Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 841

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2011
Hierbij zend ik u het verslag van de vergadering van de Eurogroep en
Informele Ecofin Raad van 16 en 17 september 2011 te Wroclaw, Polen.
De voorlopige agenda van de Eurogroep en Ecofin Raad van 3 en
4 oktober te Luxemburg is nog niet bekend.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

kst-21501-07-841
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 841

1

Verslag van de Eurogroep en de Informele Ecofin Raad van 16 en
17 september 2011, te Wroclaw Polen
De Eurogroep van 16 september stond in het teken van Griekenland en de
follow-up van de Eurotop van 21 juli jongstleden. Tijdens de informele
Ecofin Raad is stil gestaan bij de hervormingsagenda van de EU op het
gebied van financiële regelgeving en is gesproken over het belang van
adequate kapitaalposities van financiële instellingen en de uitkomsten van
de stress testen van juli jongstleden. Ook is er tijdens de Informele Ecofin
Raad gesproken over economic governance.
Eurogroep
Tijdens de Eurogroep werd opnieuw intensief gesproken over Griekenland
en de follow-up van de Eurotop van 21 juli jl. Ministers hebben in dit kader
het belang van adequate implementatie van de besluiten van de 21 juli
Eurotop benadrukt. Bij aanvang van de Eurogroep was ook de Amerikaanse minister van Financiën Timothy Geithner aanwezig. De Eurogroep
en de Amerikaanse minister hebben het belang onderstreept van een
gemeenschappelijke aanpak van de wereldwijde schuldenproblematiek
zowel in Europa als daarbuiten. De Amerikaanse minister benadrukte in
dit verband tevens het belang van Europese daadkracht, eenheid in de
aanpak van de schuldencrisis en het belang van structurele hervormingen
voor het creëren van duurzame groei.
Minister de Jager heeft in de Eurogroep tevens aandacht gevraagd voor
de Nederlandse voorstellen ter versterking van de governance, welke zijn
verwoord in de brief aan de Tweede Kamer over de visie op de toekomst
van de economische en monetaire unie. Minister de Jager heeft daarbij
onderstreept dat de actuele en fundamentele problemen van de Europese
schuldencrisis gelijktijdig een structurele aanpak vereisen welke aangrijpt
bij de kern van het probleem, te weten het versterken van begrotingsdiscipline en het stringent handhaven van de regels. Hierbij heeft minister de
Jager het belang van onafhankelijk toezicht en, zo nodig, toenemende
zwaarte van sancties benadrukt.
De Eurogroep heeft daarnaast kort stil gestaan bij de leningenprogramma’s aan Portugal en Ierland. Beide landen hebben volgens de meest
recente rapportage van de Trojka in voldoende mate voldaan aan de
maatregelen welke zijn overeengekomen in het kader van de steunprogramma’s waarmee de weg vrij is voor de vrijgave van de respectievelijk
tweede en derde tranche. Ook heeft de Eurogroep de procedure gestart
voor de invulling van de plek in het bestuur van de ECB welke door het
vertrek van Jürgen Stark is vrijgekomen. De Eurogroep zal hier in oktober
verder over spreken.
Economische situatie
15 september jl. publiceerde de Europese Commissie de herfstramingen.
De belangrijkste conclusie uit deze recente voorspellingen is dat er sprake
is van een terugval in het economisch herstel. De economische groei is
ten opzichte van het eerste kwartaal van 2011 naar beneden toe bijgesteld.
Ten opzichte van de voorjaarsramingen is de groei in de EU voor geheel
2011 met 0,1% BBP naar beneden toe bijgesteld van 1,8% naar 1,7%. De
groei in de eurozone is onveranderd gebleven met een verwachte 1,6% in
2011. Ook de inflatieverwachtingen voor 2011 zijn lichtelijk naar beneden
bijgesteld; van 2,6% naar 2,5% in de EU en van 3% naar 2,9% in de
eurozone. De Europese Commissie informeerde de Eurogroep dat de
negatieve bijstellingen grotendeels het gevolg zijn van de turbulentie op
de financiële markten, de zwakke economische groei wereldwijd en de
stijgende grondstof- en voedselprijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 841

2

Griekenland
De Eurogroep heeft gesproken over de situatie in Griekenland en de
voortgang in het kader van het leningenprogramma. De aanvankelijke
planning was dat de Trojka, die vanaf 22 augustus in Athene verbleef voor
de vijfde voortgangsmissie, uiterlijk medio september zijn voortgangsrapport zou vrijgeven. Op 2 september werd echter bekend dat de missie
van de Trojka aan Athene tijdelijk was afgebroken en dat de komende
periode door de Griekse autoriteiten benut moest worden om verder te
werken aan de conceptbegroting voor 2012. Tijdens de Eurogroep heeft
de Trojka ministers geïnformeerd over de stand van zaken omtrent de
vijfde monitoringsmissie aan Athene. De Eurogroep benadrukte dat de
verantwoordelijkheid voor het aanpakken en oplossen van de Griekse
crisis vooral bij Griekenland zelf ligt. In dit kader heeft de Eurogroep de
recente additionele bezuinigingsmaatregelen verwelkomd. Een besluit
over een volgende tranche uit het bilaterale leningenprogramma is echter
niet eerder voorzien dan oktober, aangezien de Trojka niet voor het eind
van deze maand de vijfde voortgangsrapportage zal afronden. Op basis
van de rapportage zullen de Eurogroep en het IMF een besluit nemen over
het uitkeren van de volgende tranche. Voordat Nederland zal besluiten
over de uitkering van een volgende tranche van het leningenpakket zal de
Tweede Kamer hierover geïnformeerd worden. Zoals bekend is de
uitkomst van de missie van de Trojka voor Nederland leidend bij dit
besluit.
In lijn met de afspraken van de Eurotop van 21 juli hebben ministers de
wijziging in de leningenovereenkomst die ziet op de zogenaamde grace
periode voor de bilaterale leningen geaccordeerd. Door het verlengen van
de grace periode krijgt Griekenland langer de tijd om te beginnen met het
terug betalen van de bilaterale leningen aan de lidstaten. Griekenland zal
in deze periode wel rente betalen.
Onderpand
Ministers zijn geïnformeerd over de stand van zaken rondom de onderpanddiscussie. Er wordt hard gewerkt aan een oplossing waarbij al
duidelijk is dat wanneer er onderpand beschikbaar zal komen dat dit tegen
een passende prijs zal zijn.
EFSF
Alle ministers hebben inmiddels, onder voorbehoud van parlementaire
goedkeuring, de herziene EFSF raamwerkovereenkomst ondertekend.
Enkele lidstaten hebben vervolgens tot medio oktober nodig om hun
nationale procedures af te ronden, waarna het herziene EFSF in werking
kan treden. In dit kader hebben ministers tevens overeenstemming bereikt
over de rente die geldt voor de EFSF leningen aan Portugal en Ierland en
de eventuele aanvullende leningen aan Griekenland. In dit kader is er
overeenstemming bereikt over het Nederlandse voorstel om deze
renteverlaging afhankelijk te maken van het nakomen van de afspraken in
het kader van de leningenprogrammas. Samen met Ierland en Portugal
heeft Nederland gewerkt aan een oplossing waarbij de renteverlaging
alleen ten goede komt aan het programmaland wanneer het programmaland de overeengekomen maatregelen volledig implementeert. Dit zal
bij elke tranche gemonitord worden. Tijdens de Eurogroep zijn alle
ministers met het Nederlandse voorstel akkoord gegaan.
Governance
Compromis tussen het Europees Parlement en de Raad over het
governancepakket
In aanloop naar de informele Ecofin Raad is er tussen de Raad en het
Europees Parlement (EP) over de zes wetsvoorstellen op het gebied van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 841

3

governancepakketeen informeel akkoord bereikt. Tijdens de werklunch
van de informele Ecofin Raad heeft het voorzitterschap ministers hierover
teruggekoppeld en het vervolgtraject besproken. Met het EP werd tot voor
kort onderhandeld over het governancepakket dat onder andere bestaat
uit een aanscherping van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). Het
resterende knelpunt in de onderhandelingen tussen het EP en de Raad
ging over de vraag hoe de Raad zou moeten beslissen over de vraag of
een lidstaat in de preventieve arm van het SGP wel of geen effectieve
actie heeft genomen. Het EP en de Raad zijn overeengekomen dat er in
deze stap van de procedure met gewone gekwalificeerde meerderheid
gestemd zal worden. Wel is er een «beroepsmogelijkheid» voor de
Europese Commissie gecreëerd; als de Raad een kritisch geluid van de
Commissie naast zich neerlegt, wordt de Commissie de mogelijkheid
gegeven om binnen een korte periode nogmaals een oordeel over de
lidstaat te vellen als de Commissie dan nog steeds van mening is dat de
lidstaat in kwestie te weinig effectieve actie toont. Dit maal kan de Raad
het oordeel van de Commissie echter alleen naast zich neerleggen als
daar een gewone meerderheid voor te vinden is (er is in deze stap dus
sprake van omgekeerde gewone meerderheidsbesluitvorming).
Daarnaast heeft het voorzitterschap het proces geschetst omtrent de
vaststelling van het scorebord voor de macro-economische onevenwichtigheden. Zoals ook in eerdere stadia heeft Minister de Jager nogmaals
aangegeven dat de procedure erop gericht is dat de concurrentiepositie
van landen verbeterd wordt en in dit kader de nadruk moet liggen op
landen met een tekort op de lopende rekening. Ook voor Duitsland was dit
een voorwaarde. De Europese Commissie heeft daarop toegezegd niet
een land vanwege zijn goede exportsector of sterke concurrentiepositie in
de procedure te brengen.
Het informele akkoord dat is bereikt tussen het EP en de Raad over het
governancepakket zal nog officieel bekrachtigd moeten worden door
zowel het EP als de Raad. Tijdens de informele Ecofin Raad hebben
ministers wel reeds aangegeven akkoord te kunnen gaan met het
compromis dat bereikt is. Naar verwachting zal de Ecofin Raad van
oktober definitief beslissen over het voorliggende compromis. Na een
definitief formeel akkoord van het EP en de Raad kan het nieuwe SGP later
in het jaar reeds in werking treden en kunnen de nieuwe regels volgend
voorjaar bij het Europees Semester officieel worden toegepast door de
Commissie en de Raad.
Macro-economische onevenwichtigheden en de scorebord
Nu er een informeel akkoord is tussen de Raad en het Europees Parlement
(EP) over de zes wetsvoorstellen op het gebied van het governancepakket,
kan ook het proces ter vaststelling van het scorebord middels een Code of
Conduct zeer waarschijnlijk snel weer hervat worden. De Tweede Kamer
verzocht tijdens het Algemeen Overleg van 29 juni jl. of de Tweede Kamer
de definitieve lijst aan indicatoren kan zien voordat deze in Brussel
definitief wordt vastgesteld. Op het moment dat de Code of Conduct
wordt vastgesteld zal Nederland daarom parlementair voorbehoud maken
bij beslissingen over zaken waarover nog geen akkoord in de Raad was
bereikt, zoals eventuele additionele indicatoren en in het bijzonder de
kwestie van asymmetrie in de drempelwaarde voor de lopende rekening.
In dit stuk zal kort in gegaan worden op het proces rondom de macroeconomische onevenwichtigheden procedure en het vaststellen van de
indicatoren in het scorebord. Tijdens de informele Ecofin Raad van 8 en
9 april jl. is reeds gesproken over de invulling van het score bord (zie
Kamerstukken II, 2010–2011, 21 501-07, nr. 792). Destijds is in de Ecofin
Raad overeenstemming bereikt over een aantal van de indicatoren; deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 841

4

zullen met drempelwaarden worden opgenomen in het score bord. Het
gaat dan om de volgende indicatoren:
Indicator

Drempelwaarde

Lopende rekening
Netto internationale investeringspositie
Exportmarktaandeel
Arbeidskosten per eenheid product
Reële effectieve wisselkoers
Private sectorschuld
Overheidsschuld
Kredietgroei
Huizenprijzen

→ nog niet bekend
–35% van BBP
–6% mutatie over 5 jaar
+9% mutatie over 3 jaar (+12% voor niet-eurogebied)
→ nog niet bekend
+160% van BBP
+60% van BBP
+15% mutatie
+6% mutatie t.o.v. inflatie

Deze indicatoren en drempelwaarden dienen vooral ter signalering van
onevenwichtigheden. Er staat echter nog een aantal zaken open,
waaronder de drempelwaarden voor het lopende rekeningen saldo.
Hierbij heeft Nederland, zoals gezegd, steeds de asymmetrie benadrukt en
erop gewezen dat in het scorebord de nadruk vooral moet liggen op
landen met een lopende rekeningtekort. Ook resteert de vraag of de lijst
van indicatoren reeds volledig was, of dat er nog andere indicatoren
nodig zijn.
Gedurende de onderhandelingen zijn de Raad en het EP het reeds eens
geworden dat er een passage in de verordening wordt opgenomen met
daarin een omschrijving van wat de indicatoren moeten identificeren. Het
gaat dan onder andere om interne en externe onevenwichtigheden
veroorzaakt door publieke en private schulden, financiële bubbels en
bubbels op de huizenmarkt, private kredietgroei, groeiende werkloosheid,
ontwikkelingen in lopende rekening, netto internationale investeringspositie en exportmarktaandeel, en concurrentiekracht. Hoewel het EP inzette
op het delen van de verantwoordelijkheid voor het opstellen van het
scorebord zelf en het selecteren van de indicatoren, blijft de verantwoordelijkheid uiteindelijk toch bij de Raad. Dit betekent dat de Raad nu zal
gaan werken aan de vaststelling van het scorebord in een Code of
Conduct. Bespreking van een dergelijke Code of Conduct zal waarschijnlijk
binnenkort op Ecofin Raad worden geagendeerd. De Tweede Kamer zal
hier via de Geannoteerde Agenda verder over geïnformeerd worden.
Nationale budgettaire implicaties EU-wetgeving
Het Poolse voorzitterschap heeft tijdens de werklunch van de informele
Ecofin Raad aandacht gevraagd voor de nationale budgettaire gevolgen
van nieuwe EU-wetgeving in andere Raadsformaties en daarbij een
presentatie gegeven over de noodzaak van het beter in te kaderen van
nieuwe EU-wetgeving alvorens deze wordt besproken, dan wel aangenomen in de desbetreffende Raad. Het Poolse voorzitterschap heeft hierbij
gepleit voor verbetering van de impact assessments die de Europese
Commissie publiceert bij ieder nieuw wetsvoorstel. Ook Nederland ziet
ruimte voor verbetering van de waarde van de impact assessments voor
de inschatting van de budgettaire gevolgen.
Voorbereiding IMF & G20 bijeenkomsten
Tijdens de Informele Ecofin Raad hebben ministers de Europese inzet voor
de IMF-jaarvergadering en de G20 bijeenkomst besproken en afgestemd.
Op 22 en 23 september vindt de jaarvergadering van het IMF plaats.
Tijdens de jaarvergadering van het IMF zal met name gesproken worden
over de internationale economische situatie, de hervorming van het
internationaal monetair systeem en de versterking van de surveillance van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 841

5

het IMF. Nederland pleit ervoor dat de discussie zich met name richt op de
preventie van onevenwichtigheden. Een belangrijke rol hierin is
weggelegd voor versterkte IMF-surveillance. Daarnaast staat Nederland
open voor beleid en instrumenten die bijdragen aan de stabiliteit en het
functioneren van het internationaal monetair systeem. Hierbij moeten alle
gevolgen van de hervormingen duidelijk in beeld zijn voordat er stappen
worden ondernomen.
En marge van de IMF-jaarvergadering wordt een vergadering van de
ministers van Financiën en centrale bank presidenten gehouden van de
G20 landen. De Europese inzet voor deze vergadering is vastgelegd in een
Terms of Reference. Tijdens de G20 vergadering zal met name worden
gesproken over de economische situatie, het G20 raamwerk voor sterke,
houdbare en duurzame groei, en financiële regulering. Bij de economische situatie zal uiteraard de situatie in de eurozone centraal staan. In
het kader van het G20 raamwerk voor sterke, houdbare en duurzame groei
heeft Nederland ook tijdens de Informele Ecofin Raad benadrukt in te
zetten op landenspecifieke aanbevelingen om mondiale onevenwichtigheden aan te pakken. Voor wat betreft de hervorming van het internationaal monetair systeem vindt Nederland met name een sterke surveillancerol van het IMF belangrijk. De discussie over financiële regulering zal
onder andere betrekking hebben op de schokbestendigheid van het
financiële systeem.
Financiële stabiliteit
Onder dit agendapunt hebben ministers stil gestaan bij de financiële
stabiliteit in de EU en specifiek bij de resultaten van de EBA stresstesten
van 15 juli jl. en de nationale backstops. Als gevolg van de wereldwijde
groeivertraging en de mondiale schuldenproblematiek is het sentiment op
de financiële markten negatief. De informele Ecofin Raad sprak over de op
15 juli jl. door EBA gepresenteerde resultaten van de bancaire stresstesten
en het proces daaromheen. Ook de backstop maatregelen en de herstelplannen zijn besproken. De markt heeft gemengd gereageerd op de
stresstesten met als twee voornaamste kritiekpunten dat een beperkt
aantal banken zakte voor de stresstest en dat er een gering kapitaaltekort
werd geïdentificeerd. Nederland is voor een strenge aanpak van banken in
de gevarenzone en is voorstander van het monitoren van (bijna) gezakte
instellingen. De informele Ecofin Raad onderstreepte dat lidstaten zich
dienen te houden aan de in het kader van de stresstesten gemaakte
afspraken over de herkapitalisatie van banken. Minister de Jager
benadrukte tevens dat de herkapitalisatie van banken die net voor de
stress testen slaagden, en zich in de gevarenzone bevinden, net zo
belangrijk is als herkapitalisatie van banken die zijn gezakt voor de testen.
Minister de Jager heeft tevens gepleit voor het wettelijk verankeren van
backstops op Europees niveau. Nederland heeft in het verleden al gepleit
dat de EBA verordening hier ruimte voor biedt.
EU hervormingsagenda
Tijdens de Informele Ecofin Raad zijn ministers verder geïnformeerd over
de voortgang met betrekking tot de hervorming van de financiële sector
en de stand van zaken ten aanzien van de financiële wetgevingsagenda. In
dit kader hebben enkele lidstaten tevens gepleit voor een Europese
Financiële Transactie Belasting. De Europese Commissie zal naar
verwachting begin oktober hier een voorstel voor publiceren. Nederland is
van mening dat een financiële transactie belasting alleen mondiaal
geïntroduceerd zou kunnen worden omdat de belasting anders makkelijk
te ontlopen is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 841

6