2019D15844

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media van 2 april 2019 inzake de uitkomst van het experiment flexibele
onderwijstijden in het basisonderwijs (Kamerstuk 31 293, nr. 451).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

nds-tk-2019D15844

1

Inhoud

blz.

I

2
2
3
6
7
8
9
10

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
•
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
•
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
•
Inbreng van de leden van de D66-fractie
•
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
•
Inbreng van de leden van de SP-fractie
•
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
•
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media

10

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met grote verbazing kennisgenomen
van de brief en het besluit van de Minister om het experiment flexibilisering onderwijstijden te beëindigen. De leden hebben een fors aantal
vragen en opmerkingen.
De leden hebben aan diverse scholen die aan dit project meededen
werkbezoeken gebracht en delen de conclusie en het besluit van de
Minister niet. De leden vragen of deze scholen volgens dezelfde normen
zijn gewaardeerd als bij reguliere scholen gebeurt.
Omdat in 2017 het Onderzoekskader 2017 van kracht is geworden, is er
gekozen voor een themaonderzoek. De leden vragen waarom er besloten
is om te werken met de indicatoren uit het Toezichtskader 2012 als er een
vernieuwd Onderzoekskader 2017 ligt. Hoe verhoudt de evaluatie van dit
experiment zich tot de nieuwe toetsingskaders die een bredere kijk op
onderwijskwaliteit hebben? Zouden de resultaten per school anders
worden als het Onderzoekskader 2017 gebruikt zou zijn?
De leden vragen welke scholen positief uit dit experiment zijn gekomen en
welke scholen negatief. Is de Minister van plan om voor de scholen die
positief uit het experiment zijn gekomen alles, maar dan ook alles op alles
te zetten om voortzetting van de flexibele onderwijstijden binnen de
huidige regelgeving te kunnen borgen? Mocht dit binnen huidige wet- en
regelgeving niet mogelijk zijn, welke aanpassingen moeten gedaan
worden om dit wel mogelijk te maken en is een AMvB1 of een beleidsregel een mogelijkheid om dit mee te regelen?
Welk contact en welke afspraken heeft het ministerie nu met de individuele deelnemende scholen? De leden ontvangen hier zeer wisselende
geluiden over. Hoe kan het dat de inzet van het ministerie bij een aantal
scholen in het geheel niet zo beleefd wordt? Bent u bereid om zo snel
mogelijk met elke school die goed uit het experiment gekomen is, om
tafel te gaan om tot een passende oplossing te komen, waarbij de
uitkomst moet zijn dat de flexibele onderwijstijden gehandhaafd kunnen
blijven?
De leden vragen welke consequenties de Minister verwacht als de
flexibele onderwijstijden voor elke school in Nederland gaan gelden. Is
daar een verschil tussen po2-scholen en vo3-scholen?
Voorts vragen zij welke (financiële) consequenties er voor de ouders en
hun maatschappelijke carrières zijn als u bij uw besluit blijft om dit
experiment te beëindigen.

1

AMvB: algemene maatregel van bestuur
po: primair onderwijs
3
vo: voortgezet onderwijs
2

2

De leden vragen wat er gebeurt met De School in Zandvoort die vanwege
het integrale onderwijsconcept reden was voor de start van het experiment? Zij waren sinds de start van hun school in 2008 in overtreding wat
betreft de wetgeving rondom onderwijstijd en schuurden al tegen andere
bestaande wetgeving aan. Deze school kan niet terug naar een vorig
concept. De school heeft goed gescoord in de evaluaties van de Inspectie
van het Onderwijs (hierna: onderwijsinspectie) en heeft zichtbare
meeropbrengsten die niet in het gebruikte toetsingskader konden worden
gemeten of gekwantificeerd konden worden.
Tot slot vragen de leden de Minister of hij kan reageren op de stelling dat
de onderwijsinspectie onvoldoende mogelijkheden heeft om deze vorm
van flexibilisering van onderwijstijd goed te kunnen meten.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de uitkomsten van het experiment flexibele onderwijstijden
basisonderwijs. Deze leden hebben nog enige vragen.
De leden lezen in de bovengenoemde brief van de Minister dat één van de
redenen waarom hij wil stoppen met het experiment flexibele onderwijstijden basisonderwijs de kwaliteit van onderwijs is bij de deelnemende
scholen. De leden vragen de Minister nader toe te lichten wat hij hiermee
bedoelt: om welke aspecten van onderwijskwaliteit gaat het dan in het
bijzonder? In het bijgevoegde onderwijsinspectierapport lezen deze leden
dat er zich sinds 2014 geen daling meer in de opbrengsten heeft
voorgedaan bij de acht deelnemende scholen en dat de onderwijsinspectie dit toerekent aan de toenemende ervaring die de scholen met de
flexibele onderwijstijd hebben opgedaan. Van deze acht scholen bieden,
volgens het onderwijsinspectieonderzoek, vijf voldoende onderwijskwaliteit en is de kwaliteitszorg bij die scholen ook op orde. Deze leden vragen
de Minister hoe deze uitkomsten van de onderwijsinspectie zich
verhouden tot zijn stelling dat de kwaliteit van onderwijs een reden is om
het experiment te stoppen.
De leden lezen ook in het onderwijsinspectieonderzoek dat bij de scholen
die voldoende onderwijskwaliteit bieden, voldaan wordt aan de door de
onderwijsinspectie omschreven randvoorwaarden. Deze randvoorwaarden heeft de onderwijsinspectie opgesteld naar aanleiding van haar
eerdere rapportage over de scholen die deelnemen aan het experiment in
2014. Het gaat hierbij om 1. het nemen van voldoende tijd om een
duidelijke visie op onderwijs te formuleren, 2. de invulling van de flexibele
onderwijstijd binnen deze visie een herkenbare plek te geven, 3. een team
dat achter de onderwijsvisie en de flexibele onderwijstijd staat en 4. een
directie die dit aanstuurt, continu de kwaliteit monitort en hierover
verantwoording aflegt. Deze leden vragen de Minister of de constatering
van de onderwijsinspectie over het voldoen aan bovengenoemde
randvoorwaarden niet juist reden genoeg moet zijn om het experiment
voort te zetten. Immers, de vijf goed presterende scholen voldoen aan de
hierboven genoemde randvoorwaarden. Daarnaast hebben twee scholen
die minder goed presteerden, maatregelen getroffen op onder andere het
personele vlak en het inperken van de mate van flexibele onderwijstijd,
die ook een positief effect hebben gehad op de kwaliteit. Wat is dan de
beweegreden van de Minister om het experiment helemaal te stoppen en
niet te verlengen met deze zeven scholen om te kijken hoe de onderwijskwaliteit zich blijft ontwikkelen nu aan de door de onderwijsinspectie
vastgestelde voorwaarden wordt voldaan? Gaarne ontvangen deze leden
een nadere toelichting.
In zijn motivering om het experiment te stoppen verwijst de Minister ook
naar de opvatting dat afwijking van de onderwijstijd geen structurele
situatie mag zijn, zoals uitgesproken in de motie van het lid Van den Hul

3

c.s. over de vierdaagse schoolweek4. Is de Minister het met de leden eens
dat deze motie niet ziet op het experiment flexibele onderwijstijden, maar
op de situatie dat scholen zich genoodzaakt zien over te gaan tot een
vierdaagse schoolweek omdat zij een structureel tekort aan leerkrachten
hebben? Zo nee, waarom niet? Is de Minister het tevens met deze leden
eens dat dit haaks staat op de achterliggende gedachte van de flexibele
onderwijstijden waarbij scholen heel bewust hebben gekozen aan het
experiment mee te doen vanuit hun visie op onderwijs? En dat ouders zelf
voor een school met zo’n onderwijsconcept kunnen kiezen? Dit in
tegenstelling tot de situatie waar de motie op doelt waarbij vanwege een
structureel tekort aan leerkrachten de school zich genoodzaakt voelt een
vierdaagse schoolweek in te voeren. Zo nee, waarom niet? Is de Minister
het tevens met de leden eens dat een vierdaagse werkweek niet per
definitie de manier is waarop scholen die aan het experiment deelnemen
de flexibele onderwijstijd invullen en je dus flexibele onderwijstijd niet
één op één kunt koppelen aan een vierdaagse schoolweek? Is de Minister
het met deze leden eens dat in het geval scholen in het experiment wel
hebben gekozen voor een vierdaagse schoolweek, dit onvergelijkbaar is
met de situatie waar de motie van het lid Van den Hul c.s. op doelt omdat
daar dan tegenover staat dat deze scholen in tegenstelling tot reguliere
scholen hun lesweken verspreiden over het hele jaar waaronder de
vakantieweken zodat kinderen niet minder uren les krijgen of langere
dagen moeten maken?
De leden lezen in het onderwijsinspectieonderzoek dat, volgens de
onderwijsinspectie, het onderzoek in 2018 de conclusie uit 2014 bevestigt
en onderbouwt dat een school moet voldoen aan diverse (rand)voorwaarden voordat werken met flexibele onderwijstijd succesvol en
met minimalisering van risico’s kan worden ingevoerd. Deze leden lezen
verder dat de onderwijsinspectie, mocht het parlement besluiten tot een
aanpassing van de onderwijstijden voor het basisonderwijs, met nadruk
wijst op het belang van de (rand-)voorwaarden waaraan scholen moeten
voldoen bij het invoeren van flexibele onderwijstijd. Kan de Minister
nader toelichten waarom hij dan toch van mening is dat het experiment
stopgezet moet worden en de deelnemende scholen weer moeten
overgaan tot de reguliere onderwijstijden, terwijl dit niet de conclusie is
van de onderwijsinspectie?
De leden vragen de Minister of het niet eerder in de rede ligt, mede gezien
de bevindingen van de onderwijsinspectie, om het experiment met de
flexibele onderwijstijden voort te zetten voor de vijf tot zeven scholen in
het experiment die voldoende onderwijskwaliteit laten zien en eventueel
uit te breiden met nieuwe scholen nu duidelijk is gebleken aan welke
randvoorwaarden scholen moeten voldoen om van het experiment een
succes te maken? Gaarne ontvangen deze leden een nadere toelichting.
De leden vragen de Minister of het waar is dat er een maximumperiode
was afgesproken voor de duur van het experiment van vijftien jaar? Zo ja,
waarom kan het experiment dan niet worden voortgezet onder gelijktijdig
onderzoeken en monitoren van de meeropbrengsten van de deelnemende
scholen? Gaarne ontvangen deze leden nadere reactie.
De leden vragen de Minister hoe realistisch het is dat de scholen van het
experiment zich met ingang van het schooljaar 2020/2021 geheel kunnen
conformeren aan de reguliere wet- en regelgeving ten aanzien van
onderwijstijd indien de Minister zijn voornemen uitvoert om te stoppen
met het experiment. Ook vragen de leden de Minister of er ook scholen
zijn die de flexibele tijden als onderdeel van hun integrale onderwijsconcept hebben ingevoerd en genoodzaakt zijn te sluiten als de Minister
zijn voornemen uitvoert om het experiment te stoppen? De leden weten in
ieder geval van een specifieke school die vanuit hun integrale visie ook
bijvoorbeeld de financiën van de voorschoolse-, schoolse- en naschoolse
4

Kamerstuk 27 923, nr. 347

4

programma’s integraal ziet en aangeeft te moeten sluiten als de Minister
zijn plannen doorzet. Wellicht zijn er nog meer scholen die niet de
omschakeling naar een «reguliere» school qua onderwijstijden kunnen of
willen maken. Kan de Minister aangegeven hoeveel van de scholen in het
experiment hebben aangegeven zich met ingang van het schooljaar
2020/2021 te kunnen houden aan de wettelijke vereisten voor wat betreft
onderwijstijden en door te zullen gaan als «reguliere» school voor wat
betreft onderwijstijden?
Kan de Minister aangeven of de scholen ook op personeelsvlak tijdig
genoeg voor het schooljaar 2020/2021 de omschakeling kunnen maken
naar reguliere onderwijstijden aangezien zij zijn aangenomen op basis van
de arbeidvoorwaarden voor flexibele onderwijstijden? Verder kan het zo
zijn dat personeelsleden specifiek voor de scholen in het experiment
hebben gekozen omdat ze dan zelf ook flexibeler zijn in het opnemen van
hun vakantie, waar dat op reguliere scholen alleen binnen de schoolvakanties mogelijk is. Hoe groot is de verwachting dat scholen personeel
zullen gaan verliezen door een verplichte overgang naar een andere
onderwijstijden? Kan de Minister tevens aangeven wat zijn verwachting is
dat de ouders van de kinderen op deze scholen zullen doen? Zullen zij
geneigd zijn hun kind in deze tussenfase op de school te laten of zullen zij
er eerder voor kiezen hun kind na de zomervakantie naar een school te
laten gaan die al jarenlange ervaring heeft met reguliere onderwijstijden?
De leden vragen de Minister of hij het met deze leden eens is dat het
concept van de flexibele onderwijstijden laat zien dat er behoefte aan
bestaat onder ouders. Allereerst omdat sommige scholen in het
experiment een groot deel van de onderwijstijd zo kunnen inrichten dat er
één leraar staat op tien – twaalf kinderen en dit goed is voor de ontwikkeling van het kind. Juist ook voor de kinderen die in het kader van
passend onderwijs extra ondersteuning nodig hebben. Sommige scholen
in het experiment hebben uit principe geen plus- en klusklassen omdat zij
al het extra aanbod aan alle kinderen ten goede willen laten komen.
Tevens merken de leden op dat het de combinatie zorg-arbeid makkelijker
maakt voor ouders en de Minister zelf constateert dat er een positieve
relatie bestaat tussen de flexibele onderwijstijd en het aantal uren dat
ouders werken. Bovendien is de ouderbetrokkenheid op deze scholen erg
hoog.
Is de Minister het tevens eens met de leden dat de scholen die flexibele
onderwijstijd aanbieden en daardoor (bijna) het hele jaar open zijn ook
een goede oplossing zijn voor het fenomeen dat kinderen na een lange
zomervakantie een terugval in prestaties kunnen vertonen omdat zij in
deze lange vakantie minder zijn uitgedaagd? Kan de Minister tevens
reageren op de stelling dat scholen die flexibele onderwijstijd bieden
segregatie en kansenongelijkheid beter kunnen tegengaan dan reguliere
scholen omdat zij vanwege hun naadloos op elkaar aansluitende schoolse
– en buitenschoolse programma kinderen beter kunnen bieden wat zij
nodig hebben en daar meer tijd voor hebben waarmee beter gecompenseerd kan worden wat zij eventueel thuis tekort komen aan stimulatie?
De leden vragen de Minister hoe de scholen in het experiment het doen
op financieel vlak; kunnen zij vanuit hun eigen middelen de kosten voor
hun innovatieve onderwijsconcept betalen, of is dat niet mogelijk en
moeten besturen financieel bijspringen? Wat is het oordeel van de
Minister daarover?
De leden vragen de Minister nader toe te lichten wat hij precies bedoelt
met het onderzoeken van de mogelijkheden voor meer maatwerk en
differentiatie. Waar denkt de Minister dan precies aan en in welke vorm en
wanneer kan de Kamer zijn plannen tegemoet zien, zo vragen de leden.

5

Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief waarin
de Minister uitweidt over de uitkomst van het experiment flexibele
onderwijstijden basisonderwijs. De leden constateren dat de Minister het
experiment wil beëindigen ondanks dat er deelnemende scholen zijn die
voldoen aan eisen van onderwijskwaliteit en willen doorgaan met dit
experiment. De leden pleiten juist voor flexibilisering van de onderwijstijd
en betreuren de beslissing van de Minister om het experiment stop te
zetten.
De leden constateren dat de Minister de Wet Primair Onderwijs niet gaat
flexibiliseren op onderwijstijd als gevolg van het onderwijsinspectieonderzoek en «de gezamenlijke opvatting dat afwijking van de onderwijstijd
geen structurele situatie mag zijn». Deze leden willen zich distantiëren van
deze laatste uitspraak. De flexibilisering van onderwijstijd mag geen
oplossing zijn voor een lerarentekort maar kan wel degelijk dienen om de
leraar meer ontwikkeltijd te geven en daarmee de kwaliteit van het
onderwijs te verbeteren en tegemoet te komen aan een wens van ouders
voor meer flexibiliteit bij vakanties en vrije dagen. De leden vragen de
Minister het experiment te verlengen bij de scholen die een goede
onderwijskwaliteit kunnen borgen.
Uitkomsten experiment
De leden constateren dat enkele scholen waar sprake is van een sterke
schoolorganisatie en een goed doordachte aanpak, een flexibele invulling
van de onderwijstijd kunnen bieden en tegelijkertijd de onderwijskwaliteit
kunnen borgen. Deze succesvolle scholen hebben een visie op hun
onderwijs geformuleerd en de invulling van de flexibele onderwijstijd
daarbinnen een herkenbare plek gegeven. Tevens zijn de ouders zeer
tevreden over de flexibiliteit die het experiment mogelijk maakt. Kan de
Minister toelichten waarom het vertrouwen en de ruimte van deze scholen
wordt afgenomen?
Aangegeven wordt dat er onderscheid is tussen nieuwe scholen en
bestaande scholen die participeerden in dit experiment. De nieuwe
scholen doen het aanzienlijk slechter. Een reden hiervoor zou zijn dat de
invoering van de flexibilisering van onderwijsuren gecombineerd met het
opstarten van een nieuwe school te moeilijk blijkt te zijn. Kan de Minister
meer toelichting geven over de uiteenlopende redenen dat het sommige
scholen niet lukte om het experiment succesvol af te sluiten? Waarom is
er zo’n groot verschil tussen de verschillende scholen? Is de Minister het
eens met de stelling dat flexibele onderwijsuren een grotere kans van
slagen hebben bij een betere voorbereiding, zelfs bij nieuwe scholen? De
leden vragen de Minister het experiment te verlengen met extra aandacht
voor de geconstateerde tekortkomingen door de scholen de tijd en
handvatten te geven om de randvoorwaarden (1. Goede voorbereiding,
2. Faciliteiten voor het bestuur, en 3. Competent team) te verwezenlijken?
De leden lezen ook dat het loslaten van deze wettelijke bepalingen risico’s
voor de onderwijskwaliteit met zich meebrengt. Welke risico’s waren
verbonden aan het loslaten van de wettelijke bepalingen voor de
onderwijskwaliteit? Hoe groot zijn deze geweest voor het veranderen van
de onderwijskwaliteit, zo vragen de leden.
Kwaliteit voorop
De leden begrijpen dat de kwaliteit van het onderwijs van groot belang is
bij de wijziging in wet- en regelgeving. Hoe werd deze kwaliteit precies
beoordeeld? Aan welke maatstaven moest een school voldoen om de
kwaliteit te waarborgen? Hoe werd deze kwaliteit van onderwijs niet
gewaarborgd door de scholen? Deze leden constateren dat de flexibili-

6

sering van de onderwijstijd bij een aantal scholen wel ten goede kwam
aan de onderwijskwaliteit en het dus voorbarig is het hele experiment te
beëindigen terwijl we juist kunnen leren van de succesvolle scholen.
Graag ontvangen zij een reactie van de Minister.
Een andere richting
De leden vragen de Minister waarom gekozen wordt om deelnemende (en
geïnteresseerde) scholen, die voldoende onderwijskwaliteit bieden en het
experiment willen continueren, in het schooljaar 2020 ermee te laten
stoppen.
De leden constateren dat de Minister bekijkt welke mogelijkheden er zijn
om deze ruimte en flexibiliteit op verantwoorde wijze te bieden vanuit het
perspectief en de behoeften van de leerling en leerkracht. Deze leden
vragen een nadere toelichting welke mogelijkheden of invalshoeken de
Minister voor ogen heeft. Wat voor flexibiliteit en ruimte kan er geboden
worden? Hoe wordt beoordeeld wat wel of niet verantwoorde flexibiliteit
en ruimte is? Welke andere randvoorwaarden dan «voldoende onderwijskwaliteit» en «aansluiting bij wensen van de medezeggenschapsraad»
worden onderscheiden bij de beoordeling of ruimte en flexibiliteit in de
onderwijstijden «verantwoord» zijn?
De leden vernemen dat de scholen het niet eens zijn met het besluit van
de Minister en betreuren de gevolgen voor hun school, leerkrachten,
leerlingen en omgeving van de school. De leden willen ook van de
Minister weten hoe hij een alternatief wil vinden vanuit de behoeften van
de leerling en de leerkracht als deze al tevreden waren met de huidige
gang van zaken. De voornoemde leden lezen ook dat de deelnemende
scholen aan het experiment met ingang van het schooljaar 2020/2021
weer aan de geldende wet- en regelgeving zullen moeten voldoen. Hoe
wordt deze overgang begeleid? Hoe lang is de verwachting dat de
overgang zal duren totdat de scholen van het experiment weer
meedraaien binnen de geldende wet- en regelgeving? Welke handvatten
worden deze scholen aangeboden om de overgang in goede banen te
leiden, zo vragen zij.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
besluit om het experiment flexibele onderwijstijd per 1 augustus 2020 te
stoppen. Deze leden constateren dat dit experiment stopt, zonder dat dit
direct tot nieuw beleid of wetgeving heeft geleid. Over de onderbouwing
van dit besluit en wat dit betekent voor de toekomst hebben deze leden
nog enkele vragen.
De leden delen de mening van de onderwijsinspectie dat over de
invoering van flexibele onderwijstijden niet lichtzinnig moet worden
gedacht. Deze leden vinden dat hierbij, net als bij andere vernieuwende
concepten, de kwaliteit van het onderwijs voorop moet staan. Deze leden
zijn het daarom ook eens dat een vierdaagse schoolweek vanwege het
lerarentekort onwenselijk is. Tegelijkertijd zijn er wel initiatieven voor
flexibilisering waar goed over na is gedacht en die aan de eisen voldoen.
De onderwijsinspectie concludeert dat op vijf scholen de invoering van
flexibele onderwijstijd geen negatieve effecten op de kwaliteit van het
onderwijs heeft gehad. Deze scholen laten een onderwijsproces zien van
voldoende kwaliteit en hebben hun kwaliteitszorg op orde. Deze leden
vragen daarom wat de Minister vindt van de experimenten over flexibele
onderwijstijd waar de kwaliteit wel op orde was en positief beoordeeld
zijn door de onderwijsinspectie. Begrijpt hij het onbegrip van de
leerkrachten, ouders en leerlingen op deze scholen, waar dus goed werk
wordt geleverd, maar de scholen toch gedwongen worden te stoppen met
het experiment, zo vragen deze leden.

7

De leden vragen daarom of de Minister bereid is om voor de genoemde
vijf scholen het experiment te verlengen en wellicht uit te breiden aan de
hand van de lessen van de onderwijsinspectie en de plannen van de
Minister om te kijken naar mogelijkheden voor flexibilisering vanuit een
andere invalshoek.
De leden wijzen erop dat de Minister lijkt te suggereren dat het onderhavige experiment alleen het belang van ouders dient en niet dat van de
leerlingen en leerkrachten. Is dit waar? Of deelt de Minister de mening dat
het één het ander niet hoeft uit te sluiten? Zijn er ook initiatieven in het
onderhavige experiment die wel de leerlingen centraal stellen? Deze leden
wijzen bijvoorbeeld op initiatieven waarbij de onderwijstijd onderdeel van
een onderwijskundig concept is en die positief zijn beoordeeld door de
onderwijsinspectie. Wat vindt de Minister hiervan? Vindt de Minister dat
dergelijke initiatieven, mits goed uitgevoerd, echt passend onderwijs
kunnen geven door het aantal lesuren af te stemmen op wat kinderen echt
nodig hebben (in plaats van standaard 940 uur), zo vragen deze leden.
De leden constateren dat de conclusies van de onderwijsinspectie een
belangrijke reden zijn om te besluiten op dit moment verder geen ruimte
en flexibiliteit mogelijk te gaan maken. Is het waar dat de onderwijsinspectie niet adviseerde om te stoppen met het maken van ruimte en
flexibiliteit? In dat kader vinden deze leden dat de Minister eenzijdige
quotes uit het onderwijsinspectierapport haalt, waarin de onderwijsinspectie (terecht) kritisch is en stelt dat over de invoering van flexibele
onderwijstijd niet lichtzinnig mag worden gedacht. De leden delen deze
analyse en het is goed dat de Minister dit noemt, maar hij gaat tegelijkertijd niet in op bijvoorbeeld deze belangrijke passage: «De belangrijkste
aanbeveling die de inspectie op basis van dit onderzoek doet, is dat
scholen alleen op basis van een weldoordachte aanpak en onder vooraf
gestelde condities de mogelijkheid krijgen over te gaan tot de invoering
van de in eerste instantie beperkte flexibele onderwijstijd.» Kortom, als
scholen aan deze belangrijkste aanbeveling (gaan) voldoen, waarom wil
de Minister hen dan nog steeds geen ruimte en flexibiliteit bieden, zo
vragen de leden.
Voorts merken deze leden op dat vanwege het kleine aantal deelnemende
scholen aan dit experiment er geen representatieve conclusies kunnen
worden getrokken. Waarom wordt vanwege niet representatieve
conclusies nu dit hele traject stopgezet, zo vragen de leden.
De leden vinden het belangrijk dat bij het vormgeven van onderwijs
nadrukkelijk wordt gekeken naar wat wetenschappelijk bekend is. Wat zegt
de wetenschap over flexibele onderwijstijden en bijvoorbeeld kortere
zomervakanties gecombineerd met meer vakanties gespreid over het jaar?
Hoe kijkt hij bijvoorbeeld naar internationaal onderzoeken die het hebben
over een «summer learning loss» met name voor kinderen uit de lagere
sociale economische milieus, zo vragen deze leden.
De leden zijn verbaasd dat de stekker er nu uit wordt getrokken, zonder
dat de Minister heeft nagedacht over alternatieven. De Minister wil
eventuele ruimte en flexibiliteit vanuit het perspectief en de behoeften van
de leerling en leerkracht zoeken en de opgedane ervaringen van het
huidige experiment meenemen. Deze leden vragen welke ervaringen de
Minister zal meenemen. Zij vragen tevens waar de Minister aan denkt als
hij uitgaat van het perspectief en de behoeften van de leerling en
leerkracht.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de «Uitkomst experiment flexibele onderwijstijden
basisonderwijs». Zij hebben daar nog enkele vragen over.
De leden constateren dat de Minister na de experimenteerperiode, naar
aanleiding van het onderwijsinspectierapport over de onderwijskwaliteit

8

bij de deelnemende scholen heeft besloten de Wet Primair Onderwijs niet
vergaand te flexibiliseren. Is de Minister het met de leden eens dat het
argument over de onvoldoende onderwijskwaliteit op zich al sterk genoeg
is om te stoppen met het experiment?
Zo ja, waarom heeft de Minister dan gemeend dat het argument «dat het
onze gezamenlijke opvatting is dat afwijking van de onderwijstijd geen
structurele situatie mag zijn»- met beroep op de motie van het lid Van den
Hul c.s.- nu aangevoerd moest worden, hoewel dit argument bij het
starten van het experiment kennelijk niet van doorslaggevend belang
was? Kan de Minister zijn antwoord toelichten? Deelt de Minister de
opvatting van de leden dat de motie van het lid Van den Hul c.s. specifiek
betrekking had op het »oplossen» van het lerarentekort door de lestijd te
verkorten, niet op experimenten rondom flexibele onderwijstijden?
De leden vragen de Minister hoe zijn stevige conclusies rondom de
resultaten van de proef zich verhouden tot zijn zoektocht naar ruimte en
flexibiliteit op dit punt. Deelt de Minister de mening van de leden dat bij
nieuwe zoektochten en experimenten altijd de kwaliteit van onderwijs
leidend dient te zijn, en niet secundaire factoren zoals gemak voor
leerling, docent of ouder, zo vragen zij.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met enige zorg kennisgenomen van
de onderhavige brief, waarin de Minister meldt dat hij het experiment
flexibele onderwijstijden beëindigt. Gevolg is dat de scholen die
deelnemen aan het experiment per schooljaar 2020/2021 weer moeten
voldoen aan de wet- en regelgeving, ongeacht de onderwijskwaliteit die
zij nu bieden.
De leden denken genuanceerd over de onderwijstijden in het basisonderwijs. Dat er in de wet werd vastgelegd dat een schoolweek in het
basisonderwijs in beginsel niet minder dan vijf dagen onderwijs telt, was
een gevolg van het amendement van het lid Hamer c.s.5 dat de Kamer in
2005 heeft aangenomen. Weken waarin wordt afgeweken van de
vijfdaagse schoolweek zouden van tevoren bij ouders bekend zijn, zodat
dezen niet voor onvoorziene problemen zouden komen te staan. Nu
echter de scholen het water aan de lippen staat door het lerarentekort zien
scholen zich gedwongen om over te gaan op een (tijdelijke) vierdaagse
schoolweek en daarover heeft de Kamer de motie van het lid Van den Hul
c.s. aangenomen, die uitspreekt dat de vierdaagse schoolweek geen
oplossing vormt voor het lerarentekort. Het amendement en de motie zijn
consistent: ze benoemen beide het gevaar van een onevenredige
belasting bij ouders. De Minister voert de motie nu echter aan als
argument om het experiment flexibele onderwijstijden te beëindigen.
Hiermee geeft hij een specifieke uitleg aan de motie die in ieder geval de
eerste indiener niet per se zo had bedoeld. De motie richtte zich immers
niet in het bijzonder tegen het experiment flexibele onderwijstijden, maar
tegen een vierdaagse schoolweek als schijnoplossing voor het alsmaar
voortdurende lerarentekort. Welke overwegingen liggen hieraan ten
grondslag?
De Minister verwijst naar het Eindrapport van het onderzoek in de periode
van 2011 tot 2018 naar de effecten van het flexibiliseren van onderwijstijd
van de onderwijsinspectie. De conclusie van de onderwijsinspectie is dat
invoering van flexibele onderwijstijden geen negatief effect heeft op de
kwaliteit van onderwijs, maar dat er wel risico’s zijn verbonden aan
flexibilisering van onderwijstijd die een ongeclausuleerde invoering
onwenselijk maken. De leden zijn evenmin voorstanders van een
ongeclausuleerde invoering van flexibele onderwijstijden, maar menen
dat het onderzoek van de onderwijsinspectie ook geen rechtvaardiging
5

Kamerstuk 29 733, nr. 14

9

vormt voor het besluit om het experiment te beëindigen. Kan de Minister
nader toelichten welke interpretatie hij geeft aan het Eindrapport, die hem
tot dit besluit heeft bewogen?
De leden hebben vele berichten ontvangen van schoolbesturen, schooldirecteuren, ouders en zelfs basisscholieren met de boodschap dat de
beëindiging van het experiment flexibele onderwijstijden een slechte zaak
is. Op welke manieren heeft de Minister overlegd met het onderwijsveld,
alvorens hij besloot het experiment te beëindigen? Heeft hij van tevoren
van schoolbesturen, schooldirecteuren, ouders en basisscholieren
signalen ontvangen dat zij vooral wilden dat het experiment op hun
school werd beëindigd? Wat is de reactie van de Minister op een ouder
die schrijft trots te zijn op het team van de school dat voor elk kind
passend en flexibel onderwijs biedt, samen met de ouders en die graag
zou zien dat zij deze weg mogen voortzetten voor het welzijn van hun
kinderen? Wat is de reactie van de Minister op de leerlingen van de
Montessori Sterrenschool Geerstraat in Vaassen die willen dat de goede
scholen kunnen doorgaan met de flexibele tijden, omdat anders hun
ouders in de problemen komen als ze geen vrij kunnen krijgen op hun
werk, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister inzake het beëindigen van het experiment
flexibilisering onderwijstijd.
De leden vragen wat het voorgenomen besluit betekent voor de eerder
aangekondigde voornemens om onnodige belemmeringen in de
wetgeving inzake onderwijstijd weg te nemen. Deelt de Minister de
inschatting dat de beëindiging van het experiment niet hoeft te betekenen
dat gerechtvaardigde bezwaren inzake knelpunten in de huidige situatie
bij voorbaat worden afgewezen?
De leden vragen of scholen die gebruik maken van het experiment
voldoende tijd hebben om binnen een schooljaar de praktijk weer aan te
passen aan de geldende regelgeving. In hoeverre is coulance mogelijk als
scholen tegen concrete knelpunten aanlopen die langer uitstel nodig
maken, zo vragen zij.
De leden vragen of de regering kan aangeven wat er gebeurd is met het in
de Kamer behandelde conceptbesluit op grond waarvan in aanvulling op
het lopende experiment juist extra verruiming van mogelijkheden inzake
de onderwijstijd zou worden geboden, bijvoorbeeld voor onderwijs op
afstand. Hoe is de sombere toon in de evaluatie van het huidige
experiment te rijmen met de hooggespannen verwachtingen ten aanzien
van het tweede experimenteerbesluit, zo vragen de leden.
II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

10