Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2149

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2016
Inleiding
In de nacht van 14 op 15 juni 2015 is Zuid-Afrikaans staatsburger de heer
K. in het Detentiecentrum Rotterdam overleden als gevolg van suïcide.
Het is bijzonder tragisch als mensen zich van het leven beroven. Ik betreur
dat de heer K. suïcide heeft gepleegd, zeker omdat hij aan de zorg van de
overheid was toevertrouwd.
Ik heb de Inspectie Veiligheid en Justitie (IVenJ) na de suïcide direct
gevraagd een onderzoek in te stellen om vast te kunnen stellen hoe dit
heeft kunnen gebeuren en of alle (vreemdelingrechtelijke) procedures
zorgvuldig zijn verlopen. Hierbij treft u dit rapport aan1. In deze beleidsreactie informeer ik u over de bevindingen en de aanbevelingen van de
IVenJ en de maatregelen die ik naar aanleiding hiervan tref en reeds
getroffen heb.
Conclusies IVenJ
•

•

•

1

kst-19637-2149
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

De IVenJ oordeelt overwegend positief ten aanzien van de gevolgde
procedures en de wijze waarop de betrokken functionarissen de
uitvoering ervan ter hand hebben genomen.
De IVenJ heeft geconstateerd dat de ketenpartners IND en DT&V in
eerste instantie oplossingsgericht gehandeld hebben en maatwerk
hebben geleverd in de zaak van de heer K. De focus op de snelle
afhandeling en overdracht kan echter tot gevolg hebben gehad dat
andere voor de casus relevante omstandigheden minder werden
gezien.
Op grond van de algehele en actuele gezondheidstoestand, alsmede
de informatie die betrokkene zelf gaf, acht de IVenJ dat het navolgbaar
en plausibel is dat er geen verhoogde alertheid was voor mogelijke
suïcidaliteit. Wel kan informatiedeling met betrekking tot medische
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2149

1

•

bijzonderheden en bijzonderheden omtrent houding en gedrag op
punten nauwkeuriger plaatsvinden.
De IVenJ is van oordeel dat van de actoren in het Lokaal Terugkeer
Overleg (LTO) verwacht mag worden dat zij motiveren en vastleggen
waarom aan de Afdeling Vreemdelingen Identificatie en Mensenhandel
(AVIM) van de Nationale Politie verzocht wordt om toepassing van
vreemdelingenbewaring. Met betrekking tot de inbewaringstelling
dient de eindverantwoordelijke functionaris (de Hulpofficier van
Justitie of een aangewezen ambtenaar van de DT&V) te laten blijken
welke afweging heeft plaatsgevonden om geen lichter middel toe te
passen.

Opmerking vooraf
In het onderzoek beschrijft de IVenJ dat de advocaat van de heer K. heeft
nagevraagd of het mogelijk was dat de heer K. met hulp van DT&V naar
Frankrijk terug zou kunnen terugkeren, als hij zijn asielaanvraag zou
intrekken. Dit bleek wel mogelijk, maar het intrekken van een asielverzoek
zou betekenen dat het recht op opvang bij het COA zou vervallen. Omdat
de heer K. gebruik wilde blijven maken van de opvangvoorzieningen van
COA, besloot hij zijn asielverzoek in Nederland door te zetten. De IVenJ
heeft hier geen conclusie of aanbeveling aan verbonden. Echter, ik heb
inmiddels de werkwijze zodanig aangepast dat indien een asielzoeker te
kennen geeft zijn verzoek te willen intrekken en terug te willen keren, de
voorbereidingen voor het vertrek al plaatsvinden en de formele intrekking
pas plaatsvindt vlak voor het feitelijke vertrek. Hierdoor houdt betrokkene
ook gedurende de fase dat het vertrek wordt voorbereid recht op opvang.
Reactie op de aanbevelingen
Aanbeveling 1 aan de IND, de DT&V en het COA:
Blijf structureel in gesprek met medewerkers over het signaleren en
vastleggen van relevante (medische) informatie omtrent vreemdelingen in
procedure, waaronder ook informatie over bijzonderheden in houding en
gedrag. Dit zowel ten behoeve van de eigen taakuitoefening, als ten
behoeve van de overdracht van dergelijke informatie aan ketenpartners.
Heb daarbij uitdrukkelijk oog voor de professionele ruimte van
functionarissen.
Deze aanbeveling neem ik over. De overdracht van medische gegevens is
een complexe aangelegenheid, zoals uw Kamer weet. Het medisch
beroepsgeheim en de privacywetgeving stellen grenzen aan wat de
betrokken organisaties met elkaar mogen delen en wat medisch en
niet-medisch personeel aan elkaar mogen vertellen. Daarbij is van belang
dat de medewerkers in de vreemdelingenketen professionele ruimte
krijgen om hun werk goed te kunnen doen. Zoals gemeld in de brief over
de voortgang van de verbetermaatregelen vreemdelingenketen van 6 mei
20152 werk ik samen met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en de betrokken uitvoerings- en toezichtsinstanties aan verbeteringen in de overdracht van medische informatie over vreemdelingen.
Thans wordt samen met de medische beroepsgroep de laatste hand
gelegd aan een handreiking voor zorgprofessionals die worden ingezet in
de vreemdelingenketen. Doel van deze handreiking is het vastleggen van
een eenduidige interpretatie van de geldende wet- en regelgeving ten
aanzien van medische informatieoverdracht. In de handreiking komen
verschillende situaties aan bod waarbij de zorgprofessional stap voor stap
wordt geholpen met het maken van de keuze over het al dan niet
2

Kamerstuk 19 637, nr. 2007

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2149

2

overdragen van medische gegevens. Daarnaast wordt aandacht
geschonken aan het belang van het actief uitwisselen van medische
gegevens voor een goede opvang en begeleiding.
Na vaststelling zal de handreiking opgenomen worden in de bestaande
scholingsfaciliteiten van de zorgprofessionals, om zo de toepassing van
de handreiking in praktijk actief te stimuleren.
Voor een goede opvang en zorg voor vreemdelingen is het van belang dat
ook het niet-medisch personeel (bijvoorbeeld beveiliging- en opvangmedewerkers) dat bij de begeleiding en behandeling is betrokken, weet welke
gezondheidsinformatie verzameld en zo nodig gedeeld mag worden, gelet
op de bijzondere zorgplicht van de overheid. Deze gegevens kunnen zowel
afkomstig zijn van zorgprofessionals als van niet-medisch personeel.
Naast gezondheidsinformatie zijn ook bijzonderheden inzake houding en
gedrag van de vreemdeling relevant voor een goede opvang en zorg. Daar
zal in de opleiding van deze medewerkers aandacht aan gegeven worden,
waarbij ook de professionele ruimte van de medewerker nadrukkelijk aan
de orde zal komen.
Hoe belangrijk de overdracht van relevante (medische) gegevens ook is,
daarmee kunnen niet alle incidenten voorkomen worden. De IVenJ
constateert dat niet gesteld kan worden dat er een oorzakelijk verband is
te leggen tussen de mate van informatiedeling en de zelfdoding van de
heer K.
Aanbeveling 2 aan het LTO (de DT&V, het COA, de IND en de AVIM):
Het opleggen van vreemdelingenbewaring is een ultimum remedium en
dient eerst te worden ingezet als alle andere mogelijkheden zijn verkend
en benut. Op casusniveau dient altijd duidelijk te zijn waarom een lichter
middel niet kan worden toegepast. Deze afweging dient deugdelijk te
worden gemotiveerd en vastgelegd.
Ik ben het eens met de strekking van deze aanbeveling.
Vreemdelingenbewaring is een ultimum remedium en dient pas te
worden ingezet als niet kan worden volstaan met een lichter middel.
In de Vreemdelingenwet is vastgelegd dat vreemdelingenbewaring ter
fine van uitzetting alleen mogelijk is indien risico bestaat dat de vreemdeling zich aan het toezicht zal onttrekken of de vreemdeling de voorbereiding van het vertrek of de uitzettingsprocedure ontwijkt of belemmert
en er zicht is op uitzetting. Bij voorkeur wordt een lichter, alternatief,
middel ingezet om alsnog het vertrek van de persoon die niet langer in
Nederland mag blijven te realiseren. Daarbij worden de relevante
belangen tegen elkaar afgewogen.
Dat vreemdelingenbewaring als ultimum remedium wordt ingezet is
tevens gewaarborgd doordat de vreemdeling dit bij toetsing van de
inbewaringstelling aan de rechter kan voorleggen. Daarbij beoordeelt de
rechter tevens of met een door de vreemdeling voorgesteld, minder
ingrijpende maatregel had kunnen worden volstaan. Wel moet worden
bedacht dat als eenmaal terecht wordt aangenomen dat er een (significant) risico op onttrekken aan het toezicht bestaat, alternatieven voor
bewaring, door het risico op onttrekking, niet snel effectief zullen zijn.
Deze opmerking past in die zin in de lijn in de jurisprudentie van de
Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State van de afgelopen
periode, die ook is geïmplementeerd in de praktijk. Sinds 1 januari 2016
zijn de modellen van de «Maatregel van bewaring» verduidelijkt. Zo is
opgenomen dat de hulpofficier van Justitie of aangewezen ambtenaar van
de DT&V moet motiveren waarom hij geen lichter middel toepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2149

3

Daarmee is de strekking van de aanbeveling verwerkt in de uitvoeringspraktijk.
Tot slot
Sinds enige jaren is vanuit het toezicht en het verbeterprogramma
vreemdelingenketen hard gewerkt aan verbetering van de in- en externe
informatie-uitwisseling, daarin zijn grote stappen gezet. Zeker in het
huidige tijdsbeeld waarbij er grote druk op alle betrokken organisaties
staat om de vluchtelingeninstroom op een goede manier te leiden dank ik
de IVenJ voor dit onderzoek. De IVenJ oordeelt overwegend positief ten
aanzien van de gevolgde procedures en de wijze waarop de betrokken
functionarissen de uitvoering ervan ter hand hebben genomen. Dat is een
opsteker voor de medewerkers binnen de vreemdelingenketen die zich
dag in dag uit inspannen voor een humane behandeling van vreemdelingen.
Echter, een suïcide is altijd een zeer betreurenswaardige en ingrijpende
gebeurtenis. Het is van groot belang dat alle organisaties en betrokkenen
alert blijven op het juist toepassen van de procedures, het oppikken van
relevante signalen en deze ook vastleggen. Daarbij moet worden
opgepast voor te veel bureaucratisering, de medewerker op de werkvloer
moet de ruimte krijgen om zijn werk te kunnen doen. Het vinden van een
balans hierin krijgt voortdurende aandacht van de ketenpartners in de
vreemdelingenketen.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2149

4