Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2882

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juni 2020
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 1 fiche dat
werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling Commissie over actieplan beleid ter voorkoming
witwassen en financieren terrorisme
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2882
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2882

1

Fiche: Mededeling Commissie over actieplan beleid ter
voorkoming witwassen en financieren terrorisme
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Commissie inzake een actieplan voor een alomvattend
EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme
b) Datum ontvangst Commissiedocument
7 mei 2020
c) Nr. Commissiedocument
C (2020) 2800 final
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/
?uri=CELEX:52020XC0513(03)&from=EN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld.
f) Behandelingstraject Raad
Economische en Financiële Raad.
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Financiën, in samenwerking met Ministerie van Justitie en
Veiligheid.
2. Essentie voorstel
De mededeling van de Europese Commissie (hierna Commissie) bevat
een actieplan gericht op het EU-beleid ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme (hierna «AML/CFT»1), bestaande uit zes pijlers.
De mededeling volgt onder meer op het post mortem onderzoek van de
Commissie naar witwaszaken met betrokkenheid van financiële instellingen uit de EU van 24 juli 2019.2
De 1e pijler betreft het waarborgen van effectieve implementatie van het
bestaande AML/CFT-raamwerk. De Commissie zal strenger toezien op
juiste implementatie van richtlijnen, en zal de AML/CFT-capaciteit van
lidstaten monitoren in de Europees semester-cyclus. De Commissie noemt
in dit kader ook de recent uitgebreide bevoegdheden van de Europede
Bankautoriteit (EBA).
De 2e pijler betreft de ontwikkeling van een AML/CFT «single rulebook».
De Commissie ziet dat het huidige raamwerk heeft geleid tot implementatieverschillen tussen lidstaten. Dit veroorzaakt onnodige lasten voor de
1
2

Anti-Money Laundering/Combating the Financing of Terrorism.
Zie verslag over de beoordeling van recente vermeende gevallen van het witwassen van geld
waarbij EU-kredietinstellingen betrokken zijn (COM (2019) 373).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2882

2

sector, maakt regelgevingsarbitrage mogelijk, en creëert potentiële mazen
in de wet. Een oplossing hiervoor zou vastlegging van delen van de
anti-witwasrichtlijn in een verordening kunnen zijn. Voorts wordt gekeken
naar de samenhang van AML/CFT-regels met andere EU-wetgeving.
De 3e pijler ziet op de realisatie van Europees AML/CFT-toezicht. De
Commissie ziet, mede op grond van het voornoemde post mortem
onderzoek, diverse tekortkomingen in het huidige systeem, en acht
centraal Europees AML/CFT-toezicht nodig om geharmoniseerde
toepassing van de regels, en effectieve handhaving, te waarborgen. Welke
organisatie dit toezicht moet gaan houden, moet nog nader worden
uitgewerkt.
De 4e pijler ziet op verbetering van de samenwerking tussen de financiële
inlichtingeneenheden (FIU’s) van de lidstaten. De Commissie geeft aan dat
EU coördinatie- en ondersteuningsmechanisme een oplossing zou kunnen
bieden voor enkele zaken met betrekking tot een meer effectieve
uitoefening van taken van de FIU’s, zoals de toepassing van IT. Dit
mechanisme kan de werkzaamheden van de FIU’s verder helpen coördineren en ondersteunen.
De 5e pijler betreft handhaving van EU-bepalingen op het gebied van
strafrecht en de versterking van informatiedeling. De Commissie
overweegt om het Anti-Money Laundering Operational Network (AMON)
te versterken en de informatie-uitwisseling tussen bevoegde autoriteiten
binnen en over de landsgrenzen te bevorderen. Verder meldt de
Commissie dat zij handvatten en goede praktijkvoorbeelden zal gaan
opstellen ter verduidelijking en bevordering van publiek-private samenwerkingsverbanden.
De 6e pijler gaat in op de rol van de EU in de wereld. De Commissie streeft
ernaar om de betrokkenheid van de EU bij de Financial Action Task Force
(hierna FATF)3 te vergroten, zodat de EU wereldwijd een grotere rol kan
spelen. Daarnaast heeft de Commissie een herziene methode gepresenteerd ten aanzien van de beoordeling van de risico’s op het gebied van
AML/CFT van derde hoog risicolanden. Ten slotte heeft de Commissie de
huidige lijst van derde hoog risicolanden aangepast, zodat deze beter is
afgestemd met de laatste FATF-lijst.
Ten aanzien van pijlers 2 tot en met 4, heeft de Commissie te kennen
gegeven dat zij in het eerste kwartaal van 2021 met wetgevingsvoorstellen
zal komen, die gebaseerd zullen zijn op een impact assessment. De
Commissie is, mede in voorbereiding op deze voorstellen, een openbare
consultatie gestart.

3

De FATF is een internationaal orgaan dat samen met negen zusterorganisaties ruim 200
jurisdicties bestrijkt. Het doel van de FATF is het voorkomen en bestrijden van witwassen, de
financiering van terrorisme en de financiering van massavernietigingswapens om zo de
integriteit van het internationale financiële stelsel te waarborgen. De FATF heeft hiertoe in 40
aanbevelingen internationale standaarden vastgelegd. Landen worden geacht deze
standaarden te implementeren in hun wet- en regelgeving en beleid. Nederland is sinds 1989
lid van de FATF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2882

3

3. Nederlandse positie ten aanzien van de mededeling/aanbeveling
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het Nederlandse beleid op het gebied van het tegengaan van witwassen
en terrorismefinanciering in EU-verband is dat een Europese en internationale aanpak noodzakelijk en wenselijk is, gezien de veelal grensoverschrijdende aspecten. In het plan van aanpak witwassen4 heeft het kabinet
dit onderstreept. Daarbij is onder meer aangegeven dat het kabinet op
EU-niveau wil inzetten op een effectieve opvolging van het post mortem
onderzoek van de Commissie en de totstandkoming van een onafhankelijke Europese AML/CFT-toezichthouder. Ook op nationaal vlak zet het
kabinet sterk in op het voorkomen en bestrijden van witwassen. In het
hiervoor genoemde plan van aanpak witwassen, is een scala aan
maatregelen aangekondigd om barrières voor witwassen te verhogen, de
effectiviteit van de poortwachtersfunctie en het toezicht te vergroten en de
opsporing en vervolging te versterken.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet onderschrijft dat uniforme regels in Europees en internationaal verband noodzakelijk en wenselijk zijn, aangezien witwassen en
terrorismefinanciering veelal grensoverschrijdende aspecten kent.
Indachtig het hiervoor genoemde nationale plan van aanpak witwassen,
ondersteunt het kabinet de plannen van de Commissie voor de totstandbrenging van een Europese AML/CFT-toezichthouder en verdere harmonisatie in de vorm van de introductie van een verordening. Dit heeft de
Minister van Financiën tevens bepleit in een gezamenlijk position paper
met de ministers van Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje en Letland.5 De
concrete voorstellen, die zullen voortvloeien uit dit actieplan, zullen op
hun merites worden beoordeeld.
Het is van belang dat op Europees niveau wordt voortgebouwd op het
regelgevend kader dat met de wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn
is neergezet. Nederland zal zich in de reactie op de consultatie positief
uitspreken over de introductie van een verordening en een onafhankelijke
Europese AML/CFT-toezichthouder met directe bevoegdheden. Tevens
onderschrijft het kabinet een ondersteunings- en samenwerkingsmechanisme voor FIU’s. Daarbij is van belang dat de operationele onafhankelijkheid en zelfstandigheid van de FIU’s gewaarborgd blijft. In dat kader
benadrukt het kabinet dat het beoogde mechanisme de werkzaamheden
van de FIU’s verder dient te ondersteunen, en niet te vervangen.
Het kabinet ziet in het kader van de loyale samenwerking het belang van
een versterkt coördinatiemechanisme tussen de Commissie en de
lidstaten waar het de FATF betreft. Over de mogelijke vertegenwoordiging
van de Europese Unie door de Europese Commissie binnen de FATF
overeenkomstig de bepalingen van het Verdrag, zal Nederland de
Commissie vragen om verduidelijking over de mogelijke invulling van de
vormgeving hiervan. Daarbij is het voor het kabinet van belang dat
Nederland zelfstandig lid blijft van de FATF.

4
5

Bijlage bij Kamerstuk 31 477, nr. 41
Bijlage bij Kamerstuk 31 477, nr. 44

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2882

4

c) Eerste inschatting van krachtenveld
Er is EU-breed overeenstemming dat er verdere stappen moeten worden
gezet op het gebied van AML/CFT. Op 5 december 2019 heeft de Raad in
zijn conclusies de Commissie opgeroepen om parallel voorstellen te doen
voor wetgeving ten aanzien van onafhankelijk Europees toezicht met
directe bevoegdheden en de introductie van een verordening.6 Het
Europees parlement heeft zich in vergelijkbare bewoordingen uitgelaten
in een resolutie van 19 september 2019.7 Tijdens de Economische en
Financiële Raad van 7 mei jl. kwam bij een eerste gedachtewisseling over
de mededeling naar voren dat er wel verschil van mening bestaat over de
wijze waarop hier invulling aan dient te worden gegeven.8
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Het kabinet heeft een positieve grondhouding over de bevoegdheid van
de Commissie om de mededeling uit te brengen. De mededeling kondigt
aan dat de Commissie verschillende maatregelen zal voorstellen om het
AML/CFT-raamwerk te verbeteren. Gezien de veelal grensoverschrijdende
context waarin witwassen en terrorismefinanciering plaatsvindt, kan de
werking van de interne markt in het geding raken. Op grond van artikel
114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna
VWEU) heeft de Commissie de bevoegdheid om maatregelen te nemen
ten aanzien van de werking van de interne markt. Op het beleidsterrein
van de interne markt is sprake van gedeelde bevoegdheden tussen de EU
en de lidstaten (zie artikel 4, tweede lid, onder a, VWEU). In het actieplan
worden de voorstellen enkel op hoofdlijnen beschreven. Het kabinet merkt
daarom op dat de bevoegdheid van de EU op dit gebied ook afhangt van
de precieze invulling van de voorstellen.
b) Subsidiariteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
subsidiariteit. Witwassen en terrorismefinanciering vinden veelal plaats in
een grensoverschrijdende context. Een gebrek aan uniforme regelgeving
kan resulteren in fragmentatie, die ten koste gaat van de effectiviteit van
de maatregelen en de interne markt kan schaden. Zodoende is optreden in
EU-verband gerechtvaardigd.
c) Proportionaliteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
proportionaliteit van de mededeling. De Commissie streeft ernaar om het
EU AML/CFT-raamwerk te versterken door de implementatie en de
handhaving van regelgeving te verbeteren en meer samenwerking tussen
relevante partijen te bewerkstelligen. Deze mededeling draagt hieraan bij
en gaat niet verder te gaan dan noodzakelijk is om dit doel te bereiken.

6

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14823–2019-INIT/nl/pdf.
Resolutie van het Europees parlement van 19 september 2019 over de stand van zaken ten
aanzien van de tenuitvoerlegging van de antiwitwaswetgeving van de Unie (2019/2820(RSP)).
8
Hierover is de Kamer geïnformeerd middels de geannoteerde agenda voor de Ecofinraad van
18 mei. (Kamerstuk 21 501–07, nr. 1702)
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2882

5

d) Financiële gevolgen
De mededeling brengt geen financiële gevolgen met zich mee. Nederland
zal de Commissie vragen precies aan te geven wat het financieel beslag
van de toekomstige voorstellen zal zijn.
Ten aanzien van de oprichting van de Europese AML/CFT-toezichthouder
meldt de Commissie alvast dat er goede redenen bestaan om de
financiering van deze toezichthouder neer te leggen bij de private partijen
die onder zijn toezicht staan, zoals gebruikelijk is bij vergelijkbare
organen.
Indien er gevolgen zijn voor de EU-begroting is Nederland van mening dat
de benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de in de
Raad afgesproken financiële kaders van de EU-begroting 2014–2020 en
dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting. De kabinetsinzet voor het volgende MFK is leidend voor een
integrale afweging van middelen voor de periode na 2020; Nederland wil
niet vooruitlopen op de besluitvorming over het volgende MFK.
Eventuele gevolgen voor de Nederlandse begroting worden ingepast op
de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de
regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Burgers en bedrijfsleven zijn gebaat bij een effectief en efficiënt kader van
regelgeving op het gebied van AML/CFT en het toezicht daarop. Met name
de instellingen die actief zijn in verschillende landen binnen de EU zullen
naar verwachting minder regeldruk en administratieve lasten ervaren,
omdat een meer geharmoniseerd kader van regelgeving wordt geïntroduceerd en het toezicht erop meer eenduidig wordt. Bovendien zal dit
positieve gevolgen hebben voor de concurrentiekracht binnen de EU,
aangezien er een meer geharmoniseerd level-playing field gecreëerd zal
worden. De concrete gevolgen voor de regeldruk, administratieve lasten
en concurrentiekracht, zullen afhangen van de uitwerking van het
Actieplan in wetgevingsvoorstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2882

6