6
Wijziging Algemene Ouderdomswet
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Ouderdomswet teneinde het recht op partnertoeslag van de gehuwde
pensioengerechtigde van wie de echtgenoot jonger is dan
de pensioengerechtigde leeftijd afhankelijk te maken van
het gezamenlijk inkomen van die pensioengerechtigde en
diens echtgenoot (33687).
De voorzitter:
De titel van het debat van deze avond is direct ook een
samenvatting. Ik heet de staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid van harte welkom. Als eerste geef ik
het woord aan de heer Klein van 50PLUS.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Klein (50PLUS):
Voorzitter. Een wetswijziging dient altijd gezien te worden
in het licht van een maatschappelijk doel. De AOW is een
algemene basisvoorziening voor mensen na hun werkzame
leven die in essentie inkomensonafhankelijk is. De voorliggende wetwijziging dient geen enkel ander doel dan de
overheidsfinanciën op orde brengen. Voor gepensioneerden
dient de wetswijziging geen enkel maatschappelijk doel;
integendeel, mensen worden juist benadeeld.
Het kan niet zo zijn dat één leeftijdsgroep meer geraakt
wordt dan de andere bij het nemen van bezuinigingsmaatregelen, maar dat is wel wat door dit PvdA/VVD-kabinet
gebeurt. Ouderen worden buitenproportioneel geraakt; alle
tabellen die de laatste dagen in de krant stonden wijzen
daarop. Het wordt ook niet onbedoeld gedaan. Nee, er is
een speciale departementale werkgroep opgericht onder
leiding van de heer Don die in kaart moest brengen waar
en hoe er bij ouderen kan worden beknibbeld. En zie, vanavond bespreken wij een van de eerste resultaten.
De staatssecretaris zal wellicht zo meteen in haar beantwoording in eerste termijn zeggen dat het alleen maar gaat om
mensen met de hoogste inkomens, inkomens vanaf €46.000
oplopend tot €54.000. Zij zouden toch wel iets kunnen
missen? Dat is echter niet waar het ons om gaat. Het gaat
om rechtvaardigheid en om behoorlijk bestuur. Waarom
bij de ene leeftijdscategorie wel bepaalde tegemoetkomingen inkomensafhankelijk maken en bij andere leeftijdscategorieën niet? Waarom nu mensen treffen die hard gewerkt
hebben, altijd vanuit het perspectief op een inkomensonafhankelijke AOW? Dat zijn bewuste politieke keuzes. Van de
inkomensafhankelijke eigen zorgbijdrage is op aandringen
van de VVD toch maar afgezien, maar deze inkomensafhankelijke maatregel laten ze wel doorgaan, zelfs met spoed.
Graag een reactie van de staatssecretaris.
Ook over de wijze waarop aan de wetswijziging vorm wordt
gegeven heeft 50PLUS een aantal vragen aan de staatssecretaris. De eerste vraag heeft betrekking op de termijn
waarbinnen mensen zich moeten voorbereiden op een
inkomensverlies van maar liefst maximaal €8.300 op jaarbasis. Dit is geen gering bedrag. Het gaat om 27.000 mensen

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

alleen al in 2015, mensen die hun uitgavenpatroon op hun
inkomsten hebben afgestemd en die geen kans meer zien
om dit inkomensverlies te repareren. Nee, daar moeten we
iets aan veranderen. Wil de staatssecretaris deze groep
maar een krantenwijkje laten nemen om toch nog een
reparatie mogelijk te maken? Nee, om een dergelijk verlies
op te vangen heb je tijd nodig.
Dit geldt temeer daar de periode waarin geen partnertoeslag
wordt ontvangen nog groter wordt gezien de verhoging
van de AOW-gerechtigde leeftijd naar 67 jaar. Men moet
dus twee jaar extra aan inkomensverlies overbruggen. Sinds
1995 is bekend dat de partnertoeslag met ingang van 1
januari 2015 zou komen te vervallen voor nieuwe gevallen.
Dit is dus een overgangsperiode van maar liefst twintig
jaar. Het toenmalige kabinet koos voor een dergelijke periode omdat uit onderzoek van verzekeraars was gebleken
dat je bij een periode van tien tot vijftien jaar een voorziening kunt opbouwen tegen acceptabele verzekeringspremies. Dat getuigt naar de mening van 50PLUS van
behoorlijk bestuur. Dar kun je van deze regeling absoluut
niet zeggen. Er zou niets veranderen voor de mensen die
voor 1 januari 1950 zijn geboren. Doe die belofte dan ook
gestand en wees een betrouwbare overheid.
De overweging die in 1995 is gemaakt om de partnertoeslag
te laten vervallen was gelegen in de verwachting dat veel
meer vrouwen economisch zelfstandig zullen zijn. Sinds
1995 is het percentage werkende vrouwen weliswaar
gestegen van 14 naar 42, maar laten we duidelijk zijn: 58%
van de vrouwen werkt dus niet. Er wordt dus een grote
groep geraakt van mensen die, gezien hun leeftijd en de
situatie op de arbeidsmarkt, veelal geen reële alternatieven
hebben. Hier dient het kabinet bij het invoeren van deze
beleidswijziging expliciet rekening mee te houden. Graag
horen wij hoe de staatssecretaris denkt dat deze mensen
nog aan het werk kunnen komen om die inkomensterugval
eventueel op te vangen.
Dat gezegd hebbende kom ik bij het laatste aandachtspunt
waarop 50PLUS graag een reactie van de staatssecretaris
ontvangt. In hoeverre is deze wetswijziging juridisch toelaatbaar? Het is in de voorgaande schriftelijke ronde al
besproken. Volgens het Europees recht is een toegekend
recht op een socialeverzekeringsuitkering een vorm van
eigendom. Inbreuken hierop zijn slechts mogelijk indien er
een evenwichtige belangenafweging heeft plaatsgevonden.
Hoe kan het kabinet volhouden dat er een evenwichtige
belangenafweging heeft plaatsgevonden, als de enige reden
voor deze wetswijziging is gelegen in het feit dat de overheidsfinanciën op orde moeten worden gebracht? Afgelopen
jaar heeft de rechter de regering tot twee keer toe, bij de
AOW-koopkracht en de tegemoetkoming in aanvulling op
nabestaandenuitkeringen voor mensen in het buitenland,
teruggefloten wegens handelen in strijd met het Europees
recht. Toen moest het Rijk met terugwerkende kracht alsnog
betalen, vermeerderd met de wettelijke rente. De diefstal
wordt zo tegengegaan. De vraag aan de staatssecretaris is
of zij ditmaal wel deugdelijk juridisch advies heeft gekregen
over dit onderwerp en of zij dat juridisch advies dan ook
met de Kamer wil delen.
Voorzitter. Het zal u niet verbazen dat de wetswijziging
waarover wij het nu hebben mensen raakt, mensen onbehoorlijk raakt, mensen onredelijk raakt en dus door 50PLUS
niet gesteund zal worden.

18 september 2013
TK 2

2-6-1

De heer Ulenbelt (SP):
Voorzitter. Ouderen worden zwaar getroffen door de
opeenstapeling van verschillende maatregelen die hun
inkomen raken. Om dat te illustreren wil ik u even meenemen in het leven van Jan van der Kruk. Jan is in 2010 met
prepensioen gegaan. Sinds hij in dat prepensioen zit, heeft
hij geen indexatie, dus geen prijscompensatie gehad. In
januari 2012 gaat hij door de Zorgverzekeringswet €23 netto
in de maand achteruit. In januari 2013 gaat hij nog eens €86
achteruit door de loonbelasting en weer de zorgverzekering.
Jan is tot nog toe €233 in de maand achteruitgegaan. Volgend jaar wordt hij 65 en moet hij ook eens het 65+-gat
overbruggen. Hij mist dan drie maanden AOW. En dan komt
deze wet. Jan heeft een jongere partner, dus dit gaat hem
klauwen met geld kosten. Ik vind dat een overheid
betrouwbaar moet zijn, zeker voor mensen die de overgang
van werk naar pensioen al geruime tijd geleden gepland
hebben. Mensen gaan dan rekenen: wat wordt mijn inkomen als ik stop? Als mensen eenmaal in die situatie zijn, of
het nu om hoge inkomens, middeninkomens of lage inkomens gaat, past het niet dat je dan een greep gaat doen in
hun portemonnee. Dan ben je een onbetrouwbare overheid.
De staatssecretaris gaat kennelijk uit van het idee dat de
jongere partner dan maar moet gaan werken ...
De voorzitter:
Mevrouw Vermeij had een vraag voor u. Misschien kan zij
die beter nu even stellen.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik heb een vraag. Heeft Jan in het voorbeeld van de heer
Ulenbelt een inkomen exclusief AOW van €46.000 tot
€54.000 per jaar?
De heer Ulenbelt (SP):
Dat zou heel goed kunnen kloppen, maar ik weet dat niet.
Dat staat niet in het mailtje van Jan.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
U zegt ...
De voorzitter:
Om de beurt! Het woord is aan de heer Ulenbelt, die aan
het antwoorden is. Als hij daarmee klaar is, mag u een
aanvullende vraag stellen.
De heer Ulenbelt (SP):
Een inkomen van €46.000 is best veel als je dat alleen verdient, maar in deze situaties is het inkomen €46.000 voor
twee mensen. Dat betekent per persoon €23.000. Dat is per
persoon beneden modaal. Ik weet niet waar tegenwoordig
bij de Partij van de Arbeid de hoge inkomens beginnen,
maar toch niet beneden modaal, mag ik hopen.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Weet u wat je verdiend moet hebben om zonder AOW een
pensioen van zo'n €50.000 per jaar op te strijken? Dan moet

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

je drie keer modaal verdiend hebben. Dit gaat over de AOWpartnertoeslag. Mijn vraag was erg simpel. U stelt: nou
komt dit er ook nog een keer overheen voor Jan. Komt dit
eroverheen voor de Jan in uw voorbeeld of wordt Jan
hiervan uitgezonderd? Dat lijkt mij wel.
De heer Ulenbelt (SP):
Jan wordt niet uitgezonderd. Anders had hij dat mailtje niet
aan mij gestuurd. En natuurlijk moet je iets aan hoge inkomens doen. Daar is de Socialistische Partij voor opgericht
nota bene! Maar hiermee worden ouderen gepakt. Als je
iets aan inkomens wilt doen, moet je dat doen voor alle
hoge en lage inkomens. Dan ga je niet, zoals nu het geval
is, ouderen met een jongere partner de pin op de neus zetten en bedragen van €183 tot €400 in de maand afpakken,
terwijl ze al in die situatie zitten.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Kent de heer Ulenbelt zijn eigen verkiezingsprogramma?
De heer Ulenbelt (SP):
Ja.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Daarin staat toch echt dat mensen met een gezamenlijk
huishoudinkomen boven de €80.000 hun totale AOW gaan
verliezen inclusief de partnertoeslag.
De heer Ulenbelt (SP):
Wat mevrouw Schut hier opvoert, is interessant. Die discussie hebben wij hier vaker gevoerd. Het heeft in ieder geval
niets te maken met de partnertoeslag. Wij hebben op een
gegeven moment aan het CPB gevraagd of het een idee is
om de totale AOW inkomensafhankelijk te maken, maar dat
is heel wat anders dan wat in deze wet gebeurt. Hier gaat
het niet om de inkomens maar om de partner. Hun inkomens worden bij elkaar opgeteld en dan is het niet meer
eerlijk.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Het spijt mij te zeggen dat ik het verkiezingsprogramma
van de SP misschien wat beter heb gelezen dan de heer
Ulenbelt, want daarin gaat het ook om het totale huishoudinkomen van de partner en AOW'er tezamen, die boven
een inkomen van €80.000 totaal geen AOW meer krijgen
omdat ze voldoende aanvullend pensioen hebben gespaard.
Het lijkt mij dat het voorstel van het kabinet een eerste
aanzet is tot uitvoering van het verkiezingsprogramma van
de SP. Wat wil de heer Ulenbelt nou nog liever?
De heer Ulenbelt (SP):
De vertegenwoordigster van de VVD moet weten dat wat
wij daar hadden voorgesteld, een alternatief was voor het
verhogen van de AOW-leeftijd. Daar was het voor bedoeld.
Het stond overigens niet in ons verkiezingsprogramma
maar in de CPB-doorrekening, maar dat mevrouw Schut
dat door de war haalt, neem ik haar niet kwalijk.

18 september 2013
TK 2

2-6-2

Mevrouw Vermeij (PvdA):
Voorzitter …
De voorzitter:
U was op dit onderwerp al aan de beurt geweest, maar u
mag nog één vraag stellen, mevrouw Vermeij.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
In het SP-verkiezingsprogramma staat dat de AOW wordt
verhoogd naar 67 in 2025 en dat de AOW-uitkering vanaf
2015 inkomensafhankelijk wordt gemaakt. Dat gebeurt hier
ook. De heer Ulenbelt is het daar blijkbaar niet mee eens,
maar ik stel vast dat de tandartsvrouw die haar hele leven
niet heeft gewerkt en een man met een mega-inkomen
heeft, veilig is bij de SP en gewoon haar partnertoeslag
mag houden.
De heer Ulenbelt (SP):
Daar zat geen vraag in maar ik wil daar wel op reageren.
Het gaat mij erom dat mensen die rekenen op een bepaald
inkomen, met deze maatregel een behoorlijk deel van hun
maandinkomen wordt afgenomen, enkel en alleen om de
overheidsfinanciën op orde te krijgen. Dit heeft niets met
inkomenspolitiek te maken maar alles met een onbetrouwbare overheid, die ingrijpt in het leven van mensen die
inmiddels met zijn tweeën afhankelijk zijn van een bepaald
inkomen en nauwelijks een kans hebben om werk te vinden.
Daar gaat het hier om. Als die partner dat inkomen wordt
afgenomen, zal zij — meestal zal het om een vrouw gaan
— moeten gaan werken. Wat is de kans van deze mensen
op werk? We hebben gisteren de cijfers van SZW gezien:
de werkloosheid loopt tot 2016 met 200.000 op. De kansen
op de arbeidsmarkt zijn nihil. Zij zullen dus niet in staat zijn
om dat verlies, deze greep in de portemonnee te compenseren. Daarom is het onrechtvaardig. Een derde argument
waarom dit niet rechtvaardig is, is: mensen hebben samen
geregeld wanneer ze stoppen met werken en wat ze dan
gaan doen. Als je een van de twee het inkomen afneemt
omdat diegene moet gaan werken, haal je ze in het laatste
deel van het leven uit elkaar. De een moet werken, terwijl
de ander pensioen heeft. Dat is niet eerlijk.
De regering gaat er wel heel erg makkelijk vanuit dat geen
rekening hoeft te worden gehouden met het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daarin wordt echter
heel nadrukkelijk gesteld dat er een belangenafweging moet
plaatsvinden. Aan de ene kant de groep die het treft, aan
de andere kant het algemeen maatschappelijk belang dat
wordt gediend. Ik stel vast dat in 2015 27.000 mensen een
fors deel van hun inkomen zullen verliezen. Ik ben bang dat
het Europees Hof deze wet daarmee in strijd zal verklaren.
SZW heeft al een heel slecht record als het gaat om wetten
die het niet halen bij het Europees Hof. Laten we niet nog
een keer die weg gaan en deze wet gewoon niet naar de
Eerste Kamer sturen.

de AOW aangevuld met de toeslag. Het duurde echter niet
lang voordat er discussie kwam over de toekomst van de
partnertoeslag. Tien jaar later werd alweer besloten om de
partnertoeslag per 2015 af te schaffen. Vlak voor de
geplande afschaffing zitten we middenin een diepe crisis.
In de zoektocht naar bezuinigingen heeft het kabinet zijn
oog laten vallen op diezelfde partnertoeslag. Eerst zouden
de mensen die voor 2015 al een toeslag kregen deze wel
houden. Het kabinet wil dit nu veranderen. Ook voor de
bestaande groep met een hoger inkomen wordt de partnertoeslag afgebouwd. Onverwacht raken deze mensen nu
dus alsnog hun toeslag kwijt. Wij moeten hiermee zorgvuldig omgaan.
Het is duidelijk dat dit voor de getroffen mensen om een
moeilijke maatregel gaat. In 1995 kreeg men nog, mede op
voorspraak van de voorgangers van de ChristenUnie,
twintig jaar de tijd als voorbereiding op het verdwijnen van
de partnertoeslag voor de nieuwe instroom vanaf 2015. Nu
gaat de eerste verlaging al na een jaar in. Drie jaar later is
de toeslag helemaal afgebouwd. De tijd die mensen hebben
om zich voor te bereiden is dus zeer kort. De ChristenUnie
vindt het belangrijk dat de overheid zich betrouwbaar
opstelt. Het onverwacht en op korte termijn beperken van
de partnertoeslag staat hiermee op gespannen voet.
Waarom heeft het kabinet er niet voor gekozen om een
langere overgangstermijn te hanteren? Ik hoop dat de
staatssecretaris hierover toch wat meer duidelijkheid kan
geven, want dit komt voor heel veel betrokkenen als een
donderslag bij heldere hemel.
Wat gebeurt er als de jongere partner werkloos wordt?
Klopt het dat er dan geen recht meer bestaat op partnertoeslag? Dit is voor ons een cruciaal punt. Het verliezen van je
werk heb je meestal niet in de hand. Als het inkomen vervolgens zakt, moet je ook uitgaan van de nieuwe situatie.
Wij hebben hier eerder een wetsvoorstel behandeld over
de huurverhoging op grond van inkomen, waarin we die
trap-op-trap-afsystematiek ook hebben toegepast. Mensen
kregen een huurverlaging als ze hun baan kwijt zouden
raken. Als ik het wetsvoorstel goed heb gelezen, is daarvan
hier geen sprake. Dan ben je in een keer je partnertoeslag
kwijt. Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen een dergelijke
trap-op-trap-afsystematiek in dit wetsvoorstel?
Dan de communicatie. De bekendheid onder de doelgroep
met de eerder besloten afschaffing van de partnertoeslag
per 2015 is slechts 40%. Die maatregel is al bijna ingegaan!
De nieuwe maatregel om ook bestaande partnertoeslagen
voor hogere inkomens af te bouwen moet nog worden
gecommuniceerd. Hoe gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat de doelgroep echt op de hoogte is van deze verandering? De staatssecretaris wil in het najaar een campagne
starten. Hoe reëel is het dan om te verwachten dat AOW'ers
zich kunnen voorbereiden op deze forse inkomensachteruitgang?

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Voorzitter. De AOW-partnertoeslag is een onderwerp met
een vluchtige geschiedenis. De huidige partnertoeslag werd
halverwege de jaren tachtig ingevoerd. Als de jongere
partner van een gepensioneerde niet of weinig werkte, werd

Tot de slot de reden van dit wetsvoorstel. Het kabinet is
hier duidelijk over. Het beperken van de partnertoeslag is
gewoon een bezuinigingsmaatregel. Ik snap dat er keuzes
gemaakt moeten worden in deze tijd van crisis. Ook wij
ontkomen niet aan die moeilijke keuzes. Maar dan is het
wel de vraag of een maatregel die je neemt redelijk en
proportioneel is. Voor mijn fractie staat het nog niet vast
dat daar hier sprake van is. De betrouwbaarheid van de
overheid, de invoeringstermijn, de consequenties bij het
verlies van een baan en de communicatie over deze maat-

Tweede Kamer

18 september 2013
TK 2

Wijziging Algemene Ouderdomswet

2-6-3

regel wegen zwaar voor ons. De staatssecretaris moet dan
ook met heel goede antwoorden komen, want op dit
moment zijn wij nog niet overtuigd.

De heer De Graaf (PVV):
Voorzitter. Nieuw leven is de reden dat ik hier mag staan
namens mijn collega Madlener. Hij is gisteravond vader
geworden. Ik wil hem vanaf deze plek dan ook — dan staat
het ook in de Handelingen en dat vond ik wel mooi — feliciteren met dit mooie geluk. En ook zijn vrouw Veronique
feliciteer ik.
De voorzitter:
Ik wil hem ook namens ons allemaal feliciteren.
De heer De Graaf (PVV):
Dat is heel mooi, voorzitter. Dank u wel daarvoor. Ik zal het
overbrengen.
De voorzitter:
Heel graag.
De heer De Graaf (PVV):
Maar wij hebben het nu niet over nieuw leven, maar over
oudere levens. Dat is niet gekscherend bedoeld. We hebben
het hier over mensen met een AOW-partnertoeslag.
Tegenwoordig leven we in een tijd van veelvoudige nivellering. Het belastingpercentage is bijvoorbeeld inkomensafhankelijk. Rutte en Asscher lanceerden inkomensafhankelijke huurverhogingen. Bij voorliggend wetsvoorstel wordt
de AOW-partnerschapsuitkering eigenlijk ook gewoon
inkomensafhankelijk. De AOW-premies zijn reeds inkomensafhankelijk. Dit wetsvoorstel kunnen we dus zien als de
zoveelste nivellerende ingreep van dit kabinet. Het is ook
het veranderen van de spelregels terwijl de wedstrijd bezig
is. Er wordt inbreuk gedaan op een bestaand uitkeringsrecht
van mensen. Daarnaast wordt deze relatief kort van tevoren
aangekondigd. Ook vorige sprekers hebben hier al iets over
gezegd. De voorgestelde inkomensgrenzen zijn daarbij
volledig willekeurig. Dat kun je niet anders dan oneerlijk of
onrechtvaardig noemen. Want niemand kan op deze manier
nog anticiperen op inkomensterugval.

wil ik graag een reactie op — breekt het huis voor deze
mensen weer af.
Naar schatting 13% van de AOW'ers krijgt te maken met
de financiële gevolgen. Waarom smeert het kabinet de
afbouw en de afschaffing van de partnertoeslag uit over
een periode van drie jaar? Ik kan het niet verzinnen. Het
kabinet geeft hiermee eigenlijk gewoon toe dat het een
botte inbreuk is op de financiën van de bestaande gevallen.
De voorzitter:
Mevrouw Vermeij heeft een vraag voor u.
De heer De Graaf (PVV):
Ik rook al een interruptie.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik vind dat je dit soort debatten precies moet voeren. Het
gaat over mensen, het gaat over hun AOW en het gaat over
hun inkomen. Het gaat hierbij om mensen met in ieder
geval een fors eigen inkomen. De heer De Graaf stelde dat
het om 13% van de AOW'ers gaat. Ik wil gezegd hebben
dat het niet gaat om 13% van alle AOW'ers maar om 13%
van de AOW'ers die in aanmerking komen voor een partnertoeslag. Die groep maakt een klein onderdeel uit van het
totaal aantal AOW'ers. Weet de heer De Graaf om welk
percentage van het totaal aantal AOW'ers het gaat?
De heer De Graaf (PVV):
Dat is dan natuurlijk een heel groot rekenvoorbeeld. Mocht
het inderdaad een kleiner percentage zijn, dan rechtvaardigt
dat nog steeds niet dat er een greep in de portemonnee
van die mensen wordt gedaan. Het gaat om het principe.
De heer Ulenbelt sprak al van een "onbetrouwbare overheid"; die woorden heb ik ook in mijn tekst staan. Het principe verandert daar dus niet door.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Dat ben ik met u eens, daar gaat het debat vanavond over.
Maar de feiten zijn in het debat ook belangrijk: het gaat om
2% van het totaal aantal AOW'ers.

Deze maatregel zal een flinke groep AOW'ers gaan raken.
Deze groep wordt al geconfronteerd met de afschaffing van
de MKOB. Dat kost ze €25 in de maand. Voor de snelle
rekenaars: dat is €300 per jaar. Verder zijn er pensioenkortingen in de tweede pijler. Dat hebben al 70 fondsen gedaan
in april 2013. Mijn vraag aan het kabinet is dan ook: waarom
weer een greep doen in de portemonnee van de mensen
die dit land in economische zin hebben opgebouwd? Het
mag misschien als een cliché klinken, maar dit is wel de
groep die nog opgevoed is met en die ook gehandeld heeft
naar het heel eenvoudige principe "met zuinigheid en vlijt,
bouwt men huizen als kastelen". Maar het kabinet — daar

De heer De Graaf (PVV):
Maar dan nog: dat zijn er meer dan genoeg. Elke AOW'er
die dit voor zijn kiezen krijgt, is er een te veel. 13% of 2%
— het ligt eraan welke rekenmethode je gebruikt — krijgt
te maken met een forse inkomensval, die kan oplopen tot
10% in drie jaar, volgens vakcentrale MHP. Wie op de site
van de Sociale Verzekeringsbank kijkt, wordt niet vrolijk.
Daar staat dat "u door het verlagen of vervallen van de
toeslag tijdelijk minder inkomsten heeft dan waar u misschien op heeft gerekend. (…) Een mogelijkheid is dat uw
partner weer gaat werken". Gelukkig liggen de banen voor
het oprapen in Nederland. We gaan volgend jaar naar 9,25%
werkloosheid toe. Vooral de partners — niet iedere AOW'er
heeft een jong bloemetje getrouwd — zitten vaak in een
leeftijdsgroep, waarin het heel moeilijk is om een baan te
vinden. Ga het maar eens doen, als dadelijk 9,25% zonder
baan zit. Ik memoreer graag nog een keer dat we volgend
jaar 750.000 werklozen tellen.

Tweede Kamer

18 september 2013
TK 2

Bij de totstandkoming van de AOW zijn bewust geen inkomens uitgesloten, want het is tenslotte een collectieve
volksverzekering. Dit geldt kennelijk niet langer met dit
voorstel. Het is namelijk een inkomensafhankelijke voorziening geworden in plaats van een basispensioen.

Wijziging Algemene Ouderdomswet

2-6-4

De maatregel moet primair worden bezien in het licht van
de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Daar heeft het
volk, de oudere in dit geval, zich maar naar te schikken, zo
lijkt de redenatie van dit kabinet. Nederland mag geen
belastingparadijs worden genoemd voor bedrijven, maar
voor personen mogen we wel gaan spreken over de belastinghel. Iedereen met een beetje vermogen wordt kapot
belast. Als je hard hebt gewerkt om een vermogen op te
bouwen — ik noemde al de huizen en de kastelen, de zuinigheid en de vlijt — komt premier Rutte bij je langs met
zijn grijpgrage vingers en haalt het weer weg. Dat getuigt
van een onbetrouwbare overheid. Vindt de staatssecretaris
het dan gek dat de consumptie niet meer op gang komt?
De VVD moet zich schamen, want dit is de zoveelste nivellerende maatregel. Waar is de liberale VVD? Maar ook de
PvdA richt haar bezuinigingsdrift op de ouderen van
Nederland. De koopkracht van gepensioneerden daalt met
gemiddeld 2,5% en volgend jaar met 1,5%. Dat is de sterkste
daling van alle bevolkingsgroepen. Het is onredelijk dat
ouderen, die jarenlang hard hebben gewerkt en de Nederlandse economie hebben opgebouwd, nu moeten bloeden.
Dat het kabinet dit de gewoonste zaak van de wereld vindt,
vinden we eigenlijk het allerergst. Het zal dan ook geen
verrassing zijn dat wij tegen dit wetsvoorstel zullen stemmen.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
De heer De Graaf zegt dat de overheidsfinanciën moeten
worden gesaneerd en dat dat niet voldoende reden is om
hiermee in te stemmen. De partnertoeslag is al een keer
eerder gekort, namelijk in 2011. Hoe stond de PVV er toen
in? Ik heb altijd begrepen dat de PVV staat voor haar
handtekening en het beleid van Rutte I heeft nagevolgd.
De heer De Graaf (PVV):
Natuurlijk, in 2011 werkten we samen. Toen stonden we
heel goed voor onze handtekening. In zo'n onderhandeling
geef je wat en neem je wat. Dat wil echter niet zeggen dat
je die lijn altijd maar moet doortrekken en moet blijven
knibbelen aan het inkomen van deze groep. Dus trekken
wij een streep: tot hier en niet verder.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Toen ging het om een korting van de partnertoeslag voor
iedereen met een inkomen boven €20.000. Dat was ook
nivellerend. Daar was de PVV voor. Wat is de reden dat zij
er nu niet voor is?
De heer De Graaf (PVV):
Die reden heb ik net genoemd: tot hier en niet verder.

Mevrouw Vermeij (PvdA):
Voorzitter. Dit debat betreft een wetswijziging waarbij
bekeken zal worden of en op welke wijze een AOWgerechtigde nog aanspraak kan maken op AOW-partnertoeslag. De AOW-gerechtigde krijgt dus partnertoeslag vanwege een jongere partner. Nu wordt bij de toekenning van
de partnertoeslag alleen gekeken naar het ontbreken van
inkomen bij de partner. Is er geen inkomen en is de partner

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

jonger, dan krijgt de AOW-gerechtigde automatisch een
partnertoeslag. In dit voorstel wordt gekeken naar het
gezamenlijke inkomen, dus ook naar het genoten pensioen
van de AOW-gerechtigde. De maatregel is ingegeven door
budgettaire noodzaak. Dat is hier ook al gezegd. Iedereen
zal naar vermogen moeten bijdragen. In dit geval zijn dat
de mensen met de hoogste pensioenen.
Dit uitgangspunt is in onze ogen zeer verdedigbaar. De
partnertoeslag vervalt alleen volledig bij een gezamenlijk
inkomen van een pensioengerechtigde en echtgenoot van
€54.000 exclusief AOW. Dat is €63.500 inclusief AOW. Ik
vraag de staatssecretaris het volgende. Stel dat dit alleen
over het pensioeninkomen gaat, wat voor inkomen heb je
dan überhaupt gehad als je een dergelijk pensioen hebt,
dus zonder AOW? Het grootste gedeelte moet namelijk
pensioen zijn, want als de partner geld verdient, krijgt zij
sowieso vandaag de dag al geen partnertoeslag. Verdient
de jongere partner dus gewoon, dan is er nu al geen sprake
van toeslag. Dat had ik al gezegd. Kortom, wat moet je
verdiend hebben om een pensioen van €50.000 te hebben
gekregen, uitgaande van, laten we zeggen, 70% van het
middelloon? Dat is een mooie pensioenregeling zullen we
maar zeggen. Het lijkt mij dat dit een stevig inkomen is waar
maar een paar procent van de mensen in dit land aan kan
tippen.
De grens is daarom hoog te noemen, daar het gemiddelde
pensioen in de metaalsector — dat weten de meeste mensen in deze zaal — €4.000 tot €5.000 per jaar is. Dit gaat om
pensioeninkomens die tien keer zo hoog zijn. Het betreft
ongeveer 13% van de mensen met een AOW-partnertoeslag.
Dat is al eerder gememoreerd door de heer De Graaf. Dat
aantal zal over de jaren overigens snel afnemen. Dat percentage van 13 is te relativeren, want niet iedereen krijgt
die partnertoeslag. Dat heb ik dus ook aan de heer De Graaf
gevraagd. En niet iedereen heeft een partner. Hoe verloopt
die daling en hoeveel echtparen krijgen uiteindelijk, als zij
niets doen en als zij dus niet in hun eigen inkomen voorzien,
te maken met de definitieve korting op de partnertoeslag?
Om hoeveel mensen gaat het, als wij naar het totaal van
de AOW-gerechtigden kijken? Ik heb op de achterkant van
een viltje berekend dat het om 2% gaat, maar ik weet niet
zeker of dat zo is.
Veel mensen hebben een financiële planning gemaakt.
Anderen hebben dat ook al gezegd. Hoewel mijn fractie
deze maatregel kan verdedigen in het licht van de keuzes
die gemaakt moeten worden, is de vraag op welke wijze
mensen hierover worden geïnformeerd en zich kunnen
voorbereiden. Uit de nota naar aanleiding van het verslag
wordt namelijk niet duidelijk of en hoe de SVB klanten
specifiek kan aanschrijven. We hebben het hier over een
kleine groep. In het verleden is gebleken dat de SVB wel
degelijk goede bestanden kan maken, maar het lijkt mij in
dit geval een zeer goede zaak om de groep precies te definiëren en te kunnen informeren. Kan in die voorlichting ook
aandacht worden besteed aan de financiële planning en
voorbereiding in plaats van alleen droge informatie te
geven?
Tot slot: mijn fractie is blij met de gekozen uitwerking van
dit voorstel. Die uitwerking is anders dan in het regeerakkoord was gepland: de regeling gaat later in, heeft een
glijdende schaal en wordt in stapjes uitgevoerd.

18 september 2013
TK 2

2-6-5

Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Mijnheer de voorzitter. Ik citeer: "Waar een grote inspanning
nodig en verantwoord is om de AOW voor de lange termijn
te waarborgen, is het alleszins redelijk om AOW-toeslagen
— indien één van de twee partners jonger is dan 65 jaar —
uitsluitend te verstrekken indien het huishouden anders
onder het relevante sociaal minimum zou zakken." Dit citaat
is afkomstig uit Keuzes voor de toekomst, het regeerakkoord
van Paars I, van 13 augustus 1994. Regeren is vooruitzien.
Dat heeft het kabinet-Kok van de PvdA, de VVD en D66 in
1994 en 1995 dan ook gedaan.
Ik dank de staatssecretaris voor het wetsvoorstel en de nota
naar aanleiding van het verslag, die veel vragen van de
VVD heeft beantwoord. Al in 1995 is voorgesteld om de
partnertoeslag te laten vervallen voor nieuwe gevallen. Per
2015 gaat dit nu ook gebeuren voor een deel van de mensen
die dan nog partnertoeslag ontvangen. Natuurlijk kan dit
heel ingrijpend zijn. In 1995 werd al voorzien dat meer
vrouwen een eigen inkomen zouden gaan verdienen, maar
die ontwikkeling is nog sneller gegaan dan toen werd
voorzien. Werkte in 1996 nog maar 14% van het aantal
vrouwen boven de 55, in 2012 was dit al 42%. Steeds meer
vrouwen zijn economisch onafhankelijk en steeds meer
gepensioneerden hebben een aanvullend pensioen. De
partnertoeslag was oorspronkelijk bedoeld voor mensen
met alleen AOW, dus zonder aanvullend pensioen, van wie
de partner onder de 65 zelf geen inkomen had. Dat is nu
niet aan de orde. Daarom wordt voor de 27.000 bestaande
gevallen de partnertoeslag nu langzaam afgebouwd.
Natuurlijk moet werken voor de jongere partner blijven
lonen. De geleidelijkheid waarmee de afbouw nu vorm is
gegeven, is positief: stapsgewijs in vier jaar, van 2015 tot
de afschaffing in 2018, met elk jaar een evenredige korting.
Voor de VVD staat voorop dat de AOW ook in de toekomst
betaalbaar moet blijven, zodat ook onze kinderen en kleinkinderen er gebruik van kunnen maken. Om dat mogelijk
te maken, is het noodzakelijk dat wij kritisch kijken naar de
houdbaarheid van de AOW. Het probleem is dat de AOW
via de premies wordt betaald, maar dat de inkomsten uit
deze premies al jaren lager zijn dan de uitgaven. Deze situatie is op termijn onhoudbaar. Daarom is het noodzakelijk
dat wij nu ingrijpen om dit basispensioen ook voor toekomstige generaties overeind te houden.
De voorzitter:
U hebt allerlei vragen uitgelokt, in de eerste plaats van de
heer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb een verduidelijkende vraag. Dit is een bezuinigingsmaatregel op korte termijn. Ik ben het met mevrouw Schut
eens dat dit zware economische tijden zijn, maar zij zegt
ook dat dit goed is voor de houdbaarheid en dat wij daarom
nu moeten ingrijpen. Kan zij bevestigen dat dit wetsvoorstel
op lange termijn welgeteld nul euro oplevert?

van de partnertoeslag. Ik zou dus zeggen: hoe sneller, hoe
beter. Ik hoop dat ook D66 ons daarin steunt. Ik zie de
afschaffing van de gehele partnertoeslag als een manier
om de AOW betaalbaar te houden voor latere generaties.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik moet toch concluderen dat mevrouw Schut volgens mij
de plank een beetje misslaat. Natuurlijk gaat dit voor nieuwe
gevallen stoppen. Dat hebben we in 1995 afgesproken;
mevrouw Schut citeerde het desbetreffende regeerakkoord.
De vraag is nu een andere: ga je anderhalf jaar voor het
moment van ingang van de maatregel alsnog besluiten om
ook zittende gevallen deels te korten? Je kunt daarvoor
kiezen. Dat is een politieke afweging. Maar dat dit niets
afdoet aan de keuze die, ook door mijn partij, is gemaakt
om het voor nieuwe gevallen te doen, staat als een paal
boven water. Ik stel de vraag dus nogmaals. Het lijkt me
beter — ik hoop dat mevrouw Schut-Welkzijn daaraan
gehoor geeft — om de houdbaarheid er niet meer bij te
halen, want op langere termijn levert dit echt geen geld op.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Ik heb altijd begrepen dat D66 denkt dat we niet snel genoeg
hervormen. Nu hervormen we snel, nu voeren we snel door
wat ook D66 wil, namelijk het afschaffen van de partnertoeslag, en dan is het weer niet goed! We zien dat veel vrouwen werken en veel ouderen een aanvullend pensioen
hebben en daarom vinden we deze maatregel niet meer
nodig.
De voorzitter:
U lokte nog een laatste vraag bij de heer Van Weyenberg
uit.
De heer Van Weyenberg (D66):
Voor de goede orde: ik ben erg voor snelle hervormingen.
Daarom vind ik het jammer dat de VVD 45.000 banen weggeeft door de WW-hervorming af te zwakken. Die zou wél
helpen voor groei, helpen voor banen en helpen om de
overheidsfinanciën gezond te maken. Maar kom mij niet
aan met de stelling dat deze maatregel, die op korte termijn
geld oplevert, een grote hervorming is. Het is het bij een
kleine groep neerleggen van een fors bezuinigingsbedrag.
Je kunt daar wel of niet voor kiezen, maar dit als een hervorming wegzetten en mijn partij daarop aanspreken vind
ik een kleine gotspe.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
De VVD is de partij die de overheidsfinanciën op orde wil
brengen. Er is een heel grote schuld, namelijk €28.000 per
Nederlander, en de rente op de staatsschuld bedraagt 11
miljard in 2014. Deze maatregel heeft in ieder geval een
opbrengst in 2015 en daar staat de VVD voor.

Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Dat klopt. Dit genereert een incidentele opbrengst, maar
de VVD is net zoals de meeste liberale partijen, waaronder
ook uw partij, altijd al voorstander geweest van afschaffing

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Mevrouw Schut heeft een hele lofzang gehouden op de
vrouwen die steeds meer zijn gaan participeren. Bij de VVD
kan dat een doel zijn, bij ons is het een keuze voor de
mensen zelf. Maar goed, die discussie gaan we nu niet
voeren. Ik vraag haar hoe rechtvaardig zij het vindt dat

Tweede Kamer

18 september 2013
TK 2

Wijziging Algemene Ouderdomswet

2-6-6

vrouwen die blijven werken straks, als de partnertoeslag
voor de zittende gevallen wordt afgeschaft, niet meer in
aanmerking komen voor de AOW-partnertoeslag als ze hun
baan verliezen. Nogmaals, het is een eigen keuze voor de
partners, maar ik voorzie dat in 2014 heel veel van die
vrouwen — of mannen; dat kan ook — zullen zeggen: ik
stop met werken, want dat is veel voordeliger, dan weet ik
namelijk in ieder geval dat ik mijn AOW-partnertoeslag
behoud.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Als iemand zijn baan verliest, gebeurt wat er altijd gebeurt
als iemand een baan verliest: dan krijgt die persoon een
WW-uitkering. Als iemand onder de 65 met een even oude
partner zijn baan verliest, dan krijgt hij ook een WW-uitkering en ook geen partnertoeslag. Ik vind het dus niet meer
dan rechtvaardig dat er geen verschil is tussen iemand die
jonger is en een partner die ouder is. Ieder moet op eigen
benen kunnen staan. Een keuze om te werken is ook voor
de VVD een keuze om te werken, maar dat wil nog niet
zeggen dat je dan afhankelijk bent van de uitkering van je
partner.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Dat vroeg ik niet. Ik vroeg wat mevrouw Schut doet als die
partners in 2014 besluiten om te gaan stoppen, omdat ze
dan in ieder geval weten dat ze de partnertoeslag behouden.
Dat is het tegengestelde effect van de maatregel. In dat
opzicht vind ik het amendement van de heren Dijkgraaf en
Bisschop heel interessant. Zij zeggen: laat dat recht dan
weer herleven. Voorziet mevrouw Schut dat effect? Zo ja,
wat vindt ze er dan van dat mensen straks hun baan gaan
opzeggen om toch maar die toeslag te behouden?
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Iedereen moet gewoon beslissen of hij zijn baan wil
opzeggen. Dat is ieders vrije keuze. Ik denk niet dat deze
maatregel daartoe bijdraagt, want het is maar een heel klein
stukje inkomen dat je er als partnertoeslag bij krijgt. Dat is
niet vervangbaar door een totaalinkomen. Ik heb het
amendement van de heren Dijkgraaf en Bisschop wel
gelezen. Ik heb daarover zelf nog wel wat vragen. Die wil
ik eerst nog stellen, want ik weet niet zeker of ik het goed
heb begrepen. Voor de VVD staat echter centraal dat de
jongere partner én de oudere partner beiden op eigen benen
moeten staan en dus zelf voor hun eigen inkomen moeten
zorgen. Als ze hun baan verliezen, krijgen ze WW en gelden
alle regelingen die voor iedereen gelden. We vinden niet
dat een partnertoeslag daarvoor in de plaats moet komen.
De heer Klein (50PLUS):
Ik wil even duidelijk krijgen waar we het over hebben, want
ik raak eerlijk gezegd het verhaal van mevrouw Schut-Welkzijn een beetje kwijt. Zij wil de partnertoeslag hervormen.
Volgens mij is door de afgelopen kabinetten het besluit al
genomen om de partnertoeslag af te schaffen voor mensen
van na 1 januari 1950. Zij hebben zich daarop kunnen
voorbereiden. Vervolgens was het heel redelijk dat de
partnertoeslag zou blijven bestaan voor mensen die ouder
waren en zich dus niet konden voorbereiden. Dat is een
toezegging en een belofte. Over hervormingen hoeven we
dus niet met elkaar te discussiëren, want de hervormingstra-

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

jecten zijn in feite doorgevoerd. Vervolgens is het een heel
arbitraire vraag …
De voorzitter:
U moet een vraag gaan stellen.
De heer Klein (50PLUS):
Waarom trekt mevrouw Schut-Welkzijn deze cesuur, deze
grens? Zij zegt: we willen het wel door laten gaan, maar als
je €46.000, oplopend tot €54.000, verdient, dan mag je wel
inleveren. Is dat een soort inkomenspolitiek van de VVD of
is het gewoon iets wat zij even hapsnap tussendoor doet?
Of zou zij de grens ook bij €40.000 kunnen leggen?
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Wij zijn voor het afschaffen van de partnertoeslag voor
bestaande gevallen, zoals in dit wetsvoorstel staat, omdat
veel vrouwen werken en veel ouderen een aanvullend
pensioen hebben en de regeling dus niet meer nodig is.
Dat de grens is getrokken bij €50.000 en de regeling nu in
een geleidelijke schaal wordt afgebouwd, is een overeenkomst die we in het regeerakkoord hebben gesloten. Dat is
evident.
De heer Klein (50PLUS):
Volgens mij wordt de regeling helemaal niet afgeschaft
voor de bestaande gevallen, maar alleen voor de groep met
een inkomen boven €46.000. Mevrouw Schut-Welkzijn gaat
dus heel selectief een inkomensbeleid voeren, door te
bepalen dat het inkomen van mensen die iets meer hebben,
wel kan worden afgeroomd ten behoeve van de staatskas.
Dat is pure willekeur en onbehoorlijk bestuur.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Ik herhaal mezelf. De VVD ziet dat veel vrouwen werken en
dat veel mensen van boven de 65 jaar een aanvullend
pensioen hebben. Wij vinden dus de hele regeling niet
nodig. Dat de grens nu ligt bij €50.000 hebben wij afgesproken met onze coalitiepartner PvdA. Wij zijn echter al sinds
de jaren negentig geen voorstander van deze partnertoeslag, omdat wij vinden dat iedereen op eigen benen moet
staan en zijn eigen brood moet verdienen.
De heer Bisschop (SGP):
Ik doe oprecht mijn best om de argumentatie van de collega
van de VVD te volgen. Het feit dat de VVD al sinds de jaren
negentig tegen de partnertoeslag is, vind ik geen sterk
argument. Dat is een overtuiging van de VVD. Het zij zo. Ik
hoor echter ook het argument: steeds meer vrouwen gaan
werken en dus is de partnertoeslag niet meer nodig. 42%
van de partners werkt, maar de partnertoeslag is er toch
eigenlijk voor de andere 58%? Die is er in principe toch niet
voor die 42%? De vrouwen die werken, hebben toch hun
eigen inkomen en navenant minder aanspraak op partnertoeslag?
De voorzitter:
Mevrouw Schut-Welkzijn.

18 september 2013
TK 2

2-6-7

Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Ja …
De heer Bisschop (SGP):
Legt u mij de argumentatie eens uit.
De voorzitter:
Dat gaat zij nu doen.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Ik denk dat één onderdeel van wat ik zeg, verloren gaat,
namelijk dat veel gepensioneerden van boven de 65 jaar
ook een aanvullend pensioen hebben. De AOW-partnertoeslag is bedoeld als maatregel om te voorkomen dat
AOW'ers en hun partners samen door het ijs zakken, en dat
is nu helemaal niet meer het geval. Het gaat nu om een
groep die niet op bijstandsniveau leeft, maar een hoger
inkomen heeft en niet door het ijs zakt. Daar is de partnertoeslag niet voor bedoeld. Veel vrouwen gaan werken, en
als zij niet willen werken, is dat hun eigen keuze. Dat wil
echter niet zeggen dat hun partner dan de partnertoeslag
moet krijgen. Mensen onder de 65 jaar hebben die partnertoeslag namelijk ook niet. Als bij hen de ene partner minder
inkomen heeft dan de ander, moeten ze zich ook zelf zien
te rooien.
De heer Bisschop (SGP):
Toch blijft de argumentatie onduidelijk. De VVD-afgevaardigde voert het argument aan dat de regeling kan worden
afgeschaft omdat meer vrouwen zijn gaan werken. Afgezien
van het feit dat er al afspraken over zijn gemaakt waar nu
op wordt ingebroken — dat is een belangrijk bezwaar van
meerdere collega's als ik hen goed beluister — is dit toch
ook geen deugdelijke argumentatie? De afschaffing heeft
namelijk geen betrekking op die groep vrouwen. De
afschaffing van de partnertoeslag treft voornamelijk de
vrouwen die door omstandigheden geen betaalde baan
hebben of hebben gehad, die slechts kort gewerkt hebben,
of die gekozen hebben voor het opvoeden van kinderen,
voor vrijwilligerswerk of voor het verlenen van mantelzorg.
Het heeft toch vooral betrekking op die vrouwen? Toch niet
op die 42%? Het argument dat steeds meer vrouwen werken
kan dan toch niet valide zijn? Dat lijkt me een kwestie van
logica.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
De heer Bisschop hoort steeds het tweede onderdeel van
mijn betoog niet, namelijk dat veel ouderen een aanvullend
pensioen hebben. De partnertoeslag is dus niet strikt nodig.
Als vrouwen ervoor kiezen niet te werken, ben ik daar een
groot voorstander van. Iedereen moet kiezen wat hij of zij
wil. Het staat iedereen vrij om eigen keuzes te maken. Dat
wil echter niet zeggen dat we daarom een partnertoeslag
moeten overmaken aan die partners. Dat staat er los van.
Enerzijds is de partnertoeslag niet meer nodig omdat veel
vrouwen werken. Anderzijds hebben veel partners een
aanvullend pensioen waardoor de partnertoeslag niet meer
nodig is om te voorkomen dat ze door het ijs zakken.

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

De heer Bisschop (SGP):
Om misverstanden te voorkomen, herhaal ik de drie argumenten die ik van de VVD-afgevaardigde hoor. Het eerste
argument is dat het al sinds de jaren negentig in het programma van de VVD staat. Dat mag, maar ik vind dat geen
valide argument. Het tweede argument is dat 42% van de
vrouwen inmiddels werkt. Dat argument is dus ook niet
valide, zoals mevrouw Schut net zelf ook erkende; dank
daarvoor. Het derde argument is dat op deze manier mensen boven een bepaald inkomen gesubsidieerd worden.
Dat is een pleidooi voor nivellering. Het is het goed recht
van de VVD om daarvoor te pleiten, maar het verbaast mij
wel. Van de drie argumenten is er slechts één valide en dat
is een socialistisch argument. Ik zou zeggen: gefeliciteerd
met deze ontwikkeling.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
De heer Bisschop heeft een beperkt geheugen voor de
dingen die ik noem. Ik heb gezegd dat veel vrouwen werken
en dat er geen partnertoeslag meer nodig is omdat ze
werken. Dat is één. De partnertoeslag was er tot voor kort
ook voor mensen die wel werkten of een beperkt inkomen
hadden. Dat is niet meer nodig omdat veel vrouwen op
eigen benen kunnen staan. Dat is een valide argument.
Daarnaast hebben ouderen vaak een aanvullend pensioen.
In het huishoudinkomen is een partnertoeslag dan niet meer
noodzakelijk. De heer Bisschop zegt dat wij voor nivellering
zijn, maar dat zijn we niet. Wij zijn altijd al voor afschaffing
van de partnertoeslag geweest. De sociale zekerheid is
namelijk alleen bedoeld om te voorkomen dat mensen met
zijn tweeën door het ijs zakken. Dat is hier totaal niet in
Frage. Wij zijn sowieso gewoon tegen die partnertoeslag.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Van Weyenberg wil interrumperen, maar
volgens mij is hij deze ronde al aan de beurt geweest.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zal dat als een aansporing zien om het heel kort te houden.
De voorzitter:
Nou, extreem kort.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb een heel simpele vraag. Mevrouw Schut zegt: mijn
partij vindt dit al langer. Ik heb de doorrekening van het
verkiezingsprogramma van de VVD er even bij gepakt, maar
daar kan ik het niet in vinden. Nou kijk ik vast verkeerd. Op
welke bladzijde moet ik zijn?
De voorzitter:
Mevrouw Schut-Welkzijn, de heer Van Weyenberg wil weten
op welke pagina hij moet zijn.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Daar kan ik kort op antwoorden. Niet alles wat wij vinden
hebben we in het verkiezingsprogramma opgeschreven,
maar we vinden het wel.

18 september 2013
TK 2

2-6-8

De voorzitter:
Heel kort, mijnheer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat was een kort, maar ook wel een hoogst amusant antwoord.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Het is geen structurele maatregel, dus waarom zouden we
die opschrijven?
De heer Ulenbelt (SP):
In de Tweede Kamer moeten wij ook beoordelen of wetten
in strijd zijn met internationale verdragen, waaronder het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daarin
staat dat ingrijpen in een lopende uitkering een aantasting
van het eigendom is. Dat mag bij wet, maar dan moet er
een afweging worden gemaakt tussen de belangen van de
gemeenschap en de belangen van de groep. Nu wordt er
in 2015 bij 27.000 mensen 40 miljoen weggehaald op een
begroting van ik-weet-niet-hoeveel. Denkt mevrouw Schut
dat dit stand zal houden bij de Europese rechter?
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Dat denk ik wel. Het is een heel geleidelijke afbouw die heel
zorgvuldig is vormgegeven. Daarnaast staat het belang dat
de overheidsfinanciën op orde moeten worden gebracht.
Dat is een zwaarwegend belang. In dat kader moet deze
maatregel worden bezien.
De heer Ulenbelt (SP):
Nu wil het geval dat wij een flink aantal wetten van dit
ministerie hebben zien sneuvelen bij de Europese rechter.
Met het oog op de staatsfinanciën worden 27.000 mensen
extreem getroffen. Denkt mevrouw Schut echt dat dit
standhoudt? Als het niet standhoudt, gaat de VVD dan
dokken? Dat moest immers in andere gevallen ook gebeuren. Heeft mevrouw Schut daar überhaupt wel over nagedacht? Ik begin daaraan te twijfelen.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Ik kan mij niet precies meer herinneren wat daarover in de
memorie van toelichting of in de nota naar aanleiding van
het verslag staat, maar ik neem aan dat de staatssecretaris
hierop kan ingaan. Volgens mij heb ik namelijk die vraag
gesteld in de nota naar aanleiding van het verslag. Die is
goed beantwoord. Ik laat dit echter graag aan de staatssecretaris over.
In het verkiezingsprogramma van de SP staat dat iedereen
met een huishoudinkomen boven de €80.000 de AOW verliest. Ik vraag mij af of die maatregel dan wel door het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens zou komen.
De heer Ulenbelt (SP):
Mevrouw Schut, u snapt er werkelijk helemaal geen jota
van. Als je het bij iedereen doet, mag het wel. Hier gebeurt
het echter bij een specifieke groep van 27.000 mensen. Daar
zijn ze heel kritisch op in het Europees Verdrag voor de

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

Rechten van de Mens. De staatssecretaris heeft dit weliswaar opgeschreven, maar volgens mij klopt dit van geen
kant. Als dit hier wordt aangenomen — wij gaan het zien
— hoop ik dat de Eerste Kamer, die hier altijd bijzonder
kritisch op is, dit nog eens een keertje flink onder de loep
zal nemen.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Wij zullen het zien.
Ik ben eigenlijk klaar met mijn betoog, maar ik heb nog wel
een drietal vragen. Waarom levert deze maatregel meer op
dan bij het regeerakkoord voorzien? Vloeit de incidentele
extra opbrengst van deze maatregel naar de algemene
middelen, zoals gebruikelijk bij maatregelen uit het
regeerakkoord met een hogere opbrengst dan voorzien?
Mijn laatste vraag gaat over de tweede nota van wijziging,
die ik niet helemaal begreep. Hierin staat dat het aanvangsinkomen van 242% is verlaagd naar 224% Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, omdat de vakantiebijslag
niet tot het inkomen wordt gerekend als je van een jaarnaar een maandinkomen gaat en omdat de sociale zekerheid
de vakantietoeslag niet als inkomen ziet. In de memorie
van de toelichting is het maandinkomen gebruikt en in de
wet het jaarinkomen. Bij wetswijziging is nu het jaarinkomen
verlaagd. Ik hoop dat iedereen het nog kan volgen. Wat is
het effect van deze nota van wijziging? Blijven wij nu uitgaan van een range van €46.000 tot €54.000 op jaarbasis
of niet? Waarom zijn de jaarinkomens niet in de memorie
van toelichting gebruikt als de omrekening naar maandinkomens het probleem was? Was dit niet van tevoren te
voorzien?
Ik rond af. De VVD gaat ervan uit dat iedereen op eigen
benen moet staan. Kostwinners die onder de 65 zijn, krijgen
ook geen partnertoeslag. Deze ingreep is noodzakelijk om
de overheidsfinanciën op orde te brengen en de AOW ook
voor latere generaties te kunnen behouden.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Laat ik er geen misverstand over laten bestaan:
de SGP omarmt het denken vanuit gezinsinkomens in plaats
van individualistische inkomstenpolitiek. Maar dat moet
dan wel structureel in het beleid zijn verankerd, ook op
andere beleidsterreinen. Wij zullen niet voor dit wetsvoorstel stemmen. Wij hebben een amendement ingediend om
de ergste schade die op een bepaald punt kan ontstaan,
enigszins te repareren. Wij hopen van harte dat dat amendement het haalt, maar het wetsvoorstel als zodanig heeft
onze sympathie dus niet. Dat is niet zozeer het geval om
ideologische redenen, als wel met het oog op het begrip
"betrouwbare overheid".
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Gaat de heer Bisschop nog in op het amendement of …
De heer Bisschop (SGP):
Ik heb het even genoemd als een voorschot op de discussie,
maar ik kom er aan het slot van mijn betoog op terug.

18 september 2013
TK 2

2-6-9

Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Dan wacht ik dat af.
De heer Bisschop (SGP):
En als ik het mocht vergeten, doe ik het op uw verzoek alsnog.
Het lijkt wel of de regering geen genoeg kan krijgen van
morrelen aan de AOW-partnertoeslag. Het is namelijk al de
vierde keer in vier jaar dat de regering met wisselend
resultaat probeert de lasten van deze groep AOW'ers fors
te verzwaren. Ik kan er helder over zijn: de SGP vindt het
onwenselijk dat de regering nu opnieuw met een forse
beperking op de AOW-partnertoeslag komt, zeker in het
licht van de wetsgeschiedenis sinds 1945. Het is toch niet
billijk om de AOW-partnertoeslag af te schaffen voor mensen aan wie vanaf 1995 altijd is verteld dat zij er recht op
zouden hebben en houden? Waarom gebeurt dat met dit
wetsvoorstel dan toch?
De regering verdedigt de indiening van dit wetsvoorstel
onder meer door te melden dat de arbeidsparticipatie van
vrouwen tussen 55 en 65 sinds 1996 flink is toegenomen,
namelijk van 14% naar 42%. Ik zal dat hier niet verder uitwerken, want ik heb zojuist per interruptie al proberen duidelijk te maken dat dit geen argument kan zijn, omdat de
AOW-partnertoeslag juist geen of minder betrekking heeft
op deze groep vrouwen. Het gaat in principe om de 58%
vrouwen die een andere keuze hebben gemaakt. Erkent de
regering dat het financiële belang van de partnertoeslag
voor de resterende 58% van de niet-werkende partners
onverminderd groot is? Deze vraag klemt temeer omdat
mensen zich financieel niet meer op die veranderende
situatie kunnen voorbereiden. Deze maatregel treft partners
die geen betaalde baan buitenshuis hebben gehad of lange
tijd uit het arbeidsproces zijn, omdat zij kinderen hebben
opgevoed, mantelzorg hebben verleend of vrijwilligerswerk
hebben gedaan. Hoe heeft de regering meegewogen dat
de arbeidsmarktkansen voor specifiek deze groep mensen
zeer gering zijn in deze tijd van crisis en oplopende werkloosheid? Erkent de regering dat deze mensen het effect
van deze maatregel daardoor niet kunnen opvangen? Dat
staat nog los van het feit dat sommige zieke mensen helemaal niet in staat zijn om een baan te zoeken. Ik zou daar
graag een reactie van de staatssecretaris op krijgen.
Het lijkt wel alsof het kabinet het leuk vindt om te nivelleren.
Wie ook maar enigszins met zijn of haar hoofd boven het
maïsveld uitsteekt … Pardon, maaiveld. Ik dacht even aan
de mais die in deze tijd van het jaar juist zo hoog staat. Dan
moet je wel heel erg uitsteken. Ik hou het maar bij het
maaiveld. Wie maar enigszins boven het maaiveld uitsteekt,
wordt gekort. Dat is ook hier het geval. Kan de staatssecretaris beargumenteren waarom zij in het wetsvoorstel een
inkomen van €46.000 als vertrekpunt neemt en dat dus
blijkbaar rekent tot de hogere inkomens? Waarom is niet
gekozen voor een hogere grens van waar het recht op
partnertoeslag wordt afgebouwd?

veld te komen, zoals sommige andere partijen dat wel doen.
Vindt de regering met de SGP dat een inkomenseffect van
bijna 10% in drie jaar veel te groot, buitenproportioneel is?
Erkent de regering dat deze groep mensen, die er terecht
van uitging en kon uitgaan het recht te hebben en te houden, zich onvoldoende kan voorbereiden en onvoldoende
kan anticiperen op het afschaffen van dit bestaande recht?
En waarom heeft de regering de geleidelijke afschaffing
van het recht op partnertoeslag dan niet meer uitgesmeerd
in de tijd, bijvoorbeeld over tien jaar?
Voorzitter, ik kom tot een afronding. Dit wetsvoorstel regelt
dat het recht op een partnertoeslag definitief vervalt indien
het gezamenlijke inkomen van twee partners boven de
inkomensgrenzen uitkomt. Er kunnen echter omstandigheden zijn waardoor die twee partners een inkomensval
doormaken. Ook in dat geval zou het recht op partnertoeslag
volgens het wetsvoorstel niet herleven en dat vindt de SGP
ongewenst. Wij hebben daarom een amendement voorbereid waarmee bewerkstelligd wordt dat het recht op partnertoeslag herleeft als het gezamenlijke inkomen op een
gegeven moment lager is dan de in dit wetsvoorstel
gehanteerde inkomensgrenzen voor de afbouw van de
partnertoeslag. Dan werk je, net zoals bijvoorbeeld bij de
huurtoeslag en de zorgtoeslag gebeurt, met het trap-optrap-afprincipe. Graag horen wij daarop de reactie van de
staatssecretaris en mevrouw Schut-Welkzijn.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
De heer Bisschop vroeg de staatssecretaris waarom niet
voor een hogere grens dan die €46.000 is gekozen. Dat
bedrag is exclusief de AOW-uitkering. Is de heer Bisschop
bekend met het gemiddelde pensioen dat een bouwvakker
per maand krijgt?
De heer Bisschop (SGP):
Dat bedrag heb ik niet paraat, maar …
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik heb dat bedrag en het bedrag voor bijvoorbeeld het ABP
toevallig wel paraat. Dat bedrag komt voor de bouw uit op
gemiddeld €635 per maand. €46.000 exclusief AOW is een
pensioen dat maar betrekkelijk weinig mensen in dit land
krijgen. Waarom zou die grens dan eigenlijk omhoog
moeten?

De afschaffing van de partnertoeslag heeft grote financiële
gevolgen voor AOW-gerechtigden met een partner. Het
Malieveld stond in het verleden al stampvol bij een kleinere
koopkrachtachteruitgang dan in dit wetsvoorstel wordt
voorgesteld. Om misverstanden te voorkomen: wij doen
hiermee dus niet een oproep om allemaal naar het Malie-

De heer Bisschop (SGP):
Wij hebben een regeling, de AOW, waarvan wij hebben
afgesproken dat die inkomensonafhankelijk is. Ieder heeft
daar vanaf een bepaalde leeftijd recht op. Er wordt nu
gezegd "dat is in het verleden gebeurd" en "die keuze is
gemaakt". Ik kan mij voorstellen dat de SGP er niet bij heeft
staan juichen toen er werd besloten dat er in bepaalde
gevallen ook sprake zou zijn van een partnertoeslag, maar
daaraan wordt nu wel gemorreld. Dat is de afgelopen jaren
een en ander maal gebeurd. Er zijn nu afspraken gemaakt.
Die afspraken liggen vast. Er zijn toezeggingen gedaan,
verwachtingen gewekt en vervolgens wordt er in de
bestaande regeling ingegrepen op een moment dat er voor
de mensen die het betreft geen reparatie door henzelf meer
mogelijk is. Dat is de kern van het bezwaar van de SGP.
Hier is de kwestie van de betrouwbare overheid in het

Tweede Kamer

18 september 2013
TK 2

Wijziging Algemene Ouderdomswet

2-6-10

geding. Dat roept vervolgens bij ons de vraag op waar die
€46.000 vandaan komt en waarom er niet voor €56.000 is
gekozen. Stond er misschien toevallig in het regeerakkoord
dat het €50.000 moest zijn? Ik vind dat inhoudelijk niet
bepaald een ijzersterk argument. Het is een politiek argument.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik begrijp het punt van de heer Bisschop, ook al deel ik dat
punt niet, maar dat heb ik in mijn bijdrage al duidelijk proberen te maken. Ik ben echter wel verbaasd over zijn wens
om die grens nog hoger te leggen, aangezien het al een
zeer hoge grens is, een grens die voor de gemiddelde
werknemer in dit land helemaal niet aan de orde is. Die valt
dan ook helemaal niet onder deze wet. Die werknemers
met een jongere partner krijgen in ieder geval tot 1 januari
2015 gewoon de partnertoeslag.
De heer Bisschop (SGP):
Blijft overeind staan dat hoe hoger die grens is, hoe minder
mensen door deze maatregel worden getroffen. En dat is
alleen maar toe te juichen, zou ik zeggen.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Mijnheer Bisschop heeft samen met de heer Dijkgraaf een
amendement ingediend. Ik probeer het te begrijpen. Het
inkomen van beide partners moet leidend zijn bij incidentele
schommelingen, dus niet alleen het inkomen van de jongere
partner maar dat van beide partners. Is dat wat u met het
amendement probeert te zeggen?
De heer Bisschop (SGP):
In het wetsvoorstel wordt geregeld dat de partnertoeslag
definitief vervalt als het gezamenlijke inkomen van de twee
personen boven de inkomensgrens uitkomt. Als dit echter
achteraf gezien een tijdelijke situatie is geweest, en als men
terugvalt tot onder die grens, verliest men dus definitief
het recht op toeslag. Dat willen wij gerepareerd hebben,
want dat is niet billijk. Dat is een kwestie van trap op, trap
af.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Als de jongere partner een incidentele wisseling van inkomen heeft, is het al zo dat er weer recht op toeslag zal ontstaan. Ik vraag me af wanneer zoiets zich voordoet bij de
oudere partner. Kan de heer Bisschop daarvan een voorbeeld geven?
De heer Bisschop (SGP):
Ik ben bang dat ik de vraag niet helemaal begrijp. Het punt
van verschil is misschien de incidentele afwijking. Wat is
dat incidentele dan?
De voorzitter:
Ten slotte, mevrouw Schut-Welkzijn.

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
In eerste instantie vroeg ik dit: bedoelt u met uw amendement dat beide inkomens van de partners leidend zijn als
het gaat om incidentele schommelingen? Bij een incidentele
daling van het inkomen van hetzij de jongere hetzij de
oudere partner zou er in dat geval weer een recht op partnertoeslag moeten ontstaan. Ik begreep van u dat u dat
beoogt. Op dit moment is het door een wetswijziging al zo
dat er bij incidentele schommelingen van het inkomen van
de jongere partner weer een recht op partnertoeslag kan
ontstaan. Nu vraag ik me af wat u beoogt met uw amendement. Ik ga er namelijk van uit dat de oudere partner, die
dus al gepensioneerd is, veel minder mogelijkheden heeft
om zijn inkomen nog te beïnvloeden. Wanneer doet zoiets
zich dus voor? Waarom is het amendement eigenlijk nodig?
De heer Bisschop (SGP):
Ik denk dat ik het begrijp. Het gaat ons erom dat het vertrekpunt het gezamenlijke inkomen is. Als dat onder de grens
komt, ontstaat opnieuw het recht op partnertoeslag, ook al
ben je als partners boven die grens geweest. Dat is wat met
dit amendement wordt beoogd. Of dit nu van de oudere of
van de jongere partner komt, is in dit geval eigenlijk niet
zo relevant. Het gaat om het gezamenlijke inkomen. Als dat
onder dat niveau komt, ontstaat opnieuw het recht. Stel,
de partners hebben beiden €56.000 verdiend, er ontstaat
werkloosheid van de jongere partner en men komt onder
de €46.000 terecht. Dan ontstaat dus het recht op partnertoeslag.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Voorzitter.
De voorzitter:
Ik zag de staatssecretaris knikken. Die schijnt het te begrijpen. Laten wij dus de reactie van de staatssecretaris even
afwachten. Dan komen we er vast nog op terug.

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. De AOW-partnertoeslag stamt nog uit de tijd
van de hoofdkostwinner: de man werkte en de vrouw bleef
thuis. Inmiddels leven wij in andere tijden en zijn steeds
meer vrouwen economisch zelfstandig. Bij die ontwikkeling
hoort ook het verdwijnen van de AOW-partnertoeslag. Daar
is mijn fractie een groot voorstander van, niet sinds vandaag
maar al sinds 1995, toen inderdaad het Paarse kabinet deze
stap zette en daarvoor een overgangsperiode van maar
liefst twintig jaar afsprak. Dat is dus ook niet de vraag
waarover wij het vandaag hebben. De vraag waarover wij
het vandaag hebben, is deze: willen wij, anderhalf jaar
voordat dit, achttieneneenhalf jaar later, werkelijkheid
wordt, alsnog de spelregels veranderen voor mensen die
op 1 januari 2015 al een partnertoeslag ontvangen? En ja,
dan levert dit wetsvoorstel mijn fractie toch wel enige
hoofdbrekens op, niet — ik herhaal het — omdat wij nu
principieel voorstander van de partnertoeslag zijn, maar
wel omdat wij ons afvragen in hoeverre je anderhalf jaar
van tevoren mensen die lang in de veronderstelling hebben
geleefd dat zij gewoon in aanmerking zouden komen voor
die partnertoeslag, deze toeslag vanaf een bepaald inkomen
toch geleidelijk kunt ontnemen.

18 september 2013
TK 2

2-6-11

In dat verband heb ik een vijftal vragen of bedenkingen
waar ik graag een reactie van de staatssecretaris op hoor.
Voordat ik deze vijf punten langsloop, sluit ik mij graag aan
bij de vragen van mevrouw Vermeij en mevrouw Schouten
over de communicatie, want ook mij baarden de cijfers over
het gebrek aan kennis over de aankomende wijzigingen
zorgen.
Mijn eerste punt betreft het principe "afspraak is afspraak".
Na achttieneneenhalf jaar komt opeens als een duveltje uit
een doosje het voorstel om mensen die nu een AOW-partnertoeslag en een hoger inkomen hebben die toeslag te
laten verliezen. Hoe past dat binnen het concept van een
voorspelbare en betrouwbare overheid? De verwijzing naar
het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is al
gemaakt. Ik sluit mij graag aan bij onder meer de vragen
van de heer Ulenbelt. Is er bijvoorbeeld expliciet juridisch
advies ingewonnen? Is er misschien zelfs contact geweest
met het Hof?
Mijn tweede punt betreft de inkomenseffecten. Ik snap dat
het zware economische tijden zijn. Ook mijn fractie begrijpt
dat die pijnlijke bezuinigingen betekenen. Nu wordt echter
die pijnlijke bezuiniging toegespitst op 27.000 gezinnen, die
er maximaal 9% in koopkracht op achteruitgaan. En ja, het
roept vragen op als je mensen €8.300 per jaar gaat korten
nadat zij — ik zeg het nogmaals — achttieneneenhalf jaar
in de wetenschap hebben geleefd dat de maatregel hen
niet zou raken. Heeft de staatssecretaris nog overwogen
om andere maatregelen te bedenken om dit tijdelijke geld
te realiseren? Een voorbeeld zou zijn een zeer beperkte
korting over een veel grotere groep, werkenden, ouderen
of welke groep dan ook. Dit om te voorkomen dat deze zeer
beperkte groep zo'n grootschalig inkomensverlies zou
treffen. Graag een reactie.
Dan mijn derde punt. Deze maatregel is budgettair gedreven
en ik moet zeggen dat het kabinet daar buitengewoon eerlijk
over is. Dat waardeer ik. Het zijn moeilijke tijden. De overwegingen bij voorliggende maatregel zijn primair budgettair
van aard, schrijft het kabinet. Dat is echter wel puur budgettair voor een maatregel die uiteindelijk structureel geen
cent oplevert. Immers, het is een tijdelijke bijdrage. Ik krijg
graag een bevestiging van de staatssecretaris dat deze
maatregel dus niet bijdraagt, zoals ik sommigen wel heb
horen beweren, aan het op langere termijn houdbaar maken
van de overheidsfinanciën.
Waarom heeft het kabinet, als het dan toch budgettair wil
ingrijpen, er eigenlijk niet voor gekozen om bijvoorbeeld
iets te doen om de arbeidsparticipatie van de jongere partner te verhogen? Was dat niet een veel logischer maatregel
geweest? Zet nou in op het aan een baan helpen van deze
mensen. En er is nog een alternatief. Waarom heeft de
staatssecretaris er niet voor gekozen om bijvoorbeeld de
partnertoeslag te behouden maar dan met een sollicitatieplicht voor de jonge partner? Nogmaals, het is niet dat ik
daar nu voor pleit, maar ik hoor graag wat de overwegingen
van het kabinet zijn om de maatregel in te vullen zoals dat
is gebeurd, al is het maar omdat ik deze maatregel echt niet
ben tegengekomen in de verkiezingsprogramma's van de
coalitiepartijen.

de heffingskorting inkomensafhankelijk en nu dus ook de
AOW-partnertoeslag inkomensafhankelijk. Als je principieel
van mening bent dat deze maatregel niet meer past, schaf
hem dan over de linie af. Waarom heeft het kabinet daar
niet voor gekozen? Voor de goede orde: ik pleit daar niet
voor maar ik probeer om te achterhalen wat de overwegingen van het kabinet zijn geweest voor deze invulling.
Mevrouw Schut zei het zojuist eigenlijk zelf in haar interruptie op de heer Ulenbelt: waarom is de SP niet voor, want
dit is toch de eerste stap naar het beleid in het verkiezingsprogramma van de Socialistische Partij? Dat vind ook ik
een interessante vraag voor de staatssecretaris. Maar ik zie
dat mevrouw Vermeij het nu voor haar coalitiepartner gaat
opnemen.
De voorzitter:
Mevrouw Vermeij vond het ook interessant.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik vond het zeer interessant, voorzitter, dank u wel.
Ik heb gisteren nauwgezet geluisterd naar het Prinsjesdagdebat. Dat was af en toe best wel lastig. De heer Pechtold
zei in dat debat dat de rijkere gepensioneerde best wel iets
mag inleveren. Hoe gaat D66 dat doen? Is dit niet een uitwerking van dat idee van de heer Pechtold gisteravond?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben het daar helemaal mee eens. Mevrouw Vermeij kent
het verkiezingsprogramma van D66. Een brede groep
gepensioneerden mag je ook om inkomensoffers vragen.
Dat principe staat bij mij niet ter discussie. Ik zet wel vragen
bij het punt dat het hier om een maatregel gaat met slechts
een tijdelijke budgettaire opbrengst, die een zeer beperkt
aantal mensen betreft, 27.000, op wie een koopkrachteffect
van 10% wordt losgelaten. D66 gaat zoals bekend altijd voor
een evenwichtig koopkrachtbeeld, jong en oud, arm en rijk.
Mijn echte zorgpunt is dat een kleine groep mensen nu
specifiek zo'n fors inkomensverlies voor de kiezen krijgt.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Uw partijleider memoreerde gisteravond iets soortgelijks:
de rijkere gepensioneerde — ik vraag mij af welke groep u
daaronder verstaat — zou best iets kunnen bijdragen. Stel
dat D66 het begrotingstekort per ommegaande zou willen
oplossen. U weet hoe moeilijk het is, al is het niet uit uw
arbeidsverleden, om geld te vinden op de SZW-begroting.
Dan zou u toch moeten kunnen steunen dat wij dat nu halen
uit een groep die het al heel goed heeft?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik begrijp dat mevrouw Vermeij reuzebenieuwd is naar mijn
tegenbegroting. Dat is terecht. Ik kan haar alvast geruststellen: zij wordt niet teleurgesteld. Bij ons is evenwicht wel de
kern. Daar zit mijn zorg over dit wetsvoorstel. Het principe
van "sterkste schouders, zwaardere lasten" snap ik, maar
er zijn grenzen aan nivellering en wat mij betreft ook grenzen aan wat je aan specifieke groepen kunt vragen.

Ik kom aan mijn vierde punt. In de formatie trok de PvdA
de nivelleringskaart. Het blijkt dat nivellering ook wel een
beetje troef is, want blijkbaar mag je die kaart elke keer
opnieuw spelen: de arbeidskorting inkomensafhankelijk,

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

18 september 2013
TK 2

2-6-12

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
De heer Van Weyenberg sprak net over de betrouwbare
overheid: anderhalf jaar voordat een maatregel ingaat moet
je iets niet zomaar wijzigen. Dat ben ik op dit dossier hartgrondig met hem eens, was het al niet omdat de voorgangers van de ChristenUnie juist die lange overgangstermijn
van twintig jaar hebben bedongen. Destijds wilde D66 dat
allemaal veel sneller invoeren. Dat wil ik nog wel gememoreerd hebben. Ik ben blij met het voortschrijdend inzicht
van de heer Van Weyenberg. Wordt dit op zichzelf ook een
uitgangspunt van D66, bijvoorbeeld rondom de kinderbijslag? Ik bedoel dat wij niet zomaar de kinderbijslag kunnen
verlagen omdat dat heel goed zou uitkomen voor de overheidsfinanciën.
De heer Van Weyenberg (D66):
Mevrouw Schouten en ik verschillen wellicht van mening
over de toekomst van de kinderbijslag. Voor mij is de kern
op dat dossier dat je voor ouders tegenover een bezuiniging
op de kinderbijslag ook een investering in het onderwijs
zet. Het gaat nu heel specifiek om een heel groot inkomenseffect van 10%. De besparingen die het kabinet op de kindregelingen voorstelt, hebben volgens mij gemiddeld niet
dat effect. Ik begrijp dat mevrouw Schouten een andere
insteek heeft dan mijn fractie, maar het gaat om een groep
waartegen wij al twintig jaar, sorry, achttieneneenhalf jaar
zeggen: dit zal u niet raken. Mevrouw Schouten weet dat
bijvoorbeeld mijn partij op het dossier kinderbijslag al veel
langer voor een aanpassing pleit.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Ik zal hier geen discussie over de kinderbijslag voeren. Die
zullen wij ongetwijfeld op een later moment nog wel voeren.
Ik wil wel aangeven dat D66 in het verleden op dit dossier
gewoon een zwabberende koers heeft gevolgd. D66 heeft
nu opeens een ander inzicht. Dat vind ik prima, maar geef
dat dan ook eerlijk toe en geef de argumenten zoals een
betrouwbare overheid, juist op dit dossier. Het was D66 zelf
die de hele AOW-partnertoeslag wilde afschaffen in 1985,
even uit mijn hoofd. Ik vind het een beetje makkelijk achteraf
praten om nu te zeggen dat wij er gelukkig een overgangstermijn van twintig jaar voor hebben geregeld.
De heer Van Weyenberg (D66):
Nu doet mevrouw Schouten mijn woorden toch niet helemaal recht. Mijn stelling is dat er in 1995 een keuze is
gemaakt. Die is achttieneneenhalf jaar gecommuniceerd.
Ik heb in ieder geval van de twee coalitiepartijen geen
voorstellen gezien om dat te veranderen, ook recentelijk
niet in de verkiezingscampagne. Dat roept bij mij de vraag
op hoe ik dit moet zien in het licht van een betrouwbare
overheid. Wij hebben hier debatten over dossiers en af en
toe worden er koersen gewijzigd in dit huis, maar dat heet
democratie. Mijn fractie heeft dit in 1995 inderdaad bepleit.
Overigens gaat de partnertoeslag verdwijnen en daar ben
ik nog steeds heel blij mee. Maar het punt dat voor mij
bovenaan staat en waaruit mijn grote zorg richting het
kabinet voortkomt, is dat er achttieneneenhalf jaar Kamerbreed is gezegd: wij hebben het nu op een bepaalde manier
geregeld, wij komen daar niet meer aan. Dat maakt mij zeer
terughoudend om nu alsnog een wijziging door te voeren.

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

De heer Klaver (GroenLinks):
Ik wilde even kijken of ik de heer Van Weyenberg goed heb
begrepen. Is het belangrijkste bezwaar tegen deze maatregel
inderdaad de betrouwbare overheid, zoals ik het maar
beknopt samenvat? Of gaat het erover dat deze maatregel
nivellerend werkt?
De heer Van Weyenberg (D66):
Het zijn er wat mij betreft drie: de betrouwbare overheid,
de nivellering en een koopkrachteffect van bijna 10% voor
een heel kleine groep mensen.
Tot slot, dank voor de nota van wijziging waarin staat hoe
je omgaat met incidentele extra inkomsten. Incidentele
extra inkomsten betekenen niet dat een bestaand geval
voor eeuwig de aanspraak op de partnertoeslag verliest.
Dat lijkt mij een verstandige aanvulling van het kabinet.
Wel krijg ik graag een reactie op het amendement van de
collega's van de SGP. Dat ging over de vraag: als een jonge
partner bijvoorbeeld zijn baan verliest, geen aanspraak kan
maken op de WW en na een aantal jaren alsnog onder de
drempel zakt, kan hij dan alsnog aanspraak maken op
partnertoeslag? Dat vind ik een interessante vraag. Die
vraag had ik ook. Graag krijg ik daarop een reactie van de
staatssecretaris.
De voorzitter:
Wij zullen het horen.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Zoals een aantal collega's al memoreerde, heeft
de AOW-partnertoeslag en de afschaffing daarvan ondertussen een lange wetgevingsgeschiedenis. Ik ben blij dat
de collega's van de paarse partijen minus D66, die niet in
deze regering zit, die toch een beetje paars is, nog even
refereerden aan het regeerakkoord van Paars I, dat leidde
tot de invoering van deze wet in 1995. Hiermee zou die na
twintig jaar worden afgeschaft. Daar wil ik graag een paar
opmerkingen over maken.
De eerste opmerking is dat de coalitiepartijen toen niet het
regeerakkoord uitvoerden. Dat gebeurt vaker, maar in het
regeerakkoord stond dat er een partnertoeslag van 20% zou
blijven voor gevallen waarin de partner geen inkomsten
had. Waarom krijgen wij vanaf 2015 de rare situatie dat een
alleenstaande AOW'er een alleenstaanden-AOW krijgt van
ongeveer €1.000 en een gehuwde van wie de partner geen
inkomen heeft, een AOW van €700? Als je dus een 67-jarige
AOW'er bent en je een 62-jarige partner hebt, dan zal in
nieuwe gevallen, wanneer die partner ziek is, niet in staat
is een eigen inkomen te verwerven en uiteindelijk overlijdt,
de rare situatie ontstaan dat je er als achterblijvende partner
€300 op vooruitgaat. Hij gaat namelijk van een gehuwdenAOW van ongeveer €700 naar een alleenstaanden-AOW.
Dat werd toen al onderkend maar daar werden de afgelopen
twintig jaar geen maatregelen tegen genomen. Dat zal ons
nog duur komen te staan na 2015.
De voorzitter:
U lokt alweer vragen uit, om te beginnen van de heer Van
Weyenberg.

18 september 2013
TK 2

2-6-13

De heer Van Weyenberg (D66):
Geen vragen, meer een grote belangstelling. Ik neem aan
dat wij het amendement van de heer Omtzigt zo tegemoet
kunnen zien?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb geen amendementen ingediend. Ik zal zo meteen
terugkomen op de wijzigingen die ik zou willen doorvoeren,
maar ik wil eerst op het tweede punt wijzen. Ook die wet
werd in 1995 aangenomen door slechts de coalitiepartijen.
Alle oppositiepartijen stemden toen tegen. Dat zou zomaar
weer kunnen gebeuren, als ik het veld zo bekijk. Het amendement waarmee het toenmalige Kamerlid en de huidige
Commissaris der Koning, Ank Bijleveld-Schouten, dat probeerde te repareren, werd destijds verworpen. Had de
regering haar regeerakkoord dus toen maar uitgevoerd,
dan zouden wij in de toekomst behoorlijk wat problemen
vermijden.
Collega's hebben er al aan gerefereerd dat wij drie jaar
geleden in het regeerakkoord hadden staan dat wij voor de
wat hogere inkomens, boven de €20.000, een korting zouden
doorvoeren van 8%. Omdat — jawel — de Eerste Kamer
niet akkoord ging met dat wetsvoorstel, kwam het uiteindelijk terug en werd het een korting van 10% boven de
€30.000. Deze wetgeving zou weleens wat parallellen kunnen krijgen, vermoeden wij bij de CDA-fractie.
Over het wetsvoorstel zoals het voorligt het volgende. Wij
zouden graag samen met de heer Klein van de staatssecretaris vernemen of juridisch advies is gevraagd, extern dan
wel intern, en zo ja, of we dat voor de stemming mogen
inzien, zeker waar het betrekking heeft op het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens. Er is al gerappelleerd
aan de MKOB, die uiteindelijk met terugwerkende kracht is
teruggedraaid. We dachten bezuinigd te hebben, maar dat
hebben we niet gedaan. Toch belangrijk om van tevoren te
weten of hierover juridisch advies is uitgebracht. Zo nee,
waarom niet, en zo ja, mogen we dat advies hetzij openbaar,
hetzij vertrouwelijk — daar hebben we vandaag weer heel
veel ervaring mee opgedaan — inzien?
Er is in het debat een misverstand geslopen. Slechts bij de
heer Bisschop heb ik gehoord dat hij dat duidelijk ziet. Het
gaat hier niet om mensen die constant een hoog inkomen
hebben. Als mensen in een maand boven het inkomen uitkomen, raken ze voor de rest hun toeslag kwijt. Ik ben blij
dat de staatssecretaris op basis van de vragen in de nota
naar aanleiding van het verslag inzag dat je, als er een
eenmalige afkoop van een pensioen of een eenmalige letselschadeuitkering is, niet de bedoeling hebt om die persoon permanent te raken. Want het zou kunnen zijn dat je
niet eens een aanvullend pensioen hebt, maar dat je pensioen van een waarde van €3.000 tot €4.000 wordt afgekocht,
waarna je geen toeslag meer krijgt. Dat zijn zeker niet de
gevallen waarnaar mevrouw Vermeij refereerde als zijnde
mensen met een hoog inkomen. Als de Kamer hiermee
akkoord gaat, is het goed als dat gerepareerd wordt.

AOW. Maar omdat er dan geen recht is, vervalt die toeslag
daarna definitief. Als er op het eind van de werkloosheidsuitkering geen nieuwe baan is — dat kan op de huidige
arbeidsmarkt gebeuren als je een vrouw van 60 bent,
mevrouw de staatssecretaris — dan is er dus geen toeslag
meer. Dan hebben we niet te maken met de tandartsvrouw,
net uitgelegd door mevrouw Vermeij. Dat waren de rekenvoorbeelden waarom wij gevraagd hadden, maar die we
niet gekregen hebben. Wij begrepen nog een beetje de
redenering achter die €50.000, maar de redenering achter
"als hij eenmaal weg is, krijg je hem nooit meer terug" kan
tot heel harde gevallen leiden, die hier tot nu toe niet
besproken zijn. Het amendement van de heren Bisschop
en Dijkgraaf geeft daarin wel enige verlichting.
Een jaar of vijf geleden hebben we de regering gevraagd
om van alles te doen om bekendheid te geven aan deze
maatregel. Dat leidde na heel veel druk tot enige verlichting.
De regering heeft de afgelopen vijf jaar vooral helemaal
niets gedaan om hieraan bekendheid te geven, laat staan
dat bekendheid is gegeven aan het feit dat deze grenzen er
zijn. We moeten elkaar in de politiek wel een beetje daarop
aanspreken. In de begroting staat dat pensioenfondsen
moeten communiceren over hoeveel pensioen zij geven,
terwijl de overheid zelf niet hoeft te vertellen hoeveel AOW
is. Als wij het aan privaatrechtelijke partijen vragen, dan
ook aan onszelf. Dit reken ik overigens ook mijzelf aan. Wat
is de staatssecretaris de komende anderhalf jaar nog van
plan, voor de afschaffing hiervan, zodat we niet meteen al
brieven krijgen van mensen die dit niet wisten?
Om dit te vermijden, vermoed ik dat een heleboel mensen
er vlak voor de ingangsdatum groot belang bij hebben om
bepaalde dingen te doen, zoals alsnog snel stoppen met
werken. Dat staat haaks op wat met dit wetsvoorstel wordt
beoogd.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Dan heb ik een vraag aan de heer Ulenbelt. Hij is altijd
behoorlijk precies, zo kennen we hem ook, in het bedenken
van voorbeelden die wel of niet … Oh, de heer Omtzigt!
Hoe kan ik mij zo vergissen?
De voorzitter:
Ik zie waarom u zich vergist. Hoewel, nee toch niet helemaal.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik ga het goed maken, maar ik weet nog niet hoe.
De heer Omtzigt zegt dat er wellicht sprake is van een perverse prikkel, waardoor mensen stoppen met werken. Maar
zij komen dan toch na 1 januari 2015 onder deze wet te
vallen? Dan gaat er toch gewoon gekeken worden of en in
welke mate zij recht hebben op partnertoeslag als zij gestopt
zijn met werken om die partnertoeslag te krijgen?

Een volgend voorbeeld. Een man gaat met pensioen. Ik blijf
even in de traditionele rol, want het zal wat vaker voorkomen dat de man met pensioen gaat en de vrouw iets jonger
is. De vrouw wordt werkloos, waarna op een gegeven
moment haar werkloosheidsuitkering afloopt. Als ze die
uitkering nog heeft, is er geen recht op de partnertoeslag-

De heer Omtzigt (CDA):
Dat klopt. Maar ik zou het geweldig vinden als die mensen
die nu werk hebben, blijven werken zo lang zij kunnen
werken en niet stoppen met werken omdat zij anders de
partnertoeslag verliezen. Het gaat dan dus om datgene
waarvan de Partij van de Arbeid en ook wij altijd voorstan-

Tweede Kamer

18 september 2013
TK 2

Wijziging Algemene Ouderdomswet

2-6-14

der zijn geweest, namelijk economische onafhankelijkheid
van vrouwen. "U kunt nog recht krijgen, als u snel stopt
met werken", dat heeft toch niemand bedoeld?
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Maar als je weet dat je die toeslag drie maanden later weer
kwijt bent, is het misschien toch aantrekkelijker om te blijven
werken. Dat zou ik, als ik in die positie zou zitten, gewoon
blijven doen.
De heer Omtzigt (CDA):
Het gaat hier om mensen die niet al te veel verdienen, die
een niet al te hoog inkomen hebben, en die het gevaar lopen
één maand boven de grens uit te komen. Ik zal straks nog
spreken over de onuitvoerbaarheid van die ene maand. Dat
is buitengewoon onuitvoerbaar, let maar op. Jaartoetsen
zijn veel uitvoerbaarder, omdat we daar fiscale en sociale
zekerheidsgegevens voor hebben. Maar als je één maand
boven de grens komt, raak je onder deze wet en onder de
AOW voor de rest van je tijd die toeslag kwijt. Je moet dus
zorgen dat je daar nooit boven komt, want anders val je
nog wel onder het overgangsrecht, maar ben je die toeslag
wel kwijt aan het eind, terwijl je die niet kwijt bent als je
van tevoren stopt. Dat is denk ik wat niemand in deze Kamer
beoogt, maar het is wel de manier waarop het buiten
gebeurt.
De voorzitter:
Ik zie allerlei non-verbale communicatie bij mevrouw Vermeij, maar ik geef desondanks het woord aan mevrouw
Schut-Welkzijn.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
De heer Omtzigt heeft de mond vol van rechtsgelijkheid. Ik
wil hem daarom een vraag voorleggen. Hij had het over
partnertoeslag. Iemand van boven de 65 heeft een partnertoeslag en de jongere partner verliest zijn baan, heeft geen
WW meer en vervolgens ook geen recht meer op partnertoeslag. Weet de heer Omtzigt bij welk inkomen de partner
geen bijstand meer krijgt als de andere partner werkt?
De heer Omtzigt (CDA):
Wie verliest zijn baan? De jonge partner?
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Twee partners, allebei onder de 65, de een werkt en de
ander werk niet of niet meer. Wanneer krijgt die persoon
geen bijstand meer?
De heer Omtzigt (CDA):
Die persoon krijgt geen bijstand als het inkomen boven het
bijstandsniveau zit, dan wel als het vermogen, dat ook in
het huis kan zitten, boven de vermogenstoets ligt en dat is
ongeveer €11.000 voor een echtpaar. Voor een huis is er
nog een kleine extra vrijstelling. Veel mensen van rond de
60 zitten in die situatie. In dit specifieke geval is er ook nog
de mogelijkheid dat er onder bepaalde omstandigheden
aanspraak kan worden gemaakt op de IAOW, dat realiseer
ik mij ook, en onder heel specifieke omstandigheden zelfs

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

op de IOW. Die heb ik in mijn voorbeeld niet meegenomen,
omdat je daar een bepaalde arbeidsgeschiedenis voor moet
hebben. Mevrouw Schut mag er in mijn voorbeeld dan ook
van uitgaan dat deze werkende partner bijvoorbeeld een
zzp'er is.
De voorzitter:
De heer Omtzigt heeft wel zijn huiswerk gedaan.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
Het punt is dat we hier spreken over een partnertoeslag die
je verliest, terwijl de andere partner een hoger inkomen
heeft. Gesteld dat je allebei onder de 65 bent; het is willekeurig of de ene partner boven de 65 en de ander onder de
65 is. De een verliest zijn baan, heeft WW gehad maar die
stopt. Als beiden een inkomen boven het sociaal minimum
hebben, krijgt de partner die geen WW meer heeft geen
inkomen meer. Waarom zou die partner dan wel partnertoeslag moeten krijgen, als de oudere partner boven de 65 is?
Ik kan dat niet volgen.
De heer Omtzigt (CDA):
Bijvoorbeeld omdat we tegen die specifieke categorie
twintig jaar lang gezegd hebben dat zij dat zou krijgen. Let
u wel: in mijn voorbeeld gaat het dus niet om iemand met,
zoals in de voorbeelden van de Partij van de Arbeid en de
VVD, een aanvullend pensioen van €50.000, maar om
iemand met een heel klein aanvullend pensioen voor de
oudste partner. De reden dat de partnertoeslag vervalt, is
omdat de jongere partner geen inkomen heeft. Als de jongere partner meer dan ongeveer €1.500 verdient, dan vervalt
de partnertoeslag in zijn geheel en komt hij ook nooit meer
terug. Dan krijg je te maken met relatief heel lage inkomens.
Dan gaat het niet om cumulatief 10% inkomensverlies maar
om 30% of 40%. Dat zit ook in dit wetsvoorstel verstopt. Ik
vind het prima dat u het allemaal over die doktersvrouw
hebt, maar ik heb ook aandacht voor mensen die aan het
eind van hun leven met een fluctuerend inkomen — de SP
noemde dat "trap op, trap af" — ineens in de problemen
komen. Dat zijn realistische gevallen. Daarom vroeg ik om
die rekenvoorbeelden. Ik vraag de staatssecretaris alsnog
de specifieke rekenvoorbeelden die zijn aangedragen door
de CDA-fractie in de nota naar aanleiding van het verslag
uit te werken. Zij worden niet uitgewerkt in de brief die de
minister tijdig heeft gestuurd. Van dit soort rekenvoorbeelden wil ik weten wanneer ze er wel en wanneer ze er niet
onder vallen. Dit kunnen namelijk heel specifieke casussen
zijn. Het gevolg is dat wij allen weer terugkomen met een
heel grote set Kamervragen. Dat kunnen we trouwens heel
goed in dit huis.
De voorzitter:
Mevrouw Schut, ik erken het belang van casuïstiek in het
kader van dit debat, maar we doen de interrupties in drieën.
Ik stel dus voor dat we later op dit onderwerp doorgaan als
de staatssecretaris op dit punt antwoordt.
De heer Omtzigt (CDA):
Bij het vorige debat heb ik namens de CDA-fractie gepleit
voor een sollicitatieplicht. Immers, de jongste partner onder
de 65 wordt in principe geacht in zijn of vooral haar eigen

18 september 2013
TK 2

2-6-15

inkomen te voorzien. Daartoe wordt ook die toeslag uitgekeerd. Wij zouden willen weten welke stappen daartoe de
laatste jaren zijn gezet. Simpel gezegd: is het mogelijk om
op wereldreis te gaan met een AOW-partnertoeslag, terwijl
men formeel verplicht is om werk te zoeken? Men wordt
immers geacht in zijn of haar eigen inkomen te voorzien.

antwoord was ja, maar ik heb die stappen nog niet gezien.
Het lijkt mij in ieder geval bij behoorlijk jongere partners
volstrekt logisch om te bekijken of zij in ruil voor de partnertoeslag werken. Voor 64-jarige partners is het volgens mij
niet zinnig om hen wekelijks een briefje te laten sturen. Laat
dat volstrekt helder zijn.

Uitvoeringstechnisch, daar kom ik nog even op terug …
De voorzitter:
Gaat u verder.
De voorzitter:
Maar niet nadat mevrouw Schouten u een vraag heeft
gesteld.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Nu we het toch over casuïstiek hebben, wat stelt de heer
Omtzigt precies voor? Eerst spraken we over de tandartsvrouw en nu over iemand die op wereldreis gaat met de
partnertoeslag. Moeten alle partners die 61, 62, 63 jaar zijn
van de heer Omtzigt elke week een sollicitatiebrief gaan
sturen?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik zit niet te wachten op een sollicitatie, maar ik vraag mij
wel af hoe dat in de wet gaat uitwerken. Ik vraag mij af of
het een bedoeld effect kan zijn dat men vrijwillig zijn baan
opzegt omdat men toch partnertoeslag krijgt. Wordt op de
een of andere manier getoetst of iemand een poging heeft
gedaan om in zijn eigen inkomen te voorzien of te blijven
voorzien? Of mag je erop rekenen dat dat niet gebeurt? In
bepaalde zaken kan ik mij allerhande vrijstellingen voorstellen. Het is echter raar dat we van iedereen behalve van deze
groep vragen om op zoek te gaan naar een baan. Overigens
werd in het originele wetsvoorstel van 2010 voor de AOWpartnertoeslag tenminste nog een grens gesteld voor de
heel jonge gevallen. Mevrouw Schouten heeft het terecht
over de grote groep 64-jarigen. Als het om zes maanden
gaat, kan ik mij voorstellen dat we niet veel dingen doen.
Er is ook een heel kleine groep die dit overgangsrecht nog
30 jaar houdt. Daar wees de Raad van State ook op. Dat
betreft de 67-jarige die is getrouwd met een jong bloemetje
van 35. Ook die heeft een totale vrijstelling. Ik wed dat we
het daar over vijf jaar nog eens over gaan hebben, omdat
we er dan ineens achter komen dat dat kleine groepje ook
nog bestaat en dat dat tot een ridicule situatie leidt. Ik zou
dus zeggen: staatssecretaris, wat doen we met die groep?
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Nog even voor de helderheid: de situatie dat een oudere
partner — in de woorden van de heer Omtzigt — een jonge
blom aan de haak heeft geslagen, kan natuurlijk ook nu al
bestaan. Dan geldt er ook geen sollicitatieplicht. Wil de heer
Omtzigt dat dan invoeren voor de hele groep of alleen voor
deze specifieke groep? De partnertoeslag gaat op termijn
natuurlijk vervallen, maar er is ook een zittend bestand dat
ook in die situatie kan zitten. Ik wil dus graag iets specifieker
van de heer Omtzigt horen wat hij vraagt of voorstelt, want
dat is mij nog niet helemaal duidelijk.
De heer Omtzigt (CDA):
We hebben destijds bij de wetsbehandeling in 2010 en 2011
gevraagd of op dit punt stappen gezet zouden worden. Het

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

De heer Omtzigt (CDA):
Ik ga nog even in op de uitvoering. In 80% van de gevallen
is de uitvoering natuurlijk heel simpel, want het gaat om
een oudere persoon met een pensioenuitkering. Pensioenuitkeringen zijn over het algemeen redelijk voorspelbaar,
ook al kunnen ze in dit land helaas dalen. Als iemand een
bijbaan heeft of zzp'er is, is een maandinkomen echter een
volstrekt ridicuul begrip. Dat wordt ook niet eens bijgehouden door individuele zzp'ers, terwijl er wel een maandelijkse
toets plaatsvindt. Dat kan zowel het inkomen van de jongere
partner als het inkomen van de oudere partner zijn. Ik ben
heel benieuwd hoe we dat gaan doen, want dan moet je
ook alle aftrekposten door twaalf delen. Dan moet je kennelijk maandelijks bijhouden hoeveel geld je als zzp'er hebt
verdiend. Dat doet geen enkele zzp'er in dit land, behalve
als je in de IOAZ zit, maar dus niet in dit geval. Dit lijkt mij
dus vrij onuitvoerbaar. Ik snap niet waarom in dit wetsvoorstel niet voor een jaarsystematiek is gekozen. Ik krijg graag
een reactie op de vraag hoe dit uitgevoerd gaat worden en
hoe dit gecontroleerd kan worden, want dit betekent dat je
maandelijks de boeken van een zelfstandige moet controleren.
Een heel lelijk punt in de wet is dat er één systematiek is
bij de €30.000, namelijk een jaarsystematiek en een korting
van 10%. Er is een totaal andere systematiek voor de tweede
manier waarop je kunt korten, namelijk een maandsystematiek en een systematiek die uitgaat van wel of niet een
proportionele korting. Dat laatste is overigens een goede
wijziging ten opzichte van het regeerakkoord, want als je
€1 boven die €50.000 zou komen, zou je ineens de hele
toeslag kwijtraken. Dat is dus een zinnige afwijking van het
regeerakkoord, maar ik vind het wel jammer dat er in de
AOW twee artikelen gekomen zijn: een artikel voor de kleine
korting en een artikel voor de grote korting, met twee totaal
verschillende systematieken. Ik kan mij niet aan de indruk
onttrekken dat dit nodeloos ingewikkeld is.

De heer Klaver (GroenLinks):
Voorzitter. Ik hoop dat de kwaliteit van de wedstrijd Barcelona-Ajax beter is dan de kwaliteit van dit debat. En dat
belooft wat, want er ligt een relatief klein wetsvoorstelletje
voor. De coalitie staat tot de tanden toe bewapend klaar
met citaten en cijfers om de oppositie aan te pakken en aan
te geven waarom zij echt voor deze maatregel moet zijn. Ik
zie de heer Ulenbelt nu niet, maar vanuit de oppositie pleit
hij om voor mij onbegrijpelijke redenen tegen dit wetsvoorstel, terwijl mijn collega's van D66 heel veel zeggen over
nivellering. Ik vraag mij dus af in hoeverre er vanuit de
oppositie politiek wordt bedreven met betrekking tot dit
voorstel. Het debat over dit wetsvoorstel is echter veelzeggend voor de manier waarop de Kamer, de coalitie en het

18 september 2013
TK 2

2-6-16

kabinet in het komende jaar met elkaar zullen omgaan.
Volgens mij kan dat beter.
Ik ga niet meedoen met de nieuwe volkssport nummer één:
het opnemen voor die zielige, arme ouderen. Ze zijn er wel:
mensen met alleen een AOW die het heel zwaar hebben.
Er zijn er heel veel. De groep waarover we nu spreken, kun
je echter moeilijk "de zielige groep ouderen" noemen.
Daarbij komt dat deze maatregel ook in het GroenLinksprogramma staat. We vinden hem gerechtvaardigd. Hij is
nivellerend, en dat is goed. Ik wil het niet "een feest" noemen, zoals sommige partijvoorzitters, maar het is nivellerend en in principe werkt het de participatie in de hand.
Ik heb wel een aantal vragen over het voorstel dat nu
voorligt. Het zit hem vooral in de argumentatie van het
wetsvoorstel. Ik vind haar dun en eigenlijk zwak. Er wordt
weliswaar aangegeven dat de arbeidsparticipatie in de
afgelopen jaren is gestegen, maar er wordt niet aangegeven
wat het effect van deze maatregel op die arbeidsparticipatie
is. Nivellering is voor besluiten die GroenLinks neemt of
voor plannen de ze heeft op het gebied van de sociale
zekerheid, een belangrijk punt. Belangrijk is echter ook wat
het effect van een specifieke maatregel is op de arbeidsparticipatie. Dat wordt mij nu niet goed duidelijk. Ook de proportionaliteit is mij niet duidelijk. Er is aangegeven dat het
om 27.000 mensen gaat, maar hoe groot is deze groep als
percentage van het totaal? En wat zijn de risico's? Men zegt
heel gemakkelijk dat het hier om hoge inkomens gaat, en
dat is ook absoluut het geval, maar dat neemt niet weg dat
er risico's kunnen zijn voor mensen die bijvoorbeeld hoge
woonlasten hebben. Is dit in kaart gebracht? Welke problemen worden er verwacht? Hoe zouden die eventueel
opgelost kunnen worden?
Ik kom op een andere argumentatie, die van de bezuinigingsdoelstelling. Klip-en-klaar wordt aangegeven: we doen dit,
want we moeten bezuinigen. Ik kan veel steunen, maar niet
de bezuinigingsdoelstelling van dit kabinet. Ik wil graag van
de staatssecretaris een bredere argumentatie horen voor
de bewering dat het wetsvoorstel goed is. De opbrengst
van dit voorstel zou ik zo zelf inbrengen als dekking voor
onze eigen voorstellen. Ik wil in overweging geven om te
bekijken of we die opbrengst niet op andere plekken kunnen
gebruiken. Het is geld dat van rijke ouderen komt. Waar
kunnen we dat inzetten voor de arme rijke? Kunnen we het
inzetten voor de chronisch zieken en gehandicapten? Ik
noem de ANW en Witteveen. Ik weet dat het geen structureel geld is, maar ook met dit geld kunnen we tijdelijk heel
goede dingen doen.
De vergadering wordt van 20.48 uur tot 21.00 uur geschorst.

Staatssecretaris Klijnsma:
Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng. We hebben
hier een wetsvoorstel bij de kop waarmee, en dat zeg ik op
voorhand maar eerlijk, wordt geregeld dat de partnertoeslag
inkomensafhankelijk wordt gemaakt vanaf 1 januari 2015.
Dit kabinet kiest voor het inkomensafhankelijk maken van
de partnertoeslag voor lopende rechten vanwege de
houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Dat is de voornaamste reden; ik zeg het maar heel eerlijk zoals het is. Alle
sprekers zijn daarop ingegaan. Er worden verschillende
maatregelen getroffen en dit wetsvoorstel is er een van. Er
wordt gekeken naar wat iedereen naar vermogen kan bij-

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

dragen aan die maatregelen en er wordt meer gevraagd
van mensen naarmate hun inkomen hoger is. Daarom wordt
in dit wetsvoorstel ook een bijdrage gevraagd van mensen
die al recht op partnertoeslag hebben, voor zover zij behoren tot de hogere — ik mag wel zeggen: de hoogste —
inkomens.
De maatregel heeft concreet betrekking op mensen met
een huishoudinkomen vanaf 224% van het minimumloon,
exclusief AOW. Dat komt overeen met een inkomen van
€3.560 per maand, dus circa €46.000 op jaarbasis, inclusief
vakantiegeld maar exclusief AOW. Iedereen die een inkomen heeft dat onder deze grens ligt, zal niet met deze
maatregel te maken krijgen.
Mensen met een maandinkomen tussen €3.560 en €4.210
per maand krijgen een korting op de partnertoeslag. Voor
iedere euro die iemand boven de inkomensgrens van €3.560
uitkomt, vindt er een vergelijkbare korting plaats op de
partnertoeslag. Hierdoor is sprake van een geleidelijke
inkomensgrens.
Bij een inkomen van €4.210 — dat is circa €54.000 op jaarbasis, exclusief AOW — is de korting dusdanig dat er een
partnertoeslag van nul euro resteert. Indien iemand structureel een hoger inkomen heeft, vervalt het recht op partnertoeslag definitief. Bij incidentele inkomsten — daar zijn
veel afgevaardigden op ingegaan — is dat niet het geval.
Dat is in de nota van wijziging verduidelijkt. Bij incidentele
inkomsten kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de afkoop
van pensioen, het incidenteel meer werken of de ontvangst
van een overwerkvergoeding.
Ik heb natuurlijk gezien dat er een amendement voorligt
van de leden Dijkgraaf en Bisschop. Alle afgevaardigden
zijn op dit amendement ingegaan. Ik vind dat ik daar eens
stevig naar moet kijken, want ik ben daar wel vatbaar voor,
in die zin dat ik graag in tweede termijn nog eens wil horen
hoe de Kamerfracties over dit amendement denken. Ik merk
namelijk dat de verschillende afgevaardigden op een verschillende manier met de voorzet van de SGP omgaan. Ik
zou dan wel willen blijven bij datgene wat in het amendement staat, en het oordeel aan de Kamer willen laten. Ik
zeg dat maar meteen in eerste termijn. Maar dat is het dan
ook. Dat moet heel duidelijk zijn, want hier is natuurlijk ook
een bedrag mee gemoeid. Dat leg ik ook meteen aan de
Kamer voor. Als je dit doorrekent, kom je toch cumulatief
op zo'n 10 miljoen à 20 miljoen euro uit.
Als dit wetsvoorstel nog dit jaar door het parlement wordt
aanvaard, is jaarschijf 2014 een overgangsjaar en gaat er
vanaf 2015 een overgangstermijn in van drie jaar. In deze
overgangsperiode wordt de korting op de partnertoeslag
slechts gedeeltelijk toegepast. In 2015 gebeurt dat voor
25%, in 2016 voor 50%, in 2017 voor 75% en in 2018 volledig. Ik teken hierbij aan dat de meerderheid van de partnertoeslaggerechtigden nooit in aanmerking zal komen voor
de volledige korting die vanaf 2018 geldt. In 60% van de
gevallen is de jongere partner namelijk 62 jaar of ouder.
Omdat er vanaf 2015 sowieso geen recht meer op partnertoeslag kan ontstaan, zullen de meeste AOW-partnertoeslagen voor het einde van 2018 reeds zijn omgezet in een
AOW-uitkering. Ik zeg dat nog maar even, want dat geldt
natuurlijk voor heel veel echtparen in ons land waarbij het
leeftijdsverschil relatief klein is. Als het leeftijdsverschil echt
30 jaar is, dan praat je ergens over; daar hebben we het

18 september 2013
TK 2

2-6-17

ook over gehad. Bij de meeste echtparen is dat echter niet
het geval.
De wijzigingen uit dit wetsvoorstel zullen vanuit het Rijk
onder de aandacht worden gebracht wanneer het wetsvoorstel is aanvaard door beide Kamers. De SVB zal bestaande
klanten informeren over de gevolgen van de wetswijziging.
Eind 2014, als dit wetsvoorstel is aangenomen — sprak zij
hoopvol — zullen de klanten bij wie de nieuwe korting wordt
toegepast een beslissing toegestuurd krijgen. Mevrouw
Schouten, maar ook andere woordvoerders hebben daarnaar gevraagd. Ik hecht er zeer aan om samen met de SVB
heel nauwgezet te kijken naar de communicatie richting
deze groep. Als het enigszins kan, zullen we dat heel specifiek en heel individueel per brief doen.
Dan wil ik nu de bijdragen van de verschillende woordvoerders bij langs gaan. De heer Klein trapte af. Hij merkte op
dat het belangrijk is dat mensen zich goed kunnen voorbereiden op dit soort zaken. De heer Klein is de mening toegedaan dat de tijdspanne daarvoor ongelooflijk kort is. Volgens hem kun je mensen in 2013 niet vertellen dat zij vanaf
2015 in die tranches die ik net noemde er in inkomen op
achteruitgaan omdat de partnertoeslag voor hen wordt
afgeschaft. Hij vroeg of jongere partners, of juist de oudere
partners, überhaupt nog een baan kunnen vinden om het
effect te verkleinen. Daar ben ik heel reëel in. In het huidige
tijdsgewricht en op de huidige arbeidsmarkt is dat inderdaad lastig. Ik vind het echter wel belangrijk dat we zo snel
mogelijk — nogmaals, als dit wetsvoorstel zou worden
aangenomen — laten weten wat dit voor mensen betekent.
De heer Klein stelde de vraag als eerste, maar verschillende
woordvoerders herhaalden hem: is deze wijziging juridisch
goed getoetst? Is zij juridisch toelaatbaar qua Europa en
met het oog op onze eigen wetgeving? Wij hebben dit
wetsvoorstel natuurlijk voorgelegd aan onze juridische
adviseur bij uitstek, de Raad van State. De Raad van State
heeft hierop een blanco advies uitgebracht. Dan ga ik ervan
uit dat dit heel stevig tegen het licht is gehouden en dat dit
staat als een huis, ook Europees gezien. Deze vraag werd
ook aan mevrouw Schut-Welkzijn gesteld. Ik zeg met haar
dat ik dit stevig onderstreep.
Dan kom ik bij de vragen van de heer Ulenbelt. Hij had twee
punten van aandacht. Hij zei dat hoezeer hij er ook voor is
dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen — ik
zeg het in mijn woorden, dus houd me ten goede — en
hoezeer ook de SP zaken inkomensafhankelijk wil maken,
hij dit wetsvoorstel toch lastig vindt. Hij hecht er namelijk
aan dat de overheid betrouwbaar moet zijn. Hij hecht er
ook aan dat de belangenafweging goed is ingekleurd en
dat heel helder is waarom we dit doen. Ik zeg met de heer
Ulenbelt en met veel andere woordvoerders uit de Kamer
dat die betrouwbaarheid natuurlijk essentieel is. Wat je ook
vindt van de voorstellen die de komende maanden bij de
begrotingsbehandelingen aan snee komen, ze dragen in
zich dat er onsjes en soms zelfs ponden minder voor mensen aan de orde zullen zijn. Ik maak het niet mooier, echt
niet. De betrouwbaarheid is een groot punt van aandacht
bij al die voorstellen. Sommige voorstellen zullen bij wijze
van spreken bijna overnight ingaan. Bij dit voorstel vind ik
het hartstikke belangrijk dat wij gradaties hebben aangegeven, dus eerst 25%, dan 50% en dan 75%, zodat mensen er
echt in kunnen meegroeien. Tegelijkertijd leggen wij de
cesuur niet pats-boem bij €50.000, maar laten wij ook daar
de gradaties oplopen. Als je €46.000 hebt, lever je de

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

kleinste bijdrage aan de vermindering van de partnertoeslag. Als je €54.000 hebt, lever je de grootste bijdrage. Het
is dus inderdaad ongelooflijk inkomensafhankelijk. Het
kabinet heeft echt geprobeerd om de betrouwbaarheid in
dezen mee te nemen. Ik hecht daar ook zeer aan. Ik vind
dat de heer Ulenbelt wat dit betreft ook echt een punt heeft.
Ik heb net al gezegd hoe de belangenafweging is. Je kunt
natuurlijk ook de partnertoeslag die tot aan 1 januari 2015
aan de orde is, volledig afromen, maar het kabinet heeft
daar niet voor gekozen.
Ik ga nu in op de inbreng van mevrouw Schouten. Zij had
drie heel heldere punten in haar betoog. Zij vraagt waarom
het kabinet niet kiest voor een langere overgangstermijn.
Zij vindt het fijn dat er in ieder geval sprake is van een
overgangstermijn van vier jaar, maar wat mevrouw
Schouten betreft zou die termijn nog wel wat verder uitgesmeerd kunnen worden. Ik ben ook hier maar gewoon eerlijk
in. In eerste instantie hadden wij een cesuur van €50.000,
pats-boem met ingang van 1 januari 2015, maar dat is wel
heel erg cold turkey, als ik mij zo mag uitdrukken. Wij hebben dus voor vier jaar gekozen om mensen als het ware
hierin mee te nemen. Natuurlijk kun je voor een langere
overgangstermijn kiezen, maar dan heb je successievelijk
minder opbrengst. Zo simpel ligt het.
De tweede vraag van mevrouw Schouten heb ik eigenlijk
al beantwoord door te zeggen wat ik van plan ben met het
amendement, namelijk om het oordeel daarover aan de
Kamer te laten. Mevrouw Schouten zegt terecht dat je de
trap-op-trap-afsituatie eigenlijk breder moet doen en niet
eenmalig. Ik vertaal het amendement zo dat het een bredere
trap-op-trap-afsituatie in zich draagt.
Het laatste punt van mevrouw Schouten was de communicatie. Toen ik de zaak zojuist in de brede zin van het woord
inkleurde, zei ik ook al dat ik net als mevrouw Schouten
vind dat het essentieel is dat wij de mensen die het betreft,
nauwgezet en zo snel mogelijk op de hoogte stellen. Wij
moeten ook proberen om dit een-op-een te doen.
De heer De Graaf zegt dat hier gewoon sprake is van een
nivellerende actie en dat hij daar niet van is. Nou, dat is
heel helder. Het kabinet staat dit in dit geval wel voor,
omdat de afweging is dat mensen met zulke stevige inkomens net iets meer kunnen dragen dan mensen die alleen
maar AOW hebben of zelfs dat nog niet eens. Dat is gewoon
een politieke keuze. Ik zeg het maar zoals het is.
Mevrouw Vermeij vraagt welk inkomen je gehad hebt, als
je een middelloon van een bepaald bedrag hebt. Stel je
hebt een pensioen, een inkomen van €50.000. Dat is dan
70% van het middelloon. Dan heb je gedurende je hele
leven een middelloon van €85.000 gehad. Je eindloon is
dan natuurlijk vaak veel hoger. Dan gaat het echt om een
ton of meer. Het gaat hierbij dus echt om de stevigste
schouders van onze bevolking.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Weet de staatssecretaris toevallig hoeveel mensen in dit
land dat ongeveer verdienen? Hoeveel mensen zullen straks
onder deze wet vallen?

18 september 2013
TK 2

2-6-18

Staatssecretaris Klijnsma:
Ik heb mij laten vertellen dat 5% van de Nederlanders dit
verdient. Onder deze wet zullen 27.000 koppels vallen. Dat
is ongeveer 1% van het gehele bestand aan AOW'ers.
Mevrouw Vermeij heeft ook veel gevraagd over de communicatie. Ik ben al ingegaan op de brief en de SVB.

De heer Bisschop (SGP):
Die bestaan voor ons niet.
De voorzitter:
Dat is waar.

Mevrouw Schut-Welkzijn heeft twee vragen gesteld. Deze
maatregel levert inderdaad 30 miljoen meer op dan voorzien. Dat bedrag is natuurlijk al verdisconteerd in de meerjarenbegroting. Wij wisten dit al voor dit debat en het maken
van de begroting.

Staatssecretaris Klijnsma:
Zo ken ik de SGP ook. De SGP dient nooit ongedekte
amendementen in. Ik heb al gezegd dat ik graag mee wil
tobben, want ik zie het als een verbetering.

Waarom gebruiken wij het maandinkomen en niet het
jaarinkomen?

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Als er dan toch een coproductie ontstaat, dan wil ik voordat
wij gaan stemmen graag weten wat die dekking gaat worden. Als die dekking ons namelijk niet welgevallig is, dan
wordt het natuurlijk weer een ander verhaal. Zal de staatssecretaris voor de stemming aangeven welke dekking zij in
afstemming met de heer Bisschop heeft gevonden?

Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
De staatssecretaris zegt dat de extra inkomsten uit deze wet
al in de begroting zijn verdisconteerd. Er ligt hier een
amendement zonder dekking voor. De staatssecretaris heeft
het oordeel daarover aan de Kamer gelaten. Gaat zij ervan
uit dat de indiener van het amendement met een dekking
komt?
Staatssecretaris Klijnsma:
Dat is een belangrijk punt. Als ik "oordeel Kamer" zeg, dan
moet ik bekijken of ik ergens dekking kan vinden. Het is te
makkelijk om dan te zeggen: kom zelf maar met een dekking.
Ik vind het namelijk een verbetering van datgene wat
voorligt.
Mevrouw Schut-Welkzijn (VVD):
De staatssecretaris komt dus zelf met een dekking uit de
begroting die al vastligt.
Staatssecretaris Klijnsma:
Je moet soms puzzelen in het leven. Dat ga ik in dit geval
doen.
De heer Bisschop (SGP):
Ik meende bij mevrouw Schut een licht teleurgestelde
ondertoon te horen in de trant van "hoe is het nou mogelijk
dat een partij als de SGP met een amendement komt dat
niet voldoende dekking heeft". Ik kan mij die teleurstelling
goed voorstellen. Het is geen boosaardige opzet; het is een
kwestie van overmacht. Er is een poging gedaan om een
beeld te krijgen van de kosten van deze maatregel. Dat
beeld kregen wij niet tijdig boven tafel. Inmiddels heeft de
staatssecretaris aangegeven dat het om een bedrag van
rond de 10 miljoen gaat. Wij zijn zeer bereid om samen met
de staatssecretaris enthousiast te gaan zoeken naar een
passende dekking. Daar gaan wij uitkomen. Daar zijn wij
van overtuigd.
De voorzitter:
Als neutrale toeschouwer vind ik het ingewikkeld om te zien
wie tot de coalitie en wie tot de oppositie behoort.

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

Staatssecretaris Klijnsma:
Daar hebben wij in gezamenlijkheid nog tot dinsdag voor.
Alle gekheid op een stokje, als ik toezeg dat ik mijn best zal
doen om een dekking te vinden, dan ga ik dat ook doen. Ik
zal mijn best doen om voor dinsdag dat inzicht te bieden.
Ik zal het ook melden als mij dat nog niet gelukt is. Maar
gedekt zal het worden.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Het lijkt mij goed dat we dan dat inzicht hebben, want dat
is van wezenlijk belang voor onze beslissing voor of tegen
te stemmen. Ik stem niet graag voor een amendement
waarvan de dekking bestaat uit een maatregel die wij niet
zo heel fijn vinden, aangezien wij dan wellicht daardoor
mede verantwoordelijk worden voor die maatregel. Het
moet voor dinsdag en, zo niet, dan moet het later.
Staatssecretaris Klijnsma:
Zeker. Mevrouw Schouten heeft een terecht punt. Ik zei
zojuist al tegen de afgevaardigde van de SGP dat het zo
hoort.
De heer Omtzigt (CDA):
De staatssecretaris komt dus, wellicht samen met de collega's van de SGP, terug op het amendement. De CDAfractie zou dan ook graag vernemen welke gevallen het
amendement wel of niet dekt. In het amendement zelf staat:
"Indien het recht op toeslag is geëindigd uitsluitend als
gevolg van een incidentele stijging van het inkomen,
bedoeld in het eerste lid, kan, in afwijking van het tweede
lid, het recht op toeslag herleven." Dat betekent dat het
recht alleen op basis van een incidentele stijging herleeft.
In de toelichting staat echter: "Dit wetsvoorstel regelt dat
het recht op een partnertoeslag definitief vervalt indien het
gezamenlijk inkomen van twee partners boven de inkomensgrenzen uitkomt. Er kunnen echter omstandigheden zijn
dat twee partners een inkomensval doormaken. Ook in dat
geval zou het recht op partnertoeslag volgens dit wetsvoorstel niet herleven. Dat vinden de indieners ongewenst." Dan
gaat het dus niet om iets incidenteels, want kan dan ook zo

18 september 2013
TK 2

2-6-19

zijn dat het twee jaar heeft geduurd voordat de inkomensval
zich voordeed. In het belang van de wetsgeschiedenis wil
ik daarom dat heel precies wordt aangegeven wat er wordt
bedoeld met "incidenteel" en wat er niet onder valt. Doet
de staatssecretaris dat niet, dan komen we meteen bij de
uitvoering in de problemen, zoals mevrouw Vermeij al
terecht opmerkte. Wij willen ons hierover echt een oordeel
kunnen vormen.
Staatssecretaris Klijnsma:
Dat heeft natuurlijk ook met de dekking te maken. Als je
inderdaad alles wat fluctueert hieronder zou brengen, wordt
het veel te gortig. Ik lees het zo dat die inderdaad conform
datgene is wat in het amendement is opgeschreven.
De heer Omtzigt (CDA):
Het woord "incidenteel" is geen juridisch sluitende
omschrijving. Dat kan een maand zijn. Het kan twee maanden zijn. Het kan een bepaald bedrag zijn. Daarom zou ik
voor de wetsgeschiedenis graag voor de stemmingen, ofwel
in de toelichting op het amendement ofwel van de regering,
precies vernemen wat "incidenteel" betekent. Anders krijgen
wij achteraf bij de SVB een hele bak bezwaar- en beroepsprocedures. En dat kunnen we op deze wijze vermijden.
Staatssecretaris Klijnsma:
Ik constateer dat ik nu eens een keertje ruiterlijk, reeds in
eerste termijn, een handreiking doe aan de Kamer. Ik hoor
namelijk van eenieder dat men het heel plezierig zou vinden
dat die incidentele afwijkingen goed verankerd worden in
de wet. Vervolgens wordt er een amendement ingediend
door de SGP dat een dekking ontbeert. Ik merk daarover
op dat ik met de SGP mee zal tobben over een manier om
dat voor elkaar te krijgen. Het lijkt mij echter helder dat de
indieners — dit ligt echt bij de indieners — moeten gaan
kijken naar de tekst van het amendement dat daadwerkelijk
wordt ingediend. Ik wil geen misverstanden en daarom
benadruk ik toch maar dat ik zal kijken naar de tekst van het
amendement dat er dan ligt. Pas daarna geef ik mijn oordeel. Er zal dan ook een dekking bij moeten zitten, maar dat
is helder. Wij doen dat voor dinsdag, want dan wordt er
gestemd. De indiener zit inmiddels weer achterin de zaal,
maar het betekent ook dat ik hem zal vragen om nog een
keer minutieus naar de tekst te kijken, ook de tekst van de
toelichting, want die mag niet voor meerdere uitleg vatbaar
zijn. Verder heeft hij natuurlijk het voortouw bij het zoeken
naar een dekking, maar daarover heb ik gezegd: ik tob mee.

voor mijzelf spreken — is dat ook een heel belangrijk aspect.
Het gaat immers niet alleen om de eenverdiener maar ook
om de filosofie achter het wetsvoorstel, de vraag wat er
gebeurt met de arbeidsparticipatie van vrouwen. Ik weet
wel dat er best ook vrouwelijke AOW'ers zijn die mannelijke
partners hebben die jonger zijn dan zij en die ook geen baan
hebben, maar dat is maar mondjesmaat het geval; laten
wij het dus maar even gewoon zeggen zoals het is. Iedere
keer wanneer de partnertoeslag aan de orde is, is ook steeds
de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt aan de orde.
Dan zegt mijnheer Bisschop: ik constateer dat de vrouwen
nog niet allemaal aan de slag zijn. Sterker nog, als je bekijkt
hoe het allemaal in elkaar steekt, zie je dat 58% nog niet
werkt. En dan zegt mijnheer Klaver: maar ik vind het heel
belangrijk dat je het emancipatoire toch onderstreept. Het
effect op de arbeidsparticipatie is immers voor de heer
Klaver heel wezenlijk. Kortom, ik denk dat het vanaf 1
januari 2015, wanneer de partnertoeslag sowieso niet meer
aan de orde is, gewoon een waarheid als een koe is, om
het zo maar te zeggen, dat vrouwen hun eigen broek moeten ophouden, en eigenlijk is dat nu ook al wel het geval.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik had gevraagd wat het effect van dit wetsvoorstel op de
arbeidsparticipatie is. Wat is de verwachte stijging van de
arbeidsparticipatie?
Staatssecretaris Klijnsma:
Dat hebben wij niet minutieus kunnen doorrekenen, maar
je kunt je voorstellen dat vrouwen in de opmaat naar het
feit dat er zo meteen geen partnertoeslag meer zal zijn, toch
nog wel even zullen nadenken over de vraag of er niet toch
nog iets kan gebeuren op de arbeidsmarkt.
De heer Klaver (GroenLinks):
De partnertoeslag zou al afgeschaft worden per 2015. Dan
heeft men er al geen recht meer op. De staatssecretaris
zegt: wij hebben dit niet minutieus kunnen narekenen. Als
je met een wetsvoorstel komt waarvan, in ieder geval als
ik de coalitiepartijen moet geloven, emancipatie een
belangrijk onderdeel is, lijkt het mij evident dat ik in ieder
geval in de memorie van toelichting moet kunnen teruglezen wat het verwachte effect van deze maatregel is. Misschien reken je het niet door in de economische modellen,
maar geef er dan in ieder geval een kwalitatieve onderbouwing bij met wat uit de literatuur is te halen over het effect
dat dit soort maatregelen over het algemeen heeft. Dat
ontbreekt volledig. Wellicht dat de staatssecretaris daarop
kan ingaan, eventueel in haar tweede termijn.

De voorzitter:
Fantastisch. Gaat u voort.
Staatssecretaris Klijnsma:
Voorzitter. Ik ga verder met de beantwoording van de vragen van de heer Bisschop en dat betekent dat ik naadloos
kan aansluiten bij wat ik zojuist over het amendement zei.
De heer Bisschop heeft aangekaart dat de arbeidsparticipatie
van vrouwen een belangrijk punt van aandacht is, ook in
de afgelopen jaren. Ik heb goed naar u allen geluisterd en
ik durf dan ook wel te zeggen dat iedereen dat vanuit zijn
eigen invalshoek doet. Wat betreft het kabinet — laat ik

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

Staatssecretaris Klijnsma:
Het is inderdaad een goed plan om daar in de tweede termijn nog even op terug te komen. De heer Klaver heeft
gelijk: in de memorie van toelichting als zodanig vind je dit
niet onmiddellijk terug. Het blijft echter een feit dat vrouwen
— of mannen — als zij weten dat de partnertoeslag eerder
wordt afgeschaft dan oorspronkelijk werd gedacht, toch
gaan nadenken over de vraag: ga ik nog een inkomen verwerven en, zo ja, hoe?

18 september 2013
TK 2

2-6-20

De voorzitter:
Tot slot, mijnheer Klaver, en kort.

weet dat daar weleens sprake van is geweest in deze context, maar ik heb geen sollicitatieplicht overwogen voor
deze partners.

De heer Klaver (GroenLinks):
Dat begrijp ik, maar daarin zou ik graag de arbeidsmarkt
op dit moment meegenomen zien. Is er ruimte voor die
vrouwen om te zeggen: nou, ik zou toch wel willen gaan
werken? Komen zij dan ook werkelijk aan de slag? Die
beschouwing, een kritische blik daarop, mis ik in de argumentatie voor dit wetsvoorstel, en dat maakt het minder
sterk in mijn ogen.

De heer Van Weyenberg heeft mij gevraagd waarom de SP
niet voor is. Dat vind ik een moeilijke vraag, voorzitter, want
ik snap het ook niet helemaal. Maar ja, zo is het leven soms.

Staatssecretaris Klijnsma:
Dat kan ik goed meemaken. Ik heb ook al in mijn antwoord
op de vraag van de heer Klein ruiterlijk gezegd dat het in
het huidig tijdsgewricht natuurlijk lastiger is voor mensen
om een plek te vinden op de arbeidsmarkt. Daar ben ik heel
helder in geweest.
Voorzitter. De heer Bisschop vroeg: waarom geen hogere
grens? Waarom is het nu deze grens? Het is zoals het is. Ik
heb zonet uitgelegd dat het gaat om een heel klein gedeelte
van de mensen die het betreft, en als je een nog hogere
grens neemt, krijg je natuurlijk een beduidend lagere
opbrengst. Hiervoor hebben wij dus gekozen. Het is gewoon
een politieke keuze, ik maak het niet mooier dan het is.
De heer Van Weyenberg heeft een aantal vragen gesteld.
Hij zei dat hij geen principieel tegenstander van afschaffing
van de partnertoeslag is en dat, sterker nog, D66 dit altijd
heeft bepleit. Ook hij vindt communicatie van groot belang,
en ook hij zegt: afspraak is afspraak. Daarop ben ik ingegaan
in de context van de Raad van State.
Verder heeft hij mij gevraagd hoe het zit met die 27.000
gezinnen. Ook op deze vraag ben ik al ingegaan; het is een
percentage.
De heer Van Weyenberg heeft ook gevraagd hoe het zit met
de budgettaire opbrengst. Is die structureel? Nee, die is niet
structureel. De komende jaren is de opbrengst natuurlijk
vrij substantieel. Hij loopt door tot naar ik meen 2030 op
zijn laatst. Dan is de opbrengst natuurlijk beduidend lager.
Het is geen structurele opbrengst.
De heer Van Weyenberg (D66):
Het zijn nu 27.000 gezinnen. Ik wil aanvullend vragen hoeveel het er straks worden, in 2017. Hoeveel zijn er dan nog
van over? Mijn eerdere vraag was of de staatssecretaris
alternatieven heeft overwogen om deze incidentele besparing te bereiken, misschien door een veel grotere groep
met een veel bescheidener maatregel te treffen.
Staatssecretaris Klijnsma:
Ik zei al helder en eerlijk dat dit een politiek besluit is
geweest. Natuurlijk had je ook de kaasschaaf kunnen halen
over alle mensen met een partnertoeslag, maar daarvoor
hebben we niet gekozen.

De voorzitter:
Misschien kunnen we de heer Ulenbelt in tweede termijn
een kans geven. Zie ik nu goed dat de heer Weyenberg het
gaat uitleggen?
De heer Van Weyenberg (D66):
Nee, voorzitter. Ik heb volgens mij niet gevraagd waarom
de SP niet voor is. Ik heb betoogd dat ik mijn kritiek rondom
de nivellering bevestigd zag door de opmerking van
mevrouw Schut dat zij dit een maatregel vindt die ons een
stap dichter bij het verkiezingsprogramma van de Socialistische Partij brengt. Dat is dus geen vraag aan de staatssecretaris, maar meer een retorische opmerking in de richting
van mevrouw Schut. Ook is het geen vraag aan de heer
Ulenbelt, in ieder geval niet van mijn kant.
De voorzitter:
Laten we het in ieder geval zo aanpakken dat we de vragen
richten aan de staatssecretaris en dat de staatssecretaris
dan die vragen beantwoordt. Omdat de heer Ulenbelt volgens mij is aangesproken, geef ik hem de mogelijkheid om
een korte reactie te geven.
De heer Ulenbelt (SP):
Ik kan het heel simpel uitleggen. Dit is niet het inkomensafhankelijk maken van iets, dit is leeftijdsafhankelijke inkomenspolitiek. In mijn partij willen wij inkomensverschillen
verkleinen. Dat doen wij. Maar hier wordt een aparte groep,
de ouderen, een leeftijdsafhankelijke regeling opgelegd.
Bovendien grijpt deze regeling ook nog eens een keer in
op lopende gevallen, mensen die daar niet op hadden
gerekend. Dan is het dus geen inkomensafhankelijke regeling, dit is leeftijdsafhankelijke inkomenspolitiek en dat is
toch echt iets anders.
Staatssecretaris Klijnsma:
Als je iets wilt met de AOW, wat dan ook, is het natuurlijk
altijd zo dat mensen in Nederland zich hadden geprepareerd
op een bepaalde AOW. Als zij dan een bepaalde leeftijd
hebben bereikt, worden ze geconfronteerd met het feit dat
hetgeen zij zich toen zij 50 jaar of 63 jaar waren op hadden
geprepareerd, is veranderd en dat het een onsje minder is.
Dat is nu eenmaal de keerzijde van het feit dat bezuinigen
in de sociale zekerheid echt politieke keuzes vergt. Dat is
echt niet simpel. Je kunt dan twee dingen doen. Je kunt
zeggen: weet je wat, ik pak gewoon de gehele sociale
zekerheid en ik haal overal een stukje van af. Of je kunt
zegen: ik kijk naar degenen in het land die het het beste
kunnen dragen, hoe ingewikkeld ook, en ik vraag deze
mensen om mee te helpen.

Ik kom te spreken over de sollicitatieplicht. De heer Van
Weyenberg en de heer Omtzigt hebben hierover vragen
gesteld. Er zit geen sollicitatieplicht in het wetsvoorstel. Ik

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

18 september 2013
TK 2

2-6-21

De heer Ulenbelt (SP):
We hadden die partnertoeslag gewoon in stand kunnen
laten als we van alle rijke Nederlanders, jong of oud, iets
hadden gevraagd. Nu wordt het alleen aan de ouderen
gevraagd. Daarom zeg ik ook: het is leeftijdsafhankelijke
inkomenspolitiek. Dat is wat anders dan inkomensafhankelijke politiek. Dit is echt een denkfout van de staatssecretaris.
Ik kan haar denken niet verhelpen, maar bij inkomensafhankelijke politiek vraag je een bijdrage van alle rijken en niet
alleen van rijke ouderen. Mijn allerbelangrijkste bezwaar is
echter het volgende. In 1995 is er een overgangsperiode
van twintig jaar genomen om mensen de partnertoeslag af
te pakken, waar mijn partij toen overigens tegen was. Hier
doet de staatssecretaris het in twee, drie jaar tijd. En dan
kom ik weer bij de betrouwbare overheid …
Staatssecretaris Klijnsma:
Nogmaals, ik kan het niet mooier maken. Dit is inderdaad
een maatregel om de schatkist op orde te brengen, maar
wij kijken binnen de hele sociale zekerheid heel nauwgezet
waar wij de benodigde middelen kunnen vinden. Als je iets
met de oudedagsvoorziening moet doen om de tering naar
de nering te zetten, kan ik het niet mooier maken dan dat
degenen die voor de AOW in aanmerking komen, dit ook
zullen voelen. Wellicht pleit de heer Ulenbelt ervoor om de
hele AOW nog eens tegen het licht te houden? Ik zie hem
gelukkig nee schudden, want er zijn ook mensen met alleen
AOW. Deze mensen hebben echter een stevige oudedagsvoorziening. Sterker nog, ze zitten er best warm bij, eufemistisch uitgedrukt. Je kunt dit appel dan toch gewoon
doen? Wij zullen allemaal een steentje moeten bijdragen,
sommigen een wat grotere steen. Gezien mijn achtergrond
vind ik dat de één een steviger steen kan lijden dan de
ander.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Staatssecretaris Klijnsma:
De heer Omtzigt heeft de geschiedenis nog eens geschetst.
Hij is blij met de nota van wijziging. Wij zijn net al ingegaan
op de amendementen. Ik denk dat het nog een extra stapje
in de goede richting is. De heer Omtzigt heeft gezegd dat
hij op zich blij is met de rekenvoorbeelden, maar dat hij
eigenlijk om aanvullende of andere rekenvoorbeelden
gevraagd had. Ik vraag de heer Omtzigt om de casus aan
te leveren; dan zal ik met alles wat in mij is proberen om
die voor dinsdag te beantwoorden.
De heer Omtzigt heeft ook gevraagd of wij niet iets specifieks moeten doen met, in zijn woorden, "de jonge blommen". Daar hebben wij niet voor gekozen. Drieënhalf jaar
geleden was mijn toenmalig collega Donner hier ook mee
bezig, maar hij heeft daar in tweede instantie van afgezien.
Waarom toetst de SVB op maandinkomen? Ik ben daar al
even op ingegaan toen ik de vragen van mevrouw SchutWelkzijn beantwoordde. Dit heeft te maken met het feit dat
de SVB altijd op de maandelijkse uitkeringen toetst. Zo
houdt zij de zaken altijd tegen het licht en dat gaat zij nu
ook doen.

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

Last but not least de heer Klaver. Hij zegt heel stevig dat dit
gewoon in het GroenLinks-programma staat. Ik denk dus
dat hij het op zichzelf een goed idee vindt van het kabinet,
maar hij heeft nog een aantal aanvullende vragen gesteld.
De arbeidsparticipatie is voor hem belangrijk; ik ben daar
zojuist op ingegaan. Verder wil hij weten welk percentage
van het geheel de 27.000 mensen vormen. Dat is plusminus
1%. Ook vraagt de heer Klaver of er aanvullende problemen
worden verwacht: stel dat mensen hoge lasten zijn aangegaan, zoals hoge woonlasten. Dit kan natuurlijk best. Ik
moet constateren dat er in het huidige tijdsgewricht allerlei
mensen zijn die hoge lasten zijn aangegaan in de afgelopen
jaren en die nu worden geconfronteerd met een achteruitgang in hun inkomen, waardoor zij aan lager wal raken.
Daarvoor hebben wij geen specifieke maatregelen genomen. Als je helemaal door de bodem zou zakken — dat zie
ik hier niet heel snel gebeuren — hebben wij natuurlijk altijd
het vangnet van de bijzondere bijstand en van de schuldhulpverlening, maar dat is hier echt het aller-, aller-, aller-,
allerlaatste station.
De heer Klaver vraagt of de opbrengst van dit wetsvoorstel
niet naar de chronisch zieken, naar de nabestaanden of naar
een andere doelgroep kan gaan. Deze opbrengst zit in de
begroting als geheel. Je zou kunnen zeggen dat het voor
een deel ook terechtkomt bij deze groepen, maar dat is wel
vrij makkelijk. Ik kan niet zeggen dat het een-op-een naar
die groepen stroomt. Dat moet ik ruiterlijk toegeven.
De heer Ulenbelt (SP):
Nu snap ik iets niet of de staatssecretaris snapt het niet. Zij
zegt dat het gaat om de heel rijken, maar kennelijk zijn er
toch nog omstandigheden waaronder deze mensen op de
schuldhulpverlening aangewezen kunnen zijn, naar de bijstand moeten en dergelijke.
Staatssecretaris Klijnsma:
In het aller-, aller-, allerlaatste geval. Theoretisch is het
mogelijk dat, als je meer dan een ton verdient, je toch zo
veel lasten bent aangegaan dat, wanneer je een klein percentage daarvan inlevert, je opeens met die enorme hypotheek zit of je derde auto de deur uit moet doen. Dat kan
gebeuren. Theoretisch is het mogelijk — nogmaals, het is
enorm theoretisch, want ik zou het voorbeeld niet kennen
— dat je zodanig aan lager wal raakt dat je schuldhulpverlening nodig hebt. Maar ja, ik zie dat niet onmiddellijk
gebeuren, want het gaat echt om de allerhoogste inkomens.
De heer Ulenbelt (SP):
Dan stel ik tevreden vast dat de staatssecretaris het inderdaad snapt.
Staatssecretaris Klijnsma:
Fijn!
De heer Klaver (GroenLinks):
Volgens mij komt deze groep inderdaad niet in aanmerking
voor de bijzondere bijstand. Ik heb niet gevraagd om
geruststellende woorden. Ik heb gevraagd hoe het er uitziet.
Welke problemen worden daar verwacht? Is dat in kaart

18 september 2013
TK 2

2-6-22

gebracht? Maar ook nu krijg ik nul op het rekest. Dat brengt
mij tot de volgende vraag.
Eén partij in deze Kamer heeft aangegeven dat dit in het
programma staat en dat zij dit wil steunen. Ik heb een aantal
vragen gesteld over de arbeidsparticipatie. Ik krijg niet echt
een antwoord wat dat oplevert; dat gebeurt hopelijk in de
tweede termijn. Ik heb gevraagd wat het betekent en welke
problemen het kan opleveren voor deze groep. Ik krijg er
geen antwoord op. Ik heb gevraagd wat wij kunnen doen
met de opbrengst. De staatssecretaris zegt daarover: sorry,
de opbrengst is al verwerkt in de begroting; ik kan helemaal
niks. Maar er kan wel worden toegezegd dat voor een
amendement zonder dekking toch nog even wordt gezocht
naar een dekking van 20 miljoen. Dat snap ik niet. Kan de
staatssecretaris aangeven waarom wij het bedrag dat wij
hiermee ophalen niet kunnen inzetten voor een groep die
het heel hard nodig heeft, bijvoorbeeld arme ouderen?
Staatssecretaris Klijnsma:
Wij kiezen nu juist voor dit wetsvoorstel om de arme
ouderen uit de wind te houden. De heer Klaver heeft een
punt over het amendement. Natuurlijk heeft de SGP het
voortouw om de dekking aan te leveren, maar ik heb gezegd
dat ik wil helpen en mee wil tobben om te bekijken of dat
lukt, omdat het amendement een verbetering is van het
wetsvoorstel. Het moet helder zijn dat het voortouw bij de
SGP ligt.

komt aan een groep die dat heel erg hard nodig heeft,
waardoor wij deze nivelleringsoperatie echt sociaal maken.
Staatssecretaris Klijnsma:
Nogmaals, het is een nivelleringsoperatie. Die is in zichzelf
al sociaal. En wat het amendement betreft: degene die hem
indient, komt altijd met de dekking. Ik heb alleen maar
gezegd dat ik het een sympathiek amendement vind. Dat
heb ik ook in eerste instantie willen zeggen, want dan is het
maar helder. Ik heb ook gezegd dat ik samen met de twee
indieners ga bekijken hoe het gedekt kan worden, maar het
voortouw daarin hebben de indieners altijd.
De heer Bisschop (SGP):
Ik krijg nu een beetje het gevoel dat de heer Klaver een
mooi amendement op de verdachtenbank wil zetten. Ik heb
uitgelegd hoe het komt dat er nog geen dekking bij zit. Daar
voelen wij ons onbehaaglijk bij. De staatssecretaris heeft
toegezegd bereid te zijn ons daarbij te ondersteunen. Dat
was precies wat wij wensten. Er komt gewoon een keurig
gedekt amendement in stemming. Op basis daarvan kan
een afweging gemaakt worden. Ik zou het op prijs stellen
als we hier niet meer op terugkomen in de zin van: het
amendement is ongedekt. Ja, nu nog wel, maar het wordt
netjes gedekt, zodat het in de afweging meegenomen kan
worden. Het komt in orde.

De heer Klaver zegt dat hij nog twee andere zaken heeft
neergelegd, namelijk de arbeidsparticipatie en de vraag
welke problemen er worden verwacht. Ik heb er niet badinerend over willen doen. Als je een deel van je hoge inkomen moet inleveren, sta je natuurlijk niet te popelen en kan
dat je ook in problemen brengen. Wij hebben er echter geen
aparte specifieke vangnetjes voor gemaakt in het wetsvoorstel. Als je in ons land fundamenteel in financiële problemen
komt, heb je het algemene vangnet waarvan helemaal aan
het eind van de rit iedereen gebruik kan maken. De heer
Klaver vraagt specifiek wat je doet met diegenen die door
dit wetsvoorstel zo meteen bijvoorbeeld hun structurele
lasten moeilijker kunnen betalen. Zij kunnen ze natuurlijk
nog steeds betalen, want zij houden nog steeds veel geld
over aan het eind van de rit. Daarvoor hebben wij geen
specifieke maatregelen genomen. Daar ben ik heel eerlijk
in.

Staatssecretaris Klijnsma:
Ik hecht eraan, ook even voor de Handelingen, om nogmaals
te onderstrepen dat ik in eerste aanleg heb gezegd dat ik
het inhoudelijk een sympathiek amendement vind. Het
verbetert de wet immers. Ik ga ervan uit dat de dekking
gewoon gefourneerd wordt. Daarna heeft de heer Omtzigt
gezegd: het gaat niet alleen om de dekking, maar ook om
de precieze duiding van het amendement. Een en ander
gaan wij netjes doen. Mijn uiteindelijke oordeel zal ik de
Kamer ook doen toekomen, want misschien komen wij over
en weer niet uit de dekking. Dat kan. Dan moet ik op basis
van de dekking zeggen dat het niet gaat, maar de inhoud
van het amendement vind ik sympathiek.

De heer Klaver (GroenLinks):
Ik vroeg ook niet naar specifieke maatregelen. Het ging mij
om de zorgvuldigheid van de wetgeving. Hoe beargumenteer je dat je tot een wet komt? En heb je de risico's daarvan
in kaart gebracht? In mijn ogen is dat niet voldoende
gebeurd.

Staatssecretaris Klijnsma:
Ik was aan het eind van mijn betoog gekomen.

Dat brengt mij op de financiën. Ik heb gevraagd: wie kunnen
wij het geld dat dit oplevert misschien toestoppen? Een
groep die het heel hard nodig heeft, is de groep van chronisch zieken en gehandicapten. Dat kan niet volgens de
staatssecretaris, want dat geld zit vast, maar het is wel
mogelijk om het oordeel over een ongedekt amendement
aan de Kamer te laten. Dat is zeer ongebruikelijk. Waarom
is het niet mogelijk om het volgende te zeggen? Wij kunnen
bekijken of wij het geld dat al in de boeken staat, ten goede

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

De voorzitter:
Dat wachten wij dan af. Gaat u verder.

De voorzitter:
Ik wil u hartelijk danken voor de beantwoording en de
kernachtigheid van uw bijdrage. Wij zullen zien of de
woordvoerders dat in tweede termijn ook kunnen. Ik stel
een spreektijd voor van ongeveer een derde van de opgegeven spreektijd in eerste termijn, met een maximum van
twee interrupties per persoon.

De heer Klein (50PLUS):
Voorzitter. De kern van het betoog van de staatssecretaris,
dat zij hield op ruiterlijke wijze en waarvoor ik haar dank,

18 september 2013
TK 2

2-6-23

is dat het een politiek besluit is. Het is morrelen aan de
AOW en de inkomens van ouderen. Het is gewoon een
barre tijd. Daar is 50PLUS tegen. Daar moet je je tegen
verzetten. Het gaat daarbij niet zozeer om het inkomensbeleid en de inkomenseffecten van dit wetsvoorstel als wel
om het principe van de betrouwbare overheid. In 1995 is
gezegd: in 2015 stoppen wij met de partnertoeslag. Dat is
mooi. Dat besluit is genomen. Vervolgens werd gezegd dat
er voor mensen een heel duidelijk traject geldt: degenen
die voor 1 januari 1950 geboren zijn en in de AOW terechtkomen, behouden hun partnertoeslag. Met dit voorstel
wordt daaraan gemorreld, wordt daar afbreuk aan gedaan.
"Afspraak is afspraak" geldt voor VVD en PvdA dus niet.
Hiermee wordt een duidelijke groep van 27.000 mensen
getroffen. Er is een overgangsregeling van drie jaar, waar
de staatssecretaris al op in is gegaan, maar dat vinden wij
een doekje voor het bloeden. Dat geldt in feite ook voor het
amendement van de SGP. Maar daarvoor geldt: beter iets
dan niets.
Over het juridisch advies, dat wij niet hebben gezien, zegt
de staatssecretaris dat de Raad van State in feite blanco
heeft geadviseerd. Dat vinden we wat mager, zeker waar
het gaat om de Europeesrechtelijke aspecten. We willen
dat daarover duidelijkheid komt, ook als de Eerste Kamer
dit voorstel straks behandelt. Het is inderdaad een vorm
van inkomensonteigening, wat Europeesrechtelijk niet kan.
Wij ontvangen daarover graag een duidelijk advies. Daarom
dien ik daarover de volgende motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat volgens het Europese recht een toegekend recht op een sociale verzekeringsuitkering een vorm
is van eigendom;
constaterende dat inbreuken hierop slechts mogelijk zijn
indien er een evenwichtige belangenafweging heeft
plaatsgevonden;
overwegende dat van een evenwichtige belangenafweging
geen sprake kan zijn nu de enige reden voor de wetswijziging van de AOW-partnertoeslag is gelegen in het op orde
krijgen van de overheidsfinanciën zonder redelijke voorbereidingstermijn voor de betrokkenen;
verzoekt de regering, de Kamer een juridisch-wetenschappelijke onderbouwing van een onafhankelijke jurist te doen
toekomen waaruit blijkt dat onderhavige wetswijziging in
lijn is met artikel 1 van het protocol nummer 1 bij het
Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de
mens en de fundamentele vrijheden en de desbetreffende
jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Klein en Omtzigt.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

De heer Ulenbelt (SP):
Voorzitter. Gezien de verhoudingen in de Kamer over dit
wetsvoorstel begrijp ik het wel. De staatssecretaris heeft
een heel zwaar appel op de SP gedaan om dit wetsvoorstel
te steunen, omdat het inkomensafhankelijk zou zijn. Bij
interruptie heb ik verteld dat dit niet inkomensafhankelijk
is, maar dat dit leeftijdsafhankelijke inkomenspolitiek is.
Dat is echt iets anders. Daarom blijf ik bij mijn standpunt.
Het overwegende argument waarom de SP bezwaren heeft
rond dit wetsvoorstel, is dat het ingrijpt in lopende uitkeringen, met een behoorlijke omvang van in totaal 9%, welke
ingreep neerkomt bij oudere mensen, waarvan er een boven
de 65 is en dus vrij is, en de ander daaronder. Dan wordt
gezegd dat dat goed is voor de arbeidsparticipatie, maar
wat ik vervolgens vaststel is dat de man meestal wat ouder
is en vrij heeft, terwijl zijn vrouw moet participeren. Ze moet
dus aan het werk. Van het geplande samen genieten van
het pensioen is dan dus geen sprake meer. Of ze nou
tandartsen zijn of metaalarbeiders: ik gun echtparen het
gezamenlijk kunnen doorbrengen van hun tijd als een van
de twee met pensioen is.
De staatssecretaris stapt er wat overheen dat de Raad van
State een blanco advies heeft gegeven. Ik ben benieuwd of
de raad ernaar gekeken heeft, maar als je 27.000 mensen
een rekening laat betalen van 100 miljoen voor 's lands
begroting, dan kun je niet anders dan tot de conclusie
komen dat deze 27.000 mensen in 2015 vele malen zwaarder
worden getroffen dan wie dan ook in Nederland. De
belangenafweging heeft naar mijn idee dus niet goed
plaatsgevonden.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik blijf in verwarring achter bij de SP. Ik begrijp nu namelijk
dat vanaf vanavond alle inkomensafhankelijke ouderenkortingen, alle inkomensafhankelijke maatregelen om ouderen
te ondersteunen niet meer kunnen. Daar heeft de SP sinds
vanavond afscheid van genomen. Als we moeten bezuinigen en we halen dat — dat is inderdaad pijnlijk — bij een
groep vandaan, waarvan de staatssecretaris net heeft
gezegd dat die gedurende hun leven middelloon, €85.000,
maar waarschijnlijk aan het eind van hun leven boven een
ton hebben verdiend, en dat pensioen bij elkaar hebben
gespaard, dan zegt de SP: dat kan niet. Ik val echt van m'n
stoel!
De heer Ulenbelt (SP):
Dat moet mevrouw Roos Vermeij echt niet doen, van haar
stoel vallen, want dan kan ze ongelukkig terecht komen.
Ouderenkortingen en dat soort maatregelen zijn bedoeld
om lagere inkomens te verbeteren. Belastingmaatregelen
treffen we zodat we meer inkomensgelijkheid krijgen. Dat
gebeurt hier niet. Hier wordt gepakt. Het komt niet eens bij
lagere inkomens terecht. Als de heer Klaver vraagt waar
het geld blijft, is het antwoord: het gaat in de schatkist. Je
kunt dus echt niet in eerlijkheid volhouden dat hier inkomenspolitiek wordt bedreven. Hier wordt een groep gewoon
wat afgepakt en het komt niet eens bij de armere ouderen
terecht. Dan is het geen inkomensafhankelijke regeling die
bedoeld is om te komen tot een redelijke inkomensverdeling. Dat is wat ik vaststel.

Zij krijgt nr. 9 (33687).

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

18 september 2013
TK 2

2-6-24

Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik constateer vanavond dat de SP vindt dat je met €4.500
per maand niet van een fijn pensioen kunt genieten. Dat is
ongeveer het bedrag — dat weet u donders goed, mijnheer
Ulenbelt — wat een metaalarbeider per jaar aan pensioen
bij elkaar gespaard heeft. Ik vind dat onvoorstelbaar.
De heer Ulenbelt (SP):
Nu bedrijft mevrouw Vermeij demagogie. Die €4.500, de
grens die zij noemt, is niet één inkomen voor één meneer
of mevrouw; daar moeten er twee van leven. Dat betekent
dus dat je op €2.200 komt en dan zit je dus onder modaal.
Wat mij verbaast, is dat de Partij van de Arbeid hoge inkomens al laat beginnen onder modaal. Dat vind ik het verbazingwekkende van dit debat.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Dit is volstrekte onzin, maar dat weet de heer Ulenbelt ook.
Het gaat om €4.500 zonder AOW. Als we dat erbij optellen,
wordt dat bedrag veel hoger. Dat komt never nooit niet
onder modaal. Dat zijn gewoon de allerhoogste inkomens
voor mensen die voor hun pensionering meer dan een ton
verdienden.
De heer Ulenbelt (SP):
Inclusief AOW kom je op €60.000. Daar moeten er twee van
leven. Dat betekent dus ieder €30.000 en dat is €3.000 onder
modaal. Zo simpel is het.
De voorzitter:
De heer Klaver, als hij een vraag heeft.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik probeer nog even te verwerken dat mevrouw Vermeij
voor demagoog is uitgemaakt. Ik zeg graag van alles tegen
de PvdA, maar volgens mij was dit niet helemaal op zijn
plaats. Mijn vraag aan de heer Ulenbelt is de volgende. Hij
geeft aan dat dit nivellerend zou kunnen werken als het
geld naar de armere ouderen zou gaan. Dat vind ik een
goed idee. Als de staatssecretaris aangeeft dat het geld dat
deze maatregel oplevert, zou gaan naar de mensen met
alleen AOW, zou het dan wel op steun van de heer Ulenbelt
kunnen rekenen? Zouden we dit dan samen kunnen steunen?
De heer Ulenbelt (SP):
Dat weet ik nog niet. Volgens mij is het ook een hypothetische vraag, aangezien de staatssecretaris al gezegd heeft
dat het als de dekking wordt gebruikt. Het gaat om 100
miljoen en ze moet daar ook nog 10 miljoen uit zien te
peuteren. Als zij 100 miljoen over heeft voor het beter
dichten van het 65plus-gat … Ik denk echter niet dat het
bespreekbaar is, maar dat horen we dan wel in de tweede
termijn van de staatssecretaris.
De heer Klaver (GroenLinks):
Dit is een interessante wending in het debat. Ik heb hier in
eerste termijn naar gevraagd en de staatssecretaris heeft
aangegeven dat zij geen ruimte zag. Ik constateer dat er nu

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

ruimte begint ontstaan en dat er dan misschien ook wel
een bredere meerderheid ontstaat voor haar voorstel. Dit
is winst. Ik ben benieuwd naar het antwoord van de
staatssecretaris in tweede termijn.
De heer Ulenbelt (SP):
Nu negeert de heer Klaver mijn fundamentele en principiële
argument van de onbetrouwbare overheid. Je kunt niet
over een jaar of over twee jaar ingrijpen in uitkeringen die
nu al worden gegeven.
De voorzitter:
De heer Klaver, helemaal tot slot.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik wil helderheid op dit punt. De heer Ulenbelt liet doorschemeren, althans die indruk kreeg ik, dat de SP het wetsvoorstel wellicht zou steunen als het geld dat het oplevert, terug
zou vloeien naar de allerlaagste inkomens, mensen met
alleen een AOW-uitkering. Nu geeft de heer Ulenbelt aan:
wat er ook gebeurt, we gaan dit absoluut nooit steunen.
Waar staat de SP? Ik ben ruimte aan het zoeken, want dat
is belangrijk voor mijn tweede termijn en voor de beantwoording door de staatssecretaris.
De heer Ulenbelt (SP):
Het is een hypothetische vraag, want de staatssecretaris
heeft klip-en-klaar aangegeven dat het geld daar nooit voor
bedoeld zal zijn. Dat is tegelijkertijd een onderstreping van
mijn stelling dat dit niets te maken heeft met inkomenspolitiek en het terugbrengen van inkomensverschillen. Nee,
het geld gaat in het grote gat van de tekorten die ontstaan
zijn door de crisis enzovoorts.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Het woord is aan mevrouw Schouten van
de ChristenUnie.

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Voorzitter. Het is wel een beetje de avond van de verwarring. Links wordt gespleten door dit wetsvoorstel. Maar
goed, we leren nog eens wat nieuws op deze late avond.
Dan nu een serieuze zaak: het wetsvoorstel. Ik heb in mijn
eerste termijn drie punten aangegeven. De staatssecretaris
is daar ook netjes op ingegaan. Ik dank haar daarvoor. Mijn
bezwaren gelden de korte invoeringstermijn, het feit van
de herleving van het recht op toeslag als het inkomen
omlaaggaat, en het punt van de communicatie.
Op het punt van de herleving van de toeslag heeft de
staatssecretaris toegezegd dat zij met het amendement van
de heren Dijkgraaf en Bisschop aan de slag gaat. Daarom
kan ik er nu eigenlijk nog niets over zeggen, want ik weet
nog niet waar de dekking vandaan gaat komen. Ik heb er
wel vertrouwen in dat de heren Dijkgraaf en Bisschop het
waarschijnlijk niet bij het gezin zullen gaan zoeken, dus dat
is alvast een pak van mijn hart. Echter, ik kan er gewoon
nog niets over zeggen.

18 september 2013
TK 2

2-6-25

Ik vertrouw de staatssecretaris op het punt van de communicatie, maar ik constateer dat in de afgelopen twintig jaar
niet zwaar is gecommuniceerd over de afschaffing van de
AOW-partnertoeslag an sich. Ik vermoed dus dat daar ook
nog wel een probleem gaat ontstaan. Daar zou nog een
mouw aan te passen zijn, maar ons bezwaar tegen de
invoeringstermijn, dat direct aan het principiële punt van
de betrouwbaarheid van de overheid raakt, is niet weggenomen.
Zoals bekend hebben de voorgangers van de ChristenUnie
juist altijd gestreden voor een betrouwbare overheid.
Wanneer kan zij betrouwbaar worden geacht? We moeten
mensen de tijd en de ruimte geven om te anticiperen op
wetgeving die vrij ingrijpend is. Ja, het gaat hier over de
hogere inkomens. Dat hoeven we ook niet te ontkennen.
Echter, bij zo'n grote ingreep — het kan oplopen tot hoge
bedragen — moeten we goed naar de consequenties kijken;
mensen moeten daarop kunnen anticiperen.
Op dit moment kan ik niet anders dan concluderen dat ik
niet met dit wetsvoorstel kan instemmen. Ik hoop dat de
staatssecretaris nog mogelijkheden heeft om een langere
invoeringstermijn mogelijk te maken. als ik haar hoor moet
het binnen deze kabinetsperiode gaan gebeuren. Dat lijkt
ons te snel. Mogelijk ziet zij toch nog kansen om aan dat
bezwaar tegemoet te komen. Het punt van de betrouwbaarheid van de overheid is voor ons echter cruciaal en daarom
zien wij op dit moment geen andere mogelijkheid.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer De Graaf van de PVV, maar
niet voordat mevrouw Vermeij een vraag heeft gesteld aan
mevrouw Schouten.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Er is best veel gebeurd in de afgelopen jaren. In verschillende samenstellingen, in verschillende coalities, met verschillende akkoorden. Daarin is ook best veel besloten. Er
is bijvoorbeeld meermalen besloten om de AOW-leeftijd
versneld te verhogen. Mevrouw Schouten spreekt over de
betrouwbaarheid van de overheid, maar ook die besluiten
raakten mensen die dachten op een bepaald moment ergens
recht op te hebben. Waarom maakte zij op dat moment een
andere afweging dan nu?
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Omdat het er op dat punt met name om ging dat de
levensverwachting al lange tijd was gestegen. Wat ons
betreft had dit al veel langer ingevoerd moeten zijn. Onze
partijen hebben samen in een kabinet gezeten waarin de
AOW-partnertoeslag ook ter sprake kwam. Daarin zijn dit
soort opties ook vaak over tafel gegaan. Dat weet mevrouw
Vermeij waarschijnlijk beter dan ik, want zij zal daarbij aan
tafel hebben gezeten. Toen heeft mijn fractie altijd aangegeven dat juist bij de AOW-partnertoeslag grote zorgvuldigheid is geboden en dat wij moeten bekijken wat mensen
kunnen verwachten ten aanzien van de vraag waar het uiteindelijk op uitkomt. Een invoeringstermijn van één jaar
waarin je bijna €8.000 kunt gaan verliezen, weliswaar iets
meer uitgespreid dan in het oorspronkelijke wetsvoorstel
— dat is winst — maar met forse inkomensachteruitgang,
ook op die punten, is toch echt te veel.

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik hoef mevrouw Schouten niet in herinnering te roepen
dat bij het Kunduzakkoord ook op vrij korte termijn is
besloten om de AOW-leeftijd omhoog te gooien, waarmee
het recht op de AOW natuurlijk werd opgeschoven. Daardoor kregen mensen soms te maken met een gat. Wij hebben daarover veel gediscussieerd. Dat ging om mensen die
al met vroegpensioen waren. Toch zegt mevrouw Schouten
dat daarbij wel sprake was van een betrouwbare overheid
en hierbij niet. Ik stel de vraag zo, omdat wij daar zelf vaak
bij waren. Ik maak een andere afweging, maar mevrouw
Schouten zegt dat dat nu wel zo is en toen niet.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Bij de verhoging van de AOW-leeftijd hebben wij al eerder
aangegeven dat wij daarmee al veel eerder hadden moeten
beginnen. Dat is het verschil. Daarbij was sprake van wetgeving die heel lang op zich liet wachten. Het ging om een
periode van tien jaar voordat wij daarmee omhoog gingen,
terwijl de levensverwachting natuurlijk al veel sneller was
gestegen. Dat wisten wij al jaren. Eigenlijk is daar veel te
laat iets aan gedaan. Dat is de mening van mijn fractie.
Daarover zal zij van mening verschillen met andere partijen.
Dit is echter gewoon een kale bezuiniging die ook nog eens
structureel is. Zij levert op lange termijn structureel niets
op, terwijl de verhoging van de AOW-leeftijd echt nodig
was in het kader van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Dat is het wezenlijke verschil. Ja, daar zitten keuzes
in. Dat geef ik toe. Ik zeg ook niet dat het helemaal duidelijk
is hoe wij hieruit komen. Juist rondom de partnertoeslag
is echt al jaren gejojood. Mijn fractie heeft daarover constant
aangegeven dat wij een pad hebben afgesproken. Dat wordt
nu afgebouwd. Wij hebben indertijd tegengestemd, want
wij waren daarvan geen voorstander, maar oké die lijn is
er nu. Daarom denken wij niet dat je dit nu nog eventjes
tussendoor binnen een jaar kunt doorvoeren.

De heer De Graaf (PVV):
Voorzitter. Van de kant van de PVV zijn er geen moties. Ik
heb al duidelijk gemaakt dat wij niet voor dit wetsvoorstel
zullen stemmen. Ik heb mijzelf met lichtelijk ingehouden
woede rustig gehouden tijdens dit hele debat. Ik loop hier
natuurlijk een jaartje rond, maar die lichtelijk ingehouden
woede heeft ermee te maken dat ik mij zeer verbaas over
het gemak waarmee de regering, de regeringspartijen in
de Kamer en meer partijen denken te mogen en te kunnen
beschikken over het geld van anderen. Natuurlijk moeten
we met zijn allen belasting betalen om de overheidsfinanciën op orde te houden. Het gemak waarmee ook de
staatssecretaris stelt dat het gewoon een politieke keuze is
en daarmee basta verbaast mij echter. Het is alsof de
overheid achter jou als 78-jarige aan loopt als je naar de
pinautomaat gaat en je, zodra je thuis bent, een tik op je
achterhoofd geeft en je portemonnee leegrooft. Dat is hier
in Den Haag pas gebeurd in de Thorbeckelaan. Dat is het
gevoel dat ik bij dit debat overhoud. Dat wilde ik graag nog
even delen.
De voorzitter:
Mevrouw Vermeij en mevrouw Schut-Welkzijn zien af van
een tweede termijn en maken daarmee ruim baan voor de
heer Bisschop van de SGP.

18 september 2013
TK 2

2-6-26

fluctuaties. Wij vermoeden immers dat daar de grote pijn
komt te zitten bij de uitvoering van dit wetsvoorstel.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Ik dank allereerst de staatssecretaris voor de
verhelderende beantwoording. Het fundamentele bezwaar,
het kernbezwaar, is ook al door anderen verwoord: je grijpt
in in lopende toezeggingen en gewekte verwachtingen. Het
punt van de betrouwbaarheid van de overheid weegt voor
ons erg zwaar. Dat zullen we nadrukkelijk een plek geven
in de finale afweging. De reactie van de staatssecretaris
was echter in ieder geval verhelderend.
Ik dank de staatssecretaris ook voor haar reactie op het
amendement. Ik heb geprobeerd om in een interruptie uit
te leggen waarom er geen passende dekking is aangegeven,
maar daar komen we nog mee. Ik dank de staatssecretaris
voor haar bereidheid om daarbij mee te denken en mee te
zoeken. We maken daar graag gebruik van.

Wij hebben nog geen commentaar gekregen — dat mag
ook schriftelijk — over de uitvoerbaarheid als er een variabel
inkomen is, dus bij een zzp'er. Het kan ook zijn — ik noem
maar wat, zonder daar een waardeoordeel op te plakken —
dat iemand als aanvulling een krantenwijk heeft of op een
andere manier aanvullende inkomsten heeft die niet
maandelijks worden uitbetaald. In de tweede nota van wijziging geeft de regering bijvoorbeeld aan dat er wordt uitgegaan van vakantiegeld. Ik kan meedelen dat zzp'ers en
vakantiegeld een bijzondere combinatie vormen. Ik snap
echt niet waarom er, als je dit doet, niet is gekozen voor
een jaarsystematiek. Wij zullen goed bekijken hoe er wordt
omgegaan met die terugval in inkomen. Vooralsnog staan
wij zeer sceptisch ten opzichte van dit wetsvoorstel.
De voorzitter:
Mevrouw Vermeij heeft al twee interrupties gepleegd, maar
ach …

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Ik benadruk in de tweede termijn nog eens dat
dit debat voor mijn fractie niet gaat om de vraag of je een
principieel voor- of tegenstander van de partnertoeslag in
de AOW bent. Mijn fractie is geen principieel tegenstander
daarvan en stond in 1995 dan ook aan de wieg van de
maatregel om de partnertoeslag in 2015 te stoppen voor
nieuwe gevallen. De vraag die mijn fractie zwaar op de
maag ligt, is de vraag of je, na een overgangsperiode van
achttienenhalf jaar, anderhalf jaar — het is zelfs nog minder
— voor 1 januari 2015 alsnog kunt besluiten om de toeslag
voor mensen die dan al recht hebben op een AOW-partnertoeslag, te korten. Dat gebeurt in stapjes; ik ben erkentelijk
voor die wijzigingen in het wetsvoorstel ten opzichte van
het regeerakkoord. Daarbij wegen vooral drie punten zwaar.
Ten eerste: afspraak is afspraak, dus de betrouwbaarheid
van de overheid. Ik ben nieuwsgierig naar de reactie van
de staatssecretaris op de motie van de heren Klein en
Omtzigt daarover. Ten tweede voelt een zeer kleine groep
de inkomenseffecten zeer zwaar. Ten derde is dit een
nivellerende maatregel. Na de kleine "fittie" op links begrijp
ik inmiddels dat er allerlei smaakverschillen zijn over wat
"nivelleren" is. De kern is volgens mij dat dit buitengewoon
nivellerend is.
Ik heb helaas geen antwoord gekregen op de vraag of er
alternatieven zijn overwogen, hetzij met betrekking tot de
nivellering, hetzij met betrekking tot de groep die wordt
getroffen. Dit is een politieke keuze. Dat is een helder
standpunt van het kabinet. Mijn fractie zal daar haar finale
afweging over maken.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Ook van onze kant dank voor de beantwoording.
We hebben genoten van de tweede termijn van het debat,
vooral van de quotes van de heer Ulenbelt over wat "een
laag inkomen" is. Ik vermoed dat die quotes nog bij veel
armoededebatten in deze Kamer zullen terugkomen, want
wij delen voor één keer de mening van de PvdA-fractie: wij
zullen aanvullende pensioenen van ongeveer €50.000 nooit
"laag" noemen. Dat is helder.
Wij zullen de casussen aanleveren. Die gaan niet zozeer
over pensioenen van €50.000, maar over sterke inkomens-

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

De heer Omtzigt (CDA):
Maar niet bij mij.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Ik heb een korte vraag ter verduidelijking. Heeft de heer
Omtzigt het over het inkomen van de jongere partner en
over het fluctueren van het inkomen van de jongere partner
en dus niet van de inmiddels AOW-gerechtigde die met
pensioen is? Dat is mijn eerste vraag. De tweede vraag is:
dan betreft dat toch niet specifiek dit wetsvoorstel, want
het geldt nu toch ook al? Het inkomen van de jongere
partner van de AOW-gerechtigde wordt immers getoetst
om te zien of hij of zij in aanmerking komt voor de AOWpartnertoeslag. Dit wetsvoorstel behelst een nieuwe systematiek, waarbij wordt gekeken naar het totale inkomen en
dan eerst naar de pensioeninkomsten. Dat is het grote verschil. Het inkomen van de jongere partner werd altijd al
getoetst.
De heer Omtzigt (CDA):
Mevrouw Vermeij zegt terecht dat het inkomen van de
jongere partner op dit moment ook wordt getoetst. Er zit
een vrijstelling in, plus een derde van het meerdere, en
weer niet als het een inkomen in verband met arbeid is en
niet inkomen uit arbeid, omdat dan die vrijstelling voor
arbeid er niet is. Dat is allemaal heel zorgvuldig opgesteld.
Alleen is het op dit moment nog zo dat je recht op een
partnertoeslag hebt als je een inkomen hebt en je dat
inkomen kwijtraakt. Vanaf 1 april 2015 — voor een aantal
mensen gaat het op 1 januari 2015 in — zal dit anders
komen te liggen. Dan is het als volgt: als je inkomen had
en dat verliest, dan krijg je ook die partnertoeslag niet meer
terug. Het gaat dus vooral om fluctuatie in het inkomen van
de jongere partners. Die acht ik waarschijnlijker dan fluctuaties bij de oudere partners. Ik sluit echter niet uit dat ook
bij oudere partners een fluctuatie in inkomen kan plaatsvinden. Ik zal voor beide gevallen met een aantal casussen
komen. Ik hoop van harte dat de staatssecretaris op de
inhoud van de motie die ik samen met de heer Klein heb
ingediend, een toezegging kan doen en dat we die dan voor
de stemming hebben. Dan hoeven we de motie niet in

18 september 2013
TK 2

2-6-27

stemming te brengen en ligt het advies hier gewoon open
en bloot. Dat lesje hebben we geleerd van bijvoorbeeld de
MKOB-afschaffing. Dan zijn we medeschuldig als we het
verkeerde besluit nemen, zo moeten we maar denken.

De heer Klaver (GroenLinks):
Voorzitter. Helaas heeft de wedstrijd Barcelona-Ajax ongeveer hetzelfde niveau als dit debat. Dat is jammer. Ik heb
in dit debat geprobeerd om aan te geven wat de positie van
mijn partij is. Ik heb niet gezegd: voor wat hoort wat. Ik heb
gezegd dat dit in ons programma staat en dat we het in de
basis een goede maatregel vinden. Ik heb een aantal vragen
gesteld betreffende de argumentatie om te komen tot dit
wetsvoorstel. Ik vind die belabberd. Ik heb er eigenlijk geen
goed antwoord op gekregen. Dat vind ik jammer. Ik heb
ook gevraagd wat er met de opbrengst kan gebeuren. Dit
is een nivelleringsoperatie: men doet het aan de allerhoogste kant van de inkomens. Daar sta ik helemaal achter. Hoe
mooi zou het echter zijn als we dat geld konden gebruiken
voor de allerlaagste inkomens. Ik denk dan gelijk aan mensen die enkel een AOW hebben. Ik krijg hierop het antwoord:
nee, dat kan niet, want het geld zit al in de begroting vast.
Tegelijkertijd — ik probeer de politiek hier te begrijpen —
wordt er een amendement zonder dekking ingediend, al
mag ik het daarover van de heer Bisschop niet hebben.
Over dit amendement, voor de dekking waarvan ongeveer
de helft van de opbrengst van dit wetsvoorstel nodig is,
wordt het oordeel aan de Kamer overgelaten en wordt vrij
meegedacht.
Ik sta hier niet met een "voor wat hoort wat", maar ik probeer nu vanuit de oppositie de hand te reiken: er zijn
meerderheden nodig, breder dan de twee coalitiepartijen,
en ik ben op zoek naar íets. Ik krijg echter alleen maar nul
op het rekest. Ik dien de volgende motie in.

De heer Ulenbelt (SP):
Dit is een motie die leidt tot overdracht van hoog naar laag.
Dat is expliciet de bedoeling. Kunnen we deze motie in
stemming nemen voordat we over het wetsvoorstel stemmen? Ik wil de kwestie die de heer Klaver nu voorstelt,
serieus aan mijn fractie voorleggen. Ik ben ook heel
benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris op zijn
voorstel.
De voorzitter:
Als een lid daarom verzoekt en een Kamermeerderheid het
niet tegenhoudt, kan dat.
De heer Klaver (GroenLinks):
Het zou inderdaad mijn verzoek zijn om deze motie in
stemming te brengen voordat het wetsvoorstel in stemming
wordt gebracht. Ik ben blij dat de heer Ulenbelt serieus naar
deze motie wil kijken, want het is zoals hij het zegt. De motie
gaat inderdaad over een inkomensoverdracht van de hoge
inkomens naar de lage inkomens. Ik kijk uit naar het beraad
in zijn fractie. Ik ben ook benieuwd naar de reactie van de
staatssecretaris op de motie.
De voorzitter:
Dat is mooi, en die zullen we over vijf minuten horen.
De vergadering wordt van 22.19 uur tot 22.27 uur geschorst.
De voorzitter:
Terwijl Ajax het moeilijk heeft in Barcelona gaan wij verder
met de beraadslaging. Ik geef het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Klijnsma:
U maakt me wel erg nieuwsgierig, voorzitter. Ik heb het niet
kunnen volgen. Hoe is de situatie?

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een van de uitgangspunten van het
beperken van de AOW-partnertoeslag de nivellerende
werking is die van deze beleidsmaatregel uitgaat;
overwegende dat het om die reden wenselijk is dat de
opbrengst van deze maatregel niet terugvloeit naar de
algemene middelen, maar ten goede komt aan mensen met
een laag inkomen;
verzoekt de regering, de besparing die deze maatregel met
zich brengt in te zetten voor koopkrachtreparatie voor
mensen met enkel een AOW,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Klaver. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De voorzitter:
4-0.
Staatssecretaris Klijnsma:
Alle dreutels! O, sorry, dit is niet voor de Handelingen!
De voorzitter:
Dit is onparlementair taalgebruik!
Staatssecretaris Klijnsma:
Ja, sorry, dit is niet voor de Handelingen. Maar het is
inderdaad vrij triest.
Voorzitter. Ik begin met mijn tweede termijn en dank
wederom de afgevaardigden voor hun inbreng.

Zij krijgt nr. 10 (33687).

De heer Klein constateert dat ik zeg dat het barre tijden zijn.
Dat is waar; dat zeg ik ook. De heer Klein vindt het verder

Tweede Kamer

18 september 2013
TK 2

Wijziging Algemene Ouderdomswet

2-6-28

ontzettend belangrijk om toch nog eens te kijken naar de
Europeesrechtelijke aspecten. Hij heeft daarover samen
met de heer Omtzigt de motie op stuk nr. 9 ingediend. In
deze motie wordt de regering gevraagd om nog eens een
onafhankelijke toets te laten uitvoeren op dit wetsvoorstel.
Het gaat hierbij echter om een toets aan het EVRM, en de
Raad van State toetst overgangsrecht altijd aan het EVRM.
Er bestaat een kader voor overgangsrecht, dat door de Raad
van State is opgesteld om overgangsrecht te toetsen aan
het EVRM. Dat kader is van 3 juli 2012. Het is in het najaar
aangeboden aan de Tweede Kamer. Ik heb er geen behoefte
aan om de toetsing door de Raad van State over te laten
doen, want ik heb geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat het genoemde kader niet meer toereikend zou
zijn. Ik vind echt dat de Raad van State zijn werk ordentelijk
heeft gedaan, en ik zou nog het volgende …
De voorzitter:
De heer Klein heeft een vraag voor u, maar hij vraagt of u
uw beantwoording even wilt afmaken.
Staatssecretaris Klijnsma:
Ja, ik zou nog het volgende willen zeggen. De casussen die
de woordvoerders hebben genoemd in de zin van reparatie,
ken ik natuurlijk voor een deel. De Raad van State heeft bij
die casussen ook het ene en het andere genoemd bij de
invalshoeken, en dat is hier evident niet het geval. Ik sta
dus gewoon voor wat ik zonet gezegd heb.
De heer Klein (50PLUS):
Ik wil het advies van de Raad van State op geen enkele wijze
in twijfel trekken. Dat lijkt me niet gepast. De staatssecretaris
geeft echter terecht aan dat het gaat om overgangsrecht.
Het gaat echter ook om de principiële vraag of je op een
gemaakte afspraak — ik noem het maar even de afspraak
uit het 1995-traject — kunt inbreken. We praten niet alleen
over dat overgangsrecht, maar ook over het overgangsrecht
zoals dat in het wetsvoorstel staat. Ik zou vooral wat het
eerste deel betreft het wetsvoorstel nog eens zorgvuldig
willen laten toetsen op dat probleem.
Staatssecretaris Klijnsma:
Ik heb de Raad van State hoog op dit punt. Ik moet constateren dat de Raad van State hier geen woord aan gewijd
heeft. Dat is ook een statement van de Raad van State, zoals
wij allen weten. Ik blijf dus bij mijn oordeel over de motie:
die moet ik ontraden.
De heer Klein (50PLUS):
Dat is nou net mijn punt. De redenering is nu: de Raad van
State heeft niets gezegd, dus dan zal het wel goed zijn. Ik
denk dat die redenering niet juist is en dat het veel verstandiger is om extra advies in te winnen. Daarover verschillen
wij echter wellicht van mening.
Staatssecretaris Klijnsma:
Die laatste zinsnede lijkt me een terechte opmerking.
Dan kom ik bij de heer Ulenbelt. Er zijn natuurlijk al veel
woorden aan gewijd, maar ik hecht er toch aan om mijn

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

tweede termijn ook te benutten om het statement van de
heer Ulenbelt, namelijk dat het gaat om leeftijdsafhankelijke
inkomenspolitiek, van de volgende keerzijde te voorzien.
Onder de 65 jaar ben je bijvoorbeeld altijd aan een partnertoets onderhevig als je een bijstandsuitkering aanvraagt.
Dat is eigenlijk ook leeftijdsafhankelijk. Als je in de belastingpolitiek ineens iets verzwaart voor de hoogste inkomens,
doe je dat soms ook met een bepaalde invoeringstermijn.
Dat kan ook in een bepaalde leeftijdscategorie aan de orde
zijn. Dus ik moet eerlijkheidshalve bekennen dat ik dit een
beetje een gelegenheidsredenering vind van de heer Ulenbelt. Ik zeg het voorzichtigjes want ik wil de heer Ulenbelt
niet beledigen, maar het gaat mij wat ver; laat ik het dan
zo zeggen.
Ik had er helemaal moeite mee toen de heer Ulenbelt zei
dat hij het zo belangrijk vindt dat mensen die gewoon de
hoogste pensioenen hebben in ons land, samen kunnen
genieten van hun pensioen. Dit betekent dus dat alle mensen die pensioen hebben en een partner die jonger is dan
65 jaar en één maand en die gewoon werk heeft, en alle
mensen die een klein pensioen hebben en een partner die
gewoon werk heeft, niet op een cruise kunnen. Waarom
gunt de heer Ulenbelt die gezamenlijkheid van het genieten
van een pensioen wel aan mensen die een behoorlijk dik
pensioen hebben en een niet werkende partner? Waarom
kan dat nou niet voor mensen die een klein pensioen hebben en een werkende partner? Ik zou iedereen trouwens
wel een cruise gunnen. We wilden toch allemaal graag dat
vrouwen — mannen ook hoor, maar vooral vrouwen — tot
aan hun 65ste jaar en één maand aan de slag bleven? Als
mannen 70 zijn, moeten die vrouwen gewoon nog werken
en kunnen zij niet mee op die cruise. De heer Ulenbelt zorgt
ervoor dat de echtgenotes van mensen die een hoog pensioen hebben en een partnertoeslag ontvangen wél mee
kunnen op die cruise. Ik vind dat oneerlijk. Ik merk gewoon
dat ik dat oneerlijk vind. Dat moet me toch even van het
hart. Dat is niet om te lachen hoor, ik vind het echt oneerlijk.
De voorzitter:
Deze avond begint wat therapeutisch te worden. Ik zag dat
de heer Ulenbelt wilde reageren. Nu ik echter het woord
"therapeutisch" heb gebruikt, ziet hij daar toch van af. Dan
vervolgt de staatssecretaris haar betoog.
Staatssecretaris Klijnsma:
Het mooie is dat de mensen met de stevigste schouders
100 miljoen betalen om ons mee te helpen om de problemen op de begroting op te lossen. Als je moeilijkheden
hebt met de begroting, is het volgens mij niet verkeerd om
het geld bij die mensen te halen. Een aantal woordvoerders
vraagt of je dat geld, die 100 miljoen, niet kunt labelen voor
degenen die het het slechtst getroffen hebben. Dat klinkt
natuurlijk hartstikke sympathiek, maar wij proberen de
rijksbegroting nu juist zo in te richten dat wij degenen die
het het slechtst getroffen hebben, toch op sleeptouw kunnen
houden. Daarom komen wij met dit soort maatregelen.
Eigenlijk doen wij wat gevraagd wordt. Wij halen namelijk
geld weg bij degenen die dit het beste kunnen missen en
doen dat in het gat in de begroting — zo zou je kunnen
zeggen — en daarmee vrijwaren wij mensen die helemaal
onderaan zitten. Het is dus niet zo dat wij zeggen dat iemand
die meer dan een ton heeft verdiend in zijn leven, nu
gewoon een-op-een €100 per maand moet bijdragen voor

18 september 2013
TK 2

2-6-29

iemand die alleen AOW heeft. Wij doen het niet een-op-een,
maar wel via de U-bocht van de rijksbegroting.
Nu kijk ik naar mijnheer Klaver. Hij heeft namelijk heel
expliciet gevraagd of de middelen geoormerkt kunnen
worden. Ik begrijp die vraag. Ik moet echter, recht in de
leer, antwoorden dat ik dat hier ter plekke niet kan toezeggen. Dat weet de heer Klaver ook, want dit is in de begroting
als zodanig opgenomen. Ik vind het echter wel belangrijk
om nogmaals te onderstrepen dat het kabinet er alles aan
doet om de onderkant zo veel mogelijk uit de wind te houden. Dat zijn mijn woorden. Daar gebruikt het kabinet deze
middelen zeker ook voor. Ik vind dit heel wezenlijk om te
zeggen, want daar draait dit hele debat eigenlijk om.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik probeer dit te begrijpen. Ik dacht even hoopvol dat er
nog een maar zou volgen: maar ik neem dit mee terug naar
het kabinet, zal het daar bespreken en bekijken waar wij op
uitkomen. De staatssecretaris zegt eigenlijk dat het geld in
de algemene middelen verdwijnt en dat daar ook heel veel
goede dingen mee gedaan worden, waaronder het kopen
van nieuwe vliegtuigen.
Staatssecretaris Klijnsma:
Nou … een goed verstaander heeft maar een half woord
nodig. Ik kan hier natuurlijk niet zeggen dat dit een
opbrengst heeft van X en dat ik die opbrengst specifiek bij
chronisch zieken laat terechtkomen. Dat ga ik absoluut niet
zeggen. Ik zeg wel dat wij in de boezem van het kabinet
natuurlijk per definitie bekijken op welke wijze wij deze
groepen zo veel mogelijk uit de wind kunnen houden. Dat
zeg ik. Volgens mij hoef ik verder niets te zeggen.
De voorzitter:
Behalve een oordeel over de motie, denk ik.
Staatssecretaris Klijnsma:
De motie-Klaver op stuk nr. 10 moet ik als zodanig, zoals
ze er nu ligt, dus naar de letter, ontraden.
De heer Klaver (GroenLinks):
Dit is mijn laatste interruptie voor vanavond. Er wordt een
motie ingediend door een partij die dit voorstel wil steunen.
Een andere partij heeft aangegeven, hier welwillend naar
te kijken. Die partij wil graag dat die motie in stemming
wordt gebracht, voordat de wet in stemming wordt
gebracht. Die motie wordt nu echter afgewezen. Heel veel
succes, staatssecretaris!
Staatssecretaris Klijnsma:
In de motie wordt de regering opgeroepen om de volledige
besparing van deze maatregel in te zetten voor mensen
met enkel AOW. Dat is de strekking van de motie. Dat is
een-op-een labelen en dat kan ik nu niet toezeggen. Daarom
moet ik deze motie, die in dit verband zo specifiek is, formeel ontraden.

is dat er überhaupt een invoeringstermijn is, want dat is
toch al anders dan oorspronkelijk. Zij zegt ook dat ze
eigenlijk een langere invoeringstijd zou appreciëren. Ik heb
gewoon gezegd wat nu aan de orde is. Ik heb goed naar
mevrouw Schouten geluisterd. Het is nog geen dinsdag en
ik moet nog een aantal andere dingen in brieven vervatten,
zoals de casussen van de heer Omtzigt en het amendement
van de heer Bisschop. De heer Bisschop gaat daar zelf nog
enorm aan sleutelen qua dekking en onderbouwing. Daarover moet ik mijn eindoordeel geven. Dat laat ik allemaal
ordentelijk aan de Kamer weten vóór de stemming van
aanstaande dinsdag. Het mag helder zijn dat voor de dekking van het amendement het voortouw bij de heer Bisschop ligt. Ik heb gezegd dat hij daarbij hulp van het
departement kan krijgen en dat ik de inhoud van het
amendement sympathiek vind.
Over de communicatie heb ik in eerste termijn al gezegd
dat ik de Sociale Verzekeringsbank echt ga oproepen om
dat heel minutieus te doen naar de mensen die het betreft.
Daar hebben die mensen gewoon recht op; zij moeten het
weten, en dan niet via internet of een circulairetje. Het moet
echt specifiek naar die mensen toe. Dat zal ik uitwerken.
De heer De Graaf vindt dat er wel heel gemakkelijk een
appel wordt gedaan op de mensen die het betreft. Ik begrijp
dat hij dat zegt, maar ik wil dit niet met gemak doen. De
heer De Graaf begrijpt dat ik ook liever in een kabinet had
gezeten terwijl de bomen de hemel in groeiden. Dat is niet
het geval. De tering moet naar de nering worden gezet. Dat
doen wij ook met zijn allen.
De heer Van Weyenberg heeft de betrouwbaarheid nog
eens beklemtoond. Daarover heb ik al het een en ander
gezegd. Hij zegt dat ik heel eerlijk zeg dat er wel alternatieven zijn, maar dat in de afweging deze politieke keuze is
gemaakt. Dat klopt.
De heer Omtzigt heeft een aantal casussen aangekondigd.
Wij zien ze tegemoet en zullen ze van een inkleuring voorzien. Hij vindt het de moeite waard om naar de jaarsystematiek te kijken. De SVB werkt nu eenmaal met een maandsystematiek. Ik zal op het departement nog één keer bekijken
of de jaarsystematiek tot iets leidt. In de bewuste brief zal
ik daarover nog iets opnemen.
Last but not least, de heer Klaver heeft een motie ingediend.
Hij heeft mij gevraagd of ik nog iets extra's kan doen voor
die arbeidsparticipatie. Het gaat natuurlijk om nuggers, nietuitkeringsgerechtigden. Ook nuggers worden ordentelijk
geholpen door de gemeente. De participatie van deze
mensen krijgt daardoor ook gestalte. Heel specifieke maatregelen daaromtrent zitten niet in dit wetsvoorstel.
Hiermee ben ik aan het eind gekomen van mijn beantwoording in tweede termijn.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.

Mevrouw Schouten heeft nog eens onderstreept dat zij
moeite heeft met de invoeringstermijn. Zij zegt dat zij blij

De voorzitter:
Ik dank de staatssecretaris en alle andere aanwezigen en
stel voor om dinsdag onder twee voorwaarden te stemmen
over de wet, het amendement en de moties. Ten eerste
moet er een dekking komen op het amendement van de
heer Bisschop. Ten tweede zal de staatssecretaris op ver-

Tweede Kamer

18 september 2013
TK 2

Wijziging Algemene Ouderdomswet

2-6-30

zoek van de heer Omtzigt nog enkele rekenvoorbeelden
geven.

Tweede Kamer

Wijziging Algemene Ouderdomswet

18 september 2013
TK 2

2-6-31