Prof. dr. Anneke Goudriaan
Bijzonder Hoogleraar
Werkingsmechanismen en Behandeling van Verslaving

Rondetafelgesprek vaste commissie voor Justitie en Veiligheid

Amsterdam UMC
Afdeling Psychiatrie Verslavingsonderzoek
en

Onderwerp:
Wet kansspelen op afstand, “Verslaving en preventie I”
Datum:
9 juni 2022
Aan: Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid (cie.jv@tweedekamer.nl).
Gespreksnotitie bij rondetafelgesprek

Amsterdam Institute for Addiction
Research
Arkin - Afdeling Onderzoek
Amsterdam

Geachte leden van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Als gespreksnotitie bij het Rondetafelgesprek, stuur ik u hierbij mijn inbreng met betrekking tot
verslaving en preventie I:
Sinds de invoering van de wet Kansspelen op afstand zijn er in de Tweede Kamer en in de maatschappij
veel vragen opgekomen naar aanleiding van deze invoering, over onder andere de hoeveelheid en type
reclame die de regulering tot gevolg heeft gehad. Daaruit volgden vragen wat dit voor maatschappelijke
gevolgen heeft wanneer meer mensen online gaan gokken, en effecten op gokproblematiek.
Gokken, reclame, en public health effecten
Gokken is een activiteit die negatieve effecten heeft voor de publieke gezondheid, ook wanneer er nog
geen sprake is van een gokstoornis (of populair geformuleerd; een gokverslaving). Wanneer er meer
reclame gemaakt wordt en gokken genormaliseerd wordt, leidt dit tot schade door gokken (“gambling
harms”), doordat meer mensen gaan gokken. Ook laag frequent gokken kan hierbij leiden tot harms,
zoals blijkt uit recente internationale studies1, waarbij schade opgedeeld kan worden in categorieën
zoals financiële schade door geld- en productiviteitsverlies, relationele schade, en gezondheidsschade
(effecten op lichamelijke en psychische gezondheid). Deze verschillende schadeposten zijn uitgebreid
1 - Canale N, Vieno A, Griffiths MD. 2016. The extent and distribution of gambling-related harms and the prevention paradox in

a British population survey. J Behav Addict. 5(2):204–212;
Raisamo SU, Makela P, Salonen AH, Lintonen TP. 2015. The extent and distribution of gambling harm in Finland as assessed
by the Problem Gambling Severity Index. Eur J Public Health. 25(4): 716–722.
Wardle H, Reith G, Best D, Mc Daid D. Measuring gambling-related harms: A framework for action. Gambling commission,
RGSB, GambleAware; 2018. Defining, measuring and monitoring gambling-related harms - Gambling Commission
Muggleton, N., Parpart, P., Newall, P., Leake, D., Gathergood, J., & Stewart, N. (2021). The association between gambling
and financial, social and health outcomes in big financial data. Nature Human Behaviour, 5(3), 319–326.
https://doi.org/10.1038/s41562-020-01045-w

uitgewerkt in bijvoorbeeld een rapport van de Gambling Commission in het Verenigd Koninkrijk, en de
onder 1) genoemde studies. Aangezien mensen met een lager inkomen meer gokken en een hoger
gedeelte van hun besteedbaar inkomen besteden aan gokken, is ook in het kader van aanstelling van de
nieuwe Minister voor Armoedebeleid, het beperken van gokschade, van groot belang voor de
samenleving.
Momenteel zijn reclames alomtegenwoordig, en wordt niet voorkomen dat deze ook kinderen en
jongeren bereiken: doordat reclame gemaakt wordt in de publieke ruimte op billboards, op internet, TV,
en via sportsponsoring, bijvoorbeeld van voetbalclubs. Bij dit laatste wordt een breed publiek van
kinderen, jongeren, en jongvolwassenen bereikt, waarbij bijvoorbeeld shirtsponsoring een
normaliserend effect kan hebben. Gezien de schade door gokken, ook bij laag frequent gokken, is het
verbieden van reclames voor kansspelen een belangrijke maatregel voor preventie van schade door
gokken.
Dit is ook van belang voor jongeren en jongvolwassenen, doordat zij een verhoogde gevoeligheid
hebben om gokproblematiek te ontwikkelen. Beperking van reclame kan leiden tot een minder hoge
stijging van gokactiviteit2, en daardoor ook een minder grote stijging van jongvolwassenen met
gokproblematiek. Dit zijn maatregelen aan de aanbod kant (“supply measures”). Internationaal zijn er
landen waarbij kansspelen op afstand al langer gereguleerd zijn, en ervaringen in deze landen kunnen
gebruikt worden om beleid in Nederland op te baseren met betrekking tot het beperken van het
reclameaanbod, zoals bijvoorbeeld in België 3.
Supply maatregelen en harm reduction maatregelen
Beperkingen in reclame vallen onder preventieve maatregelen die de toegankelijkheid van gokken
kunnen beperken (“supply maatregelen) en dit type maatregelen zal effect hebben op participatie aan
gokken en als gevolg ook vermindering in probleemgokkers tot stand te brengen. Vermindering van
supply is ook voor ander problematisch gedrag zoals alcohol en tabak een effectief type maatregelen4.
Wat betreft harm reduction, zijn er specifiek voor online gokken unieke mogelijkheden om verschillende
maatregelen in een online gokspel toe te passen en zo het effect op gokgedrag te onderzoeken – met als
doel gokschade te verminderen. Zo kan bijvoorbeeld optimalisering van effectiviteit van pop-up
messages, en effecten van verschillende typen limit-setting, maar ook van “nudging” onderzocht
worden. Voor dit type interventie onderzoek is toegang tot en medewerking van online
kansspelbedrijven nodig, waarbij onderzoek naar verminderen van bestedingen, niet in het financieel
belang ligt van online kansspelbedrijven en er een spanningsveld ontstaat van verschillende belangen.
Onafhankelijk onderzoek: unieke mogelijkheden voor onderzoek binnen online kansspelen
Het feit dat kansspelaanbieders nu verplicht zijn onderzoeksgegevens aan te leveren is een eerste stap
voor het toewerken naar onafhankelijk onderzoek en onderzoeksexpertise op het gebied van (preventie
van) kansspelproblematiek en beperken van gokschade in Nederland. Momenteel is er een kader voor

2

https://www.gamingcommission.be/nl/rapport-gokreclame-in-de-play-offs-voetbal-en-het-effect-op-gokactiviteit
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/10/14/vrt-schrapt-gokreclame-hoognodig-vindt-verslavingsexperte-1-t/
https://www.gamingcommission.be/nl/rapport-gokreclame-in-de-play-offs-voetbal-en-het-effect-op-gokactiviteit
4
Babor T, Caetano R, Casswell S, Edwards G, Giesbrecht N, Graham K, Grube J, Hill L, Holder H, Homel R, et al.
2010. Alcohol, no ordinary commodity: research and public policy. New York (NY): Oxford University Press.
3

aanlevering van bestaande data. Voor interventie onderzoek is een aanvullend wettelijk kader nodig,
dat kansspelaanbieders verplicht om mee te werken aan dit type onderzoek, aangezien hier sprake is
van verschillende belangen (bijvoorbeeld: financieel belang online kansspelbedrijven versus het doel
onderzoek naar maatregelen om geldbesteding te verminderen om zo gambling harms te beperken).
Voor het evalueren van preventieve maatregelen binnen online kansspelen (responsible gambling
strategies; harm reduction) bieden online kansspelen een unieke kans: doordat onderzoek opgezet zou
kunnen worden om de effecten van verschillende maatregelen met elkaar te vergelijken via
naturalistische gecontroleerde onderzoeken. Het direct meten en vergelijken van effecten van
verschillende preventieve maatregelen binnen de online kansspelen is mogelijk. Een recent Australisch
onderzoek is hiervan een eerste voorbeeld: het aanbieden van extra berichten met betrekking tot het
zetten van financiële speellimieten, heeft effect op het stellen van limieten en het verminderen van geld
dat gespendeerd werd op online kansspelen5. Dit type onderzoek is van belang om gokschade te
verminderen: deze is breder dan alleen bij mensen met gokproblematiek, zoals eerder vermeld. Een
ander voorbeeld is onderzoek naar speellimieten gebaseerd op inkomen, recent onderzocht in
Noorwegen6
Gezien de invloed van kansspelaanbieders sterk is, daarentegen betrokkenheid van onderzoekers,
preventiedeskundigen of andere deskundigen van maatschappelijke instellingen veelal onbezoldigd
plaatsvindt, is er een krachtenveld waarin bedrijfsbelangen sterk vertegenwoordigd zijn. Daarom is het
tot stand brengen en/of organiseren van expertise op gebied van preventie en onderzoek via de KSA
en/of een onafhankelijke overheidsinstelling of commissie van groot belang.

5

Heirene and Gainsbury, Encouraging and evaluating limit-setting among on-line gamblers: a naturalistic
randomized controlled trial, Addiction, https://doi.org/10.1111/add.15471
6

Pallesen, S. One size does not fit all. Loss limits should be adjusted for income. Pallesen, S. Erevik, E., Jonsson, J. ,
Morken, A., Langeland, E., Faxvaag Johnsen, I., Kastrup Stromme, K., Mentzoni, R., Conference presentation,
EASAR, May 13, 2022, Gibraltar