Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 408

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 november 2023
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda van de informele Onderwijs-,
Jeugd-, Cultuur- en Sportraad (OJCS-Raad) aan voor het onderdeel Jeugd,
die op donderdag 23 november plaatsvindt, onder het Spaans voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie in Brussel.
In de bijlage worden de onderwerpen nader toegelicht en treft u per
onderwerp het doel van de Raadsbehandeling, de inhoud van het
onderwerp en de inzet van Nederland aan.
Nederland zal tijdens de Raad op ambtelijk niveau worden vertegenwoordigd.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

kst-21501-34-408
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-34, nr. 408

1

GEANNOTEERDE AGENDA OJCS RAAD- JEUGD
Jeugd – Donderdag 23 november 2023
Voor de Jeugdraad staan de volgende onderwerpen geagendeerd:
• Raadsconclusies inzake de impact van geestelijke gezondheidsproblemen op Europese jongeren en over een alomvattend overheidsbeleid
om dit aan te pakken;
• Raadsconclusies over een inclusieve en participatieve respons die de
rechten en het welzijn van alle jongeren waarborgt;
• Beleidsdebat over «Een toekomstgerichte Europese Unie die zich inzet
voor haar jonge burgers: de rol van jongeren in de besluitvormingsprocessen van de EU».
Raadsconclusies inzake de impact van geestelijke gezondheidsproblemen op Europese jongeren en over een alomvattend
overheidsbeleid om dit aan te pakken
Inhoud
De Raadsconclusies inzake de impact van geestelijke
gezondheids-problemen op Europese jongeren en over een
alomvattend overheidsbeleid om dit aan te pakken, sluiten aan op
het recht op menselijke waardigheid, zoals verankerd in artikel 1 van het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Ook zijn ze in lijn
met de EU jeugdstrategie 2019–2027, in het bijzonder met de daarin
opgenomen Europese jeugddoelen over «inclusieve samenlevingen» en
«geestelijk welzijn». In de Raadsconclusies worden lidstaten en de
Europese Commissie uitgenodigd om aandacht te besteden aan de
mentale gezondheid en het versterken van de geestelijke weerbaarheid,
van jongeren.
Er wordt gesteld dat deze o.a. door een opeenvolging van verschillende
crisissituaties en sociaal maatschappelijke ontwikkelingen, verder onder
druk is komen te staan. Ook wordt specifiek aandacht gevraagd voor de
kwetsbaarheid van jongeren uit minder kansrijke situaties. De conclusies
wijzen op de kracht van preventie, waaronder het belang van sport en
bewegen en op de rol van bijvoorbeeld het jongerenwerk. Ook de
aandacht voor dit onderwerp via de EU Jongerendialoog -een belangrijk
participatiemechanisme voor jongeren in de EU – is in de tekst
opgenomen.
In de Raadsconclusies worden lidstaten en Europese Commissie specifiek
gevraagd aandacht te besteden aan preventie, versterken van
weerbaarheid, de-stigmatisering van psychische problematiek en de
impact van haatboodschappen via bijvoorbeeld sociale media. Aan de
lidstaten wordt gevraagd met een sector-overstijgende blik te kijken naar
de impact van beleid op de psychische gesteldheid van jongeren en te
zorgen voor gelijkwaardige en betaalbare (toegang tot) zorg. Aan de
Europese Commissie wordt verzocht om binnen de mogelijkheden van de
EU Jeugdstrategie, te kijken naar aandacht voor mentale gezondheid van
jongeren, om onderzoek te bevorderen en te verspreiden en goede
praktijkvoorbeelden van de lidstaten te verzamelen en te verspreiden.
Achtergrond
In algemene zin kan worden opgemerkt dat er zorgen zijn over de mentale
gezondheid van EU-burgers. Er zijn de laatste jaren verschillende crises
geweest die impact hierop hebben gehad, zoals de COVID-19 pandemie,
oorlogen, klimaatverandering en inflatie. Daarnaast zorgen ontwikkelingen zoals de toegenomen digitalisering, voor uitdagingen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-34, nr. 408

2

dagelijks leven van – met name – mensen in een kwetsbare positie,
waaronder kinderen en jongeren en hebben daarmee ook invloed op de
mentale gezondheid van EU-burgers.
Naar aanleiding hiervan heeft de Europese Commissie een integrale
aanpak op het gebied van mentale gezondheid in Europa gepubliceerd.
Dit initiatief vormt het begin van een strategische, sectoroverstijgende
benadering waaraan vanuit meerdere relevante beleidsterreinen wordt
bijgedragen. De aanpak bouwt voort op bestaand beleid, benaderingen en
acties. Mede door dit initiatief heeft het Spaans voorzitterschap mentale
gezondheid tot een van haar prioriteiten bestempeld.
De Raadsconclusies over mentale gezondheid van jongeren zijn in lijn met
de integrale aanpak van De Commissie en gaan over een brede
benadering van de mentale gezondheid voor alle jongeren met aandacht
voor preventie.
Voor de omschrijving van geestelijke gezondheid wordt in de raadsconclusies gekeken naar de WHO, die spreekt over «een toestand van
geestelijk welzijn, die mensen in staat stelt om om te gaan met de stress
van het leven, de eigen capaciteiten te benutten en de mogelijkheid om te
leren en te werken en bij te dragen aan de samenleving bevordert».
Bevordering van jongerenparticipatie is één van de beginselen van de
EU-Jeugd Strategie (2019–2027).
De Raadsconclusies zijn niet bindend en de aanbevelingen in de tekst
kunnen vooral gezien worden als uitnodigingen aan lidstaten, de
Europese Commissie, en bijvoorbeeld het jongerenwerk.
Inzet Nederland
Nederland vindt de aandacht voor de mentale gezondheid van jongeren
belangrijk.
De verschillende crises hebben impact op de mentale gezondheid van EU
burgers, en daarmee zeker ook op die van kinderen en jongeren. We
verwelkomen dan ook de oproep voor een integrale aanpak op gebied van
mentale gezondheid in Europa. Nederland heeft hierbij het belang van
preventie benadrukt. We zien ook de Europese meerwaarde in het van
elkaar leren en bundelen van goede voorbeelden en kennis op dit gebied.
Dit kan bijdragen aan het versterken van staand nationaal beleid ter
bevordering van de mentale gezondheid.
Nederland werkt aan het versterken van de mentale gezondheid onder
meer via de kabinetsbrede aanpak «Mentale gezondheid: van ons
allemaal» welke vorig jaar aan de Kamer is aangeboden en die zich richt
op verschillende relevante beleidsdomeinen omtrent leefomgevingen
zoals werk, onderwijs en de buurt.
De aanpak is bedoeld voor alle Nederlanders, met daarbij specifieke
aandacht voor jongeren en jongvolwassenen, werkenden en mensen in
een kwetsbare positie. Samen met de doelgroep zelf en een brede groep
maatschappelijke partners start het kabinet hiermee een brede beweging
voor betere mentale gezondheid.
Met het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) wordt een impuls
gegeven aan het effectief werken aan mentaal welbevinden van
leerlingen/studenten. Het NPO biedt verschillende evidence-based
interventies gericht op het (herstellen van het) mentaal welbevinden. Met
het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid wordt daarnaast ingezet op
het verminderen van eenzaamheid. Een initiatief dat vanuit dit actieprogramma wordt ondersteund is Join Us. Dit richt zich op het terugdringen
van eenzaamheid onder jongeren en jongvolwassen, door hen samen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-34, nr. 408

3

brengen en te helpen sociaal sterker te worden. Ook wordt in de bredere
context van mentale gezondheid in Nederland ingezet op depressiepreventie en het verminderen van het aantal suïcides.
Nederland pleit ervoor dat de Raadsconclusies rekening houden met
diversiteit in bevoegdheden binnen lidstaten en het subsidiariteitsbeginsel.
Indicatie krachtenveld Raad
Naar verwachting zullen de lidstaten akkoord gaan. Alle lidstaten
erkennen het belang van de impact van geestelijke gezondheidsproblemen op Europese jongeren en kunnen zich op hoofdlijnen vinden in dit
voorstel voor de Raadsconclusies. Over de omschrijving van LHBTIQ+
loopt nog discussie en zal waarschijnlijk een oplegger volgen.
Raadsconclusies inzake een inclusieve en participatieve respons
die de rechten en het welzijn van alle jongeren waarborgt
Inhoud
De Raadsconclusies inzake een inclusieve en participatieve
respons die de rechten en het welzijn van alle jongeren
waarborgt, zijn in lijn met de EU-jeugdstrategie 2019–2027, in het
bijzonder het daarin opgenomen beginsel «bevordering van jongerenparticipatie» en het Europese jeugddoel over inclusieve samenlevingen. De
Raadsconclusies gaan over een betere verbinding van het beleid in
Europa met jongeren. Deze behoefte klonk ook door in de uitkomsten van
de negende cyclus van de EU Jeugddialoog, waarin jongeren vragen
passende maatregelen te nemen om jongerenparticipatie in alle relevante
beleidsvelden te mainstreamen. Dit ook omdat de complexiteit van de
uitdagingen waarmee jongeren geconfronteerd worden – mede door
opeenvolgende crises – duidelijker geworden is. Een van de uitkomsten
van het Europees Jaar van de Jeugd (2022) en de Conferentie over de
toekomst van de EU, was het verkennen van de mogelijkheid van een EU
jeugdtest. Hiermee zou zowel gekeken kunnen worden naar de impact van
beleid op (heden en toekomst van) jongeren, als tegemoet gekomen
kunnen worden aan de behoefte van jongeren om meer betrokken te zijn
bij EU-besluitvormingsprocessen.
In de Raadsconclusies worden lidstaten en de Europese Commissie
specifiek gevraagd samen te werken op gebied van mainstreaming van
het jeugdbeleid op alle beleidsterreinen, om de integratie van een
jeugdperspectief in de ontwikkeling van overheidsbeleid te bevorderen.
Aan de Europese Commissie wordt hierbij bijvoorbeeld verzocht om
binnen de bestaande mogelijkheden te kijken en bijvoorbeeld de
EU-jeugdcoördinator hierbij te betrekken. Ook zou geleerd kunnen worden
van al bestaande voorbeelden van jeugdtesten in een aantal lidstaten.
Achtergrond
De complexiteit van de uitdagingen waarmee jongeren worden geconfronteerd is duidelijker dan ooit geworden. Toegang tot onderwijs, werk,
huisvesting en diensten staat soms onder druk en dit zijn essentiële
rechten voor iedereen. Veel jongeren vinden dat ze weinig zeggenschap
hebben over belangrijke besluiten, wetten en beleidsmaatregelen die op
hen van invloed zijn. Een alomvattende aanpak van de uitdagingen
waarmee jongeren te maken hebben, vereist hun betrokkenheid en
participatie in publieke instellingen en in beleidsvormingsprocessen,
zowel via niet-traditionele als traditionele vormen van participatie. O.a. het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-34, nr. 408

4

Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) benadrukt dat het
belangrijk is om een beoordeling uit te voeren van de impact van beleid
op jongeren en om rekening te houden met de behoeften en verwachtingen van jongeren.
De levens van jongeren worden gevormd door beleid dat zijn wortels
heeft in vele beleidsterreinen en op verschillende uitvoeringsniveaus.
Door jeugd als prioriteit te mainstreamen op verschillende beleidsterreinen, kan er voor worden gezorgd dat er in het beoogde beleid of de
beoogde programma’s rekening wordt gehouden met de specifieke
behoeften van – of effecten voor – jongeren.
Inzet Nederland
Nederland erkent het belang van inclusie en jongerenparticipatie en
daarmee ook het belang om hen bij besluitvormingsprocessen te
betrekken. Dit blijkt bijvoorbeeld uit al eerder genoemde nationale
initiatieven, zoals de wijziging van artikel 1 van de Grondwet, waarmee
handicap en seksuele gerichtheid toegevoegd zijn als discriminatiegronden en praktische voorbeelden als het jaarlijkse terugkerende
Nationaal Jeugddebat, of bijvoorbeeld een initiatief als de jongerenparticipatietool van de Jongerenmilieuraad.
Ook vindt Nederland het belangrijk dat jongeren in staat worden gesteld
op zinvolle wijze deel te nemen aan beslissingen over zaken die hen (op
nationaal en EU niveau) aangaan. Samen met de Nationale Jeugdraad
inventariseren we de mogelijkheid van een nationale jeugdstrategie. We
onderstrepen het belang van bijvoorbeeld de EU-Jeugddialoog als link
tussen nationale en Europese betrokkenheid van jongeren. En via een
informatiecampagne o.l.v. het Ministerie van Buitenlandse zaken – welke
ook specifiek gericht is op jongeren – zal de komende jaren meer aandacht
besteed worden aan het betrekken van de Nederlander bij de Europese
Unie.
Nederland heeft geen bezwaar tegen een verkenning van een mogelijke
EU-jeugdtest. Er is geen nationale jeugdtest. Wel worden de eerste
ervaringen opgedaan met de generatietoets. Nederland pleit ervoor dat de
Raadsconclusies rekening houden met diversiteit in bevoegdheden
binnen lidstaten en het subsidiariteitsbeginsel.
Indicatie krachtenveld Raad
Naar verwachting zullen de lidstaten akkoord gaan. Alle lidstaten
erkennen het belang van een inclusieve en participatieve respons die de
rechten en het welzijn van alle jongeren waarborgt en kunnen zich op
hoofdlijnen vinden in dit voorstel voor de Raadsconclusies. Over de
omschrijving van LHBTIQ+ loopt nog discussie en zal waarschijnlijk een
oplegger volgen.
Beleidsdebat
Doel en Inhoud Raadsbehandeling
Op basis van het achtergronddocument van het Spaans voorzitterschap
zien we dat de gedachtewisseling zal gaan over «Een toekomstgerichte
Europese Unie die zich inzet voor haar jonge burgers: de rol van
jongeren in de besluitvormingsprocessen van de EU». De
toelichting gaat in op belang van inclusie van jongeren en het belang om
hen bij besluitvormingsprocessen te betrekken. Dit gelinkt aan de
tijdsgeest met een opeenvolging van crises, zoals corona en klimaat. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-34, nr. 408

5

het document wordt ook verwezen naar een onderzoek waarin staat dat
jongeren bij besluitvorming op EU-niveau meer gehoord willen worden.
Er worden twee vragen meegegeven die het gesprek richting kunnen
geven en die gaan over:
• Het versterken van de rol van jongeren als belangrijke stakeholders in
besluitvormingsprocessen;
• Hoe een impact assessment van het EU-beleid vanuit jongerenperspectief kan bijdragen aan het aanpakken van de uitdagingen waarmee
jongeren nu en in de toekomst worden geconfronteerd
Inzet Nederland
Nederland zal aangeven het belang van jongerenparticipatie, en ook de
inclusie van jongeren uit minder kansrijke situaties, te ondersteunen. Het
is belangrijk dat jongeren in staat worden gesteld op zinvolle wijze deel te
nemen aan beslissingen over zaken die hen (op nationaal en EU-niveau)
aangaan.
– Nederland zal verwijzen naar de EU-jongerendialoog, waarin jongeren
zich uitspreken over besluitvormingsprocessen van de EU. Ook zijn
bijvoorbeeld de gastlessen over de EU op scholen, gegeven door de
jongerenvertegenwoordigers Europese Zaken van de NJR, een mooi
voorbeeld van jongeren meer en beter betrekken en informeren over
de EU (besluitvorming).
– Het kabinet zet zich ook in om de inwoners bij de Europese Unie te
betrekken door deze te informeren, actief te luisteren naar wat de
burger van de Unie verwacht en draagvlak te creëren. Hiervoor wordt
de komende twee jaar – onder leiding van het Ministerie van Buitenlandse Zaken – een interdepartementale EU-informatiecampagne
(inclusief burgerdialogen) opgezet1. De uitvoering van deze informatiecampagne zal gericht zijn op het bereiken en betrekken van moeilijk
bereikbare doelgroepen, waaronder jongeren.
– Verder kan naar nationale voorbeelden van betrokkenheid van
jongeren bij besluitvorming worden verwezen. Voorbeelden zijn de
recent samengestelde Jongerenraad Digitalisering (in opdracht van het
ministerie BZK met Unicef) waarbij het panel bijvoorbeeld aandacht
vraagt voor het aanpakken van fake-news en cyberpesten.
Andere mooie voorbeelden zijn het jongerenpanel mentale gezondheid
en de jongerenparticipatietool van de Jongerenmilieuraad.
– Ook kan worden gewezen op lopende nationale initiatieven zoals het
jaarlijkse Nationaal Jeugddebat, de huidige inventarisatie – samen met
de Nationale Jeugdraad – naar de mogelijkheid van een nationale
jeugdstrategie en bijvoorbeeld het betrekken van jongeren bij de
beleidsontwikkelingen rondom de gesloten jeugdhulp.
– En via de kinderrechtenconferentie leren basisschoolkinderen uit heel
Nederland jaarlijks over kinderrechten en gaan hierover met elkaar in
gesprek.
– Op lokaal niveau spelen de lokale jongerenraden een rol van betekenis
bij de betrokkenheid van jongeren bij beleid.
De tweede vraag gaat over hoe een impact assessment van het EU-beleid,
vanuit jongerenperspectief, kan bijdragen aan het aanpakken van de
uitdagingen waarmee jongeren nu en in de toekomst worden
geconfronteerd.
Dit is in lijn met bijvoorbeeld uitkomsten uit het Europees Jaar van de
Jeugd 2022 en de Conferentie over de Toekomst van de EU, waar dit
voorstel (47) ook aangehaald werd. Gedacht wordt aan het uitvoeren van
een soort van «jongerencheck» om te bepalen welk effect EU beleid heeft
1

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-f63300a89f85381074c615c13ba28759e2c77b29/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-34, nr. 408

6

op het leven en de toekomst van jongeren, waarbij jongeren ook bij het
evaluatieproces kunnen worden betrokken en worden geraadpleegd
wanneer een beleidsalternatief nodig is.
Nederland zal aangeven het belangrijk te vinden dat er met zo’n inventarisatie geen onnodige bureaucratie optreedt. Nederland zal ook aangeven
zelf te experimenteren met de generatietoets. Deze generatietoets is een
methodiek die beleidsambtenaren en wetgevingsjuristen inzicht geeft in
de (kwantitatieve en kwalitatieve) effecten van nieuw beleid en nieuwe
wetgeving op verschillende generatiegroepen. De generatietoetsmethodiek bestaat uit negen thema’s, vijf leeftijdsgroepen en twee
meetmomenten. Op dit moment zijn er vier generatietoetsen uitgevoerd.
De rapporten met de resultaten zijn aan de Tweede Kamer verstuurd.2 Op
dit moment wordt de generatietoets ingezet in het kader van de circulaire
economie.

2

Zie bijlage bij Kamerstuk 35 925 XIX, nr. 14 en Kamerstuk 36 229, nr. 3 en bijlagen bij Kamerstuk
32 813, n. 1230.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-34, nr. 408

7