in het buitenland bij hele
populatie zuigelingen

18

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 3 van 20

samenvatting

het algemeen betere bescherming lijkt te bieden
dan het huidige Nederlandse beleid, het gaat
om het regime uit ondermeer Duitsland en Zwit-

Alle zuigelingen krijgen na de geboorte vitamine

bloeding. Daarom vormen zij een risicogroep.

serland. Onduidelijk is echter of dit regime ook

K toegediend. Een tekort aan deze vitamine kan

Uit recente gegevens blijkt dat de verhoging van

beter werkt in de risicogroep. Nadeel van orale

namelijk leiden tot bloedingen die, vooral als ze

de doses niet heeft geleid tot een daling van het

toediening is bovendien dat therapietrouw een

in de hersenen plaatsvinden, levenslange invali-

aantal bloedingen bij deze risicogroep. Daarom

belangrijke rol speelt en dat bijvoorbeeld diarree

diteit tot gevolg kunnen hebben. De manier

heeft de Commissie Voeding van de Gezond-

de opname van de vitamine kan verminderen.

waarop zuigelingen vitamine K wordt toege-

heidsraad de stand van wetenschap over vita-

Omdat bij de geboorte niet te voorspellen is

diend, verschilt per land. In Nederland krijgen

mine K opnieuw op een rij gezet en komt zij

welke zuigelingen tot de risicogroep behoren,

alle zuigelingen direct na de geboorte vitamine K

vervolgens met een nieuw advies.

adviseert de commissie het beleid voor alle

in orale vorm. Voor zuigelingen die flesvoeding

Het onderzoek naar het optimale regime van

borstgevoede zuigelingen aan te passen. Zij

krijgen volstaat deze dosis, omdat zij tegen later

vitamine K-toediening kent enkele beperkingen.

adviseert over te gaan op eenmalige intramus-

optredende bloedingen voldoende beschermd

Er zijn namelijk geen studies die het effect van

culaire toediening van één milligram vitamine K

zijn door de vitamine K die in dit type voeding

verschillende toedieningswijzen van vitamine K

vlak na de geboorte. Belangrijke overweging

zit. Bij borstgevoede zuigelingen is dit niet het

op het voorkomen van bloedingen rechtstreeks

daarbij is dat van deze vorm van toediening

geval, daarom krijgen zij vervolgdoses orale

vergelijken. Daarom is de commissie afgegaan

bekend is dat hij ook goed werkt bij zuigelingen

vitamine K. In 2011 zijn deze vervolgdoses

op surveillancegegevens over de effectiviteit van

uit de risicogroep.

verhoogd, omdat in Nederland, vergeleken met

diverse buitenlandse regimes. Daaruit komt naar

Daarnaast adviseert de commissie om een oraal

het buitenland, meer bloedingen voorkwamen

voren dat eenmalige intramusculaire toediening

alternatief te bieden aan ouders die hun kind

voornamelijk bij borstgevoede zuigelingen met

van vitamine K betere bescherming biedt dan

niet willen laten injecteren. Dit zou moeten

een verstoorde vetopname. Zij nemen vitamine K

het huidige Nederlandse beleid, ook aan zuige-

bestaan uit drie maal twee milligram vitamine K

minder goed op en hebben dus een grotere kans

lingen in de risicogroep.

(bij de geboorte, na 4 tot 6 dagen en 4 tot 6

dat een tekort ontstaat dat kan leiden tot een

Er is ook een bestaand orale regime dat over

weken) bij borstgevoede zuigelingen.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 4 van 20

Voor zuigelingen die vanaf de geboorte flesvoeding krijgen kan de vitamine K-toediening blijven
zoals die nu is (één milligram oraal vlak na de
geboorte).
De commissie verwacht dat met het geadviseerde nieuwe regime twee tot vijf gevallen van
late vitamine K-bloedingen per jaar voorkomen
kunnen worden ten opzichte van het huidige
toedieningsbeleid. Gezondheidsprofessionals
die rond de geboorte betrokken zijn bij de zorg,
kunnen de vitamine K via beide routes
toedienen. De commissie beveelt aan het
belang en de mogelijkheden van vitamine
K-toediening tijdens de zwangerschap te
bespreken. Tot slot acht zij goede voorlichting,
zowel aan ouders als aan professionals van
belang.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 5 van 20

01 inleiding

onvoldoende bescherming biedt. De NVK vroeg naar aanleiding hiervan
om een nieuwe beoordeling van het vitamine K-toedieningsbeleid. Tegen

Op 29 juni 2010 adviseerde de Gezondheidsraad de minister van

deze achtergrond verzocht de minister de Gezondheidsraad te adviseren

Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over toediening van vitamine K

over de actuele stand van kennis over vitamine K toediening bij zuige-

aan voldragen zuigelingen om bloedingen als gevolg van een vitamine K-

lingen van nul tot drie maanden en over eventuele aanpassing van de

tekort te voorkomen. Deze bloedingen kunnen leiden tot levenslange inva-

richtlijn.

liditeit, zeker als het hersenbloedingen betreft. De Gezondheidsraad adviseerde de startdosering van één milligram bij de geboorte voor alle (zowel

1.1 Aanpak

borstgevoede als flesgevoedea) zuigelingen te handhaven en de toen

De Commissie Voeding heeft zich over deze vraag gebogen en heeft

geldende richtlijn voor borstgevoede zuigelingen van dagelijks 25 micro-

conform het verzoek van de minister bij de opstelling van dit advies

gram naar dagelijks 150 microgram te verhogen.1 De aanleiding hiervoor

partijen geraadpleegd die er in de praktijk mee te maken hebben, zoals

was dat er in Nederland vergeleken met het buitenland meer bloedingen

kinderartsen, verloskundigen, jeugdartsen en huisartsen. Twee kinder-

voorkwamen bij borstgevoede zuigelingen met een verstoorde vetop-

artsen, dr. P.M. van Hasselt en prof. dr. H.J. Verkade hebben, met het oog

name. De minister heeft dit advies van de Gezondheidsraad overge-

op hun expertise op dit terrein, deelgenomen aan een commissievergade-

nomen2, waarna het ook werd gevolgd in de nieuwe Nederlandse richtlijn

ring. In aanvulling hierop is dr. M.J. Shearer van het St Thomas’ Hospital

voor vitamine K-toediening van de Nederlandse Vereniging voor Kinderge-

in Londen geraadpleegd – een internationaal erkend expert op het gebied

neeskunde (NVK).3 De minister heeft de betrokken beroepsgroepen,

van vitamine K. Het advies is getoetst in de beraadsgroepen Gezond-

waaronder de NVK, gevraagd om de effectiviteit van het nieuwe toedie-

heidszorg en Volksgezondheid. De voorzitter van de Gezondheidsraad

ningsbeleid te monitoren.

heeft het advies aan de minister aangeboden.

Onlangs is gerapporteerd over de effecten van de bijgestelde richtlijn.4 De
onderzoekers concluderen dat het huidige toedieningsschema voor de

1.2 Leeswijzer

borstgevoede zuigelingen met een verstoorde vetopname nog steeds

De commissie zet eerst kort uiteen welke overwegingen een rol hebben
gespeeld bij de formulering van het eerdere advies uit 2010, welke onze-

a

Onder flesvoeding wordt kunstmatige voeding verstaan. Gekolfde borstvoeding die met de fles wordt gegeven,
wordt in dit advies als borstvoeding gezien.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

kerheden daarbij aan de orde waren en welke daarvan nu nog bestaan.

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 6 van 20

Vervolgens bespreekt de commissie het recent verschenen onderzoek dat

van deze vetoplosbare vitamine oraal toegediend tijdens de voeding.3

aanleiding heeft gevormd voor de adviesaanvraag en brengt zij in kaart

Vitamine K in flesvoeding biedt daarentegen voldoende bescherming

wat momenteel bekend is over vitamine K-toediening. Tot slot formuleert

tegen late bloedingen.6 Daarom hebben flesgevoede zuigelingen na de

zij haar advies.

startdosis geen extra vitamine K nodig.3 Welke hoeveelheid flesvoeding
minimaal voldoende is om zuigelingen te beschermen tegen vitamine K-

02 de bestaande Nederlandse
richtlijn

deficiëntiebloedingen is niet bekend. In de richtlijn van de NVK wordt de
grens van 500 milliliter gehanteerd.3
De dagelijkse dosering voor borstgevoede zuigelingen werd in 2011
verhoogd van 25 naar 150 microgram omdat de oude dosis niet afdoende
bleek om de late vorm van vitamine K-deficiëntiebloedingen te voor-

Volgens de huidige Nederlandse richtlijn moet worden begonnen met een

komen, voornamelijk bij borstgevoede zuigelingen met een verstoorde

startdosis van één milligram vitamine K oraal direct na de geboorte voor alle

vetopname.6 Deze groep neemt de vitamine K onvoldoende op, waardoor

(zowel borstgevoede als flesgevoede) zuigelingen. Deze is effectief om

ze een groter risico lopen op een tekort en dus op bloedingen; daarom

vitamine K-deficiëntiebloedingen in de eerste 24 uur na de geboorte

spreekt de commissie in dit advies van een risicogroep. Een verstoorde

(vroege bloedingen) en in de eerste week na de geboorte (klassieke bloe-

vetopname wordt veelal veroorzaakt door een cholestatische leveraan-

dingen) te voorkomen.3 Ook na de eerste week bestaat de kans dat er

doening, waarbij gal moeilijk of helemaal niet van de lever naar de darmen

vitamine K-deficiëntiebloedingen optreden (late bloedingen), in het bijzonder

kan worden getransporteerd. Dit type aandoening komt voor bij ongeveer

bij borstgevoede zuigelingen. Anders dan klassieke bloedingen, komen

1 op de 5.000 zuigelingen.7 Een beperkt deel van deze zuigelingen is

deze late bloedingen relatief vaak voor in de hersenen, met potentieel een

vroeg op te sporen aan de hand van geelheid van de huid, waarschu-

hoge ziektelast voor de rest van het leven of zelfs overlijden tot gevolg.5

wingsbloedingen rondom de navel, neusbloedingen of bloed bij de ontlas-

In het bijzonder borstgevoede zuigelingen lopen het risico om een

ting, en/of een blankere ontlasting en (donker)gele urine. Er zijn tot op

vitamine K-tekort te ontwikkelen, omdat vitamine K slechts in lage concen-

heden geen mogelijkheden voor andere vormen van vroege diagnostiek.8,9

tratie in borstvoeding zit.5 Daarom krijgen zij vanaf de achtste dag tot en

Onder het oude regime van 25 microgram per dag bleken jaarlijks onge-

met het moment dat ze drie maanden oud zijn dagelijks 150 microgram

veer vijf zuigelingen met een dergelijke onderliggende leveraandoening

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 7 van 20

ernstige bloedingen te krijgen.10

03 effectiviteit van vitamine K-

Bij de keuze voor toediening van vervolgdoses van 150 microgram per

toedieningsregimes

dag voor borstgevoede zuigelingen werd voor de hoogte van de dosering
aangesloten bij de effectieve orale praktijk die tot 2000 in Denemarken
werd gehanteerd, waarbij zuigelingen één milligram vitamine K per week

De commissie stelt vast dat de bijstelling van het Nederlandse vitamine K-

kregen.1 Vanaf 2000 geldt in Denemarken een intramusculair beleid,

beleid in 2011 wel heeft geleid tot een daling van het aantal late bloe-

mede omdat het orale preparaat (cremofor) niet langer beschikbaar

dingen veroorzaakt door vitamine K-tekort, maar niet het beoogde effect

was.11,12 Voor de frequentie van toediening werd aangesloten bij het

heeft gehad bij de risicogroep. Onderzoek in Nederland en Denemarken

Nederlandse beleid voor vitamine K (en D), in de verwachting dat dit de

bij de risicogroep laat zien dat er gunstiger resultaten worden geboekt met

therapietrouw zou bevorderen. Bovendien zouden zo pieken in de plas-

eenmalige intramusculaire toediening. Dit wordt bevestigd in onderzoek

maconcentratie van vitamine K worden voorkomen. Er werd in 2010 geen

op basis van surveillancegegevens uit het buitenland, dat ook uitwijst dat

aanbeveling gegeven over het type preparaat.1 In de praktijk kunnen

daarnaast een oraal alternatief bestaat dat beter lijkt dan het huidige

ouders vitamine K op oliebasis bij de drogist kopen, en maken gezond-

Nederlandse beleid.

heidsprofessionals ook wel gebruik van Konakion MM of Fytomenadiondrank die door de apotheek worden verkocht.

3.1 Effectiviteit huidig Nederlands en Deens beleid bij

Bij de keuze voor de vervolgdoses speelde een aantal onzekerheden een

borstgevoede zuigelingen met verstoorde vetopname

rol. De belangrijkste was het gebrek aan wetenschappelijke gegevens over

Witt en collega´s hebben medio 2016 de uitkomsten gepresenteerd van

de beste manier om vitamine K-deficiëntiebloedingen te voorkomen. Dit

de monitoring van het huidige Nederlandse toedieningsbeleid bij zuige-

kan verklaren waarom de vitamine K-toediening per land verschilt. Zo is er

lingen bij wie de vetopname is verstoord door de cholestatische leveraan-

onderscheid in toedieningsroute (oraal of intramusculair) en verschillen

doening galgangatresiea.4 Zij vergelijken de cijfers over het huidige

orale toedieningsschema´s in frequentie, dosering en gebruikt preparaat.

Nederlandse beleid (over de periode 2011-2015) met cijfers over het oude

Ook ontbraken gegevens over eventuele gunstige of ongunstige effecten

Nederlandse beleid (over de periode 1991-2011) en met het intramuscu-

van hogere doseringen vitamine K en piekconcentraties in het bloed op de
botkwaliteit, vaatwandfunctie of hersenfunctie bij gezonde zuigelingen.1

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

a

Deze aandoening komt bij ongeveer 1 op de 20.000 zuigelingen voor.

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 8 van 20

laire beleid dat momenteel in Denemarken wordt gevoerd (over de
periode 2000-2014).

3.2 Effectiviteit huidig Nederlands beleid bij hele populatie
zuigelingen

Het onderzoek wijst uit dat onder het oude Nederlandse beleid bij 82

Het nieuwe Nederlandse toedieningsbeleid heeft wel geleid tot een daling

procent van de borstgevoede zuigelingen met galgangatresie een late

van het aantal late bloedingen onder de hele populatie zuigelingen. Uit

vitamine K-deficiëntiebloeding optrad (bij 45 van de 55 onderzochte

surveillancegegevens van het Nationale Signaleringscentrum Kinderge-

gevallen). Onder het huidige Nederlandse beleid is dit percentage onver-

neeskunde (NSCK) blijkt het om een halvering van het aantal gevallen te

anderd: ondanks vitamine K-toediening trad bij 9 van de 11 onderzochte

gaan: van 3,2 per 100.000 in 200510 naar 1,8 per 100.000 in de periode

borstgevoede zuigelingen met galgangatresie een late bloeding op als

2014 tot augustus 2016 (persoonlijke mededeling dr. P.M. van Hasselt op

gevolg van vitamine K-tekort.4 Hoewel het om een klein aantal gevallen

basis van recente niet gepubliceerde gegevens). Ook het aantal hersen-

gaat, vindt de commissie de conclusie gerechtvaardigd dat het bijgestelde

bloedingen is gedaald, blijkt uit de evaluatie van intensivecare-units voor

toedieningsbeleid niet het beoogde effect heeft gehad bij borstgevoede

kinderen (PICE): voor de invoering van het huidige regime (2008 tot

zuigelingen met galgangatresie. Het intramusculaire beleid dat sinds 2000

februari 2011) was het aantal hersenbloedingen als gevolg van vitamine K-

in Denemarken wordt toegepast scoort duidelijk beter. Daar krijgen zuige-

tekort 3,1 per 100.000 geboortes, na de invoering (maart 2011 tot 2015)

lingen eenmalig één milligram intramusculair vlak na de geboorte11,

was dit 1,2 per 100.000 geboortes (persoonlijke mededeling dr. P.M. van

waarna bij één van de 25 onderzochte borstgevoede zuigelingen met

Hasselt op basis van recente niet gepubliceerde gegevens). Ondanks

galgangatresie (vier procent) een late bloeding optrad.4

deze daling is het aantal gevallen van late vitamine K-deficiëntiebloe-

Volgens de commissie is niet goed te verklaren waardoor het effect van

dingen in Nederland onder het huidige toedieningsbeleid nog altijd hoger

het nieuwe Nederlandse beleid in de risicogroep achterblijft ten opzichte

dan in Westerse landen waar andere toedieningsschema’s en -vormen

van het oude Deense orale beleid waarop dit geënt was. Mogelijk speelt

worden gehanteerd (bijlage A).

het verschil in de spreiding van de dosering een rol; waar in Denemarken
zuigelingen één keer in de week vitamine K kregen, is in Nederland
gekozen voor dagelijkse doses. Ook kan het type preparaat een verklarende factor zijn.

3.3 Effectiviteit van buitenlands beleid bij hele populatie
zuigelingen
Hoewel geen enkel bestaand buitenlands toedieningsbeleid alle gevallen
van vitamine K-deficiëntiebloedingen bij zuigelingen lijkt te voorkomen,

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 9 van 20

bevestigen surveillance-onderzoeken onder de algemene populatie

een goede bescherming tegen late vitamine K-deficiëntiebloedingen in

zuigelingen de gunstige resultaten van de eenmalige intramusculaire

zowel de risicogroep als de algehele populatie zuigelingen.4,13-16 Er spelen

vitamine K-toediening vlak na de geboorte (incidentie 0,24 tot 1,40 per

echter ook andere belangrijke overwegingen bij deze toedieningsroute

100.000 geboortes).13-16 Daarnaast beschrijven deze onderzoeken een

zoals de acceptatie door de ouders en de kans op bijwerkingen. Ouders

bestaande orale toedieningsvorm die eveneens een betere bescherming

kunnen kritisch staan tegenover injectie van een pasgeborene, bijvoor-

lijkt te bieden dan het huidige Nederlandse beleid.12 Dit betreft de aanpak

beeld omdat deze pijnlijk is, en daarom toediening van vitamine K

die onder meer in Duitsland en Zwitserland wordt gehanteerd van drie

weigeren. In het buitenland lijkt dit echter geen groot probleem. Onder-

keer twee milligram (bij de geboorte, na 4 tot 6 dagen en na 4 tot 6

zoeken in landen waar intramusculaire toediening wordt aangeboden

weken) (incidentie 0,87 tot 0,92 per 100.000 geboortes (bijlage A)).17,18

laten zien dat een groot aantal zuigelingen vitamine K via injectie krijgt

Dit orale regime is echter niet in de risicogroep onderzocht.

toegediend. Percentages variëren van 93 procent in Nieuw-Zeeland, waar
het merendeel van de bevallingen door een verloskundige wordt begeleid,

04 overwegingen bij intramusculaire en orale toediening

tot ruim 99 procent in Canada waar het grootste deel van de bevallingen
door een arts wordt begeleid.19-21 Veel landen bieden naast intramusculaire vitamine K een orale variant aan voor ouders die hun kind niet willen
laten injecteren. In Engeland werd een aanwijzing gevonden dat het
weigeren van enige vorm van vitamine K-toediening minder vaak voor-

De commissie overweegt dat eenmalige intramusculaire toediening van

komt wanneer ouders een keuze wordt geboden voor een toedieningsva-

vitamine K een betere bescherming biedt aan borstgevoede zuigelingen

riant.13 Weigeren van intramusculaire toediening komt in Nieuw-Zeeland

met een verstoorde vetopname dan het huidige Nederlandse beleid, en

en Australië vaker voor bij moeders die thuis of in een geboortecentrum

overweegt dat een orale toedieningsroute die in het buitenland wordt

een normale bevalling hadden onder begeleiding van een verloskun-

gehanteerd mogelijk ook effectiever is.

dige.20,21 Bezwaren van ouders in de VS tegen intramusculaire toediening
waren vooral zorgen om synthetische componenten in de injectie, de hoge

4.1 Intramusculaire toediening

dosis en eventuele bijwerkingen.22 Daarbij laat de groep die vitamine K

Zoals beschreven levert de eenmalige intramusculaire toedieningsroute

zowel intramusculair als oraal weigert, het kind vaak ook niet vaccineren.19

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 10 van 20

Er bestaan nog steeds vragen over eventuele gunstige of ongunstige

samenhang onwaarschijnlijk is. Tot slot zijn er enkele gevalsbeschrij-

effecten van piekconcentraties van vitamine K in het bloed. Echter, vita-

vingen waarbij vitamine K verwisseld werd met medicijnen voor de

mine K wordt al decennialang intramusculair toegediend in verschillende

moeder. Het gaat dan met name om toediening na de bevalling van

Westerse landen aan miljoenen zuigelingen12, zonder aanwijzingen dat

efedrine, een stof die dodelijk kan zijn voor de zuigeling. Om dit risico te

intramusculaire toediening van vitamine K tot problemen leidt. Bijwer-

minimaliseren moet de ampul met vitamine K er duidelijk anders uit zien

kingen worden slechts zeer sporadisch gemeld. De fabrikant beschrijft in

dan de medicijnen voor de moeder.35

de bijsluiter dat intramusculaire toediening kan leiden tot irritatie op de

Eind jaren ´90 werd een onderzoek gepubliceerd naar de bijwerkingen

injectieplaats, hoewel dit onwaarschijnlijk is vanwege het kleine injectievo-

van een micellair vitamine K-preparaat (een oplossing met lecitine en

lume (0,1 milliliter). Zeer zelden is deze reactie ernstiger in de vorm van

galzouten, dat zowel via injectie als oraal kan worden toegediend) geba-

ontsteking en weefselschade op de plek van injectie.23-25 In de loop van

seerd op wereldwijd aan de fabrikant gerapporteerde gevallen. Daarin zijn

de jaren zijn incidenteel gevalsbeschrijvingen van bijwerkingen gepubli-

bij volwassenen zeventien gevallen van bijwerkingen beschreven,

ceerd. Zo werden in de jaren ’90 bij kinderen met een verstoorde bloed-

waarvan drie ernstig, op 66 miljoen patiënten die een dosis van tien tot

stolling gevallen gerapporteerd van intramusculaire bloedingen.24 In 2014

twintig milligram hadden gekregen (onbekend was of toediening oraal of

is één geval beschreven van anafylactische shock zonder blijvende

via injectie ging). Dat komt neer op 0,026 bijwerkingen per 100.000 pati-

schade bij een zuigeling na intramusculaire toediening van vitamine K.26

ënten en 0,0045 ernstige bijwerkingen per 100.000 patiënten.36

In het verleden is ook gerapporteerd dat intramusculaire toediening van
vitamine K bij zuigelingen het risico op acute lymfoblastische leukemie

4.2 Orale toediening

zou verhogen.27,28 De studies naar dit onderwerp zijn echter methodolo-

De commissie neemt in haar overwegingen bij een orale toedieningsroute

gisch van lage kwaliteit vanwege de retrospectieve dataverzameling.

effectiviteit, de kans op bijwerkingen en therapietrouw mee. De effectiviteit

Latere studies concluderen dat er geen overtuigend bewijs is voor deze

van het bestaande orale alternatief voor intramusculaire toediening is niet

samenhang.5,29,30 Bovendien blijkt acute lymfoblastische leukemie in

onderzocht in de risicogroep. Bij deze groep bestaan onzekerheden over

landen waar vitamine K intramusculair wordt toegediend niet vaker voor te

de werkzaamheid van orale regimes omdat deze kinderen vitamine K

komen dan in landen waar men vitamine K via de orale route toedient.31-34

moeilijk opnemen via het spijsverteringskanaal. Surveillance-onderzoeken

De commissie concludeert op basis van deze drie argumenten dat de

onder de algemene populatie zuigelingen wijzen uit dat de aanpak die

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 11 van 20

onder meer in Duitsland en Zwitserland wordt gehanteerd van drie keer

sommige landen door ouders zelf gegeven, zoals in Denemarken (onder

twee milligram (bij de geboorte, na 4 tot 6 dagen en na 4 tot 6 weken)

het oude orale beleid).6 In andere landen doen gezondheidsprofessionals

effectiever lijkt dan het huidige Nederlandse beleid (bijlage A).12 Hierbij

dit, bijvoorbeeld tijdens de gezondheidscontroles van de zuigelingen.

wordt een micellair preparaat gebruikt. Zoals hierboven beschreven zijn

Het komt ook voor dat toediening van de vervolgdoses een gedeelde

bijwerkingen van het micellaire preparaat bij volwassenen zeer zeldzaam.

verantwoordelijkheid is van ouders en gezondheidsprofessionals.39

In een studie naar het micellaire preparaat bij 1 tot 2 miljoen zuigelingen
en kinderen zijn geen bijwerkingen gemeld na orale toediening van tweemaal twee milligram.36

05 advies

Onderzoek naar de opname van vitamine K in vetdruppels en vitamine K
in micellaire vorm (Konakion MM) in het geval van een verstoorde

In de wetenschap dat geen enkel bestaand toedieningsbeleid alle

vetopname is beperkt uitgevoerd. Er is één dierstudie waarin de micellaire

gevallen van vitamine K-deficiëntiebloedingen bij borstgevoede zuige-

vorm van vitamine K iets beter lijkt te worden opgenomen in de darmen

lingen lijkt te voorkomen en bij gebrek aan direct vergelijkende studies

van ratten met een verstoorde vetopname dan vitamine K opgelost in

naar het optimale vitamine K-toedieningsbeleid, baseert de commissie

vetdruppels, maar het verschil was niet statistisch significant.37 De mate

haar advies primair op inzichten uit onderzoek bij de risicogroep, aange-

waarin de micellaire vorm wordt opgenomen is over het algemeen lager

vuld met surveillance-onderzoek op populatieniveau en praktische over-

bij zuigelingen met een verstoorde vetopname in vergelijking met gezonde

wegingen.

zuigelingen, daarbij varieert de mate van opname sterk tussen zuigelingen

Omdat bij de geboorte niet te voorspellen is welke borstgevoede zuige-

met een verstoorde vetopname.38

lingen tot de risicogroep behoren, en eventuele bloedingen (zeker als ze

Er kunnen problemen ontstaan met de werking van het orale preparaat als

in de hersenen plaatsvinden) tot blijvende invaliditeit kunnen leiden,

de zuigeling de dosis uitspuugt of veel diarree heeft.5,12 Ook is gebrekkige

adviseert de commissie over te gaan op eenmalige intramusculaire

therapietrouw een risico bij een oraal beleid. Hierbij moet namelijk meer-

toediening van één milligram vitamine K aan alle borstgevoede zuige-

dere keren een dosis vitamine K toegediend worden, over een langere

lingen vlak na de geboorte. Deze toedieningsvorm is bewezen effectief in

periode.5 Vaak wordt de startdosis gegeven door de gezondheidsprofes-

de risicogroep en gegevens uit surveillance-onderzoeken in de algehele

sional die betrokken is bij de geboorte. De vervolgdoses worden in

populatie zuigelingen bevestigen dit (bijlage A).4,12 Een belangrijke prakti-

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 12 van 20

sche overweging daarbij is dat met intramusculaire toediening de onzeker-

beleid, zuigelingen die vanaf de geboorte enkel (niet-gehydrolyseerde)

heid rondom het optimale preparaat en het daarmee samenhangende

flesvoeding krijgen één milligram oraal vlak na de geboorte. Onderzoek

opnameprobleem bij borstgevoede zuigelingen met een verstoorde vetop-

wijst uit dat dit regime deze kinderen voldoende bescherming biedt.6,9

name wordt vermeden. Bovendien volstaat een enkele dosis, waardoor

Zuigelingen die gehydrolyseerde flesvoeding (hypoallergene voeding)

therapietrouw geen rol speelt.

krijgen lopen een hoger risico op vitamine K-tekort dan zuigelingen die

Ouders die hun kind niet willen laten injecteren, adviseert de commissie

normale flesvoeding krijgen.40 Daarom adviseert de commissie voor deze

een oraal alternatief aan te bieden. Omdat alleen het Nederlandse orale

groep zuigelingen aan te sluiten bij het advies voor borstgevoede zuige-

regime, maar geen van de andere huidige orale regimes zijn onderzocht

lingen: één milligram intramusculair of drie keer twee milligram vitamine K

in de risicogroep, baseert zij zich op surveillance-onderzoek waarin de

in micellaire vorm als oraal alternatief. Indien voor het orale alternatief is

bestaande orale praktijk zoals onder meer in Duitsland en Zwitserland

gekozen, beveelt de commissie aan borstgevoede zuigelingen die binnen

effectiever lijkt dan de Nederlandse. De commissie adviseert te kiezen

4 tot 6 weken overgaan op gehydrolyseerde voeding dus ook alle vervolg-

voor drie maal twee milligram vitamine K in micellaire vorm: bij de

doseringen te geven.

geboorte, na 4 tot 6 dagen en na 4 tot 6 weken. Voor zuigelingen die

Schematisch ziet de verandering in aanbeveling er als volgt uit:

binnen 4 tot 6 weken overgaan van borstvoeding naar (niet-gehydroly-

Geadviseerde regime

seerde) flesvoeding kunnen de vervolgdoses komen te vervallen vanaf het
moment dat de voeding voor minimaal 500 milliliter uit flesvoeding
bestaat. Omdat voor de opname van vitamine K in de darm gal nodig is ,
5

dat wordt afgescheiden als vet voedsel de darm bereikt, is de aanbeveling
orale vitamine K tijdens de borstvoeding te geven. De commissie adviseert de therapietrouw van dit alternatief te bevorderen door de gezondling in te zetten om de doses vitamine K te geven (kraamverzorgenden,
De commissie adviseert, in aansluiting met het huidige Nederlandse

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Flesgevoede zuigelingena

Voorkeur:
1 mg intramusculair vlak na de geboorte
Alternatief:
2 mg oraal vlak na de geboorte +
2 mg oraal na 4-6 dagenb +
2 mg oraal na 4-6 wekenb

1 mg oraal vlak na de geboorte

Huidige regime

heidsprofessionals die standaard betrokken zijn bij de zorg voor de zuigeverloskundigen, kinderartsen en consultatiebureaumedewerkers).

Borstgevoede zuigelingen +
zuigelingen die gehydrolyseerde flesvoeding krijgen

Borstgevoede zuigelingen

Flesgevoede zuigelingena

1 mg oraal vlak na de geboorte +
dagelijks 150 µg vanaf dag 8 tot 3 maanden

1 mg oraal vlak na de geboorte

Onder flesvoeding wordt kunstmatige voeding verstaan. Gekolfde borstvoeding die met de fles wordt gegeven,
wordt in dit advies als borstvoeding gezien.
b
Wanneer de zuigeling minimaal 500 milliliter flesvoeding krijgt kan deze dosis achterwege worden gelaten.
a

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 13 van 20

Naar verwachting kunnen ten opzichte van het huidige Nederlandse

flesgevoede zuigelingen een eenmalige orale dosis van twee milligram

regime twee tot vijf gevallen van late vitamine K-deficiëntiebloedingen per

aan te houden.

jaar worden voorkomen wanneer wordt overgegaan naar het geadvi-

In een enkele publicatie wordt subcutane toediening van vitamine K

seerde regime (de berekening waarop deze schattingen zijn gebaseerd

gesuggereerd.5 Voordeel van deze manier van toedienen is dat het minder

heeft de commissie uitgewerkt in een achtergronddocument).

pijnlijk is dan intramusculaire toediening. Het is echter onbekend of subcutane toediening van vitamine K dezelfde effectiviteit heeft als intramuscu-

Aanbevelingen

laire toediening. De commissie beveelt daarom aan onderzoek te laten

De commissie beveelt aan om de keuze voor de toedieningsroute al

doen naar subcutane toediening van vitamine K als mogelijk alternatief

tijdens de zwangerschap met de aanstaande ouders te bespreken en vast

voor intramusculaire toediening.

te leggen, zodat de betrokken gezondheidsprofessional vitamine K op de

De commissie heeft eventuele consequenties voor de kosten en financie-

gewenste manier kan toedienen bij de geboorte.

ring van de vitamine K-toediening niet meegewogen. Zij beveelt verder

Voor het implementeren van het geadviseerde toedieningsschema vindt

aan de monitoring van het toedieningsbeleid voort te zetten, bijvoorbeeld

de commissie een goede voorlichting van zwangeren en gezondheidspro-

via de reeds bestaande monitoring van de NVK.

fessionals die een rol spelen bij de zorg voor zuigelingen belangrijk. Bij
het voorlichten van de ouders dient daarbij aandacht te zijn voor de
gevaren van vitamine K-gebrek voor de zuigeling, de symptomen van een
verstoorde vetopname, en voor- en nadelen van de verschillende toedieningsroutes.
Op wetenschappelijke gronden zijn aanwijzingen dat flesgevoede zuigelingen met één milligram vitamine K via de orale route voldoende
beschermd zijn tegen vitamine K-deficiëntiebloedingen.6,9 Deze dosering
wijkt af van de dosis in het geadviseerde alternatieve orale regime voor
borstgevoede zuigelingen. Dit zou bij de uitvoering op praktische
problemen kunnen stuiten. Daarom kan de minister overwegen om voor

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 14 van 20

literatuur

estase+zuigelingen&source=bl&ots=oJE5IK1Peh&sig=qwNTqBmMoQ
TCfaSMyE8niR9sDOE&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwin26uEq6PSAhVII

1

2

Gezondheidsraad. Briefadvies over Vitamine K-suppletie bij

MAKHV-_AZMQ6AEIGjAA#v=onepage&q=incidentie%20

zuigelingen. Den Haag: Gezondheidsraad, 2010; publicatienr. 2010/11.

cholestase%20zuigelingen&f=false. Geraadpleegd: 09/03/2017.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Advisering gebruik

8

vitamine K voor pasgeboren borstgevoede baby’s. Den Haag 2011;
VGP/VC 3035513.
3

6

Sutor AH, Von Kries R, Cornelissen EA, McNinch A, Andrew M. Vitamin

Dorrius D, e.a. Nieuwe Nederlandse richtlijn voor vitamine K-toediening

456-61.
10

IJland MM, Pereira RR, Cornelissen EA. Incidence of late vitamin K

A936.

deficiency bleeding in newborns in the Netherlands in 2005: evaluation

Witt M, Kvist N, H∅rby J∅rgensen M, Hulscher JBG, Verkade HJ.

of the current guideline. Eur J Pediatr 2008; 167(2): 165-9.
11

Krag E, Skak-Iversen L. Sundhedsstyrelsen. Meddelese af 23. maj

137(5): e20154222.

2000 om ændrede retningslinier vedr. anvendelse af K-vitamin til

Shearer MJ. Vitamin K deficiency bleeding (VKDB) in early infancy.

nyfødte og spæde børn Til landets fødesteder, jordemødre,

Blood Rev 2009; 23(2): 49-59.

sundhedsplejersker og alment praktiserende læger. Kopenhagen,

Hasselt PM van, de Koning TJ, Kvist N, de Vries E, Lundin CR, Berger

2000. http://sundhedsstyrelsen.dk/publ/Off_Medd/officiel_

R, e.a. Prevention of Vitamin K Deficiency Bleeding in Breastfed

meddelelse_k_vitamin1.pdf. Geraadpleegd: 09/03/2017.

Infants: Lessons From the Dutch and Danish Biliary Atresia Registries.
7

9

K deficiency bleeding (VKDB) in infancy. Thromb Haemost 1999; 81:

Prophylactic dosing of vitamin K to prevent bleeding. Pediatrics 2016;
5

Isles: two year prospective study. BMJ 1991; 303: 1105-9.

Winter JP de, Joosten KFM, IJland MM, Verkade HJ, Offringa M,
aan voldragen pasgeborenen. Ned Tijdschr Geneeskd 2011; 155:

4

McNinch A, Tripp J. Haemorrhagic disease of the newborn in the British

12

Mihatsch W, Braegger C, Bronsky J, Compoy C, Domellöf M, Fewtrell

Pediatrics 2008; 121(4): e857-e63.

M, e.a. Prevention of vitamin K deficiency bleeding in newborn infants:

Kneepkens CMF, Manrique ML, George EK, Bouwman DE. Neonatale

a position paper by the ESPGHAN committee on nutrition. J Pediatr

Cholestase. Praktische Kindergeneeskunde. Maag-, darm- en

Gastroenterol Nutr 2016; 63(1): 123-9.

leverziekten bij kinderen: 204. Houten: 2003. https://books.google.nl/
books?id=XSU9cx-EQ5sC&pg=PA204&lpg=PA204&dq=incidentie+chol

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

13

Busfield A, Samuel R, McNinch A, Tripp JH. Vitamin K deficiency
bleeding after NICE guidance and withdrawal of Konakion Neonatal:

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 15 van 20

14

15

British Paediatric Surveillance Unit study, 2006-2008. Arch Dis Child

prophylaxis--a retrospective cohort study. Aust N Z J Public Health

2013; 98(1): 41-7.

2015; 39(6): 573-6.

McMillan DD, Grenier D, Medaglia A. Canadian Paediatric Surveillance

17

MM, e.a. Reasons for Refusal of Newborn Vitamin K Prophylaxis:

newborn in Canada. Paediatr Child Health 2004; 9(4): 235-8.

Implications for Management and Education. Hospital Pediatrics 2016;

Canadian Paediatric Surveillance Program. Vitamin K injection - best

6(1): 15-21.
23

kinderen 2mg/0,2ml oplossing voor injectie en oraal gebruik. Woerden,

neonatal vitamin K deficiency bleeding (VKDB): 1998-2008. J Paediatr

2014. http://www.roche.nl/wp-content/uploads/2014/12/Konakion_

Child Health 2011; 47(7): 460-4.

paed_QRDv3_27nov14_B.pdf. Geraadpleegd: 09/03/2017.

Von Kries R, Hachmeister A, Göbel U. Oral mixed micellar vitamin K for
Neonatal Ed 2003; 88(2): F109-12.

24

25

College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Konakion MM voor

Unit. Prevention of vitamin K deficiency bleeding with three oral mixed

http://db.cbg-meb.nl/IB-teksten/h03809.pdf. Geraadpleegd: 09/03/2017.
26

Koklu E, Taskale T, Koklu S, Ariguloglu EA. Anaphylactic shock due to

surveillance in Switzerland. Eur J Pediatr 2013; 172(3): 357-60.

vitamin K in a newborn and review of literature. The Journal of

Sahni V, Lai FY, MacDonald SE. Neonatal vitamin K refusal and

Maternal-Fetal & Neonatal Medicine 2014; 27(11): 1180-1.
27

Golding J, Greenwood R, Birmingham K, Mott M. Childhood cancer,

Khambalia AZ, Roberts CL, Bowen JR, Nassar N. Maternal and infant

intramuscular vitamin K, and pethidine given during labour. BMJ 1992;

characteristics by mode of vitamin K prophylaxis administration. J

305: 341-6.

Paediatr Child Health 2012; 48(8): 665-8.
21

Thromb Hemost 1995; 21(03): 317-29.
kinderen 2mg/0,2ml oplossing voor injectie en oraal gebruik. 2016.

nonimmunization. Pediatrics 2014; 134(3): 497-503.
20

Sutor AH. Vitamin K Deficiency Bleeding in Infants and Children. Semin

Laubscher B, Bänziger O, Schubiger G, Swiss Paediatric Surveillance
micellar phylloquinone doses: results of a 6-year (2005-2011)

19

Roche. Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Konakion MM voor

Darlow BA, Phillips AA, Dickson NP. New Zealand surveillance of

prevention of late vitamin K deficiency bleeding. Arch Dis Child Fetal
18

Hamrick HJ, Gable EK, Freeman EH, Dunn LL, Zimmerman SP, Rusin

Program confirms low incidence of hemorrhagic disease of the

prevention for newborns. Paediatr Child Health 2002; 7(8): 588-9.
16

22

28

Parker L, Cole M, Craft AW, Hey EN. Neonatal vitamin K administration

Burke M, Bernhardt H, Reith DM, Barker D, Broadbent RS, Wheeler

and childhood cancer in the north of England: retrospective case-

BJ. Perinatal influences on the uptake of newborn Vitamin K

control study. BMJ 1998; 316(7126): 189-93.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 16 van 20

29

30

31

32

33

Fear NT, Roman E, Ansell P, Simpson J, Day N, Eden OB, e.a. Vitamin

Results of a Worldwide Postmarketing Surveillance Programme.

Cancer Study. Br J Cancer 2003; 89(7): 1228-31.

Pharmacoepidemiology and Drug Safety 1998; 7(3): 173-82.

Roman E, Fear NT, Ansell P, Bull D, Draper G, McKinney P, e.a.

37

Hasselt PM van, Minderhoud TC, Slot TK, van der Ham M, Janssens

Vitamin K and childhood cancer: analysis of individual patient data from

GEPJ, de Sain M, e.a. The influence of the gastric environment on the

six case-control studies. Br J Cancer 2002; 86(1): 63-9.

absorption of vitamin K from orally administered mixed micelles under

Integraal Kankercentrum Nederland. Cijfers over kanker: Incidentie

physiological and bile deficient conditions. Vitamin K prophylaxis

lymfoblastaire leukemie/lymfoom. http://www.cijfersoverkanker.nl/

revisited: Focus on risk factors (Thesis): 108-25. Utrecht: van Hasselt,

selecties/dataset_1/img58a423130089a. Geraadpleegd: 02/02/2017.

P.M.; 2009.

Australian Institute of Health and Welfare. Australian Cancer Incedence

38

Pereira SP, Shearer MJ, Williams R, Mierli-Vergani G. Intestinal

and Mortality books: Acute lymphoblastic leukaemia. http://www.aihw.

absorption of mixed micellar phylloquinone (vitamin K1) is unreliable in

gov.au/acim-books/. Geraadpleegd: 03/02/2017.

infants with conjugated hyperbilirubinaemia: implications for oral

Association of Population-Based Cancer Registries and Robert Koch

prophylaxis of vitamin K deficiency bleeding. Arch Dis Child Fetal

Institute. Cancer in Germany. 2016. http://www.krebsdaten.de/Krebs/

Neonatal Ed 2003; 88(2): F113-8.
39

Auckland District Health Board. Vitamin K prophylaxis and vitamin K

chapters_2011_2012/cancer_children.pdf;jsessionid=61D7A4E179804

deficiency bleeding. http://www.adhb.govt.nz/newborn/Guidelines/

9EDEBFDB7D9467D17AB.2_cid363?_blob=publicationFile.

Blood/VitaminK.htm. Geraadpleegd: 09/03/2017.

Geraadpleegd: 03/02/2017.

35

Pereira SP, Williams R. Adverse Events Associated with Vitamin K1:

K and childhood cancer: a report from the United Kingdom Childhood

EN/Content/Publications/Cancer_in_Germany/cancer_

34

36

40

Hasselt PM van, de Vries W, de Vries E, Kok K, Cranenburg EC, de

American Cancer Society. Childhood and adolescent cancer incidence

Koning TJ, e.a. Hydrolysed formula is a risk factor for vitamin K

rates, 2009-2013. https://cancerstatisticscenter.cancer.org/#/data-

deficiency in infants with unrecognised cholestasis. J Pediatr

analysis/ChildIncRate. Geraadpleegd: 02/02/2017.

Gastroenterol Nutr 2010; 51(6): 773-6.

Seidelin J, Pedersen BL, Mogensen TS. Risk management by reporting

41

Statista Das Statistik-Portal. Anzahl der Geburten in Deutschland von

critical incidents. Vitamin K and ephedrine mix-up at a birthing unit.

1991 bis 2015. https://de.statista.com/statistik/daten/studie/235/

Ufeskr Laeger 2001; 163(39): 5365-7.

umfrage/anzahl-der-geburten-seit-1993/. Geraadpleegd: 02/02/2017.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 17 van 20

bijlage

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 18 van 20

A

Effectiviteit toedieningsregimes
in het buitenland bij hele
populatie zuigelingen

De tabel laat het aantal late vitamine K-deficiëntiebloedingen zien bij
verschillende bestaande toedieningsschema’s op basis van surveillanceonderzoeken in de hele populatie zuigelingen. Omdat in de praktijk een
deel van de zuigelingen geen vitamine K krijgt, is waar mogelijk onderscheid gemaakt tussen het totaal aantal late vitamine K-deficiëntiebloedingen tijdens de onderzoeksperiode (ongeacht of vitamine K was toegediend) en het aantal late vitamine K-deficiëntiebloedingen waarbij de
zuigeling vitamine K had gekregen. Bij alle toedieningsschema’s is het
aantal late vitamine K-deficiëntiebloedingen beperkt, al lijkt geen enkel
bestaand schema het optreden van late vitamine K-deficiëntiebloedingen
helemaal te kunnen voorkomen. Zonder extra vitamine K is de incidentie
van late vitamine K-deficiëntiebloedingen tussen de 4-7 gevallen per
100.000 geboortes.5

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

Vitamine K bij zuigelingen | pagina 19 van 20

Tabel 1. Aantal late vitamine K-deficiëntiebloedingen bij twee orale toedieningsschema’s en een intramusculair toedieningsschema (met oraal alternatief) in de hele populatie
zuigelingen
Land

Aantal geboortes

Incidentie per 100.000
(95%betrouwbaarheidsinterval)

Aantal late vitamine K-deficiëntiebloedingen
Totaal

Met vitamine K (toedieningsroute)

Onvolledige hoeveelheid
vitamine K

Zonder vitamine Ka

Oraal één milligram bij alle zuigelingen met vervolgdoses van 150 microgram bij borstgevoede zuigelingen
Nederland 2014-2016

333.333b

1,8

6c

5

-

1

0,92d

29e

17c

2

7

0,87 (0,24-2,24)

4c

0

1

3

Oraal drie keer twee milligram bij alle zuigelingen
Duitsland17 1997-2000

3.138.695

Zwitserland18 2005-2011

458.184

Intramusculair één milligram bij alle zuigelingen met oraal alternatief
Engeland13 2006-2008

1.700.000

0,24 (0,00-0,35)f

4c

1 (intramusculair)

1

2

Canada141997-2000

1.360.000

0,37

5c

3 (1 oraal; 2 intramusculair)

-

2

Australië15 1995-2000

1.500.000b

0,60

9g

6 (3 oraal; 3 intramusculair)

-

3

1,40 (0,64-2,65)

9c

1 (intramusculair)

-

8

Nieuw-Zeeland16 1998-2008

642.857b

Geen vitamine K omdat ouders vitamine K weigerden of het per abuis niet gegeven is.
Schatting van aantal geboortes op basis van aantal late bloedingen en incidentiecijfer.
c
Alle gevallen borstgevoed, onderliggende leverziekte aanwezig bij vier van de zes Nederlandse gevallen, veertien van de zeventien Duitse gevallen, vier van de vier Zwitserse gevallen, twee van de vier Engelse gevallen,
één van de vijf Canadese gevallen (orale vitamine K) en zes van de negen Nieuw-Zeelandse gevallen.
d
Eigen berekening op basis van gegevens uit het artikel in combinatie met het aantal geboortes in Duitsland in die periode.41 In de groep zuigelingen die vitamine K in micellaire vorm volgens de voorschriften kregen
bedroeg de incidentie 0,44 per 100.000.
e
Van drie kinderen is onbekend of ze vitamine K kregen.
f
Twee gevallen van late bloedingen worden in het artikel niet meegerekend in de incidentie omdat ze plaatsvinden na drie maanden (het internationale afkappunt voor late vitamine K-deficiëntie bloedingen), het gaat om één flesgevoede zuigeling met onderliggende leverziekte die 0,5 milligram vitamine K intramusculair had gekregen en één voornamelijk borstgevoede zuigeling zonder leverziekte die 0,3 milligram vitamine K intramusculair had gekregen.
g
Geen informatie over type voeding en onderliggende leverziekte.
a
b

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04

De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der
wetenschap ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Milieu;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Economische Zaken. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikkelingen of trends
­signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.

U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. Vitamine K bij zuigelingen. Den Haag: Gezondheidsraad, 2017;
publicatienr. 2017/04.
Auteursrecht voorbehouden

Gezondheidsraad | Nr. 2017/04