4
Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 10 augustus
2012 te Addis Abeba tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden en de Federale Democratische Republiek Ethiopië tot het vermijden van dubbele
belasting en het voorkomen van het ontgaan van belasting
met betrekking tot belastingen naar het inkomen (33638).
De voorzitter:
Ik heet de staatssecretaris van Financiën van harte welkom.
Dit is zijn eerste volwaardige debat over een wetsvoorstel.
In het eerste debat van Kamerleden mogen zij in hun maidenspeech niet geïnterrumpeerd worden, maar dat geldt
helaas niet voor bewindspersonen.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. Allereerst feliciteer ik de staatssecretaris met
zijn "maidenbijeenkomst". Er zijn natuurlijk al mondelinge
vragen geweest, maar dit debat telt inderdaad officieel.
Voor ons ligt het belastingverdrag met Ethiopië. Vroeger
spraken wij bij hoge uitzondering over belastingverdragen.
Soms zette mijn partij zo'n verdrag zelfs vergeefs op de
agenda. Tegenwoordig is dat anders. Het bespreken van
zulke verdragen is nu vrij normaal. De aandacht voor
belastingverdragen is tegenwoordig groter. Dat is winst.
Het is van belang dat we het nut, de noodzaak en ook de
wenselijkheid van die verdragen hier bespreken. Ik dank de
partijen die mijn verzoek hebben gesteund om dit verdrag
te behandelen in de Tweede Kamer. Ik hoop daarmee deze
nieuwe traditie voort te zetten.
Ook dit verdrag verdient de nodige aandacht. Naar de
mening van de SP heeft een rijk en ontwikkeld land bij het
sluiten van verdragen met ontwikkelingslanden de morele
plicht om ook te kijken naar de belangen van de verdragspartner. Die heeft in het algemeen namelijk niet de
beschikking over een heel leger fiscalisten en delft daarom
in de onderhandelingen nogal eens het onderspit. Je kunt
zeggen dat dit mooi is voor de multinationals in Nederland
en voor beleggers die in Ethiopië geld willen verdienen,
maar dan zijn we wel heel ver afgedwaald van waar we met
ontwikkelingslanden heen willen. Vooral als je bedenkt dat
dit kabinet bezuinigt op ontwikkelingssamenwerking en
daarbij weleens het argument gebruikt dat die landen op
eigen benen moeten staan en zelf belasting moeten innen,
is dit extra belangrijk. Wat kan de staatssecretaris zeggen
over de capaciteit van de Ethiopische belastingdienst? Heeft
hij de indruk dat er twee gelijke partners tegenover elkaar
zaten bij die onderhandelingen? Hoeveel personen waren
er aan weerszijden eigenlijk aanwezig bij die onderhandelingen?
De bronbelastingen vormen natuurlijk een belangrijk
onderdeel van het belastingverdrag. Ik wil daar eerst in het
algemeen iets over zeggen. Nederland heeft er vaak voor

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

gekozen om het OESO-modelverdrag als inzet te nemen bij
onderhandelingen over belastingverdragen. We weten
allemaal dat dat verdrag vooral rekening houdt met de
verschaffers van kapitaal, terwijl het VN-modelverdrag ook
oog heeft voor de belangen van ontwikkelingslanden. Dat
heeft onder andere te maken met de hoogte van de bronheffingen. Lage bronheffingen zijn gunstig voor kapitaalverschaffers, die het kapitaal het liefst zo goedkoop mogelijk
uit dat land halen, maar voor het land waar het eigenlijke
werk wordt gedaan, is het lastig om daar belasting te heffen.
Een van de slechtste excuses die ik weleens hoor voor lage
bronbelastingen in belastingverdragen, is dat zij goed zouden zijn voor de investeringen in dat land. Als het lokken
van zo veel mogelijk kapitaal door het te laag te belasten,
al de strategie is, hoef je dat niet in een belastingverdrag
te doen. Het ontwikkelingsland zou namelijk ook gewoon
zelf de dividendbelasting of de belasting op interest kunnen
verlagen. Het zou dus heel gek zijn om dat via een bilateraal
belastingverdrag te regelen. Het is echter niet voor niets
dat landen deze belasting niet verlagen. Dat resulteert er
namelijk nogal eens in dat multinationals bij gelijkblijvende
investeringen simpelweg minder gaan afdragen. Het leidt
ook nogal eens tot omleidingen van investeringen. Dat
hebben we bijvoorbeeld gezien bij Mongolië, waarbij
Nederland de tussenschakel was tussen Mongolië en
Canada. Ook in dit geval zijn er oliebedrijven uit Engeland
en Canada die hun investeringen via Nederland laten verlopen. Als ze dan olie vinden in Ethiopië krijgen ze meer
inkomsten via de tussenschakel Nederland, met dank aan
die lage bronbelastingen. Met het omleiden van inkomsten
lijkt het er bovendien op dat de investeringen uit Nederland
in Ethiopië toenemen, maar in feite is het alleen zo dat het
aantal brievenbusmaatschappijen toeneemt.
In antwoord op onze schriftelijke vragen kregen we te horen
dat Ethiopië in de hoofdregel slechts 5% bronbelasting op
interest heft. In de nota naar aanleiding van het verslag zei
de vorige staatssecretaris: "Bij mijn weten zijn er geen vormen van interest waarbij Ethiopië meer dan 5% heft." De
reden dat ik daar toch over doorvroeg, is dat wij in verschillende documenten hebben gevonden, onder andere bij
Ernst & Young, dat de bronbelasting op foreign loans 10%
bedraagt. Als het gaat om leningen vanuit Nederland is dat
toch het cijfer waar we naar moeten kijken. Dan lijkt het er
dus wel degelijk op dat er sprake is van verlaging van
Ethiopische bronbelasting onder dit verdrag. Kan de
staatssecretaris dat bevestigen? Kan hij bevestigen dat
bronbelastingen op dividenden en royalty's die Ethiopië
met het Verenigd Koninkrijk heeft afgesproken hoger zijn?
Klopt het bovendien dat met Bangladesh, een ander ontwikkelingsland, ook hogere bronheffingen zijn afgesproken op
rente, royalty's en dividend? Dan is natuurlijk de hamvraag,
de reden waarom ik dit allemaal opbreng: hoe zit dat dan
met dat nieuwe beleid ten aanzien van ontwikkelingslanden
als het gaat om het afsluiten van belastingverdragen?
Ethiopië heeft Nederland verzocht een bepaling in het verdrag op te nemen over een zogeheten "dienstverleningsvaste inrichting". Dat is niet voor niets, want de belastinggrondslag in Ethiopië kan namelijk worden uitgehold door
het in rekening brengen van hoge service fees aan de
meestal agrarische ondernemingen daar. Om deze loophole
te dichten, is in Ethiopië een belasting ingevoerd op die
service fees. Dat moet dan echter wel mogelijk zijn en dat
kan alleen maar als wordt gesproken over een vaste
inrichting. Waarom is het kabinet dan niet bereid om zo'n

20 februari 2014
TK 57

57-4-1

bepaling op te nemen? Het argument in de schriftelijke
beantwoording was dat het in de praktijk niet eenvoudig is
om vast te stellen of de 183-dagengrens, die bij zo'n
dienstverleningsvaste inrichting wordt gesteld, is overschreden. Ik zie eigenlijk niet in waarom dat niet mogelijk zou
zijn, dus ik zou daarover graag een uitleg krijgen van de
staatssecretaris. In het VN-modelverdrag wordt dit juist
aanbevolen en ik neem aan dat de VN niet zomaar in hun
verdrag zullen opnemen. In de beantwoording werd ook
gezegd dat er ook geen dienstverleningsvaste inrichting is
opgenomen in de diverse andere verdragen die Ethiopië
heeft gesloten. Dat is opmerkelijk. We hebben natuurlijk
even gekeken en al in het eerste verdrag waar we tegenaan
liepen, met het Verenigd Koninkrijk, zagen we dat dat wel
was gedaan. Het lijkt erop dat hier toch vooral is gekozen
voor de belangen van Nederlandse gelschieters.
Ik ben blij dat aan Ethiopië is voorgesteld om een antimisbruikmaatregel op te nemen. Hoe ziet die "limitation on
benefits"-bepaling, waar het hier om zou gaan, eruit? In de
schriftelijke beantwoording van 13 november 2013 staat
dat er nog steeds over wordt onderhandeld. Is dat nog
steeds het geval, zo ja, hoe lang is er dan onderhandeld en
wat is op dit moment de stand van zaken? Ik vraag dit ook
omdat het enige verwarring bij me opriep dat de vorige
staatssecretaris in december daar wat anders over zei. Die
zei plotseling dat het al was afgerond en dat er geen antimisbruikbepaling in zou zitten. Zit die er nou wel of niet in?
En is die antimisbruikbepaling onvoorwaardelijk aangeboden? Dat vraag ik ook nog maar eens nadrukkelijk, want de
vorige staatssecretaris heeft mij verzekerd dat het aanbieden
van antimisbruikbepalingen aan ontwikkelingslanden
onvoorwaardelijk zou zijn. Als er dan druk is onderhandeld
zou je verwachten dat van Ethiopische zijde voorwaarden
zijn gesteld, maar zijn die bepalingen niet juist in het belang
van Ethiopië? Dus ik zou eigenlijk wel willen weten hoe ze
hebben gereageerd. Wil Ethiopië dan verdergaan qua antimisbruikbepalingen of juist minder ver? Zijn alle ontwikkelingslanden waarmee Nederland een belastingverdrag heeft
gesloten, al benaderd voor een antimisbruikbepaling en,
zo ja, welke landen hebben daarop positief gereageerd? In
het debat over het SEO-rapport werd gezegd dat twee landen er dankbaar gebruik van wilden maken. Zijn dat er nu
al meer? Mongolië heeft eerder een verdrag met Nederland
opgezegd. Heeft dit gevolgen gehad voor de bedrijvigheid
en zijn er opnieuw onderhandelingen met Mongolië? De
voorganger van de huidige staatssecretaris heeft toegezegd
begin volgend jaar een brief te zullen sturen over de stand
van zaken. Wanneer kunnen we die tegemoetzien? Eigenlijk
zou ik graag willen dat daarin ook wordt ingegaan op de
stand van zaken rond Malawi, dat namelijk ook het verdrag
zou hebben opgezegd.
In september heeft de Europese Commissie vragen gesteld
aan Nederland over afspraken die zouden zijn gemaakt
tussen de Belastingdienst en multinationals aangaande
brievenbusmaatschappijen. Wij waren daar eigenlijk niet
over geïnformeerd en moesten dat via de pers horen, terwijl
het volgens mij toch logisch is dat wij als Kamer automatisch worden geïnformeerd als er zo'n verzoek is gedaan.
In de brief die we hierover eergisteren hebben gekregen,
staan nogal wat ontwijkende antwoorden. Men beroept
zich steeds op bedrijfsgeheimen maar als je zulke algemene
vragen stelt, zoals of een verzoek is gedaan, hoe vaak een
verzoek is gedaan en of er ook andere landen zijn gevraagd,
kun je je volgens mij niet beroepen op bedrijfsgeheimen.
Ik vraag de staatssecretaris of hij kan bekijken op welke
manier hij hierover meer openheid kan krijgen.

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

De heer Klaver (GroenLinks):
Voorzitter. Het is niet de eerste keer dat deze staatssecretaris
in deze zaal mag optreden. Afgelopen dinsdag zag ik hem
tijdens het vragenuurtje met de nodige souplesse de vragen
beantwoorden. Ik kijk dan ook bijzonder uit naar dit debat
en naar het antwoord op alle gestelde vragen.
Als wij belastingontwijking serieus nemen is het belangrijk
dat de Kamer zich uitspreekt over de vraag of verdragen
die wij sluiten op een goede en eerlijke wijze zijn vormgegeven. Dat is wat wij vandaag in deze Kamer moeten doen.
Dat vind ik winst.
GroenLinks is helder. Het belastingverdrag met Ethiopië is
wat ons betreft niet eerlijk genoeg vormgegeven. De
belangrijkste reden daarvoor is het ontbreken van een
antimisbruikbepaling in het verdrag. Juist ontwikkelingslanden moeten een goed belastingstelsel kunnen opbouwen
om de eigen inkomsten te genereren die zij hard nodig
hebben.
In het plenaire debat dat wij voor het reces hadden over
belastingontwijking diende ik daarom samen met de heer
Merkies een motie in waarin de regering werd verzocht om
zowel in bestaande belastingverdragen als in nog te sluiten
verdragen met ontwikkelingslanden standaard en onvoorwaardelijk antimisbruikbepalingen op te nemen. Hierover
zei de staatssecretaris toen: deze motie is overbodig, want
dit is staand beleid van de regering.
Toch zit er in het verdrag met Ethiopië geen antimisbruikbepaling. Nu heb ik begrepen dat de nieuwe staatssecretaris
alsnog van plan is om zo'n bepaling op te nemen in het
verdrag. Dat is positief.
Belangrijk is echter wel binnen welke termijn dit gebeurt
en hoe de antimisbruikbepaling wordt vormgegeven. Kan
de staatssecretaris vertellen binnen welke termijn de antimisbruikbepaling in het verdrag wordt opgenomen en of
deze bepaling het hele verdrag omvat, of alleen de verdragsartikelen over royalty's? Is de staatssecretaris bereid de
bepaling een main purpose-test te laten zijn, en dus geen
limitation on benefits-bepaling of een andere beperkte
vorm? Wordt de gekozen antimisbruikbepaling de standaard
voor de toekomstige verdragen? Dat hoor ik graag van de
staatssecretaris.
Dan de stakeholdersconsultatie voor belastingverdragen.
Mij is nog steeds onduidelijk hoe dit nu precies in zijn werk
gaat. Volgens de minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking vinden deze consultaties op
dit moment al plaats. Waarom wordt het dan niet gewoon
vastgelegd in het beleid en op transparante wijze uitgevoerd? Hoe komt het dat ik van ngo's hoor dat zij niet zijn
geconsulteerd inzake dit verdrag? Is de staatssecretaris
bereid in de toekomst openbare consultaties over belastingverdragen te houden waarin ook de ngo's en het maatschappelijk middenveld betrokken zijn? Op dit punt overweeg ik
een motie in te dienen.
Tot slot nog een algemeen punt over belastingontwijking
— ik zou mijn collega's niet willen teleurstellen door niet
nog in zijn algemeenheid iets over belastingontwijking te
zeggen — en de rol die Nederland hierin speelt. De Europese Commissie heeft Nederland verzocht inzicht te geven

20 februari 2014
TK 57

57-4-2

in de belastingafspraken die multinationals met de Nederlandse Belastingdienst kunnen maken. Twee dagen geleden
ontving de Kamer de schriftelijke beantwoording van het
overleg dat wij hierover hebben gevoerd. Daarin ontbrak
een antwoord op mijn vraag binnen welke termijn de
Commissie besluit of er wel of geen officieel onderzoek
wordt gestart. Kan de staatssecretaris hierover vandaag
alsnog helderheid verschaffen?
De staatssecretaris erkent daarnaast, in reactie op mijn
vraag hierover, dat lidstaten de Commissie inderdaad
gewoon kunnen vragen het informatieverzoek openbaar te
maken. Dat kan dus. De staatssecretaris geeft aan dat hij
echter niet van plan is om dat verzoek te doen, omdat hij
openbaarmaking vanwege "beleidsmatige redenen"
onwenselijk vindt. Ik vind dat het aan de Kamer is om te
besluiten of openbaarmaking wel of niet gewenst is.
Daarom zal ik ook op dit punt zeker een motie indienen.

discussie daarover op een gegeven ogenblik, maar ik wil
eerst de reactie van de staatssecretaris horen.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik tel dan gewoon mijn zegeningen en ik constateer in ieder
geval dat mevrouw Neppérus aangeeft dat er een antimisbruikbepaling in moet, zoals wij dat ook in de Kamer hebben
afgesproken. Wij gaan dan vast nog prachtige debatten
tegemoet over de reikwijdte daarvan.
Mevrouw Neppérus (VVD):
Dan gaan wij opnieuw het debat voeren. Wij zeggen: wij
hebben het afgesproken en wij doen het. Wij zeggen ook:
niet meer dan nodig is, maar ik ben altijd bereid daarover
te debatteren.

Mevrouw Neppérus (VVD):
Voorzitter. De VVD vindt het altijd goed dat er belastingverdragen zijn, want die zullen altijd kunnen en ook moeten
leiden tot voorkoming van dubbele belasting. Ook kun je
daardoor inlichtingen tussen lidstaten beter uitwisselen.
Als ik kijk naar het verdrag van Nederland met Ethiopië,
heb ik een opmerking die specifiek over het verdrag gaat
en een wat meer algemene opmerking.

De heer Van Klaveren (PVV):
Voorzitter. Vandaag spreken wij over het belastingverdrag
tussen Nederland en Ethiopië. Het is uiteraard prima dat
wij met het verdrag dubbele belasting trachten te vermijden
en het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen
naar het inkomen willen voorkomen. De PVV wordt van het
voorliggende voorstel echter niet heel vrolijk en ik zal zeggen waarom dat zo is.

Kijkend naar het verdrag, is het zo dat Kamerbreed is
gezegd: laten wij er voortaan voor zorgen dat er altijd een
antimisbruikbepaling in staat. Over de omvang daarvan
kun je dan nog discussiëren, maar deze bepaling moet erin
staan. Dat stond ook in de brief van het kabinet van eind
augustus, begin september. Mij is dan ook niet helemaal
duidelijk hoe het nu zit. Ik heb begrepen dat er heronderhandeld zou worden, maar wat is dan de termijn daarvoor en
hoe loopt dat? Wat dat betreft zeg ik: wij hebben afgesproken dat wij dat gaan doen, dus laten wij dat dan ook gewoon
doen! Daar wacht ik op.

Voor het onderhandelen met betrekking tot Nederlandse
belastingverdragen bestaat een beleidskader: het Nederlandse fiscale verdragsbeleid, een Nederlandse afgeleide
van het OESO-modelverdrag. Dankzij de PVV-motie van de
heer Van Vliet hoort het invullen van een toetsschema bij
ieder voorstel tot goedkeuring. Het belastingverdrag met
Ethiopië kent een aantal uitzonderingen. Zo wijkt Nederland
in dit verdrag met Ethiopië af van zijn reguliere verdragsbeleid op het gebied van deelnemersdividenden, interest en
royalty's. Op al deze onderdelen benadeelt Nederland
zichzelf door de relatief hoge percentages bronbelastingen.
Dit alles vanwege het feit dat Ethiopië het stempeltje "ontwikkelingsland" heeft. Wat de PVV betreft is dat een
onwenselijk gegeven. Ethiopië ontvangt in 2014 al 61,4
miljoen van de Nederlandse Staat aan ontwikkelingshulp,
terwijl het land in de top twintig prijkt van de meest mislukte
en corrupte landen ter wereld waar wanbeleid en corruptie
eerder regel dan uitzondering zijn.

Mijn tweede punt is meer van algemene aard, want wij
spreken wel vaker dan vroeger over verdragen, maar
bepaald ook niet elke week of elke maand. In de verdragen
staat een heleboel. Wij spreken in deze Kamer echter ook
vaak over toeslagen; deze staatssecretaris heeft dat vast
ook gehoord. Daar zitten ook toeslagen bij die naar andere
landen gaan. Ethiopië levert voornamelijk ontzettend goede
atleten, zeg ik er even bij, dus daarbij is het niet zo'n punt.
Maar meer in het algemeen is mijn vraag: gaat de staatssecretaris bij alle heronderhandelingen wel het punt noemen
van de mogelijkheid van steun bij de invordering van toeslagen?
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik ben blij dat mevrouw Neppérus aangeeft dat zo'n antimisbruikbepaling erin zou moeten komen. Maar wat zou de
reikwijdte van die antimisbruikbepaling moeten zijn? Wat
is de kijk van mevrouw Neppérus daarop?
Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik wil echt eerst de reactie van de staatssecretaris horen.
Wellicht moeten wij een andere keer rustig praten over hoe
ruim wij dat allemaal willen doen. Ik wacht echt op een

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

Dat brengt mij bij mijn volgende punt. Zoals ook te zien is
in de antwoorden van het kabinet, heeft Ethiopië zo'n slecht
ontwikkelde belastingdienst dat men überhaupt niet in staat
is op een juiste manier belasting te vorderen. Ziet de
staatssecretaris dit probleem? De PVV is van mening dat
het sluiten van een belastingverdrag niet moet leiden tot
een verkapte vorm van staatsontwikkelingshulp. Dat lijkt
hier echter wel het geval. Wij krijgen daarop graag een
reactie van de bewindspersoon.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Belastingverdragen zijn zeer belangrijk voor de
internationale handel van Nederland. Met een belastingverdrag wordt voorkomen dat bedrijven die investeren in het
buitenland in twee landen over hetzelfde inkomen belasting
verschuldigd zijn. Het belastingverdrag met Ethiopië is het

20 februari 2014
TK 57

57-4-3

eerste belastingverdrag met een ontwikkelingsland dat
sinds de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid is gesloten. Kan de
staatssecretaris aangeven hoe de uitgangspunten uit de
Notitie Fiscaal Verdragsbeleid in de praktijk hebben uitgewerkt? Hoe verschilt dit verdrag, als uitkomst van de
onderhandelingen, van belastingverdragen met niet-ontwikkelingslanden? Wat zijn de concrete voordelen van het
verdrag voor beide landen, gezien het feit dat de investeringen in Ethiopië bijna allemaal onder het Besluit voorkoming
dubbele belasting vielen? Is de staatssecretaris bereid om
het verdrag na een paar jaar te evalueren? Ten eerste om
te bezien of de investeringen tussen Ethiopië en Nederland
zijn toegenomen en ten tweede om te bezien of dit nieuwe
investeringen zijn of investeringen waar Nederland alleen
is tussengeschoven om gebruik te kunnen maken van het
verdrag.
Het CDA vindt het zeer positief dat Ethiopië het aanbod
heeft gekregen om alsnog middels een protocol een antimisbruikbepaling aan het verdrag toe te voegen. Is dit bij
de onderhandelingen over het verdrag ook aan Ethiopië
aangeboden? Zo ja, hoe heeft Ethiopië hierop gereageerd?
Hierover zijn al diverse vragen gesteld door andere partijen.
Er is één klein aspect van het verdrag met Ethiopië dat het
CDA niet kan rijmen met de genoemde notitie. Uitgangspunt
van belastingverdragen is het zo veel mogelijk voorkomen
van dubbele belasting, om zo economische activiteiten te
kunnen stimuleren. In de notitie is als uitgangspunt geformuleerd dat ontwikkelingslanden zo veel mogelijk in staat
worden gesteld om de bronbelastingen te heffen. Voor de
bronbelasting op dividenden bij minder dan 10% van de
aandelen is in het verdrag geen beperking opgelegd. Dit
betekent dat Nederland en Ethiopië naar hun eigen tarief
zullen heffen. Voor Nederland bedraagt dit 15% en voor
Ethiopië 10%. Waarom heeft de regering in het verdrag dan
geen maximale bronheffing van 10% opgenomen? Dan
vormen de bronbelastingen een minder grote belemmering
en wordt Ethiopië niet beperkt in het heffen van zijn bronbelasting. Bovendien zijn bronbelastingen bij NederlandsEthiopische handel dan aan elkaar gelijk, zoals gebruikelijk
is in een verdrag.
Wij zijn heel benieuwd naar de antwoorden, en wensen de
staatssecretaris in zijn eerste echte debat in de Kamer heel
veel succes.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Dit kabinet pakt belastingontwijking aan. In dat
kader is het afgelopen jaar het verdragsbeleid ten aanzien
van ontwikkelingslanden tegen het licht gehouden. Daaruit
kwam naar voren dat verdragen leiden tot extra investeringen en groei in ontwikkelingslanden. Tegelijkertijd zijn er
verbetermogelijkheden ten aanzien van antimisbruikbepalingen. Kort gezegd: men misbruikt soms voordelige
afspraken met verschillende landen, zodat in het land waar
men onderneemt en het geld verdient, veelal het ontwikkelingsland, bijna niets of slechts een fooi aan belastingen
overblijft. Om dat tegen te gaan, heeft het kabinet toegezegd
om 23 ontwikkelingslanden, waarmee een verdrag is
gesloten of bijna is gesloten, antimisbruikbepalingen aan
te bieden. Hoe staat het daarmee? Is daar al een begin mee
gemaakt? Wanneer worden de eerste resultaten daarvan
verwacht? De fractie van de Partij van de Arbeid roept de

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

staatssecretaris op, hiervan serieus werk te maken en
spoedig actie te ondernemen, want het gaat niet vanzelf.
Dit roept ook de vraag op waarom in het verdrag met
Ethiopië nog geen antimisbruikbepaling is opgenomen. Uit
de stukken blijkt dat deze inmiddels wel is aangeboden.
Aan welke bepalingen wordt dan gedacht? De heer Klaver
noemde al een aantal Engelse termen. Ik probeer altijd te
begrijpen wat ik zeg, dus ik noem in eigen woorden een
aantal onderdelen waaraan gedacht zou kunnen worden.
Zijn er aanvullende eisen wat betreft het inwonerschap?
Wordt belastingontwijking tegengegaan als er overduidelijk
de ambitie is om daartoe over te gaan? Wordt het tegengegaan als er geen verdragsvoordelen zijn voor de ontvanger
die uiteindelijk de vruchten plukt? Dat is de vertaling van
"limitation on benefit", "main purpose test" en "benificial
ownership". Waaraan wordt gedacht en waarom verwacht
de staatssecretaris daar met Ethiopië uit te komen?
De heer Merkies (SP):
Is de heer Nijboer ervoor dat er in verdragen met ontwikkelingslanden standaard antimisbruikbepalingen worden
opgenomen?
De heer Nijboer (PvdA):
De heer Merkies heeft zojuist een Kamerbrief aangehaald,
waarin dit onvoorwaardelijk wordt aangeboden. Dan moet
je vervolgens bekijken wat er precies nodig is. In de brief
las ik ook dat antimisbruikbepalingen afhankelijk zijn van
het land en van de invulling. Antimisbruikbepalingen klinken
goed — ik heb er daarnet een warm pleidooi voor gehouden
— maar als je het verkeerd doet, kan het bij investeerders
tot onzekerheid leiden. Dan wordt de ontwikkelingsgroei
geremd. Volgens mij willen wij allemaal hetzelfde en hebben wij dezelfde vragen voorgelegd.
De heer Merkies (SP):
Daar ben ik blij om, want de PvdA was een van de weinige
partijen die tegen de motie-Merkies/Klaver heeft gestemd.
De PvdA was er dus tegen dat er onvoorwaardelijk antimisbruikbepalingen in de verdragen worden opgenomen. Ik
ben blij dat de heer Nijboer nu dit warme pleidooi houdt
en zich erbij aansluit.
De heer Nijboer (PvdA):
Wij staan achter het onvoorwaardelijke aanbod dat door
het kabinet is toegezegd.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij aan het eind gekomen van de eerste termijn van de Kamer.
De vergadering wordt van 11.47 uur tot 11.57 uur geschorst.

Staatssecretaris Wiebes:
Voorzitter. Mijn eerste debat gaat direct over mijn favoriete
onderwerp: het belastingverdrag met Ethiopië. Het debat
gaat duidelijk verder dan alleen over dat belastingverdrag.
Toch zijn er nog flink wat vragen over het belastingverdrag
met Ethiopië zelf gekomen.

20 februari 2014
TK 57

57-4-4

De leden van de Kamer hebben begrijpelijkerwijs zorgen
over het misbruik. Verder vragen zij zich af of we een gelijke
onderhandelingspositie hebben en hoe de professionaliteit
is met dat soort landen. Er zijn ook vragen over toeslagen
gesteld.
Het nut van belastingverdragen is tweeledig: het voorkomen
van dubbele belasting, maar ook van ontwijking. Het is dus
duidelijk dat de vragen van de Kamerleden vooral over het
tweede gaan. Zij maken zich minder zorgen over het eerste.
Ik begin even met het verdrag met Ethiopië zelf. Om Ethiopië recht te doen zeg ik tegen mevrouw Neppérus dat dit
land niet alleen over goede atleten beschikt, maar ook een
levendige handel in rozen en in landbouwproducten voert.
Precies daarvoor doen wij het. In het verleden had het land
misschien wel uitsluitend atleten en daarop werd niet
geheven. Het nut van een dergelijk verdrag bewijst zichzelf
dus.
Er zijn vragen over de tarieven gesteld. Die tarieven hebben
wij zelf in onze Notitie Fiscaal Verdragsbeleid vastgesteld.
Dat is natuurlijk met de Kamer gedeeld. Ten eerste willen
wij zo veel mogelijk vasthouden aan onze eigen 15%. Ten
tweede hebben wij vastgesteld dat wij het ontwikkelingslanden zo veel mogelijk gunnen om vast te houden aan het
eigen tarief. Precies dat is hier gebeurd op een kleine uitzondering na. Die noem ik zo nog even. In het verdrag komen
de keuzes terecht die de landen zelf maken op grond van
het beleid dat zij daarvoor vaststellen. Wij hebben daarvoor
de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid. De Ethiopiërs hebben
een en ander ongetwijfeld op een andere manier vastgelegd. Dat is te zien aan de consistentie in de belastingverdragen die Ethiopië met andere landen sluit. Wij hebben
de Ethiopiërs dus niet het mes op de keel gezet. Verschillende leden hebben de vraag gesteld die hier automatisch
bijkomt, namelijk of er een gelijkwaardige situatie is. Daarop
kan ik antwoorden dat er gehandeld is overeenkomstig hun
eigen beleid. De situatie aan tafel voelde ook zeer gelijkwaardig. Het was in de eerste ronde 3-3 en in de tweede ronde
2-2. Daarmee bedoel ik niet de doelpunten, maar het aantal
mensen dat aan tafel zat. Mij lijkt dat we kunnen zeggen
dat we niet alleen respect kunnen hebben voor de atleten
en de rozen uit Ethiopië, maar ook voor de belastingprofessionals met wie we hebben onderhandeld. Die mogen er
ook wezen. Er was groot respect voor hen. Misschien dat
er nu in het Ethiopische parlement wordt gevraagd of die
Nederlanders wat voorstelden. Zo ja, dan hoop ik op een
positief antwoord.
Zo zijn de tarieven in ieder geval tot stand gekomen. Bij
mijn weten is de interest aan Ethiopische zijde niet verlaagd.
Dat is alleen aan de dividendkant gebeurd. Dat was uitdrukkelijk een eigen keuze van Ethiopië. Misschien zijn de heren
Klaver of Merkies het niet eens met die argumentatie, maar
zij zijn lid van het Nederlandse parlement en niet van dat
van Ethiopië. De Ethiopiërs hebben daar zelf voor gekozen.
Ik sprak net over de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid. Mevrouw
Mulder heeft gevraagd wat wij daarvan eigenlijk terugzien.
Is daar iets mee gebeurd? Dat is een logische vraag. Wij
hebben in de notitie met name twee dingen opgeschreven,
ten eerste dat wij ontwikkelingslanden hun eigen bronheffing gunnen. Binnen Europa is dat anders. Daar zetten wij
die op nul. Dit soort landen, dus ontwikkelingslanden,
gunnen wij echter hun eigen bronheffingen. Dat is hier ook
gebeurd. Wij hebben het Ethiopische beleid qua bronheffin-

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

gen volledig gevolgd en in dit verdrag opgenomen. Ten
tweede staat in de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid dat wij
zelf uitgaan van ons eigen portfoliodividendtarief van 15%.
Dat was in het verleden niet altijd hetzelfde. Toen hebben
wij ook wel andere tarieven gehanteerd, maar de notitie
stelt dat wij voortaan gewoon moeten uitgaan van onze
eigen 15%. Dat staat hier ook in.
De heer Klaver (GroenLinks):
De staatssecretaris deed het charmant, maar sneerde richting de heer Merkies en mij dat we geen lid zijn van het
Ethiopisch parlement. De Ethiopiërs hebben er zelf mee
ingestemd, zo zei hij. Ik zou willen aangeven dat het parlement dan nog gewoon problemen kan hebben met de inzet
van Nederland en dat het helemaal niet uitmaakt of de
Ethiopiërs er zelf mee instemmen. Dan kunnen wij nog
steeds van oordeel zijn dat we het er niet mee eens zijn.
Staatssecretaris Wiebes:
Zeker kan dat. Wat ik zeg, is dat dit is waar de Ethiopiërs
zelf voor gekozen hebben en dat het bergop onderhandelen
is met de Ethiopiërs om hen aan hun zijde een ander tarief
te laten opschrijven dan waar ze zelf voor kiezen. Hier hebben wij gewoon de Ethiopische wens gevolgd. Overigens
bent u met het woord "sneer", mijnheer Klaver, via mij te
hard tegen uzelf, denk ik, want voor sneren lijkt mij een
eerste gesprek met de Kamerleden niet helemaal het
geschikte moment.
Om nog even bij dat verdrag te blijven: mevrouw Mulder
vroeg wat de voordelen zijn. Nederland heeft ook eigen
regelingen die dubbele belasting voorkomen. Was dat niet
voldoende? Daar zijn die verdragen nu net voor, want problemen met belastingontwijking en dubbele belasting ontstaan niet binnen één stelsel, maar pas in de combinatie
van twee stelsels. De beste manier om dat op te lossen is
toch een verdrag. Dit verdrag levert ten eerste zekerheid
over begrippen. Ik denk dat ik de Kamer, maar de Kamer
ook mij, misschien niet kan amuseren met de definiëring
van bijvoorbeeld het begrip "de vaste inrichting", maar de
mensen die daarin geïnteresseerd zijn, vinden zekerheid in
dit verdrag.
Dat geldt ook over de tarieven van bronheffing. Er zijn
afspraken gemaakt over de uitwisseling van informatie en
er is ook geschiloplossing. Heeft een bedrijf of particulier
problemen met hoe deze twee overheden daarmee omgaan,
dan is er een mogelijkheid om een overlegprocedure te
starten en ervoor te zorgen dat deze twee landen eruit
komen en dat er alsnog helderheid komt. Dat zijn grote
voordelen. Het zijn niet grote voordelen omdat het om grote
handelsstromen gaat, maar soms gaat de zekerheid voor
de handel uit en dat zou in dit geval nog weleens zo kunnen
zijn. Zo faciliteren wij de handel tussen die twee landen.
De heer Merkies ziet eruit als iemand die een interventie
wil plegen.
De heer Merkies (SP):
Een interventie zelfs!
De voorzitter:
Dat hebt u goed gezien. De heer Merkies.

20 februari 2014
TK 57

57-4-5

Staatssecretaris Wiebes:
Dat is misschien Amsterdams taalgebruik.

je uiteindelijk wilt. Dan maken we het niet ingewikkelder
dan nodig, maar trekken we het wel breder dan één land.
We zien dan of wij lering kunnen trekken uit dat project.

De heer Merkies (SP):
Oké, prima. Ik wist niet zeker of het blokje over de bronheffing al was afgelopen. Ik had namelijk ook een vraag gesteld
over de foreign loans. Er is nadrukkelijk gezegd: we hebben
10% heffing op de interest on foreign loans. Mij verbaasde
het dat dit in de schriftelijke behandeling helemaal niet
genoemd werd, terwijl het mij nogal belangrijk lijkt. Als je
vanuit Nederland aan Ethiopië leent, dan is dat toch een
foreign loan?

Ik kom te spreken over de antimisbruikbepaling in dit verdrag en in het algemeen. Dat is aan de orde geweest, maar
dat is een bijna logistiek gegeven geworden. De toezegging
om antimisbruikbepalingen onvoorwaardelijk aan te bieden
aan alle partijen waarmee wij een belastingverdrag sluiten,
viel midden in de onderhandelingen. Dat was misschien
goed gegaan als de Ethiopiërs meer dan die twee of drie
mensen hadden gehad. Dan hadden ze er direct op kunnen
reageren. Om een reden die wij niet kunnen achterhalen,
hebben zij echter pas na herhaald aandringen gereageerd
op het verzoek. We hebben de indruk dat het geen hoge
prioriteit heeft, om allerlei begrijpelijke redenen en omdat
de misbruikmogelijkheden tussen Nederland en Ethiopië
heel beperkt zijn, evenals de handelsstromen. Een klein
percentage van een klein bedrag leidt niet tot een heel groot
misbruik. Uiteindelijk heeft Ethiopië erin toegestemd om
dit te doen. We zijn op weg naar een akkoord over wat
daarin komt te staan. Het zou het verdrag minstens zes
maanden uitstellen als wij nu nog zouden proberen om dat
erin te fietsen. Het voorstel is om het verdrag met Ethiopië
te behandelen zoals we dat doen met de andere 23 landen.
We onderhandelen over die misbruikbepaling, die stellen
we vast en die voegen we dan aan de bestaande verdragen
toe. Dat is de kortste route naar zinvolle verdragen met
andere landen. Dat betekent dat we binnenkort hiermee
van start gaan. Parallel daaraan werken we hard door om
die misbruikbepaling erin te krijgen. Zodra die klaar is,
kunnen we die eraan toevoegen, ratificeren en de hele
procedure ingaan. Dat is mijn voorstel. Daarbij is gezegd
dat we het vanaf nu vanaf het begin meenemen. Het zou
anders een heel inefficiënt geheel zijn.

Staatssecretaris Wiebes:
Nou, daar weet ik het antwoord niet op. De bronbelastingtarieven die gevolgd zijn, zijn de tarieven die gewoonlijk
ook gelden in Ethiopië, met één uitzondering waar zij zelf
voor hebben gekozen om het tarief van 10% op 5% te zetten.
Dat is alle informatie die wij hebben. Als de heer Merkies
specifiek zorg heeft over iets dat niet in die tabel staat, dan
kan ik dat voor hem uitzoeken, maar mijn stelling is dat we
de Ethiopische bronbelastingtarieven hebben gevolgd, met
die ene uitzondering die zij zelf in hun beleid hebben verwerkt.
De voorzitter:
Misschien dat de staatssecretaris daar in tweede termijn
op terugkomt?
Staatssecretaris Wiebes:
We schrijven deze vraag op voor de tweede termijn.
De heer Merkies (SP):
Als dat in de tweede termijn kan, heel graag.
Staatssecretaris Wiebes:
Dan vraagt mevrouw Mulder of we dit ook kunnen evalueren. Dat is een begrijpelijke vraag. We hebben nu een
nieuwe nota, we hebben nu een verdrag volgens die nota.
Werkt dat nu ook? Men kan zich afvragen of dat leidt tot
verplaatsing van geldstromen, tot meer of minder misbruik.
Dat zijn dingen die heel moeilijk te evalueren zijn. De handelsstromen zijn nu heel beperkt. Die zouden significanter
kunnen worden, maar of er dan stromen worden omgelegd,
is een wat theoretische vraag.
We moeten ook niet hebben dat we hier over een jaar, bij
wijze van spreken, het SEO-rapport over Ethiopië met elkaar
moeten bespreken. Dat worden erg complexe zaken. Laat
ik proberen om op een andere manier te beantwoorden
aan de achterliggende zorg: de vraag of dit wel werkt. Wij
zijn bezig met BEPS: Base Erosion and Profit Shifting. BEPS
is mijn nieuwe vriendin in het voorkomen van belastingontwijking. Het is een wereldwijde, verder nog dan OESO-brede
exercitie. Daar komen op een gegeven moment bevindingen
uit. Ik stel voor om de evaluatiebehoefte in de Kamer te
stillen door straks de verdragen — niet alleen dit verdrag
maar ook andere — naast die bevindingen te leggen. Dat
zijn wereldwijde lessen. Laten wij daaruit lering trekken
voor de verdragen die we zelf hebben gesloten. Dat is wat

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

De heer Merkies (SP):
Dat is wel een heel langzaam proces. Als ik het goed begrijp,
zijn er van beide kanten geen voorwaarden gesteld. De
enige reden dat het niet is opgenomen, is dat het ergens
heeft gelegen, op een bureau of zo, en er verder niets mee
is gedaan. Waarom kan het niet alsnog heel snel in dat
belastingverdrag worden opgenomen?
Staatssecretaris Wiebes:
"Gelegen" klinkt wat oneerbiedig. We hebben niet hard
hoeven te onderhandelen over wat van Ethiopische zijde
nodig is om akkoord te gaan met die misbruikbepaling. Het
had misschien geen hoge prioriteit aan die kant. In elk geval
zou het nu tot vertraging leiden; dat leiden we af uit de
procedures. Het zou tot ongeveer zes maanden vertraging
zorgen om die misbruikbepaling er nu al in te stoppen terwijl die er ook later gewoon aan toegevoegd kan worden.
Beide landen geven er de voorkeur aan om nu gewoon door
te gaan, maar willen de belofte gestand doen dat die misbruikbepaling er ook voor dit verdrag gewoon komt.
De heer Merkies (SP):
De staatssecretaris zegt dat er niet hard onderhandeld
hoefde te worden. Er is dus wel onderhandeld. Waarover
is nu eigenlijk precies onderhandeld?

20 februari 2014
TK 57

57-4-6

Staatssecretaris Wiebes:
Over de misbruikbepaling is niet hard onderhandeld. Er is
op nogal trage wijze overeenstemming gekomen over het
opnemen van de misbruikbepaling. Op het opnemen van
die bepaling is aangedrongen vanuit Nederland, onder meer
door de Kamer, maar de Ethiopiërs zijn daar niet mee aan
de slag gegaan. Dat kan. Dat hangt af van de prioriteiten
van twee landen en niet alleen van Nederland. Uiteindelijk
hebben de Ethiopiërs toegezegd daarin mee te gaan. Dat
gaan wij regelen.
De heer Merkies vroeg mij te bevestigen dat de bronheffing
op dividenden en royalty's in het verdrag met het Verenigd
Koninkrijk hoger is. Dat klopt. Dat verdrag is echter ouder.
Het verdrag dat wij nu sluiten, is conform de hier vastgestelde nota en conform het beleid van Ethiopië zelf. Het is
mogelijk dat in verdragen met andere landen andere
bedragen staan. Het heeft er ook mee te maken of die verdragen voor of na ons eigen veranderde beleid zijn gesloten.
Daarnaast hangt het af van de keuzes die in de desbetreffende landen gemaakt worden. Het blijft een zaak van twee
landen. Het is niet een Nederlands ding, maar een Nederlands-Ethiopisch ding.
Veel sprekers hebben hun zorgen geuit over de wijze
waarop wij de antimisbruikbepalingen aanpakken in de
verdragen met 23 landen. Wij hebben nu gesproken over
een van die landen, maar er zijn er nog 22. Het opmerkelijke
is dat ...
De voorzitter:
Ik onderbreek u even, want volgens mij wil de heer Klaver
nog iets vragen over het voorgaande.
De heer Klaver (GroenLinks):
De staatssecretaris is zo lekker bezig met het verdrag met
Ethiopië en aanpalende onderwerpen dat ik hem bijna niet
durf te onderbreken. Toch doe ik dit. Ik heb een vraag
gesteld over de vorm die de antimisbruikbepaling zal krijgen. Eigenlijk was dat niet de juiste vraag, want wij weten
nog niet welke vorm die bepaling krijgt. Ik scherp mijn vraag
dus iets aan: wat is de inzet van het kabinet bij het bepalen
van de vorm van de antimisbruikbepaling? Ik heb zelf gepleit
voor een niet-gelimiteerde versie.
Staatssecretaris Wiebes:
Daarover heeft mijn voorganger, die iets meer tijd had om
erover na te denken, afgelopen najaar een brief gestuurd.
In die brief houdt hij het bij "limitations on benefits" omdat
dit de meeste rechtszekerheid biedt. In de brief wordt dat
toegelicht. Dat is waar Nederland nu op inzet, maar er
kunnen nieuwe inzichten komen, bijvoorbeeld uit het BEPSproject, die daar een ander licht op kunnen werpen. Mijn
voorganger heeft gekozen voor deze vorm.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik ben blij dat de staatssecretaris ruimte laat voor eventuele
nieuwe inzichten. Ik denk dat het verstandiger is om de
"main purpose test" op te nemen, omdat dit zorgt voor een
veel bredere wijze van toetsing op misbruik en uiteindelijk
leidt tot meer rechtszekerheid. Om die reden ben ik blij met
de ruimte die de staatssecretaris op dit punt geeft.

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

Staatssecretaris Wiebes:
Ik heb de heer Klaver gehoord.
Het leek mij relevant om te bezien waar wij op dit moment
staan met de 23 landen. Wij hebben gezegd dat wij die
landen allemaal in 2014 zouden benaderen. Naar vijf landen
zijn al concrete voorstellen gestuurd. Met één land, Indonesië, zijn al ambtelijke akkoorden gesloten. Met vier andere
landen lopen de onderhandelingen. Er volgen nog onderhandelingen met veertien landen. Als men de genoemde
aantallen bij elkaar optelt, komt men uit op 24 landen. Dat
is het mysterie dat wij vandaag niet zullen oplossen, maar
de 23 landen zijn in mijn telling 24 landen geworden. Ik
neem echter aan dat een overschrijding van het doel de
Kamer niet meteen steekt.
Twee partijen hebben het verdrag opgezegd. Dat helpt niet
altijd. Op dit punt worden in de opzeggende landen nog
wel eens heen en weer slingerende bewegingen gemaakt.
Er is inmiddels ambtelijk overeenstemming met Malawi
om weer tot een verdrag te komen. Met Mongolië is dat
niet zo, met Malawi wel. Had je achteraf kunnen zeggen:
gut, dan valt er een gat, was het nou wel zo verstandig om
het verdrag op te zeggen? Misschien niet, maar daar gaan
landen zelf over.
De heer Klaver vraagt of het wijzigingsprotocol alleen ziet
op antimisbruik van royalty's of op het hele verdrag. Nou,
meer dan op royalty's, ook op dividenden en op interest.
Ik heb een vraag van de heren Merkies en Nijboer. Ik zeg
eerlijk, die bewaar ik even voor de tweede termijn, want als
je de vraag niet begrijpt, kom je moeilijk bij het antwoord
uit.
Dan is er de zorg over de toeslagen. Daar hebben we een
heel andersoortig misbruikdingetje te pakken.
De heer Klaver (GroenLinks):
Sorry, ik heb nog een vraag over het vorige onderwerp. Ik
heb ook gevraagd binnen welke termijn de antimisbruikbepalingen kunnen worden opgenomen.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat hangt erg af van andere landen. De toezegging gaat
natuurlijk over wat we zelf kunnen doen en niet over wat
anderen kunnen doen. De toezegging is dat we ze in 2014
allemaal benaderen. Daar waar wij vruchtbare aarde vinden,
gaan wij meteen door. Daarom is er dus ook al één op
hoofdpunten uitonderhandeld. Met andere landen zijn we
bezig. Maar als landen er zelf geen capaciteit voor hebben
of die prioriteit niet hebben, kan het langer duren.
De heer Klaver (GroenLinks):
Mijn vraag was minder algemeen dan dat. Het ging mij echt
om het verdrag dat nu voorligt. Daarvan zegt de staatssecretaris dat er nu geen antimisbruikbepaling in zit en dat
we al contact hebben met Ethiopië en daar stappen proberen te zetten. Ik zal de staatssecretaris niet afrekenen op de
einddatum, maar ik wil wel graag een beeld hebben van
welk tijdpad hij voor zich ziet om ervoor te zorgen dat de
antimisbruikbepaling alsnog in dit verdrag komt.

20 februari 2014
TK 57

57-4-7

Staatssecretaris Wiebes:
Als ik nu niet als antwoord maar als test zes tot negen
maanden zeg? Ik zie u instemmen. Binnen zes tot negen
maanden moeten we dit er dan bij hebben. Maar we willen
geen vertraging oplopen met de rest van het verdrag.
De voorzitter:
Hoe lang denkt u nog nodig te hebben?
Staatssecretaris Wiebes:
Zeer kort.
Mevrouw Neppérus heeft nog een punt van mij te goed.
Zij wil weten hoe het met de toeslagen gaat. Dat is ook niet
echt een non-punt. We gaan dit voortaan in alle verdragsonderhandelingen meenemen. Sommige landen hebben
het daar wel moeilijk mee, omdat het niet altijd in hun fiscale sfeer past, alhoewel wij het wel in de fiscale sfeer
hebben gebracht. Wat we in elk geval doen, is informatie
uitwisselen. Dat hebben we al in meer dan 10% van de
verdragen opgenomen. We proberen hulp af te spreken bij
de invorderingen. De onderhandelingen over de toeslagen
en de hulp bij de invorderingen zijn inmiddels al gestart
met Bulgarije, om begrijpelijke redenen. Het zit dus in de
pen, maar het is ook een voornemen.
Ik denk dat ik alle vragen heb gehad. Ik heb er misschien
nog een paar voor de tweede termijn.
De heer Merkies (SP):
Komt dan ook het hele verhaal over de brief die we eergisteren kregen niet meer?
Staatssecretaris Wiebes:
U hebt helemaal gelijk.
De heer Merkies (SP):
Het was wel een heel groot blok.
Staatssecretaris Wiebes:
Over informatieverzoeken van de EU is de mores dat niemand daar ooit iets van zegt. Over de vraag of dat informatieverzoek bestaat of niet, kan ik niets zeggen. Want zeg ik
nu "nee", en volgende keer niet, dan vertel ik daarmee iets,
zeg ik volgende keer "ja", dan is het ook fout. Daar zeg ik
dus niets over. Waarom doe je dat zo in het geheim? De
EU vraagt op een heel breed aantal terreinen aan een heel
groot aantal departementen en aan een heel groot aantal
landen voortdurend dit soort informatie. De Commissie
moet zich vrij voelen om informatie te vragen. Als bij elk
legitiem informatieverzoek een alarmbel gaat rinkelen, dan
is het ten eerste de Commissie die beperkt wordt in haar
mogelijkheden om vrijelijk vragen te stellen, en ten tweede
kunnen belangen in landen geschaad worden, zonder dat
daar een reden voor is. Dit soort vooronderzoekachtige
informatieverzoeken wordt volgens afspraak niet openbaar
gemaakt. Als er daarna een officieel onderzoek wordt
gestart, is dat allemaal wel openbaar, maar dat is in dit
geval niet zo. Om die twee redenen vind ik dat zinvol.
Daarom houdt Nederland zich het liefst aan die afspraak.

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

De heer Klaver (GroenLinks):
Deze uitleg is niet helemaal juist. Op pagina 4 van de brief
van de staatssecretaris staat: voor het verstrekken van
documenten uit staatssteunonderzoeken geldt dat de
regering voor elk document toestemming dient te vragen
aan de Commissie. De staatssecretaris zegt terecht dat hij
het niet openbaar mag maken, maar wat hij wel mag doen,
is de Commissie vragen of hij dat openbaar mag maken,
waarna de Commissie zal toetsen op de weigeringsgronden
van de Eurowob om te zien of dit verzoek openbaar kan
worden gemaakt. Wil de staatssecretaris de Commissie
verzoeken of hij deze brief mag openbaren?
Staatssecretaris Wiebes:
Ik weet niet helemaal of het in tegenspraak met elkaar is,
maar wat de heer Klaver zegt is in elk geval juist: je kunt
vragen om toestemming voor openbaarmaking. Maar om
de twee genoemde redenen hebben we dat niet gedaan,
en zijn we dat niet van plan.
De heer Klaver (GroenLinks):
Er zit een rare kronkel in deze redenering. Aanvankelijk geeft
de staatssecretaris aan dat de Commissie zich vrij moet
kunnen voelen om vragen uit te zetten, en dat belangen
niet geschaad mogen worden. Dat is allemaal correct.
Daarom is deze procedure juist ingebouwd: lidstaten mogen
zo'n verzoek niet zonder meer openbaar maken, maar de
Commissie moet beoordelen of deze voorwaarden worden
geschaad. Daarom zal getoetst worden aan de Eurowob.
Het enige wat wij vragen, is om een verzoek te doen aan
de Commissie. Als de terechte bezwaren van de staatssecretaris in dit geval opgeld doen, dan zal de Commissie
geen toestemming geven en zal ik ook niet aan deze interruptiemicrofoon staan om deze staatssecretaris hierop
nogmaals te bevragen.
Staatssecretaris Wiebes:
Er zijn zoals gezegd twee redenen om dit niet openbaar te
maken. De ene ligt bij de Commissie, de ander bij ons. Ook
wij willen niet dat er bij allerlei vragen met zwaailichten
wordt gereageerd. Vragen in het kader van vooronderzoeken maken wij in principe daarom niet openbaar, omdat
ook in dit soort gevallen allerlei partijen theoretisch — ik
kan immers bevestigen noch ontkennen dat er zo'n vraag
ligt — ongerust kunnen worden over iets wat volstrekt niet
aan de orde is, en in alle waarschijnlijkheid ook niet aan de
orde komt. Maar zodra het wel aan de orde komt en het
een officieel onderzoek heet, gelden daarvoor andere regels
en is openbaarheid de norm.
In reactie op een vraag van de heer Merkies of de interestheffing op foreign loans is verlaagd van 10% naar 5%, het
volgende. Het nationale Ethiopische tarief is 5%, en dat
staat ook in het verdrag. Dit is in lijn met het antwoord dat
over het algemeen is uitgegaan van de Ethiopische eigen
tarieven, en dat het de keuze van Ethiopië is om dat te doen.
Als u andere informatie hebt, putten wij simpelweg uit
andere bronnen. Ik kan u zeggen dat het nationale tarief 5%
is en dat dat ook in het verdrag is opgenomen.

20 februari 2014
TK 57

57-4-8

De heer Merkies (SP):
Er is een verschil tussen het nationale tarief op interest en
interest on foreign loans. Ik heb dit onder andere van Ernst
& Young en KPMG. Dat zijn toch wel de specialisten op dit
gebied. Ik kan mij dus niet voorstellen dat die informatie
niet klopt. Bij hen staat dus gewoon "on foreign loans"; dat
zijn toch ook leningen van Nederland aan Ethiopië?
Staatssecretaris Wiebes:
Ja, dat zou kunnen. Interest betaal je altijd op leningen. Dus
so far, so good. Dat kun je voor nationale leningen doen
en voor buitenlandse. In dit geval is de stelling dat die twee
percentages, voor zover mijn informatie klopt en voor zover
de informatie strekt die wij hebben uitgewisseld met de
Ethiopische autoriteiten, gelijk zijn aan elkaar. We hebben
ook de Ethiopische wens en de Ethiopische tarieven
gevolgd.
De voorzitter:
Tot slot, mijnheer Merkies.
De heer Merkies (SP):
Misschien is dat de informatie die de staatssecretaris in die
korte tijd heeft kunnen uitzoeken en is dat de informatie die
nu aanwezig is, maar ik verzoek de staatssecretaris om hier
schriftelijk op terug te komen.

"limitation of benefits" precies in? Daar wordt niet meer
over onderhandeld. Die moet eigenlijk alleen nog worden
opgeschreven. Ik vind zes tot negen maanden erg lang. Ik
zou de Kamer eigenlijk willen voorstellen om in te stemmen
met het verdrag wanneer dat er ligt. Als je nu ineens haast
hebt, is het immers gek als het daarvoor een hele tijd op
een bureau heeft gelegen.
Ik wil twee moties indienen. De eerste motie heeft betrekking op impact assessments.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de gevolgen voor de belastingheffing
van ontwikkelingslanden bij het sluiten van een belastingverdrag niet altijd voldoende inzichtelijk zijn;
overwegende dat een weloverwogen oordeel over het verdrag pas plaats kan vinden nadat de gevolgen ervan duidelijk zijn;
verzoekt de regering, bij het aangaan van nieuwe belastingverdragen met ontwikkelingslanden een impact assessment
uit te voeren,
en gaat over tot de orde van de dag.

Staatssecretaris Wiebes:
Het lijkt nu alsof we dit in de afgelopen tien minuten hebben
uitgezocht. Deze informatie is pas tien minuten bij mij, maar
ligt al maanden bij het onderhandelingsteam. Laat ik het
volgende toezeggen. Ik ga dit nog na. Als dit niet klopt,
meld ik dat sowieso, maar ook als het wel klopt, vind ik het
eerlijk om dat aan de Kamer te melden. We zijn op zoek
naar de feiten. Volgens mij kunnen wij alleen maar grote
sympathie hebben voor iedereen die op zoek is naar de
feiten. Daarom verdient de heer Merkies prioriteit voor het
ontvangen van een bevestiging of een ontkenning van wat
er zojuist is gezegd. Ik zeg dus toe dat ik dat gewoon even
toets.
De voorzitter:
We zijn aan het eind gekomen van de eerste termijn. Ik kijk
even rond om te zien of er behoefte is aan een tweede termijn. Die moet kort zijn, want de collega's op andere
beleidsterreinen staan te wachten op het volgende debat.
Ik constateer dat er behoefte is aan een tweede termijn. De
staatssecretaris kan gewoon weer gaan zitten. Het is even
wennen, hè?

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Merkies. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (33638).
De heer Merkies (SP):
Voorzitter. Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris over de bronheffing. Ik zou verder nog graag antwoord
willen krijgen op mijn vraag over de dienstverleningsvaste
inrichting. Waar het gaat om de brief die we eergisteren
hebben gekregen, blijf ik het erg onbevredigend vinden dat
we helemaal niets te horen krijgen. Men beroept zich op
bedrijfsgeheimen, maar ook zelfs de vraag achteraf over
hoeveel verzoeken er nu zijn geweest wordt niet beantwoord. Je zou toch zeggen dat je met de beantwoording
daarvan geen belangen schaadt. Daarom heb ik de volgende
motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. De staatssecretaris merkte terecht op dat dit
debat verder gaat dan alleen het verdrag met Ethiopië. Dit
verdrag staat natuurlijk ook model voor andere verdragen.
Het probleem dat wij vandaag bespreken, is breder. Dat
was ook een reden om dit verdrag vandaag te bespreken.
De beantwoording over de anti-misbruikbepaling vind ik
nog niet helemaal bevredigend. Ten eerste: wat houdt die

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

constaterende dat vanwege de vertrouwelijkheid van het
vooronderzoek dat de Europese Commissie naar mogelijke
staatssteun heeft ingesteld, veel vragen niet kunnen worden
beantwoord;
van mening dat in de discussie over de belastingafdracht
van multinationals veel vragen onbeantwoord blijven;

20 februari 2014
TK 57

57-4-9

verzoekt de regering, mogelijkheden te onderzoeken om in
de discussie over belastingafdracht van multinationals meer
openbaarheid te betrachten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Merkies. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (33638).

overwegende dat transparantie omtrent de totstandkoming
van belastingverdragen wenselijk is;
overwegende dat brede maatschappelijke betrokkenheid
van bedrijven, maatschappelijk middenveld en ngo's hierbij
tevens gewenst is;
verzoekt de regering, bij herziening van belastingverdragen
en bij nieuwe belastingverdragen standaard een openbare
stakeholdersconsultatie te houden, waarbij ook het maatschappelijk middenveld en ngo's geraadpleegd worden,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Klaver (GroenLinks):
Voorzitter. Hoe je van een klein punt iets ontzettend groots
kunt maken; daar heeft de staatssecretaris vandaag een
ontzettend mooie les in gegeven, zou ik willen zeggen. We
vragen om iets heel simpels, namelijk om de Europese
Commissie te verzoeken het informatieverzoek aan Nederland openbaar te maken. Het hele punt is namelijk dat het
al ontzettend veel in de media en in de internationale media
is geweest. Dus er is al over gesproken, hoewel dat wellicht
nog niet wordt bevestigd, maar het is in ieders belang dat
dit transparant is en dat het verzoek openbaar wordt
gemaakt. Vandaar de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, de Europese Commissie te verzoeken
om het informatieverzoek dat de Commissie aan Nederland
heeft gedaan over belastingafspraken tussen multinationals
en de Nederlandse Belastingdienst, te openbaren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Klaver. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (33638).
De heer Klaver (GroenLinks):
Dan over het punt dat de heer Merkies maakte. Het is goed
dat we vandaag hebben gedebatteerd over het verdrag,
maar het lijkt mij wel verstandig om de stemmingen erover
uit te stellen totdat de antimisbruikbepaling er ook is, zodat
we over het geheel kunnen oordelen. Daartoe zullen we bij
de regeling van werkzaamheden een voorstel doen.
Tot slot heb ik een motie over de stakeholdersconsultatie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Klaver. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (33638).

Mevrouw Neppérus (VVD):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn toevoeging
om voortaan bij verdragsonderhandelingen ook het punt
van de toeslageninformatieuitwisseling en vooral ook de
invordering mee te nemen. Bulgarije kan daar dan een goed
punt bij zijn.
Dan de vraag hoe we nu verdergaan met het voorliggende
verdrag. Ik proef ook bij collega's wat aarzelingen op dit
punt. Zoals ook mevrouw Mulder aangeeft, is er het aspect
dat het zeker ook de handel kan stimuleren. Het gaat bij
verdragen niet alleen om voorkoming van misbruik en
dubbele belasting, maar ook om stimulering van bedrijvigheid. Ik verneem hierop dan ook graag de reactie van de
staatssecretaris.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Ik doe mijn inbreng even op deze plek, bij de
interruptiemicrofoon. Hartelijk dank voor de heldere
beantwoording en complimenten aan deze staatssecretaris.
De voorzitter:
Ik zie dat bijna alle moties zijn gekopieerd. We wachten
even tot alle moties binnen zijn.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Staatssecretaris Wiebes:
Voorzitter. Waar we wellicht het meest over gesproken
hebben in eerste termijn maar waar ik nu het minst over
hoef te zeggen, is het onderwerp meer openbaarheid inzake
eventuele vooronderzoeken naar staatssteun. De heer
Merkies heeft in tweede termijn hierover een motie ingediend, terwijl de heer Klaver een motie heeft ingediend over
iets waarvan hij meent dat het nu specifiek aan de hand
zou zijn. Ik ben vereerd met de betiteling van de heer Klaver
dat het mij gelukt is om van iets kleins iets groots te maken,
maar in zijn richting wil ik dan toch zeggen dat dit een
gezamenlijke prestatie is geweest, waarbij ik hoop dat we

20 februari 2014
TK 57

57-4-10

de samenwerking mogen voortzetten. Beide moties raad
ik overigens af.
De stakeholdersconsultatie plegen we, maar dan niet op
verdragsniveau, maar breed. De ngo's zijn ook niet per se
landspecifiek. Omdat er één model is, heeft het ook niet per
se zin om het landspecifiek te doen. Twee keer per jaar
worden de ngo's geconsulteerd, niet op verdragsniveau
maar wel breed. Omdat de motie zoals ik die aanhoorde —
met het administreren van papier ben ik niet zo sterk —
volgens mij op verdragsniveau geformuleerd is, wil ik die
uit dien hoofde ontraden. Mocht de wens zijn om de stakeholdersconsultatie over het algemeen breed over belastingverdragen te houden, dan is de motie eigenlijk overbodig,
want dit is wat wij doen.
Verschillende sprekers hebben gevraagd of wij nu hier over
een verdrag moeten stemmen …
De voorzitter:
Voordat u verder gaat heeft de heer Klaver een vraag. Kort
graag.
De heer Klaver (GroenLinks):
Dank voor het compliment. Ik ben er ook zeer trots op dat
wij er iets groots van hebben kunnen maken. Ik kan beloven
dat wij het de komende maanden alleen nog maar groter
maken als het niet openbaar wordt. Dit wat de eerste motie
betreft. Ik hoop op steun uit de Kamer.
In de tweede motie gaat het er echt over om ook over de
belastingverdragen die er liggen een consultatieronde te
houden. Dus ik kan niet akkoord gaan met de formulering
die de staatssecretaris daarover kiest.

Als ze er nog drie maanden mee wachten, dan wordt het
negen maanden. Maar wij zijn er klaar voor. Het kan binnen
zes maanden maar ik zei zes tot negen maanden omdat wij
in eerdere gevallen ook hebben gezien dat verzoeken van
Nederland niet meteen de volgende dag tot een handtekening leidden. Dus er zijn aan onze kant geen belemmeringen.
De voorzitter:
Mijnheer Merkies, heel kort.
De heer Merkies (SP):
Misschien kan de staatssecretaris zich ook voorstellen dat
het druk op de ketel kan leggen, juist voor Ethiopië, als je
zegt dat we het pas als geheel doen in het belastingverdrag,
want anders blijft het nu liggen omdat dat belastingverdrag
er dan al is. Dan is de noodzaak niet meer zo hoog om die
antimisbruikbepaling te regelen.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik kom uit een achtergrond waarin je over het algemeen
juist in prikkels gelooft, u misschien iets minder. Maar als
je een paar maanden hebt zitten onderhandelen over een
belastingverdrag vind ik het onsympathiek om nu via een
omweg iemand onder druk te zetten. Ik zou zeggen: er zitten
veel zegeningen in het verdrag dat er ligt. Laten wij dat
omarmen, zo is mijn oproep, en laten wij zo hard mogelijk
werken aan de bepaling die er nog aan moet worden toegevoegd, zoals wij dat trouwens ook met andere belastingverdragen gaan doen.
De voorzitter:
Tot slot, mijnheer Merkies.

Staatssecretaris Wiebes:
Even over dat laatste. De consultatie gaat wel over belastingverdragen maar niet over individuele belastingverdragen. Dat betekent dat het afraden nog steeds geldt, maar
de inhoudelijke opening aan de heer Klaver is dat wij
natuurlijk over belastingverdragen wel ngo's consulteren.
Dan is er de vraag of het zin heeft om nu over een verdrag
te stemmen als wij daar over enige tijd een bepaling aan
toevoegen. Ik zou toch zeggen van wel, want je kunt het
hele verdrag uitstellen omdat er één ding nog niet in zit. Je
kunt ook zeggen: laten wij de vis nu binnenhalen en dan
komt er later nog een vin of een staart bij, dat is dan ook
mooi. Maar het werkt natuurlijk alleen maar contraproductief om iets uit te stellen omdat je nog op iets anders wacht.
Dus diegenen die het goed voor hebben met het edele doel
van belastingverdragen, namelijk het voorkomen van dubbele belasting, het bieden van zekerheid en het voorkomen
van belastingvermijding zouden er juist voor moeten kiezen
om wat er nu ligt al te omarmen maar daarna te proberen
op zo kort mogelijke termijn die andere bepaling er nog
aan toe te voegen.
Wat is die periode dan, vraagt de heer Merkies. Dat hangt
ervan af, want dan gaat het ook weer om twee partijen. Als
wij nu onze handtekening zetten, gebeurt er vooralsnog
nog niets, maar als wij nu allebei onze handtekening zetten,
dus als Ethiopië morgen zijn handtekening zet, waartoe de
Ethiopiërs zijn uitgenodigd, dan ligt het er in zes maanden.

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

De heer Merkies (SP):
Ik hoop ook dat dit niet de weg is die voortaan wordt
gekozen maar dat gewoon wordt gezegd: er is een belastingverdrag, daar komt die antimisbruikbepaling meteen
in en niet nog eens daarna in een protocol.
Staatssecretaris Wiebes:
Dit wil ik heel graag bevestigen tegenover de heer Merkies,
want dat is het natuurlijk. Nu hadden wij het verhaal dat
het middenin de onderhandelingen viel. Dat hebben wij nu
niet meer, dus dat argument moet ik ook niet meer gebruiken. Dit gaat zich ook niet meer voordoen. Vanaf nu hoort
het er gewoon vanaf het begin bij.
Dan is de vraag gesteld hoe de limitations on benefits erin
zitten. Op de wijze zoals in onze Notitie Fiscaal Verdragsbeleid staat. Het is daarin opgenomen. Wij hebben dat beleid
gevolgd. Dit betekent dat voor interest royalty's en dividenden bepalingen zijn opgenomen. Wij hebben niet afgeweken
van wat wij in onze eigen nota hebben geschreven.
Dan denk ik dat ik door de vragen in de tweede termijn heen
ben.

20 februari 2014
TK 57

57-4-11

De heer Klaver (GroenLinks):
Voorzitter. Ik heb een punt van orde. Ik heb de staatssecretaris gehoord, en ik zou toch willen voorstellen om niet te
stemmen over het belastingverdrag, maar te wachten tot
de antimisbruikbepalingen er ook zijn.
De voorzitter:
Wat vinden andere woordvoerders van het ordevoorstel
van de heer Klaver, namelijk om niet vanmiddag te stemmen over het wetsvoorstel en de ingediende moties, maar
om dat later te doen?
Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik heb er geen problemen mee om de stemmingen uit te
stellen tot dinsdag 4 maart. Als het voorstel echter betekent
dat de stemmingen op de lange baan worden geschoven,
is de VVD-fractie tegen, want dit verdrag, zo hebben wij net
gehoord, heeft ook een kant die wel degelijk voor het
bedrijfsleven in beide landen van belang is. Uitstel tot 4
maart is dus prima, maar niet langer.
De voorzitter:
Ik geef eerst het woord aan de heer Klaver. Is het de
bedoeling de stemmingen uit te stellen tot 4 maart?

De voorzitter:
Ik stel vast dat er geen meerderheid is voor het ordevoorstel
van de heer Klaver.
Dan is nu het woord aan de staatssecretaris voor het antwoord op de laatste vraag van de heer Merkies.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik heb de heer Merkies tekort gedaan. Ik heb vooral zelf vals
gespeeld. De heer Merkies heeft een vraag gesteld over de
vaste inrichting en de 183 dagen. Gezien mijn achtergrondkennis op dit terrein had ik de beantwoording van die vraag
eigenlijk 183 dagen willen uitstellen, maar dat is mij niet
gelukt. U hebt nog iets van mij te goed, zeg ik tegen de heer
Merkies, en dan krijgt u het antwoord op deze vraag erbij,
op schrift.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Wij zullen vanmiddag stemmen over het wetsvoorstel en
de ingediende moties.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De heer Klaver (GroenLinks):
Nee, voorzitter, het is niet de bedoeling om de stemmingen
uit te stellen tot 4 maart. Om te kunnen instemmen met de
goedkeuring van dit verdrag is voor mijn fractie juist de
antimisbruikbepaling van belang, evenals de vormgeving
daarvan. Wij kunnen er niet over oordelen voordat deze er
ligt.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik vind het uitstekend als wij wat meer tijd nemen en op 4
maart stemmen. Gegeven het argument dat zowel Ethiopië
als Nederland belang heeft bij het verdrag en gegeven het
feit dat wij tussentijds die antimisbruikbepalingen hebben
opgebracht, wat in de onderhandelingen niet fair is tegenover de andere partij, vinden wij het geen goed voorstel
van de heer Klaver om het op de lange baan te schuiven.
Dus dat steunen wij niet.
De heer Merkies (SP):
Ik ga akkoord met het voorstel van de heer Klaver. Er is
overigens nog een vraag van mij blijven liggen.
De voorzitter:
Laten wij eerst het ordevoorstel afronden.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik ga mee in de lijn van de VVD en de PvdA, omdat de
handel de mensen daar ook verder vooruit helpt. Het creëert
werkgelegenheid, dus dat weegt voor het CDA ook heel erg
sterk. Wij nemen aan dat het andere punt gewoon hoog op
de agenda blijft staan en dat de staatssecretaris daarmee
vlot verder aan de gang gaat.

Tweede Kamer

Belastingverdrag tussen Nederland en
Ethiopië

20 februari 2014
TK 57

57-4-12